Wikipedia liwiki https://li.wikipedia.org/wiki/Veurblaad MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Media Speciaal Euverlèk Gebroeker Euverlèk gebroeker Wikipedia Euverlèk Wikipedia Plaetje Euverlèk plaetje MediaWiki Euverlèk MediaWiki Sjabloon Euverlèk sjabloon Help Euverlèk help Categorie Euverlèk categorie Portaol Euverlèk portaol TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 3428 486440 461279 2026-08-27T02:18:27Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486440 wikitext text/x-wiki {{dialek|Norbiks}} [[Plaetje:Uitzicht_op_Dorp_Noorbeek.jpg|thumb|350px|Panorama Norbik mèt Seent Brigidakèrk]] '''Norbik''' (Nederlands Noorbeek) is e [[dörp]] in de [[gemeinte|gemèngde]] [[Èèsjde-Mergraote]] in Zuud-[[Nederlands Limburg|Limburg]]. Norbik liekt in 't Noordal an de [[brón]] van de ''[[Noor]]'' (baeëk). Tot aan de gemingdeleke herindeling in 1982 waor 't 'n zelfsjtendige gemingte mèt de buurtsjappe [[Sjei]], [[Bergenhoëze]], [[Ge Kruuts]] (Hoogcruts), [[Sjilberg]], [[Terlinne]], [[Ulvend]], [[Vroële]] en [[de Wesj]]. In Norbik wonne óngeveer 900 luuj. ==Historie== De örsjte vermelding va Norbik is te veende in d'r [[Annales Rodenses]] oet 1144 es ''Nortbech(e)''. [[Armand Boileau]] verklaort d'r naam es ''baeëk ten noorde van de [[Voor]]''. D'r naam van 't dörp is dus oorsjpronkelek 'n [[exoniem]]. De gemèngde Norbik waoërt op [[12 september]] [[1944]] vanoet [[S'n Maeëte]] bevrijd dör de geallieerde en daomèt waor 't dörp de örsj bevrijde gemèngde va [[Nederland]]. Op 12 september [[1969]] waoërt op d'r Pley dör Kunningin [[Juliana]] 'n monumaent van de haand va keunssjmid [[Jef Wanders]] oonthuld, dat 't èng van d'r [[Twiede Wereldoorlog|Twieëde Waeltkrèèg]] va Norbik herdeenkt. De sjoeëljeugd zong tiedens de oonthulling 't leed: ''We shall overcome''. In 2021 brande e dèèl va de kèrk oet. Hiebie göng 't örgel en 't ieëwenaoëd altaar verlaoëre. == Besjermd dörpsgezich == D'r kern va Norbik is saer 1987 besjermd dörpsgezich. De [[mergel]]e, [[gotiek|gotische]] Brigidakèrk an d'r Pley, oet 1500, liekt op 'ne [[motte]] en haat driej beuke en 'ne typisch Limburgse kèrktore. Roond de kèrk liekt d'r owwe kèrkhof. D'r [[patroeënhèllège]] ''Seent Briej'' ([[Brigida]]) hat vör de [[kèrk (geboew)|kèrk]] nog 'n [[deupkapel]], die in 1700 is geboewd ter ière van häör. Zie is besjermhillige van 't haoënvieë en daorum wert ze aafgebeeld mèt 'n [[koo]]. Op häöre fieësdaag, op [[1 februari]], kieëme vreuger väöl [[pelgrim]]s nao Norbik.<br> Taege-n-över de kèrk, 'n [[art nouveau]] väörmalèg [[warehoes]]. In en rónd 't plaetsjke zeunt väöl [[vakwerkhoes|vakwerkhoezer]] en 'n zaestèg [[kruus|veldkruzer]] zeunt bewaard geblaeëve. 'ne Wèrkgroep ''waegkruzer'' zörgt vör 't insjtandhoute. <gallery> Plaetje:SeentBrigidak%C3%A8rkNorbik0428.JPG|[[Gotiek|Gotische]] Seent Brigidakèrk. Plaetje:ArtNouveau_warehoesNorbik0438.JPG|Art Nouveau warehoes in d'r Pley. Plaetje: vakgevelnoorbeekwikied.JPG|Besjermd monumaent. Vakwerkhoes oet d'r 17de ieëw. Plaetje:Graafkruutser17deie%C3%ABw0430.JPG|In d'r kèrkhófmoeër ingemetselde 17de ieëwse graafkruutser van [[blowwe sjtèè]] Plaetje:Voottao%C3%ABreBrigidak%C3%A8rkNorbik0431.JPG|Voot taoëre Brigidakèrk, Romeins materiaal Plaetje:SeentBrigidad%C3%B6rkeunssjmidMathWanders0439.JPG|Seent Brigida dör [[Math Wanders]] Plaetje:WienboewNorbik0383.JPG|Wiengaard "Op g'n Heugde" </gallery> == Taal == Bies [[1968]] waoërt óp de Lieëger Sjoeël in de lètste twieë jaor [[Fraans]]e lès gegaeve. Saer [[2008]] is die optie wer mäögelek. ==Buurtsjappe== [[Gehuch]]te en [[buurtsjap]]pe: * [[Bergenhoëze]] * [[Ge Kruuts]] (gedeiltelik) * [[Sjilberg]] (gedeiltelik) * [[Sjei]] * [[Terlinne]] (gedeiltelik) * [[Ulvend]] (gedeiltelik) * [[Vroële]] * [[De Wesj]] ==Evenemente:== * Op d'r 1e zóndeg van de [[vaste]] vindt 't ''[[burkbraëne]]'' plaats, in Norbik foonk-foonk-fakkele genumd. De keender van 't dörp trèkke dan mèt fakkele ónder begeleiding van de [[harmonie]] nao 'ne brandsjtapel en sjteke dao 't vuur in. * Op d'r 2e zaoterdeg nao [[Paosje]] wert 'ne nuje ''Brigida-den'' 't dörp ingehaold dör de [[jónkheid]] van 't dörp. De getrowde mansluuj zitte d'r den rech väör de kirk. Wie Seent Briej in 1634 de bevolking van 'n ernstige vièplaog verlosde is belaofd um jaorleks d'r den es daank väör de kirk te plaatsje. * Op d'r 3e zóndeg nao [[Pinkstere]] is [[kèrmes]] in Norbik. * De [[Mieddelièwe|Mieddelièwse]] börchfièste weure eder jaor gehoute op d'r Pley bie de kèrk. De festiviteite besjtoon oet 'n jaormert, toneel en zank in Mieddelièwse kleijer. * Op [[15 augustus]] ([[Maria]]-hemelvaart) vingk 'n 12 km lang pelgrimswandeling plaats nao 't baevaartkapelke van [[Maria|Slevevrouw]] van [[Lorette]] bie [[Visé]] in [[Belsj]]. * Op 15 & 16 juli 2006 zeunt de Nederlandse kampioensjappe [[mountainbike]] gehouwe. Ooch in juli 2007 veende die [[fietsrenne|fietsren]]kampioensjappe dao plaatsj. ==Dörpsvereiniginge== * [[Carnavalsvereiniging]] ''de [[Hèvers]]'' * [[Sjötterie]] Sint Brigida * [[Harmonie]] Berggalm * [http://www.toneelgroepdebron.nl Toneelgroep de Bron] * [https://web.archive.org/web/20071212111747/http://www.pandores.nl/ ST. Jeugd&Jongerenwerk Pandores] * [https://web.archive.org/web/20080627183732/http://www.saintbrigidsfolk.nl/ Saint Bridgidsfolkfestival] * [http://www.opgenheugde.nl/wijngaard.html Op gen Heugde] [[Wingerd]] ==Bekènde Norbikenaere== *[[Lilianne Ploumen]], bies 2012 nationaal väörzitter van de [[PvdA]], later dat jaor Minister van Oontwikkelingssamewèrking. *[[L.A. Raeven]], artiestenaam vör de multi media keunstenaere Liesbeth en Angelique Raeven. *[[Brigitte Heitzer]], nationaal professioneel musical-zangeres. *[[Pierre Joseph Lardinois]], Nederlands politicus [[CDA]]. *[[Jean-Pierre de Warrimont]], archeoloog en internationaal erkende veender (31 oktober 2006) van de aodste prehistorische artefacte van 't Nederlands taalgebied *[[Bep Mergelsberg]], geëngageerd dichter, sjriever, columnist in 't Limburgs en 't Nederlands; [[regisseur]] in 't amateurtoneel en vertaler Fr/Ned, Eng/Ned en Dts/Ned en nao 't [[Limburgs|Plat]] oet die tale. * [[Math Wanders]], kunssjmeed. Gesjtorve in 2008. ==Extern leenke== {{commonscat|Noorbeek}} *[http://www.noorbeek.nl Website va Norbik] *[https://web.archive.org/web/20070620121134/http://www.nk-mountainbike-margraten.nl/ Website Norbikse mountainbike-vereniging] *[https://web.archive.org/web/20120610184602/http://atlas1868.nl/li/noorbeek.html Kaart oet 1868] *[https://web.archive.org/web/20100821022842/http://www.kbr.be/collections/cart_plan/ferraris/ferraris_nl.html Noorbeeck óp Ferrariskaart (klik óp Mheer en versjuuf nao Norbik en zoom in] {{GemeinteEesjde-Mergraote}} [[Categorie:Èèsjde-Mergraote]] [[Categorie:Dörper in Nederlands Limburg]] [[Categorie:Gewaeze gemeintes in Nederlands Limburg]] [[Categorie:Norbik|*]] qygmq6pmfzuvk8jfbeusnfl20wore2o 0 3464 486427 443649 2026-08-26T23:51:20Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486427 wikitext text/x-wiki {{dialek2|Valkebergs|Bieëmeles}} {{ExGemeinteNL2 |naam=Bieëmele (Bemelen) |waope=[[Plaetje:Bemelen wapen.svg|150px]] |begin=1388<ref name=ngw/> |ènj=1982 |nuuj=[[Mergraote]] |provincie=[[Nederlands Limbörg]] |hoofplaats=Bieëmele |km2=2,81<ref name=vt71/> |water=0,00 |inwoeners=310 <small>(1971)</small> |deechde=110 |lies=Lies van börgemeistesj van Bieëmele }} [[Plaetje:Bemelerbergwkped07.JPG|thumb|300px|left|Bemeler([[mergel]])berg bie Bieëmele]] '''Bieëmele''' (Nederlands '''Bemelen''') ies 'n [[dörp]] in de [[gemeinte]] [[Èèsjde-Mergraote]] in 't [[heuvelland]] van [[Nederlands Limburg|Zuud Limburg]] gelege aan de ouwe waeg van [[Mesjtreech]] nao [[Aoke]]. Tot 1982 waor 't ein van de kleinste zelfsjtendige gemeintes van Nederland. Same mèt de buurtsjappe wone d'r óngevaer 400 luuj. ==Buurtsjappe== [[Gehuch]]te en [[buurtsjap]]pe: * [[Sint Antoniusbank]] * [[Gastes]] (Gasthuis) * [[Wolfses]] (Wolfshuis) Tot 1794 waor Bieëmele 'n hièrlikheid ónder 't Slevevrouwekapittel mèt ein eige rechbank. <br> ==Bezeenswaerdig== [[Plaetje:Bemelewkped07.JPG|thumb|300p|left|Kèrk, [[kruus]], [[waterpöt]] en [[meiboumzaege|meiden]] in Bieëmele]] [[Plaetje:Bemelewikped.jpg|thumb|150px|right|[[Sjpeklaog]]e in Bieëmele]] 't Plaetske ies bekènd um zien [[mergelgroeve]]s, o.a. ''Supperberg'' en ''Izere'', die 'n gooj kwaliteit [[mergel]] es boewsjtein levere. De ''berg'' (groeve) deende 't volk tot veilig ónderkómme in de tied van de [[bokkeriejesj|bokkeriejersj]], in de [[Franse tied]] en in de [[Twiede Waereldoorlog]]. In de hellinge (Bemelerberg) kómme de krietrotse aan de oppervlakte. Neve boewsjtein woort de Bemeler mergel ouch gebruuk veur verrieking van landboewgrónd en 't make van [[cement]]. De Bemelerberg ies 'n reservaat kalkweie mèt väöl soorte [[bloom|blome]], [[hellingbösj]] en 4 óndergróndse en 1 bovegróndse [[mergelgrot]]. In ein van de eupeninge (loker) waor ièrtieds ein grotweuning ([[kloes (weuning)|kloes]]) oetgehouwe. De lètste [[kloezenaer]] ies gesjtorve in 1804. 't Gehièl weurt beheerd door 't [[Limburgs landschap]], dat hie ouch nog de [[Sjieëpersjberg]], de [[Julianagroeve]] en de Klinkebergbösj in eigendóm haet. Vanwege de väöl heuvele en hellingbösj höbbe ziech in de loup van jaore [[holle waeg|haol waeg]] gevörmp mèt 'n eige interessante biotoop. Ouch de besjermde [[korewouf]] (hamster), kump hie in de umgeving veur. Op de weie loupe [[Mergellandsjaop|Mergellandsjäöp]]. In Bemele sjteit de [[Sint Laurentius]]kèrk, die groatendeils oet 1845 sjtamp, get hoager achter 'n tuinmoer mèt róntelum 't kèrkhóf. De typisch Limburgse, mergele tore ies oet de 14e ièw. 't Baksjteine einbeukige geboew ies in [[Watersjtaotsjtiel]] opgetrokke mèt [[neoklassiek]]e elemente. 't Interieur ies groatendeils 19e ièws. Aan de voot van de kèrk bevingk ziech 'n [[waterpöt|pöthuuske]] mèt 'n zaaldaak woa-in de dörpspómp. Dao tegenaan hingk 'n [[kruus|waegkruus]]. In dezelfde sjtraot bevinge ziech drie monumentaal hoezer (in [[veldbrand]], [[mergel]], [[sjpekhoes|sjpeklaoge]] en [[vakwerkhoes|vakwerk]]) oet de 18e ièw. In de umgeving liegke nog 'n paar monumentaal [[haof (boerderie)|häöf]] en 'n aantal [[kruus|waegkruzer]]. ==Waope== {{dialeksec|Mestreechs}} Op 15 miert 1957 kraog de gemeinte vaan d'n [[Hoege Raod vaan Adel]] officieel e waope touwgekind, wat ziech zoe liet [[heraldiek|umsjrieve]]: :Gedweersbalk vaan goud (''geel'') en sabel (''zwart'') ach stökker, de daarde dweersbalk belaoje mèt 'n roej (''sic!'') zespuntege staar, euver alles heer e roed achinder-hertegewei. 't Sjèld gedèk mèt 'n kroen mèt drei blaajer en twie perele. Dit waope kump euverein mèt 't aajd femiliewaope vaan de Van Bieëmeles, die hei iewe heersde; de staar verwijs evels nao [[Slevrouw]] (''stella maris'', staar vaan de zie), umtot Bieëmele vreuger oonder 't Mestreechs Slevrouwekepittel veel.<ref name=ngw>[http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Bemelen Heraldry of the World - Bemelen]</ref> ==Historische inwoenertalle== Bieëmele waor ummer ein vaan de kleinste Limbörgse gemeintes. Veur d'n Twiede Wereldoorlog is 't koelek gegreujd, en zelfs daonao góng d'n aonwas mer rillatief besjeie. Bij zien oplufting in 1982 waor Bieëmele mèt veursprunk de kleine gemeinte in Limbörg. {| |- valign=top | {| class=wikitable ! Jaor !! Aontal !! Oontwikkeling (gans Limbörg) |- | 1830 || 223<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1830_00_B.xls Volkstèlling 1830]</ref> || -- |- | 1840 || 235<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1840_00_S11.xls Volkstèlling 1840 - Limbörg]</ref> || +5,4% ''(+5,6%)'' |- | 1849 || 222<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1849_06_H2.xls Volkstèlling 1849 - Hertogdóm Limbörg: gemeintesgewijs indeiling vaan de provincie]</ref> || -5,5% ''(+4,3%)'' |- | 1859 || 268<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1859_01_H3A.xls Volkstèlling 1859 - Plaotseleke indeiling]</ref> || +20,7% ''(+4,4%)'' |- | 1869 || 250<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1869_01_H4A.xls Volkstèlling 1869 - Feiteleke of getèlde bevolking in eder gemeinte vaan 't riek]</ref> || -6,7% ''(+4,5%)'' |- | 1879 || 266<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1879_05_H1.xls Volkstèlling 1879 - Limbörg: plaotseleke indeiling]</ref> || +6,4% ''(+7,0%)'' |- | 1889 || 280<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1889_13_H1.xls Volkstèlling 1889 - Limbörg]</ref> || +5,3% ''(+6,8%)'' |- | 1899 || 250<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1899_11_H1.xls Volkstèlling 1899 - Limbörg]</ref> || -10,7% ''(+10,2%)'' |} | {| class=wikitable ! Jaor !! Aontal !! Oontwikkeling (gans Limbörg) |- | 1909 || 235<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT190901T/index.html Volkstèlling 1909 - Plaotseleke indeiling]</ref> || -6,0% ''(+17,8%)'' |- | 1920 || 230<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT192001T/index.html Volkstèlling 1920 - Plaotseleke indeiling]</ref> || -2,1% ''(+32,6%)'' |- | 1930 || 246<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1930_01_T1.xls Volkstèlling 1930 - Plaotseleke indeiling]</ref> || +7,0% ''(+25,1%)'' |- | 1947 || 292<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1947_B1_T.xls Volkstèlling 1947 - Plaotseleke indeiling]</ref> || +18,7% ''(+24,2%)'' |- | 1956 || 337<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/WT_1956_B1_T.xls Woeningtèlling 1956 - Veurnaomste gegeves per gemeinte]</ref> || +15,4% ''(+27,3%)'' |- | 1960 || 337<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT196002T1/index.html Volkstèlling 1960 - Bevolking vaan gemeintes en oonderdeile vaan gemeintes]</ref> || =0% ''(+7,4%)'' |- | 1971 || 310<ref name=vt71>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/images/pdf/VT_1971_B1A_T.pdf/VT_1971_B1A_T.pdf Volkstèlling 1971 - Plaotseleke indeiling]</ref> || -8% ''(+13,9%)'' |} |} ;Opmerkinge: * De gemeinte Bieëmele umvatde de naobersjappe Gastes (gans) en Wolfses (deils), meh neet [[Sint Antoniusbank]].<ref>[https://web.archive.org/web/20120529061826/http://atlas1868.nl/li/bemelen.html Kaart vaan Bieëmele in de Gemeinteatlas vaan Nederland, um 1868]</ref><ref name=vt71/> * De ciefers veur 1971 zien aofgeroond op ganse vieftalle. [[significante ciefers|Gelèt]] op 't klein aontal inwoeners vaan Bieëmele is 't greujciefer hei daorum neet exakter es in ganse percinte. * Op 1 juli 1970 stoont Bieëmele 0,80 km² groond aof aon de gemeinte [[Mestreech]]. Op dat stök woende toen 57 lui.<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/images/pdf/VT_1971_B1A_A2.pdf/VT_1971_B1A_A2.pdf Volkstèlling 1971 - Aanhangsel II. lijst van grenswijzigingen tussen gemeenten, resp. van opgeheven en nieuw gevormde gemeenten in de periode van 31 mei 1960 tot en met 28 februari 1971]</ref> Es me dat extrapoleert, woende op de awwe groond vaan Bieëmele in 1971 oongeveer 370 lui; dat gief t.o.v. 1960 'ne greuj vaan 9 à 10 percint. ;[[Indexciefer|Rillatief oontwikkeling]] vaan 1830 tot 1971 (''v''₁₈₃₀=100) <timeline> ImageSize = width:755 height:330 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1830 till:1971 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1830 PlotData = bar:600 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:500 color:gray1 from:start till:end bar:400 color:gray1 from:start till:end bar:300 color:gray1 from:start till:end bar:200 color:gray1 from:start till:end bar:100 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(40,70)(90,73) color:blue width:1 #1830-40 index 100-105,6 points:(90,73)(135,75) color:blue width:1 #1840-49 index 105,6-110,2 points:(135,75)(185,77) color:blue width:1 #1849-59 index 110,2-115,0 (nao bove aofgerund vaan 114,9...) points:(185,77)(235,80) color:blue width:1 #1859-69 index 115,0-120,2 points:(235,80)(285,84) color:blue width:1 #1869-79 index 120,2-128,7 points:(285,84)(335,89) color:blue width:1 #1879-89 index 128,7-137,1 points:(335,89)(385,96) color:blue width:1 #1889-99 index 137,1-151,1 points:(385,96)(435,109) color:blue width:1 #1899-1909 index 151,1-178,2 points:(435,109)(490,138) color:blue width:1 #1909-20 index 178,2-236,4 points:(490,138)(540,168) color:blue width:1 #1920-30 index 236,4-295,7 points:(540,168)(625,204) color:blue width:1 #1930-47 index 295,7-367,2 points:(625,204)(670,242) color:blue width:1 #1947-56 index 367,2-443,0 points:(670,242)(690,258) color:blue width:1 #1956-60 index 443,0-475,6 points:(690,258)(745,291) color:blue width:1 #1960-71 index 475,6-541,5 points:(40,70)(90,73) color:green width:1 points:(90,73)(135,70) color:green width:1 points:(135,70)(185,80) color:green width:1 points:(185,80)(235,76) color:green width:1 points:(235,76)(285,80) color:green width:1 points:(285,80)(335,83) color:green width:1 points:(335,83)(385,76) color:green width:1 points:(385,76)(435,73) color:green width:1 points:(435,73)(490,72) color:green width:1 points:(490,72)(540,75) color:green width:1 points:(540,75)(625,85) color:green width:1 points:(625,85)(670,96) color:green width:1 points:(670,96)(690,96) color:green width:1 points:(690,96)(745,90) color:green width:1 </timeline> Greun: Gemeinte Bieëmele<br> Blauw: Provincie Limbörg ==Dörpsvereiniginge== * [[Harmonie]] Sint [[Laurentius]] * [[Jonkheid Bemelen]] * [[Vogelwerkgroep Bemelen]] * [[FC Bemelen]] * [[De Berggeite]], [[carnavalsvereiniging]] * [[De Bemeler Zoepnaze]], [[carnavalsvereiniging]] ==Rifferenties== <references/> {{GemeinteEesjde-Mergraote}} [[Categorie:Dörper in Nederlands Limburg]] [[Categorie:Gewaeze gemeintes in Nederlands Limburg]] 87na8ogknle1cmv9xe1bc2ni59j8ww8 0 3586 486432 456458 2026-08-27T00:51:50Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486432 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} {{gemeinteNL| | naam = Hilversum | vaan = [[Plaetje:Hilversum vlag.svg|120px|Veendel vaan Amsterdam]] | waope = [[Plaetje:Hilversum.svg|100px|Waope vaan Amsterdam]] | locatie = [[Plaetje:Map - NL - Municipality code 0402 (2009).svg|280px|Gemeinte Hilversum in Noord-Holland]] | provincie = [[Noord-Holland]] | hoofplaats = Hilversum | lies = Lies vaan börgemeisters vaan Hilversum | börgemeister = [[Pieter Broertjes]] <small>([[PvdA]])</small> | km2 = 46,24 | water = 0,67 | inwoeners = 85.080 <small>(1-4-2011)</small> | deechde = 1867 }} '''Hilversum''' ([[Utrechs-Alblasserwaards|Goois]]: ''Hullevesum'') is 'n plaots mèt steidelek karakter en gemeinte in [[Noord-Holland]], in de landstriek [['t Gooi]], boevaan ze 't steidelek (verzörgins)centrum is. De gemeinte heet zoen 85.000 inwoeners en 'n oppervlak vaan 26,19 km², boevaan 0,21 km² water. Hilversum heet spoorweegverbindinge mèt [[Amsterdam]], [[Schiphol]], [[Utrei (stad)|Utrei]] en [[Amersfoort]], en ligk aon de [[A1]] en de [[A27]]. Hilversum heet veural in de [[twintegsten iew]] beteikenis gekrege es toesstad vaan [[radio]] en [[televisie]]. ==Stadsfuncties== De media zien 'ne veurnaome werkgever veur de stad en de ganse regio. In Hilversum-Noord ligk 't Nederlands [[Mediapark]], boe-in o.m. de [[NOS]], e paar studio's en 'n aontal umroopvereineginge gevesteg zien. De aander umreup zitte op aander plaotse in de stad. Wijer veurzuut Hilversum 't Gooi vaan 'nen [[hospitaol]] en vaan versjèllende [[oonderwies]]-instèllinge, woe-oonder inkel [[sjaolegemeinsjap]]pe en de Media-Academie. Aon de ren vaan de stad vint me liechte (zuver) industrie, wie 't Nederlands hoofketoer vaan [[Nike]]. Hilversum heet ouch 'n belaankrieke recreatief functie, door 't väöl greun roontelum. Op [[sport]]gebeed is de stad vaan belaank door zien [[golf]]club (ein vaan de awwer vaan Nederland), boe dèks de [[Dutch Open (golf)|Dutch Open]] weurt gespäöld, en door de [[tennis]]baone vaan [['t Melkhuisje]]. Ouch heet de stad 'n amateurvoetbalvereineging, [[FC Hilversum]], die in de [[Topklasse]] oetkump. ==Stadsgeziech== [[Plaetje:Dudok2.JPG|left|thumb|Raodhoes vaan Hilversum, oontworpe door Willem Dudok]] Hilversum, wat iewelaank e dörps karakter had, heet wieneg aw gebouwe. Veural 't straotepetroen en straotnaome wie ''brink'', ''groest'' en ''[[meint|meent]]'' rappelere aon de historie vaan Hilversum es [[brinkdörp]]. 't Ajdste gebouw is d'n [[torie]] vaan de [[calvinisme|Nederlands-hervörmde]] kèrk (vieftienden iew, laat-gotiek; de kèrk weurt [[Groete Kèrk (Hilversum)|Groete Kèrk]] geneump). Wijer gebouwe vaan veur 1800 zien veural aw [[boerderij]]e. Wie Hilversum vaanaof de [[negentienden iew]] in trèk kaom bij rieke lui, woorte dao ummer mie [[villa]]'s en landhoezer gebouwd, in alle meugeleke stijle (al nao gelaank d'n tiedgeis). De [[Katholieke Renaissance]] brach in 't veural katholiek Gooi groetsjaolege ([[neogotiek|neogotische]]) kèrkbouw op gaank; de [[Vituskèrk (Hilversum)|Vituskèrk]] oet 1892 vaan [[Pierre Cuypers]] is mèt zienen 98 meter hoegen torie de veerde hoegste kèrk vaan Nederland. Aander kèrke vaan rond 1900 zien de ouch al neogotische [[Slevrouwekèrk (Hilversum)|Slevrouwekèrk]] oet 1910 en de [[neorenaissance|neorenaissancistische]] [[Aajd-katholieke kèrk]] oet [[1889]] en Groete Kèrk (boete d'n torie dus) oet [[1892]].<ref>[http://www.tgooi.info/kerken/grote_kerk.php 't Gooi.info - Kerken - Grote Kerk Hilversum]</ref> Ouch 't veurmaoleg raodhoes oet 1880, aon de Kèrkbrink, is opgetrokke in neorenaissance. De bekindste [[architectuur]] in Hilversum is evels [[modernisme|modernistisch]]. Vaanaof [[1915]] wèrkde [[Willem Dudok]] in opdrach vaan de gemeinte. 't [[Raodhoes vaan Hilversum|Hilversums raodhoes]] (1931; foto) gelt es zien [[opus magnum]]. Wijer vint me vaan häöm nog e gemaal en twie begraffenisaula's. Me heet in Hilversum zelfs 'n speciaol wandelroute oetgezat veur zien werke.<ref>[https://web.archive.org/web/20111209094640/http://hilversum.staatopdekaart.nl/showroute/CVexHn6Q4sgg9SGH5treUJbQ3zJKcw Staatopdekaart.nl - Dudok route Hilversum] ''(sic)''</ref> 'n Aander opvallend gebouw vaan 't modernisme is [[Sanatorium Zonnestraal]] vaan [[Jan Duiker]]. Nog hiel väöl aander gebouwe oet 't Interbellum (wie de [[Schouwburg Gooiland]] en versjèllende radiostudio's) zien hei te vinde.<ref>[https://web.archive.org/web/20120726174304/http://www.hilversum.nl/dsresource?type=pdf&objectid=gured4:12743&versionid=&subobjectname= Hilversum, stad van jonge monumenten] (folder vaan de gemeinte)</ref> Eint vaan de opvallendste gebouwe oet de lèste jaore is 't [[Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid]] ('t museum vaan de [[Publieken Umroop]]) oet 2006, vaan [[Willem-Jan Neutelings]] en Michiel Riedijk. ==Immaterieel cultuur== De inheimse inwoeners vaan Hilversum zien vaanajds [[roems-katholiek]]. Petroenheilege is Sint-[[Vitus]], wie in gans 't Gooi. De oersprunkeleke Gooise boerefamilies stoon bekind es ''Erfgooiers''; 't drage vaan 'nen typischen Erfgooiersnaom is 'ne zekere bron vaan trots. In Hilversum spraok me vaanajds e dialek, wat wie de mieste Gooise dialekte haafum oonder 't [[Utrechs-Alblasserwaards]] te plaotse vèlt. 't Dialek waor evels al ind negentienden iew sterk in verval en roond 1950 gooddeils verdwene. E deil vaan de bevolking sprik wel nog dialectisch gekleurd Nederlands. Ei bezunder kinmerk vaan 't Hilversums, de zoegeneumde 'Gooise r', heet ziech via de media intösse euver gans Nederland verspreid. ==Historie== De naom ''Hilversum'' verraojt 'n aw aofkoms, door 't [[Ingweoons]] elemint ''hille'' 'heuvel'; Hilversum, roond 't jaor 1000 es ''Hilvertshem'' opgeteikend, is daan ouch 'nen 'heim tösse de heuvele'. Door zien relatief hoeg ligking is 't Gooi al sinds vreug tije bewoend gewees, umtot 't neet euverstruimde. De kierzij vaan 't woene op dezen erme groond waor tot d'n [[akkerbouw]] beperk waor in umvaank. [[Terf]] kós hei neet greuje, daorum verbojde en aot me [[bokend]]. De veer korrele in 't waope vaan Hilversum verraoje dat nog ummertouw. Wijer heel de bevolking ziech evels veural mèt [[viehawwerij]] bezeg - door 't hawwe vaan sjäöp kós Hilversum e centrum vaan de [[wol]]productie weure. 't Vee graasde op versjèllende [[meint]]e, die soms wied boete 't dörp, korter in de buurt vaan Huizen en Bussum, laoge. De Hilversumse boere vereinegde ziech in de late [[middeliewe]] es de [[Erfgooiers]]. Zij hele tot laat in d'n twintegsten iew groete deile vaan de gemeinte in han, en pioneerde ouch bij 't aonplante vaan natuurgebeed.<ref>[https://web.archive.org/web/20110130052618/http://www.hilversum.nl/Vrije_tijd_en_toerisme/Geschiedenis/De_Erfgooiers Gemeente Hilversum - De Erfgooiers]</ref> De wol woort aonvenkelek in [[Naarden]], aajdtieds 't economisch centrum vaan 't Gooi, verhandeld. In de [[zeventienden iew]] veranderde dat evels. Vaanoet [[Amsterdam]] woort e kenaal gegraove nao 't weste vaan 't Gooi. De [[Staote]] vaan [[Holland]] sjeide 't weste vaan Hilversum aof en gaove dat aon Amsterdamse hiere in lien; hei woort in 1625 [['s-Graveland]] gestiech. Amsterdam groof dao zavel aof veur de bouw vaan de [[grachtegordel]]. Hilversum, wat dao hel tege protesteerde, bedóng wel tot 't kenaal woort doorgetrokke tot in 't dörp. Heimèt kraog dit zien eige binnehave; umtot transport in deen tied (in 't weste entans) gooddeils euver water góng, kóste de Hilversummers hun wol noe zelf goon aofzètte. Dit markeerde 'n aonzeenkeleke greuj vaan 't dörp, wat op d'n door belaankrieker woort es Naarden. In 1867 had de gemeinte Hilversum al mie es 6000 inwoeners,<ref>[https://web.archive.org/web/20110424150644/http://www.atlas1868.nl/nh/hilversum.html Gemeente Atlas van Nederland, 1865-1870: Hilversum]</ref> bekans drei kier zoe väöl wie Naarden.<ref>[https://web.archive.org/web/20110415054904/http://www.atlas1868.nl/nh/naarden.html Gemeente Atlas van Nederland, 1865-1870: Naarden]</ref> In de negentiende iew kaom 't Gooi in trèk bij rieke Amsterdammers die ziech boete de stad wouwe vestege. Hilversum woort in [[1874]] op 't spoorwegenèt aongeslote, woedoor 't in direkte verbinding mèt Amsterdam kaom. Heidoor begós 't dörp nog väöl sneller te greuje. In [[1919]] begóste de radio-oetzendinge, woenao Hilversum ummer mier inwoeners góng aontrèkke tot 't 'n middelgroete stad woort. De televisieoetzendinge woorte aonvenkelek in [[Bussum]] gehawwe meh kaome door de bouw vaan 't Mediapark tösse [[1960]] en [[1986]] ouch nao Hilversum. Nao de bouw vaan de Hilversumse Meent vaanaof de jaore 1970 stagneerde de stad evels.<ref>[https://web.archive.org/web/20120726170521/http://www.hilversum.nl/Vrije_tijd_en_toerisme/Geschiedenis/Van_Hilvertshem_tot_Hilversum Gemeente Hilversum - Van Hilvertshem tot Hilversum] (bron veur 't bèste deil vaan de paragraaf)</ref> ==Gebaore in Hilversum== * [[Hendrik Brouwer]], katholikke politicus * [[Jaap ter Haar]], sjriever * [[Pim Jacobs]], [[jazz]]pianis * [[Emmy Lopes Dias]], actrice * [[Arjan Ederveen]], cabaretier * [[Jan Franssen]], politicus * [[Brecht van Hulten]], presentatrice * [[John de Mol]], mediamagnaot * [[Linda de Mol]], actrice en presentatrice * [[Petrus Anthonius Nierman]], [[bisjop]] vaan [[Groninge (bisdom)|Groninge]] * [[André Rouvoet]], politicus * [[Rob Schouten]], diechter, sjriever, journalis * [[Owen Schumacher]], cabaretier * [[Joop den Uyl]], politicus, premier vaan [[Nederland]] * [[Nel van Vliet]], zwumster ==Bronne== <references/> ==Externe link== * [http://www.hilversum.nl Website vaan de gemeinte] {{GemeintesNoord-Holland}} [[Categorie:Versjteidelikde dörper in Naord-Hollandj]] [[Categorie:Gemeintes in Naord-Hollandj]] 6m0pabeqng7fgw3vhvh8v23o33ekxxl 0 3686 486426 408716 2026-08-26T23:38:54Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486426 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:LocatieAmstelveen.png|thumb|Ligking vaan Amstelveen binne Noord-Holland]] '''Amstelveen''' is 'n plaots en [[gemeinte]] in de [[Nederland]]se [[provincie]] [[Noord-Holland]], ten zuie vaan [[Amsterdam]], bij d'n [[Amstel]]. De gemeinte had op 1 juni 2005 78.804 inwoeners en besleit 'n oppervlak vaan 42,38 km², woevaan 2,13 km² water is. Neve de stad Amstelveen heet de gemeinte de kèrne [[Bovenkerk]], [[Nes aan de Amstel]] en e klei stökske vaan [[Ouderkerk aan de Amstel]]. Amstelveen is 't sjaolveurbeeld vaan 'n [[veurstad]], mèt lieg misdaodciefers en relatief väöl hoeger inkoumes. == Stadsfuncties == Amstelveen heet ziech nao d'n [[Twiede Wereldoorlog]] in de ierste plaots oontwikkeld es (forenze-)[[slaopstad]] en is dat nog ummer: väöl vaan de inwoeners wèrke op [[Schiphol]] of in Amsterdam. De lèste jaore heet me dao, mèt 't oug op 'n opgreujende generatie, ouch in de gemeinte zelf [[werkgelegeheid]] wèlle creëre; mèt maoteg succes, al heet wel de [[KLM]] hei häör hoofketoer. 'n Veurnaom recreatieveurziening is 't [[Wagenerstadion]], wat veur toeswedstrije vaan [[hockey]]club [[Amsterdamsche Hockey & Bandy Club|Amsterdam]] weurt gebruuk. Amstelveen is neet per spoor meh wel euver d'n [[otosnelweeg]] te bereike, en wel via de [[Rieksweeg 9|A9]]. Ouch rije [[tram]]s oet Amsterdam tot in de stad. Volgens 'n oonderzeuk gedoon door [[Nyfer]] in [[2003]] waor Amstelveen de mies leefbaar stad vaan Nederland. == Stadsgeziech == [[Plaetje:Cobra-museum.jpg|thumb|right|Cobramuseum]] Amstelveen heet e klein dörpscentrum, wat allewijl vaan weineg belang is. Me heet 't centrum vaan de stad wèlle lègke in e nuibouwgebeed, ''Stadshart'' geneump. Hei vint me o.m. 't raodhoes en väöl winkels. Mèt gemaoteg veuroetstrevende [[architectuur]] heet me de allure vaan dees stadswiek umhoeg wèlle haole. Te weste vaan Amstelveen ligk 't [[Amsterdamse Bos]], wat gedeiltelek bij de gemeinte Amstelveen huurt. In 't ooste vint me ouch landeleke [[polder]]s. == Historie == Amstelveen is in de [[middeliewe]] gestiech door [[törf]]stekers die aon de kant vaan o.m. 't [[Haarlemmermeer]] en 't [[Spierinkmeer]] törf staoke. Allewel tot die bezegheid later verboje woort in verband mèt de waterkantverdeideging, bleef 't dörp bestoon. In d'n tied vaan de Rippubliek kaom 't dörp in trèk bij rieke Amsterdammers die ziech dao in alle rös wouwe vestege. Daodoor kraog 't dörp al 't karakter vaan elitair veurplaots, wie [[Wassenaar]] veur [[D'n Haag]] en [[Vlaardingen]] veur [[Rotterdam]]. In [[1896]] woort de grens tösse Amsterdam en Amstelveen verlag vaan de Boetesingelgrach nao de huidege Kalfjeslaan. 't Museumplein heet daodoor nog tijdelek binne de grènze vaan Nieuwer-Amstel, wie de gemeinte toen nog hètde, gelege. Ouch laog in dit gebeed 't dörp [[Buitenveldert]], allewijl 'n stadswiek vaan Amsterdam.<ref>[https://web.archive.org/web/20150601224619/http://www.atlas1868.nl/nh/nieuweramstel.html Kaart vaan de gemeinte Nieuwer-Amstel oet de late jaore 1860]</ref> Kort gezag is de groond vaan 't [[Amsterdam#Stadsdeile, wieke, buurte en dörpskerne|Amsterdams stadsdeil]] [[Amsterdam-Zuid|Zuid]] op vreugere Nieuwer-Amstelse groond gebouwd. In [[1964]] veranderde me de gemeintenaom nao ''Amstelveen''. Nao d'n oorlog woort Amstelveen mie es oets 'n euverloupgemeinte, veurnaomelek veur de middelklasse. == Trivia == * Amstelveen is de gemeinte mèt percentueel 't groetste aontal [[Japan]]ners binne zien grènze. ==Rifferenties== <references/> == Links == {{commonskl|Amstelveen}} {{GemeintesNoord-Holland}} [[Categorie:Versjteidelikde dörper in Naord-Hollandj]] [[Categorie:Gemeintes in Naord-Hollandj]] 8e089h1xfmp3bd6u2xosos9fqflz5ap 0 5292 486428 432209 2026-08-26T23:59:05Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486428 wikitext text/x-wiki {{dialek|Zittesj}} {{ExGemeinteNL2 |naam=Broukzittert (Broeksittard) |waope=[[Plaetje:Broeksittard wapen.svg|150px]] |begin=[[1817]] |ènj=[[1942]] |nuuj=[[Zittert]] |provincie=[[Nederlands Limbörg]] |hoofplaats=Broukzittert |km2=2,10 |water=0 |inwoeners=899 <small>(1930)</small> |deechde=428,1<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1930_01_T8.xls Volkstèlling 1930 - Oppervlaakde en bevolkingsdiechheid per gemeinte]</ref> |lies=Lies van börgemeistesj van Broukzittert }} '''Broukzittert''' (Nederlands: '''Broeksittard''') is ei dörp daan wel 'n naobersjap in [[Zittert]] in de gemeinte [[Zittert-Gelaen]] in [[Nederlands Limbörg|Nederlands Limburg]]. 't Lik taege de Dutsje grens aan (kortbie [[Töddere|Tudder]] en [[Waer]], gemeinte [[Zelfkantj]]) en is allewiel gans in de stadsbeboewing vaan [[Zittert]] opgenöme. Tot 1942 waor 't 'n zelfstjandige gemeinte, daonao kaom 't es dörp iej de gemeinte Zittert. In 2002 woonde hie 1800 luuj. ==Aonzien== De aw dörpsbeboewing van Broukzittert besjteit in hoofzaak oet veier [[straot]]e die bij benaodering 'ne rechhouk vörme: ''Aan de Brouk'' (noorde, kort aan de grens), de ''Kruussjtraot'' (ooste), de ''Dörpssjtraot'' (zuuje) en ''In de Kamp'' (weste). De ''Kirksjtraot'' (westeleke veurtzètting vaan de Dörpssjtraot) sjtik boete dat veerheukeg plan. De [[gats]] ''Achter de Kèrk'' löp in dee veierhouk; veur de res is de ruumte bénne de veier sjtraote (genaomp <i>'t Brouk</i>) gooddeils gruin (haof e.d.).<ref>[https://maps.google.nl/maps?hl=nl&ll=51.003264,5.894476&spn=0.005145,0.009645&sll=51.002846,5.896246&sspn=0.010289,0.01929&t=h&z=17 Google Maps - lochfoto vaan Broukzittert]</ref> Dit plan had 't dörp ouch in de neugeteende eew alle.<ref>[https://web.archive.org/web/20120518133719/http://atlas1868.nl/li/broeksittard.html Broukzittert in de Gemeinteatlas vaan Nederland (1865-1870)]</ref> Önger de monemente is de [[dörpskèrk (Broukzittert)|dörpskèrk]] op d'n haok van de Dörpssjtraot en In de Camp, gewiejd aan Onze lieve vrouw-geboorte. Dees kirk vaan de Zittesje arsjitek [[Jos Wielders]] kaom in [[1934]] klaor en vervingk 'n väöl awwer preromaanse [[zaolkèrk]] vaan rondj 't jaor 1000.<ref>[http://www.kerkbroeksittard.nl/?pagina=over_onze_kerk Kerk Broeksittard - Over onze kerk]</ref> ==Historie== Broukzittert weurt in [[1144]] veur 't eesj genuimp, es ''Bruchsitert''.<ref>[http://www.wulfila.be/tw/facsimile/?page=191 Maurits Gysseling (1960). Toponymisch Woordenboek van België, Nederland, Luxemburg, Noord-Frankrijk en West-Duitsland (vóór 1226): p. 191]</ref> De naam is in de eewe neit wezelik verangerd en leet ziech zonger muijte verklaore es ''[[moeras]]'' ('brook') ''van/bij Zittert''. De grondj woort in de middeleewe dreuggelag omtot 'r hejndig gesjik waor veur veeteelt. Eewelaank veil 't dörp en 't biebeheurende gruin onger de stad Zittert. Pas bij de stjichting van 't [[Keuninkriek vaan de Nederlen|Keuninkriek van de Nederlen]] woort 't van de stad aafgesjeie: in [[1817]] woort 't 'n eige gemeinte. 't Gehuch [[Sjtadbrouk]] bleef evels wel bij de stad heure. In de twintigste eew breide Zittert zich, wie anger stei, stjerk oet en woort de honger nao nuuj grondjgebied groter. Op 30 september [[1942]] vougde 't Dutsj bewendj de gemeinte weier bij Zittert. Nao d'n oorlog raakte de meesjte landbouwgrondj beboewd mit Zittesje nuujbouw; 't dörp heel evels e good deil vaan zien eige identiteit vas. ===Historische inwoenertalle=== Broukzittert is e groet deil vaan de negentienden iew neet gegreujd meh zjus liech gekroompe. Nao 1889 drejde ziech dezen trend um, al bleef 't tot aon de opluffing 'n typische plattelandsgemeinte. {| |- valign=top | {| class=wikitable ! Jaor !! Aontal !! Greuj (gans Limbörg) |- | 1830 || 606<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1830_00_B.xls Volkstèlling 1830]</ref> || -- |- | 1840 || 624<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1840_00_S11.xls Volkstèlling 1840 - Limbörg]</ref> || +3,0% ''(+5,6%)'' |- | 1849 || 677<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1849_06_H2.xls Volkstèlling 1849 - Hertogdóm Limbörg: gemeintesgewijs indeiling vaan de provincie]</ref> || +8,5% ''(+4,3%)'' |- | 1859 || 653<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1859_01_H3A.xls Volkstèlling 1859 - Plaotseleke indeiling]</ref> || -3,5% ''(+4,4%)'' |- | 1869 || 635<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1869_01_H4A.xls Volkstèlling 1869 - Feiteleke of getèlde bevolking in eder gemeinte vaan 't riek]</ref> || -2,8% ''(+4,5%)'' |- | 1879 || 627<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1879_05_H1.xls Volkstèlling 1879 - Limbörg: plaotseleke indeiling]</ref> || -1,3% ''(+7,0%)'' |- | 1889 || 612<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1889_13_H1.xls Volkstèlling 1889 - Limbörg]</ref> || -2,4% ''(+6,8%)'' |} | {| class=wikitable ! Jaor !! Aontal !! Greuj (gans Limbörg) |- | 1899 || 671<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1899_11_H1.xls Volkstèlling 1899 - Limbörg]</ref> || +9,6% ''(+10,2%)'' |- | 1909 || 685<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT190901T/index.html Volkstèlling 1909 - Plaotseleke indeiling]</ref> || +2,1% ''(+17,8%)'' |- | 1920 || 813<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT192001T/index.html Volkstèlling 1920 - Plaotseleke indeiling]</ref> || +21,2% ''(+32,6%)'' |- | 1930 || 899<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1930_01_T1.xls Volkstèlling 1930 - Plaotseleke indeiling]</ref> || +10,6% ''(+25,1%)'' |- | 1942 || 992 || +10,3% |- | 1947 || 1.117<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1947_B1_T.xls Volkstèlling 1947 - Plaotseleke indeiling]</ref> || ''(zuug opmerkinge)'' |} |} ;Opmerking * De gemeinte Broukzittert umvatde neve 't dörp Broukzittert ouch de naobersjap [[Laarhaof]]. * 't Getal veur 1942 is 't aontal inwoeners (nao 't bevolkingsrezjister) op 't memint vaan opluffing. * 't Getal vaan 1947 is veur Broukzittert es ''buurt'' vaan de gemeinte Zittert. De nui mojergemeinte oondersjeie ouch nog 'ne ''wiek'' Broukzittert, die neve 't dörp ouch [[Leiebrouk]] umvatde (681 inwoeners), zoewie verspeide hoezer (235 inwoeners). Leiebrouk veel neet oonder de gemeinte Broukzittert. Bij de verspreide hoezer zit nao me maag aonnumme ouch Laarhaof inbegrepe; die lui woende dus deils wel op veurmaoleg Broukzittertse groond. * Tegeneuver 1942 waor in 1947 de Broukzittertse bevolking mèt 12,6% gegreujd, tegeneuver de volkstèlling vaan 1930 mèt 24,2% (in gans Limbörg ouch 24,2%). ;[[Indexciefer|Rillatief oontwikkeling]] vaan 1830 tot 1971 (''v''₁₈₃₀=100) <timeline> ImageSize = width:635 height:330 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1830 till:1947 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1830 PlotData = bar:600 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:500 color:gray1 from:start till:end bar:400 color:gray1 from:start till:end bar:300 color:gray1 from:start till:end bar:200 color:gray1 from:start till:end bar:100 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(40,70)(90,73) color:blue width:1 #1830-40 index 100-105,6 points:(90,73)(135,75) color:blue width:1 #1840-49 index 105,6-110,2 points:(135,75)(185,77) color:blue width:1 #1849-59 index 110,2-115,0 (nao bove aofgerund vaan 114,9...) points:(185,77)(235,80) color:blue width:1 #1859-69 index 115,0-120,2 points:(235,80)(285,84) color:blue width:1 #1869-79 index 120,2-128,7 points:(285,84)(335,89) color:blue width:1 #1879-89 index 128,7-137,1 points:(335,89)(385,96) color:blue width:1 #1889-99 index 137,1-151,1 points:(385,96)(435,109) color:blue width:1 #1899-1909 index 151,1-178,2 points:(435,109)(490,138) color:blue width:1 #1909-20 index 178,2-236,4 points:(490,138)(540,168) color:blue width:1 #1920-30 index 236,4-295,7 points:(540,168)(625,204) color:blue width:1 #1930-47 index 295,7-367,2 points:(40,70)(90,71) color:green width:1 points:(90,71)(135,76) color:green width:1 points:(135,76)(185,74) color:green width:1 points:(185,74)(235,72) color:green width:1 points:(235,72)(285,72) color:green width:1 points:(285,72)(335,70) color:green width:1 points:(335,70)(385,75) color:green width:1 points:(385,75)(435,77) color:green width:1 points:(435,77)(490,87) color:green width:1 points:(490,87)(540,94) color:green width:1 points:(540,94)(600,102) color:green width:1 points:(600,102)(625,112) color:brightgreen width:1 </timeline> Greun: Gemeinte Broukzittert<br> Leechgreun: Greuj es deil vaan Zittert<br> Blauw: Provincie Limbörg ==Waope== Op 24 november 1936 kraog Broukzittert vaan d'n [[Hoege Raod vaan Adel]] e waope touwbedeild, wat ziech zoe liet [[heraldiek|umsjrieve]]: :Doorsnooje: I. golvend gedweersbalk vaan zès stökker vaan zèlver (''wit'') en sinopel (''greun''); II. in goud (''geel'') e slangekopkruus vaan sabel (''zwart''). 't Sjèld gedèk door 'n gouwe kroen vaan drei blaajer en twie perele. Broukzittert waor oonder 't ancien regime e deil vaan Zittert, daorum waor 'n eige waope of zegel neet besjikbaar. Dit waope, de winnende inzending vaan 'n priesvraog, is in feite sprekend: 't boveste deil tuint 't moeras ('brook') wat hei in vreuger iewe laog, 't slangekopkruus in 't oonderste deil is 't waope vaan Zittert.<ref>[http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Broeksittard Heraldry of the World - Broeksittard]</ref> De gemeinte heet dit waope aamper zès jaor kinne drage. ==Dörpsvereineginge== Allewijl nog heet Broukzittert e paar eige dörpsvereineginge: * [[RKVV Almania]] ([[voetbal]]) * [[Tennis]]vereineging Orient * [[Sjötterij]] Lambertus * [[Famfaar]] Sint Caecilia * [[Vastelaovend|Vastelaovesvereineging]] [[De Mechelkes]] ==Bronne== ''Veur dit artikel is (oonder mie) gebruuk gemaak vaan 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Broeksittard&oldid=31479269 dees versie].'' ===Rifferenties=== <references/> {{GemeinteZittert-Gelaen}} [[Categorie:Zittert-Gelaen]] [[Categorie:Dörper in Nederlands Limburg]] kmc85aadkitkj5yqzma6gb9girn2vcn 0 6412 486430 456373 2026-08-27T00:16:34Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486430 wikitext text/x-wiki {{dialek2|Mestreechs|Venrods}} '''De Vredepieël''' ([[Nederlands]] '''Vredepeel''') is e klei [[dörp]] in de [[Nederlands Limburg|Nederlands-Limburgse]] [[gemeinte]] [[Venroj]], aon de grens mèt [[Noord-Braobant]], tösse Venroj en [[De Rips]]. De Vredepieël heet (2006) 249 inwoeners en 'n oppervlak vaan 1793 [[hectaar]]. De Vredepieël is de jungste kern vaan de gemeinte<!-- en hiel waorsjijnlik vaan gans Limburg, wee bevesteg dit eve veur miech?-->: 't oontginningsgebeed woort pas in [[1949]] touwgeweze. De naom ''Vredepeel'', daoveur al in gebruuk es gebeedsaonduiding,<ref>[https://web.archive.org/web/20141230040807/http://www.atlas1868.nl/li/venraij.html Venroj in de Gemeinteatlas vaan Kuijper]</ref> woort in [[1955]] bekind gemaak; daan begint me ouch mèt de bouw. In e paar jaor oontsteit 't dörp. In weerwèl vaan de naom weurt in [[1957]] 'n vleegbasis gevesteg bij 't nui dörp. In [[1958]] weurt de sjaol geëupend, in [[1963]] de kèrk. In [[1983]] weure planne um op dees basis [[kruusrakèt]]te te plaotse bekind gemaak; door groete proteste geit dit oetindelek neet door. In [[1993]] weurt de vleegbasis officieel opgeheve. ==Rifferentie== <references/> ==Externe link== * [https://web.archive.org/web/20070516083856/http://vredepeel.dorpenvenray.nl/ De Vredepieël op DorpenVenray.nl] [[Categorie:Venroj|Vredepieël]] [[Categorie:Dörper in Nederlands Limburg|Vredepieël]] {{Sjabloon:GemeinteVenroj}} hh5xagj6sd0ws7x9aush4eezf5dkvnj 0 13839 486424 486418 2026-08-26T21:33:11Z Stephan 0796 13118 486424 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <center> '''Oetgebreider nuujsberichte kan me vènje op [[n:|Wikinuujs]]. Aw nuujsberichte waere nao e tiedsje gearchiveerd. Zuug veur de belankriekste berichte 't [[{{CURRENTYEAR}}|jaorartikel]].''' </center> ==2026== ===augustus=== ;26 augustus * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika, Groet-Brittannië'': De [[Groeët-Brittannië|Britsen]] aktäör Tim Curry, bekindj van ónger mie ziene rol es conciërge in 't Plaza Hotel in ''[[Home Alone 2: Lost in New York]]'', sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2628415-rocky-horror-picture-show-acteur-en-it-clown-tim-curry-overleden NOS - Rocky Horror Picture Show-acteur en IT-clown Tim Curry overleden]</ref> ;25 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse [[country]]zangeres [[Dolly Parton]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6407530/amerikaans-muziekicoon-dolly-parton-80-overleden.html Nu.nl]</ref> ;21 augustus * ''Sjport'': De Belzje fietsrenner [[Frans Verbeeck]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/sport/frans-verbeeck-1941-2026-generatiegenoot-van-eddy-merckx-is-overleden/159729331.html De Standaard - Frans Verbeeck (1941-2026), generatiegenoot van Eddy Merckx, is overleden]</ref> ;14 augustus * ''Belsj, Duutsjlandj, Nederlands Limburg'': op 't [[Hoeëg Ven]] op 't [[Belsj]] en in 't [[Hürtgenwald]] in [[Duutsjlandj]] brik brandj oet. De twie brenj veroerzake roukeuverlas in 't zude van Nederlands Limburg.<ref>[https://www.heuvellandvandaag.nl/rookoverlast-in-zuid-limburg-door-natuurbranden-in-belgi-en-duitsland Heuvelland Vandaag - Rookoverlast in Zuid-Limburg door natuurbranden in België en Duitsland]</ref><ref>[https://www1.wdr.de/nrw/nrw-waldbraende-freitag-rauch-feuerwehreinsaetze-100.html WDR - NRW hat Rauch in der Nase: Die Waldbrände wüten weiter]</ref><ref>[https://ostbelgiendirekt.be/grossbrand-im-hohen-venn-441449 Ostbelgiendirekt.be - Der Großbrand im Venn breitet sich aus - 850 Hektar sind betroffen - Drei Löschhubschrauber im Einsatz]</ref> ;9 augustus * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': veur de weskös van [[Sicilië]] waert e [[Romeins Riek|Romeins]] sjeepswrak gevónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2626096-ruim-tweeduizend-jaar-oud-romeins-scheepswrak-gevonden-bij-sicilie NOS - Ruim tweeduizend jaar oud Romeins scheepswrak gevonden bij Sicilië]<ref/> * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj veur d'n twiede kier de [[Tour de France Femmes]].<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6405795/live-tour-demi-vollering-in-tranen-na-haar-tweede-eindzege.html Nu.nl - Live Tour | Demi Vollering in tranen na haar tweede eindzege]</ref> ;6 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Peter Faber]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6405588/acteur-peter-faber-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Acteur Peter Faber op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse muzikantj [[Tony Scott]], pioneer van d'n [[hiphouse]], sjtörf op 54-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2625816-rapper-tony-scott-overleden-54-vaandeldrager-van-het-genre-hiphouse NOS.nl - Rapper Tony Scott overleden (54), vaandeldrager van het genre hiphouse]</ref>{{doedbekèndj}} ;3 augustus * ''Nederlands Limburg, Natuur en milieu'': Ien natuurgebied [[De Rosmuuele]] bie [[Venroj]] wuujt 'ne groeëte natuurbrand.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6405226/natuurbrand-bij-venray-gaat-van-boomtop-naar-boomtop-en-breidt-zich-uit.html Nu.nl - Natuurbrand bij Venray gaat 'van boomtop naar boomtop' en breidt zich uit]</ref> ;2 augustus * ''Sjport'': [[AZ]] wintj de [[Johan Cruijffsjaal]] door mit 4-0 [[PSV]] te versjlaon.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6405131/az-verpulvert-psv-in-strijd-om-johan-cruijff-schaal-na-vroege-rode-kaart-veerman.html Nu.nl - AZ verpulvert PSV in strijd om Johan Cruijff Schaal na vroege rode kaart Veerman]</ref> ;1 augustus * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[Vincent Pastore]], bekèndj van ''[[The Sopranos]]'', weurt op 80-jäörige laeftied doed gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/film/6405090/sopranos-acteur-vincent-pastore-80-overleden.html Nu.nl - Sopranos-acteur Vincent Pastore (80) overleden]</ref> ===juli=== ;31 juli * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse popzengeres en meziekóngernummer [[Jerney Kaagman]] ([[Earth & Fire]]) sjtörf op 79-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.earthandfire.nl/jerney-kaagman-79-overleden/ Earth & Fire - Jerney Kaagman (79)]</ref> ;21 juli * ''Politiek, Noord-Amerika'': prizzedent [[Daniel Ortega]] kónjig aaf dat gein nuuj verkezinge mie zulle waere gehoute in [[Nicaragua]]. Ónger zien autoritair bewindj noom de repressie de lètste jaore al toe, mer mit dizze sjtap liek e formeel inj te kómme aan de [[democratie]] in dat landj.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2026/07/21/voortaan-geen-verkiezingen-meer-in-nicaragua-zegt-president-ortega-a4932935 NRC - Voortaan geen verkiezingen meer in Nicaragua, zegt president Ortega ]</ref> ;20 juli * ''Economie, Midde-Oeste'': de [[Houthi's]] kónjige 'n maritiem blokkade aan veur [[Saoedi-Arabië|Saoedische]] sjepe in de [[Roej Zie]]. Twie Saoedische [[aerdaolje|aolie]]tankers waere besjote. Saoedi-Arabië en de aan [[Iran]] gelieerde terreurbeweging zin al mie es teen jaor verwikkeld in e conflik, meh de zieblokkade is 'n nuuj escalatie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2624083-houthi-s-beschieten-olietankers-opnieuw-amerikaans-bombardement-op-iran NOS - Houthi's beschieten olietankers, opnieuw Amerikaans bombardement op Iran]</ref> Tiedes de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2026)|oorlog in Gaza tösje Israel en Hamas]] waore sjeper ouch dök doelwit van aanvalle, meistal sjeper van en nao de have in 't Israelische [[Eilat]]. 't Geuf zörg euver de wereldhandel noe zoewaal de Roej Zie es de [[Perzische Golf]] via de [[Sjtraot van Hormoez]] zin aafgesjlote. ;19 juli * ''Sjport'': [[Sjpanje]] wèntj de finale van 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2026|WK van 2026]] mit 1-0 van [[Argentinië]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2623685-spanje-krijgt-machteloos-argentinie-uiteindelijk-op-de-knieen-en-is-wereldkampioen NOS - Spanje krijgt machteloos Argentinië uiteindelijk op de knieën en is wereldkampioen]</ref> ;16 juli * ''Nederlandj, Frankriek, Noord-Amerika, politiek'': 't [[Frankriek|Frans]] [[parlement]] nump e veursjtel aan woemit de grens tösje 't Franse en [[Nederland]]se deil van 't Carabische eilandj [[Sint-Maarte]] formeel waert vasgelag. 't Eilandj woort in [[1648]] opgedeild tösje de bei ziemachte; de grens woort getrokke mit de potloed, meh dudelike aafsjpraoke woorte noets gemaak, wat leidde tot e territoriaal gesjil een besjtuurlike probleme.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6403357/nederland-en-frankrijk-krijgen-na-bijna-vierhonderd-jaar-grens-op-sint-maarten.html Nu.nl - Nederland en Frankrijk krijgen na bijna vierhonderd jaar grens op Sint-Maarten]</ref> ;8 juli * ''Kóns en cultuur'': De Britse popzengeres [[Bonnie Tyler]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6402478/total-eclipse-of-the-heart-zangeres-bonnie-tyler-75-overleden.html Nu.nl - Total Eclipse of the Heart-zangeres Bonnie Tyler (75) overleden]</ref> ;4 juli * ''Afrika, Wetensjap'': Egyptische arsjeologe make de vónds bekèndj van 'n Byzantiense rewienesjtad in de [[Dachla-oase]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/jul/04/archaeologists-uncover-ancient-byzantine-city-in-egypts-western-desert The Guardian - Archaeologists uncover ancient Byzantine city in Egypt’s western desert]</ref> ;2 juli * ''Economie, Nederlands Limburg'': beerbrouwer [[Grolsch]] numt familiebedrief [[Gulpener beer|Gulpener]] euver.<ref>[https://nos.nl/artikel/2621314-bierbrouwer-grolsch-neemt-familiebedrijf-gulpener-over-het-doet-pijn NOS - Bierbrouwer Grolsch neemt familiebedrijf Gulpener over: 'Het doet pijn']</ref> ;1 juli * ''Belsj'': Ex-bisjop van Brugge [[Roger Vangheluwe]] sjtörf op 89-jäörige laeftied. Hae is veural bekèndj óm e misbroeksjandaal wat in 2010 aan 't leech kaam.<ref>[https://www.demorgen.be/snelnieuws/in-opspraak-gekomen-oud-bisschop-roger-vangheluwe-overleden-op-89-jarige-leeftijd~bd75c9d6/ De Morgen - In opspraak gekomen oud-bisschop Roger Vangheluwe overleden op 89-jarige leeftijd]</ref> ===juni=== * ''Belsj Limburg'': In [[Hasselt]] waere zès tieners opgepak die 'ne zjwaoren aansjlaag op de secóndair sjaol HAST wólle plaege. Gedreig woort mit brandjsjtichting en sjemische aanvel.<ref>[https://www.hbvl.be/regio/limburg/hasselt/politie-lrh-kan-mogelijke-aanslag-op-hasseltse-school-hast-voorkomen-zes-minderjarigen-opgepakt/158311951.html Het Belang van Limburg - Politie LRH kan mogelijke aanslag op Hasseltse school HAST voorkomen: zes minderjarigen opgepakt]</ref> ;28 juni * ''Frankriek, Sjport'': kórtbie de [[Frankriek|Franse]] sjtad [[Nancy]] sjtort e klein vleegmesjien denaer mit dao-in elf parachutesjpringers. Ze kómme allemaol óm 't laeve bie 't óngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2620694-vliegtuig-vol-parachutisten-stort-neer-in-frankrijk-elf-doden NOS - Vliegtuig vol parachutisten stort neer in Frankrijk: elf doden]</ref> ;27 juni * ''Europa algemein, natuur & milieu'': in [[Nederlands Limburg]] is officieel sjpraoke van 'n superhittegolf. Vief daag waor de temperatuur hoeger es 30 grade, woevan drie dag achterein baove de 35 grade.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3186704/limburg-heeft-als-eerste-regionale-superhittegolf-van-nederland L1 - Limburg heeft als eerste regionale superhittegolf van Nederland]</ref> In gans [[Nederlandj]] en deile van [[Wes-Europa]] is 't ouch oetzónjerlik werm.<ref>[https://nos.nl/artikel/2622312-heetste-juni-ooit-gemeten-in-west-europa-hitte-blijft-maar-opbouwen NOS - Heetste juni ooit gemeten in West-Europa: 'Hitte blijft maar opbouwen']</ref> ;26 juni * ''Nederlands Limburg, natuur & milieu'': In [[Èl]] woort e temperatuur gehaold van 39,4 grade, de hoegste junitemperatuur ooit in [[Nederlands Limburg]] (en Nederland).<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3186503/hitterecord-juni-verbroken-39-4-graden-in-limburg L1 - Hitterecord juni verbroken: 39,4 graden in Limburg]</ref> ;25 juni * ''Wetensjap'': Wetensjappers make de óntdèkking bekèndj van 'ne nuje teks van de Greekse filosoof [[Aristocreon]]. De teks kump van drie verkaolde bookrolle oet [[Herculaneum]]; nuuj scantechnieke en kónsmaesige intelligentie höbbe de laezing meugelik gemaak.<ref>[https://scrollprize.org/firstscroll Vesuvius Challenge - Three sealed scrolls, three milestones]</ref> ;24 juni * ''Zuud-Amerika, natuur & milieu'': bie mierder [[aerdsjóddel]]e kórtbie de kössjtad La Guaira in [[Venezuela]] valle zeker 5000 doeje en 3200 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2623434-dodental-venezuela-loopt-op-tot-boven-de-5000 NOS - Dodental Venezuela loopt op tot boven de 5000]</ref> ;22 juni * ''Vereinig Keuninkriek'': [[Keir Starmer]] treujt aaf es premier van 't [[Vereinig Keuninkriek]] en leisman van de Arbeierspartie.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/ckger03mrl0t BBC News - Keir Starmer resigns as prime minister and leader of Labour Party]</ref> * ''Noord-Amerika, kóns en cultuur, Wetensjap'': De Mexicaanse regering maak de vónds bekèndj van [[Minanbé]], 'n euvergreujde [[Maya]]sjtad in [[Yucatán]] die neet euver de waeg te bereike waor en gans intak (óngeplunjerd) is gevónge.<ref>[https://inah.gob.mx/boletines/bautizan-como-minanbe-no-hay-camino-a-ciudad-maya-virgen-al-norte-de-la-biosfera-de-calakmul INAH - Bautizan como Minanbé, “no hay camino”, a ciudad maya virgen al norte de la Biosfera de Calakmul]</ref> ;19 juni * ''Weitesjap'': De Belzje natuurkónjige [[François Langlert]] ([[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Nobelpries in de natuurkónje]] 2013) sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.demorgen.be/snelnieuws/belgische-nobelprijs-winnaar-en-medeontdekker-higgsdeeltje-francois-englert-overleden-op-93-jarige-leeftijd~ba01a44b/ De Morgen - Belgische Nobelprijs-winnaar en medeontdekker higgsdeeltje François Englert overleden op 93-jarige leeftijd]</ref> ;16 juni * ''Nederlandj'': Arsjeologe lègke in [[Numwaege]] e [[therme]]complex van 4900 m² bloet. 't Is 't groetste Remeins badhoes wat in Nederlandj is gevónge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2618801-grootste-romeinse-badhuiscomplex-van-nederland-opgegraven-in-nijmegen NOS - Grootste Romeinse badhuiscomplex van Nederland opgegraven in Nijmegen]</ref> ;15 juni * ''Sjport'': De Surinaoms-Nederlandse voetballer [[Jerry de Jong]], dee oonder mie bij [[PSV]] en [[MVV]] späölde, störf op 61-jaorege leeftied.<ref>[https://www.knvb.nl/nieuws/organisatie/berichten/71915/ex-international-jerry-de-jong-61-overleden KNVB - Ex-international Jerry de Jong (61) overleden]</ref> {{doedbekèndj}} * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Afrikaanse jazzmuzikantj [[Abdullah Ibrahim]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6399503/jazzlegende-abdullah-ibrahim-91-overleden.html Nu.nl - Jazzlegende Abdullah Ibrahim (91) overleden]</ref> ;13 juni * ''Nederlandj, politiek'': [[GroenLinks]] en [[PvdA]] gaon same in de nuuj linkse fusiepartie [[Progressief Nederland]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6399273/leden-stemmen-officieel-in-met-oprichting-pro-groenlinks-en-pvda-opgeheven.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Leden stemmen officieel in met oprichting PRO, GroenLinks en PvdA opgeheven]</ref> ;12 juni * ''Economie'': Op de [[Nasdaq]] weurt [[SpaceX]] geïntroduceerd; door investeringe in dit aandeil weurt eigenaer [[Elon Musk]] es ierste minsj oets biljonair in Amerikaanse dollars.<ref>[https://nos.nl/artikel/2618280-spacex-wint-11-procent-bij-beursopening-musk-eerste-biljonair-ooit NOS.nl - SpaceX wint 11 procent bij beursopening, Musk eerste biljonair ooit]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjonenóntwerper [[Jan Jansen (mode-oontwerper)|Jan Jansen]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2618329-schoenontwerper-jan-jansen-85-overleden NOS.nl - Schoenontwerper Jan Jansen (85) overleden]</ref> ;11 juni * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjilder [[David Hockney]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2618232-britse-kunstenaar-david-hockney-op-88-jarige-leeftijd-overleden NOS.nl - Britse kunstenaar David Hockney op 88-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Sjport'': Mit 'ne match tösje [[Mexicaans hierevoetbalèlftal|Mexico]] en [[Zuid-Afrikaons hierevoetbalèlftal|Zuud-Afrika]] in [[Mexico-sjtad]] begintj 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2026|Waereldkampiónsjap hierevoetbal 2026]] in [[Canada]], de [[Vereinigde Sjtaote]] en [[Mexico]]. ;10 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse [[conceptueel kuns|conceptuele kónstenaer]], tv-maeker en sjtumacteur [[Wim T. Schippers]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2618742-kunstenaar-programmamaker-en-stemacteur-wim-t-schippers-83-overleden NOS.nl - Kunstenaar, programmamaker en stemacteur Wim T. Schippers (83) overleden]</ref> ;8 juni * ''Duutsjlandj'': inne Zuud-[[Duutsjlandj|Duutsje]] sjtad [[Reutlingen]] brik brandj oet bie e óngerstation van 't [[elektriciteit]]snetwerk. Zo'n 30.000 luuj zitte zónger sjtroum. De Duutsje minister van Binnelandse Zake sjlut brandjsjtichting mit [[terrorisme|terroristisch ougmerk]] neet oet. Brandjsjtichtinge goof 't recent ierder inne huidsjtad [[Berlien]]. Die waore 't werk van linksextremiste.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/regional/badenwuerttemberg/stromausfall-reutlingen-100.html Tagesschau - Stromausfall in Reutlingen - Verdacht auf Anschlag]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': veur de [[Filipiene|Filipiense]] kös waert e [[Japan]]s sjeepswrak óntdek oet de [[Twiede Wereldoorlog]] met dao-in ónger mie de lichame van [[Nederland]]se kriegsgevangene.<ref>[https://nos.nl/artikel/2617684-japans-scheepswrak-uit-woii-ontdekt-met-lichamen-van-nederlandse-krijgsgevangen NOS - Japans scheepswrak uit WOII ontdekt met lichamen van Nederlandse krijgsgevangen]</ref> ;7 juni * ''Oes-Europa'': De pro-Europese partie [[Börgercontrak]] van premier [[Nikol Pasjinian]] wintj de verkezinge in [[Armenië]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2617579-pro-europese-partij-van-premier-pasjinian-wint-verkiezingen-in-armenie NOS.nl - Pro-Europese partij van premier Pasjinian wint verkiezingen in Armenië]</ref> ;4 juni * ''Kóns en cultuur'': De [[Iran|Iraans]]-[[Frankriek|Franse]] sjtripteikenaerse [[Marjane Satrapi]] sjtörf op 56-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6398169/frans-iraanse-kunstenares-en-persepolis-maker-marjane-satrapi-56-overleden.html Nu.nl - Frans-Iraanse kunstenares en Persepolis-maker Marjane Satrapi (56) overleden]</ref> ;3 juni * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': [[Lieke Marsman]], [[Dichter der Nederlanden|Dichter des Vaderlands]] van 2021 bis 2023, sjtörf op 35-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6398140/voormalig-dichter-des-vaderlands-lieke-marsman-op-35-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig Dichter des Vaderlands Lieke Marsman op 35-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Belsj, Kóns en cultuur'': Sjlagerzengeres en presentatries [[Margriet Hermans]], die liejt aan de [[kanker]], liet op 72-jäörige laeftied [[euthanasie]] doon.<ref>[https://www.standaard.be/media-en-cultuur/margriet-hermans-72-overleden-na-korte-strijd-tegen-agressieve-kanker/155064803.html De Standaard - Margriet Hermans (72) overleden na korte strijd tegen agressieve kanker]</ref> ;2 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[soul]]zenger [[Peabo Bryson]] sjtörf op 75-jäörige laeftied. ===mei=== ;30 mei * ''Sjport'': [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] wintj de [[Champions League (hierevoetbal)|Champions League]] door in de finaal nao penanties van [[Arsenal F.C.|Arsenal]] te winne. ;26 mei * ''Belsj'': In [[Buggenhout]] ([[Oes-Vlaondere]]) bókse 'nen trein en 'n sjaolbös opein. Twie volwasse luuj en twie kènjer kómme óm; vief anger kènjer rake zjwaorgewóndj.<ref>[https://www.standaard.be/binnenland/vrees-voor-dodelijke-slachtoffers-bij-ongeval-met-schoolbus-aan-overweg-in-buggenhout/153273392.html De Standaard - Vrees voor dodelijke slachtoffers bij ongeval met schoolbus aan overweg in Buggenhout]</ref> ;25 mei * ''Relizjie, Zuud-Europa'': Paus [[Leo XIV]] brèngk ziene nujen [[encycliek]] ''[[Magnifica humanitas]]'' oet, wo-in gewaorsjoewd weurt taege de gevaore van [[kónsmaesige intelligentie]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2615740-paus-leo-xiv-laat-ai-ons-niet-beroven-van-onze-menselijkheid NOS.nl - Paus Leo XIV: laat AI ons niet beroven van onze menselijkheid]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse saxofonis [[Sonny Rollins]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://bsky.app/profile/thesonnyrollins.bsky.social/post/3mmptectgpk2h Doedsberich] op [[Bluesky]]-account</ref> ;23 mei * ''Nederlands Limburg'': De [[Veldeke (vereineging)|Vereiniging Veldeke]] krieg bie zien hóngerdjäörig besjtaon 't predikaat 'keuninklik' toebedeild.<ref>[https://www.limburg.nl/actueel/nieuws/nieuwsberichten/2026/mei/predicaat-koninklijk-100-jarig-veldeke/?utm_campaign=Taalpost_2546&utm_source=Nieuwsbrief&utm_medium=email Provincie Limburg - Predicaat Koninklijk voor 100-jarig Veldeke Limburg]</ref> ;22 mei * ''Kóns en cultuur'': De Britse saxofonist [[Dick Parry]] ([[Pink Floyd]]) sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6397027/pink-floyd-saxofonist-dick-parry-op-83-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Pink Floyd-saxofonist Dick Parry op 83-jarige leeftijd overleden]</ref> ;17 mei * ''Afrika'': De [[WHO]] verklaort 'n recènte [[ebola]]-oetbraok in [[Congo-Kinshasa]] en [[Oeganda]] tot 'n internationaal noedsituatie.<ref>[https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern WHO - Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern]</ref> ;16 mei * ''Oes-Afrika'': Félicien Kabuga, dae verantwoordelik waert gehoute veur 't mede-aansjtichte van de [[Rwandese Genocide|genocide op Tutsi's en gematigde Hutu's]] in [[Rwanda]], sjtörf op 91-jäörige laeftied in e krankehoes in [[Den Haag]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2614598-verdachte-rwandese-genocide-felicien-kabuga-overleden-in-den-haag NOS - Verdachte Rwandese genocide Félicien Kabuga overleden in Den Haag]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Hamas]]-leider Izz al-Din al-Haddad waert doedgemaak bie 'ne Israelische lóchaanval op de [[Gazasjtrook]]. Volges [[Israel]] waor hae eine van de lètste laevende hoege commandante dae verantwoordelik waor veur de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2026)|de terreuraanvalle op 7 oktober 2023]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2614542-hamas-leider-gedood-volgens-israel-verantwoordelijk-voor-7-oktober NOS - Hamas-leider gedood, volgens Israël verantwoordelijk voor 7 oktober]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Zangeres [[DARA]] wintj veur [[Bulgarieë]] 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje ''[[Bangaranga]]''. 't Is d'n ierste kier det dit landj de wins pak. Dees editie is ómsjtrejje door 't mitdoon van Israël.<ref>[https://www.nu.nl/songfestival/6396062/bulgarije-wint-voor-het-eerst-eurovisie-songfestival-israel-wordt-tweede.html Nu.nl - Bulgarije wint voor het eerst Eurovisie Songfestival, Israël wordt tweede]</ref> ;15 mei * ''Nederlandj'': De Nederlandse tv- en radioprizzentator [[Bas Westerweel]] sjtörf op 62-jäörige laeftied aan hartprobleme.<ref>[https://nos.nl/artikel/2614531-presentator-bas-westerweel-op-62-jarige-leeftijd-overleden NOS.nl - Presentator Bas Westerweel op 62-jarige leeftijd overleden]</ref> ;8 mei * ''Nederlandj'': De Nederlandse essayis en óngerzeuksjournalis [[Karin Spaink]] begeit op 68-jäörige laeftied [[euthanasie]]; ze had saer jaore las van [[multiple sclerose]].<ref>[https://www.spaink.net/2026/05/08/exit-spaink/ Spaink.net - Exit Spaink]</ref> * ''Sjport'': [[PSV]] weurt veur 't iers kampioen van de [[Ieredevisie (damesvoetbal)|Ieredevisie veur vrouwluuj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2613641-dubbel-feest-in-eindhoven-ook-psv-vrouwen-kronen-zich-tot-landskampioen NOS.nl - Dubbel feest in Eindhoven: ook PSV-vrouwen kronen zich tot landskampioen]</ref> ;7 mei * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': Rapper [[Ali B]] weurt in hoeger beroop tot drei jaor gevangenis veroerdeild veur versjillende zededelikte. Hae weurt noe ouch sjöljig bevónge aan verkrachting van [[Ellen ten Damme]], wo hae iejer van waor vriegesjpraoke.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6394885/ali-b-krijgt-zwaardere-straf-in-hoger-beroep-drie-jaar-cel-voor-twee-verkrachtingen.html Nu.nl - Ali B krijgt zwaardere straf in hoger beroep: drie jaar cel voor twee verkrachtingen]</ref> ;6 mei * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse zakeman [[Ted Turner]], oprichter van [[CNN]], sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2026/05/06/us/ted-turner-death CNN.com - CNN founder Ted Turner, a pioneer of cable TV news, dies at 87]</ref> ;5 mei * ''Belsj Limburg'': De pelitie veurt door de ganse provincie hoeszeukinge oet bie luuj oet de krimmeneel Sahin-femilie. Hiebie weurt e groet aantal waopes, auto's en väöl contant geld in besjlaag genome.<ref>[https://www.hbvl.be/regio/limburg/beringen/kalasjnikov-en-andere-wapens-gevonden-bij-groot-onderzoek-naar-turkse-maffia-18-arrestaties/151219938.html Het Belang van Limburg - Kalasjnikov en andere wapens gevonden bij groot onderzoek naar Turkse maffia: 18 arrestaties]</ref> * ''Belsj'': De Belzje prizzentator [[Hans Otten]] sjtörf op 55-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/media-en-cultuur/radio-en-tv-presentator-hans-otten-55-overleden/151115387.html De Standaard - Radio- en tv-presentator Hans Otten (55) overleden]</ref> ;1 mei * ''Economie, Oes-Europa'': Oekraïense [[drone]]s rake opnuuj de aolie[[raffinaderie]] in de [[Róslandj|Róssische]] sjtad [[Toeapse]] aan de [[Zjwarte Zie]]. De lètste maonde woorte ouch anger militair en industrieel doelwitte in Róslandj besjtook. De aanvalle valle same mit de [[Irankreeg (2026)|oorlog in 't Midde-Oeste]]. Oekraïne probeert hiemit de Róssische aoliesector en veural de export van geraffineerde [[produk]]te te versjture noe ouch de handel bie de [[Sjtraot van Hormoez]] door de Iraanse en Amerikaanse blokkade versjtuurd is.<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5596881/oekraine-slaat-terug-met-aanvallen-op-russische-oliesector-wil RTL - Oekraïne slaat terug met aanvallen op Russische oliesector: 'Daar raken waar het pijn doet' ]</ref> ===april=== ;30 april * ''Kóns en cultuur, Noord-Europa'': in 't oeste van [[Noorwege]] waere ca. 3000 [[munt]]e gevónje oet de tied van de [[Vikinge]]. Bezónjer is de gruutde van de vónds in combinatie mit de zier goje sjtaat woe-in de munte verkiere.<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5596275/grootste-muntentvondst-vikingtijd-noorwegen RTL - Grootste Vikingschat ooit gevonden in Noorwegen: 'Uitzonderlijk']</ref> ;25 april * ''Politiek, Wes-Afrika'': jihadiste en [[toeareg]]rebelle oet 't noorde van [[Mali]] äöpene de aanval op de pro-Róssische [[junta]] en 't Róssische Afrikakorps. Versjillende regio's en sjtaej valle in henj van de milities. In de regio waert al decennia gevochte tösje regeringstroepe, Toearegseparatiste en jihadiste van aan [[Al-Qaeda]] gelieerde groeperinge. 't Vertrek van 't Frans leger oet Mali saer de [[coup]] van [[2022]], de kóms van [[IS]] en Róssische milities make 't conflik complexer.<ref>[https://nos.nl/artikel/2612498-rebellengroepen-bundelen-krachten-om-junta-in-mali-omver-te-werpen NOS - Rebellengroepen bundelen krachten om junta in Mali omver te werpen]</ref> ;23 april * ''Economie, Europa algemein'': [[Oekraïne]] krieg definitief de [[Europese Unie|EU]]-liening van 90 miljard euro naodat [[Hongarieë]] nao de wins van [[Viktor Orbán|Orbán]] ziene taegesjtander [[Peter Magyar]] de blokkade op die liening haet opgehöf.<ref>[https://nos.nl/artikel/2611694-hongarije-trekt-blokkade-definitief-in-oekraine-krijgt-miljardenlening-van-eu NOS - Hongarije trekt blokkade definitief in: Oekraïne krijgt miljardenlening van EU]</ref> ;19 april * ''Sjport'': [[Paula Blasi]] wint de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Remco Evenepoel]] wint bie de mansluuj.<ref>Live-oetzending [[NPO1]]</ref> * ''Sjport'': [[AZ]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] door mit 5-1 te winne van [[N.E.C.]]<ref>[ Live-oetzenjing NOS [[Langs de Lijn]].</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': de pro-Róssische aad-prizzedent Roemen Radev wèntj mit zien centrumlinkse partie Progressief Bulgarieje de [[Bulgarije|Bulgaarse]] [[parlement]]sverkezinge mit 'n relatieve mierderheid van ca. 44 procent. De opkóms loog net ónger de 50 procent van de sjtömgerechtigde.<ref>[https://nos.nl/artikel/2611173-meerderheid-lonkt-voor-bulgaarse-verkiezingswinnaar-radev NOS - Meerderheid lonkt voor Bulgaarse verkiezingswinnaar Radev]</ref> ;16 april * ''Economie, Nederlands Limburg'': [[VDL NedCar]] en 't [[Oekraïne|Oekraïense]] bedrief Greentech Harvest gaon langeaafsjtands[[drone]]s boewe in de VDL-fabriek in [[Bor]].<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3145205/oekraiens-bedrijf-bouwt-in-born-aanvals-en-verkenningsdrones L1 - Oekraïens bedrijf bouwt in Born aanvals- en verkenningsdrones]</ref> ;14 april * ''Kóns en cultuur, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': De [[Ierlandj|Ierse]] zengeres [[Moya Brennan]], waereldwied bekindj van 't nómmer ''Theme from Harry's Game'' oet 1983, sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2610398-clannad-zangeres-moya-brennan-73-overleden NOS - Clannad-zangeres Moya Brennan (73) overleden]</ref> ;12 april * ''Midde-Europa'': De parlemèntsverkezinge in [[Hóngarieë]] waere mit groete euvermach gewonne door de partie [[Tisza]] van [[Peter Magyar]]. Hiemit kump nao 16 jaor 'n èndj aan 't bewindj van [[Viktor Orbán]] en zien partie [[Fidesz]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6392322/historische-avond-in-hongarije-oppositieleider-magyar-neemt-macht-van-orban-over.html Nu.nl - Historische avond in Hongarije: oppositieleider Magyar neemt macht van Orbán over]</ref> * ''Sjport'': De Belsj [[Wout Van Aert]] vintj veur 't iers [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj. De Duutsje [[Franziska Koch]] wintj bie de vrouwluuj<ref>Live-oetzending [[NPO]] 1.</ref> * ''Sjport'': De [[marathon van Rotterdam]] weurt bie de mansluuj gewonne door d'n Ethiopiër [[Guye Idemo Adola]] (in 2:03:53), en bie de vrouwluuj door zien landjgenoet [[Mekides Shimeles]] (in e parcoursrecord van 2:18:55).<ref>[https://nos.nl/artikel/2610126-shimeles-pakt-parcoursrecord-in-rotterdam-abdi-moet-zege-aan-adola-laten NOS.nl - Shimeles pakt parcoursrecord in Rotterdam, Abdi moet zege aan Adola laten]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[India]]se [[Bollywood]]-zangeres [[Asha Bhosle]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6392310/legendarische-bollywood-zangeres-asha-bhosle-92-overleden.html Nu.nl - Legendarische Bollywood-zangeres Asha Bhosle (92) overleden]</ref> ;11 april * ''Midde-oeste'': In [[Islamabad]] ([[Pakistan]]) vèntj 'n euverlèk plaats tösje [[Iran]] en de [[Vereinigde Sjtaote]]. 't Is veur 't iers saer de Iraanse revolutie van 1979 det de twie lenj op zoe hoeg niveau mitein kalle.<ref>[https://edition.cnn.com/2026/04/11/world/live-news/iran-us-war-talks CNN.com - US-Iran talks last into the early morning hours in Pakistan]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse talkshowgasvrouw [[Sonja Barend]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bnnvara.nl/artikelen/sonja-barend-1940-2026 BNNVARA - Sonja Barend (1940 - 2026)]</ref> ;9 april * ''Oes-Afrika, Natuur & milieu, weitesjap'': veur 't iersj höbbe weitesjappersj 'n permanente breuk en e conflik binne 'ne groep [[chimpansee]]s gedocumenteerd. 't Geit óm de Ngogo-chimpansees in 't weste van [[Oeganda]]. Oerzaak van 't conflik is 'n verangering in de hiërarchie wie drie menkes doedginge.<ref>[https://www.nu.nl/opmerkelijk/6391882/grootste-groep-chimpansees-ter-wereld-ruziet-en-splitst-op-extreem-zeldzaam.html Nu.nl - Grootste groep chimpansees ter wereld ruziet en splitst op: 'Extreem zeldzaam']</ref> * ''Natuur & milieu'': de keizers[[pinguïn]] kump op de lies van bedreigde deersaorte door [[klimaatopwerming|klimaatverangering]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2609751-keizerspinguin-door-klimaatverandering-op-lijst-bedreigde-diersoorten NOS - Keizerspinguïn door klimaatverandering op lijst bedreigde diersoorten]</ref> ;8 april * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen [[hiphop]]-dj [[Afrika Bambaataa]] sjtörf op 68-jäörige laeftied aan de [[prostaatkanker]].<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/04/10/pionier-van-de-hiphop-afrika-bambaataa-overleden/ VRT.nl - Hiphoppionier Afrika Bambaataa (68) overleden: "Zijn stempel op de hiphop is onmiskenbaar"]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Curaçaose film- en theatermaeker [[Norman de Palm]] sjtörf op 78-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Parkinson]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2609576-theatermaker-norman-de-palm-overleden-grondlegger-van-curacaose-film-en-theater NOS.nl - Theatermaker Norman de Palm overleden, grondlegger van Curaçaose film en theater]</ref> ;7 april * ''Sjport'': De Roemeense voetbaltraineur [[Mircea Lucescu]], bis veur 'n waek nog traineur van 't [[Roemeens hierevoetbalèlftal|Roemeens voetbalteam]], sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.frf.ro/nationale/masculin/echipa-nationala/doliu-in-fotbalul-romanesc-s-a-stins-mircea-lucescu/ FRF - Doliu în fotbalul românesc: S-a stins Mircea Lucescu]</ref> ;5 april * ''Sjport'': De [[Runde vaan Vlaondere|Runj van Vlaandere]] weurt bie de mansluuj gewonne door [[Tadej Pogačar]], en bie de vrouwluuj door [[Demi Vollering]]. * ''Sjport'': [[PSV]] weurt veur de driede kier achterein [[Ieredevisie 2025/26 (hierevoetbal)|kampión hierevoetbal]] daor punteverlees van [[Feyenoord]].<ref>[https://eredivisie.nl/nieuws/psv-snelste-kampioen-ooit-in-de-vriendenloterij-eredivisie/ Eredivisie.nl - PSV vroegste landskampioen ooit!]</ref> ;2 april * ''Nederlandj, Oes-Europa, Kóns en cultuur'': De helm van Cotofenesti en twie anger [[Daciërs|Dacische]] goudsjatte, die veurig jaor oet 't [[Drents Museum]] waore geruif, waere trökgebrach.<ref>[https://nos.nl/artikel/2608795-roemeense-gouden-helm-en-twee-armbanden-terug-na-deal-met-verdachten NOS.nl - Roemeense gouden helm en twee armbanden terug na deal met verdachten]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In [[Amerika (dörp)|Amerika]] weurt 'n illegaal sjlechterie opgerold.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3137096/illegale-slachterij-ontdekt-in-america-slachtafval-lag-verspreid-over-terrein L1 - Illegale slachterij ontdekt in America: slachtafval lag verspreid over terrein]</ref> * ''Weitesjap, Kóns en cultuur, Naord-Amerika'': Arsjeologe make de vónds bekèndj van versjillende [[Indiaone|Indiaanse]] [[dóbbelsjtein]]. Sommige zeen 12.000 jaor aud, vaeroet de audste die me nag gevónge haet.<ref>[https://www.cambridge.org/core/journals/american-antiquity/article/probability-in-the-pleistocene-origins-and-antiquity-of-native-american-dice-games-of-chance-and-gambling/E38C7B1F4CE7F417D8EFAC5AFEEF20A2 Cambridge University Press - Probability in the Pleistocene: Origins and Antiquity of Native American Dice, Games of Chance, and Gambling]</ref> * ''Weitesjap, Naord-Europa'': In [[Kopenhage]] weurt de vónds bekèndj gemaak van 't vrak van de ''Dannebroge'', 'n oorlogssjeep wat in 1801 in de kreeg mit de Britte gezonke is.<ref>[https://www.vikingeskibsmuseet.dk/om-museet/nyheder-og-presse/pressemeddelelser/225-aar-efter-vikingeskibsmuseet-og-byhavn-finder-flagskib-fra-slaget-paa-reden-2-april-1801 Vikingeskibsmuseet - 225 år efter Slaget på Reden 2. april 1801: ”Vi har fundet Dannebroge og rester af dem, der ikke kom i land efter slaget.” ]</ref> ;1 april * ''Weitesjap, Vereinigde Sjtaote'': De [[Artemis II]]-missie weurt gelanceerd vanaaf 't [[Kennedy Space Center]]. Ze weurt ómsjreve es de ierste bemande misse nao de [[Maon]] saer 1972, al gaon de astronaute neet op de Maon lanje.<ref>[https://www.nasa.gov/news-release/nasa-sets-coverage-for-first-artemis-crewed-mission-around-moon/ NASA - NASA Sets Coverage for First Artemis Crewed Mission Around Moon]</ref> * ''Weitesjap'': E 500 miljón jaor auwd fossiel oet [[Mexico]] krieg de naam ''[[Megachelicerax cousteaui]]'' en weurt besjreve es d'n ierste van de [[Chelicerata]], 'n óngerriek van de [[Gelidpoetige]] wo ónger mie [[Spinne]] en [[sjorpioene|Sjorpión]]ne bie hure.<ref>[https://www.nature.com/articles/s41586-026-10284-2 Nature - A chelicera-bearing arthropod reveals the Cambrian origin of chelicerates]</ref> ===miert=== ;30 miert * ''Politiek, Midde-Oeste'': 't [[Israel]]isch [[parlement]] nump 'n wèt aan die de [[doedsjtraof]] meugelik maak veur luuj die veroerdeild zint veur moord met e [[terrorisme|terroristisch motief]].<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6390918/israel-neemt-nieuwe-wet-aan-palestijnen-kunnen-doodstraf-krijgen-voor-terrorisme.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Israël neemt nieuwe wet aan: Palestijnen kunnen doodstraf krijgen voor terrorisme]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Suriname|Surinaamse]] politicus [[Chan Santokhi]], van 2020 tot 2025 presidentj van 't landj, sjtörf op 67-jäörige laeftied.<ref>[https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/91274 Starnieuws - Ex-president tevens VHP-voorzitter Santokhi overleden]</ref> ;26 miert * ''Nederlands Limburg'': Nao gelieke sjtandj bie de gemeinteraodsverkezinge van 18 miert weurt in [[Remunj]] geloot óm 'ne reszaetel tössen 't [[CDA]] en de [[PvdD]]. De litste partie wintj de loting en kump hie zo veur 't eers in de raod.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3132430/bizarre-ontknoping-partij-voor-de-dieren-wint-loting-en-krijgt-toch-zetel-in-raad-roermond L1 - Bizarre ontknoping: Partij voor de Dieren wint loting en krijgt toch zetel in raad Roermond]</ref> * ''Nederlandj'': De politieke partieje [[PvdA]] en [[GroenLinks]], die in e fusieperces zitte, make bekèndj det hunne nuje naam [[Progressief Nederland]] (PRO) weurt.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6390323/groenlinks-pvda-gaat-verder-als-progressief-nederland-pro.html Nu.nl - GroenLinks-PvdA gaat verder als Progressief Nederland (PRO)]</ref> ;25 miert * ''Nederlands Limburg, Weitesjap'': Oonder de [[Petrus-en-Pauluskèrk (Wolder)|Petrus-en-Pauluskèrk]] in [[Wolder]] weurt e gereemsel gevoonde wat mèt groete woersjijnelekheid aon de Franse musketier [[Charles de Batz de Castelmore d'Artagnan]] kin weure touwgesjreve.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3130751/spectaculaire-vondst-in-maastrichtse-kerk-alles-wijst-op-skelet-van-wereldberoemde-dartagnan L1 - Spectaculaire vondst in Maastrichtse kerk: 'Alles wijst op skelet van wereldberoemde d'Artagnan']</ref> ;24 miert * ''Weitesjap'': 't Lök weitesjappers van 't [[CERN]] veur 't iers óm [[antimaterie]] te verveure zónger 't zich te laote vernetige.<ref>[https://home.cern/news/press-release/experiments/base-experiment-cern-succeeds-transporting-antimatter CERN - BASE experiment at CERN succeeds in transporting antimatter]</ref> ;23 miert * ''Frankriek'': De Franse politicus [[Lionel Jospin]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/03/23/lionel-jospin-socialiste-au-destin-foudroye-est-mort_6673872_3382.html Le Monde - Lionel Jospin, socialiste au destin foudroyé, est mort]</ref> ;21 miert * ''Kóns en cultuur'': [[K-pop]]gróp [[BTS]] hilt e groet comebackkonzèr in [[Seoul]]. De gróp is veer jaor inactief gewaes ómdet de leje in deens móste.<ref>[https://nos.nl/artikel/2607179-bekendste-k-popgroep-ter-wereld-bts-maakt-mega-comeback-na-afronden-dienstplicht NOS.nl - Bekendste K-popgroep ter wereld BTS maakt mega-comeback na afronden dienstplicht]</ref> ;20 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[Chuck Norris]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6389900/acteur-en-actieheld-chuck-norris-op-86-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Acteur en actieheld Chuck Norris op 86-jarige leeftijd overleden]</ref> ;17 miert * ''Sjport'': De finale van de [[Africa Cup]] in jannewarie, in ierste insjtantie gewonne door [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]], weurt in 'n reglementair 3-0 euverwinning veur [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] ómgezat.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6389574/marokko-alsnog-uitgeroepen-tot-afrika-cup-winnaar-senegal-moet-titel-inleveren.html Nu.nl - Marokko alsnog uitgeroepen tot Afrika Cup-winnaar, Senegal moet titel inleveren]</ref> ;16 miert * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie 'ne [[Pakistan|Pakistaanse]] lóchaanval op e aafkickcentrum in de [[Afghanistan|Afghaanse]] huidsjtad [[Kaboel]] valle zeker mie es 100 doeje. Volges 't Afghaans gezóndheidsministerie zint 't mie es 400.<ref>[https://nos.nl/artikel/2606635-mogelijk-honderden-doden-bij-pakistaanse-aanval-op-ziekenhuis-in-kabul NOS - Mogelijk honderden doden bij Pakistaanse aanval op ziekenhuis in Kabul]</ref> * ''Nederlandj'': op de [[Amsterdam]]se Zuidas vingk 'n explosie plaatsj in e pand woe e Amerikaans bedrief gevestig is. De aansjlaag waert opgeëis door 'n relatief nuuj [[sjiisme|sjiitische]] groepering die ierder dizze maond aansjlaeg haet gepleeg op joedse insjtellinge in de [[Randsjtad]] en op 't [[Belsj]].<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6389382/groep-achter-aanval-op-synagoge-en-joodse-school-eist-ook-explosie-zuidas-op.html Nu.nl - Groep achter aanval op synagoge en Joodse school eist ook explosie Zuidas op]</ref> ;15 miert * ''Kóns en cultuur'': De 98e [[Academy Awards]] waere gehauwe. ''[[One battle after another]]'' wintj de pries veur bèste film, [[Michael B. Jordan]] dae veur bèsten acteur en [[Jessie Buckley]] dae veur bèste actries. ;14 miert * ''Duutsjlandj'': D'n Duutsje filosoof [[Jürgen Habermas]] sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/juergen-habermas-im-alter-von-96-jahren-gestorben-accg-200633029.html Frankfurter Allgemeine - Jürgen Habermas im Alter von 96 Jahren gestorben]</ref> * ''Belsj Limburg'': Bie 'nen brandj in [[Neël-bie-As]] kómme twie kènjer van 6 en 8 óm.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6389276/twee-kinderen-van-6-en-8-omgekomen-bij-brand-in-chalet-in-belgisch-limburg.html Nu.nl - Twee kinderen van 6 en 8 omgekomen bij brand in chalet in Belgisch-Limburg]</ref> * ''Sjport'': Frankriek wintj 't [[Six Nations Championship]] door mit 48-46 van Èngelandj te winne. ;8 miert * ''Sjport'': India wintj 't kampiónsjap [[Twenty20]]-[[cricket]] bie de manluuj door Nuuj-Zielandj mit 96 runs te versjlaon. * ''Belsj'': de [[synagoog]] van [[Luuk]] is doelwit van 'n explosie. Bie de aansjlaag valle gein gewónje, meh waal geuf 't materieel sja. Meugelik geit 't óm 'ne [[antisemitisme|antisemititsche]] daad.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/03/09/explosie-aan-synagoge-in-luik-geen-gewonden/ VRT - Explosie aan synagoge in Luik is "duidelijk antisemitische aanslag", zegt minister Quintin]</ref> * ''Midde-Oeste'': Ayatolla [[Mojtaba Khamenei]], zoon van de geliquideerden Ali Khamenei, weurt tot opperste leisman van [[Iran]] oetgerope. ;6 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse prizzentator [[Jan Lenferink]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2605258-rur-presentator-jan-lenferink-overleden-founding-father-van-de-talkshow-op-tv NOS.nl - RUR-presentator Jan Lenferink overleden, 'founding father van de talkshow op tv']</ref> ;5 miert * ''Weitesjap'': Op 't [[Vogelkop]]-sjiereilandj van westelik [[Nui-Guinee|Nuuj-Guinea]] waere twie [[buuldere]] óntdèk die veurhaer [[lazarustaxon|elein es fossiele bekèndj waore]]: de [[possums|possum]] ''[[Dactylonax kambuayai]]'' en de [[buulmoes]] ''[[Tous ayamaruensis]]''.<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2026/mar/05/marsupials-discovered-new-guinea The Guardian - Marsupials previously thought extinct for millennia discovered in New Guinea]</ref> ===fibberwarie=== ;28 fibberwarie * ''Midde-Oeste'': [[Israël]] en de [[Vereinigde Sjtaote]] valle [[Iran]] aan. Ónger mie ayatollah [[Ali Khamenei]] weurt bie dees aanvel ómgebrach. * ''Sjport'': [[Omloop Het Nieuwsblad]] weurt bie de mansluuj gewonne door [[Mathieu van der Poel]], en bie de vrouwluuj door [[Demi Vollering]].<ref>Livestream [[NOS]]</ref> ;27 fibberwarie * ''Zuud-Azië'': [[Pakistan]] verklaort 't [[Taliban]]-rezjiem in [[Afghanistan]] de kreeg.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/czx4pq9xe6rt BBC.com - Pakistan strikes Afghanistan as PM says forces ready to 'crush' Taliban]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse zenger en leedjessjriever [[Neil Sedaka]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2604306-zanger-en-songwriter-neil-sedaka-86-overleden NOS.nl - Zanger en songwriter Neil Sedaka (86) overleden]</ref> ;26 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': In de Amerikaanse [[Congresbibliotheek]] weurt 'n rol van de [[verlore film]] ''[[Gugusse et l'automate]]'' trökgevónge. De Franse film van róndj 1897 gilt es d'n ierste [[sciencefiction]]film.<ref>[https://blogs.loc.gov/loc/2026/02/lost-19th-century-film-by-melies-discovered-at-the-library/ Lost 19th century film by Méliès discovered at the Library]</ref> ;23 fibberwarie * ''Politiek, Nederlandj'' 't [[Kabinet-Jetten]] waert beëidig.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603685-kabinet-jetten-officieel-beedigd-en-kan-aan-de-slag NOS - Kabinet-Jetten officieel beëdigd en kan aan de slag]</ref> ;22 fibberwarie * ''Sjport'': De Olympische Wintersjpele 2026 in [[Turien]] waere aafgesjlaote. Noorwaege veurt mit 18 gouwe, 12 zilvere en 11 brónze medajes 't klassemènt aan. Nederlandj haolt mit 10 kier goud, 7 kier zilver en 3 kier bróns 'n historische driede plaats, 't Belsj pak gein medajes. * ''Kóns en cultuur, Zuud-Europa'': veur 't iers zin in de [[Basiliek (ièretitel)|basiliek]] in baevaartsplaats [[Assisi]] de knäök van de heilige [[Franciscus van Assisi|Franciscus]] te zeen.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603535-beenderen-sint-franciscus-voor-het-eerst-te-zien-in-assisi NOS - Beenderen Sint-Franciscus voor het eerst te zien in Assisi]</ref> * ''Noord-Amerika'': Nemesio Rubén Oseguera Cervantes, de leider van 't beröchte Jaliscokartel waert doedgemaak door 't [[Mexico|Mexicaanse]] leger en sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603611-leider-berucht-mexicaans-jaliscokartel-gedood-door-leger NOS - Leider berucht Mexicaans Jaliscokartel gedood door leger]</ref> ;21 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Centraal-Europa'': [[archeologie|Archeologe]] óntdekke in de [[Pole|Poolse]] regio [[Woiwodsjap Wes-Pommere|Wes-Pommere]] de reste van 'n [[middeliewe|middeliewse]] sjtad. Ze woed waarsjienlik gesjtich in de 13e of 14e iew, meh sjnel daonao al óm ónbekinde reie verlaote.<ref>[https://www.polskieradio.pl/400/7764/Artykul/3649939,mittelalterliche-stadt-stolzenberg-entdeckt Polskieradio.pl - Mittelalterliche Stadt Stolzenberg entdeckt]</ref> * ''Economie, Noord-Amerika'': de [[VS|Amerikaanse]] prizzedent [[Donald Trump]] verhoeg de importhöffinge weltwied van 10 nao 15%. Dit besjloet kump eine daag naodat 't Hoeggerechshof oerdeilde dat ierdere heffinge ónwettig zeen.<ref>[https://www.washingtonpost.com/business/2026/02/21/supreme-court-tariff-ruling/ Washington Post - Trump's tariff policy faces new era, new uncertainty for economy]</ref> * ''Sjport'': Op de Olympische Wintersjpele haolt de Noor [[Johannes Høsflot Klaebo]] de gouwe medaje in de 50 kilomaeter [[langlaufe]]. Hae weurt daomit d'n iersten Olympischen atleet dae zès kier goud op dezelfde Sjpele pak.<ref>[https://www.nu.nl/olympische-spelen/6386929/langlauffenomeen-klaebo-eerste-olympier-met-6-keer-goud-op-een-winterspelen.html Nu.nl - Langlauffenomeen Klaebo eerste olympiër met 6 keer goud op één Winterspelen]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse prizzentator [[Koos Postema]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6387000/presentator-koos-postema-93-overleden.html Nu.nl - Presentator Koos Postema (93) overleden]</ref> ;20 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Zuud-Europa'': De baovensten erm van 't kruus op de [[Kèrk vaan de Heilege Femilie (Barcelona)|Sagrada Familia]] in [[Barcelona]] weurt gemonteerd. Hiemit bereik de kirk nao 146 jaor boewe häör hoegste punt van 172,5 maeter.<ref>[https://sagradafamilia.org/-/una-creu-que-arriba-al-cel-de-barcelona?redirect=%2F Sagradafamilia.org - Una creu que arriba al cel de Barcelona]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud-Amerika'': op 't [[Galapagoseilen|Galapagoseilandj]] Floreana waert 'n óngersaort van de lokale reuze[[sjildpad]] oetgezat in 't wild. De bieste woete róndj [[1840]] oetgeroeid en kenne dankzie e succesvol fokprogram mit 'n genetisch vergeliekbaar saort, wat in [[2017]] begós, waere truukgebrach nao hun habitat.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/feb/20/floreana-giant-tortoise-reintroduced-to-galapagos-island-after-almost-200-years The Guardian - Floreana giant tortoise reintroduced to Galápagos island after almost 200 years]</ref> ;19 fibberwarie * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]ansen ex-presidentj [[Yoon Suk-Yeol]] weurt tot laeveslang gevangenissjtraof veroerdeild veur de poging tot sjtaotsgreep die 'r in 2024 deeg.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603087-levenslang-voor-zuid-koreaanse-ex-president-yoon-voor-poging-staatsgreep NOS.nl - Levenslang voor Zuid-Koreaanse ex-president Yoon voor poging staatsgreep]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': [[Andrew Mountbatten-Windsor]], veurhaer bekèndj es 'prins Andrew', weurt gearresteerd in verbandj mit zien betrokkeheid bie [[Jeffrey Epstein]].<ref>[https://www.bbc.com/news/live/c70kjr9wjw0t BBC News - Andrew arrested on suspicion of misconduct in public office as King says 'law must take its course']</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen operazenger [[José van Dam]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/media-en-cultuur/belgische-operaster-jose-van-dam-is-overleden/134113027.html De Standaard - Belgische operaster José van Dam is overleden]</ref> ;18 fibberwarie * ''Sjport, Nederlandj'': De Nederlandse sjaker [[Jan Timman]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603096-nederlandse-schaakgrootmeester-jan-timman-74-overleden NOS.nl - Nederlandse schaakgrootmeester Jan Timman (74) overleden]</ref> ;17 fibberwarie * ''Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse geiselike en börgerrechteactivis [[Jesse Jackson]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6386382/bekende-dominee-en-burgerrechtenactivist-jesse-jackson-84-overleden.html Nu.nl - Bekende dominee en burgerrechtenactivist Jesse Jackson (84) overleden]</ref> ;15 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaansen acteur [[Robert Duvall]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6386324/the-godfather-acteur-robert-duvall-op-95-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - The Godfather-acteur Robert Duvall op 95-jarige leeftijd overleden]</ref> ;14 fibberwarie * ''Sjport, Zuud-Amerika'': De Braziliaanse skiër [[Lucas Pinheiro Braathen]] haolt de gouwe medaje in de reuzesjlalom. Hae is d'n iersten atleet dae veur e tropisch landj 'n medaje op de Wintersjpele pak. ;12 fibberwarie * ''Politiek, Belsj'': 't [[Brussels Hoofsjtaejelik Gewes|Brussels Gewes]] krieg nao 614 daag 'n regering, die geit besjtaon oet [[MR]],[[PS]], [[Les Engagés]], [[Groen]], [[Anders]], [[Vooruit]] en [[CD&V]].<ref>[https://www.standaard.be/politiek/brussel-heeft-na-614-dagen-een-regering-mr-leden-verzamelen-voor-toetredingscongres/35089272.html De Standaard - Brussel heeft na 614 dagen een regering, MR-leden verzamelen voor toetredingscongres]</ref> ;11 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse sjriever [[Cees Nooteboom]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6385720/schrijver-cees-nooteboom-92-overleden.html Nu.nl - Schrijver Cees Nooteboom (92) overleden]</ref> ;6 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': [[theologie|theoloog]] en kerkhistoricus [[Peter Nissen]] sjtörf op 68-jäörige laeftied.<ref>[https://www.kn.nl/in-memoriam/peter-nissen-1957-2026-ging-zijn-eigen-weg-met-god-en-zijn-pen-als-trouwe-metgezellen/ KN - Peter Nissen (1957-2026) ging zijn eigen weg, met God en zijn pen als trouwe metgezellen]</ref> * ''Oes-Europa'': in de [[Róslandj|Róssische]] huidsjtad [[Moskou]] weurt Vladimir Alexeyev, 'ne hoege generaal, naergesjote. Hae raak daobie ernstig gewóndj.<ref>[https://www.themoscowtimes.com/2026/02/06/russian-general-hospitalized-after-attempted-assassination-in-moscow-a91877 The Moscow Times - Russian General Hospitalized After Attempted Assassination in Moscow]</ref> ;5 fibberwarie * ''Zuud- en Centraal-Azië'': in de [[Pakistan|Pakistaanse]] deilsjtaot [[Beloetsjistan]] zin regeringstroepe sjlaags geraak mit separatiste. Daobie valle zeker teentalle doeje, wiewaal precieze ciefers óntbraeke. De separatiste zien etnische [[Beloetsji]], veule zich neet verwant mit Pakistan en sjtraeve nao 'ne ónaafhankelike sjtaot.<ref>[https://tribune.com.pk/story/2590898/security-forces-conclude-operations-after-terrorist-attacks-in-balochistan The Express Tribune - Security forces conclude operations after terrorist attacks in Balochistan]</ref> ;4 fibberwarie * ''Wes-Afrika'': gewaopende manne vermoorde zeker 160 luuj bie 'ne aanval op twie dörper in de [[Nigeria]]anse deilsjtaat Kwara. 't Zouw gaon óm 't werk van 'n jihadistische groepering die gelieerd is aan 'ne lokale tak van [[IS]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/feb/04/gunmen-west-nigeria-attack-red-cross The Guardian - Gunmen kill more than 160 people in attacks on two west Nigeria villages]</ref> ===jannewarie=== ;30 jannewarie * ''Economie, Zuud-Amerika'': waarnömmend [[Venezuela]]ans prizzedent Delcy Rodríguez óngerteikent 'n [[wèt]] woemit de [[aerdaolje|aolie]]sector waert aopgesjteld veur privatisering. Dit besjloet kump nao de gevangenömming van Maduro door de [[VS]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2600225-waarnemend-president-venezuela-tekent-wet-die-oliesector-openstelt-voor-privatisering NOS - Waarnemend president Venezuela tekent wet die oliesector openstelt voor privatisering]</ref> * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De [[Canada|Canadese]] actrice Catherine O'Hara, bekindj veur häör rol es de moder van personage Kevin McCallister in de iersjte twie ''[[Home Alone]]''-films, sjörf op 71-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6384402/actrice-en-home-alone-moeder-catherine-ohara-op-71-jarige-leeftijd-overleden.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Actrice en Home Alone-moeder Catherine O'Hara op 71-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse rockband [[Golden Earring]] geuf in de Rotterdamse konzèrzaol [[Ahoy']] zie lèste konzèr oets. De band waor door de krenkde en doed van gitaris [[George Kooyman]] gedwónge veur te sjtoppe.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6384114/golden-earring-neemt-met-brok-in-keel-afscheid-this-is-our-last-goodbye.html Nu.nl - Golden Earring neemt met brok in keel afscheid: 'This is our last goodbye']</ref> ;28 jannewarie * ''Economie, natuur & milieu, Midde-Afrika'': mie es 400 luuj kómme óm 't laeve bie de insjtorting van 'n [[mien]] in 't oeste van de [[Democratische Republiek Kongo]]. Inkel luuj rake gewóndj. De ramp is 't gevolg van 'n aerdversjuving. De mien is in henj van rebellebeweging M23. Lokaal luuj grave nao bezónger [[erts]]e wie [[coltan]], wat gebroek waert bie de [[produktie]] van bieveurbeeld [[hendie|smartphones]].<ref>[https://www.lavanguardia.com/internacional/20260203/11456519/suben-mas-400-muertos-derrumbe-mina-coltan-congo.html La Vanguardia - Suben a más de 400 los muertos por el derrumbe de una mina de coltán en el Congo]</ref> ;27 jannewarie * ''Politiek, Nederlandj'': de formerende partieje [[CDA]], [[D66]] en [[VVD]] zin 't eins euver e coalitieakkoord.<ref>[https://www.limburger.nl/binnenland/d66-vvd-en-cda-zijn-het-eens-op-hoofdlijnen/127020425.html De Limburger - D66, VVD en CDA zijn het eens op hoofdlijnen]</ref> * ''Economie, Zuud- en Centraal-Azië, Europa algemein'': de [[EU]] en [[India]] sjlete e vriehandelsakkoord, woedoor e groet gedeilte van de [[heffing]]e op [[produkt]]e in dees vriehandelszone zal verdwiene.<ref>[https://nos.nl/artikel/2599846-vrijhandelsakkoord-tussen-eu-en-india-na-decennia-onderhandelen NOS - Vrijhandelsakkoord tussen EU en India na decennia onderhandelen]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud-Europa'': inne [[Italië|Italiaanse]] sjtad Niscemi op [[Sicilië]] waere óngeveer doezend luuj geëvacueerd vanwege 'n aerdversjuving.<ref>[https://nos.nl/video/2599849-huizen-in-de-diepte-gestort-na-aardverschuiving-op-sicilie NOS - Huizen in de diepte gestort na aardverschuiving op Sicilië]</ref> ;25 jannewarie * ''Nederland(s Limburg), Kóns en cultuur'': [[Lex Uiting]] en [[Frans Pollux]] gaeve e konzaer in de [[Ziggo Dome]] in [[Amsterdam]]. 't Weurt 't groetste Limburgstalig konzaer oets boete Limburg gegaeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2599625-duizenden-limburgers-in-amsterdam-voor-grootste-dialectpopconcert-ooit NOS.nl - Duizenden Limburgers in Amsterdam voor 'grootste dialectpopconcert ooit']</ref> ;23 jannewarie * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse videokónstenaer [[Micha Klein]] sjtörf op 61-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2599559-micha-klein-61-pionier-van-de-computerkunst-overleden NOS.nl - Micha Klein (61), pionier van de computerkunst, overleden]</ref> ;20 jannewarie * ''Nederlandj'': Zeve leje van de [[PVV]]-Twiede Kamerfractie ónger aanveuring van [[Gidi Markuszower]] sjpliete zich aaf oet ónvrei euver de koers dae [[Geert Wilders]] veurt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2598974-opstand-tegen-wilders-zeven-pvv-ers-beginnen-eigen-fractie NOS.nl - Opstand tegen Wilders: zeven PVV'ers beginnen eigen fractie]</ref> ;19 jannewarie * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': de [[Italië|Italiaanse]] mode-óntwerper [[Valentino Garavani|Valentino]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2598879-italiaanse-keizer-van-de-mode-valentino-93-overleden Italiaanse 'keizer van de mode' Valentino (93) overleden NOS - Italiaanse 'keizer van de mode' Valentino (93) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Italiaanse arsjeologe make de vónds bekèndj van 'n [[basiliek]] in [[Fano]] die aan [[Vitruvius]] kan waere toegesjreve.<ref>[https://www.reuters.com/science/italy-uncovers-basilica-designed-by-vitruvius-father-architecture-2026-01-19/ Reuters - Italy uncovers basilica designed by Vitruvius, the 'father of architecture']</ref> ;18 jannewarie * ''Zuud-Europa'': bie e trein-óngelök in 't [[Sjpanje|Sjpaanse]] Adamuz, kórtbie [[Córdoba]], valle 41 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2598935-dodental-treinramp-spanje-naar-41-zoeken-naar-slachtoffers-in-wagons-gaat-door NOS - Dodental treinramp Spanje naar 41, zoeken naar slachtoffers in wagons gaat door]</ref> * ''Sjport, Afrika algemein'': [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]] wintj d'n [[Africa Cup (manslui)|Africa Cup]] door nao verlènging mit 1-0 van [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] te winne.<ref>Live-oetzenjing Ziggo Sport</ref> ;13 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': 'ne Man oet [[Herte]] kump veur de rechter veur 't misbroek van mie es 150 minderjaorige maedjes. Hae deeg dit via e zelfóntwikkeld sjpeel.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6382466/limburger-vast-voor-online-misbruik-van-150-minderjarigen-via-zelfgemaakt-spel.html Nu.nl - Limburger vast voor online misbruik van 150 minderjarigen via zelfgemaakt spel]</ref> ;12 jannewarie * ''Nederlandj'': De Nederlandse prezentator, klimaatóntkènner en coronascepticus [[Robert Jensen]] sjtörf op 52-jäörige laeftied aan 'nen hertaanval.<ref>[https://www.nu.nl/media/6382706/presentator-robert-jensen-52-overleden.html Nu.nl - Presentator Robert Jensen (52) overleden]</ref> ;11 jannewarie * ''Midde-Oeste, economie, politiek'': miensjerechteorganisatie HRANA meld dat bie groetsjalige proteste taege 't ayatollah-regime in [[Iran]] hónderde doeje zint gevalle en mie es 10.000 luuj zint gearresteerd. De direkte aanleiding veur de demonstraties, die eind december veurig jaor begóste, waore aanvankelik de hoege koste veur 't laevesóngerhaud, meh monde oet in proteste taege 't regime zelf, mit name vanwege 't gebrek aan vrouwerechte en politieke vrieheid.<ref>[https://nos.nl/artikel/2597802-mensenrechtenorganisatie-meer-dan-500-doden-bij-massale-demonstraties-iran NOS - Mensenrechtenorganisatie: meer dan 500 doden bij massale demonstraties Iran]</ref> ;10 jannewarie * ''Midde-Oeste, politiek'': Koerdische militante van de Syrische Democratische Sjtriedkrachte (SDF) en 't [[Syrië|Syrische]] regeringsleger bereike e sjtaak-'t-vure nao gevechte in en óm de sjtad [[Aleppo]]. De SDF-militante trekke zich truuk oet de sjtad; börgers en militante waere geëvacueerd nao 't noorde en oeste van 't landj. 't Regeringsleger nump de sjtad in.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2026/01/11/na-een-week-vol-geweld-heeft-de-syrische-regering-aleppo-onder-controle-bewoners-zijn-er-niet-gerust-op-a4917383 NRC - Na een week vol geweld heeft de Syrische regering Aleppo onder controle. Bewoners zijn er niet gerust op]</ref> ;9 jannewarie * ''Midde-Oeste, politiek'': 't [[Jeme]]nitisch regeringsleger nump de havesjtad [[Aden]] in van de Zudelike Euverganksraod, 'n separatistische beweging in 't zude van 't landj. Die höf zichzelf op in reaksie op de val van die sjtad.<ref>[https://www.arabnews.com/node/2628748/middle-east Arab News - STC announces dissolution]</ref> * ''Nederlandj, politiek'': [[D66]], [[VVD]] en [[CDA]] gaon óngerhanjele euver e [[mènjerheidskabinèt]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6381619/live-formatie-d66-vvd-en-cda-gaan-minderheidskabinet-vormen.html Nu.nl - Live formatie | D66, VVD en CDA gaan minderheidskabinet vormen]</ref> ;8 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote, politiek'': De [[Senaat (Vereinigde Sjtaote)|Senaat]] nump 'n wèt aan die de militair mach van de presidentj beperk. Hiemit weurt 't 'm lestiger gemaak óm beveurbeeld solistisch e landj binne te valle.<ref>[https://edition.cnn.com/2026/01/08/politics/war-powers-vote-trump-venezuela-senate CNN.com - Handful of Republicans join Democrats to force Senate check on Trump’s war powers in Venezuela ]</ref> ;7 jannewarie * ''Nederlandj, Sjport'': De Nederlandsen hónkballer [[Sydney de Jong]] sjtörf op 46-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6381932/honkbalicoon-en-voormalig-oranje-captain-sidney-de-jong-46-plots-overleden.html Nu.nl - Honkbalicoon en voormalig Oranje-captain Sidney de Jong (46) plots overleden]</ref> ;6 jannewarie * ''Oes- en Centraal-Europa, Kóns en cultuur'': De Hongaarse filmmaeker [[Béla Tarr]] sjtörf op 70-jäörige laeftied. ;5 jannewarie * ''Zuud-Amerika, politiek'': 't Rezjiem in [[Venezuela]] reup [[Delcy Rodríguez]] oet tot presidentj ad interim. ;3 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote, Zuud-Amerika, politiek'': De [[Vereinigde Sjtaote]] veure op bevel van presidentj [[Donald Trump]] 'nen aanval op [[Venezuela]] oet; Trump zaet ouch presidentj [[Nicolas Maduro]] te höbbe gevangegenaome.<ref>[https://edition.cnn.com/world/live-news/venezuela-explosions-caracas-intl-hnk-01-03-26 CNN.com - Venezuela president Maduro captured and flown out of country after US strikes, says Trump ]</ref> ;1 jannewarie * ''Economie, Europa'': [[Bulgarieë]] veurt es 21e landj d'n [[euro]] in. * ''Zjwitserlandj'': Bie 'ne brandj in 'nen aprèsskihut in [[Crans-Montana]] ([[Wallis (kanton)|Wallis]], [[Zjwitserlandj]]) kómme teentalle luuj óm.<ref>[https://nos.nl/artikel/2596650-tientallen-doden-bij-cafebrand-in-zwitsers-ski-oord-meer-dan-honderd-gewonden NOS.nl - Tientallen doden bij cafébrand in Zwitsers ski-oord, meer dan honderd gewonden]</ref> * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De [[Vondelkèrk|Vondelkirk]] in 't [[Amsterdam]]s sjtadsdeil Aud-Zuud brentj oet. ==2025== ===december=== ;28 december * ''Kóns en cultuur'': De Franse actries [[Brigitte Bardot]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6380890/franse-actrice-en-stijlicoon-brigitte-bardot-op-91-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Franse actrice en stijlicoon Brigitte Bardot op 91-jarige leeftijd overleden]</ref> ;26 december * ''Kóns en cultuur'': De Belsj-Limbörgsen dichter [[Leonard Nolens]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nieuwsblad.be/nieuws/dichter-leonard-nolens-overleden-op-78-jarige-leeftijd/120233453.html Het Nieuwsblad - Dichter Leonard Nolens overleden op 78-jarige leeftijd]</ref> * ''Afrika'': [[Israël]] erkèntj es ierste VN-lid [[Somaliland]]j es ónaafhenkelike sjtaot.<ref>[https://nos.nl/artikel/2596095-afwijzende-reacties-op-erkenning-door-israel-van-somaliland NOS.nl - Afwijzende reacties op erkenning door Israël van Somaliland]</ref> ;25 december * ''Kóns en cultuur'': De Britse gitaris [[Perry Bamonte]] ([[The Cure]]) sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://www.thecure.com/news/2025/12/perry-archangelo-bamonte-1960-2025/ The Cure - PERRY ARCHANGELO BAMONTE 1960-2025]</ref> ;22 december * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, kóns en cultuur'': de [[Groet-Brittannië|Britse]] zanger en gitaris [[Chris Rea]], bekindj van 't kaersjleed ''Driving home for Christmas'', sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6380416/driving-home-for-christmas-zanger-chris-rea-74-overleden.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Driving Home for Christmas-zanger Chris Rea (74) overleden]</ref> ;18 december * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse muzikantj en componis [[Tonny Eyk]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2595115-componist-tonny-eyk-85-man-achter-iconische-tv-tunes-en-nummers-overleden NOS.nl - Componist Tonny Eyk (85), man achter iconische tv-tunes en nummers, overleden]</ref> ;17 december * ''Nederland, Kóns en cultuur'': De Nederlandse koreograaf [[Hans van Manen]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6379837/topchoreograaf-en-balleticoon-hans-van-manen-93-overleden.html Nu.nl - Topchoreograaf en balleticoon Hans van Manen (93) overleden]</ref> ;15 december * ''Politiek, Zuud-Amerika'': de rechse politicus José Antonio Kast wèntj de [[Chili|Chileense]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2594743-verkiezingswinst-van-uiterst-rechts-in-chili-is-teken-voor-heel-latijns-amerika NOS - Verkiezingswinst van uiterst rechts in Chili is teken voor heel Latijns-Amerika]</ref> ;14 december * ''Oceanië'': twie sjötters äöpene 't vuur op e joeds [[Chanoeka]]festival inne [[Australië|Australische]] sjtad [[Sydney]]. Daobie kómme zesteen luuj óm 't laeve, woe-ónger eine sjötter. Zeker eine van de sjötters haet boetedat 'ne link mit terreurbeweging [[IS]] en e verleie mit [[antisemitisme]].<ref>[https://www.abc.net.au/news/2025-12-16/video-shows-bondi-beach-shooting-gunman-preaching-islam-to-teens/106145626 ABC.net.au - Bondi Beach shooting gunman Naveed Akram was follower of pro-Islamic State preacher Wisam Haddad]</ref> ;10 december * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse sjriefster [[Sophie Kinsella]] sjtörf op 55-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2593985-britse-auteur-sophie-kinsella-55-bekend-van-shopaholic-reeks-overleden NOS.nl - Britse auteur Sophie Kinsella (55), bekend van Shopaholic-reeks, overleden]</ref> ;8 december * ''Sjport, Belsj'': De Belzje voetballer en traineur [[Glenn De Bock]] sjtörf op 54-jäörige laeftied aan 'n harrebleujing.<ref>[https://www.standaard.be/sport/voormalig-rode-duivel-en-trainer-glen-de-boeck-54-overleden-na-hersenbloeding/110983288.html De Standaard - Voormalig Rode Duivel en trainer Glen De Boeck (54) overleden na hersenbloeding]</ref> ;7 december * ''Sjport, Belsj & Nederlands Limburg'': Nao 'n darde plaats in de Groete Pries van [[Abu Dhabi]] weurt [[Lando Norris]] veur d'n ierste kier waereldkampión [[Formule 1]]. Hae blief [[Max Verstappen]] twie punte veur. ;5 december * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Canadees-Amerikaansen arsjitek [[Frank Gehry]] sjtörf op 96-jäörige laeftied aan 'n lóchwaegkrenkde.<ref>[https://edition.cnn.com/2025/12/05/style/architect-frank-gehry-dies CNN - Frank Gehry, world renowned architect, dies at 96]</ref> ;4 december * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse zenger [[Marco Borsato]] weurt óm gebrek aan bewies vriegesjproke van óntuch mit e mènderjaorig maedje.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6378215/marco-borsato-vrijgesproken-van-ontucht-met-meisje-wegens-gebrek-aan-bewijs.html Nu.nl - Marco Borsato vrijgesproken van ontucht met meisje wegens gebrek aan bewijs]</ref> ;1 december * ''Nederlandj, politiek'': De Nederlandse politicus [[Michel van Hulten]] (o.m. [[PPR]]) sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2592884-oud-staatssecretaris-michel-van-hulten-95-overleden NOS.nl - Oud-staatssecretaris Michel van Hulten (95) overleden]</ref> ===november=== ;25 november * ''Weitesjap'': Japanse óngerzeukers vènje sjterke energie-oetberstinge in 't centrum van de [[Milkwaeg]] die euvereinkómme mit zichzelf vernetigende [[duuster materie]]. 't Zouw d'n ierste kier zeen det me die zoe direk waornump.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1475-7516/2025/11/080 Journal of Cosmology and Astroparticle Physics - 20 GeV halo-like excess of the Galactic diffuse emission and implications for dark matter annihilation]</ref> ;26 november * ''Oes-Azië'': bie 'ne brandj in 'ne groep woentoeres in [[Hongkong]] valle zeker 146 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2592642-nog-ruim-veertig-vermisten-na-brand-in-woontorens-hongkong-dodental-nu-op-146 NOS - Nog ruim veertig vermisten na brand in woontorens Hongkong, dodental nu op 146]</ref> ;24 november * ''Politiek, Belsj'': Nao 'n marathonzitting van 20 oer kump de [[regering-De Wever]] mit 'n begroeting. Hiemit is 'n dreigende regeringscrisis bezjwaore.<ref>[https://www.standaard.be/politiek/premier-de-wever-heeft-begrotingsakkoord-na-marathonvergadering-een-soort-tweede-regeerakkoord/107209395.html De Standaard - Premier De Wever heeft begrotingsakkoord na marathonvergadering: “Een soort tweede regeerakkoord”]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Jamaicaanse reggaezenger [[Jimmy Cliff]] sjtörf op 81-jäörige laeftied aan de gevolge van 'nen [[epilepsie|epileptischen aanval]] en 'n lóngóntsjtaeking. ;23 november * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval inne [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]] kump Haitham Ali Tabatabai, e kopsjtök van [[Hezbollah]], óm 't laeve. In totaal valle bie dae aanval vief doeje en 28 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2591673-israel-doodt-hezbollah-kopstuk-en-vier-anderen-bij-aanval-in- NOS - doodt Hezbollah-kopstuk en vier anderen bij aanval in Beiroet]</ref> ;22 november * ''Wes-Afrika'': in 'n katholieke sjoel 't noordweste van [[Nigeria]] waere mie es 227 kinger óntveurd door 'ne gewapende bende.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6376816/meer-dan-tweehonderd-scholieren-en-leerkrachten-ontvoerd-van-school-in-nigeria.html Nu.nl - Meer dan tweehonderd scholieren en leerkrachten ontvoerd van school in Nigeria]</ref> * ''Nederlandj'': baove de lóchhave van [[Indjhaove]] en 't militair vleegveld van [[Volkel]] waere [[drone]]s gesjpot.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6376938/drones-vlogen-gisteren-niet-alleen-boven-eindhoven-maar-ook-weer-boven-volkel.html Nu.nl - Drones vlogen gisteren niet alleen boven Eindhoven, maar ook weer boven Volkel]</ref> ;20 november * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': aktäör en regisseur [[Paul van Gorcum]], baeter bekindj es Gargamel in de teikefilmserie de [[Sjmurfe]] en baron Van Neemweggen in de kingerserie [[Bassie & Adriaan]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6376740/paul-van-gorcum-de-baron-uit-bassie-adriaan-op-91-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Paul van Gorcum (de Baron uit Bassie & Adriaan) op 91-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse bassis [[Gary Mounfield]] ([[The Stone Roses]]) sjtörf op 63-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2591284-stone-roses-bassist-gary-mani-mounfield-63-overleden NOS.nl - Stone Roses-bassist Gary 'Mani' Mounfield (63) overleden]</ref> ;18 november * ''Sjport, Midde-Amerika'': [[Curaçaos hierevoetbalèlftal|'t Voetbalilftal van Curaçao]] sjpeelt mit 0-0 geliek taege [[Jamaicaons hierevoetbalèlftal|Jamaica]] en plaats zich daomit veur 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2026|WK van 2026]]. Curaçao is vaeroet 't kleinste landj wat dat oets presteert.<ref>[https://nos.nl/artikel/2591060-curacao-schrijft-historie-met-plaatsing-voor-wk-na-zenuwslopende-slotfase-tegen-jamaica NOS.nl - Curaçao schrijft historie met plaatsing voor WK na zenuwslopende slotfase tegen Jamaica]</ref> * ''Politiek, Belsj'': [[Vincent Van Quickenborne]] begintj aan 'ne [[filibuster]] dae tot de volgenden daag doert. Nao 23 oer weurt 'm oetènjelik 't woord aafgepak. Mit iejer marathonmonologe mitgetèlt waor hae zelfs mie es 40 oer aan 't woord gewaes.<ref>[https://www.demorgen.be/nieuws/microfoon-van-van-quickenborne-uitgezet-nadat-hij-40-uur-lang-aan-het-woord-is-geweest-om-stemming-tegen-money-control-te-stoppen~b44c5335/ De Morgen - Microfoon van Van Quickenborne uitgezet nadat hij 40 uur lang aan het woord is geweest om stemming tegen ‘money control’ te stoppen]</ref> ;17 november * ''Nederlandj'': in [[Zjwolle]] begint de rechzaak tege twiè manne oet [[Valkeberg]] en [[Ulesjtraote]]. Hunne webshop weurt in verband gebrach mèt de verkoup van designer[[drugs]] en meugelik 49 doaje es gevolg van de consumptie dees middele.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/valkenburg-aan-de-geul/valkenburg/limburgers-stefan-en-jord-werden-schatrijk-met-webshop-in-designerdrugs-maar-hebben-mogelijk-tientallen-doden-op-hun-geweten-verdienmodel-is-menselijke-ellende/105613376.html De Limburger - Limburgers Stefan en Jord werden schatrijk met webshop in designerdrugs, maar hebben mogelijk tientallen doden op hun geweten: ‘Verdienmodel is menselijke ellende’]</ref> * ''Oes-Europa'': 'n explosie besjadig 'n [[sjpoorlien]] in 't oeste van [[Pole]], 'n wichtige aanveurroute veur hölp aan buurlandj [[Oekraïne]]. Premier Tusk sjprik van 'n sabotageactie. De lètste tied kómme vergeliekbaar incidente veur in groete deile van [[Europa]]. [[Róslandj]] waert döks es aansjtichter gezeen.<ref>[https://tvpworld.com/90064838/polish-ministers-rail-saboteurs-will-be-quickly-identified TVP - Poland has the evidence to identify suspected railway saboteurs, ministers say]</ref> * ''Politiek, Zuud- en Centraal-Azië'': aad[[premier]] Sheikh Hasina van [[Bangladesh]] waert bie versjtek veroerdeild tot de [[doedsjtraof]] veur de rol die ze sjpeelde bie proteste taege häör bewindj veurig jaar. Daobie koame meugelik 1400 luuj óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2590796-oud-premier-bangladesh-veroordeeld-tot-doodstraf-voor-rol-bij-bloedige-protesten NOS - Oud-premier Bangladesh veroordeeld tot doodstraf voor rol bij bloedige protesten]</ref> * ''Weitesjap, kóns en cultuur'': [[Meziekwetensjap]]per [[Peter Wollny]] identificeert twie örgelsjtökker es vreug werke van [[Johann Sebastian Bach]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2590863-onbekende-orgelwerken-bach-ontdekt-en-in-leipzig-gespeeld-door-ton-koopman NOS.nl - Onbekende orgelwerken Bach ontdekt en in Leipzig gespeeld door Ton Koopman]</ref> ;16 november * ''Nederlandj, sjport'': De Nederlandse sjaatsster [[Femke Kok]] verbaetert in [[Salt Lake City]] 't waereldrecord 500 maeter dames tot 36,09 s. 't Awd record hauw twelf jaor gesjtande en laog bekans drie tiende hoeger.<ref>[https://nos.nl/artikel/2590745-kok-verpulvert-wereldrecord-500-meter-in-salt-lake-tot-36-09-hoe-kan-dit NOS.nl - Kok verpulvert wereldrecord 500 meter in Salt Lake tot 36,09: 'Hoe kan dit?']</ref> * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriefster [[Yvonne Keuls]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6376197/schrijfster-yvonne-keuls-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Schrijfster Yvonne Keuls op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;15 november * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': 't Groàt Bunger woordebook kump oet. 't Tèlt 320 pagina's, bevat doezende [[Bungersj]]e wäörd en e lieske mit specifieke klanke die in [[Bung]] gebroek were.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/meerssen/bunde/groat-bunger-woordebook-legt-dialect-van-bunde-vast/90499616. De Limburger - Groàt Bunger Woordebook legt dialect van Bunde vast]</ref> ;14 november * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': in [[Mestreech]] weurt veur 't iers e kombord mèt 'nen oondertitel in 't [[Mestreechs]] oonthöld.<ref>[https://rtvmaastricht.nl/nieuws/artikel/eerste-kombord-met-ondertitel-in-mestreechter-taol-onthuld RTV Maastricht - Eerste kombord met ondertitel in Mestreechter Taol onthuld]</ref> ;10 november * ''Economie, politiek, Oes-Europa'': oet óngerzeuk van anticorruptiebureau NABU bliek dat 't [[Oekraïne|Oekraïens]] sjtaats[[energie]]bedrief Energoatom betrokke is gewaes bie e groet ómkoupsjandaal van óngeveer 100 miljoen [[dollar]] (ca. 86,5 miljoen [[euro]]). Ouch e contak van prizzedent Zelensky en 'ne veurmalige adviseur van de minister van Energie zouwe hie 'n rol in höbbe gesjpeeld.<ref>[https://nos.nl/artikel/2589991-grootschalig-corruptieonderzoek-naar-energiesector-oekraine NOS - Grootschalig corruptieonderzoek naar energiesector Oekraïne ]</ref> ;7 november * ''Nederlands Limburg'': in g'n buuet va g'n [[NAVO]]-basis i [[Broensem]] were mieëder [[drone]]s gesjpot.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6375581/vrijdag-meerdere-drones-gespot-boven-zuid-limburg-politie-zette-helikopter-in.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Vrijdag meerdere drones gespot boven Zuid-Limburg, politie zette helikopter in]</ref> ;6 november * ''Noord-Amerika, weitesjap'': D'n Amerikaanse bioloog en Nobelprieswinner [[James Watson]], mit-óntdekker van de [[DNA]]-sjtructuur, sjtörf op 97-jäörige laeftied aan 'n infectie.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html The New York Times - James Watson, Co-Discoverer of the Structure of DNA, Is Dead at 97]</ref> * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': De Nederlandse presentatries [[Viola Holt]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6375156/oud-presentatrice-viola-holt-76-overleden.html Nu.nl - Oud-presentatrice Viola Holt (76) overleden]</ref> ;5 november * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Suriname|Surinaamse]] politicus [[Ronald Venetiaan]], presidentj tösje 1991 en 1996 zoewie tösje 2000 en 2010, sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6374938/surinaamse-oud-president-ronald-venetiaan-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Surinaamse oud-president Ronald Venetiaan op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;3 november * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur en prizzentator [[Joost Prinsen]] sjtörf op 83-jäörige laeftied aan [[blaoskanker]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/11/03/hij-was-een-fenomenale-voordrachtskunstenaar-en-erik-engerd-a4911638 NRC.nl - Hij was een fenomenale voordrachtskunstenaar – en Erik Engerd]</ref> * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': in de [[Italië|Italiaanse]] huidsjtad [[Roeme]] sjtort 'n historische toere oet [[1238]] inein. Daobie valle inkel gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2589045-gewonden-door-instorten-middeleeuwse-toren-in-rome NOS - Gewonden door instorten middeleeuwse toren in Rome]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Dick Cheney]], vice-prizzendentj tösje 2001 en 2009; sjtörf op 84-jäörige laeftied aan de gevolge van lóngóntsjtaeking en hart- en vaatkrenkdes.<ref>[https://edition.cnn.com/2025/11/04/politics/dick-cheney-death-obit CNN.com - Dick Cheney, influential Republican vice president to George W. Bush, dies]</ref> ;1 november * ''Belsj-Limburg'': kórtbie de militair lóchmachbasis in [[Kleine-Briegel]] bie [[Peer (Belsj)|Peer]] waere [[drone]]s gesjpot.<ref>[https://www.hbvl.be/regio/limburg/peer/ook-zondagavond-drones-gespot-aan-basis-van-kleine-brogel-sprake-van-mogelijk-vier-verschillende-toestellen/101874641.html HBVL - Ook zondagavond drones gespot aan basis van Kleine-Brogel: “Sprake van mogelijk vier verschillende toestellen”]</ref> * ''Noord-Afrika, kóns en cultuur'': In de buurt van [[Gizeh]] ([[Egypte]]) geit 't [[Groet Egyptisch Museum]] aop. Dit weurt ein van de groetste musea op de waereld en 't groetste gewiejd aan ein cultuur.<ref>[https://www.standaard.be/buitenland/dubbel-zo-groot-als-het-louvre-100.000-objecten-7-miljoen-bezoekers-per-jaar-vandaag-opent-het-grand-egyptian-museum/101681050.html De Standaard - Dubbel zo groot als het Louvre, 100.000 objecten, 7 miljoen bezoekers per jaar: vandaag opent het Grand Egyptian Museum]</ref> ===oktober=== ;30 oktober * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': 't Ierste deil van 't kruus weurt op de [[Kèrk vaan de Heilege Femilie (Barcelona)|Sagrada Familia]] in [[Barcelona]] gemonteerd. Hiemit is de kirk noe de hoegste van de waereld; 'n ier die saer de middeliewe aan de [[Dom (Ulm|Dom van Ulm]] hauw toebehuurd.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6374299/spaanse-sagrada-familia-stoot-duitse-kerk-van-de-troon-met-hoogste-kerktoren.html Nu.nl - Spaanse Sagrada Familia stoot Duitse kerk van de troon met hoogste kerktoren]</ref> * ''Groet-Brittannië en Ierlandj'': Nao aonleiing van diverse sjendale, wo-ónger meugelik misbroek van mènjerjaorige, weurt [[Andrew van Windsor]] door zie broor keuning [[Sjarel III van 't Vereinig Kuueninkriek|Sjarel III]] d'n titel van prins en 't rech op keuninklik betaolde hoesvèsting aafgepak. Zien kènjer hauwe de keuninklike waerdighede wel.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c0qp75z3dw4o BBC.com - Buckingham Palace statement on Andrew in full]</ref> ;29 oktober * ''Nederlandj, politiek'': [[D66]] en [[PVV]] kriege allebei 26 zedele bie de [[Twiede Kamer]]verkezinge. D66 wèntj vöäl zedele (+17), dewiel de PVV hendig verluus (-11). Ouch de [[VVD]] (22 zedele, -2) en [[GL]]-[[PvdA]] (20 zedele, -5) verleze sjtömme. 't [[CDA]] kump oet op 18 zedele (+13). [[NSC]] verluus al zien zedele (-20).<ref>[https://app.nos.nl/nieuws/tk2025/ NOS - Uitslagen Tweede Kamer 2025]</ref> ;28 oktober * ''Nederlands Limburg'': Bie 'ne sjtalbrandj in [[Detere]] kómme zevehóngerd verkes óm.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/echt-susteren/dieteren/zevenhonderd-varkens-dood-bij-brand-op-agrarisch-bedrijf-in-dieteren/100834144.html De Limburger - Zevenhonderd varkens dood bij brand op agrarisch bedrijf in Dieteren]</ref> * ''Zuud-Europ, kóns en cultuur'': 'ne geheime keizerlike [[tunnel]] in 't [[Colosseum]] in de [[Italië|Italiaanse]] huidsjtad [[Roeme]] waert geäöpend veur 't publiek.<ref>[https://nos.nl/artikel/2588213-geheime-keizerlijke-tunnel-in-colosseum-na-2000-jaar-open-voor-publiek NOS - Geheime keizerlijke tunnel in Colosseum na 2000 jaar open voor publiek]</ref> * ''Zuud-Amerika'': bie 'n groete pelissie-actie in de favela's van de [[Brazilië|Braziliaanse]] sjtad [[Rio de Janeiro]] valle zeker 130 doeje.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/ruim-130-doden-bij-grote-politieactie-brazilie-tientallen-doden-op-straat-gelegd~a7904c7c/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F AD - Ruim 130 doden bij grote politieactie Brazilië, tientallen doden op straat gelegd]</ref> * ''Midde-Amerika, Natuur en milieu'': Melissa, 'nen orkaan van de viefde categorie, kump in [[Jamaica]] aan landj en zörg dao veur enorm sjaoj.<ref>[https://edition.cnn.com/weather/live-news/hurricane-melissa-jamaica-landfall-tuesday-climate?post-id=cmhanappg000m3b6pn85pafw2 CNN.com - Hurricane Melissa]</ref> ;27 oktober * ''Weitesjap, kóns en cultuur'': oet e rapport van miensjerechteorganisatie Survival International bliek dat 't mie [[etniciteit|volker]] geuf die gein contak höbbe mit de boetewelt es döks aangenaome waert. SI sjprik euver 196 volkere, vöäl mie es in ieder sjattinge (mie es 100). Ze laeve in teen lenj in [[Zuud-Amerika]], [[Afrika]] en [[Oceanië]]. Wiedoet de meiste daovan laeve in [[Brazilië]] en 't veurtbesjtaon van dees volker is ónzeker door versjillende factore.<ref>[https://www.cbsnews.com/news/uncontacted-indigenous-tribes-report-what-to-know/ CBS News - Half of uncontacted Indigenous tribes "could be wiped out" in 10 years, report says. Here's what to know.]</ref> * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, Kóns en cultuur'': De Britse actries [[Prunella Scales]] sjtörf op 93-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://www.nu.nl/film/6373968/fawlty-towers-actrice-prunella-scales-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Fawlty Towers-actrice Prunella Scales op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;26 oktober * ''Noord-Afrika'': de paramilitair beweging [[RSF]] nump [[El Fasher]] in, de lètste groete sjtad in de [[Soedan]]ese regio Darfoer. De rebelle vermoorde hiebie zeker 2000 börgers, mit name zjwarte neet-[[Arabisch]]talige Soedaneze.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10586206/soedanese-rsf-executeert-duizenden-burgers-hulporganisaties-vrezen-massaslachting BNR - Soedanese RSF executeert duizenden burgers, hulporganisaties vrezen massaslachting]</ref> * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzdrummer [[Jack DeJohnette]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2025/oct/27/jack-dejohnette-versatile-jazz-drummer-miles-davis-fusion-dies-aged-83 The Guardian - Jack DeJohnette, versatile jazz drummer known for Miles Davis fusion recordings, dies aged 83]</ref> ;25 oktober * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, politiek'': de partieloze kanidaat Catherine Connolly wèntj de [[Ierlandj|Ierse]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c4gk2kml122o BBC - Connolly declared president of Ireland after landslide win]</ref> * ''Noord-Europa, Kóns en cultuur'': De Zjwaedsen acteur [[Björn Andrésen]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.dn.se/kultur/skadespelaren-bjorn-andresen-ar-dod/ Dagens Nyheter - Skåadespelaren Björn Andrésen är död]</ref> ;23 oktober * ''Weitesjap'': oet 'n sjtudie van de Universiteit van [[Texas]] bliek dat dat mRNA-[[vaksinaasje|vaccin]]s die gebroek waere taege [[COVID-19|corona]] helpe bie immuuntherapie taege bepaalde vorme van [[kanker]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2587519-studie-coronaprik-helpt-bij-immuuntherapie-tegen-bepaalde-soorten-kanker NOS - Studie: coronaprik helpt bij immuuntherapie tegen bepaalde soorten kanker]</ref> * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, Kóns en cultuur'': De Britse popmuzikantj [[Dave Ball]] ([[Soft Cell]]) sjtörf op 66-jäörige laeftied.<ref>[https://news.sky.com/story/dave-ball-one-half-of-tainted-love-hitmakers-soft-cell-dies-aged-66-13455838 Sky News - Dave Ball, one half of Tainted Love hitmakers Soft Cell, dies aged 66]</ref> ;22 oktober * ''Oes-Europa, economie'': de [[VS|Amerikaanse]] prizzedent [[Donald Trump]] kónjig sancties taege de twie groetste [[Róslandj|Róssische]] [[aerdaolje|aoliebedriever]] Lukoil en Rosneft aan. 't Geit óm de iersjte sancties ónger 't prizzedentsjap van Trump es reactie op [[oorlog in de Oekraïne|de Róssische invasie in Oekraïne]].<ref>[https://www.nu.nl/spanningen-oekraine/6373354/trump-zegt-gesprek-met-poetin-af-en-legt-rusland-sancties-op.html Nu.nl - Trump zegt gesprek met Poetin af en legt Rusland sancties op]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[Fibrant]] kónjig aan zie febrik op [[Chemelot]] te gaon sjlete.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6373242/opnieuw-sluit-een-chemiebedrijf-fabrieken-in-nederland.html Nu.nl - Opnieuw sluit een chemiebedrijf fabrieken in Nederland]</ref> ;21 oktober * ''Oes-Azië, politiek'': Sanae Takaichi van de conservatief-nationalistische partie LDP waert door 't [[Japan]]s [[parlement]] verkaoze tot de iersjte vrouwelike [[premier]] van 't landj.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6373103/japan-schrijft-geschiedenis-parlement-verkiest-eerste-vrouwelijke-premier.html Nu.nl - Japan schrijft geschiedenis: parlement verkiest eerste vrouwelijke premier]</ref> ;20 oktober * ''Zuud-Amerika, politiek'': de centrumrechse kandidaat Rodrigo Paz wèntj de [[Bolivia]]anse prizzedentsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2587114-eind-aan-links-tijdperk-in-bolivia-centrumrechtse-kandidaat-wordt-president NOS - Eind aan links tijdperk in Bolivia, centrumrechtse kandidaat wordt president]</ref> ;19 oktober * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': oet 't [[Louvre]] in [[Paries]] waere ach topsjtökker gesjtaole. 't Geit óm de [[zjuwiel|zjuwiele]] van keizerin Marie-Louise (1791-1847) en keizerin Eugénie (1826-1920) häör [[kroen]]. De kroen waert later truukgevónje, de serade aevel neet.<ref>[https://www.lemonde.fr/en/france/article/2025/10/19/louvre-closed-for-the-day-after-a-robbery-according-to-culture-minister_6746572_7.html Le Monde - Louvre closes after thieves steal 'priceless' jewels in daytime heist]</ref> * ''Centraal- en Zuud-Azië'': [[Pakistan]] en 't door terreurbeweging [[Taliban]] geregeerde landj [[Afghanistan]] bereike e ónmiddelik sjtaak-'t-vure nao 'n waek van gevechte op de grens. Tösje de bei lenj besjtaon al jaorelang sjpanninge, mit gróndjgebeed en [[terrorisme]] es twie wichtige aspekte van 't conflik.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2025/10/19/what-we-know-about-pakistan-afghanistan-ceasefire-will-it-hold Al Jazeera - What we know about Pakistan-Afghanistan ceasefire, will it hold?]</ref> * ''Noord-Amerika, Sjport'': D'n Amerikaanse sjaker [[Daniel Naroditsky]] sjtörf op 29-jäörige laeftied door dènkelike zelfmaord.<ref>[https://nos.nl/artikel/2587416-schakers-hekelen-russische-oud-wereldkampioen-na-plotselinge-dood-amerikaan-29 NOS.nl - Schakers hekelen Russische oud-wereldkampioen na plotselinge dood Amerikaan (29)]</ref> ;18 oktober * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse bassis [[Sam Rivers]] ([[Limp Bizkit]]) sjtörf op 48-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6372906/limp-bizkit-bassist-sam-rivers-48-overleden-we-zijn-in-shock.html Nu.nl - Limp Bizkit-bassist Sam Rivers (48) overleden: 'We zijn in shock']</ref> ;17 oktober * ''Oes-Azië, politiek'': De Japanse politicus [[Tomiichi Murayama]] sjtörf op 101-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2586771-oud-premier-murayama-overleden-bood-excuses-aan-voor-japanse-rol-in-wo-ii NOS.nl - Oud-premier Murayama overleden, bood excuses aan voor Japanse rol in WO II]</ref> * ''Afrika, politiek'': Kóllenel [[Michael Randrianirina]] weurt geïnsjtalleerd es presidentj van [[Madagaskar]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2586781-militaire-leider-in-madagaskar-beedigd-als-nieuwe-president NOS.nl - Militaire leider in Madagaskar beëdigd als nieuwe president]</ref> ;16 oktober * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse gitaris [[Ace Frehley]] ([[Kiss]]) sjtörf op 74-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val.<ref>[https://nos.nl/artikel/2586739-sologitarist-ace-frehley-74-van-rockband-kiss-overleden NOS.nl - Sologitarist Ace Frehley (74) van rockband Kiss overleden]</ref> ;14 oktober * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse r&b-zenger [[D'Angelo]] sjtörf op 51-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://www.tmz.com/2025/10/14/dangelo-dead/ TMZ - D'Angelo Grammy-Winning Icon Dead at 51 Following Cancer Battle]</ref> ;13 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (economie)|Nobelpries veur de Economie]] weurt toegekèndj aan [[Joel Mokyr]] "veur 't aanwieze van de veurwaerdes veur lankdoerige greuj door technische veuroetgank" en aan [[Philippe Aghion]] en [[Peter Howitt]] "veur de theorie van lankdorige greuj door creatieve vernetiging."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries veur de Economie 2025 (paersberich)]</ref> * ''Afrika'': Nao waeke van protes vlöch de [[Madagaskar|Malegassische]] presidentj [[Andry Rajoelina]] nao Frankriek. ;11 oktober * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Amerikaanse actries [[Diane Keaton]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://people.com/diane-keaton-dead-oscar-winning-actress-dies-at-79-exclusive-8603118 People.com - Diane Keaton, Famed for Roles in Father of the Bride, First Wives Club and More, Dies at 79 (Exclusive)]</ref> * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse zenger en veroerdeilde kènjermisbroeker [[Ian Watkins]] ([[Lostprophets]]) weurt op 48-jäörige laeftied doedgesjtaoke in de gevangenis.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6372114/voormalig-lostprophets-zanger-ian-watkins-48-doodgestoken-in-de-gevangenis.html Nu.nl - Voormalig Lostprophets-zanger Ian Watkins (48) doodgestoken in de gevangenis]</ref> ;10 oktober * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Nobelpries veur de Vrei]] weurt toegekèndj aan de [[Venezuela|Venezolaanse]] oppositieleister [[Maria Corina Machado]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries veur de Vrei 2025 (paersberich)]</ref> ;9 oktober * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] en terreurbeweging [[Hamas]] bereike e akkoord euver e sjtaak-'t-vure, woemit de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|oorlog in de Gazasjtrook]] beëindig kent waere. Óngerdeil van dit plan is de oetwisseling van de euvergebleve laevende en later ouch gehiemelde Israelische giezelaers in de [[Gazasjtrook]] taege Palestiense gevangene en de gedeiltelike truuktrekking van 't Israelische leger oet de sjtrook.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/nieuws-politiek/10584625/israel-en-hamas-akkoord-over-eerste-fase-wapenstilstand BNR - Israël en Hamas akkoord over eerste fase wapenstilstand: gijzelaars komen vrij, leger trekt zich terug]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] weurt toegekèndj aan [[László Krasznahorkai]] "veur zien ónweersjtaonbaar en visionair werk wat, temidde van apocalyptischen terreur, de mach van de kóns bevestig."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Literatuur 2025 (paersberich)]</ref> * ''Belsj, politiek'': 'nen Aansjlaag op premier [[Bart De Wever]] weurt veurkómme. D'n aansjlaag kaom oet jihadistischen hook.<ref>[https://www.standaard.be/binnenland/premier-de-wever-was-doelwit-van-verijdelde-aanslag-met-kamikazedrone-drie-verdachten-opgepakt/96350929.html De Standaard - Premier De Wever was doelwit van verijdelde aanslag met kamikazedrone, drie verdachten opgepakt]</ref> ;8 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Nobelpries in de Sjemie]] weurt toegekèndj aan [[Susumu Kitagawa]], [[Richard Robson]] en [[Omar M. Yaghi]] "veur de óntwikkeling van metallo-organische raomwerke."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Sjemie 2025 (paersberich)]</ref> ;7 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Nobelpries in de Natuurkónde]] weurt toegekèndj aan [[John Clarke]], [[Michel H. Devoret]] en [[John M. Martinis]] "veur de óntdèkking van groetsjaolige [[kwantumtunneling]] in 'n [[èllentrik circuit]]".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Natuurkónde 2025 (paersberich)]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': De Nederlandse, in Limbörg woenende zenger [[Joost Nuissl]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/entertainment/3007630/joost-ik-ben-blij-dat-ik-je-niet-vergeten-ben-nuissl-overleden L1 Nieuws - Joost 'Ik ben blij dat ik je niet vergeten ben' Nuissl overleden ]</ref> ;6 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Nobelpries in de Genaeskónde]] weurt toegekèndj aan [[Mary E. Brunkow]], [[Fred Ramsdell]] en [[Shimon Sakaguchi]] "veur hun óntdèkkinge ómtrèntj perifeer immuuntollerantie".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Genaeskónde 2025 (paersberich)]</ref> ;4 oktober * ''Politiek, Centraal-Europa'': ANO, de partie van miljardair en veurmalig [[premier]] Andrej Babiš, wèntj de [[Tsjechië|Tsjechische]] [[parlement]]sverkezinge en kump oet op 35% van de sjtömme. Babiš haet ierder geregeerd in e centrumlinks [[kabinet]] tösje [[2017]] en [[2021]], meh sjteit inmiddels bekindj es populistisch en [[euroskepticisme|euroskeptisch]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2585160-populistische-oppositieleider-babis-wint-tsjechische-parlementsverkiezingen NOS - Populistische oppositieleider Babis wint Tsjechische parlementsverkiezingen]</ref> ;3 oktober * ''Belsj & Luxemburg'': baove 't militair terrein van 't Belsje [[Elsenborn]] in de [[Oeskantons]] waere viefteen drones gesjpot.<ref>[https://brf.be/regional/2012029/ BRF - Drohnen über Militärlager Elsenborn: Kommandant und Minister bestätigen Vorfall]</ref> * ''Politiek, Belsj & Luxemburg'': Guillaume van Luxemburg (43 jaor) waert beëidig es de nuje groethertog van [[Luxemburg (land)|Luxemburg]]. Hae volg ziene 70-jäörige pap Henri van Luxemburg op, dae 25 jaor haet geregeerd.<ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/2342467.html Rtl.lu - Lëtzebuerg huet een neie Staatschef: De Grand-Duc Guillaume huet den Eed ofgeluecht]</ref> * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse actrice [[Patricia Routledge]], bekèndj óm häöre rol es Hyacinth Bucket oet de tv-serie ''[[Keeping up appearances]]'' (''Schone schijn''), sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standard.co.uk/showbiz/patricia-routledge-dead-keeping-up-appearances-actress-b1251054.html The Standard - Dame Patricia Routledge dead aged 96: Keeping Up Appearances star has passed away, agent announces]</ref> * ''Zuud-Amerika'': de [[VS]] valle 'ne boot aan veur de kös van [[Venezuela]], woebie veer doeje valle. 't Is de veerde aanval saer september op vergeliekbaar doele. Volges Amerika geit 't óm [[drugs]]sjeper. Wiejer wilt de Amerikaanse prizzedent [[Donald Trump|Trump]] de Venezolaanse prizzedent Maduro laote arrestere, ómdat hae zouw samewerke mit drugscriminele.<ref>[https://nos.nl/artikel/2585061-vs-voert-weer-dodelijke-aanval-uit-op-drugsschip-bij-venezuela NOS - VS voert weer dodelijke aanval uit op 'drugsschip' bij Venezuela]</ref> * ''Groet-Brittannië & Ierlandj'': Sarah Mullally waert beneumd tot aartsbössjop van [[Canterbury]] en zal in [[2026]] de iersjte vrouw zeen die de [[Anglicaanse Kèrk]] zal leide.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c2lxyxqzxkdo BBC - Sarah Mullally named as new Archbishop of Canterbury]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Rapper Sean Combs, baeter bekèndj es [[P. Diddy]], weurt veroerdeild tot 'n gevangenissjtraof van veer jaor en twie maondj veur diverse vörm van misbroek.<ref>[https://nos.nl/artikel/2585072-sean-diddy-combs-krijgt-ruim-vier-jaar-cel-in-zedenzaak NOS.nl - Sean 'Diddy' Combs krijgt ruim vier jaar cel in zedenzaak]</ref> ;2 oktober * ''Groet-Brittannië & Ierlandj'': bie 'ne aansjlaag op 'n [[synagoge]] in de [[Groet-Brittannië|Britse]] sjtad [[Manchester]] valle twie doeje en drie gewónje. Ein sjlachoffer waert per óngelök doedgesjote door de pelissie. De dader, 'ne 35-jäörige man van Syrische aafkóms, waert ouch doedgemaak.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd63p1djgd7o BBC - What we know about Manchester synagogue attack]</ref> ;1 oktober * ''Weitesjap, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse etholoog [[Jane Goodall]], bekèndj óm häör óngerzeuk nao [[chimpansee]]s, sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6370959/wereldberoemde-chimpansee-onderzoekster-jane-goodall-91-overleden.html Nu.nl - Wereldberoemde chimpansee-onderzoekster Jane Goodall (91) overleden]</ref> ===september=== ;30 september * ''Nederlands Limburg'': beej 'n óngelök op de [[A73]] beej [[Belvend]] kómme twieë luuj öm 't laeve.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/venlo/belfeld/ongeluk-met-vrachtwagens-op-a73-bij-belfeld-eist-tweede-dodelijk-slachtoffer/94248016.html De Limburger - Ongeluk met vrachtwagens op A73 bij Belfeld eist tweede dodelijk slachtoffer]</ref> ;28 september *''Politiek, Oes-Europa'': de regerende pro-Europese partie PAS wèntj de [[parlement]]sverkezinge in [[Moldavië]]. De partie van zittend prizzedent Sandu sjteit op 50 procent, 't pro-Róssisch Patriottisch Blok op ruum 24 procent. Tiedes de campagne is sjpraoke gewaes van intensieve Róssische inmenging.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/sep/28/moldova-heads-to-the-polls-in-tense-vote-that-could-steer-country-closer-to-eu-or-russia The Guardian - Moldova’s ruling pro-European party pulls ahead in pivotal election]</ref> ;27 september * ''Economie, Europa algemein, Midde-Oeste'': de [[VN]] lègke opnuuj sancties op aan [[Iran]]. [[Duutsjlandj]], [[Frankriek]] en 't [[Vereinig Keuninkriek]] höbbe de truukkier van de sancties geactiveerd, ómdat ze van meining zeen dat Iran 't akkoord van [[2015]] haet gesjonde. Dat mós de óntwikkeling van 'n [[atoombóm]] door 't ayatollahregime veurkómme.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/sep/28/sweeping-un-sanctions-on-iran-come-into-effect-after-nuclear-talks-fail The Guardian - Iran angry as sweeping UN sanctions take effect after failure of nuclear talks]</ref> * ''Noord-Amerika'': De [[VS|Amerikaanse]] [[Kerk van Jezus Christus en de Heilige vanne lètste daag|mormone]]leider [[Russell Nelson]] sjtörf op 101-jäörige laeftied.<ref>[https://time.com/7321286/russell-m-nelson-dead/ Time Magazine - Russell M. Nelson, President of the Mormon Church, Dies at 101]</ref> ;26 september * ''Noord-Europa'': kórtbie 'n wichtige basis van de [[Daenemarke|Daense]] lóchmach in Karup in [[Jutlandj]] waert 'ne [[drone]] gesignaleerd. 't Is 't lètste van 'n rits aan vergeliekbaar incidente in dit landj, beginnend bie 't vleegveld van [[Kopehage]]. 't Is nog neet dutelik woe de drones vandaan kómme. De [[Europese Commissie]] geit oet van Róssische drones; die woorte ierder in september ouch op anger plekke in [[Europa]] gesjpot.<ref>[https://www.dr.dk/nyheder/indland/droner-set-over-koebenhavns-lufthavn DR - Overblik: en uge med mystiske droner over Danmark]</ref> ;24 september * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': bie werkzaamhede in [[Nijmege]] waert 'n begraafplaats oet de [[vreug middeliewe]] óntdèk mit versjillende gifte.<ref>[https://nos.nl/artikel/2583849-begraafplaats-vol-schatten-gevonden-uit-vroege-middeleeuwen-in-nijmegen NOS - Begraafplaats vol schatten gevonden uit vroege middeleeuwen in Nijmegen]</ref> ;23 september * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': bie 'n archeologische opgraving in de [[Maas]] bie [[Kuuk]] waere reste van 'n [[Romeins Riek|Romeinse]] aanlèkplaatsj óntdèk. De óntdèkking is bezónjer, ómdat de reste oet de laat-Romeinsen tied datere, 'n relatief duuster periode mit weinig vindplaatsje. Ierder deze maond woort in de buurt ouch al e aolielempke oet daen tied gevónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2583705-live-meekijken-bij-romeinse-onderwateropgraving-in-de-maas-zoiets-komt-maar-weinig-voor NOS - Live meekijken bij Romeinse onderwateropgraving in de Maas: 'Zoiets komt maar weinig voor']</ref> ;22 september * ''Politiek, Frankriek, Midde-Oeste'': [[Frankriek]] erkènt de [[Palestina|Palestiense sjtaat]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd9ykqw22zlo BBC - Trump to address UN General Assembly after France recognises Palestinian state]</ref> ;21 september *''Politiek, Noord-Amerika, Europa algemein, Oceanië, Midde-Oeste'': [[Canada]], 't [[Vereinig Keuninkriek]], [[Portugal]] en [[Australië]] erkènne de [[Palestina|Palestiense sjtaat]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6369801/verenigd-koninkrijk-canada-en-australie-erkennen-palestijnse-staat.html Nu.nl - Verenigd Koninkrijk, Canada en Australië erkennen Palestijnse staat]</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd9ykqw22zlo BBC - Trump to address UN General Assembly after France recognises Palestinian state]</ref> ;19 september *''Noord-Europa'': 't [[Eslandj|Estische]] lóchruum waert gesjonde door drie [[Róslandj|Róssische]] MiG-31-[[sjtraoljaeger]]s.<ref>[https://www.euronews.com/2025/09/19/russian-fighter-jets-violated-estonias-airspace-authorities-say Euronews - NATO's article 4 triggered amid Russian airspace violation, 'it could be big trouble' Trump says]</ref> ;17 september * ''Poliitek, Midde-Oeste, Zuud- en Centraal-Azië'': [[Pakistan]] en [[Saoedi-Arabië]] sjlete e militair bondgenoetsjap. Dat beteikent dat 'ne aanval op 't eine landj waert besjouwd es 'ne aanval op 't anger.<ref>[https://nos.nl/artikel/2582963-saudi-arabie-en-pakistan-sluiten-militair-bondgenootschap NOS - Saudi-Arabië en Pakistan sluiten militair bondgenootschap]</ref> ;16 september * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': de [[VS|Amerikaanse]] aktäör [[Robert Redford]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/c07p8yle7pet BBC - One of the lions has passed': Hollywood remembers Robert Redford as he dies aged 89]</ref> ;14 september * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': de [[CDU]] wèntj mit 33,3% (-1,0) van de sjtömme de lokaal verkezinge in de [[Duutsjlandj|Duutjse]] deilsjtaat [[Noordrien-Wesfale]], gevolg door de [[SPD]] mit 22,2% van de sjtömme (-2,2). De Greune verlere 6,5 procentpunte (13,5%). De [[AfD]] sjut daoentaege ómhoeg en kump oet op 14,5% (+9,4).<ref>[https://www1.wdr.de/nachrichten/wahlen/kommunalwahlen-2025/ticker-kommunalwahlen-aktuell-analysen-ergebnisse-100.html WDR - Liveblog zu Kommunalwahlen: CDU bleibt stärkste Kraft, AfD legt deutlich zu]</ref> ;13 september * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse zenger, cabaretier en acteur [[Gerard Cox]] sjtörf op 85-jäörige laeftied aan sjlókdermkanker.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6368991/zanger-en-acteur-gerard-cox-op-85-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Zanger en acteur Gerard Cox op 85-jarige leeftijd overleden]</ref> ;12 september * ''Politiek, Zuud-Europa'': de [[Albanië|Albanese]] [[premier]] Edi Rama nump 'ne [[Kónsmaesige intelligentie|AI]]-bot op in zien [[regering]]. Dizze nuje virtuele minister mót helpe bie 't taegegaon van [[corruptie]], wat al decennia e groet probleem is in dit landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2582112-albanie-maakt-ai-minister-van-aanbestedingen-in-strijd-tegen-corruptie NOS - Albanië maakt AI minister van Aanbestedingen in strijd tegen corruptie ]</ref> * ''Politiek, Zuud- en Centraal-Azië'': de [[Nepal]]ese prizzedent Ram Chandra Paudel sjtèlt veurmalig opperrechter Sushila Karki aan tot interim-[[premier]], de iersjte vrouwelike premier van 't landj. Hiemit probeert Paudel de deils gewelddadige jongereproteste 'n halt toe te rope. Die zint óntsjtange wie häöre aafgeloupe dinsdig gevlöchde veurganger Khadga Prasad Oli e verbod probeerde in te sjtèlle op [[sociaal media]], meh ouch [[corruptie]] sjpeelde mit.<ref>[https://nos.nl/artikel/2582158-president-nepal-stelt-interim-premier-aan-dodental-protesten-verder-opgelopen NOS - President Nepal stelt interim-premier aan, dodental protesten verder opgelopen ]</ref> ;11 september * ''Politiek, Zuud-Amerika'': veurmalig prizzedent [[Jair Bolsonaro]] waert veroerdeild tot 27 jaor cel veur 'n [[coup]]poging op 8 jannewarie [[2023]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6368592/braziliaanse-oud-president-bolsonaro-krijgt-27-jaar-cel-voor-mislukte-staatsgreep.html Nu.nl - Braziliaanse oud-president Bolsonaro krijgt 27 jaar cel voor mislukte staatsgreep]</ref> ;10 september * ''Oes-Europa'': 't [[Pole|Poolse]] lóchruum waert gesjonde door Róssische [[drone]]s. Versjillende waere oet de lóch gesjote. Ouch Nederlandse F35-[[straoljaeger]]s kómme daobie in actie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581926-nederlandse-f-35-s-in-polen-voor-de-tweede-keer-in-tien-dagen-in-actie-minutenwerk NOS - Nederlandse F-35's in Polen voor de tweede keer in tien dagen in actie: 'Minutenwerk']</ref> * ''Weitesjap, Noord-Amerika'': ruumdesonde Perseverance van [[NASA]] vènjt sjterke aanwiezinge dat 't oets laeve goof op [[Marsj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2581959-nasa-vindt-sterkste-aanwijzingen-tot-nu-toe-voor-mogelijk-leven-op-mars NOS - NASA vindt sterkste aanwijzingen tot nu toe voor mogelijk leven op Mars]</ref> * ''Politiek, Noord-Amerika'': conservatief politiek activis en mediapersoenlikheid [[:en:Charlie Kirk|Charlie Kirk]] waert naergesjote tiedes 'n biejeinkóms op de campus van Utah Valley University in [[Orem]], [[Utah]]. Hae sjtörf op 31-jäörige laeftied aan zien verwónjinge.<ref>[https://apnews.com/article/charlie-kirk-conservative-activist-shot-546165a8151104e0938a5e085be1e8bd AP News - Conservative activist Charlie Kirk dies after being shot at Utah college event]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval op de [[Jeme]]nitische huidsjtad [[Sanaa]] valle 35 doeje en 131 gewónje. Volges Israel zin de aanvalle gerich op militair doele van de [[houthi's]].<ref>[https://www.haaretz.com/israel-news/2025-09-10/ty-article/.premium/israel-strikes-houthi-targets-in-yemen-reportedly-attacking-defense-ministry/00000199-340c-d3db-a999-bf6c81c00000 Haaretz - Israel Strikes Houthi Targets in Yemen, Reportedly Killing at Least 35]</ref> ;9 september * ''Politiek, Nederlandj'': de [[Twiede Kamer]] sjtump in mit e verbod op ''[[homoseksualiteit|homo]]genezing''. Daodoor waert 't sjtraofbaar óm emes zien of häör aafwiekende seksueel oriëntatie ónger dwang te verangere in 'n heteroseksueel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581803-kamer-stemt-voor-verbod-op-homogenezing-coc-spreekt-van-overwinning NOS - Kamer stemt voor verbod op 'homogenezing', COC spreekt van overwinning]</ref> * ''Politiek, Frankriek'': de Franse prizzedent [[Emmanuel Macron]] sjtelt Sébastien Lecornu (39 jaor) aan es nuje [[premier]] van [[Frankriek]]. De beneuming kump eine daag naodat ziene veurganger François Bayrou door 't [[parlement]] woort weggesjik. Lecornu is de viefde premier in minder es twie jaor tied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581830-macron-stelt-sebastien-lecornu-39-aan-als-nieuwe-premier-van-frankrijk NOS - Macron stelt Sébastien Lecornu (39) aan als nieuwe premier van Frankrijk]</ref> * ''Midde-Afrika'': 71 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne aanval door de aan [[IS]] gelieerde terroristische groepering ADF in de provincie Kivu in 't oeste van [[Democratische Republiek Kongo|Congo]].<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/09/09/meer-dan-60-mensen-brutaal-vermoord-door-jihadistische-groeperin/ VRT - Meer dan 70 mensen brutaal vermoord door jihadistische groepering ADF in Congo]</ref> * ''Economie, Oes-Afrika, Noord-Afrika'': [[Ethiopië]] äöpent de Renaissancedam, gebouwd in 'ne zietak van de [[Niel]]. Volges de Ethiopische regering zal de dam miljoene hoeshajes van [[elektriciteit]] veurzeen en 't landj verangere in 'ne groete sjtroumexporteur in de [[Oes-Afrika|regio]]. Lenj sjtroumaafwaarts, wie [[Egypte]] en [[Soedan]], make zich zörg; de bevolking dao is aafhankelik van de reveer veur de drinkwaterveurzening.<ref>[https://theconversation.com/ethiopias-mega-dam-has-taken-14-years-to-build-what-it-means-for-the-niles-11-river-states-and-why-its-so-controversial-264665 The Conversation - Ethiopia’s mega dam has taken 14 years to build: what it means for the Nile’s 11 river states and why it’s so controversial]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] vèlt de [[Qatar]]ese huidsjtad [[Doha]] aan. Volges Israel waore hoeggeplaatsde [[Hamas]]leje 't doelwit bie dae aanval. Die zin in Doha samegekómme óm e Amerikaans veursjtel veur vrae in [[Gaza]] te besjpraeke. Volges Hamas zin de kopsjtukke nog allemaol in laeve. Waal zouwe vief anger leje bie de aanval óm 't laeve zin gekómme, same mit 'ne Qatarese veiligheidsfunctionaris.<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/air-force-dropped-more-than-10-bombs-on-hamas-hq-in-qatar-during-long-range-mission/ Times of Israel - Air Force dropped more than 10 bombs on Hamas HQ in Qatar during long-range mission]</ref> ;6 of 7 september * ''Weitesjap'': De Mestreechse taolkundege [[Ben Salemans]] störf op 69-jaorege leeftied.<ref>[https://neerlandistiek.nl/2025/09/overleden-ben-salemans/ Neerlandistiek - Overleden: Ben Salemans (1955-2025)]</ref> ;4 september * ''Zuud-Europa, Kóns en cultuur, Economie'': D'n Italiaanse mode-óntwerper [[Giorgio Armani]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6367937/italiaanse-modeontwerper-giorgio-armani-91-overleden.html Nu.nl - Italiaanse modeontwerper Giorgio Armani (91) overleden]</ref> ;3 september * ''Zuud-Europa'': bie e óngeluk mit de iconische kabel[[tram]] in de [[Portugal|Portugese]] huidsjtad [[Lissabon]] valle zèsteen doeje.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/vijftien-doden-bij-ongeluk-met-iconische-kabeltram-in-lissabon-ook-veel-gewonden~aa830d4a/ AD - Vijftien doden bij ongeluk met iconische kabeltram in Lissabon, ook veel gewonden]</ref> ;2 september * ''Nederlands Limburg'': twee miense kómme óm 't laeve bie 'ne woningbrandj in [[Remunj]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/roermond/ook-moeder-51-overleden-na-brand-in-woning-aan-de-plutolaan-in-roermond/87702542.html De Limburger - Ook moeder (51) overleden na brand in woning aan de Plutolaan in Roermond]</ref> ===augustus=== ;31 augustus * ''Nederlands Limburg'': bie e zjwaor verkeersóngeval in [[Gelaen]] valle drie doaje.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/sittard-geleen/geleen/drie-doden-bij-ernstige-botsing-tussen-scooter-en-motor-in-geleen-slachtoffers-15-19-en-24-jaar-oud/87142404.html De Limburger - Drie doden bij ernstige botsing tussen scooter en motor in Geleen; slachtoffers 15, 19 en 24 jaar oud]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud- en Centraal-Azië'': Bie 'nen [[aerdsjóddel]] mèt 'n krach van 6,0 op de [[sjaal van Richter]] in 't oeste van [[Afghanistan]] valle 3000 doeje en 4000 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2580874-dodental-na-de-aardbeving-in-afghanistan-loopt-op-tot-meer-dan-1400 NOS - Dodental na de aardbeving in Afghanistan loopt op tot meer dan 1400]</ref> * ''Natuur & milieu, Noord-Afrika'': bie aerdversjuvinge in de door oorlog versjeurde [[Soedan]]ese regio Darfoer valle hónderde doeje'.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cdj2jygzzk9o BBC - Race to find survivors after Sudan landslide kills hundreds]</ref> * ''Weitesjap, Europa algemein'': de ruumdesonde Juice van [[ESA]] vluug langs [[Venus (planeet)|Venus]]. De [[zjwaortekrach]] van dees planeet mót häör de [[sjnelheid]] gaeve óm wiejer te vlege nao de [[maone van Jupiter]].<ref>[https://www.esa.int/Space_in_Member_States/The_Netherlands/Juice_omgeleid_naar_Venus_in_s_werelds_eerste_maan-aarde_flyby Esa.int - Juice omgeleid naar Venus in 's werelds eerste maan-aarde flyby]</ref> * ''Kóns en cultuur, Centraal-Europa'': 't Literatuurmuseum in [[Praag]] vènjt de origineel manuscripte truuk van [[Jaroslav Hašek]]s satirische anti-oorlogs[[roman]] ''De lotgevallen van de brave soldaat Švejk''. 't Geit óm ein van de bekindste werke oet de [[Tsjechië|Tsjechische]] [[literatuur]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2580608-manuscripten-wereldberoemd-tsjechisch-wo-i-boek-na-eeuw-teruggevonden NOS - Manuscripten wereldberoemd Tsjechisch WO I-boek na eeuw teruggevonden]</ref> ;30 augustus * ''Nederlands Limburg'': aad-zjoernalis van 't ''[[Limburgs Dagblad]]'' en sjriever [[Jan van Lieshout]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/sittard-geleen/geleen/journalist-en-oorlogsboekenschrijver-jan-van-lieshout-overleden/87023281.html De Limburger - Journalist en oorlogsboekenschrijver Jan van Lieshout overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': archeologe óntdekke e [[Romeine|Romeins legerhoofkerteer]] (''principia'') bie d'n aanlèk van 'n bösbaan tösje [[Katwijk]] en [[Leiden]]. De vónds is uniek, want de funderingsbelk die me dao gevónje haet zien redelik intak. 't Geboew ligk óngeveer op de [[Limes]], de noordgrens van 't Romeins Riek die dwaersj door [[Nederlandj]] leep.<ref>[https://nos.nl/artikel/2580465-resten-romeinse-legerbasis-ontdekt-bij-aanleg-busbaan-zuid-holland NOS - Resten Romeinse legerbasis ontdekt bij aanleg busbaan Zuid-Holland]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': veurmalig veurzitter van 't [[Oekraïne|Oekraïens]] parlement Andri Paroebi sjtörf bie 'n sjteetpartie, waarsjienlik 'n liquidatie. 't Motief is aevel ónbekindj.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/oud-parlementsvoorzitter-oekraine-doodgeschoten-op-straat-in-lviv~a79567eb/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F AD - Oud-parlementsvoorzitter Oekraïne doodgeschoten op straat in Lviv]</ref> * ''Politiek, economie, Zuudoes-Azië'': demonstrante sjtaeke e regionaal parlementsgeboew in brandj in de [[Indonesië|Indonesische]] sjtad [[Makassar]]. Daobie kómme drie luuj óm 't laeve en rake vief luuj gewóndj. In Indonesië is 't al zikker ein waek ónröstig vanwaege de meujelike economische situatie in 't landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2580449-doden-bij-brand-die-demonstranten-stichtten-in-indonesisch-parlementsgebouw NOS - Doden bij brand die demonstranten stichtten in Indonesisch parlementsgebouw]</ref> * ''Zudelik Afrika, Nederlands Limburg'': veilinghoes Hessink in [[Baek (plaats)|Baek]] verköp 'ne 240 kilo zjwaore [[meteoriet]] van 'n [[asteroïde]] die 4,5 miljard jaor geleje woort gevörmd en óm de [[zón]] dreijde tösje de planete [[Marsj]] en [[Jupiter (planeet)|Jupiter]]. De sjtein sjtortde naer in de [[Kalahari-weuste]] in [[Namibië]] en woort in de [[Dütsj-Zuudwes-Afrika|koloniale tied]] nao [[Europa]] gehaold.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2978208/meteoriet-onder-limburgse-veilinghamer-1-7-miljoen-euro-getikt L1 - https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2978208/meteoriet-onder-limburgse-veilinghamer-1-7-miljoen-euro-getikt]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlands-Limburgse sjriever, illustrator en tv-maeker [[Harrie Geelen]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581054-illustrator-en-kinderboekenschrijver-harrie-geelen-86-overleden NOS.nl - Illustrator en kinderboekenschrijver Harrie Geelen (86) overleden]</ref> ;28 augustus * ''Politiek, Midde-Oeste'' Ahmed al-Rahawi, de premier van de [[houthi's]], sjtörf bie 'nen [[Israel]]ische lóchaanval op de [[Jeme]]nitische huidsjtad [[Sanaa]]. Ouch is meugelik nog e aantal ministers van de rebellebeweging doedgemaak bie dae aanval.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/08/30/world/middleeast/houthi-prime-minister-killed-israel.html New York Times - Houthis Say Prime Minister Is Killed in Israeli Attack]</ref> * ''Oes-Europa'': zikker 25 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne [[Róslandj|Róssische]] raket- en drone-aanval op de [[Oekraïne|Oekraïense]] huidsjtad [[Kyiv]].<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5525771/reddingswerkers-kyiv-ronden-berging-lichamen-af-25-doden-door RTL Nieuws - 25 doden in Kyiv na Russische raketaanval, bergingswerkzaamheden stoppen]</ref> ;26 augustus * ''Weitesjap, Natuur & milieu, Wes-Europa'': oet 'n nuuj sjtudie bliek dat 't risico dat de Golfsjtroum in de [[Atlantische Oceaan]] [[twieëntwintegste iew|nao 2100]] sjtèl ken valle groet is es de oetsjtoet van [[CO2|CO₂]] hoeg blief. Dat zouw in gans Noordwes-Europa tot kaaj winters en druug zomers mit mislökde ougste leije.<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/28/collapse-critical-atlantic-current-amoc-no-longer-low-likelihood-study The Guardian - Collapse of critical Atlantic current is no longer low-likelihood, study finds]</ref> ;23 augustus * ''Politiek, Nederlandj'': demissionair minister van Boetelandse Zake [[Caspar Veldkamp]] ([[NSC]]) sjtap oet 't [[kabinet-Schoof]], gevolg door alle anger bewindspersoene van NSC.<ref>[https://nos.nl/artikel/2579552-na-veldkamp-stappen-ook-alle-andere-nsc-bewindslieden-uit-kabinet NOS - Na Veldkamp stappen ook alle andere NSC-bewindslieden uit kabinet]</ref> ;22 augustus * ''Wes-Afrika'': 't leger van 't Wes-Afrikaanse landj [[Niger]] zaet dat 't Bakura Doro haet doedgemaak. Doro waor leijer van terreurbeweging [[Boko Haram]] en waert ónger mie in verbandj gebrach mit de óntveuring van 300 sjoelmaedjes in buurlandj [[Nigeria]] in april [[2014]] en diverse zelfmoordaansjlaeg in de wiej regio.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/08/22/leger-niger-zegt-leider-boko-haram-te-hebben-gedood-a4903735 NRC - Leger Niger: leider Boko Haram gedood ]</ref> * ''Natuur en milieu, Nederlands Limburg'': De [[dennepercessiepiepel]] (''Thaumetopoea pityocampa''), wovan de rópsje sjaojelik zeen weurt de minsj, weurt veur 't iers saer de neugeteende iew in Nederlandj gezeen, en wel in Limburg en Gelderlandj.<ref>[https://www.nu.nl/dieren/6366377/dennenprocessierups-voor-het-eerst-in-nederland-gaat-ook-voor-overlast-zorgen.html Nu.nl - Dennenprocessierups voor het eerst in Nederland, gaat ook voor overlast zorgen]</ref> * ''Nederlandj, Weitesjap, kóns en cultuur'': De reste van 't [[kestiel Wijdenes]] waere in 't [[Markermeer]] gevónge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2579486-duikers-vinden-in-markermeer-precieze-locatie-van-middeleeuws-kasteel NOS.nl - Duikers vinden in Markermeer precieze locatie van middeleeuws kasteel]</ref> ;21 augusrtus * ''Nederlands Limburg, natuur & milieu'': op de [[Broensemerhei]] brik 'ne groeëte natuurbrandj oet. E gebeed van 7,5 hectare is in vlamme opgegange.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/brunssum/drone-was-goud-waard-bij-brand-brunssummerheide-en-blusrobot-staat-in-de-startblokken-hoe-techniek-brandweer-helpt-bij-natuurbranden/85277358.html De Limburger - Drone was goud waard bij brand Brunssummerheide en blusrobot staat in de startblokken: hoe techniek brandweer helpt bij natuurbranden ]</ref> * ''Zuud-Amerika'': bie 'ne aansjlaag en vuurgevechte in de [[Colombia]]anse sjtaej Amalfi en [[Cali]] valle zeker 18 doeje. In Cali óntplofde 'ne vrachwage en in Amalfi woort 'nen helikopter denaergesjote mit 'nen drone. Bei aansjlaeg zint 't werk van 'n aafsjplitsing van [[FARC]], 'n veurmalige [[communisme|communistische]] guerillabeweging.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/08/22/colombia-aanslagen/ VRT - Colombiaanse guerrilla schiet politiehelikopter neer met een drone, autobom ontploft in Cali]</ref> ;20 augustus * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie e bösóngelök in 't weste van [[Afghanistan]] kómme 79 luuj óm 't laeve. De sjlachoffers zin migrante die gedeporteerd woorte oet buurlandj [[Iran]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c336jj5xkvko BBC - Dozens of Afghan deportees from Iran killed in bus crash]</ref> ;18 augustus * ''Politiek, Zuud-Amerika'': bie de [[Bolivia]]anse parlements- en prizzedentsverkezinge verluus de regerende linkse partie Movimiento al Socialismo (MAS) hendig en kump oet op sjlechs 3 procent van de sjtömme. De centrumrechse senator Rodrigo Paz van de Christedemocratische Partie en de rechsconservatieve kandidaat Jorge Quiroga kómme op de ierste en twiede plaats mit respectievelik 32,2 en 26,9 procent van de sjtömme.<ref>[https://theconversation.com/bolivia-election-voters-bring-two-decades-of-leftist-politics-to-an-end-263238 The Conversation - Bolivia election: voters bring two decades of leftist politics to an end]</ref> ;16 augustus * ''Zuud-Azië, natuur & milieu'': bie zjwaore raegeval in [[India]] en [[Pakistan]] valle hónderde doeje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6365832/zware-regenval-en-modderstromen-in-pakistan-en-india-eisen-honderden-levens.html Nu.nl - Zware regenval en modderstromen in Pakistan en India eisen honderden levens]</ref> ;11 augustus * ''Politiek, Zuud-Amerika'': de [[Colombia]]anse senator [[:en:Miguel Uribe Turbay|Miguel Uribe Turbay]] sjtörf op 39-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne aansjlaag aafgeloupe juni tiedes 'n campagnebiejeinkóms in de huidsjtad [[Bogotá]]. Hae sjtelde zich names de conservatieve oppositiepartiej Democratisch Centrum kandidaat veur de prizzedentsverkezinge van volgend jaor en waor oetgesjpraoke criticus van de linkse prizzedent Gustavo Petro.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/08/11/colombiaanse-presidentskandidaat-uribe-twee-maanden-na-aanslag-overleden-a4902687 NRC - Colombiaanse presidentskandidaat Uribe twee maanden na aanslag overleden ]</ref> ;9 augustus * ''Economie, politiek, Midde-Oeste'': [[Armenië]] en [[Azerbeidzjan]] sjlete ónger bemiddeling van de Amerikaanse prizzedent [[Donald Trump|Trump]] vraej nao decennia conflik euver de regio [[Nagorno-Karabach]]. Wiejer sjlut Trump deals mit bei lenj op 't gebeed van energie, handel en technologie.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6365077/armenie-en-azerbeidzjan-beeindigen-in-witte-huis-conflict-van-bijna-40-jaar.html Nu.nl - Armenië en Azerbeidzjan beëindigen in Witte Huis conflict van bijna 40 jaar]</ref> ;7 augustus * ''Noord-Amerika, weitesjap'': de [[VS|Amerikaanse]] [[astronaut]] [[James Arthur Lovell|Jim Lovell]], ónger mie bekindj es commandant van de vlöch mit [[Apollo-program|Apollo 13]] in [[1970]], sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>https://nos.nl/artikel/2578019-jim-lovell-97-commandant-van-apollo-13-overleden NOS - Jim Lovell (97), commandant van Apollo 13, overleden]</ref> * ''Midde-Oeste, politiek'': 't [[Libanon|Libanees]] parlement sjtump in mit e Amerikaans plan veur de óntwapening van ónger mie [[Hezbollah]] en de volledige truuktrekking van [[Israel]] oet 't zudelik grensgebed.<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6364997/libanese-regering-op-hoofdlijnen-akkoord-met-plan-voor-ontwapening-hezbollah.html Nu.nl - Libanese regering op hoofdlijnen akkoord met plan voor ontwapening Hezbollah]</ref> ;6 augustus * ''Politiek, Wes-Afrika'': In 't midde van [[Ghana]] crasht 'ne helikopter mit hoeggeplaatsde poliitci. Twie [[minister]]s, twie anger politici en veer bemanningsleje kómme hiebie óm 't laeve.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/08/07/ghana-helikopter-crash/ VRT - Twee ministers en andere hooggeplaatste politici komen om bij helikoptercrash in Ghana]</ref> ;3 augustus * ''Midde-Oeste'': veur de kös van [[Jeme]] kapseis 'ne boot mit mie es 150 [[vlöchteling]]e. Zikker 76 luuj euverlaeve dit neet.<ref>[https://www.standaard.be/buitenland/boot-met-meer-dan-150-vluchtelingen-kapseist-voor-kust-jemen-dodental-loopt-op/81593020.html Standaard - Boot met meer dan 150 vluchtelingen kapseist voor kust Jemen: dodental loopt op]</ref> ;1 augustus * ''Politiek, Midde-Amerika'': 't parlement van [[El Salvador]] sjtump in mit 'n [[gróndjwet]]swieziging die ónger anger ónbeperkde herverkezing van de prizzedent meugelik maak. 't Geuf zörg dat de hudige ómsjtreje prizzedent [[Nayib Bukele Ortez|Bukele]], dae bekindjsjteit óm ziene autoritaire regeersjtiel, zoe jaore of decennia aan de mach kent blieve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2577161 NOS - Parlement El Salvador plaveit weg voor onbeperkte herverkiezing president]</ref> ===juli=== ;31 juli * ''Nederlandj, Oes-Europa'': de Nederlandse zjoernalis [[Derk Sauer]] sjtörf op 72-jäörige laeftied aan de gevolge van óngelök op ziene zeilboet in juni 2025. Hae is eine van de oprichters van de ónaafhankelike Róssischtalige online-gezèt [[The Moscow Times]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/07/31/derk-sauer-ondernemend-strijdbaar-en-voor-de-duvel-niet-bang-a4901841 NRC - Derk Sauer: ondernemend, strijdbaar en voor de duvel niet bang ]</ref> * ''Noord-Europa, Midde-Oeste'': De Zjwaedse [[IS]]-terroris Osama Krayem waert veroerdeild tot laeveslang gevangenis óm zien betrokkeheid bie de maord op de [[Jordanië|Jordaanse]] piloot Muath al-Kasasbeh. Al-Kasasbeh woort in [[2014]] in [[Syrië]] gevangegenaome door IS, opgesjlaote in 'n kouw en laevend verbrandj. De beelde woorte door de terreurorganisatie gebroek veur propaganda.<ref>[https://nos.nl/artikel/2577089 NOS - Zweedse IS-terrorist veroordeeld voor in brand steken Jordaanse piloot in 2014]</ref> ;29 juli * ''Politiek, Nederlandj, Midde-Oeste'': 't demissionair [[kabinet-Schoof]] sjtèlt e inreisverbod in taege de [[Israel]]ische ministers [[Bezalel Smotrich]] en [[Itamar Ben-Gvir]]. Bei ministers zint lid van rechsextremistische partieje en zouwe herhaaldelik geweld höbbe aangewakkerd taege [[Palestijnse Staot#Demografie|Palestiene]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6364011/kabinet-stelt-inreisverbod-in-voor-israelische-ministers-en-ontbiedt-ambassadeur.html Nu.nl - Kabinet stelt inreisverbod in voor Israëlische ministers en ontbiedt ambassadeur ]</ref> ;27 juli * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': in [[Remunj]] waert e compleet archief van 30 maeter lank en mie es 94.000 scans volledig digitaal toegankelik. De sjtökker versjaffe inzich in de gesjiedenis van 't sjtadsbesjtuur van de gemeinte Remunj tösje [[1259]] en [[1796]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/roermond/roermonds-archief-na-twee-jaar-en-260.000-euro-gerestaureerd-en-digitaal-in-te-zien-van-rijk-gedecoreerde-adelsbrief-tot-kosten-copieus-banket-in-1601/79448227.html De Limburger - Roermonds archief na twee jaar en 260.000 euro gerestaureerd en digitaal in te zien: van rijk gedecoreerde adelsbrief tot kosten copieus banket in 1601]</ref> * ''Midde-Afrika'': bie 'ne aanjslaag op 'n katholieke kèrk in de [[Democratische Republiek Kongo|Kongolose]] regio Ituri valle 38 doeje en 15 gewónje. De aansjlaag is 't werk van terreurgroep ADF, dae benj haet mit [[IS]] en dökker christene in 't ónröstige oeste van Kongo aanvèlt.<ref>[https://www.standaard.be/buitenland/bij-terreuraanslag-in-oost-congo-komen-zeker-38-burgers-om/80157834.html De Standaard - Bij terreuraanslag in Oost-Congo komen zeker 38 burgers om]</ref> * ''Economie, Europa algemein, Noord-Amerika'': De [[EU]] en de [[VS]] sjlete e handelsakkoord. 't Geit ónger mie óm 'n importheffing van 15% veur Europese goedere. De EU sjtelt gein extra heffinge op produkte oet de VS.<ref>[https://nos.nl/artikel/2576621 NOS - Akkoord EU en VS: Amerikaanse importheffingen van 15 procent, geen tegenmaatregelen EU]</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in 't zude vanne [[Duutsjlandj|Duutsje]] deilsjtaat [[Baden-Württemberg]] óntsjpaort 'ne trein. Hiebie valle drie doeje en ónbekindj aantal gewónje.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/zugunglueck-baden-wuerttemberg-100.html Tagesschau - Mindestens drei Tote bei Zugunglück in Baden-Württemberg]</ref> ;24 juli * ''Kóns en cultuur, Zuudoes-Azië'': e [[:en:2025 Cambodia–Thailand border conflict|grensconflik]] tösje [[Thailandj]] en [[Cambodja]] escaleert. De besjetinge concentrere zich in e gebeed róndjóm de Preah Vihear-tempel, e [[hindoeïsme|hindoeïstisch]] [[tempel]]complex oet de [[Khmer-riek|Khmerperiode]] (802-1431 nao Chr.) en boetedet e [[UNESCO]]-welterfgood. Dit ligk precies op de grens waert door bei lenj geclaimp.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6363546/ruzie-tussen-thailand-en-cambodja-escaleert-burgers-gedood-en-grens-gesloten.html Nu.nl - Ruzie tussen Thailand en Cambodja escaleert: burgers gedood en grens gesloten]</ref> * ''Oes-Azië'': in 't oeste van [[Róslandj]] crasht e vleegmesjien. Alle 48 inzittende kómme óm 't laeve.<ref>[https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/soviet-era-passenger-plane-crashes-russias-far-east-killing-all-48-board-2025-07-24/ Reuters - Russian plane crashes in Russia's far east, nearly 50 people on board feared dead]</ref> ;22 juli * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Ingelsje singer-songwriter [[Ozzy Osbourne]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2576039 NOS - Metalicoon Ozzy Osbourne overleden op 76-jarige leeftijd]</ref> ;21 juli *''Zuud- en Centraal-Azië'': in [[Dhaka]], de huidsjtad van [[Bangladesh]], sjtort e vleegmesjien denaer van 't leger. Daobie kómme 31 luuj óm 't laeve en rake mie es 160 luuj gewóndj. De oerzaak van de crash es dinkelik e technisch mankement.<ref>[https://www.observerbd.com/news/535521 Daily Observer - - Death toll rises to 31, 165 Injured]</ref> * ''Midde-Oeste'': 't [[Israel]]isch leger trèk de sjtad [[Deir al-Balah]], die in 't midde vanne [[Gazasjtroek]] ligk, binne. 't Geit óm de iersjte aanval op dees sjtad saer 't begin van de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|Gaza-oorlog in 2023]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/07/21/israelische-tanks-trekken-deir-al-balah-binnen-a4900857?t=1753192398 NRC - Israëlische tanks trekken Deir al-Balah binnen ]</ref> ;19 juli * ''Politiek, Midde-Afrika'': de [[Democratische Republiek Kongo]] en rebelle vanne M23-beweging sjlete 'n euvereinkóms mit 'n intentieverklaoring óm nao jaore van gevechte in 't oeste van 't landj vreie te sjlete.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/07/19/congo-en-rebellen-van-m23-tekenen-overeenkomst-in-qatar-a4900723 NRC - Congo en rebellen van M23 tekenen overeenkomst in Qatar ]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': inne [[Hạ Longbóch]] in 't naorde van [[Vietnam]] kump 'ne toeristeboot in de probleme door sjtormechtig waer, woenao 't zink. Hiebie kómme 34 luuj óm 't laeve, 8 luuj zin vermis.<ref>[https://nos.nl/artikel/2575668 NOS - Toeristenboot gekapseisd in Vietnam, zeker 34 doden]</ref> ;16 juli * ''Midde-Oeste'': zeker 69 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne brandj in e winkelcentrum inne [[Irak]]ese sjtad [[Al-Koet]]. Elf luuj zin nog vermis.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/fire-iraq-mall-kills-69-prime-minister-orders-probe-2025-07-17/ Reuters - Fire at Iraq mall kills 69, prime minister orders probe]</ref> ;13 juli * ''Midde-Oeste'': in Suwayda, 'n sjtad in 't zude van [[Syrië]] vechte [[Druze|druzische]] milities mit [[soennisme|soennitische]] Bedoeïene. 't Regeringsleger en ouch 't [[Israel]]isch leger mènge zich in de sjtried en zouwe respectievelik de Bedoeïene en Druze óngersjteune. Tiedes de gevechte valle hónderde doeje en vinge ernstige oorlogsmisdade plaats.<ref>[https://www.france24.com/en/middle-east/20250716-syria-druze-israel France24 - Syria withdraws army from Sweida after Israel bombs Damascus]</ref> ;10 juli * ''Nederlands Limburg, Belsj Limburg, natuur & milieu'': oet óngerzeuk bliek dat 't [[Euversjtruiming in Miedde-Europa (2021)|hoegwater van juli 2021]] groete verangeringe haet aangebrach in de baojem van de [[Maas]]. Allein al tösje [[Maes]] en [[Berg aan de Maas]] woorte zèsteen gater óntdek, woevan sommige bis viefteen maeter deep zin.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/sittard-geleen/waterramp-2021-sloeg-gaten-tot-vijftien-meter-diepte-in-de-maasbodem/77017249.html De Limburger - Waterramp 2021 sloeg gaten tot vijftien meter diepte in de Maasbodem]</ref> ;9 juli * ''Nederlandj, Oes-Europa'': 't [[Europees Hof van de Rechte van de Minsj]] hèlt [[Róslandj]] officieel verantwaordelik veur 't naersjete van Malaysia Airlines-vlöch 17 op [[17 juli]] [[2014]] baove [[Oekraïne]], baeter bekindj es MH17. Hiebie koame alle 298 inzittende óm 't laeve, woevan 196 Nederlanders en 4 Belzje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2574305-mensenrechtenhof-houdt-rusland-verantwoordelijk-voor-neerhalen-vlucht-mh17 NOS - Mensenrechtenhof houdt Rusland verantwoordelijk voor neerhalen vlucht MH17]</ref> ;5 juli * ''Frankriek, Sjport'': De 112e [[Runj van Frankriek]] begintj mit 'n vlake etap in en róndj [[Lille]]. ;4 juli * ''Noord-Amerika, natuur & milieu'': bie euversjtruiminge inne [[VS|Amerikaanse]] deilsjtaat [[Texas]] valle zeker 135 doeje. Zeker 100 luuj zint vermis.<ref>[https://bnonews.com/index.php/2025/07/death-toll-in-texas-flood-disaster-rises-to-135-over-a-hundred-still-missing/ BBC - Death toll in Texas flood disaster rises to 135; over a hundred still missing]</ref> * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse filmproducent [[Rob Houwer]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6361577/turks-fruit-producent-rob-houwer-overleden-op-87-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Turks Fruit-producent Rob Houwer overleden op 87-jarige leeftijd]</ref> ;3 juli * ''Oes-Europa'': Michaïl Goedkov, de twiede man van de [[Róslandj|Róssische]] marine, waert same mit teen anger luuj doedgemaak bie 'nen [[Oekraïne|Oekraïense]] lóchaanval op 'ne commandopos inne Róssische regio Koersk, kórtbie de Oekraïense grens. Goedkov is eine van de hoegste militaire dae doedgemaak woort door de Oekraïense sjtriedkrachte.<ref>[https://www.msn.com/nl-nl/nieuws/buitenland/oekra%C3%AFne-doodt-tweede-man-van-russische-marine/ar-AA1HTblr MSN - Oekraïne doodt tweede man van Russische marine]</ref> * ''Sjport, Zuud-Europa'': De Portugese voetballer [[Diogo Jota]] kump op 28-jäörige laeftied óm in e verkiersóngelök.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6361162/liverpool-speler-diogo-jota-28-omgekomen-bij-verkeersongeluk-in-spanje.html Nu.nl - Liverpool-speler Diogo Jota (28) omgekomen bij verkeersongeluk in Spanje]</ref> ;2 juli * ''Politiek, Midde-Oeste'': de [[Iran|Iraanse]] prizzedent Masoud Pezeshkian beëindig de samewerking mit 't Internationaal Atoomenergieagentsjap (IAEA). De besjlissing kump nao sjerpe kritiek van 't IAEA op Iran en 'n escalatie van 't conflik mit [[Israel]] en de [[VS]], die ónger mie diverse nucleair sites höbbe aangevalle.<ref>[https://nos.nl/artikel/2573321-iran-schort-samenwerking-met-atoomagentschap-op NOS - Iran schort samenwerking met atoomagentschap op]</ref> * ''Sjport, Europa algemein'': In [[Zjwitserlandj]] geit 't Europees Kampioensjap Damesvoetbal van sjtart. ;1 juli * ''Sjport, Nederlandj'': De Nederlandse voetballer [[Rinus Israël]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6360922/feyenoord-icoon-rinus-israel-83-overleden.html Nu.nl - Feyenoord-icoon Rinus Israël (83) overleden]</ref> ===juni=== ;27 juni * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': bie wèrkzaamhede ane [[A2]] kórtbie [[Zöstere]] waere reste bloetgelag van 'n [[prehistorie|prehistorische]] boerderie van óngevier 5.500 jaor aad, dus oet de [[neolithicum|late sjteintied]] (tösje 3634 en 3509 veur Chr.).<ref>[https://www.vmlnieuws.nl/echt-susteren/unieke-prehistorische-boerderij-blootgelegd-bij-a2-werkzaamheden/ VML Nieuws - Unieke prehistorische boerderij blootgelegd bij A2-werkzaamheden]</ref> ;26 juni * ''Zuud-Amerika, kóns en cultuur'': D'n Argentiense componis en dirizjènt [[Lalo Schifrin]], veural bekèndj van de meziek veur ''[[Mission impossible]]'', sjtörf op 93-jäörige laeftied aan 'n lóngóntsjtaeking.<ref>[https://nos.nl/artikel/2572640-componist-van-iconische-mission-impossible-tune-overleden NOS.nl - Componist van iconische Mission: Impossible-tune overleden]</ref> ;24 juni * ''Europa algemein, Noord-Amerika, Nederlandj'': In [[Den Haag]] begintj 'nen top veur alle [[NAVO]]-lenj. ;23 juni * ''Zuud-Amerika, weitesjap'': in [[Chili]] waert 't Vera C. Rubin Observatory in gebroek genaome. De [[telescoop]] geit eins in de drie daag [[sjterresjtelsel]]s baove 't Zuud-Amerikaanse landj vaslègke. 't Óngerzeuk mót ónger mie inzich beie in duuster materie.<ref>[https://www.eoswetenschap.eu/ruimte/vera-rubin-observatory-van-start-eerste-beelden-nu-te-zien EOS wetenschap - Vera Rubin Observatory van start: eerste beelden nu te zien]</ref> ;22 juni * ''Midde-Oeste'': bie 'ne aansjlag op 'n [[Orthodox-Christelek|Grieks-orthodoxe]] kèrk inne [[Syrië|Syrische]] huidsjtad [[Damascus]] valle zeker 25 doeje en mie es 60 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2572218-aanslag-op-syrische-kerk-zorgt-voor-knauw-in-vertrouwen-in-nieuwe-regering NOS - Aanslag op Syrische kerk zorgt voor knauw in vertrouwen in nieuwe regering]</ref> * ''Midde-Oeste'': de [[VS]] valle drie nucleair sites aan in [[Iran]] en mènge zich hiedoor in de oorlog tösje [[Israel]] en 't Ayatollah-regime.<ref>[https://www.nytimes.com/live/2025/06/21/world/iran-israel-trump New York Times - Trump Claims Success After Bombing Key Iran Nuclear Sites]</ref> ;17 juni * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, Kóns en cultuur'': De Britsen dj [[John Reid (dj)|John Reid]], bekèndj van de [[house]]gróp [[Nightcrawlers]], sjtörf op 61-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2571537-john-reid-61-overleden-bekend-van-danceklassieker-push-the-feeling-on NOS.nl - John Reid (61) overleden, bekend van danceklassieker Push The Feeling On]</ref> * ''Noord-Europa, kóns en cultuur'': in 't noorde van [[Daenemarke]], kórtbie de sjtad [[Aarhus]], waere dertig grave gevónge mit kosbaar objekte oet de tied van de [[Vikinge]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/jun/17/viking-age-burial-site-full-of-ancient-objects-found-in-denmark-say-experts The Guardian - Viking age burial site full of ancient objects found in Denmark, say experts]</ref> ;16 juni * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj, Kóns en cultuur'': D'n Oesteriekse pianis [[Alfred Brendel]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cjmmmrl4mz7o BBC.com - Pianist Alfred Brendel dies aged 94]</ref> ;14 juni * ''Politiek, Noord-Amerika'': in [[Brooklyn Park]] en [[Champlin (Minnesota)|Champlin]], twie veursjtaej van [[Minneapolis]] ([[Minnesota]]), waere parlementariërs Melissa Hortman en John Hoffman naergesjaote. Hiebie kump Hortman same mit häöre man óm 't laeve. Hoffman en zien vrouw rake gewóndj. Me geit oet van e politiek motief.<ref>[https://www.nytimes.com/live/2025/06/14/us/minnesota-shootings/minnesota-shootings-politicians Mew York Times - Manhunt for Suspect in Political Assassination Rattles Minnesota]</ref> ;13 juni * ''Midde-Oeste'': De [[Israël]]ische lochmach veurt bombardemènte oet op versjillende doele in [[Iran]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6359020/israel-voert-luchtaanvallen-uit-op-nucleaire-doelen-en-legertop-iran.html Nu.nl - Israël voert luchtaanvallen uit op nucleaire doelen en legertop Iran]</ref> Dit weurt later op d'n daag beantwaord mit Iraanse rakètte op Israël. ;12 juni * ''Zuud- en Centraal-Azië'': in de [[India]]se sjtad [[Ahmedabad]] sjtort e vleegmesjien denaer. 279 luuj kómme óm 't laeve, zoewaal passageers es luuj op de gróndj. Eine passageer euverlaef de crash.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10575987/enige-overlevende-begrijpt-niets-van-zijn-redding-zwarte-dozen-na-crash-india-nog-altijd-zoek BNR - Enige overlevende begrijpt niets van zijn redding, zwarte dozen na crash India nog altijd zoek]</ref> ;11 juni * ''Europa algemein'': D'r Duutsjer Ingo Gerhartz weëd d'r nuie commandant van 't [[NAVO]]-hoofkerteer i [[Broensem]]. Gerhartz krieg ónger mieë 't bevel uuever de troepe i de [[Baltische Sjtate]] en anger lenj in [[Oeës-Europa]].<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2927291/nieuwe-commandant-voor-navo-hoofdkwartier-in-brunssum L1 - Nieuwe commandant voor NAVO-hoofdkwartier in Brunssum]</ref> * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse popmuzikantj [[Brian Wilson]], veural bekèndj van [[The Beach Boys]], sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6358874/the-beach-boys-zanger-brian-wilson-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - The Beach Boys-zanger Brian Wilson op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> ;10 juni * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': bie 'n sjeetpartie op 'n sjoel in de [[Oesteriek]]se sjtad [[Graz]] valle 11 doeje en 11 gewónje.<ref>[https://orf.at/stories/3396480/ ORF - Nach Amoklauf in Graz: Tatrekonstruktion in Schule hat begonnen]</ref> ;4 juni * ''Weitesjap, kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': oet paleografisch en diplomatiek oonderzeuk nao drei Limbörgse oerkóndes, boe-oonder ein vaan keizer Hendrik IV oet [[1087]] boe-in 't Sintervaoskapittel rieksoonmiddelek gemaak weurt, dus oonaofhankelek van eine vors, bliek tot de handsjrifte ech zien en neet vervals, wat me ierder dach.<ref>[https://www.kn.nl/verdieping/interview-verdieping/eeuwenoude-oorkonden-werpen-nieuw-licht-op-sint-servaaskapittel-ze-zijn-toch-echt/ KN - Eeuwenoude oorkonden werpen nieuw licht op Sint-Servaaskapittel: ‘Ze zijn tóch echt’]</ref> ;3 juni * ''Politiek, Nederlandj'': 't [[kabinèt-Schoof]] vilt naodet de [[PVV]] zich tröktrèk.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6357901/live-politiek-pvv-stapt-uit-coalitie-en-trekt-eigen-bewindslieden-terug-uit-kabinet.html Nu.nl - Live politiek | PVV stapt uit coalitie en trekt eigen bewindslieden terug uit kabinet]</ref> ;2 juni * ''Economie, Nederlands Limburg'': 't subtropisch zjwumbad [[Mosaqua]] in [[Gulpe]] geet weer oape noadat 'ne nuje exploitant gevónge is, 't bedrief Optisport.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2921696/mosaqua-heropent-de-deuren-eerste-zwemmers-kunnen-weer-baantjes-trekken L1 - Mosaqua heropent de deuren: eerste zwemmers kunnen weer baantjes trekken]</ref> * ''Economie, politiek, Nederlands Limburg'': teendoezende Limbörgers mit e lieg inkome kinne gratis reize mit bösse en treine van Arriva. De [[Gouvernemint (Nederlands Limburg)|provincie Limbörg]], de initiatiefnömmer, geit 't financiere. Limburg is hiemit de iersjte Nederlandse provincie woe minima op zo'n groete sjaal gratis kinne reize mit 't ov.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2921817/tienduizenden-limburgers-kunnen-voortaan-gratis-met-arriva-mee L1 - Tienduizenden Limburgers kunnen voortaan gratis met Arriva mee ]</ref> ;1 juni * ''Oes-Europa'': bie 'nen Oekraïnsen drone-aanval op versjillende [[Róslandj|Róssische]] lóchmachbases opvallend wied van de frontlien waere mierder bómmewerpers geraak. De toesjtelle waere gebroek veur langenaafsjtandsrakètte aaf te vure op [[Oekraïne]]. Sommige toesjtelle zouwe ouch [[atoombóm]]me kènne aafvure.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10575211/nucleaire-bommenwerpers-geraakt-oekraiense-drones-troffen-nog-niet-eerder-zo-ver-in-rusland-doel BNR - Nucleaire bommenwerpers geraakt, Oekraïense drones troffen nog niet eerder zo ver in Rusland doel]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': de conservatieve kandidaat [[Karol Nawrocki]] wèntj de [[Pole|Poolse]] prizzedentsverkezinge mit 'n krappe mierderheid.<ref>[https://www.nporadio1.nl/nieuws/buitenland/7f2ee06f-ef9e-4e53-ba60-65edf33db0b9/polen-houdt-conservatieve-president-nawrocki-wint-verkiezingen NPO Radio 1 - Omslag na tweede exitpoll: conservatieve Nawrocki wint verkiezingen]</ref> * ''Weitesjap, natuur & milieu, Noord-Amerika'': [[paleontologie|paleontologe]] van de Universiteit van [[Alaska]] ([[VS]]) kómme tot de conclusie dat [[veugel]] al 73 miljoen jaor geleje aanwezig waore in 't [[Naordpool]]gebeed en geliektiedig same höbbe gelaef mit [[dinosaurusse]].<ref>[https://www.sci.news/paleontology/cretaceous-bird-nesting-polar-latitudes-13949.html Sci.news - 73-Million-Year-Old Fossils Provide Oldest Evidence of Birds Nesting at Polar Latitudes]</ref> ===mei=== ;31 mei * ''Oes-Europa'': inne regio [[Oblas Brjansk|Brjansk]], in 't weste van [[Róslandj]], valle 7 doeje en teentalle gewónje nao ineinsjtorting van twie brögke.<ref>[https://nos.nl/artikel/2569526-minstens-7-doden-na-instorting-russische-bruggen-rusland-wijst-naar-oekraine NOS - Minstens 7 doden na instorting Russische bruggen, Rusland wijst naar Oekraïne]</ref> ;29 mei * ''Nederlands Limburg'': 'ne 39-jöärige maan oes [[Kirchroa]] kunt um 't leëve bie 'n sjeserei i [[Bóches]]. D'r maan is bekank bie de pliese.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/simpelveld/bocholtz/moord-in-bocholtz-vastgelegd-door-beveiligingscamera-s-slachtoffer-was-bekende-van-politie-en-justitie/69436273.html De Limburger - Logo dlMoord in Bocholtz vastgelegd door beveiligingscamera’s, slachtoffer was bekende van politie en justitie]</ref> ;28 mei * ''Kóns en cultuur, Oes-Afrika'': De [[Kenia]]anse sjriever [[Ngũgĩ wa Thiong'o]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/ce999kwxn1ro BBC - Giant of African literature Ngũgĩ wa Thiong'o dies aged 87]</ref> ;21 mei * ''Noord-Amerika'': in de [[VS|Amerikaanse]] huidsjtad [[Washington D.C.]] waere twie mètwerkers van de [[Israel]]ische ambassade doedgesjote. De sjeetpartie kump net nao 't nuuj offensief in de [[Gazasjtroek]], meh pas ouch in e patroen van sjterk toenömmend [[antisemitisme|antisemitisch geweld]] es gevolg van de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|kreeg tösje Hamas en Israel]].<ref>[https://www.npr.org/2025/05/22/nx-s1-5407572/israeli-embassy-staffers-killed-washington-dc NPR - Here's what we know about the 2 Israeli embassy staffers killed in Washington, D.C.]</ref> ;19 mei * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': 't [[Sacrementsoctaaf]] van [[Meersje]] weurt opgenaome in de lies van immaterieel erfgood van [[UNESCO]]. 't Octaaf vingk jaorliks plaats op de twjède dónderdig nao [[Pinkstere]] en doert ein waek. De traditie haet zinne warsjpróng in de hwag en late [[middeljewe]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/meerssen/meerssen/eeuwenoude-traditie-erkend-sacrementsoctaaf-meerssen-op-lijst-immaterieel-cultureel-erfgoed/67398403.html De Limbuurger - Logo dlEeuwenoude traditie erkend: Sacrementsoctaaf Meerssen op lijst immaterieel cultureel erfgoed]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Hans Wiegel]] ([[VVD]]) sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2568031-oud-vvd-leider-hans-wiegel-83-overleden NOS.nl - Oud-VVD-leider Hans Wiegel (83) overleden]</ref> ;18 mei * ''Politiek, Oes-Europa'': de pro-[[EU|Europese]] politicus [[Nicusor Dan]] wèntj de [[Roemenië|Roemeense]] prizzedentsverkezinge mit 53,6% van de sjtömme. Zinne radicaalnationalistische rivaal [[George Simion]] krieg 46,6 procent van de sjtömme.<ref>[https://www.volkskrant.nl/buitenland/gematigde-dan-nieuwe-president-roemenie-uiterst-rechtse-simion-geeft-toch-nederlaag-toe~bb927b99/ Volkskrant - Gematigde Dan nieuwe president Roemenië, uiterst rechtse Simion geeft toch nederlaag toe]</ref> ;17 mei * ''Kóns en cultuur, Europa algemein'': [[Oesteriek]] wèntj de 69e editie van 't [[Eurovisie Songfestival]]. [[Israel]], [[Eslandj]], [[Zjwaede]] en [[Italië]] zitte weiejer in de top vief.<ref>[https://www.trouw.nl/cultuur-media/live-songfestival-2025-oostenrijk-wint-het-songfestival-nederland-teleurstellend-twaalfde~b60d23dc/ Trouw - Live Songfestival 2025: Oostenrijk wint het Songfestival, Nederland teleurstellend twaalfde]</ref> ;16 mei * ''Politiek, Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse politicus en kènjerbokesjriever [[Jan Terlouw]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6355931/voormalig-d66-leider-en-schrijver-jan-terlouw-93-overleden.html Nu.nl - Voormalig D66-leider en schrijver Jan Terlouw (93) overleden]</ref> ;14 mei * ''Politiek, Nederlandj'': sjtaatssikkertaris [[Gijs Tuinman]] ([[BBB]]) óngerteikent 'ne order veur 46 nuuj Leopard 2A8-[[tank]]s via 't Duutsje leger bie de firma [[Rheinmetall]]. Doamit krieg 't Nederlands leger weer tanks. De lètste woorte wegbezunig in [[2011]].<ref>[https://www.ewmagazine.nl/nederland/news/2025/05/leopard-tank-defensie-nederland-duitsland-navo-landmacht-1478770/?fbclid=IwY2xjawKRrgZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFxMExMWXA1MlBFbXN0dzBCAR63lqUxPbM0qP8z6Og6sOrmmBvrOzk6GaR-eh6K26IqR1L0iP7zpi6xiISAkA_aem_6DItvxINGQAKlRLF6LKfKA#de-feiten-nederland-koopt-46-leopard-tanks Elsevier Weekblad - Geven de nieuwe Leopard-tanks Defensie echt meer slagkracht?]</ref> ;13 mei * ''Politiek, Midde-Oeste'': politicus en [[Hamas]]-militant [[Mohammed Sinwar]], broor en opvolger van de in oktober [[2024]] doedgemaakde [[Yahya Sinwar]], waert doedgemaak bie 'ne Israelische lóchaanval op 'ne bunker ónger e krankehoes in [[Khan Yunis]] inne [[Gazasjtroek]]. Wiejer sjtörf dinkelik ouch 'ne hoeggeplaatsde Hamas-commandant bie d'n aanval.<ref>[https://www.haaretz.com/israel-news/2025-05-18/ty-article/body-of-gaza-hamas-leader-mohammed-sinwar-reported-found-in-khan-yunis-tunnel/00000196-e229-d6ef-a7f6-f2b9383b0000 Haaretz - Body of Gaza Hamas Leader Mohammed Sinwar Reportedly Found in Khan Yunis Tunnel]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Uruguay]]aanse aad-prizzedent [[Jóse Mujica]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nmas.com.mx/internacional/latinoamerica/pepe-mujica-muere-hoy-ex-presidente-uruguay-enfermo-cancer-2025/ N+ - Muere 'Pepe' Mujica, el Guerrillero que fue Presidente de Uruguay]</ref> ;9 mei * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': de Joeds-[[Duutsjers|Duutsje]] [[Holocaus]]euverlaevende [[Margot Friedländer]] sjtörf op 103-jäörige laeftied.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/margot-friedlaender-118.html Tagesschau - Margot Friedländer ist gestorben]</ref> ;8 mei * ''Politiek, Zuud-Europa'': D'n [[VS|Amerikaanse]] kardinaal Robert Prevost waert verkaoze tot nuje [[Paus]]. Zinne naam is [[Leo XIV]] en hae is de iersjte Paus dae oet de VS kump.<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2025/05/08/pope-prevost-american-vatican/ Washington Post - American-born Cardinal Robert F. Prevost is elected pope]</ref> ;7 mei * ''Zuud- en Centraal-Azië'': [[India]] veurt lóchaanvalle oet op [[Pakistan]], woenao gevechte oetbreke in de grensregio. Door d'n terroristischen aansjlaag in de betwisde regio Kasjmir van 22 april zint de sjpanninge tösje de buurlenj opgeloupe.<ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/multiple-loud-explosions-heard-pakistani-kashmir-reuters-witness-2025-05-06/ Reuters - India says it attacked Pakistan, Pakistani Kashmir]</ref> ;6 mei * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': [[Friedrich Merz]] ([[CDU]]) waert noa 'n twiede sjtömming tot bóndjskanseleer van [[Duutsjlandj]] gekaoze. CDU/CSU en [[SPD]] vörme wiejer 'n nuuj [[regering]].<ref>[https://de.euronews.com/2025/05/06/regierungswechsel-live-merz-bundeskanzler-linnemann Euronews - Deutschland hat eine neue Regierung ]</ref> ;5 mei * ''Oes-Europa'': [[Litouwe]] investeert 1,1 miljard euro in de versjterking van zien grenze mit [[Róslandj]] en [[Belarus]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6354772/litouwen-investeert-miljard-om-grens-met-belarus-en-rusland-te-versterken.html Nu.nl - Litouwen investeert miljard om grens met Belarus en Rusland te versterken]</ref> * ''Midde-Oeste'': d'n [[Israel]]ische [[premier]] [[Benjamin Netanyahu|Netanyahu]] kónjig 'nen intensieveren aanval op de [[Gazasjtroek]] aan en wilt meugelik 't ganse gebeed bezette.<ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/israel-plant-nog-zwaarder-offensief-op-al-grotendeels-vernietigd-gaza~bf4a7c6b/ Trouw - Israël plant nog zwaarder offensief op al grotendeels vernietigd Gaza]</ref> * ''Sjport'': De Chinees [[Zhao Xintong]], tot veur kort nog amateur, wintj 't Waereldkampiónsjap [[snooker]].<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6354767/omstreden-chinese-snookeramateur-zhao-schrijft-geschiedenis-met-wereldtitel.html Nu.nl - Omstreden Chinese snookeramateur Zhao schrijft geschiedenis met wereldtitel]</ref> ;3 mei * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': De Franse, veural in Nederlandj wirkende opera-intendantj [[Pierre Audi]] sjtörf op 67-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6354636/oud-artistiek-directeur-van-de-nationale-opera-pierre-audi-67-overleden.html Nu.nl - Oud-artistiek directeur van De Nationale Opera Pierre Audi (67) overleden]</ref> ===april=== * ''Midde-Oeste'': sektarisch geweld tösje [[Druze]] en milities ónger leijing van de conservatief soennitische Syrische Heilsregering (HTS).<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-gewalt-tote-drusen-100.html?fbclid=IwY2xjawKAwMRleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFxMExMWXA1MlBFbXN0dzBCAR6_IhYRe1WBSDk80AyQAshHCoj_ndzwqQf7tKP3x5D2ukSgjnDJoI32rNYOIA_aem_DuDqEqQgdHoS6kljmRDEGg Tagesschau - Zahlreiche Tote bei Gewalt in Syrien]</ref> ;30 april * ''Economie, Oes-Europa, Noord-Amerika'': de [[VS]] en [[Oekraïne]] teikene 'ne deal euver de winning van zeldzaam [[metaal|metale]] (woe-ónger [[lithium]]), [[aerdaolie|aolie]] en [[aerdgaas|gaas]] op Oekraïens gróndjgebeed.<ref>[https://nos.nl/artikel/2565618-oekraine-en-vs-eens-over-veelbesproken-mineralendeal NOS - Oekraïne en VS eens over veelbesproken mineralendeal]</ref> ;29 april * ''Weitesjap, natuur & milieu, Zuud-Amerika'': [[ESA]] lanceert [[satelliet]] Biomass vanoet [[Frans Guyana]]. Dae zal gebroek waere veur e óngerzeuk nao ecosysteme op [[aerd]], in 't bezónger in 't Amazone-[[raengerwoud]]. Zoe kint hae óntbusjing en [[kooldioxied|CO₂]]-opsjlaag door buim baeter in kaart bringe.<ref>[https://www.space.com/space-exploration/launches-spacecraft/vega-c-rocket-launch-esa-biomass-forest-monitoring-satellite Space.com - Vega-C rocket launches European forest-monitoring 'Biomass' satellite to orbit (video)]</ref> ;27 april * ''Politiek, Noord-Amerika'': bie de [[Canada|Canadese]] parlementsverkezinge winne de Liberale ten koste van de Conservatieve.<ref>[https://www.thestar.com/politics/federal/2025-federal-election-live-blog/article_5ee4e098-c52e-476a-8a6f-6387146581c7.html Toronto Star - Election results live: Mark Carney and the Liberal party will form minority government]</ref> * ''Noord-Amerika'': In de [[Canada|Canadese]] sjtad [[Vancouver]] riejt 'nen auto in op bezeukers van e sjtraotfestival. Daobie valle 11 doeje en mierder gewónje.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/c2d48erzg7lt BBC - Nine people killed after man drives car into Vancouver festival]</ref> ;26 april * ''Midde-Oeste'': in de [[Iran|Iraanse]] havesjtad [[Bandar Abbas]] valle 70 doeje en zikker 1000 gewónje bie 'n groete explosie. De explosie vóng dinkelik plaats in eine van de containers van de aoliehave. Meugelik bevatte die [[chemische sjtof]]fe veur de [[produktie]] van raket[[brandjsjtof]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cpdz300p0qlo BBC - Iran blames 'negligence' for port blast as death toll rises to 70]</ref> ;23 april * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': sjterrechef Jonnie Boer, bekindj es eigenaer van driesjterrerestaurant De Librije in [[Zjwolle]], sjtörf op 60-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n longembolie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2564709-sterrenchef-jonnie-boer-op-60-jarige-leeftijd-overleden NOS - Sterrenchef Jonnie Boer op 60-jarige leeftijd overleden]</ref> ;22 april * ''Zuud- en Centraal-Azië'': in Pahalgam, 'n toeristische plaats in de betwisde [[India]]se regio Kasjmir, valle 26 doeje bie 'nen terroristischen aansjlaag. Van aadsher is 't ónröstig in dae regio. Militante islamiste en separatiste wille zich aafsjeie van de res van India.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/04/22/zeker-20-mensen-omgekomen-bij-dodelijkste-aanval-in-jaren-in-kas/ VRT - Zeker 26 mensen gedood bij dodelijkste aanslag op toeristen in jaren in betwiste Indiase regio Kasjmir]</ref> ;21 april * ''Zuud-Europa'': Paus [[Franciscus (paus)|Franciscus]] sjtörf op 88-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n harre-imfark.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6345979/paus-franciscus-op-88-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Paus Franciscus op 88-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Go Ahead Eagles]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker bie de mansluuj]] door nao penanties van [[AZ]] te wènne.<ref>Live-oetzenjing [[NOS Langs de Lijn]]</ref> ;20 april * ''Sjport'': [[Mischa Bredewold]] wintj de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Mattias Skjelmose]] bie de mansluuj. ;18 april * ''Sjport'': [[Remco Evenepoel]] wintj de [[Braobese Piel]].<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6353082/evenepoel-klopt-van-aert-in-brabantse-pijl-en-slaat-direct-toe-bij-terugkeer.html Nu.nl - Evenepoel klopt Van Aert in Brabantse Pijl en slaat direct toe bij terugkeer]</ref> ;16 april * ''Wetensjap'': E team van Britse en Amerikaanse wetensjappers kónjig de óntdèkking aan van [[dimethylsulfide]] en [[dimethyldisulfide]] in de atmosfeer van [[K2-18b]], 'n [[exoplaneet]] in de [[Liew (starebeeld)|Liew]] op 124 leechjaor aafsjtandj van de Aerd. Zoe'n gaze waere op Aerd allein door [[leve|biologische]] percesse gemaak; dit is dus 'n sjterke aanwiezing det 't op de planeet laeve gief.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563893-wetenschappers-vinden-sterkste-tekenen-tot-nu-toe-van-mogelijk-buitenaards-leven NOS.nl - Wetenschappers vinden 'sterkste tekenen tot nu toe' van mogelijk buitenaards leven]</ref> ;15 april * ''Kóns en cultuur, Belsj'': de [[Belsj]]e acteur [[Danny Verbiest]], bekindj van de sjtum achter de hóndj Samson in de kingerserie [[Samson en Gert]], sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/04/15/obit-danny-verbiest/ VRT - Geestelijke vader van Samson en 'Kameleon'-knutselaar Danny Verbiest (79) is overleden]</ref> * ''Oes-Afrika'': 't [[Roed Kruuts]] sjtaak alle hölp in [[vlöchteling]]ekamp Zamzam in de door oorlog versjeurde regio Darfoer, [[Soedan]], woe 700.000 luuj verblieve. Ónlangs woort 't kamp ingenaome door militante van RSF.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563661-rode-kruis-staakt-hulp-in-vluchtelingenkamp-sudan-levensgevaarlijk NOS - Rode Kruis staakt hulp in vluchtelingenkamp Sudan: 'Levensgevaarlijk']</ref> ;14 april * ''Natuur & milieu, Nederlands Limburg'': d'n [[otter]] weurt nao 40 jaor weer woergenome in Zuid-Limburg, kortbij [[Mestreech]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/limburg/de-otter-na-veertig-jaar-terug-in-zuid-limburg/56778236.html De Limburger - De otter na veertig jaar terug in Zuid-Limburg ]</ref> * ''Politiek, Centraal-Europa'': 't [[Hongarieje|Hongaarse]] [[parlement]] nump 'n wet aan die jaorlikse Pride-evenemente verbeujt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2560216-hongarije-neemt-wet-aan-die-pride-mars-verbiedt NOS - Hongarije neemt wet aan die Pride-mars verbiedt]</ref> ;13 april * ''Kóns en cultuur, Zuud-Amerika'': De Peruaanse sjriever [[Mario Vargas Llosa]] ([[Nobelpries]] veur de Literatuur 2010) sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563543-peruaanse-schrijver-en-nobelprijswinnaar-vargas-llosa-overleden NOS.nl - Peruaanse schrijver en Nobelprijswinnaar Vargas Llosa overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj veur d'n driede kier achterein [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Geoffry Kamworor]] wintj de [[Marathon van Rotterdam]] bie de mansluuj (2:04:33), en [[Jackline Cherono]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563444-kamworor-en-cherono-winnen-marathon-van-rotterdam-tesfu-en-luijten-beste-nederlanders NOS.nl - Kamworor en Cherono winnen marathon van Rotterdam, Tesfu en Luijten beste Nederlanders]</ref> * ''Oes-Europa'': bie 'ne Róssische raketaanval op de [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtad [[Soemy]] valle 34 doeje en mie es hónderd gewónje.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/04/14/de-russische-aanval-op-burgers-in-soemy-toont-aan-dat-poetin-zich-gesterkt-voelt-door-trump-a4889862 NRC - De Russische aanval op burgers in Soemy toont aan dat Poetin zich gesterkt voelt door Trump ]</ref> ;12 april * ''Sjport'': [[Pauline Ferrand-Prévot]] wintj Paries-Roubaix bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563332-visma-renster-ferrand-prevot-wint-parijs-roubaix-met-indrukwekkende-solo NOS.nl - Visma-renster Ferrand-Prévot wint Parijs-Roubaix met indrukwekkende solo]</ref> ;10 april * ''Sjport'': De Nederlandsen traineur [[Leo Beenhakker]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6352215/legendarische-voetbaltrainer-leo-beenhakker-82-overleden.html Nu.nl - Legendarische voetbaltrainer Leo Beenhakker (82) overleden]</ref> ;8 april * ''Midde-Amerika'': in [[Santo Domingo]], de huidsjtad vanne [[Dominicaanse Republiek]], sjtort 't daak van 'n nachclub in. Doabie kómme mie es 200 luuj óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563011-dodental-instorting-club-santo-domingo-boven-de-200 NOS - Dodental instorting club Santo Domingo boven de 200]</ref> ;4 april * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': kótbij abdij [[Rolduc]] i [[Kirchroa]] weëd 'n villa oes de [[Romeinse tied in de Limburge|Römisje tsied]] jevónge.<ref>[https://www.zo-nws.nl/romeinse-villa-bij-abdij-rolduc-kerkrade-gevonden?fbclid=IwY2xjawJfbRJleHRuA2FlbQIxMQABHoLFifT_LCz1oW9LRRlFKz7POYxbDLrA4Jj3AcDF57aGJkPzRf6Ojbk8cQXn_aem_qkqcMq8cCCiTG8AKeZFC5g Z NWS - Romeinse villa bij Abdij Rolduc in Kerkrade gevonden]</ref> ===miert=== * ''Politiek, Zuudoes-Europa/Midde-Oeste'': groetsjalige proteste in [[Törkieje]] taege zittend prizzedent [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğan]] nao de arrestatie van [[Ekrem Imamoğlu]], börgemeister van [[Istanbul]] en ziene groetste rivaal. Volges de demonstrante is de arrestatie politiek gemotiveerd.<ref>[https://news.sky.com/story/why-are-people-protesting-in-turkey-13334828 Sky news - Why are people protesting in Turkey?]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne]] vèlt de Róssische oblas [[Oblas Belgorod|Belgorod]] binne. De aanval is aevel neet zoe groet es in [[Oblas Koersk|Koersk]] veurig jaor augustus.<ref>[https://www.longwarjournal.org/archives/2025/03/ukraines-belgorod-incursion-makes-limited-gains.php FDD's Long War Journal - Ukraine’s Belgorod incursion makes limited gains]</ref> * ''Economie'': handelsoorloge tösje de [[VS]] einerzieds en [[Canada]], [[Mexico]], [[China]] en de [[EU]] angerzieds.<ref>[https://apnews.com/article/trump-tariffs-mexico-china-canada-trade-cfe1fa82a47f1bca21a82f4b504486c8 AP News - Trump has begun another trade war. Here’s a timeline of how we got here]</ref> * ''Politiek, Noord-Amerika, Oes-Europa'': De VS beëindige ein waek lank alle militair hölp aan [[Oekraïne]], woenao Róssische en Noord-Koreaanse troepe e taegeoffensief beginne in de door Oekraïne bezatte regio Koersk en dao kènne oprökke.<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-verge-losing-kursk-pocket-its-foothold-inside-russia-2025-03-12/ Reuters - Ukraine set to lose Kursk pocket, its foothold inside Russia]</ref> * ''Midde-Oeste'': sektarisch en politiek geweld in 't weste van [[Syrië]] tösje de nuuj machhöbbers, Alawiete en loyaliste van 't veurmalig regime van Assad. Meugelik hónderde [[alawiete]] waere vermoord door militante van de nuuj conservatief soennitische regering in [[Damascus]]. Assad behuurde tot de alawietische minderheid en me is bang dat dees börgers 't sjlachoffer waere van mie wraakakties.<ref>[https://www.france24.com/en/middle-east/20250308-more-than-300-alawite-civilians-killed-syria-security-forces-allies-since-thursday-monitor-says France 24 - More than 300 Alawite civilians killed by Syria security forces, allies since Thursday, monitor says]</ref> ;31 miert * ''Politiek, Vereinigde Sjtaote'': D'n Democratische senateur [[Cory Booker]] ([[New Jersey|NJ]]) begintj aan 'ne recordtoesjpraok van 25 oer en 6 menute. Hie-in bekritiseert hae 't autoritair beleid van presidentj [[Donald Trump]].<ref>[https://www.theguardian.com/us-news/2025/apr/01/cory-booker-senate-speech-trump The Guardian - Cory Booker breaks record for longest Senate speech with Trump condemnation]</ref> ;28 miert * ''Zuudoes-Azië'': In [[Burma]], bie [[Mandalay]] in de buurt, vèntj 'n [[aerdsjóddel]] plaatsj mit 'n krach van 7,7 op de [[Memènt-Magnitudesjaol]]. De sjóddel zörg tot in [[Bangkok]] veur sjaoj en sjlachoffers.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6350716/zware-aardbeving-treft-myanmar-wolkenkrabber-ingestort-in-bangkok.html Nu.nl - Zware aardbeving treft Myanmar, wolkenkrabber ingestort in Bangkok]</ref> ;27 miert * ''Nederlandj'': De Nederlandse presentatries en nuujslaezeres [[Loretta Schrijver]] sjtörf op 68-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2561287-nieuwslezer-en-presentator-loretta-schrijver-68-overleden NOS.nl - Nieuwslezer en presentator Loretta Schrijver (68) overleden]</ref> ;26 miert * ''Oes-Afrika'': De [[Soedan]]ese huidsjtad [[Khartoem]] is weer volledig in henj van 't regeringsleger naodat 't de lóchhave haet veroverd op de paramilitair militie RSF, woemit 't al twie jaor oorlog veurt.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf Al Jazeera - ‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured]</ref> * ''Midde-Oeste'': hónderde Palestiene inne [[Gazasjtrook]] protestere taege de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|oorlog mit Israel]] en [[Hamas]]. Proteste taege de terreurbeweging geuf 't neet dök inne Gazasjtrook.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/hundreds-palestinians-gaza-protest-against-hamas-after-conflict-resumes-2025-03-26/ Reuters - Hundreds stage Gaza protest against Hamas after conflict resumes]</ref> ;21 miert * ''Economie, Nederlands Limburg'': [[VDL NedCar]] in [[Bor]] geit materiaal make veur defensie es óngerdeil van e plan woedoor [[Nederlandj]] en anger Europese lenj minder aafhankelik waere van producente boete [[Europa]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2560604-autofabriek-van-nedcar-gaat-defensiematerieel-maken NOS - Autofabriek van Nedcar gaat defensiematerieel maken]</ref> ;19 miert * ''Politiek, Zuudoes-Europa/Midde-Oeste'': de börgemeister van de [[Törkieje|Törkse]] sjtad [[Istanbul]], [[Ekrem Imamoğlu]], waert opgepak. Hae waert besjouwd es de groetste rivaal van zittend prizzedent [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğan]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2560277-burgemeester-van-istanbul-imamoglu-rivaal-van-president-erdogan-opgepakt NOS - Burgemeester van Istanbul Imamoglu, rivaal van president Erdogan, opgepakt]</ref> ;18 miert * ''Politiek, economie, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': de [[Duutsjland|Duutsje]] Bóndjsdaag sjtömp in mit 't deils loslaote van de rem op de sjölde. De ''Schuldenbremse'' is e [[Gróndjwet]]sartikel oet [[2009]] woe-in sjteit dat Duutsjlandj mer hiel beperk nuuj sjölde moog aangaon. Noe waert veur defensie en veiligheid 'n oetzöndering gemaak en hie-ónger vèlt de sjteun aan [[Oekraïne]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/bundestag-finanzpaket-100.html Tagesschau - Bundestag beschließt Schuldenpaket]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie zjwaor [[Israel]]ische lóchaanvalle op de [[Gazasjtroek]] waere mie es 400 doeje gemeld. Daomit waert 'n periode van twie maonde relatieve rös beëindig.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-conducts-strikes-hamas-targets-gaza-army-says-2025-03-18/ Reuters - Israel warns more to come as airstrikes kill over 400 in Gaza after two months of truce]</ref> ;17 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse zenger [[Rob de Nijs]] sjtörf op 82-jäörige laeftied aan de gevolge van de [[Krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6349510/zanger-rob-de-nijs-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Zanger Rob de Nijs op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> ;16 miert * ''Zuudoes-Europa'': bie 'ne brandj in 'ne nachclub in de [[Noord-Macedonië|Noord-Macedonische]] sjtad [[Kočani]] valle 59 doeje en 150 gewónje.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c70wdedp20wo BBC - Death toll from North Macedonia nightclub fire rises to 59]</ref> * ''Nederlands Limburg'': De [[Wilhelminatore]] in [[Valkeberg]] vilt in.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2873772/valkenburgse-wilhelminatoren-ingestort-oorzaak-nog-onduidelijk L1 Nieuws - Valkenburgse Wilhelminatoren ingestort, oorzaak nog onduidelijk]</ref> ;15 miert * ''Politiek, Zuudoes-Europa'': in de [[Servië|Servische]] huidsjtad [[Beograd]] kómme 300.000 luuj biejein veur 'n demonstratie taege zittend prizzedent [[Aleksandar Vučić|Vučić]] en zien regering. Daomit geit 't óm de groetste demonstratie oets in dit landj. De demonstrante eise dat hae zien verantwoordelikheid nump veur de doed van 15 luuj veurig jaor november, wie e geboew insjtortde. Volges de demonstrante is dae ramp 't gevolg gewaes van corruptie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2559771-vreedzaam-anticorruptieprotest-in-servie-trekt-zo-n-300-000-betogers NOS - Vreedzaam anticorruptieprotest in Servië trekt zo'n 300.000 betogers]</ref> ;13 miert * ''Kóns en cultuur, Oes-Europa'': De Róssische componis [[Sofia Goebajdoelina]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2559461-baanbrekende-russische-componiste-sofia-goebajdoelina-93-overleden NOS.nl - Baanbrekende Russische componiste Sofia Goebajdoelina (93) overleden]</ref> ;12 miert * ''Politiek, Noord-Amerika'': de centrumrechse partie Demokraatit wèntj mit 30% van de sjtumme de [[Greunland]]se verkezinge. Centrumpartie Naleraq kump mit 24,5% op de twiede plaats. Bei partieje wille dat Greunland ónaafhankelik waert van [[Daenemarke]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6348855/oppositiepartij-groenland-wint-verkiezingen-regering-verliest-meerderheid.html Nu.nl - Oppositiepartij Groenland wint verkiezingen, regering verliest meerderheid]</ref> * ''Oes-Europa'': Róssische troepe verovere 't sjtedje [[Soedzja]] in de regio [[Koersk (regio)|Koersk]].<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-verge-losing-kursk-pocket-its-foothold-inside-russia-2025-03-12/ Reuters - Ukraine set to lose Kursk pocket, its foothold inside Russia]</ref> ;11 miert * ''Zuud-Azië'': bie 'n treinkaping in 't zuudweste van [[Pakistan]] valle 64 doeje, woe-ónger 26 passageers. De aanval is 't werk van 'n militante beweging die zich 't bevriedingsleger van [[Beloetsjistan]] (BLA) nump. 't Wilt zich aafsjeie van de res van Pakistan.<ref>[https://www.dawn.com/news/1897846 Dawn - Will take on terrorists, enablers both inside and outside Pakistan: DG ISPR]</ref> * ''Politiek, Zuudoes-Azië'': de [[Filipiene|Filipiense]] aad-prizzedent [[Rodrigo Duterte]] waert opgepak en euvergebrach nao 't Internationaal Sjtraofhof (ICC) in [[Den Haag]]. Hae waert verantwoordelik gehaje veur de moord op 43 persoene tösje [[2011]] en [[2019]] tiedes zien campagne taege drugs.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cp9ykn85401o BBC - Philippines ex-leader Duterte on plane to The Hague after arrest]</ref> ;10 miert * ''Natuur en milieu, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': op de [[Noordzie]] kórtbie de [[Ingelandj|Ingelse]] havesjtad [[Hull]] boetse e Portugees vrachsjip en 'ne Amerikaanse tanker opein. Eine opvarende waert vermis en is waarsjienlik nimmie in laeve. De anger bemanningsleje waere gered. Es gevolg van de boetsing óntsjteit brandj en daobie kump [[kerosine]] vrie.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c62z9ee68y6o BBC - North Sea tanker collision - what we know so far]</ref> * ''Politiek, Midde-Oeste'': de [[Syrië|Syrische]] regering en de [[Koerde|Koerdische]] Syrische Democratische Sjtriedkrachte (SDF), bereike e akkoord. De deal ómvat e sjtaak-'t-vure, integratie van de SDF in 't Syrisch leger en 'n hereiniging mit de res van 't landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2559042-syrische-regering-breidt-macht-uit-dankzij-deal-met-koerden NOS - Syrische regering breidt macht uit dankzij deal met Koerden]</ref> * ''Natuur en milieu, wetensjap'': [[Ocean Census]], 't groetste ziebiologieperjek oets, maak de vónds bekèndj van mie es 800 nuuj saorte die in de luip van 'n klein twie jaor zeen óntdèk.<ref>[https://oceancensus.org/press-release-the-ocean-census-discovers-over-800-new-marine-species/ Ocean Census - PRESS RELEASE: The Ocean Census Discovers Over 800 New Marine Species]</ref> ;7 miert * ''Oes-Afrika'': op 'n veurmalige legerbasis van de [[Soedan]]ese rebellegroepering RSF ten noorde van [[Khartoem]] waere mie es 500 grave gevónje. Wiejer geuf 't sjterke aanwiezinge dat luuj hie systematisch gemarteld woorte.<ref>[https://www.theguardian.com/global-development/2025/mar/07/evidence-of-torture-found-as-detention-centre-and-mass-grave-discovered-outside-khartoum-sudan-rsf The Guardian - Evidence of torture found as detention centre and mass grave discovered outside Khartoum]</ref> ;6 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': bie 'ne groete brandj in 't centrum van [[Arnhem]] waere versjillende historische pande verwoes. Geine raak gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2558559-grote-brand-treft-arnhem-in-het-hart-we-zijn-zuinig-op-wat-we-nog-hebben NOS - Grote brand treft Arnhem in het hart: 'We zijn zuinig op wat we nog hebben']</ref> ;4 miert * ''Economie, Noord-Amerika, Oes-Azië'': in de [[VS]] gaon inveurhöffinge in op sjpulle oet [[Mexico]] en [[Canada]]. Bedriever die sjpulle oet dees lenj importere mótte 25% [[Belasting (fiscaal)|ómzetbelasting]] betale. Wiejer waere de höffinge veur sjpul oet [[Sjina]] nog eins verhoeg mit 10%, woemit 't percentage veur dees [[produk]]te oetkump op 20%.<ref>[https://www.reuters.com/world/trade-wars-erupt-trump-hits-canada-mexico-china-with-steep-tariffs-2025-03-04/ Reuters - Trump triggers trade war, price hikes with tariffs on Canada, China and Mexico]</ref> * ''Politiek, economie, Europa algemein'': veurzitter van de [[Europese Commissie]] [[Ursula von der Leyen]] prizzenteert e plan woemit [[Europa]] zich kent herbewapene. In totaal geit 't óm 800 miljoen euro. Hiemit kenne [[EU]]-lenj 1,5 procent van 't bbp mie oetgaeve aan defensie es dat ze noe doon (650 miljoen euro) en mit de res kenne lidsjtate zich door middel van lieninge wapes koupe.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/ein-plan-zur-wiederbewaffnung-europas-110332973.html Frankfurter Allgemeine - Ein Plan zur Wiederbewaffnung Europas]</ref> ;3 miert * ''Politiek, Noord-Amerika, Oes-Europa'': de [[VS]] pauzere alle militair hölp aan [[Oekraïne]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13985/artikel/2558105-verenigde-staten-pauzeren-alle-militaire-hulp-aan-oekraine NOS - pauzeren ]</ref> ;2 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse presentatries [[Dieuwertje Blok]] sjtörf op 67-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6347850/presentatrice-en-actrice-dieuwertje-blok-67-overleden.html Nu.nl - Presentatrice en actrice Dieuwertje Blok (67) overleden]</ref> ;1 miert * ''Midde-Oeste'': de [[PKK]] kónjig, nao decennia van gevechte mit 't [[Törkieje|Törkse]] leger, e sjtaak-'t vure aaf. De militante woorte ierder door häör leijer Öcalan opgeroepe óm de wapes naer te lègke en de PKK te óntbinje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557726-pkk-kondigt-staakt-het-vuren-aan-na-oproep-gevangen-leider-ocalan NOS - PKK kondigt staakt-het-vuren aan na oproep gevangen leider Öcalan]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soulzengeres [[Angie Stone]] kump op 63-jäörige laeftied óm bie 'n auto-óngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557845-soulzangeres-angie-stone-63-overleden-bij-auto-ongeluk-na-optreden NOS.nl - Soulzangeres Angie Stone (63) overleden bij auto-ongeluk na optreden]</ref> ===fibberwarie=== ;27 fibberwarie * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in [[Oesteriek]] sjlete de conservatieve [[Oesteriekse Volkspartie|ÖVP]], de sociaaldemocratische [[Sociaaldemocratische Partie van Oesteriek|SPÖ]] en 't liberaal [[NEOS]] e regeerakkoord. De rechsradicaal [[FPÖ]], die de groetste waor bie de verkezinge veurig jaor september, deit neet mit.<ref>[https://orf.at/stories/3386119/ ORF - ÖVP, SPÖ und NEOS: Koalition präsentiert Regierungsprogramm]</ref> * ''Sjport, Oes-Europa'': De Róssische sjaker [[Boris Spasski]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557562-russische-schaaklegende-boris-spasski-88-die-verloor-van-bobby-fischer-overleden NOS.nl - Russische schaaklegende Boris Spasski (88), die verloor van Bobby Fischer, overleden]</ref> ;26 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaansen acteur [[Gene Hackman]] (95) en zien vrouw, pianis [[Betsy Arakawa]] (63), waere heim doed gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6347628/legendarische-hollywoodacteur-hackman-lag-mogelijk-al-week-dood-in-woning.html Nu.nl - Legendarische Hollywoodacteur Hackman lag mogelijk al week dood in woning]</ref> * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Amerikaanse actries [[Michelle Trachtenberg]] (39) weurt doed in häör hoes gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/film/6347357/buffy-en-gossip-girl-actrice-michelle-trachtenberg-39-overleden.html Nu.nl - Buffy- en Gossip Girl-actrice Michelle Trachtenberg (39) overleden]</ref> ;25 fibberwarie * ''Economie, politiek, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': [[Premier]] Starmer maak bekindj dat 't [[Vereinig Keuninkriek]] fors mie geit investere in defensie. Per [[2027]] zal 't 2,5 procent van 't bbp zeen (in plaats van 2,3 procent noe) en op langere termien 3 procent. Óm de verhoeging te betale waert bezunig op óntwikkelingshölp. De letste kier dat 't budget zoe hoeg loog, waor tiedes de [[Kajen Oorlog]].<ref>[https://edition.cnn.com/2025/02/25/uk/uk-defense-spending-increase-trump-intl/index.html CNN - Britain ramps up defense spending and cuts foreign aid, ahead of PM Starmer’s crucial meeting with Trump]</ref> ;23 fibberwarie * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': In Duutsjlandj weurt gesjtump veur de Bóndjsdag. Winner waert de [[CDU]]/CSU, dewiel ouch de extreemrechse [[AfD]] en de socialistische [[Linke]] henjig winne. De [[SPD]], [[Grüne]] en [[FDP]], de partieje die in de veurige coalitie zote, verleze väöl sjtömme. De nuuj linksconservatieve partie [[BSW]] blief net ónger de keesdörpel van 5%.<ref>[https://www.zdf.de/nachrichten/politik/deutschland/bundestagswahl-2025-prognose-hochrechnung-ergebnisse-liveticker-100.html ZDF - Bundestagswahl 2025: So fällt das vorläufige Ergebnis aus]</ref> * ''Politiek, Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Hans van den Broek]] ([[CDA]]) sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557084-oud-minister-en-cda-prominent-hans-van-den-broek-88-overleden NOS.nl - Oud-minister en CDA-prominent Hans van den Broek (88) overleden]</ref> ;19 fibberwarie * '' Wetensjap, kóns en cultuur, Noord-Afrika'': Egyptologe make de vónds bekèndj van 't graaf van farao [[Toetmoses II]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c5ym30v356po BBC News - First pharaoh's tomb found in Egypt since Tutankhamun's]</ref> * ''Kóns en cultuur, Wes-Afrika'': De Malinese fimmaeker [[Souleymane Cissé]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2556665-bekroonde-malinese-filmmaker-souleymane-cisse-op-84-jarige-overleden NOS.nl - Bekroonde Malinese filmmaker Souleymane Cissé op 84-jarige overleden]</ref> * ''Nederlandj, Politiek'': De Nederlandse politicus [[Frits Korthals Altes]] ([[VVD]]) sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2556619-oud-vvd-minister-frits-korthals-altes-93-overleden NOS.nl - Oud-VVD-minister Frits Korthals Altes (93) overleden]</ref> ;17 fibberwarie * ''Nederlandj, politiek'': [[Frits Bolkestein]], aad-partieleijer en fractieleijer vanne [[VVD]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6346318/oud-vvd-leider-frits-bolkestein-91-overleden.html Nu.nl - Oud-VVD-leider Frits Bolkestein (91) overleden]</ref> ;15 fibberwarie * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': bie 'n sjtaekpartie in [[Villach]], [[Oesteriek]], kump eine persoen óm 't laeve. Vief anger luuj rake gewóndj. Me geit oet van e islamistisch [[terrorisme|terroristisch]] misdrief.<ref>[https://kaernten.orf.at/stories/3293645/ Kaernten.orf.at - Nach dem Terroranschlag: Villach trauert]</ref> ;13 fibberwarie * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in [[München]] riejt 'nen automobilis in op 'ne groep demonstrante. Daobie rake 25 luuj gewóndj en twie kómme óm 't laeve. E islamistisch [[terrorisme|terroristisch]] motief waert neet oetgesjlote.<ref>[https://web.archive.org/web/20250214205728/https://www.tz.de/muenchen/stadt/auto-anschlag-von-muenchen-verwirrung-um-verdaechtigen-welche-fragen-sich-jetzt-stellen-93571528.html Tageszeitung - Auto-Anschlag in München: Tatverdächtiger in U-Haft – Scholz gedenkt Verletzten am Samstag vor Ort]</ref> ;11 fibberwarie * ''Zuud-Europa'': de Italiaanse pelissie deit invalle inne [[Sicilië|Siciliaanse]] huidsjtad [[Palermo]], mit es doel de opboew van de [[maffia]] inne regio taege te gaon. Hiebie waere 181 luuj opgepak.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6345577/italiaanse-politie-arresteert-181-mensen-op-sicilie-in-strijd-tegen-maffia.html Nu.nl - Italiaanse politie arresteert 181 mensen op Sicilië in strijd tegen maffia]</ref> ;10 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse zenger en prizzentator [[Ron Brandsteder]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2555257-presentator-en-quizmaster-ron-brandsteder-74-overleden NOS.nl - Presentator en quizmaster Ron Brandsteder (74) overleden]</ref> ;9 fibberwarie * ''Oes-Europa, economie'': de [[Baltische sjtaote]] waere aangesjlote op 't Europees [[elektriciteit]]snet en losgekoppeld van Róssische sjtroum.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6345310/estland-letland-en-litouwen-succesvol-aangesloten-op-europees-stroomnet.html Nu.nl - Estland, Letland en Litouwen succesvol aangesloten op Europees stroomnet]</ref> ;7 fibberwarie * ''Oes-Europa'': 't Róssische leger claimp de verovering van de [[Oekraïne|Oeës-Oekraïense]] sjtad [[Toretsk]].<ref>[https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-february-7-2025 Institute for the Study of War - Russian Offensive Campaign Assessment, February 7, 2025]</ref> ;4 fibberwarie * ''Noord-Europa'': elf luuj kómme óm 't laeve bie 'n sjeetpartie inne [[Zjwede|Zjwaedse]] sjtad [[Örebro]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c79d52gpd02o BBC - Police say around 10 people killed in Sweden school campus shooting]</ref> * ''Zuud-Europa'': Karim Al-Husseini, bekindj filantroop en sjpiritueel leider van de ismaïliete, 'n subsjtruiming van 't sjiisme, sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.spiegel.de/panorama/karim-aga-khan-iv-oberhaupt-der-ismaeliten-ist-tot-a-8c0df587-c0b5-4e81-b4b7-e328c7a57e11 Der Spiegel - Karim Aga Khan IV. ist tot ]</ref> ;2 fibberwarie * ''Noord-Amerika, Nederlandj, kóns en cultuur'': De Curaçaos-Nederlandsen arsjitek [[Carlos Weeber]] sjtörf op 87-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2554279-architect-carlos-carel-weeber-overleden NOS.nl - Architect Carlos 'Carel' Weeber overleden]</ref> ===jannewarie=== * ''Naord-Amerika, Natuur en milieu'': Groete natuurbrenj bereike de sjtad [[Los Angeles]]. Doezende luuj rake óntheimd, de materieel sjaoj is enorm. ;31 jannewarie * ''Belsj, politiek'': Nao 236 daag weurt 'n federaal regering gevörmp oet [[N-VA]], [[Vooruit]], [[CD&V]], [[Les Engagés]] en [[MR]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240221_93241858 De Standaard - Live regeringsvorming | De Wever presenteert regeerakkoord aan koning, vannacht nog bevoegdheidsverdeling]</ref> ;30 jannewarie * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, kóns en cultuur'': De Britse beatzengeres [[Marianne Faithfull]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cp8k931j423o BBC News - Singer and actress Marianne Faithfull dies at 78]</ref> * ''Zuud-Europa/Midde-Oeste, kóns en cultuur'': de Törkse componis en pedagoog [[Ilhan Usmanbaş]] sjtörf op 104-jäörige laeftied.<ref>[https://www.dailysabah.com/arts/turkish-composer-educator-ilhan-usmanbas-dies-at-104/news Daily Sabah - Turkish composer, educator Ilhan Usmanbaş dies at 104]</ref> ;29 jannewarie * ''Europa algemein, economie'': de [[Europese Commissie]] prizzenteert planne óm de [[Europa|Europese]] concurrentiekrach te verbaetere ten opzichte van [[Sjina]] en de [[VS]]. E wichtig óngerdeel van die planne is 't truukbringe van de bureaucratie door regelgaeving veur bedriever te harmonisere tösje lidsjtate en zoe te versimpele .<ref>[https://nos.nl/artikel/2553738-europese-commissie-komt-met-plannen-om-economie-uit-het-slop-te-trekken NOS - Europese Commissie komt met plannen om economie uit het slop te trekken]</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj, politiek'': 'n mierderheid van d'n [[Duutsjlandj|Duutsjen]] [[Bondsdaag]] in [[Berlien]] sjtömp in mit 'n motie van kanseleerkandidaat [[Friedrich Merz]] ([[CDU]]/CSU) veur e sjtrenger [[asielzeuker|asielbeleid]].<ref>[https://www.dw.com/de/mit-afd-unions-antrag-zu-asyl-im-bundestag-angenommen/a-71447482 Deutsche Welle - Mit AfD: Unions-Antrag zu Asyl im Bundestag angenommen]</ref> * ''Noord-Amerika'': bie 'n boetsing tösje e passageersvleegmesjien en 'ne helikopter baove de [[Potomac]] kórtbie [[Washington D.C.]] valle 67 doeje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6344587/al-55-van-de-67-doden-geidentificeerd-na-crash-vliegtuig-en-helikopter-washington.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Al 55 van de 67 doden geïdentificeerd na crash vliegtuig en helikopter Washington]</ref> ;27 jannewarie * ''Midde-Afrika'': rebelle van de door [[Rwanda]] gesjteunde [[M23-beweging]] claime de verovering van de sjtad [[Goma]], in 't ónröstige oeste van [[Congo-Kinshasa|Congo]]. Hiebie kómme ónger mie 17 [[VN]]-vreiestroepe óm 't laeve.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/rebels-enter-centre-congos-goma-after-claiming-capture-city-2025-01-27/ Reuters - Rwandan-backed rebels enter Congo's Goma in major escalation]</ref> ;25 jannewarie * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': in 't Drents Museum in [[Assen]] vingk 'ne könsrouf plaats, woebie ónger mie 'ne [[:nl:Helm van Coțofenești|kosbare gouwen helm]] waert gesjtole. D'n gesjtoale sjtökker zin óngerdeil van 'n expositie euver de [[Daciërs]], e volk wat veur de koms van de [[Romeine]] in e gebeed woende wat noe [[Roemenië]] hèt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2553183-archeologische-topstukken-buitgemaakt-bij-inbraak-drents-museum NOS - Archeologische topstukken buitgemaakt bij inbraak Drents Museum]</ref> ;23 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse dichteres [[Esther Jansma]] sjtörf op 66-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2552949-dichter-esther-jansma-66-overleden NOS.nl - Dichter Esther Jansma (66) overleden]</ref> ;22 jannewarie * ''Midde-Oeste'': bie 'ne brandj in e hotel in 't [[Törkieje|Törkse]] [[ski]]-oord [[Kartalkaya]] valle 76 doeje en rake teentalle luuj gewóndj.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/01/21/minstens-tien-doden-bij-brand-in-hotel-in-turks-skigebied/ VRT - Minstens 76 doden bij hotelbrand in skigebied Kartalkaya in Turkije, 4 mensen zijn opgepakt]</ref> ;21 jannewarie * ''Zuud-Amerika'': De [[Colombia]]anse prizzedent Gustavo Petro verklaort de oorlog aan de marxistische rebellegroepering [[ELN]]. Ónlangs zint teentalle luuj óm 't laeve gekómme en doezende luuj op de vlöch gesjlage bie gevechte in 't noordoeste van 't landj, taege de grens mit 't ónröstige [[Venezuela]]. De ELN en de aeveneins marxistische groepering [[FARC]] vechte hie óm controle euver d'n [[cocaïne]]handel.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/jan/20/colombia-guerrilla-violence-deaths The Guardian - Colombia vows war against leftwing guerrillas amid more than 100 deaths]</ref> ;17 jannewarie * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': in de antieke sjtad [[Pompeï]] waert e good bewaard badhoes mit moersjilderinge bloetgelag wat in de [[Romeine|Romeinsen tied]] deil oetmaakde van 'n private residentie.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c15zgvnvk4do BBC - 'Once-in-a-century' discovery reveals spectacular luxury of Pompeii]</ref> * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse zengeres en actries [[Manuëla Kemp]] sjtörf op 61-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n óngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2552099-zangeres-en-presentatrice-manuela-kemp-61-overleden NOS.nl - Zangeres en presentatrice Manuëla Kemp (61) overleden]</ref> ;16 jannewarie * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rezjisseur [[David Lynch]] sjtörf op 78-jäörige laeftied aan [[lóngemfyseem]].<ref>[https://variety.com/2025/film/news/david-lynch-dead-director-blue-velvet-twin-peaks-1236276106/ Variety - David Lynch, Visionary Director of ‘Twin Peaks’ and ‘Blue Velvet,’ Dies at 78]</ref> {{doedbekèndj}} ;15 jannewarie * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] en terreurbeweging [[Hamas]] bereike e akkoord euver e sjtaak-'t-vure in [[Kreeg Hamas-Israel (2023-2024)|Gaza]].<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-ceasefire-appears-close-us-egyptian-leaders-put-focus-coming-hours-2025-01-14/ Reuters - Israel, Hamas reach deal meant to end Gaza war, an official said]</ref> * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]anse prizzedent [[:nl:Yoon Suk Yeol|Yoon Suk Yeol]] waert gearresteerd. Veurig jaor december reep hae de militaire noedtoesjtand oet en daobie zat hae 't parlement boete sjpel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2551831-geschorste-zuid-koreaanse-president-yoon-gearresteerd-na-uitroepen-staat-van-beleg NOS - Geschorste Zuid-Koreaanse president Yoon gearresteerd na uitroepen staat van beleg]</ref> ;11 jannewarie * ''Belsj Limburg, Noord-Amerika, weitesjap'': aafsjeidnömmend prizzedent [[Joe Biden]] maak bekindj dat [[wiskónde|topwiskóndige]] [[Ingrid Daubechies]] oet [[Hôtele-Helichtre]], [[Belsj-Limburg]], de National Medal of Science óntvingk, de hoegste [[VS|Amerikaanse]] weitesjappelike óngersjeijing.<ref>[https://www.tijd.be/ondernemen/wetenschap/wiskundige-ingrid-daubechies-ontvangt-hoogste-amerikaanse-wetenschapsprijs/10582107.html Tijd.be - Wiskundige Ingrid Daubechies ontvangt hoogste Amerikaanse wetenschapsprijs]</ref> * ''Oes-Afrika'': 't [[Soedan]]ees leger herovert de sjtad [[Wad Madani]] in de sjtaat [[Gezira]] op de paramilitair beweging RSF.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/jan/11/sudan-army-recaptures-wad-madani-from-rebel-rapid-support-forces The Guardian - Sudan’s army recaptures Wad Madani from rebel Rapid Support Forces]</ref> ; 7 jannewarie * ''Oes-Azië, natuur & milieu'': de regio Tingri in 't zuje van [[Tibet]], neet wied van de [[Mount Everest]], waert getroffe door 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 7,1 op de sjaal van Richter. Daobie valle veur zoewied bekindj 126 doeje en 188 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550885-dodental-na-aardbeving-tibet-loopt-op-reddingsoperatie-moeilijk NOS - Dodental na aardbeving Tibet loopt op, reddingsoperatie moeilijk]</ref> * ''Zuudoes-Azië, economie'': [[Indonesië]] waert lid van 't economisch samewerkingsverbandj [[BRICS]].<ref>[https://fd.nl/politiek/1541984/indonesie-sluit-zich-als-tiende-lid-aan-bij-het-brics-blok FD - Indonesië sluit zich als tiende lid aan bij het BRICS-blok]</ref> * ''Frankriek, politiek'': politicus Jean-Marie Le Pen, oprichter van de extreemrechse partie [[Front National]] en bekindj óm zien controversieel oetsjpraoke, sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550851-jean-marie-le-pen-96-overleden-oprichter-van-extreemrechts-front-national NOS - Jean-Marie Le Pen (96) overleden, oprichter van extreemrechts Front National]</ref> ; 6 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': op de [[Napoleonswaeg]] kórtbie [[Gratem]] vleug 'ne sjoelbös in brandj. Geine raak gewóndj.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/leudal/grathem/scholieren-waarschuwden-chauffeur-van-brandende-bus-op-napoleonsweg-willem-heeft-de-nooddeur-ingetrapt/33118189.html?recommender=Proteus De Limburger - Scholieren waarschuwden chauffeur van brandende bus op Napoleonsweg: ‘Willem heeft de nooddeur ingetrapt’]</ref> * ''Zuud-Europa, politiek'': Paus [[Franciscus (paus)|Franciscus]] sjtèlt veur 't iesj 'n vrouw aan op 'n toppositie in 't [[Vaticaan]]. De 59-jäörige zöster Simona Brambilla sjteit aan 't huid van 'n aafdeiling van de Romeinse Curie die euver religieus gemeinsjappe geit.<ref>[https://www.nd.nl/geloof/katholiek/1252836/paus-benoemt-eerste-vrouwelijke-minister-in-vaticaan-en-trump#closemodal Nederlands Dagblad - Paus benoemt eerste ‘vrouwelijke minister’ in Vaticaan en Trump-kritische kardinaal in Washington]</ref> * ''Noord-Amerika, politiek'': [[Justin Trudeau]] treujt aaf es leijer van de Liberaal Partie van [[Canada]]. Hae blief nog [[premier]] bis 'ne angere kandidaat veur zien partie is gevónje.<ref>[https://apnews.com/live/justin-trudeau-canada-prime-minister AP News - As it happened: Canadian Prime Minister Trudeau resigns as Liberal Party leader]</ref> ;5 jannewarie * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne|Oekraïense militaire]] beginne e nuuj offensief inne [[Róslandj|Róssische]] regio Koersk, woe ze in de zomer van [[2024]] e gebeed ter gruutde van óngevier de helf van [[Nederlands Limburg]] hadde veroverd op de Rósse, meh in 't naojaor dao gedeiltelik terrein móste opgaeve. 't Zjwaortepunt van 't offensief ligk noe get ten oeste van 't sjtedje [[Soedzja]].<ref>[https://www.volkskrant.nl/buitenland/oekraine-verrast-russen-met-offensief-in-koersk-zware-strijd-gaande~bc086773/ Volkskrant - Oekraïne verrast Russen met offensief in Koersk, zware strijd gaande]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': 't [[Gulpe]]r zjwumbaad [[Mosaqua]] geit nao 32 jaor toe.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2818891/afscheid-nemen-van-mosaqua-ik-kuste-hier-voor-het-eerst-een-meisje L1 - Afscheid nemen van Mosaqua: 'Ik kuste hier voor het eerst een meisje']</ref> ;3 jannewarie * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse radiodeejay [[Willem van Kooten]], baeter bekèndj es Joost den Draaijer van [[Radio Veronica]], sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.spreekbuis.nl/willem-van-kooten-overleden/ Spreekbuis.nl - Willem van Kooten overleden]</ref> ;1 jannewarie * ''Europa algemein'': [[Roemenië]] en [[Bölgarieje]] traeje toe tot de [[Schengen-acquis|Schengenzone]].<ref>[https://edition.cnn.com/2025/01/01/europe/romania-bulgaria-schengen-zone-intl/index.html CNN - Romania and Bulgaria fully join Europe’s borderless travel zone ]</ref> * ''Zuud-Europa'': zikker teen luuj kómme óm 't laeve bie 'n sjeetpartie inne [[Montenegro|Montenegriense]] sjtad [[Cetinje]]. Veer luuj rake zjwaorgewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550323-zeker-tien-doden-bij-schietpartij-in-bar-montenegro-verdachte-voortvluchtig NOS - Zeker tien doden bij schietpartij in bar Montenegro, verdachte voortvluchtig]</ref> * ''Noord-Amerika'': in [[New Orleans]], deilsjtaat [[Louisiana]], riejt 'nen automobilis in op 'ne groete groep luuj. Volges de lokaal autoriteite valle daobie teen doeje en geuf 't zikker 30 gewónje. D'n automobilis waert doedgesjaote tiedes e vuurgevech. E [[terrorisme|terroristisch motief]] waert neet oetgesjlaote.<ref>[https://www.themirror.com/news/us-news/live-new-years-eve-terror-884866 The Mirror - New Orleans attack LIVE: FBI believes suspect didn't act alone after 10 killed, asks for public's help]</ref> ==2024== ===december=== * ''Midde-Oeste'': Nao jaore van sjtagnatie sjtort 't fróntj van de [[Syrische Börgeroorlog|Syrische Börgerkreeg]] in. Binne 'n waek weurt 't rezjiem van [[Bashar al-Assad]] versjlage, veural door 'n sjnel opmars van de islamistische [[Syrische Heilsregering]] (HTS) en massaal dissertering oet 't regeringslaeger. ;29 december * ''Politiek, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse presidentj [[Jimmy Carter]] sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550032-amerikaanse-oud-president-jimmy-carter-100-overleden NOS.nl - Amerikaanse oud-president Jimmy Carter (100) overleden]</ref> ;28 december * ''Oes-Azië'': 179 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne crash mit e passagiersvleegmesjien inne [[Zuud-Korea]]anse sjtad [[Muan]]. Allein twie bemanningsleje euverlaeve de ramp.<ref>[https://nos.nl/artikel/2549913-179-doden-bij-vliegtuigcrash-zuid-korea-twee-overlevenden NOS - 179 doden bij vliegtuigcrash Zuid-Korea, twee overlevenden]</ref> ;26 december * ''Politiek, Zuud-Azië'': d'n [[India]]sen aad-[[premier]] [[Manmohan Singh]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2024/dec/26/former-indian-prime-minister-manmohan-singh-dies-aged-92 The Guardian - Former Indian prime minister Manmohan Singh dies aged 92]</ref> ;25 december * ''Oes-Europa/Centraal-Azië'': e [[Azerbeidzjan|Azerbeidzjaans]] [[vleegmesjien]] op waeg nao [[Grozjny]] inne [[Róslandj|Róssische]] deilrippebliek [[Tsjetsjenië]] sjtort denaer inne buurt vanne [[Kazachstan|Kazachse]] sjtad [[Aktau]] aan de [[Kaspische Zieë]]. De Azerbeidzjaanse autoriteite gaon d'rvan oet dat 't toesjtel oete lóch is gesjote gewaore, vermoedelik door Róssische lóchaafweer. 38 vanne 67 passagiers kómme óm 't laeve en de res raak gewóndj.<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/artikel/5487009/azerbeidzjan-rusland-kazachstan-vliegtuig-vliegtuigcrash RTL Nieuws - Azerbeidzjan: vliegtuig is uit de lucht geschoten, vermoedelijk door Rusland]</ref> ;24 december * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Suriname|Surinaamse]] militair en politicus [[Desi Bouterse]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://dwtonline.com/breaking-ex-president-desi-bouterse-overleden/ De Ware Tijd - Ex-president Desi Bouterse overleden]</ref> ;20 december * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in [[Magdeburg]], de huidsjtad van de [[Duutsjland|Duutsje]] deilsjtaot [[Sakse-Anhalt]], riejt 'nen automobilis in op bezeukers van 'ne keersjmert. Volges de autoriteite valle daobie twie doeje en geuf 't zikker 60 gewónje. D'n automobilis, 'ne 50-jäörige man dae oersjprónkelik oet [[Saoedi-Arabië]] kump, is opgepak. E [[terrorisme|terroristisch motief]] waert neet oetgesjlaote.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/magdeburg-weihnachtsmarkt-104.html Tagesschau - Weihnachtsmarkt in Magdeburg: Zwei Tote und viele Verletzte bei Anschlag]</ref> * ''Frankriek'': ach luuj kriege tösje de ein en zèsteen jaor cel veur betrokkeheid bie de terroristische maord op Samuel Paty in [[2020]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2549109-celstraffen-voor-acht-betrokkenen-bij-onthoofding-franse-leraar-samuel-paty NOS - Celstraffen voor acht betrokkenen bij onthoofding Franse leraar Samuel Paty]</ref> * ''Midde-Oeste, Vereinigde Sjtaote'': Abu Yusif, e kopsjtök van [[IS]], waert doedgemaak bie 'ne [[VS|Amerikaanse]] lóchaanval in 't oeste van [[Syrië]].<ref>[https://news.sky.com/story/us-says-it-has-killed-isis-leader-abu-yusif-in-syria-airstrike-13277161 Sky News - US says it has killed Islamic State leader Abu Yusif in Syria airstrike]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': i ge centrum va [[Heële]] weëd e graaf en 'ne [[bróns]]oave oet d'r [[Romeinse tied in de Limburge|Romeinse tied]] gevónge.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2812460/romeinse-bronsoven-en-tweede-graf-ontdekt-onder-raadhuisplein-in-heerlen L1 - Romeinse bronsoven en tweede graf ontdekt onder Raadhuisplein in Heerlen]</ref> ;18 december * ''Sjport, Belsj'': De Belzje fietsrenner [[Rik Van Looy]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20241218_93308076 De Standaard - Portret van wielericoon Rik Van Looy, de op een na beste Belgische renner ooit]</ref> ;17 december * ''Oes-Europa'': De [[Róslandj|Róssische]] topgeneraal Igor Kirillov en zinne assistent kómme óm 't laeve bie 'ne bómaansjlaag in [[Moskou]], meugelik door 't werk van de Oekraïense veiligheidsdeens SBU.<ref>[https://www.volkskrant.nl/buitenland/hoge-russische-generaal-gedood-bij-bomaanslag-in-moskou~be14cfcc6/ Volkskrant - Hoge Russische generaal gedood bij bomaanslag in Moskou]</ref> ;16 december * ''Belsj Limburg'': in e [[kanaal]] in [[Hasselt]] waert e lichaam oet 't water gehaold.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241216_95779996 HBVL - Lichaam uit kanaal gehaald aan Scheepvaartkaai: politie onderzoekt zaak]</ref> ;15 december * ''Natuur & milieu, Oes-Afrika'': 't [[Frankriek|Franse euverziese gebeedsdeil]] [[Mayotte]] inne [[Indische Oceaan]] waert hel getroffe door [[orkaan]] Chido.<ref>[https://nos.nl/artikel/2548388-doden-door-orkaan-chido-op-comoren-eiland-mayotte-lijkt-verwoest NOS - Doden door orkaan Chido op Comoren: 'Eiland Mayotte lijkt verwoest']</ref> ;14 december * ''Sjport, Nederlands Limburg'': De Nederlands-Limburgse voetbaltraineur [[Frans Körver]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6339083/oud-trainer-frans-korver-87-die-met-recordaantal-clubs-promoveerde-overleden.html Nu.nl - Oud-trainer Frans Körver (87), die met recordaantal clubs promoveerde, overleden]</ref> * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]anse prizzedent Yoon Suk-yeol, dae ierder dizze maond de militaire noedtoesjtand haet oetgeroepe, waert aafgezat door 't [[parlement]].<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5485148/zuid-koreaanse-president-yoon-afgezet-door-parlement RTL Nieuws- Zuid-Koreaanse president Yoon afgezet door parlement]</ref> ;13 december * ''Politiek, Nederlands Limburg'': De Provinciaal Sjtaote van Limburg debattere veur 't iers in 't Limburgs.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6339000/limburgse-politiek-vergadert-voor-het-eerst-in-eigen-streektaal.html Nu.nl - Limburgse politiek vergadert voor het eerst in eigen streektaal]</ref> ;12 december * ''Oes-Europa'': De [[Róslandj|Róssische]] rakètgelierde Michail Sjatski waert doedgemaak bie 'n sjeetpartie kórtbie [[Moskou]], vermoedelik door de Oekraïense geheime deens SBU.<ref>[https://nos.nl/artikel/2548078-russische-raketgeleerde-doodgeschoten-buiten-moskou NOS - 'Russische raketgeleerde doodgeschoten buiten Moskou']</ref> ;10 december * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': [[Maarten 't Hart]] krieg de [[P.C. Hooftpries]] veur verhaolendj proza.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6338624/meesterverteller-maarten-t-hart-krijgt-pc-hooft-prijs-laat-niemand-onberoerd.html Nu.nl - 'Meesterverteller' Maarten 't Hart krijgt P.C. Hooft-prijs: 'Laat niemand onberoerd']</ref> ;8 december * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] vèlt vanoet de [[Golanhuuegde]] [[Syrië]] binne. Wiejer bombardeert 't opsjlaagplaatse versjpreid euver 't landj en de Syrische [[vloot]] inne westelike kóssjtad [[Latakia]], óm 't veurkómme dat 't materiaal in henj kump van de rebelle.<ref>[https://www.nytimes.com/2024/12/10/world/middleeast/israel-strikes-syria.html New York Times - Israel Strikes Military Assets Across Syria to Keep Them Out of Rebel Hands]</ref> * ''Midde-Oeste'': Vreug in de mörge vlöch de [[Syrië|Syrischen]] dictator [[Bashar al-Assad]] nao [[Róslandj]]. Hiemit kump nao 61 jaor 'n èndj aan 't rezjiem van de [[Ba'athpartie]]. ;7 december * ''Nederlandj'': zès luuj kómme óm 't laeve bie 'n explosie in e flatgeboew in [[Den Haag]]. De pelissie geit oet van e misdrief.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6338567/drie-mannen-opgepakt-voor-betrokkenheid-bij-verwoestende-explosie-den-haag.html Nu.nl - Drie mannen opgepakt voor betrokkenheid bij verwoestende explosie Den Haag]</ref> * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': de [[Notre-Dame]] in [[Paries]] waert officieel heräöpend in 't biezeen van teentalle regeringsleijers en anger prominente, woe-onger premier Schoof. In april [[2019]] brande e deil van de [[kathedraal]] aaf en de restauratie doerde zikker vief jaor.<ref>[https://nos.nl/artikel/2547467-met-drie-kloppen-op-de-deur-is-de-notre-dame-in-parijs-officieel-heropend NOS - Met drie kloppen op de deur is de Notre-Dame in Parijs officieel heropend]</ref> ;5 december * ''Belsj Limburg, natuur & milieu'': oet óngerzeuk van 't Belsj Agentsjap veur Bösj en Natuur bliek dat 't [[bösj]]oppervlak in [[Belsj Limburg]] de aafgeloupe vief jaor mit 196 [[hectaar|ha]] is toegenome, óngevier 290 vootbalvelde.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241204_96189822 HBVL - Geen bosverlies in Limburg, er kwamen de afgelopen vijf jaar zelfs 290 voetbalvelden bos bij]</ref> * ''Belsj, economie'': [[Wallonië|Waalse]] boere blokkere de grenseuvergank van de Nederlandse [[A2]] bie [[Moelinge]] en [[Èèsjde]] en de Belsje [[A3 (Belsj)|A3]] bie [[Wellekete]]. Ze protestere taege 't Mercosur-handelsverdraag mit lenj in [[Zuud-Amerika]]. De boere zint bang veur ónierlike concurrentie.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241205_93458232 HBVL - Boze Waalse boeren blokkeren snelwegen bij Eijsden en Welkenraedt: forse files op donderdagochtend]</ref> ;4 december * ''Frankriek, politiek'': De centrumrechse [[Frankriek|Franse]] regering vèlt nao 'n motie van wantroewe taege premier [[Michel Barnier]]. Barnier kreeg väöl kritiek van zoewaal 't mechtige extreemlinks es 't mechtige extreemrechs blok wie hae 't [[parlement]] wilde passere bie e begroetingsveursjtel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2547086-frankrijk-dieper-in-politieke-crisis-parlement-stemt-kabinet-weg NOS - Frankrijk dieper in politieke crisis: parlement stemt kabinet weg]</ref> ;3 december * ''Oes-Azië, politiek'': De [[Zuud-Korea]]anse prizzedent Yoon Suk-Yeol kónjig de sjtaot van belègk aaf. De machsgreep is volges um nuuedig veur de [[Gróndjwet]] te besjèrme en es besjèrming taege buurlandj [[Noord-Korea]], wat de lètsten tied sjteeds agressiever waert. Zoewaal de regerende conservatief partie es de oppositie zint kritisch euver de besjlissing. Later woort de noodtoesjtand weer ingetrokke.<ref>[https://apnews.com/article/south-korea-yoon-martial-law-997c22ac93f6a9bece68454597e577c1 AP News - South Korean parliament votes to defy president by lifting his declaration of martial law]</ref> ===november=== ;29 november * ''Vereinig Keuninkriek & Ierlandj, politiek'': 't [[Groet-Brittannië|Brits]] Liegerhoes sjtump in mit de legalisering van [[euthanasie]] in [[Ingelandj]] en [[Wales]].<ref>[https://www.theguardian.com/society/2024/nov/29/mps-vote-for-assisted-dying-in-england-and-wales The Guardian - MPs back landmark bill to legalise assisted dying in England and Wales]</ref> * ''Belsj Limburg'': teentalle personeelsleje van de gemeinte [[Heuze-Zolder]] waere tegeliek krank nao 'n biejeinkóms mit lunch.<ref>[https://www.heusden-zolder.eu/veel-gemeentepersoneelsleden-ziek-na-brainstorm.aspx Heusden-zolder.eu - Ruim 60 gemeentepersoneelsleden ziek na brainstorm]</ref> ;28 november * ''Oceanië, politiek'': [[Australië]] verbeujt es iersjte landj oppe welt 't gebroek van [[social media]] veur jongere.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6337065/australie-verbiedt-als-eerste-land-ter-wereld-sociale-media-voor-jongeren.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Australië verbiedt als eerste land ter wereld sociale media voor jongeren]</ref> * ''Midde-Oeste'': Syrische rebelle ónger leijing van de islamitische beweging [[:en:Hay'at Tahrir al-Sham|Hay'at Tahrir al-Sham]] beginne e [[:nl:https://nl.wikipedia.org/wiki/Offensief_in_het_noordwesten_van_Aleppo_(2024)|offensief]] in 't noorde van [[Syrië]] en verovere daobie ouch [[Aleppo]]. 't Geit óm de zjwaorste gevechte in jaore in 't door [[Syrische Börgeroorlog|börgeroorlog]] versjeurd landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2546266-geweld-laait-op-in-noord-syrie-zware-gevechten-tussen-rebellen-en-leger NOS - Geweld laait op in Noord-Syrië: zware gevechten tussen rebellen en leger]</ref> * ''Belsj, politiek'': D'n extreemrechse politieker [[Roeland Raes]] ([[Vlaams Belang]]), bekèndj óm zien negationistische ideeë, sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240221_93241858 De Standaard - Live politiek | Roeland Raes (Vlaams Belang), ooit veroordeeld voor negationisme, overleden]</ref> ;27 november * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': in 't centrum van [[Heële]] weëd e [[Romeinse tied in de Limburge|Romeins graaf]] gevónge.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2798968/tweeduizend-jaar-oud-graf-onder-raadhuisplein-in-heerlen?fbclid=IwY2xjawG1stNleHRuA2FlbQIxMQABHdNs-ofssm_X0YDGi2w8Is3w6TiX_Gym-47-TG1j9fkBv2hSxmWR2tPLoA_aem_-3v16oZoSiJDUwoBDROseg L1 - Tweeduizend jaar oud graf onder Raadhuisplein in Heerlen]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] en [[Hezbollah]] sjlete 'ne waopesjtilsjtand. 't Libanees leger geit same mit de [[VN]] de rös handjhave in 't zude van [[Libanon]].<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10561745/wapenstilstand-israel-en-hezbollah-over-duur-nog-onduidelijkheid BNR - Wapenstilstand Israël en Hezbollah, ‘Over duur nog onduidelijkheid’]</ref> * ''Nederlands Limburg'': [[Donny M.]] weurt veroerdeild tot 25 jaor gevaangenis en [[tbs]] mèt dwaangverpleging veur de oontveuring, verkrachting en maord op 't negejaoreg keend Gino.<ref>[https://www.nu.nl/misdaad/6336940/donny-m-krijgt-25-jaar-cel-en-tbs-voor-ontvoering-misbruik-en-vermoorden-gino-9.html Nu.nl - Donny M. krijgt 25 jaar cel en tbs voor ontvoering, misbruik en vermoorden Gino (9)]</ref> ;26 november * ''Belsj Limburg, natuur & milieu'': i g'n [[Voere (sjtrieëk)|Voersjtrieëk]] tösje [[S'n Maeëte]], [[Voere (plaats)|Voere]] en [[Norbik]] waët vör 't ieësjt 'n [[wil kat]] gesjpot.<ref>[https://www.hln.be/voeren/wilde-kat-voor-het-eerst-gespot-in-natuurgebied-altenbroek-in-voeren~ac2a5f00/?fbclid=IwY2xjawG2ggBleHRuA2FlbQIxMAABHaKfCfctCkcb_pPfcJnZBuCi39b9gEjq7Tx1ZBb17HuGe1K4QSEzBeqsYw_aem_-8xJS5pBSPi_MFq-55DHNw%3Ffbclid%3DIwY2xjawG2ggBleHRuA2FlbQIxMAABHaKfCfctCkcb_pPfcJnZBuCi39b9gEjq7Tx1ZBb17HuGe1K4QSEzBeqsYw_aem_-8xJS5pBSPi_MFq-55DHNw&referrer=https%3A%2F%2Fl.facebook.com%2F HLN - Wilde kat voor het eerst gespot in natuurgebied Altenbroek in Voeren]</ref> ;23 november * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wuuert viefdje inne Grand Prix van [[Las Vegas]]. Daomit kump t'r veur ziene kónkurent [[Lando Norris]] oet en wuuert t'r veure veerdje kieër werreldmeister vanne [[Formule 1]]. ;21 november * ''Midde-Oeste'': 't Internationaal Sjtraofhof in [[Den Haag]] vaerdig arrestatiebevele oet taege d'n [[Israel]]ische premier [[Benjamin Netanyahu]], veurmalig minister van Defensie [[Yoav Gallant]] en [[Hamas]]-leijer [[Mohammed Deif]]. De drie waere vervolg veur kreegsmisdade: Deif veur de terroristische aanvalle op Israel van 7 oktober [[2023]] en de bei Israelische politici veur misdade in de [[Gazasjtroek]]. Óndutelik is aevel of Deif nog in laeve is. Meugelik is hae ierder dit jaor doedgemaak bie 'nen Israelischen aanval.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6336247/arrestatiebevelen-strafhof-tegen-premier-netanyahu-oud-minister-gallant-en-hamas-leider.html Nu.nl - Arrestatiebevelen Strafhof tegen premier Netanyahu, oud-minister Gallant en Hamas-leider]</ref> ;20 november * ''Europa algemein, economie'': d'n Amerikaansen [[auto]]fabrikant [[Ford]] sjrap 4000 jobs in zien Europese fabrieke, ómdat de verkoup tröklöp. Veural in [[Duutsjlandj]] zölle väöl jobs verdwiene.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6336139/ford-schrapt-nog-eens-duizenden-banen-in-europese-autofabrieken.html NU.nl - Ford schrapt nog eens duizenden banen in Europese autofabrieken]</ref> ;19 november * ''Nederlandj, economie'': De Volksbank, eigenaer van de merke SNS, ASN Bank, RegioBank en BLG Wonen, sjrap 750 jobs en is van plan óm de versjillende bankmerke same te veuge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2545045-volksbank-reorganiseert-en-schrapt-750-banen NOS - Volksbank reorganiseert en schrapt 750 banen]</ref> * ''Sjport'': Nederlandj wintj in de [[Davis Cup]] mit 2-1 van Sjpanje. Hiemit kump ouch 'n èndj aan de loupbaan van [[Rafael Nadal]], dae jaorelank aan de waereldtop sjtóng. * ''Oes-Azië, politiek'': in [[Hongkong]] waere 47 veuraansjtaonde [[democratie|democratischgezinde]] activiste veroerdeild tot jaorelang gevangenissjtraove. De activiste woorte in [[2021]] opgepak, ómdat ze betrokke zouwe zeen gewaes bie ónofficieel veurverkezinge veur de oppositie en daomit de controversieel Nationaal Veiligheidswet van de Communistische Partie van [[China]] zouwe höbbe euvertraeje.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2024/nov/19/hong-kong-47-hk47-sentencing-national-security-trial The Guardian - HK47: dozens of pro-democracy activists jailed in Hong Kong’s largest national security trial]</ref> ;18 november * ''Noord-Europa, natuur & milieu, politiek'': [[Denemarke]] geit belasting höffe op [[CO2]]-oetsjtoot van [[vie]]. De maotregel is e óngerdeil van e akkoord wat is gesjlote tösje natuur- en [[landjboew]]organisaties. In dat akkoord sjteit wiejer dat 15% van de landjboewgróndj ómgezat waert in [[bösj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2544968-landbouwakkoord-in-denemarken-15-procent-van-de-landbouwgrond-wordt-bos NOS - Landbouwakkoord in Denemarken: 15 procent van de landbouwgrond wordt bos]</ref> * ''Belsj, Nederlands Limburg'': de Belsje en Nederlandse pelitie hawwe 'n zeukactie in de [[Vesder]] in [[Verviers]] in verband met de Tefaf-zjuwielerouf in [[Mestreech]] op 28 juni [[2022]]. De zeukactie heet gein rizzeltate opgelieverd.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241118_93975527 De Limburger - Urenlange zoekactie Tefaf-juwelenroof in Belgische rivier levert geen resultaat op]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Franse componis van leechte meziek [[Charles Dumont]], ónger mie bekèndj es de vaste componis van [[Édith Piaf]], sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6335840/charles-dumont-die-veel-liedjes-schreef-voor-edith-piaf-overleden.html Nu.nl - Charles Dumont, die veel liedjes schreef voor Édith Piaf, overleden]</ref> ;17 november * ''Midde-Oeste'': Mohammed Afif, 'nen bekinde woordveurder van terreurbeweging [[Hezbollah]], waert doedgemaak bie 'nen [[Israel]]ische lóchaanval op de [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cx2ndzpwllxo BBC - Hezbollah media chief killed in Israeli strike in Beirut]</ref> * ''Europa algemein, Noord-Amerika'': De [[VS]] gaeve veur 't iers toesjtömming aan [[Oekraïne]] óm [[:en:ATACMS|ATACMS-rakette]] in te zètte in [[Róslandj]].<ref>[https://www.nytimes.com/2024/11/17/us/politics/biden-ukraine-russia-atacms-missiles.html New York Times - Biden Allows Ukraine to Strike Russia With Long-Range U.S. Missiles]</ref> [[Frankriek]] en 't [[Vereinig Keuninkriek]] volge mit toesjtömming veur 't gebroek van Frans-Britse [[:en:Storm Shadow|Storm Shadow/SCALP-rakette]] boete Oekraïne.<ref>[https://defence-industry.eu/france-and-britain-greenlight-use-of-storm-shadow-missiles-by-ukraine-against-russia/ Defence Industry.eu - France and Britain greenlight use of Storm Shadow missiles by Ukraine against Russia]</ref> ;15 november * ''Belsj Limburg'': In [[Peer (Belsj)|Peer]] begintj 'nen illegale [[rave]] op 't terrein van de failliete meubelhandel [[Heylen]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20241116_92830148 De Standaard - Duizend feestvierders aanwezig op illegale rave in Peer, vijf mensen gearresteerd en twee naar het ziekenhuis gebracht]</ref> ;13 november * ''Nederlandj, economie'': winkelkete [[Blokker (winkelkete)|Blokker]] geit failliet. De 400 winkels blieve veurluipig nog waal aope óm e deil van de sjulde in te losse.<ref>[https://nos.nl/artikel/2544319-blokker-failliet-verklaard-winkels-blijven-voorlopig-open NOS - Blokker failliet verklaard, winkels blijven voorlopig open]</ref> ;12 november * ''Nederlandj, economie, natuur & milieu'': 't Gerechshof in [[Den Haag]] oerdeilt dat olieconcern [[Shell]] zelf moog bepale wie 't ziene [[CO2]]-oetsjtoet geit vermènjere. Daomit waert e ierder vonnis oet [[2021]] vernetig, woe-in de rechter zjuus oerdeilde dat 't bedrief d'n oetsjtoet taege [[2030]] mit 45% mós vermènjere ten opzichte van 't niveau van [[2019]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2544216-milieudefensie-aangeslagen-na-verlies-klimaatzaak-uitspraak-biedt-wel-aanknopingspunten NOS - Milieudefensie aangeslagen na verlies klimaatzaak, uitspraak biedt wel aanknopingspunten]</ref> * ''Weitesjap'': Mit hölp van satellietbeelder weurt de historische sjtad [[al-Qadissiyah]] in 't hujig [[Irak]] heróntdèk.<ref>[https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/locating-alqadisiyyah-mapping-iraqs-most-famous-early-islamic-conquest-site/21B9442A0AF8C5AF41F67D7F270B0E34 ''Anitquity'' - Locating al-Qadisiyyah: mapping Iraq's most famous early Islamic conquest site]</ref> ;11 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsj-Britse sjilder [[Frank Auerbach]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6335184/brits-duitse-schilder-frank-auerbach-93-overleden.html Nu.nl - Brits-Duitse schilder Frank Auerbach (93) overleden]</ref> ;8 november * ''Nederlandj, economie'': E-bikefabrikant Stella geit [[faillissement|failliet]]. Winkels en servicepunte blieve gesjlote en alle 440 werknömmers zint op de huuegde gebrach van 't faillissement.<ref>[https://nos.nl/artikel/2543723-e-bikefabrikant-stella-nu-officieel-failliet NOS - E-bikefabrikant Stella nu officieel failliet]</ref> ;7 november * ''Nederlandj'': in 't centrum van [[Amsterdam]] waere supporters van de Israelische vootbalclub Maccabi Tel Aviv aangevalle door pro-Palestiense betogers. Ierder dae aovend waor 't al ónröstig. In totaal waere 62 luuj tiedes de relle opgepak. Mierder Maccabi-fans rake gewóndj.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/femke-halsema-op-telegram-werd-opgeroepen-tot-jodenjacht-dat-is-een-schande~a404b6463/ AD - Femke Halsema: ‘Op Telegram werd opgeroepen tot Jodenjacht, dat is een schande’]</ref> ;6 november * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj, politiek'': de [[Freie Demokratische Partei|FDP]] trèk alle [[minister]]s truuk oet 't [[kabinet-Scholz]].<ref>[https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-ampel-krise-100.html Tagesschau - liveblog: Bruch der Ampelkoalition ++ FDP zieht alle Minister aus Regierung zurück ++]</ref> ;5 november * ''Naord-Amerika, politiek'': De rippeblikeinse kandidaat [[Donald Trump]] wintj de Amerikaanse presidentjsverkezinge van ziene democratische rivaal [[Kamala Harris]].<ref>[https://www.nytimes.com/interactive/2024/11/05/us/elections/results-president.html New York Times - Presidential Election Results]</ref> * ''Nederlandj, economie'': 't Brits [[Aerdaolje|olie]]concern BP maak bekindj dat 't al zien 335 tankstations in [[Nederlandj]] wilt verkoupe. De kuiper nump óngevier doezend werknömmers euver.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6334329/oliebedrijf-bp-verkoopt-alle-nederlandse-tankstations.html Nu.nl - Oliebedrijf BP verkoopt alle Nederlandse tankstations]</ref> * ''Midde-Oeste, politiek'': De Israelische premier [[Benjamin Netanyahu]] vervingk minister [[Yoav Gallant]] van Defensie. [[Israël Katz]] van Boetelandse Zake waert beneump tot de nuje minister van Defensie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2543388-netanyahu-ontslaat-minister-gallant-op-moment-dat-israel-op-meerdere-fronten-actief-is NOS - Netanyahu ontslaat minister Gallant op moment dat Israël op meerdere fronten actief is]</ref> ;4 november * ''Frankriek'': in [[Paries]] begintj 't proces taege ach luuj die verdach waere van betrokkeheid bie de moord op Samuel Paty in [[2020]].<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/11/04/proces-tegen-8-mensen-die-betrokken-waren-bij-haatcampagne-tegen/ VRT - Proces over moord op Franse leraar Samuel Paty van start: 8 verdachten staan terecht voor terrorisme]</ref> * ''Kóns en cultuur'': E [[pospunk]]nómmer wat saer jaore bekèndjsjtóng es "'t mies mysterieus leedsje op 't Internèt" weurt geïdentificeerd as "[[Subways of your mind]]" van d'n Duutsje band [[FEX]]; 'n identificatie die de bandleje einen daag later bevestige.<ref>[https://www.rollingstone.com/music/music-news/most-mysterious-song-internet-identified-subways-of-your-mind-1235153685/ Rolling Stone - One of the Internet’s Biggest Musical Mysteries Has Likely Been Solved]</ref> ;3 november * ''Oes-Europa, politiek'': zittend prizzedent Maia Sandu wèntj mit 54% van de sjtömme ouch de twiede rónde van de [[Moldavië|Moldavische]] prizzedentsverkezinge. Zie versjleit daomit häöre pro-Róssischen taegesjtander Stoianoglo (46%).<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6334116/zittend-president-sandu-wint-verkiezingen-in-moldavie-na-nek-aan-nekrace.html Nu.nl - Zittend president Sandu wint verkiezingen in Moldavië na nek-aan-nekrace]</ref> * ''Nederlands Limburg'': bie e óngeluk mèt mjèrder auto's op de [[A2]] ter hwagde van [[Meersje]] kump eine perswan um 't laeve, ach anger luuj rake gewónd.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241103_92200325 De Limburger - Dode en acht gewonden bij ongeluk met meerdere auto’s op A2 bij Meerssen]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse popmuzikantj en producentj [[Quincy Jones]] sjtörf op 91-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2543184-muzikant-en-producent-quincy-jones-91-overleden NOS.nl - Muzikant en producent Quincy Jones (91) overleden]</ref><ref>[https://www.nu.nl/muziek/6335350/muzikant-en-producer-quincy-jones-overleed-aan-alvleesklierkanker.html Nu.nl - Muzikant en producer Quincy Jones overleed aan alvleesklierkanker]</ref> ;2 november * ''Zuud-Amerika, economie, natuur & milieu'': op 'ne [[VN]]-top in [[Calí]], [[Colombia]], waert besjlote dat inheimse volkere ouch 'n permanente vertaegewoordiging kriege. Wiejer waere aafsjpraoke gemaak euver 't gebroek van [[DNA]] van [[plante]]. Mit e fonds veur bedrieve waere de opbringste van genetische data oet de [[natuur]] ierliker herverdeild, ónger mie ónger de inheimse volker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542918-inheemse-volkeren-krijgen-permanente-vertegenwoordiging-bij-vn-voor-natuurbeleid NOS - Inheemse volkeren krijgen permanente vertegenwoordiging bij VN voor natuurbeleid]</ref> * ''Zuud-Amerika, politiek'': 'ne Gewapende groep giezelt 200 militaire inne [[Bolivia]]anse regio [[Cochabamba]] en haje drie poste bezat. De giezeling is hoegswaarsjienlik 't gevolg van e politiek conflik binne de regerende socialistische MAS-partie tösje de hujige prizzedent [[:nl:Luis Arce|Luis Arce]] en de veurmalige prizzedent [[:nl:Evo Morales|Evo Morales]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2543027-regering-bolivia-gewapende-groep-gijzelt-meer-dan-200-militairen NOS - Regering Bolivia: gewapende groep gijzelt meer dan 200 militairen]</ref> * ''Midde-Oeste'': de Israelische marine óntveurt e hoeggeplaats lid van terreurbeweging [[hezbollah]] in de noordelike [[Libanon|Libanese]] kössjtad [[Batroun]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2024/nov/02/israeli-military-abducts-alleged-hezbollah-official-in-sea-raid The Guardian - Israel abducts alleged Hezbollah official in unprecedented sea raid]</ref> ;1 november * ''Zuudoes-Europa'': inne [[Servië|Servische]] sjtad [[Novi Sad]] sjtort e deil van 't daak van 'n treinsjtasie in. Hiebie valle 14 doeje en dertig gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542860-veertien-doden-na-instorten-dak-treinstation-servie NOS - Veertien doden na instorten dak treinstation Servië]</ref> ===oktober=== ;30 oktober * ''Zudelik Afrika, politiek'': Nao verkezinge in [[Botswana]] kump veur 't iers in de historie van 't landj 'n anger partie es de BDP aan de mach. De oppositiebóndj UDC haoltj 'n groete miejerheid in 't parlemènt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542819-voor-het-eerst-in-58-jaar-nieuwe-partij-aan-de-macht-in-botswana NOS.nl - Voor het eerst in 58 jaar nieuwe partij aan de macht in Botswana]</ref> * ''Midde-Oeste, Weitesjap, kóns en cultuur'': Arsjeologe make de vónds bekèndj van 'n veerdoezendj jaor aw sjtad in de [[Khaybar]]-oase in [[Saoedi-Arabië]]. De sjtad had 'n walmoer van 14,5 kilomaeter mit neet mènjer es 180 bastions.<ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0309963 Plos One - A Bronze Age town in the Khaybar walled oasis: Debating early urbanization in Northwestern Arabia]</ref> ;29 oktober * ''Zuud-Europa, natuur & milieu'': zeker 202 luuj kómme óm 't laeve bie euversjtruiminge in 't zuudoeste van [[Sjpanje]].<ref>[https://elpais.com/espana/2024-10-29/la-dana-en-espana-en-directo-ultimas-noticias-del-temporal-y-las-inundaciones.html El Pais - Última hora de la dana, en directo | Al menos 95 muertos y decenas de desaparecidos en la peor gota fría del siglo en España]</ref> * ''Midde-Amerika, Weitesjap, kóns en cultuur'': De vónds van 'n [[Maya]]-rewienesjtad in [[Campeche]] weurt bekèndj gemaak.<ref>[https://news.tulane.edu/pr/have-we-found-all-major-maya-cities-not-even-close-new-research-suggests Tulane University - Have we found all the major Maya cities? Not even close, new research suggests]</ref> De sjtad krieg de naam ''[[Valeriana (vindplaots)|Valeriana]]''. ;28 oktober * ''Midde-Amerika, Kóns en cultuur'': De Cubaansen trompettis [[Manuel Maribal]], bekèndj van de [[Buena Vista Social Club]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6333437/buena-vista-social-club-trompettist-manuel-mirabal-op-91-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Buena Vista Social Club-trompettist Manuel Mirabal op 91-jarige leeftijd overleden]</ref> ;26 oktober * ''Wes-Azië/Oes-Europa, politiek'': in [[Georgië]] waere parlementsverkezinge gehoute. Regeringspartie Georgische Druim wèntj volges officieel peilinge mit 54 % van de sjtömme. De partie sjtelt zich de lètsten tied sjteeds autoritairder op en beweeg zich richting buurlandj [[Róslandj]]. De prizzedent van 't landj, Salome Zoerabisjvili, erkint d'n oetsjlaag neet. Volges de oppositie en de OVSE woorte kezers geïntimideerd en ónger drök gezat.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542330-president-georgie-erkent-verkiezingsuitslag-niet-en-roept-op-tot-demonstraties NOS - President Georgië erkent verkiezingsuitslag niet en roept op tot demonstraties]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] vèlt militair doele aan in [[Iran]], woe-ónger in de huidsjtad [[Teheran]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2542134-israel-claimt-succes-bij-luchtaanval-militaire-doelen-iran-iran-relativeert-impact NOS - Israël claimt 'succes' bij luchtaanval militaire doelen Iran, Iran relativeert impact]</ref> ;24 oktober * ''Zuud-Amerika, politiek'': De [[Venezuela|Venezolaanse]] oppositieleijers María Corina Machado en Edmundo González Urrutia óntvange de [[Sacharovpries]], de hoegste EU-óngersjeijing op 't gebeed van minsjerechte. Machado woort taegegewerk door 't regime van zittend prizzedent Nicolás Maduro. González woort vervolg en vlöchde via de Nederlandse ambassade nao [[Sjpanje]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/10/24/venezolaanse-oppositieleden-winnen-sacharovprijs-a4870579 NRC Handelsblad - Venezolaanse oppositieleden winnen Sacharovprijs]</ref> * ''Midde-Afrika'': de aanklagers van 't [[Internationaal Sjtraofhof]] in [[Den Haag]] lancere e nuuj óngerzeuk nao oorlogsmisdade in 't oeste van [[Congo-Kinshasa|Congo]]. Dao vinge saer inkel jaore gevechte plaats tösje 't regeringsleger en de [[:nl:M23-beweging|M23-beweging]], 'n rebellegroepering wat óngersjteund waert door buurlandj [[Rwanda]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241024_97092831 De Limburger - Nieuw onderzoek misdaden tegen de menselijkheid in Oost-Congo: ‘Wat we tot nu toe hebben gedaan, was onvoldoende’]</ref> ;23 oktober * ''Belsj Limburg, Nederlands Limburg'': in de [[Zuud-Willemsvaart]] bie [[Maasmechele]] waert gezoch nao de reste van Angelique Hendrix oet [[Sjtein]]. Ze woort in [[1990]] es vermis opgegaeve. E jaor later woort 'ne sjeiel gevónje en ónlangs is oet 'ne [[DNA]]-match gebleke dat dae inderdaad van häör is.<ref>[https://www.hln.be/maasmechelen/politie-in-maasmechelen-op-zoek-naar-resten-van-nederlandse-vrouw-die-in-1990-verdween~a8a61e29/ HLN - Politie in Maasmechelen op zoek naar resten van Nederlandse vrouw die in 1990 verdween]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek & Ierlandj, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': [[Duutsjlandj]] en 't [[Vereinig Keuninkriek]] teikene e nuuj militair pak. Aafgesjpraoke waert dat bei lenj mie metein gaon samewerke op 't gebeed van defensie en same wapes zulle óntwikkele.<ref>[https://www.welt.de/politik/ausland/article254143676/Epochal-Deutschland-und-Grossbritannien-unterzeichnen-Verteidigungsvereinbarung.html Die Welt - Deutsche Jets in Großbritannien – Berlin und London unterzeichnen Verteidigungsabkommen]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'n sjeetpartie bie TUSAS, e groet lóch- en ruundevaartbedrijf inne Törkse huidsjtad [[Ankara]], valle vief doeje en 22 gewónje. Törkieje hèlt de [[PKK]] verantwoordelik veur d'n aansjlaag en vèlt doele van die beweging aan in 't noorde van [[Irak]] en [[Syrië]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6332794/turkije-verdenkt-pkk-van-dodelijke-aanslag-in-ankara-en-voert-luchtaanvallen-uit.html Nu.nl - Turkije verdenkt PKK van dodelijke aanslag in Ankara en voert luchtaanvallen uit]</ref> * ''Centraal-Azië, Weitesjap'': 'n gróp arsjeologe maak de vónds bekèndj van [[Tugunbulak]], 'n groete rewienesjtad in [[Oezbekistan]] aan de [[Zieroute]], die op mie es 2000 maeter huugde ligk.<ref>[https://archive.ph/TWZdv#selection-1191.48-1191.122 Nature - Surprisingly high-altitude Silk Road city mapped from the sky]</ref> ;22 oktober * ''Belsj Limburg'': bie hoeszeukinge in [[Hasselt]] waere drie persoene gearresteerd. 't Geit óm twintigers die verdach waere van deilname aan 'n [[terrorisme|terroristische groepering]] en 't versjpreie van terroristische [[propaganda]].<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241024_95710310 Het Belang van Limburg - Drie personen uit Hasselt gearresteerd in terreuronderzoek]</ref> ;20 oktober * ''Politiek, Zuud-Europa'': De Turkse geiselike en politicus [[Fethullah Gülen]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2541568-turkse-geestelijke-gulen-83-aartsvijand-van-erdogan-overleden NOS.nl - Turkse geestelijke Gülen (83), aartsvijand van Erdogan, overleden]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': in [[Moldavië]] waere prizzedentsverkezinge en e [[referendum]] euver de toetraejing tot de [[EU]] gehoute. Zittend prizzedent Maia Sandu haet mit 42% de meiste sjtömme binnegehaold, meh neet de absolute mierderheid. Alexandr Stoianoglo, häöre pro-Róssischen taegehanger, waert twiede mit 26% van de sjtömme. 'n Klein mierderheid van 50,42% sjtömp veur toetraejing, óndanks meugelike Róssische inmening.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6332505/moldavie-verkiest-met-piepklein-verschil-toenadering-eu-boven-rusland.html Nu.nl - Moldavië verkiest met piepklein verschil toenadering EU boven Rusland]</ref> ;19 oktober * ''Economie, Midde-Amerika'': in groete deile van [[Cuba]] vèlt de [[elektricitèèt|sjtroum]] oet. 't Landj haet te make mit tekórt aan [[brandjsjtof]] en sjlech óngerhaud in de energiesector.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c8elzx8dg7zo BBC - Much of Cuba remains without power - 24 hours after main power plant fails]</ref> * ''Weitesjap, Midde-Oeste, Europa algemein'': D'n [[Israel]]ischen historicus [[Yehuda Bauer]] sjtörf op 98-jäörige laeftied. Hae is bekindj gewaore mit zien óngerzeuk nao d'n [[Holocaus]] en 't [[antisemitisme]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2541397-vernieuwend-holocaustonderzoeker-yehuda-bauer-98-overleden NOS - Vernieuwend Holocaustonderzoeker Yehuda Bauer (98) overleden]</ref> * ''Belsj en Luxembörg, politiek'': 't extreem-rechs [[Vlaams Belang]] geit mitbesjture in [[Ranst]], inne [[Antwerpe (provincie)|provincie Antwerpe]]. Daomit waert 't [[cordon sanitaire]] gebraoke.<ref>[https://www.hln.be/binnenland/cordon-sanitaire-doorbroken-in-ranst-politicoloog-carl-devos-dit-kan-een-precedent-scheppen~a0877573/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Hln.be - Cordon sanitaire doorbroken in Ranst. Politicoloog Carl Devos: “Dit kan een precedent scheppen”]</ref> ;16 oktober * ''Midde-Oeste'': De Palestiensen terroris [[Yahya Sinwar]], leisman van [[Hamas]] en brein achter d'n aanval van 7 oktober 2023, weurt in 'nen Israëlischen aanval ómgebrach.<ref>[https://nos.nl/artikel/2541233-ook-hamas-bevestigt-nu-dood-van-leider-sinwar NOS.nl - Ook Hamas bevestigt nu dood van leider Sinwar]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse zenger [[Liam Payne]], bekèndj van [[One Direction]], sjprink op 31-jäörige laeftied zienen doed tegemoot.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6331973/voormalig-one-direction-lid-liam-payne-31-overleden-na-val-van-balkon.html Nu.nl - Voormalig One Direction-lid Liam Payne (31) overleden na val van balkon]</ref> ;14 oktober * ''Weitesjap, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse psycholoog [[Philip Zimbardo]], bekèndj van 't beröchte Stanford-gevangenisexperiment in [[1971]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6332310/bedenker-van-berucht-stanford-gevangenisexperiment-overleden.html Nu.nl - Bedenker van berucht Stanford-gevangenisexperiment overleden]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In Mestreech begint de inhajdeleke behandeling vaan de zaak tege [[Donny M.]], dee verdach weurt vaan verkrachting en kindermaord.<ref>[https://www.nu.nl/misdaad/6331639/donny-m-over-seksueel-misbruik-gino-toen-ik-hem-zag-ging-er-een-knop-om.html Nu.nl - Donny M. over seksueel misbruik Gino: 'Toen ik hem zag, ging er een knop om']</ref> * ''Economie'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (economie)|Nobelpries in de Economie]] geit nao [[Daron Acemoglu]], [[Simon Johnson]] en [[James A. Robinson]] "veur studies nao wie institute weure gevörmp en invlood op de welvaort höbbe."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2024/press-release/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> ;13 oktober * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': in [[Venlo]] wuuert 'n namemonument ónthöld veur slachoffers van de bombardemente in 't naojaor van [[1944]], tiedes de [[Twieëde Waereldoorlog]].<ref>[https://omroepvenlo.nl/nieuws/artikel/namenmonument-onthuld-tijdens-ceremonie-op-arsenaalplein Omroep Venlo - Namenmonument onthuld tijdens ceremonie op Arsenaalplein]</ref> * ''Politiek, Belsj en Luxembörg'': Op 't Belsj vènje gemeinte- en provincieverkezinge plaats. De centrumpartieë hauwe zich in 't gemein good, mae in [[Ninove]] haolt 't Vlaams Belang de absolute miejerheid. ;12 oktober * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': twelf nuuj luuj traeje toe tot de [[Ridderlike Orde van het Heilig Graaf van Jeruzalem]] in 'n zeldzaam plechtigheid inne [[Sint-Christoffelkathedraal]] in [[Remunj]].<ref>[https://www.kn.nl/verdieping/interview-verdieping/een-machtig-welkomstgevoel-voor-nieuwe-ridders-en-edelvrouwen-van-het-heilig-graf/ Katholiek Nieuwsblad - Een ‘machtig welkomstgevoel’ voor nieuwe ridders en edelvrouwen van het Heilig Graf]</ref> ;11 oktober * ''Politiek'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Nobelpries veur de Vrei]] geit nao [[Nihon Hidankyo]] "um zien inspanninge veur 'ne wereld vrij vaan kernwaopes door mèt getuigeversleeg te tuine tot kernwaopes noets mie gebruuk mage weure."<ref>[https://www.nobelprize.org/press-release-peace-2024/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> * ''Nederlands Limburg'': e vrachsjeep veurt tege 'n stuw in de [[Maos]] bij [[Mestreech]]. De bemanning is in veiligheid gebrach en geine is gewoond geraak.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241012_92610505 De Limburger - Video: Vrachtschip vaart tegen stuw en dreigt te zinken in Maastricht: bemanning in veiligheid]</ref> ;10 oktober * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] geit nao [[Han Kang]] "veur häör intens poëtische proza wat historische trauma's aongrip en de breekbaarheid vaan 't minselek leve bloetlègk."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2024/press-release/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> ;9 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Nobelpries in de Sjemie]] geit nao [[David Baker]] "veur eiwit-oontwerp mèt de computer" en nao [[Demis Hassabis]] en [[John M. Jumper]] "veur de veurspeuling vaan eiwitstructure".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2024/press-release/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> ;8 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Nobelpries in de Natuurkónde]] geit nao [[John J. Hopfield]] en [[Geoffrey E. Hinton]] "veur hun groondlègkende oontdèkkinge en oetvindinge die [[mesjieneliere]] mèt [[neuraal nètwerk]]e meugelik make."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2024/press-release/ Nobelprize.org - Paersberich]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': [[Niek Murray]] zaet te sjtoppe es festivaldirecteur van [[Pinkpop]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241008_96959972 De Limburger - Niek Murray, de opvolger van Jan Smeets, stopt als festivalmanager Pinkpop]</ref> ;7 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Nobelpries in de Genaeskónde]] geit nao [[Victor Ambros]] en [[Gary Ruvkun]] "óm de óntdèkking van 't [[microRNA]] en zien rol in pos-transcriptioneel generegulatie".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2024/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries veur de Genaeskónde 2024 (Paersberich)]</ref> ;6 oktober * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj 't WK fietse op sjteinsjlaagwaeg bie de mansluuj. * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Johan Neeskens]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6330846/voetbalicoon-johan-neeskens-73-plotseling-overleden.html Nu.nl - Voetbalicoon Johan Neeskens (73) plotseling overleden]</ref> ;5 oktober * ''Weitesjap, Zuud-Europa'': D'n Italiaanse moleculair bioloog [[Sammy Basso]] sjtörf op 28-jäörige laeftied ane gevolge van [[progeria]], 'n zeldzaam krenkde woebie 't lief van de patiënt zier sjnel verajerd. Basso waor veur zoewied bekindj d'n aadste patiënt mit dees krenkde en deeg dao óngerzeuk nao.<ref>[https://www.rainews.it/articoli/2024/10/e-morto-sammy-basso-il-malato-di-progeria-il-piu-longevo-al-mondo-messaggi-commossi-33151f0d-e0cf-41d5-866a-183797a73de1.html Rainews.it - È morto Sammy Basso, il malato di progeria il più longevo al mondo]</ref> * ''Sjport'': [[Marianne Vos]] wintj 't WK fietse op sjteinsjlaagwaeg bie de vrouwluuj. ;3 oktober * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': 't [[Genneps]] waordebook waert geprizzenteerd in 't historisch sjtadhoes van [[Gennep]].<ref>[https://www.veldeke.net/lb/het-genneps-dialectwoordenboek-is-veerdeg/ Veldeke - Het Genneps Dialectwoordenboek is veerdeg]</ref> * ''Politiek, Afrika/Azië, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': [[Groet-Brittannië]] geuf alle eilendjes vanne [[Chagosarchipel]] midden inne [[Indische Oceaan]] aan [[Mauritius]]. De militair basis blief in Britse henj.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c98ynejg4l5o BBC - UK will give sovereignty of Chagos Islands to Mauritius]</ref> * ''Midde-Afrika'': op 't [[Kivumeer]] in 't uterste oeste vanne [[Democratische Rippebliek Congo]] zink e euvervol passagierssjip. Daobie kómme zeker 126 luuj óm 't laeve.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/10/03/beelden-tonen-hoe-schip-kapseist-op-kivumeer-vrees-voor-honderd/ VRT - Beelden tonen hoe schip kapseist op Kivumeer in Congo: vrees voor honderden doden]</ref> * ''Midde-Oeste'': inne [[Gazasjtrook]] bevrieje Israelische militaire 'n [[Jezidi's|jezidische]] vrouw die in [[2014]], tiedes de [[genocide]] op dizze religieuze groep door [[IS]], woort óntveurd en doorverkoch aan 'ne man oet Gaza.<ref>[https://nos.nl/artikel/2539499-israel-redt-jezidische-vrouw-uit-gaza-10-jaar-na-ontvoering-door-is NOS - Israël redt jezidische vrouw uit Gaza, 10 jaar na ontvoering door IS]</ref> ;2 oktober * ''Nederlandj'': 65.000 [[pelissie]]-agente waere getroffe door 'ne [[hack]]-aanval. Veural zakelike gegaeves woorte gesjtole. Inlichtinge- en veiligheidsdeenste dinke dat e anger landj achter d'n aanval zit.<ref>[https://nos.nl/artikel/2539509-wat-kan-het-land-achter-de-politiehack-met-de-gestolen-gegevens NOS - Wat kan het land achter de politiehack met de gestolen gegevens?]</ref> ;1 oktober * ''Midde-Oeste'': [[Iran]] vèlt Israel aan mit 180 ballistische rakètte.<ref>[https://www.haaretz.com/israel-news/2024-10-01/ty-article-live/nsc-spox-u-s-supports-limited-israeli-operations-in-lebanon-to-protect-citizens/00000192-45ff-da69-a797-5fff1f610000 Haaretz - Attack: 180 Missiles Fired From Iran, IDF Says No Additional Threats Detected]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israël]] begintj mit e gróndjoffensief taege [[Hezbollah]].<ref>[https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-09-30-2024-83ea5f243688f309754ec74850de4238 Associated Press - Israel begins ground offensive against Hezbollah in southern Lebanon]</ref> * ''Politiek'': [[Mark Rutte]] weurt geïnstalleerd es secretair-ginneraal van de [[NAVO]].<ref>[https://nos.nl/video/2539172-rutte-geinstalleerd-als-nieuwe-secretaris-generaal-van-de-navo NOS - Rutte geïnstalleerd als nieuwe secretaris-generaal van de NAVO]</ref> * ''Oes-Europa'': Róssische troepe neme de Oes-Oekraïense sjtad [[Voehledar]] in.<ref>[https://www.nu.nl/spanningen-oekraine/6330284/oekraiens-leger-trekt-zich-terug-uit-door-russen-ingenomen-plaats-vuhledar.html Nu.nl - Oekraïens leger trekt zich terug uit door Russen ingenomen plaats Vuhledar]</ref> ===september=== * ''Natuur & milieu, Centraal- en Oes-Europa'': watereuverlas in [[Roemenië]], [[Pole]], [[Tsjechië]] en [[Oosteriek]]. * ''Natuur & milieu, Zuudoes-Azië'': mie es 800 luuj sjtörve es gevolg van [[tyfoon]] Yagi. Hel getroffe is veural [[Vietnam]]. ;30 september * ''Politiek, Belsj'': In [[Vlaandere]] weurt de regering-Diependaele gevörmp. Ze berös op 'n coalitie van [[N-VA]], [[Vooruit]] en [[CD&V]].<ref>[https://web.archive.org/web/20241002082334/https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/09/30/liveblog-verkiezingen-30-september/ VRT - Liveblog - Onderwijsvakbond bezorgd over besparingen in secundair onderwijs, ook Katholiek Onderwijs wil snel overleg met minister Demir (N-VA)]</ref> ;29 september * ''Politiek, Oesteriek'': De rechspopulistische [[FPÖ]] waert mit 29,2 % van de sjtömme de groetste partie bie parlementsverkezinge in [[Oesteriek]].<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/europa/oesterreich-wahl-analyse-100.html Tagesschau - Schwierige Regierungsbildung nach FPÖ-Sieg]</ref> ;28 september * ''Kóns en cultuur, Vereinigde Sjtate'': D'n Amerikaanse zenger-sjriever [[Kris Kristofferson]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/kris-kristofferson-dead-country-music-legend-actor-1236159472/ Variety.com - Kris Kristofferson, Country Music Legend and ‘A Star Is Born’ Leading Man, Dies at 88]</ref> ;27 september * ''Midde-Oeste'': [[Hassan Nasrallah]], de langjäörige leisman van [[Hezbollah]], kump op 64-jäörige laeftied óm bie 'nen Israëlischen aanval.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6329810/hezbollah-bevestigt-dood-van-leider-nasrallah-bij-israelische-aanval.html Nu.nl - Hezbollah bevestigt dood van leider Nasrallah bij Israëlische aanval]</ref> * ''Kóns en cultuur, Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': De Britse actries [[Maggie Smith]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6329745/harry-potter-en-downton-abbey-actrice-maggie-smith-89-overleden.html Nu.nl - Harry Potter- en Downton Abbey-actrice Maggie Smith (89) overleden]</ref> ;23 september * ''Midde-oeste'': Bie Israëlische rakètaanvalle op Zuud-Libanon valle hóngerde doeje en gewonde.<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6329276/bijna-500-doden-en-duizenden-gewonden-gemeld-in-libanon-na-israelische-aanvallen.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Bijna 500 doden en duizenden gewonden gemeld in Libanon na Israëlische aanvallen]</ref> * ''Kóns en cultuur, Belsj'': De Belzjen acteur [[Aron Wade]] sjtörf op 57-jäörige laeftied nao euthanasie.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240923_95357825 De Standaard - Acteur Aron Wade neemt afscheid van het leven door euthanasie wegens psychisch lijden]</ref> ;22 september * ''Politiek, Duutsjlandj'': de [[SPD]] blief mit 30,9% van de sjtömme de groetste partie bie verkezinge in de Duutsje deilsjtaat [[Brandenburg]] (+4,7%). De [[AfD]] kump op de twiede plaats (29,2%, +5,7%). De [[CDU]], Die Linke en de Greune verleze. Groete winnaer op links is 't populistische [[Bündnis Sahra Wagenknecht]].<ref>[https://www.rbb24.de/politik/wahl/Landtagswahl/2024/brandenburg-wahl-2024-hochrechnungen-ergebnisse.html RBB24 - Vorläufiges Endergebnis: SPD vor AfD, BSW vor CDU - Grüne, Linke und Freie Wähler raus]</ref> ;21 september * ''Weitesjap, kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': de Rieksdeens vuur Cultureel Erfgood bevestig de vónds van 3600 munte oet de [[Romeinse tied in de Limburge|Romeinse tied]]. De vindplaats waert neet bekindgemaak.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240921_94616964 De Limburger - Grootste vondst ooit in Limburg: duizenden Romeinse munten van ‘onschatbare historische waarde’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzsaxofonis [[Benny Golson]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2024/09/23/arts/music/benny-golson-dead.html New York Times - Benny Golson, Saxophonist and Composer of Jazz Standards, Dies at 95]</ref> ;20 september * ''Midde-Oeste'': veerteen militante en hoeggeplaatsde commandante van terreurbeweging [[Hezbollah]] kómme óm 't laeve bie 'nen [[Israel]]ische lóchaanval op [[Beiroet]], de huidsjtad van [[Libanon]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2537950-hezbollah-bevestigt-dood-commandanten-na-aanval-israel NOS - Hezbollah bevestigt dood commandanten na aanval Israël]</ref> * ''Nederlandj'': bie e sjtaekincident oppe [[Erasmusbrök]] in [[Rotterdam]] kump eine persoen óm 't laeve. 'ne Man oet [[Zjwitserlandj]] raak zjwaorgewóndj. De verdachte is 'ne 22-jäörige man oet [[Amersfoort]]. Hae zoel bekindj zie bie de [[pelissie]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2537846-verdachte-van-steekpartij-erasmusbrug-is-amersfoorter-bekende-van-politie NOS - Verdachte van steekpartij Erasmusbrug is Amersfoorter, bekende van politie]</ref> * ''Kóns en cultuur, Zuudoes-Azië, Nederlandj'': [[Nederlandj]] geuf 288 sjtökke oet de Riekscollectie truuk aan [[Indonesië]]. 't Geit óm beelde, wapes, munte, serade en textiel die in de ierste helf van de [[19e iew]] en in [[1906]] zint mitgenaome oet respectievelik [[Java]] en Zuud-[[Bali]], wie de bei eilenj nog Nederlandse [[kolonie|koloniën]] waore.<ref>[https://nos.nl/artikel/2537819-nederland-geeft-indonesie-honderden-museumstukken-terug NOS - Nederland geeft Indonesië honderden museumstukken terug]</ref> ;19 september * ''Weitesjap, Kuns en cultuur, Duutsjlandj'': De bibliotheek van [[Leipzig]] maak de vónds van e jäögwerk van [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] bekèndj. 't Geit óm 'n [[Serenaad in C, KV deest|serenaad veur twie viole en cello]].<ref>[https://stadtbibliothek.leipzig.de/detailansicht-news/news/ganz-kleine-nachtmusik-unbekanntes-mozart-stueck-in-leipzig-entdeckt Stadtbibliothek Leipzig - „Ganz kleine Nachtmusik“: Unbekanntes Mozart-Stück in Leipzig entdeckt]</ref> ;17 september * ''Economie, politiek, Nederlandj'': op [[Prinskesdaag]] waert bekindjgemaak dat de totaal oetgave inne begroeting van 't [[Kabbinèt-Schoof|nuuj kabinet]] volgend jaor 457 miljard euro bedrage, 'n toenaam van 23 miljard euro. De groetste oetgaveposte zin sociaal zekerheid en de zörg mit 115 miljard euro. Wiejer waert mie oetgegaeve aan [[justitie]], e sjtrenger [[migratie]]beleid en [[defensie]]. 't [[Óngerwies]] krieg minder geld. Hoeshajes gaon 0,7% in [[koupkraf|koupkrach]] op veuroet.<ref>[https://nos.nl/collectie/13979/artikel/2537546-dit-zijn-de-plannen-en-voornemens-van-het-kabinet-schoof NOS - Dit zijn de plannen en voornemens van het kabinet-Schoof]</ref> * ''Midde-Oeste'': in [[Libanon]] en [[Syrië]] explodeert e groet aantal semafoons in kórten tied. De apparate waere door väöl [[Hezbollah]]-leje op 't lichaam gedrage en gebroek veur mitein te communicere. Bie de óntploffinge valle zikker zesteen doeje en 2750 gewónje. Hezbollah besjöldig [[Israel]] van de óntploffinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2537529-doden-en-duizenden-gewonden-door-exploderende-hezbollah-piepers-in-libanon-en-syrie NOS - Doden en duizenden gewonden door exploderende Hezbollah-piepers in Libanon en Syrië]</ref> ;15 september * ''Vereinig Keuninkriek, Frankriek'': ach migrante kómme óm 't laeve in 't [[Kanaal]] tósje [[Frankriek]] en [[Ingelandj]].<ref>https://nos.nl/artikel/2537203-acht-migranten-omgekomen-in-het-kanaal-bij-frankrijk NOS - Acht migranten omgekomen in het Kanaal bij Frankrijk]</ref> ;11 september * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Peru]]aanse politicus [[Alberto Fujimori]], presidentj tösje 1990 en 2000, sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2024/09/11/americas/peru-former-president-alberto-fujimori-dead-intl-latam/index.html CNN.com - Peru’s ex-leader Alberto Fujimori dies at 86]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjilder [[Peter Klashorst]] sjtörf op 67-jäörige laeftied aan [[AIDS]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2536814-kunstenaar-peter-klashorst-67-overleden NOS.nl - Kunstenaar Peter Klashorst (67) overleden]</ref> ;8 september * ''Kóns en cultuur, Vereinig Keuninkriek'': D'n [[Groeët-Brittannië|Britsen]] basgitaris [[Herbie Flowers]], bekindj van de baslien in "Walk on the Wild Side" van [[Lou Reed]] (1972), sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/uk-news/article/2024/sep/08/herbie-flowers-bassist-lou-reed-walk-on-the-wild-side-dies-aged-86 The Guardian - Herbie Flowers, bassist on Lou Reed’s Walk on the Wild Side, dies aged 86]</ref> * ''Wes-Afrika'': bie 'n explosie van 'ne tankwage gevöld mit brandjsjtof in 't noorde van [[Nigeria]] valle 48 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2536426-brandstoftruck-ontploft-in-nigeria-zeker-48-doden NOS - Brandstoftruck ontploft in Nigeria, zeker 48 doden]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika, Europa algemein'': De [[Venezuela|Venezolaanse]] oppositieleijer [[:en:Edmundo González|Edmundo González]] krieg politiek asiel in [[Sjpanje]]. Nao de controversieel herverkezing van Maduro woort hae nimmie in 't aopebaar gezeen. Hae kreeg óngerdaak in de Nederlandse ambassade in [[Caracas]], de huidsjtad van Venezuela.<ref>[https://nos.nl/artikel/2536405-venezolaanse-oppositieleider-in-spanje-geland-krijgt-politiek-asiel NOS - Venezolaanse oppositieleider in Spanje geland, krijgt politiek asiel]</ref> ;7 september * ''Politiek, Noord-Afrika'': zittend prizzedent Abdelmadjid Tebboune wintj volges officieel ciefers mit 95% van de sjtömme de [[Algerieje|Algeriense]] verkezinge. De oetsjlaag waert in twiefel getrokke.<ref>[https://nos.nl/artikel/2536448-zittend-president-algerije-wint-zoals-verwacht-verkiezingen-veel-vragen-over-uitslag NOS - Zittend president Algerije wint zoals verwacht verkiezingen, veel vragen over uitslag]</ref> ;5 september * ''Politiek, Frankriek'': [[:fr:Michel Barnier|Michel Barnier]] waert aangesjteld es de nuje [[premier]] van [[Frankriek]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2535948-macron-benoemt-brexit-onderhandelaar-barnier-tot-premier-van-frankrijk NOS - Macron benoemt Brexit-onderhandelaar Barnier tot premier van Frankrijk]</ref> ;3 september * ''Oes-Europa'': 't Róssische leger vèlt de [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtad [[Poltava]] aan mit ballistische rakette. Daobie valle 51 doeje en mie es 200 gewónje.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c1m0ylnkylko BBC - Ukraine says soldiers among 51 killed in Poltava missile attack]</ref> ;1 september * ''Politiek, Duutsjland'': de [[AfD]] waert mit 32,8% (+9,4%) van de sjtömme de groetse partie bie verkezinge in de Duutsje deilsjtaat [[Thüringen]]. De [[CDU]] kump op de twiede plaats mit 23,6% (+1,6%). In [[Sachsen]] zint de christendemocrate de groetste gebleve (31,9% in totaal, -0,2%), mit de de AfD (30,6%, +3,1%) es twiede partie. Groete winnaer op links is 't populistische [[Bündnis Sahra Wagenknecht]].<ref>[https://www.zdf.de/nachrichten/politik/deutschland/landtagswahl-sachsen-landtagswahl-thueringen-liveticker-100.html ZDF - Sachsen und Thüringen: Ergebnisse und Reaktionen zu den Wahlen]</ref> ===augustus=== ;26 augustus * ''Oes-Afrika'': in 't noordoeste van [[Soedan]] brik 'ne dam van e sjtuwmeer door. Daobie waere twintig dörper verwoes en rake 50.000 luuj daakloos. Teentalle luuj euverlaeve 't neet.<ref>[https://nos.nl/artikel/2534709-dambreuk-in-sudan-lijkt-uit-te-lopen-op-grote-humanitaire-ramp NOS - Dambreuk Sudan: twintig dorpen verwoest, 50.000 mensen dakloos]</ref> * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie versjillende aansjlaeg inne [[Pakistan|Pakistaanse]] deilsjtaat [[Baloetsjistan]] valle mie es 50 doeje. De Baloch Liberation Army (BLA), 'n separatistische beweging inne regio, haet de aansjlaeg opgeëis.<ref>[https://nos.nl/artikel/2534625-meer-dan-50-doden-in-pakistan-bij-aanslagen-door-separatisten NOS - hMeer dan 50 doden in Pakistan bij aanslagen door separatisten]</ref> ;25 augustus * ''Midde-Oeste'': [[Hezbollah]] sjöt 320 rakette en drones aaf op versjillende doele in [[Israel]], meugelik in reactie op de doed vanne hoeggeplaatsde commandant Fuad Shukr aafgeloupe 30 juli. Wiedoet de meiste waere óngersjöp. Israel reageert mit lóchaanvalle op doele van Hezbollah. In Israel valle kump eine persoen óm 't laeve en in [[Libanon]] valle drie doeje.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cq6rzvyz9p6o BBC - Israel and Hezbollah exchange heavy fire in major escalation]</ref> ;24 augustus * ''Nederlands Limburg'': [[Ron van den Hout]] waert geïnstalleerd es de nuje [[bisjop]] van 't [[bisdóm Remunj]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240823_97194158 De Limburger - Nieuwe bisschop van Roermond wordt geïnstalleerd]</ref> * ''Wes-Afrika'': bie 'ne groetsjalige aansjlaag in Barsalogho, [[Burkina Faso]], kómme mie es 200 luuj óm 't laeve en mie es 300 rake gewóndj. Jama’at Nasr al-Islam wal Muslimin (JNIM), 'ne tereurgroep dae gelink is aan [[Al-Qaeda]] en in dae regio aktief is, waert verantwoordelik gehaje veur 't geweld.<ref>[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240825-burkina-faso-l-h%C3%B4pital-de-kaya-confront%C3%A9-%C3%A0-l-urgence-apr%C3%A8s-le-massacre-de-samedi Rfi.fr - Burkina Faso: l'hôpital de Kaya confronté à l'urgence après le massacre de samedi]</ref> ;23 augustus * ''Duutsjland'': bie 'ne metsaanval op e fies ter iere van 't 650-jäörig besjtaon van [[Solich]] valle drie doeje en mierder gewónje.<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/solingen/solingen-mindestens-drei-tote-bei-attacke-auf-solinger-stadtfest_aid-118174681 Rheinische Post - Mindestens drei Tote bei Attacke auf Solinger Stadtfest]</ref> [[IS]] eis d'n aansjlaag op. De verdachte is 'ne 26-jäörige man oet [[Syrië]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/innenpolitik/solingen-anschlag-is-100.html Tagesschau - Messerangriff in Solingen - ein Anschlag im Namen des IS?]</ref> ;22 augustus * ''Europa algemein'': óp g'n [[NAVO]]-basis in [[Jellekerke]], kótbie [[Broensem]], wurd de dreiging verhuueg noa waarsjuwinge durch deenste oet 't boetelandj. Personeel, wat doa neet noeëdzakelik mót zieë, wurd oet vuurzörg noa hoes gesjik. De oerzaak van de dreiging is nog ónbekindj.<ref>[https://www.aachener-zeitung.de/lokales/region-heinsberg/geilenkirchen/bedrohung-an-nato-flugplatz-was-wir-wissen-und-was-nicht./18316370.html Aachener Zeitung - Bedrohung an Nato-Flugplatz? Was wir wissen und was nicht.]</ref> * ''Nederlands Limburg'': in [[Sjpawbik]] kump 'ne 67-jäörige wandelaer um 't laeve bie 'ne aanval van 'n kudde [[kooj|keuj]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240822_95822482 De Limburger - Man overleden door aanval kudde koeien, natuurgebied in Spaubeek op slot]</ref> ;17 augustus * ''Zuudoes-Azië'': [[Nusantara]] weurt ingewiejd es nuuj huidsjtad van [[Indonesië]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6324903/indonesie-viert-onafhankelijkheid-in-geplande-nieuwe-hoofdstad-nusantara.html Nu.nl - Indonesië viert onafhankelijkheid in geplande nieuwe hoofdstad Nusantara]</ref> ;15 augustus * ''Oes-Europa'': De Oekraïense sjtriedkrachte bezètte inne regio [[Koersk]] e gebeed ter gruutde van óngevier de helf van [[Nederlands Limburg]] (ca. 1000 km²) en richte e militair kentoer op in 't sjtedje Soedzja, de groetste plaats die ze dao höbbe ingenome.<ref>[https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3274674/kursk-incursion-ukraine-sets-military-office-russian-town-sudzha South China Morning Post - Kursk incursion: Ukraine sets up military office in Russian town of Sudzha]</ref> ;14 augustus * ''Politiek, Zuudoes-Azië'': 't [[Thailandj|Thaise]] Hoeggerechshof zet [[premier]] [[:nl:Srettha Thavasin|Srettha Thavasin]] oet zien amb. Hae zoel de [[Gróndjwet]] höbbe euvertraeje, umdat hae 'ne aad-gevangene haet aangesjteld es [[minister]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2533241-thaise-premier-srettha-uit-ambt-gezet NOS - Thaise premier Srettha uit ambt gezet ]</ref> ;12 augustus * ''Weitesjap'': op [[Mars (planeet)|Mars]] waert vleujbaar water óntdèk.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/czxl849j77ko BBC - Reservoir of liquid water found deep in Martian rocks ]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': Tösje [[Berg aan de Maas]] en [[Bor]] weurt begós aan 'n groete óngerhaudsoperatie in 't [[Julianakenaal]]. Hieveur zal ónger mie 't kenaal euver veer kilomaeter waere droeggelag.<ref>[https://nos.nl/artikel/2532956-megaproject-van-start-julianakanaal-drooggelegd-voor-werkzaamheden NOS.nl - Megaproject van start: Julianakanaal drooggelegd voor werkzaamheden]</ref> ;11 augustus * ''Sjport'': De [[Olympische Sjpele]] in Paries loupe aaf. Veur Nederlandj, wat mit 15 gouwe, 7 zilvere en 12 brónze medajes op de zèsde plaats kump, zien dit de succesvolste Sjpele oets; ouch 't Belsj deit 't mit 'n 25e plaats (3 goud, 1 zilver, 6 bróns) baovegemiddeld good. ;10 augustus * ''Economie'': De Amerikaanse tech-óngernumster [[Susan Wojcicki]] sjtörf op 56-jäörige laeftied aan de lóngkanker.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6324084/voormalige-youtube-topvrouw-susan-wojcicki-56-overleden.html Nu.nl - Voormalige YouTube-topvrouw Susan Wojcicki (56) overleden]</ref> ;9 augustus * ''Zuud-Amerika'': e vleegmesjien sjtort denaer kortbie Vinhedo, get ten noordweste van [[São Paulo]] in [[Brazilië]]. Alle 61 inzittende kómme daobie óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2532608-passagiersvliegtuig-met-61-mensen-aan-boord-neergestort-bij-sao-paulo NOS - Passagiersvliegtuig met 61 mensen aan boord neergestort bij São Paulo]</ref> * ''Oes-Europa'': Oekraïense troepe valle Róssische troepe aan op 't [[Kinboern-sjiereilandj]], wat saer 't begin van de [[Rósso-Oekraïenisje kreeg|invasie in 2022]] bezat waert.<ref>[https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-kinburn-spit-raid/33073107.html Rferl.org - Ukraine Raids Russian Forces On Occupied Sliver Of Land In Black Sea]</ref> ;7 augustus * ''Duutsjlandj'': in [[Kröv]], inne Duutsje deilsjtaat [[Rienland-Palts]], sjtort e hotel in. Daobie valle twie doeje en zeve gewönje.<ref>[https://web.archive.org/web/20240807202820/https://www.swr.de/swraktuell/rheinland-pfalz/trier/hotel-in-kroev-an-der-mosel-eingestuerzt-zwei-tote-100.html SWR - Letzte Überlebende aus eingestürztem Hotel in Kröv gerettet]</ref> ;6 augustus * ''Politiek, Zuud-Azië'': in [[Bangladesh]] waert eine daag nao 't aaftraeje van premier Sheikh Hasina en 'n periode van gewelddadige demonstraties 't [[parlement]] óntbónje. Bankier en nobelprieswinnaer Muhammad Yunus geit 'n interim-regering leije.<ref>[https://nos.nl/artikel/2532063-nobelprijswinnaar-yunus-gaat-interim-regering-bangladesh-leiden NOS - Nobelprijswinnaar Yunus gaat interim-regering Bangladesh leiden]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne|Oekraïense]] troepe valle de [[Róslandj|Róssische]] regio [[Koersk]] aan mit gróndtroepe en gepantserde veurtuger. Ze numme versjillende dörpkes in en bezette ouch 't sjtedje [[Soedzja]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2532295-rusland-roept-noodtoestand-uit-in-grensregio-koersk-na-oekraiense-aanvallen NOS - Rusland roept noodtoestand uit in grensregio Koersk na Oekraïense aanvallen]</ref> ;4 augustus * ''Sjport'': [[Feyenoord]] pak de [[Johan Cruijffsjaol]] door mit 4-4 en 4-2 in penanties te winne van [[PSV]].<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6323344/live-johan-cruijff-schaal-psv-komt-na-rust-op-gelijke-hoogte-tegen-feyenoord.html Nu.nl - Live Johan Cruijffschaal]</ref> ;3 augustus * ''Natuur & milieu, Belsj Limburg'': in [[Belsj Limburg]] waere 29.000 [[Kwakkers en króddele|boumkwakkers]] geteld. De populatie haet zich saer de millenniumwisseling hersjteld door de aanlèk en 't hersjtel van gesjikde laefgebede. 't Bieske waert daomit nimmie mit oetsjterve bedreig.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/08/03/recordjaar-voor-de-boomkikker-29-000-exemplaren-geteld-in-limbu/ VRT - Boomkikker niet langer met uitsterven bedreigd: 29.000 exemplaren geteld in Limburg]</ref> * ''Oes-Afrika'': bie versjillende aansjlaeg op e hotel inne [[Somalië|Somalische]] huidsjtad [[Mogadishu]] valle zikker 37 doeje en versjillende gewónje. De aansjlaeg waere opgeëis door [[Al-Shabaab]].<ref>[https://www.france24.com/en/africa/20240803-somalia-beach-attack-dozens-killed-al-shabaab-terrorism France24 - More than 30 killed in Somalia beach attack claimed by Al-Shabaab]</ref> ;1 augustus * ''Europa algemein, Noord-Amerika'': oppe lóchhave van [[Ankara]] vingk de groetste gevangeneruul plaats saer 't einde van de [[Kaje Krieg]]. [[Róslandj]] en [[Wit-Róslandj]] laote zèsteen gevangene vrie, dewiel de [[VS]], [[Duutsjlandj]], [[Pole]], [[Sjlovenië]] en [[Noorwege]] ach gevangene en twie minderjäörige vrielaote.<ref>[https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/01/evan-gershkovich-other-foreign-citizens-freed-russia-prisoner-swap The Guardian - Russia frees Evan Gershkovich and others in biggest prisoner swap since cold war]</ref> ===juli=== ;31 juli * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval inne [[Iran]]ese huidsjtad [[Teheran]] kump [[:nl:Ismail Haniya|Ismail Haniyeh]], de hoegste leijer van [[Hamas]], óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2531018-hamasleider-haniyeh-gedood-in-iraanse-hoofdstad-teheran NOS - Hamasleider Haniyeh gedood in Iraanse hoofdstad Teheran]</ref> ;30 juli * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval inne [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]] kump [[:en:Fuad Shukr|Fuad Shukr]], 'ne hoeggeplaatsde [[Hezbollah]]commandant, óm 't laeve. Hae waert verantwoordelik gehaje veur de raketaanval op kinger in Majdal Sjams, oppe Golanhuuegde.<ref>[https://www.spiegel.de/ausland/beirut-hisbollah-bestaetigt-tod-von-kommandant-fuad-shukr-a-b1d60b88-1e61-44dd-9dbe-35c968552ee1 Der Spiegel - Hisbollah bestätigt Tod von Kommandant Fuad Shukr ]</ref> ;29 juli * ''Vereinig Keuninkriek'': inne [[Ingeland|Ingelse]] sjtad Southport, get ten noorde van [[Liverpool]], zint drie kinjer euverleje bie e sjtaekincident. Ach anger kinjer zint gewóndj geraak. De 17-jäörige verdachte is opgepak.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240729_94835380 De Limburger - Twee kinderen gedood en negen gewond bij mesaanval door 17-jarige verdachte op Britse kinderclub in Southport]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': bie verkezinge in [[Venezuela]] geuf 't óndutelikheid euver de oetsjlaag. Zoewaal zittend prizzedent [[Nicolás Maduro]] es oppositiekandidaat Edmundo González claime de euverwinning. De autocratische Maduro waert aevel door de keescommsissie oetgeroepe tot winnaar mit 51 procent van de sjtömme. 't Geuf sjterke twiefels euver de geldigheid van de oetsjlaag.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240729_96154586 De Limburger - Nicolás Maduro roept zich uit tot winnaar in Venezuela, maar stuit op ongeloof]</ref> ;27 juli * ''Midde-Oeste'': bie 'ne raketaanval op 't Druzische dörp Majdal Sjams op de door [[Israel]] gecontroleerde Golanhuuegde valle 12 doeje. Israel helt [[Hezbollah]] verantwoordelik veur de aanval.<ref>[https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams/ Times of Israel - 12 killed, mostly children, dozens hurt as Hezbollah rocket hits Majdal Shams soccer field]</ref> * ''Kóns en cultuur, Zuud-Europa'': De [[Via Appia]] waert door [[UNESCO]] op de welterfgoodlies gezat.<ref>[https://www.repubblica.it/cultura/2024/07/27/news/via_appia_patrimonio_unesco_60esimo_sito_italiano_cosa_vedere-423417103/ La Repubblica - La via Appia diventa patrimonio Unesco, è il 60esimo sito italiano]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsje componis [[Wolfgang Rihm]] sjtörf op 72-jäörige laeftied. ;26 juli * ''Frankriek'': in aanloup nao de [[Olympische Sjpeule]] in [[Paries]] is 't sjpoor op veer plekke in [[Frankriek]] doelwit van 'ne gecoördineerde sabotagepoging. Vöäl treine valle oet. De verdachte kump oet e extreemlinks milieu.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6322143/grote-aanval-door-brandstichters-legt-vlak-voor-spelen-frans-treinverkeer-plat.html Nu.nl - 'Grote aanval' door brandstichters legt vlak voor Spelen Frans treinverkeer plat]</ref> * ''Noord- en Midde-Amerika'': De Amerikaanse pelissie in [[El Paso]], [[Texas]] pak twie leijers van 't beröchte Sinaloa-drugskartel op. 't Geit óm [[:en:Ismael "El Mayo" Zambada|Ismael "El Mayo" Zambada]] en de zoon van ziene veurganger [[:nL:Joaquín Guzmán Loera|Joaquín Guzmán]], baeter bekindj es El Chapo. Ze waere verdach van groetsjalige [[drugs]]sjmókkel nao de [[VS]]<ref>[https://theconversation.com/mexico-leading-members-of-the-sinaloa-cartel-arrested-in-huge-symbolic-win-for-the-us-235626 The Conversation - Mexico: leading members of the Sinaloa cartel arrested in huge symbolic win for the US]</ref> ;24 juli * ''Sjport'': In [[Paries]] beginne de [[Olympische Sjpele]]. ;21 juli * ''Sjport, Frankriek'': De Sjloveen [[Tadej Pogačar]] wintj de [[Tour de France]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13975/artikel/2529801-pogacar-ook-snelste-in-slottijdrit-en-wint-voor-derde-keer-tour-de-france NOS - Pogacar ook snelste in slottijdrit en wint voor derde keer Tour de France]</ref> * ''Politiek, Vereinigde Sjtaote'': [[Joe Biden]] trèk zich trök es kandidaat veur de prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c1e5xpdzkd8o BBC - Joe Biden withdraws from US presidential election race]</ref> ;20 juli * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] veurt 'ne lóchaanval oet oppe have vanne [[Jeme|Jemenitische]] sjtad [[Hodeida]], wat in henj van de Houthi's is. Daobie valle drie doeje en 90 gewónje. 't Geit óm 'n wraakactie op de drone-aanval op Tel Aviv.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6321527/israel-valt-haven-jemen-aan-na-aanval-op-tel-aviv-waarbij-dode-viel.html Nu.nl - Israël valt haven Jemen aan na aanval op Tel Aviv waarbij dode viel]</ref> ;19 juli * ''Midde-Oeste'': de [[houthi's]] claime 'ne drone-aanval [[Tel Aviv]] in [[Israel]], woebie eine man óm 't laeve kump en teen luuj gewóndj rake. 't Is de ierste succesvolle aanval van de [[Jeme|Jemenitische]] terreurgroop op de sjtaat Israel.<ref>[https://edition.cnn.com/2024/07/19/middleeast/israel-tel-aviv-explosion-us-embassy-intl-hnk/index.html CNN - Israel investigates security failures around deadly Tel Aviv drone strike ]</ref> ;18 juli * ''Politiek, Midde-Oeste'': 'n Mierderheid van de Knesset, 't [[parlement]] van [[Israel]], sjtump taege de vestiging van 'ne [[Palestiense Sjtaat]] ten weste van de [[Jordaan]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/07/18/israelisch-parlement-stemt-tegen-vestiging-palestijnse-staat-a4860113 NRC - Israëlisch parlement stemt tegen vestiging Palestijnse staat ]</ref> ;14 juli * ''Sjport, Europa algemein'': [[Spaons hierevoetbalèlftal|Sjpanje]] wintj 't [[Europees kampioensjap hierevoetbal 2024]] door in de finaal mit 2-1 taege [[Ingels hierevoetbalèlftal|Ingelandj]] te sjpele.<ref>[https://nos.nl/artikel/2528910-volksfeest-in-spanje-losgebarsten-na-winst-ek-voetbal-huldiging-rond-20-00-uur NOS - Volksfeest in Spanje losgebarsten na winst EK voetbal, huldiging rond 20.00 uur]</ref> ;13 juli * ''Politiek, Vereinigde Sjtaote'': tiedes 'n campagnebiejeinkóms in [[Pennsylvania]] raak prizzedentskandidaat [[Donald Trump]] gewóndj aan zien rechteroer wie 'ne 20-jäörige man 't vuur op 'm äöpent. De sjötter waert gedoed en in 't publiek kump eine persoen óm 't laeve, twie rake gewóndj.<ref>[https://www.reuters.com/world/us/trump-shooting-raises-questions-about-security-lapses-2024-07-14/ Reuters - Trump survives assassination attempt at campaign rally after major security lapse]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'ne Israelische lóchaanval [[Gaza]]-sjtad valle volges 't Gazaans gezóndheidsministerie, wat ónger leijing van [[Hamas]] sjteit, 91 doeje en 300 gewónje. Doelwit is Hamas-leijer [[Mohammed Deif]], dae verantwoordelik waert gehaje veur de [[Kreeg Hamas-Israel (2023-2024)#Aanval op Israel|terroristische aanvalle op Israel van 7 oktober 2023]]. Óndutelik is of hae bie de lóchaanval óm 't laeve is gekómme of gewóndj is geraak.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/dozens-palestinians-killed-or-wounded-israeli-attack-khan-younis-hamas-says-2024-07-13/ Reuters - Gaza officials say 90 Palestinians killed as Israel targets Hamas military chief]</ref> ;12 juli * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': jeugbeuksjriefster [[Tonke Dragt]], bekindj van ónger mie de kingerroman ''[[De brief voor de koning]]'', sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2528688-jeugdboekenschrijfster-tonke-dragt-93-overleden NOS - Jeugdboekenschrijfster Tonke Dragt (93) overleden]</ref> ;9 juli * ''Europa algemein, Weitesjap'': de [[:en:Ariane 6|Ariane 6]] waert succesvol gelanceerd. Daomit kump 't Europees [[ruumdevaart]]sprogram weer op gank.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6320105/nieuwe-europese-draagraket-ariane-6-maakt-eerste-succesvolle-vlucht.html Nu.nl - Nieuwe Europese draagraket Ariane 6 maakt eerste succesvolle vlucht]</ref> ;8 juli * ''Oes-Europa'': bie Róssische raketaanvalle op versjillende [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtaej valle 36 doeje en 140 gewónje. Ónger mie e kingerkrankehoes woort geraak.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cl4y1pjk2dzo BBC - Children's hospital hit as Russian strikes kill dozens in Ukraine]</ref> ;7 juli * ''Politiek, Frankriek'': 't Links blok Nouveau Front Populaire wintj de twiede rónde van de vervreugde parlementsverkezinge (180 bis 215 zedele). [[Emmanuel Macron|Macrons]] [[liberalisme|liberaal]] alliantie [[Ensemble]] kump op de twiede plaats (150 bis 180 zedele) en 't [[Rassemblement National]] van [[Marine Le Pen]] op de derde (120 bis 150 zedele).<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/07/07/het-republikeins-front-werkt-nog-links-blok-nfp-wint-franse-parlementsverkiezingen-a4859006?t=1720391391 NRC - Links blok NFP wint verrassend Franse parlementsverkiezingen]</ref> ;4 juli * ''Politiek, Vereinig Keuninkriek'': Bie verkezinge veur 't [[Liegerhoes (Vereinig Keuninkriek)|Liegerhoes]] book de [[Arbeierspartie (Vereinig Keuninkriek)|Arbeierspartie]] 'n mónstereuverwinning. De regerende [[Conservatieve Partie (Vereinig Keuninkriek)|Conservatieve Partie]] behaolt waorsjienelik häör sjlechste rizzeltaat oets.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/ng-interactive/2024/jul/04/uk-general-election-results-2024-live-in-full The Guardian - UK general election results in full: Labour wins in landslide]</ref> ;3 juli * ''Sjport, Europa algemein'': [[Mark Cavendish]] pak zien 35e euverwinning in 'n etap in de [[Runj van Frankriek]]. Hae brik daomit 't record van [[Eddy Merckx]].<ref>Live-oetzenjing NPO 1</ref> ;2 juli * ''Politiek, Nederlandj'': 't [[kabbinèt-Schoof]] weurt beëidig. * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever en lètterkónjige [[Wim Hazeu]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan [[ALS]].<ref>[https://www.rtvutrecht.nl/nieuws/3760254/baarnse-schrijver-wim-hazeu-overleden RTV Utrecht - Baarnse schrijver Wim Hazeu overleden]</ref> ;1 juli * ''Kóns en cultuur, Zuudoes-Europa'': de [[Albanië|Albanese]] sjriever [[:nl:Ismail Kadare|Ismail Kadare]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2526890-ismail-kadare-grootmeester-van-de-albanese-literatuur-overleden NOS - Ismail Kadare, grootmeester van de Albanese literatuur, overleden]</ref> ===juni=== * ''Natuur & milieu, Midde-Oeste'': bie de [[hadj]] in [[Mekka]] ([[Saoedi-Arabië]]) sjtörve 1300 luuj ane gevolge vanne hitte inne regio.<ref>[https://nos.nl/artikel/2525866-dodental-hadj-opgelopen-tot-1300-maakt-saudi-arabie-bekend NOS - Dodental hadj opgelopen tot 1300, maakt Saudi-Arabië bekend]</ref> ;30 juni * ''Nederlands Limburg/Belsj/Duutsjlandj'': D'n ierste [[Drielenjertrein]] veurt van [[Aoke]] euver [[Mestreech]] nao [[Luuk]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2526703-eerste-drielandentrein-na-jaren-oponthoud-eindelijk-vertrokken NOS.nl - Eerste Drielandentrein na jaren oponthoud eindelijk vertrokken]</ref> * ''Politiek, Frankriek'': 't Extreemrechs [[Rassemblement National]] wintj de vervreugde parlemèntsverkezinge. ;26 juni * ''Politiek, Nederlandj'': [[Mark Rutte]], d'n demissionaire premier van Nederlandj, weurt formeel beneump tot de nuje secretair-generaal van de [[NAVO]]. Hae geit die functie per 1 oktober bekleie.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6302504/rutte-na-maandenlang-gesteggel-officieel-benoemd-tot-navo-chef.html Nu.nl - Rutte na maandenlang gesteggel officieel benoemd tot NAVO-chef]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': in [[Bolivia]] kump e gedeilte van 't leger ónger leijing van ginneraal [[:en:Juan José Zúñiga|Juan José Zúñiga]] in opsjtand en probeert daobie zittend prizzedent [[:en:Luis Arce|Luis Arce]] aaf te zette, wat aevel neet lök. Zúñiga woort daonao gearresteerd.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c288eewr1wko BBC - Bolivian police arrest leader of apparent coup attempt]</ref> ;25 juni * ''Sjport, Nederlandj'': De [[KNVB]] pak [[SBV Vitesse]] häör proflicentie aaf. Hiedoor maag de voetbalclub kómmend sezoen neet in de Ierste Devisie sjpele.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6316831/noodlijdend-vitesse-mag-geen-profvoetbal-meer-spelen-club-gaat-in-beroep.html Nu.nl - Noodlijdend Vitesse mag geen profvoetbal meer spelen, club gaat in beroep]</ref> * ''Wetensjap'': 't Chinees ruumdetuug [[Chang'e-6]] kump op Aerd trök mit e bojemmónster van d'n achterkantj van de maon.<ref>[https://www.nu.nl/tech-wetenschap/6318182/chinees-ruimtevaartuig-terug-op-aarde-met-gruis-van-achterkant-van-de-maan.html Nu.nl - Chinees ruimtevaartuig terug op aarde met gruis van 'achterkant' van de maan]</ref> ;23 juni * ''Oes-Europa'': bie [[Aasjleëg in Dagestan van juni 2024|versjillende aansjlaeg]] op 'n [[synagoog]], e pelissiebureau en twie [[kerk]]e inne sjtaej [[Derbent]] en [[Machatsjkala]] inne zujelike [[Róslandj|Róssische]] regio [[Dagestan]] valle twintig doeje, woe-ónger vieftien pelissie-agente, eine preester en veer börgers.<ref>[https://www.themoscowtimes.com/2024/06/24/what-we-know-about-church-and-synagogue-attacks-in-dagestan-a85498 The Moscow Times - What We Know About the Church and Synagogue Attacks in Dagestan]</ref> ;22 juni * ''Kóns en cultuur, Midde-Oeste'': archeologe vinje inne [[Middellandse Zie]] veure kös van [[Israel]] e 3.300 jaor aad sjip mit [[aerdwerk|aerdewerke]] kroeke, woevan de meiste nog intak zin. Veur zoewied bekind is dit 't aadste sjeepswrak oets.<ref>[https://www.nu.nl/tech-wetenschap/6317842/oudste-scheepswrak-ooit-gevonden-voor-israelische-kust-sensationele-vondst.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Oudste scheepswrak ooit gevonden voor Israëlische kust: 'Sensationele vondst']</ref> ;20 juni * ''Kóns en cultuur'': De Canadesen acteur [[Donald Sutherland]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6317730/van-psychopaat-tot-rouwende-vader-acteur-donald-sutherland-kon-alles.html Nu.nl - Van psychopaat tot rouwende vader: acteur Donald Sutherland kon alles]</ref> ;19 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[Jan Cremer]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6317448/schrijver-en-kunstenaar-jan-cremer-84-overleden.html Nu.nl - Schrijver en kunstenaar Jan Cremer (84) overleden]</ref> ;14 juni * ''Afrika'': Nao 't sjlete van 'n coalitie mit ónger mie de [[Democratische Alliantie (Zuid-Afrika)|Democratische Alliantie]] weurt [[Cyril Ramaphosa]] herkoze es presidentj van [[Zuud-Afrika]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2524628-cyril-ramaphosa-herkozen-als-president-zuid-afrika NOS.nl - Cyril Ramaphosa herkozen als president Zuid-Afrika]</ref> ;12 juni * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': In [[Haarlem]] begintj 't perces taege rapper [[Ali B]]. Hae weurt verdach van verkrachting en aanrenjing.<ref>[https://www.nu.nl/media/6315476/ali-b-25-jaar-na-beruchte-boos-uitzending-voor-de-rechter-dit-weten-we.html Nu.nl - Ali B 2,5 jaar na beruchte BOOS-uitzending voor de rechter: dit weten we]</ref> * ''Nederlandj'': De rechter deit oetsjpraok in 't perces róndj de maord op [[Peter R. de Vries]]. Twie verdachte kriege 28 jaor gevangenis, van de angere waeren 'rs drie vriegesjpraoke.<ref>[https://nos.nl/artikel/2524212-tot-28-jaar-voor-moord-op-peter-r-de-vries-drie-keer-vrijspraak NOS.nl - Tot 28 jaar voor moord op Peter R. de Vries, drie keer vrijspraak]</ref> ;11 juni * ''Kóns en cultuur'': De Franse zengeres [[Françoise Hardy]] sjtörf op 80-jäörige laeftied aan de kaelkanker.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6316501/franse-zangeres-francoise-hardy-80-na-ziekbed-overleden.html Nu.nl - Franse zangeres Françoise Hardy (80) na ziekbed overleden]</ref> ;10 juni * ''Midde-Afrika'': bie versjillende aanvalle op dörpkes in 't oeste van [[Congo-Kinshasa|Congo]] vermoorde leje vanne jihadistische terreurbeweging [[Allied Democratic Forces|ADF]] mie es 80 luuj. De ADF is gelieerd aan [[IS]] en väöl militante kómme oet buurlandj [[Oeganda]].<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/meer-dan-tachtig-doden-in-een-week-bij-aanvallen-in-congo-bewoners-voelen-zich-door-overheid-in-de-steek-gelaten~ac955bfe/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Algemeen Dagblad - Meer dan tachtig doden in een week bij aanvallen in Congo, ‘bewoners voelen zich door overheid in de steek gelaten’]</ref> ;9 juni * ''Politiek, Europa algemein'': Bie de [[Europese verkezinge]] blief de centrumrechse [[Europese Voukspartie]] de groetste fractie. De liberaal fractie [[Renew Europe]] en de [[Europese Greune Partie]] verleze väöl zedele. De nationalistisch-rechse fractie [[Identiteit en Democratie]] wintj in groete deile van [[Europa]], ónger anger door de wins van 't [[Rassemblement National]] van [[Marine Le Pen]] in [[Frankriek]] en de [[Alternative für Deutschland]]. In [[Nederlandj]] waert [[GroenLinks]]-[[PvdA]] mit 8 zedele de groetste fractie, gevolg door de [[PVV]] mit 6 zedele.<ref>[https://www.nu.nl/europese-verkiezingen/6316153/teruglezen-europese-verkiezingen-volt-haalt-tweede-zetel-in-parlement.html Nu.nl - Teruglezen Europese verkiezingen | Volt haalt tweede zetel in Parlement]</ref> * ''Belsj'': Bie algemein verkezinge blief in [[Vlaandere]] de [[N-VA]] de groetste partie, dewiel in [[Wallonië]] de centrumrechse partieë [[MR]] en [[Les Engagés]] sjterk winne. * ''Sjport'': [[Carlos Alcaraz]] wintj [[Roland Garros (toernooj)|Roland Garros]] bie de mansluuj door de finaal in vief sets (3-6, 6-5, 7-6, 1-6, 2-6) te winne van [[Alexander Zverev]]. ;8 juni * ''Midde-Oeste'': Inne [[Gazasjtroek]] waere veer Israelische giezelaers bevried door 't Israelisch leger.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd11z2j34k4o BBC - Four Israeli hostages freed in raid in central Gaza]</ref> Daobei sjtörve minder es 100 bis mie es 200 luuj.<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-under-100-palestinian-casualties-including-terrorists-in-rescue-op-hamas-claims-210-martyrs/ Times of Israel - IDF says under 100 Palestinian casualties, including terrorists, in rescue op; Hamas claims 210 ‘martyrs’]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In de [[Maos (revier)|Maas]] beej [[Lóm]] wuurt 'n lichaam gevónde. 't Betröf 't liek van 'ne 21-jäörige Pruus oet [[Nettetal]], dae same mit 'ne 22-jäörige plaatsgenoot veurige waek zóndaag vanaaf de Maaskade in [[Venlo]] in 't water spróng um 'ne [[mobiel telefoans|mobiel]] te redde dae in 't water waas gevalle.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240609_95034070 De Limburger - Gevonden lichaam in Maas bij Lomm is van vermiste Duitse man (21)]</ref> 't Lichaam van de 22-jäörige man woort d'n daag d'rveur gevónde in de Maas ter huuegte van [[Grevors]].<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/geldern/sprung-in-die-maas-toter-ist-vermisster-aus-nettetal_aid-114116949 Rheinische Post - Sprung in die Maas: Leiche identifiziert – Toter ist Vermisster aus Nettetal]</ref> * ''Sjport'': [[Iga Świątek]] wintj Roland Garros bie de vrouwluuj door in twie sets (6-2-, 6-1) te winne van [[Jasmine Paolini]]. ;7 juni * ''Weitesjap'': D'n Amerikaansen astronaut [[William Anders]], dae in 1968 mitdeeg aan de [[Apollo 8]]-missie, kump op 90-jäörige laeftied óm in e vleegtuugóngelök.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6316032/astronaut-die-wereldberoemde-foto-van-aarde-maakte-overleden-bij-vliegtuigcrash.html Nu.nl - Astronaut die wereldberoemde foto van aarde maakte overleden bij vliegtuigcrash]</ref> ;5 juni * ''Oes-Afrika'': ca. 100 luuj in 't dörpke [[:en:Wad An Nora|Wad an Nora]] inne [[Soedan]]ese regio Al-Jazirah waere vermoord door de paramilitair organisatie RSF.<ref>[https://sudantribune.com/article286609/ Sudan Tribune - RSF commits massacre in Al-Jazirah village, leaving nearly 100 dead]</ref> ;3 juni * ''Politiek, Midde-Amerika'': [[:en:Claudia Sheinbaum|Claudia Sheinbaum]] wintj mit 55 bis 60 procent van de sjtömme de [[Mexico|Mexicaanse]] prizzedentsverkezinge. Ze is doamit de ierste vrouwelike prizzedent van 't landj.<ref>[https://www.france24.com/en/americas/20240603-sheinbaum-set-to-win-mexico-election-becoming-first-female-president France 24 - Ruling leftist party candidate Sheinbaum elected Mexico's first female president]</ref> ;1 juni * ''Sjport'': [[Real Madrid]] wintj veur de vieftiende kier de [[UEFA Champions League (manslui)|UEFA Champions League]] door mit 2-0 van [[Borussia Dortmund]] te winne.<ref>[https://www.nu.nl/champions-league/6315201/real-wint-weer-champions-league-na-zege-op-dortmund-van-maatsen-en-malen.html Nu.nl - Real wint wéér Champions League na zege op Dortmund van Maatsen en Malen]</ref> ===mei=== * ''Natuur & milieu, Wes-Europa,'' 16 mei-17 mei: zjwaore raegeval en watereuverlas in de Duutsje deilsjtaat [[Saarland]], 't noordoeste van [[Frankriek]], [[Luxembörg (land)|Luxemburg]], inne [[Ardenne]] en inne [[Voere (sjtreek)|Voersjtreek]].<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240518_92193616 HBVL - LIVE. Zware overstromingen in Voeren en in Luik: “De situatie is zeer moeilijk”]</ref> In 't zude van [[Nederlands Limburg]] goof 't ouch euverlas, meh bleef de sja beperk.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240517_92672338 De Limburger - Vier campings in Limburg voor de zekerheid ontruimd: ‘Iedereen is heel ontspannen’]</ref> * ''Natuur & milieu, Oes-Afrika'': zjwaore raegeval en euversjtruiminge in [[Kenia]] mit 169 doeje en 91 vermisde es gevolg. ;30 mei * ''Vereinigde Sjtaote'': 'ne Jury verklaort [[Donald Trump]] sjöljig aan 't betaole van zwieggeld aan pornoactries [[Stormy Daniels]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6314854/donald-trump-als-eerste-oud-president-ooit-schuldig-bevonden-in-strafzaak.html Nu.nl - Donald Trump als eerste oud-president ooit schuldig bevonden in strafzaak]</ref> ;29 mei * ''Sjport'': De Nederlands-Limbörgse ruter [[Arjen Theeuwissen]] (zilver op de [[Olympische Sjpaele]] van 2000) sjtörf op 53-jäörige laeftied.<ref>[https://www.knhs.nl/nieuws/arjen-teeuwissen-plotseling-overleden KNHS - Arjen Teeuwissen plotseling overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Olympiakos Piraeus]] wintj de [[Europa Conference League]] door mit 1-0 te winne van [[Fiorentina]].<ref>Live-oetzenjing Veronica/Disney</ref> ;28 mei * ''Europa algemein, Midde-Oeste'': [[Sjpanje]], [[Noorwege]] en [[Ierlandj]] erkenne [[Palestijnse Staot|Palestina]].<ref>[https://www.nu.nl/binnenland-en-buitenland/6314613/spanje-ierland-en-noorwegen-erkennen-officieel-palestijnse-staat.html Nu.nl - Spanje, Ierland en Noorwegen erkennen officieel Palestijnse staat]</ref> ;25 mei * ''Kóns en cultuur'': Cabaretier [[Youp van 't Hek]] sjpeelt zien lèste veursjtèlling oets in 't Amsterdams [[Theater Carré]].<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6314325/minutenlang-applaus-voor-youp-van-t-hek-na-allerlaatste-show-in-carre.html Nu.nl - Minutenlang applaus voor Youp van 't Hek na allerlaatste show in Carré]</ref> ;24 mei * ''Natuur & milieu, Oceanië'': Bie 'n aerdversjuving in [[Papoea-Nuuj-Guinea]] kómme zeker 2.000 luuj óm.<ref>[https://nos.nl/artikel/2522052-papoea-nieuw-guinea-schat-dodenaantal-aardverschuiving-op-2000 NOS.nl - Papoea-Nieuw-Guinea schat dodenaantal aardverschuiving op 2000]</ref> ;22 mei * ''Sjport'': [[Atalanta Bergamo]] wintj de [[UEFA Europa League]] door mit 3-0 te winne van [[Bayer Leverkusen]]. ;19 mei * ''Sjport'': In [[Riyaad]] ([[Saoedi-Arabië]]) bókse [[Oleksandr Oesyk]] en [[Tyson Fury]] taegenein in wat 't "gevech van de iew" weurt geneump. Oesyk wintj 't gevech op punte.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6313475/usyk-wint-historische-boksstrijd-van-fury-en-grijpt-alle-wereldtitels-in-zwaargewicht.html Nu.nl - Usyk wint historische boksstrijd van Fury en grijpt alle wereldtitels in zwaargewicht]</ref> * ''Midde-Oeste'': D'n Iraanse presidentj [[Ebrahim Raisi]] (63) en ziene minister van boetelandjse zakes [[Hossein Amir-Abdollahian]] (60) kómme óm in 'nen helikoptercrash kortbie de grens mit [[Azerbeidzjan]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6313549/iraanse-president-ebrahim-raisi-omgekomen-bij-helikopterongeluk.html Nu.nl - Iraanse president Ebrahim Raisi omgekomen bij helikopterongeluk]</ref> ;16 mei * ''Sjport, Belsj'': Voetbalclub [[KV Oostenende]] vreug e faillissemènt aan.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240516_95913203 De Standaard - Voetbalclub KV Oostende vraagt faillissement aan na mislukte overname: “Zeer betreurenswaardig”]</ref> * ''Duutsjlandj'': bie 'n explosie in 'n kiosk in [[Düsseldörp]] valle drie doeje en 16 gewónje.<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/duesseldorf/blaulicht/kiosk-explosion-in-duesseldorf-flingern-identitaet-eines-brandtoten-geklaert_aid-112786459 Rheinische Post - Explosion in Düsseldorfer Kiosk: Identität eines Brandtoten geklärt – Zerstörung erschwert Ermittlungen]</ref> ;15 mei * ''Politiek, Nederlandj'': De óngerhanjelaere van [[PVV]], [[BBB]], [[VVD]] en [[NSC]] kómme mit e regeerakkaord. * ''Politiek, Midde-Europa'': De Sjlowaakse premier [[Robert Fico]] weurt denaergesjaote.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6313000/slowaakse-premier-fico-neergeschoten-en-gewond-naar-ziekenhuis-afgevoerd.html Nu.nl - Slowaakse premier Fico neergeschoten en gewond naar ziekenhuis afgevoerd]</ref> ;14 mei * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse cabaretier [[George Groot]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2520533-cabaretier-george-groot-don-quishocking-overleden NOS.nl - Cabaretier George Groot (Don Quishocking) overleden]</ref> ;13 mei * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Canadese sjriefster [[Alice Munroe]] ([[Nobelpries]] in de Literatuur 2013) sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2520506-nobelprijswinnende-schrijver-alice-munro-92-overleden NOS.nl - Nobelprijswinnende schrijver Alice Munro (92) overleden]</ref> ;12 mei * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse saxofonis [[David Sanborn]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2520379-jazzsaxofonist-david-sanborn-78-overleden NOS.nl - Jazzsaxofonist David Sanborn (78) overleden]</ref> ;11 mei * ''Kóns en cultuur, Europa algemein'': [[Nemo (arties)|Nemo]] wintj veur [[Zjwitserlandj]] 't [[Eurovisie Songfestival]] in [[Malmö]] mit 't leedje ''The code''. De editie waor óntseerd door versjillende incidente, wo-ónger de oetzunjerlike oetsjleting van de Nederlandse inzenjing [[Joost Klein]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13971/artikel/2520133-zwitserland-wint-zwaarbeladen-songfestival-nemo-eerste-non-binaire-winnaar-ooit NOS.nl - Zwitserland wint zwaarbeladen Songfestival, Nemo eerste non-binaire winnaar ooit]</ref> * ''Sjport'': [[FC Twente]] weurt [[Ieredevisie (damesvoetbal)|kampioen voetbal bie de vrouwluuj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2520083-driemaal-is-scheepsrecht-vrouwen-fc-twente-kampioen-van-nederland - Driemaal is scheepsrecht: vrouwen FC Twente kampioen van Nederland]</ref> ;10 mei * ''Oes-Europa'': Róssische troepe valle opnuuj de regio [[Charkiv]] aan vanoet 't noorde.<ref>[https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/10/russians-attack-north-of-kharkiv-ukraine The Guardian - Russians try to break through Ukrainian defence lines north of Kharkiv]</ref> ;9 mei * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rezjisseur [[Roger Corman]], veural bekèndj óm zien b-films, sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6312553/filmpionier-en-oscarwinnaar-roger-corman-op-98-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Filmpionier en Oscarwinnaar Roger Corman op 98-jarige leeftijd overleden]</ref> ;8 mei * ''Nederlands Limburg'': De rechbank in [[Remunj]] verbeujt 't gebroek van landjboewgif bie de teelt van lelies in de buurt van 'n woenwiek in [[Zaerem]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240508_94111342 De Limburger - Rechter verbiedt gebruik landbouwgif bij lelieteelt in Sevenum: kans dat omwonenden ziek worden]</ref> ;7 mei * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse producentj [[Steve Albini]], pioneer van 't [[grunge]]-geluid, sjtörf op 61-jäörige laedftied.<ref>[https://pitchfork.com/news/steve-albini-storied-producer-and-icon-of-the-rock-underground-dies-at-61/ Pitchfork - Steve Albini, Storied Producer and Icon of the Rock Underground, Dies at 61]</ref> ;6 mei * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger vèlt de sjtad [[Rafah]] binne inne zujelike [[Gazasjtrook]].<ref>[https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-war-humanitarian-aid-8659eae6e0a7362504f0aa4aa4be53e0 AP News - Hamas accepts Gaza cease-fire; Israel says it will continue talks but presses on with Rafah attacks]</ref> ;4 mei * ''Kóns en cultuur'': [[Madonna]] gief op 't sjtrandj van [[Copacabana]] ([[Rio de Janeiro]]) e konzaer veur 1,6 miljón luuj. Dit maak 't eint van de groetste konzaers oets gegaeve.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6311677/madonna-geeft-een-van-best-bezochte-concerten-ooit-16-miljoen-op-copacabana.html Nu.nl - Madonna geeft een van best bezochte concerten ooit: 1,6 miljoen op Copacabana]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse sjèlder [[Frank Stella]] sjtörf op 87-jäörige laeftied aan lymfeklierkanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240505_93704289 De Standaard - Frank Stella, de schilder die het aanzicht van abstracte kunst drastisch veranderde]</ref> ;2 mei * ''Sjport'': De Nederlandse kunssjaatsster [[Sjoukje Dijkstra]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/schaatsen/6311388/legendarische-oud-kunstschaatsster-sjoukje-dijkstra-82-overleden.html Nu.nl - Legendarische oud-kunstschaatsster Sjoukje Dijkstra (82) overleden]</ref> ===april=== * ''Natuur & milieu, Zuud-Azië'': zjwaore raegeval in [[Pakistan]] mit 143 doeje es gevolg. * ''Natuur & milieu, Midde-Oeste'': zeldzaam zjwaore raegeval en euversjtruiminge inne regio róndj de [[Perzische Golf]]. 33 luuj kómme hiebie óm 't laeve. Veural [[Oman]] waert hel getroffe. * ''Natuur & milieu, Oes-Europa, Centraal-Azië'': zjwaor euversjtruiminge inne regio róndj [[Orsk]] ([[Róslandj]]) en 't noordweste van [[Kazachstan]]. 8 luuj kómme hiebie óm 't laeve. ;30 april * ''Politiek, Midde-Amerika'': de presidentiële euverganksraod van [[Haïti]] wies veurmalig sjportminister Fritz Belizaire es nuje [[premier]] aan. Hae krieg de taak óm de orde en veiligheid in 't door bendegeweld geteisterde landj te hersjtelle.<ref>[https://nos.nl/artikel/2518791-haiti-wijst-nieuwe-premier-aan-die-orde-moet-herstellen NOS - Haïti wijst nieuwe premier aan die orde moet herstellen]</ref> ;29 april * ''Oes-Europa'': bie opgravinge in 't hoes van [[nazi]]-kopsjtök [[Hermann Göring]] in de [[Wolfsschanze]] bie [[Kętrzyn]] (veurmalig Oes-Pruse) waere vief [[skelet]]te óntdek.<ref>[https://www.spiegel.de/wissenschaft/wolfsschanze-forscher-finden-skelette-in-haus-von-hermann-goering-a-ddcc89d5-fa3b-456d-9b65-63b06907442d Der Spiegel - Forscher finden Skelette in Görings Haus ]</ref> ;27 april * ''Centraal-Europa'': In [[Murnau]] (inne [[Duutsjland|Duutsje]] deilsjtaat [[Beiere]]) waere twie Oekraïners doedgesjtoke. De verdachte, 'ne 57-jäörige Rós, waert opgepak. Volges de Oekraïense autoriteite zint de sjlachoffersj revaliderende militaire.<ref>[https://www.zdf.de/nachrichten/panorama/kriminalitaet/bayern-murnau-ukrainer-getoetet-russe-tatverdaechtig-100.html ZDF - Tote Ukrainer: Generalstaatsanwalt ermittelt ]</ref> ;21 april * ''Sjport'': [[Grace Brown]] wintj [[Luuk-Bastenake-Luuk]] bie de vrouwluuj, en [[Tadej Pogačar]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Feyenoord]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] door in de finaal mit 1-0 van [[NEC]] te winne. ;20 april * ''Politiek, Noord-Amerika'': 't [[VS|Amerikaans]] Hoes van Aafgevaerdigde geit akkoord mit e sjteunpakket van 61 miljard [[dollar]] (ca. 57 miljard [[euro]]) veur de [[Oekraïne]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13965/artikel/2517523-vs-na-maanden-akkoord-met-steunpakket-voor-oekraine-van-61-miljard-dollar NOS - VS na maanden akkoord met steunpakket voor Oekraïne van 61 miljard dollar]</ref> ;19 april * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse filosoof [[Daniel Dennett]] sjtörf op 82-jäörige laeftied aan longprobleme.<ref>[https://nos.nl/artikel/2517489-amerikaanse-filosoof-en-uitgesproken-atheist-daniel-dennett-82-overleden NOS.nl - Amerikaanse filosoof en uitgesproken atheïst Daniel Dennett (82) overleden]</ref> ;17 april * ''Sjport'': [[Stephen Williams]] wintj de [[Welzje Piel]] bie de mansluuj, en [[Katarzyna Niewiadoma]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing NOS</ref> * ''Oes-Europa'': 'n Róssische militair basis bie Dzjankoj oppe [[Krim (sjiereiland)|Krim]] waert aangevalle mit [[:nl:ATACMS|ATACMS]]-rakette. [[Oekraïne]] haet d'n aanval opgeëis. Bie d'n aanval woorte volges de Oekraïense sjtriedkrachte ónger mie veer [[:nl:S-400|S-400-lóchaafweerinstallaties]] vernetig.<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/four-russian-missile-launchers-critically-damaged-crimea-ukraine-says-2024-04-18/ Reuters - Four Russian missile launchers 'critically damaged' in Crimea, Ukraine says]</ref> ;16 april * ''Kóns en cultuur, Noord-Europa'': 't Børsen-geboew inne [[Daenemarke|Daense]] huidsjtad [[Kopenhage]] sjteit in brandj. E aantal kónswerke waert gered en nemes raak gewóndj. E groet gedeilte van 't iconische geboew geit aevel verlore.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/04/16/beursgebouw-in-brand-kopenhagen/ VRT - Brand in historisch Beursgebouw in Kopenhagen: "Helft gebouw afgebrand, waaronder iconische drakentoren en Grote Hal"]</ref> ;14 april * ''Midde-Oeste'': [[Iran]] lanceert diverse lóchaanvalle op [[Israël]] mit rakètte en drones es vergelding veur 'ne lóchaanval oppe Iraanse ambassade in [[Damascus]] op 1 april. Volges de Israelische sjtriedkrachte woorte wiedoet de meiste drones en rakètte oete lóch gehaold. 'n lóchmachbasis is leech besjadig geraak. 32 persoene rake gewóndj, woevan eine ernstig. 't Is de ierste kier det Iran 'ne direkte aanval oetveurt op Israelisch gróndjgebeed.<ref>[https://apnews.com/article/strait-of-hormuz-vessel-33fcffde2d867380e98c89403776a8ac AP News - Israel says Iran launched more than 300 drones and missiles, 99% of which were intercepted]</ref> * ''Sjport'': De Nederlenjer [[Abdi Nageeye]] wintj de [[Marathon van Rotterdam]] in 2:04:43, e nuuj Nederlands record.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6309017/abdi-nageeye-wint-marathon-van-rotterdam-in-nieuw-nederlands-record.html Nu.nl - Abdi Nageeye wint marathon van Rotterdam in nieuw Nederlands record]</ref> * ''Sjport'': [[Marianne Vos]] wint de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Tom Pidcock]] bie de mansluuj.<ref>Liveoetzending [[NOS]]</ref> * ''Sjport'': [[Bayer 04 Leverkusen]] weurt veur 't iers kampión voetbal van Duutsjlandj. Hiemit kump ouch 'n èndj aan 'n serie van ilf opeinvolgende kampiónsjappe veur [[FC Bayern München]]. ;12 april * ''Kóns en cultuur'': D'n Italiaanse mode-óntwerper [[Roberto Cavalli]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6308895/italiaanse-modeontwerper-roberto-cavalli-83-overleden.html Nu.nl - Italiaanse modeontwerper Roberto Cavalli (83) overleden]</ref> ;10 april * ''Sjport'': D'n Amerikaansen American footballer en acteur [[O.J. Simpson]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6308719/omstreden-americanfootballspeler-en-acteur-oj-simpson-76-overleden.html Nu.nl - Omstreden Americanfootballspeler en acteur O.J. Simpson (76) overleden]</ref> ;9 april * ''Europa algemein'': 't Europees Hof veur de Rechte van de Mins in [[Sjtraasburg]] kump tot de conclusie det de [[Zjwitserlandj|Zjwitserse sjtaat]] inkel minserechte haet gesjonde, ómdet e neet genoog deit taege [[klimaatopwerming|klimaatverangering]]. 't Is de iersjte zaak woe-in dees vraog behandeld waert. De oetsjpraok van 't hof haet meugelik groete gevolge; ze kènt e precedent sjeppe veur vergeliekbaar rechszake en wiejer is ze bindend.<ref>[https://www.srf.ch/news/international/sieg-fuer-klimaseniorinnen-egmr-schweiz-verletzt-menschenrechte-bei-klimafragen SRF - EGMR: Schweiz verletzt Menschenrechte bei Klimafragen]</ref> * ''Weitesjap, Nederlands Limburg'': Wetensjappers vaan de [[Universiteit vaan Mestreech]] oontdèkke wie 'nen [[eineiëgen twieling]] oontsteit.<ref>[https://nos.nl/artikel/2516187-maastrichtse-onderzoekers-ontdekken-hoe-een-eeneiige-tweeling-ontstaat NOS.nl - Maastrichtse onderzoekers ontdekken hoe een eeneiïge tweeling ontstaat]</ref> ;8 april * ''Nederlandj'': In [[Arnhem]] begintj de zaak taege zeve verdachte die betrokke zouwe zin gewaes bie 't versjtrekke van Middel X, 'n poejer woemit me [[zelfmoord]] kènt plege. Twie verdachte zint aad-besjtuursleje vanne Coöperatie Laatste Wil.<ref>[https://nos.nl/nieuwsuur/video/2515927-rechtszaak-van-start-tegen-verdachten-verstrekken-middel-x NOS - Rechtszaak van start tegen verdachten verstrekken 'Middel X']</ref> * ''Ikkenomie, Belsj'': Bösboewer [[Van Hool]] oet [[Koningshooikt]] (sjtad [[Lier (Belsj)|Lier]]) weurt failliet verklaord. [[VDL]] nump e deil van 't bedrief euver, mae ouch daobie is mer 'n fractie van de jobs gerèd.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240311_92250232 De Standaard - Liveblog Van Hool]</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2515984-vdl-neemt-deel-van-failliet-belgische-busbedrijf-van-hool-over NOS.nl - VDL neemt deel van failliet Belgische busbedrijf Van Hool over]</ref> * ''Weitesjap'': De Britse natuurkóndige [[Peter Higgs]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6308451/peter-higgs-voorspeller-van-het-goddeeltje-op-94-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Peter Higgs, voorspeller van het 'goddeeltje', op 94-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 april * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj. ;6 april * ''Sjport'': [[Lotte Kopecky]] wintj Paries-Roubaix bie de vrouwluuj. ;5 april * ''Oes-Europa'': bie 'nen [[Oekraïne|Oekraïense]] drone-aanval op e militair vleegveld in Morozovsk inne [[Róslandj|Róssische]] regio Rostov waere zes gevechtsvleegtuger vernetig. Twintig luuj waere daobie doedgemaak of rake gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2515662-russische-gevechtsvliegtuigen-vernietigd-na-droneaanval-oekraine NOS - 'Russische gevechtsvliegtuigen vernietigd na droneaanval Oekraïne']</ref> ;3 april * ''Natuur & milieu, Oes-Azië'': inne oestelike [[Taiwan]]ese sjtad Hualien vèntj 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 7,4 op de MM-sjaal plaats. Daobie valle 13 doeje en 1145 gewónje.<ref>[https://news.southcn.com/node_179d29f1ce/cfdc380820.shtml Southern News Network - 台湾花莲地震已造成13人死亡1145人受伤]</ref> ;2 april * ''Kóns en cultuur'': De Guadeloups-Franse sjriefster [[Maryse Condé]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2515175-franse-schrijfster-maryse-conde-90-overleden NOS.nl - Franse schrijfster Maryse Condé (90) overleden]</ref> ;1 april * ''Mide Oeste'': Bie 'ne [[Israel]]ische 'ne lóchaanval oppe [[Iran|Iraanse]] ambassade in [[Damascus]] kómme 16 luuj óm 't laeve, woe-ónger 'ne hoeggeplaatsde militair vanne Quds-bridgade (sjpeciaal einheid).<ref>[https://www.syriahr.com/en/330101/ SOHR - Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy]</ref> ===miert=== * ''Noord-Amerika, Europa algemein'': groetsjalige [[NAVO]]-oefening in [[Europa]]. 90.000 militaire oet 32 lenj doon mèt.<ref>[https://www.nato.int/cps/en/natohq/222847.htm Navo - Steadfast Defender 24]</ref> * ''Midde-Oeste'', 19 fibberwarie-huuj: [[Frankriek]], [[Duutsjlandj]], [[Griekelandj]] en [[Italië]] vorme 'n Europees coalitie veur handelssjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]] te besjerme ([[:en:Operation Aspides|Operation Aspides]]). Angers es de Brits-Amerikaanse operatie ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) is dees missie defensief en waere gein Houthi-doele aangevalle.<ref>[https://www.euronews.com/my-europe/2024/02/19/eu-launches-mission-aspides-to-protect-red-sea-vessels-from-houthi-attacks Euronews- EU launches mission Aspides to protect Red Sea vessels from Houthi attacks ]</ref> ;31 miert * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wint de [[Runj van Vlaandere]] bie de mansluuj, en [[Elisa Longo Borghini]] wintj bie de vrouwluuj. ;27 miert * ''Sjport'': [[Matteo Jorgenson]] wintj [[Dwars door Vlaanderen]] bie de mansluuj. [[Marianne Vos]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6306772/live-wielrennen-dwars-door-vlaanderen-vrouwen-nadert-finale-met-vos-in-kopgroep.html Nu.nl - liveblog]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Joe Lieberman]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6306897/bekende-amerikaanse-politicus-joe-lieberman-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Bekende Amerikaanse politicus Joe Lieberman op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse psycholoog en ikkenoom [[Daniel Kahneman]] ([[Nobelpries]] 2002) sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2514521-nobelprijswinnende-psycholoog-daniel-kahneman-90-overleden NOS.nl - Nobelprijswinnende psycholoog Daniel Kahneman (90) overleden]</ref> ;26 miert * ''Noord-Amerika'': Inne [[VS|Amerikaanse]] sjtad [[Baltimore]] ([[Maryland]]) is 'n brök ingesjtort nao 'n aanvaring mit e groet vrachsjip. Twie luuj kóste waere gered, zès vermisde zint dinkelik óm 't laeve gekómme.<ref>[https://www.baltimoresun.com/2024/03/26/key-bridge-collapses-into-patapsco/ The Baltimore Sun - 6 workers presumed dead; Baltimore’s Key Bridge collapses after container ship hits support column ]</ref> ;25 miert * ''Politiek, Wes-Afrika'': Oppositiekandidaat Bassirou Diomaye Faye wintj de [[Senegal]]ese prizzedentsverkezinge mit 53,7% van de sjtömme en versjleit zinne taegesjtander Amadou Ba (36,2%), dae [[premier]] waor inne regering van aaftraejend prizzedent Macky Sall.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/senegal-oppositions-faye-leads-early-presidential-election-results-2024-03-25/ Reuters - Senegal's president-elect Faye vows to govern with humility]</ref> ;24 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Hongaarsen dirizjent en componis [[Péter Eötvös]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/5d4d4c12-331f-4ff4-ab50-f6f706a122f4/peter-eotvos-toonbeeld-voor-de-jonge-generatie-overleden NPO Klassiek - Peter Eötvös, toonbeeld voor de jonge generatie, overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse rapper [[Def Rhymz]] sjtörf op 53-jäörige laeftied aan hertprobleme.<ref>[https://nos.nl/artikel/2514099-rapper-def-rhymz-53-overleden-na-hartfalen NOS - Rapper Def Rhymz (53) overleden na hartfalen]</ref> * ''Sjport'': [[Mads Pedersen]] wintj [[Gent-Wevelgem]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2514043-pedersen-verslaat-van-der-poel-in-wielerklassieker-gent-wevelgem-na-sprint-a-deux NOS.nl - Pedersen verslaat Van der Poel in wielerklassieker Gent-Wevelgem na sprint-à-deux]</ref> ;23 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Italiaanse pianis [[Maurizio Pollini]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/musici/bd210e4e-0d3f-4b38-85e9-a304d9ec2b80/maurizio-pollini NPO Radio Klassiek - Pianist Maurizio Pollini overleden (82)]</ref> ;22 miert * ''Oes-Europa'': In [[Krasnogorsk]], 'n veursjtad van [[Moskou]], weurt 'nen aansjlaag geplaeg op 'n konzaerzaal, woebie zeker 115 luuj óm 't laeve kómme en 145 luuj gewóndj rake. D'n [[Afghanistan|Afghaansen]] tak van [[IS]] eis d'n aansjlaag op.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6306293/live-moskou-zoektocht-naar-daders-gaande-dit-weekend-geen-grote-evenementen-in-heel-rusland.html Nu.nl - Liveblog]</ref> * ''Sjport'': 't Vrouwluujèlftal van [[Fortuna Zitterd]] versjleit [[Telstar (voetbalclub)|Telstar]] mit 8-0. [[Tessa Wullaert]] sjcoort zeve kier en zèt daomit e record denaer.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6306299/fortuna-aanvaller-tessa-wullaert-vestigt-nieuw-record-in-eredivisie-duel.html Nu.nl - Fortuna-aanvaller Tessa Wullaert vestigt nieuw record in Eredivisie-duel]</ref> ;20 miert * ''Zuudoes-Azië'': [[Vo Van Thuong]], de presidentj van [[Vietnam]], weurt óm e corruptiesjendal tot aaftraeje gedwónge.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6305912/president-vietnam-treedt-af-mogelijk-reden-afblazen-staatsbezoek-koningspaar.html Nu.nl - President Vietnam treedt af, mogelijk reden afblazen staatsbezoek koningspaar]</ref> ;17 miert * ''Politiek, Oes-Europa'': [[Vladimir Poetin]] wintj volges de Róssische keesraod mit zeker 87 procent van de sjtömme de [[Róslandj|Róssische]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6305520/poetin-wint-zoals-verwacht-russische-verkiezingen-en-krijgt-vijfde-termijn.html Nu.nl - Poetin wint zoals verwacht Russische verkiezingen en krijgt vijfde termijn]</ref> ;16 miert * ''Sjport'': [[Jasper Philipsen]] wintj [[Milaan-San Remo]].<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6305485/philipsen-sprint-naar-zege-milaan-san-remo-na-kopwerk-luxeknecht-van-der-poel.html Nu.nl - Philipsen sprint naar zege Milaan-San Remo na kopwerk luxeknecht Van der Poel]</ref> ;14 miert * ''Belsj'': e peleton van 't veerde Belsje zjeniebataljon van [[Amay]] ([[Provincie Luuk]]) waert opgeheve naodat ónger mie ernstig wangedraag aan 't leech is gekómme.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240314_93146425 De Standaard - Machtsmisbruik, vernederingen en slagen: Defensie schaft volledig peloton af]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse primatoloog [[Frans de Waal]] sjtörf op 75-jäörige laeftied aan maagkanker.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/03/16/de-man-die-mens-en-aap-dichter-bij-elkaar-bracht-a4193299 NRC.nl - De man die mens en aap dichter bij elkaar bracht]</ref> ;13 miert * ''Nederlandj'': [[Geert Wilders]] geuf zien ambitie veur premier van Nederlandj te waere op. Es leier van de groetste partie ([[PVV]]) waor hae de logische kandidaat.<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/artikel/5440101/geert-wilders-formatie-kabinet-torentje RTL Nieuws - Geen premier Wilders, maar wie komt er dan wel in het Torentje?]</ref> ;12 miert * ''Oes-Europa'': Róssische milities sjtaeke vanoet de [[Oekraïne]] de grens euver en rake in gevech mit 't Róssisch leger. De militante höbbe nao eige zègke e dörpke inne regio Koersk ingenome. <ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-based-russian-armed-groups-say-they-have-launched-incursion-into-russia-2024-03-12/ Reuters - Anti-Kremlin fighters launch cross-border attacks into Russia from Ukraine]</ref> * ''Belsj'': D'n extreemrechsen activis [[Dries Van Langenhove]] weurt tot ei jaor celsjtraof veroerdeild óm racisme en negationisme.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240312_92493736 De Standaard - Proces-Schild & Vrienden | Dries Van Langenhove “werkte fysiek en psychisch geweld in de hand”]</ref> ;11 miert * ''Kóns en cultuur'': [[Tom Lanoye]] krieg de [[Pries van de Nederlandse Lèttere]] toegekèndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2512359-taalvirtuoos-tom-lanoye-krijgt-prijs-der-nederlandse-letteren NOS.nl - 'Taalvirtuoos' Tom Lanoye krijgt Prijs der Nederlandse Letteren]</ref> ;10 miert * ''Politiek, Zuud-Europa'': de centrumrechtse Democratische Alliantie wintj mit 29,49 procent van de sjtömme de [[Portugal|Portugese]] parlementsverkezinge. De Socialistische Partie waert twiede en kump oet op 28,66 procent. De rechs-populistische partie Chega eindig op 18 procent en waert derde.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/portugal-schuift-op-naar-rechts-na-ruim-acht-jaar-socialisme~a2ab7e88/ AD - Portugal schuift op naar rechts na ruim acht jaar socialisme]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Op de 96e oetreiking van de [[Academy Awards]] wintj ''[[Oppenheimer (film)|Oppenheimer]]'' de pries veur bèste film. [[Cillian Murphy]] en [[Emma Stone]] waere bèste acteur en actries.<ref>[https://www.nu.nl/film/6304273/dit-zijn-de-oscarwinnaars-van-2024.html Nu.nl - Dit zijn de Oscarwinnaars van 2024]</ref> * ''Sjport'': De [[Tirreno-Adriatico]] weurt gewonne door d'n Daen [[Jonas Vingegaard]]. * ''Sjport'': [[Paries-Nice]] weurt gewonne door d'n Amerikaan [[Matteo Jorgenson]]. ;9 miert * ''Politiek, Wes-Europa'': 'n Mierderheid van de [[Iere]] sjtömp in e [[referendum]] taege de aanpassing van de [[Ierlandj|Ierse]] [[Gróndjwet]]. De Ierse premier Varadkar wilde twie amandemente doorveure, woe-in ónger anger sjteit dat ouch anger relaties es 't huwelik de basis veur 't gezin zouwe kinne zie.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-68484651 BBC - Irish referendums: Voters reject changes to family and care definition]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse popzenger [[Eric Carmen]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6304853/all-by-myself-zanger-eric-carmen-op-74-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - All By Myself-zanger Eric Carmen op 74-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 miert * ''Politiek, Naord-Europa'': [[Zjwede]] kump officieel bie de [[NAVO]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2511843-zweden-officieel-toegetreden-tot-de-navo NOS - Zweden officieel toegetreden tot de NAVO]</ref> ;6 miert * ''Midde-Oeste'': bie ne raketaanval van Houthi-rebelle op e sjip veure kós van [[Jeme]] kómme drie luuj óm 't laeve.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6304193/zeker-twee-doden-bij-eerste-fatale-aanval-van-houthi-rebellen-op-schip-bij-jemen.html Nu.nl - Zeker twee doden bij eerste fatale aanval van Houthi-rebellen op schip bij Jemen]</ref> ;5 miert * ''Oes-Europa'': bie 'nen aanval mit marien drones bie de sjtraot van Kertsj ane oeskant vanne [[Krim (sjiereiland)|Krim]] waert 't Róssisch patrouillesjip Sergej Kotov tot zinke gebrach.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511528-opnieuw-russisch-schip-tot-zinken-gebracht-op-zwarte-zee NOS - Opnieuw Russisch schip tot zinken gebracht op Zwarte Zee]</ref> * ''Midde-Amerika'': gewapende bendes besjtorme de lóchhave vanne [[Haïti]]aanse huidsjtad [[Port-au-Prince]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2511514-gewapende-bendes-proberen-vliegveld-van-haiti-over-te-nemen NOS - Gewapende bendes proberen vliegveld van Haïti over te nemen]</ref> * ''Centraal-Europa'': Bie de Teslafabriek kórtbie [[Berlien]] vèlt de sjtroum oet es gevolg van brandjsjtichting. De extreemlinkse Vulkangruppe haet d'n aansjlaag opgeëis.<ref>[https://www.morgenpost.de/vermischtes/article241817658/tesla-brandanschlag-stromausfall-berlin-brandenburg.html Berliner Morgenpost - Elon Musk reagiert – Unternehmen beziffert den Schaden]</ref> ;4 miert * ''Centraal-Europa'': 'n Bewaffnete vrauw versjanst zisj in e sjpitaal in [[Oche]]. Ze wead dursj de pliese mit sjusse jesjtopt.<ref>[https://rp-online.de/nrw/panorama/aachen-nach-grosseinsatz-in-klinik-ermittlungen-gegen-65-jaehrige_aid-108302731 Rheinische Post - Nach Großeinsatz im Aachener Luisenhospital – Ermittlungen gegen 65-Jährige ]</ref> * ''Centraal-Europa'': bie 'ne brandj in e bejaardetehoes in 't Duutsje [[Bedburg-Hau]], neet wied van [[Gennep]] en [[Nijmege]], kómme veer luuj óm 't laeve. Ouch valle 24 gewónje.<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/kleve/bedburg-hau-4-tote-bei-brand-in-altenheim-in-qualburg-ursache-unklar_aid-108209205 Rheinische Post - Ermittlungen gegen Bewohner nach Brandtragödie in Altenheim]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer en traineur [[Kees Rijvers]] sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6303915/voetbalicoon-en-oud-bondscoach-kees-rijvers-op-97-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voetbalicoon en oud-bondscoach Kees Rijvers op 97-jarige leeftijd overleden]</ref>{{doedbekèndj}} ;3 miert * ''Wes-Afrika'': in 't noorde van [[Burkina Faso]] waere drie dörper aangevalle door ónbekinde sjötters. Daobie waere meugelik 170 luuj doedgemaak.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511283-schutters-executeren-170-mensen-in-burkina-faso-zegt-aanklager NOS - Schutters executeren 170 mensen in Burkina Faso, zegt aanklager]</ref> * ''Midde-Amerika'': Inne [[Haïti]]aanse huidsjtad [[Port-au-Prince]] valle gewapende bendes de groete gevangenis van 't landj aan. Väöl gedetineerde óntsjnappe, woe-ónger wichtige bendeleje. Ouch waere luuj doedgemaak.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511346-grootste-gevangenis-haiti-bestormd-zeker-honderden-gevangenen-bevrijd NOS - Grootste gevangenis Haïti bestormd, 'zeker honderden gevangenen bevrijd']</ref> ;2 miert * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': In 't kader van 't projek "Heel [[Heerlen]] graaft" woeëde seër d'r september veurig joar mieë es 8500 artefakte oet vuurnamelig de [[Romeinse tied in de Limburge|Romeinse Tied]] gevónge.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2574018/heel-heerlen-graaft-8500-romeinse-vondsten 1limburg - Heel Heerlen Graaft: 8500 Romeinse vondsten ]</ref> * ''Sjport'': [[Tadej Pogačar]] wintj de [[Strade Bianche]] bie de mansluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511136-heroische-zege-pogacar-in-strade-bianche-aangekondigde-solo-van-81-kilometer-slaagt NOS.nl - Heroïsche zege Pogacar in Strade Bianche: aangekondigde solo van 81 kilometer slaagt]</ref> [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://www.touretappe.nl/strade-bianche-donne-2024/ Touretappe.nl - Strade Bianche Donne 2024]</ref> ;1 miert * ''Politiek, Centraal- en Oes-Europa'': [[Róslandj]] publiceert e aafgeloesterd gesjprek vanne Duutsje lóchmach. 't Gesjprek ging euver de lievering van Taurus-kruutsrakette veur 't Oekraïens leger.<ref>[https://www.welt.de/politik/deutschland/article250369030/Bundeswehr-Spionage-Ernste-Angelegenheit-Scholz-verspricht-Aufklaerung-zu-Luftwaffen-Mitschnitt.html Welt - Verteidigungsministerium bestätigt Spionagefall – Scholz verspricht Aufklärung]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse mode-óntwerpster [[Iris Apfel]] sjtörf op 102-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6303621/amerikaanse-mode-icoon-met-grote-bril-iris-apfel-op-102-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse mode-icoon met grote bril Iris Apfel op 102-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Japanse [[manga|sjtripteikenaer]] [[Akira Toriyama]] (veural bekèndj van de serie ''[[Dragon Ball]]'') sjtörf op 68-jäörige laeftied aan 'n acute harrebleujing.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6304387/dragon-ball-maker-akira-toriyama-op-68-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Dragon Ball-maker Akira Toriyama op 68-jarige leeftijd overleden]</ref> ===fibberwarie=== * ''Midde-Oeste'', 19 fibberwarie-huuj: [[Frankriek]], [[Duutsjlandj]], [[Griekelandj]] en [[Italië]] vorme 'n Europees coalitie veur handelssjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]] te besjerme ([[:en:Operation Aspides|Operation Aspides]]). Angers es de Brits-Amerikaanse operatie ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) is dees missie defensief en waere gein Houthi-doele aangevalle.<ref>[https://www.euronews.com/my-europe/2024/02/19/eu-launches-mission-aspides-to-protect-red-sea-vessels-from-houthi-attacks Euronews- EU launches mission Aspides to protect Red Sea vessels from Houthi attacks ]</ref> * ''Nederlands Limburg, politiek, sjport'': In de raod van [[Vols]] weurt e veursjtèl besjpraoke óm amateurkoerse in de gemeinte te verbeje of te bepèrke.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240219_97544920 De Limburger - Grote wielertoertochten blijven toch welkom in Vaals: opluchting bij organisatoren]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud-Amerika'': bie bósbrenj inne [[Chili|Chileense]] regio Valparaíso valle zeker 131 doeje.<ref>[https://www.jpost.com/international/article-785347 The Jerusalem Post - Forest fires kill 131 in Chile's worst disaster since 2010 earthquake]</ref> * ''Zuud-Amerika'': ónrös in [[Ecuador]] door bendegeweld. * ''Wes-Europa'', medio jannewarie-huuj: boereproteste op 't [[Belsj]] en in [[Frankriek]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6299767/arrestaties-bij-boerenprotesten-in-frankrijk-ook-in-belgie-weer-acties.html Nu.nl - Arrestaties bij boerenprotesten in Frankrijk, ook in België weer acties]</ref> * ''Politiek, Duutsjland'': groetsjalige demonstraties taege de [[AfD]] en rechsextremisme in 't algemein.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/demonstrationen-gegen-rechts-106.html Tagesschau - Hunderttausende setzen "ein klares Signal"]</ref> ;27 fibberwarie * ''Nederlandj'': Crimmeneel [[Ridouan Taghi]] krieg in 't [[Marengoperces]] 'n laeveslang gevangenissjtraof opgelag veur de opdrach tot zès liquidaties.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6302680/levenslang-voor-ridouan-taghi-en-2-anderen-voor-reeks-moorden-in-monsterproces-marengo.html Nu.nl - Levenslang voor Ridouan Taghi en 2 anderen voor reeks moorden in monsterproces Marengo]</ref> * ''Centraal-Europa'': [[Rote Armee Fraktion|RAF-terroriste]] Daniela Klette waert opgepak inne Duutsje huidsjtad [[Berlien]]. Ze waert ónger mie verdach van zes roufeuvervalle. Ouch 'ne twiede verdachte waert gearresteerd.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/raf-klette-festnahme-102.html Tagesschau - Ex-RAF-Terroristin Klette in Untersuchungshaft]</ref> ;26 fibberwarie * ''Politiek, Centraal-Europa, Noord-Europa'': 't [[Hongarije|Hongaars]] parlement sjtömp in mit 't [[NAVO]]-lidmaatsjap van [[Zjwede]]. Daomit kènt 't Scandinavische landj toetraeje tot 't bondgenootsjap.<ref>[https://nos.nl/artikel/2510482-parlement-hongarije-stemt-in-met-navo-lidmaatschap-zweden NOS - Parlement Hongarije stemt in met NAVO-lidmaatschap Zweden]</ref> * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': ane zuudkantj van 't veurmalige [[Noord-Holland]]se eilandj [[Marke (eilandj)|Marke]] waere reste van 'ne [[terp]] gevónje. De terp woort inne 18e iew verzjwolge door de [[Zujerzie]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2510508-archeologische-vondst-bij-dijkversterking-marken-blijkt-van-verdronken-werf NOS - Archeologische vondst bij dijkversterking Marken blijkt van 'verdronken werf']</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': De Britse bankier [[Jacob Rothschild]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/lord-jacob-rothschild-dead-dies-b2502502.html Independent.co.uk - Lord Jacob Rothschild: Financier dies aged 87]</ref> ;25 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse gangsterrapper [[Bigidagoe]] (Denzel Silos) weurt op 26-jäörige laeftied doedgesjote.<ref>[https://www.parool.nl/nieuws/danzel-silos-rapper-bigidagoe-26-van-rapformatie-zone-6-doodgeschoten-bij-station-sloterdijk~b35c154e/ Het Parool - Danzel Silos, rapper Bigidagoe (26) van rapformatie Zone 6, doodgeschoten bij station Sloterdijk]</ref> * ''Sjport'': [[Wout Van Aert]] wintj [[Kuurne-Brussel-Kuurne]]. ;24 fibberwarie * ''Sjport'': [[Jan Tratnik]] wintj [[Omloop Het Nieuwsblad]] bie de mansluuj, en [[Marianne Vos]] wintj bie de vrouwluuj. * ''Kóns en cultuur'': De Canadesen acteur [[Kenneth Mitchell]] sjtörf op 49-jäörige laeftied aan [[ALS]].<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6302932/star-trek-acteur-kenneth-mitchell-49-overleden.html Nu.nl - Star Trek-acteur Kenneth Mitchell (49) overleden]</ref> ;23 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriefster [[Kim Moelands]] sjtörf op 48-jäörige laeftied aan [[tejsjliemkrenkde]].<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6302902/auteur-kim-moelands-op-48-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Auteur Kim Moelands op 48-jarige leeftijd overleden]</ref> ;22 fibberwarie * ''Centraal-Europa, politiek'': [[Duutsjlandj]] legaliseert recreatief gebroek van [[cannabis]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/bundestag-cannabis-teillegalisierung-100.html Tagesschau.de - Teil-Legalisierung von Cannabis beschlossen]</ref> * ''Centraal-Europa'': De [[Oesteriek]]se aad-bondskanseleer [[Sebastian Kurz]] waert veroerdeild tot 'n veurwaerdelike celsjtraof van 8 maonde waeges meineid.<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/europa/sebastian-kurz-verurteilung-100.html Tagesschau.de - Schuldspruch für Österreichs Ex-Kanzler Kurz]</ref> * ''Zuud-Europa'': bie 'ne flatbrandj inne Oes-[[Sjpaanje|Sjpaanse]] sjtad [[Valencia]] valle zeker 10 doeje.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/02/22/brand-gebouw-valencia/ VRT - https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/02/22/brand-gebouw-valencia/]</ref> - ;20 fibberwarie * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Andreas Brehme]] sjtörf op 63-jäörige laeftied aan 'nen hertsjtilsjtandj.<ref>[https://www.bz-berlin.de/sport/fussball/wm-held-andreas-brehme-ist-tot BZ Berlin - WM-Held Andreas Brehme ist tot!]</ref> * ''Oes-Europa'': bie 'ne Oekraïense raketaanval op e militair oefeterrein in bezet gebeed inne oblas [[Dontesk (oblas)|Donetsk]] waere 65 Róssische militaire doedgemaak.<ref>[https://www.hln.be/buitenland/65-russische-militairen-in-een-klap-gedood-door-himars-aanval-ze-stonden-opgelijnd-te-wachten-op-hun-commandant~a35e62cc/ HLN - 65 Russische militairen in één klap gedood door Himars-aanval: “Ze stonden opgelijnd te wachten op hun commandant”]</ref> ;17 fibberwarie * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens leger trek zich truuk oet [[Avdiivka]]. Róssische troepe neme de sjtad in.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-68323366 BBC News - Avdiivka: Ukraine troops leave embattled eastern town]</ref> * ''Nederlandj'': In [[Den Haag]] löp 'n confrontatie tösje veur- en taegesjtenjers van 't [[Eritrea|Eritrees]] rezjiem compleet oet de handj. 't Geweld en de materieel sjaoj zeen óngezeen.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6301958/me-grijpt-in-met-traangas-bij-rellen-groepen-eritreeers-in-den-haag.html Nu.nl - ME grijpt in met traangas bij rellen groepen Eritreeërs in Den Haag]</ref> ;16 fibberwarie * ''Oes-Europa'': De Róssische politicus [[Aleksej Navalni]] kump óm in e sjtraofkamp.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/russische-ambassade-na-dood-navalny-nederlandse-beschuldigingen-absoluut-onwaar~aaf7849c/ AD - Russische ambassade na dood Navalny: 'Nederlandse beschuldigingen absoluut onwaar’]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[NedCar]] sjtop mit de productie van auto's. Officieel geit 't febrik neet toe.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2564901/l1mburg-centraal-nedcar-einde-van-een-tijdperk 1Limburg - L1mburg Centraal: Nedcar: einde van een tijdperk]</ref> ;15 fibberwarie * ''Zuud-Europa'': [[Griekelandj]] legaliseert 't [[homohuwelik]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2509039-griekenland-legaliseert-homohuwelijk-ondanks-weerstand-orthodoxe-kerk NOS - Griekenland legaliseert homohuwelijk, ondanks weerstand orthodoxe kerk]</ref> ;14 fibberwarie * ''Oes-Europa'': bie 'nen aanval mit marien drones inne [[Zjwarte Zie]] kórtbie de [[Krim (sjiereiland)|Krim]] waert 't Róssisch landingssjip ''Caesar Kunikov'' tot zinke gebrach.<ref>[https://web.archive.org/web/20240215221653/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5434862/zwarte-zee-vloot-caesar-kunikob RTL - Opnieuw groot Russisch oorlogsschip tot zinken gebracht bij de Krim]</ref> ;13 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': In [[Venlo]] wuuert de [[boerebroelof]] georganiseerd door de Molukse gemeinschap.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240213_96706256 De Limburger - Venlose Boerebroélof is ook in Molukse handen zo traditioneel als wat: ‘Zo hoort het ook, want we zijn gewoon Venlonaren’]</ref> ;12 fibberwarie * ''Belsj Limburg'': bie e verkiersóngelök in [[Audsberge]] kump 'ne 20-jäörige man óm 't laeve. Drie luuj rake gewóndj.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240212_94345621 HBVVL - 20-jarige jongeman verongelukt in Oudsbergen, mama (38) en twee kinderen (5 en 9) gewond]</ref> * ''Politiek, Noord-Europa'': De centrum-rechse kandidaat Alexander Stubb wint de [[Finland|Finse]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.helsinkitimes.fi/finland/finland-news/politics/24888-stubb-beats-haavisto-in-finland-s-closest-ever-presidential-election.html Helsinki Times - Stubb beats Haavisto in Finland’s closest-ever presidential election]</ref> ;11 fibberwarie * ''Sjport'': [[Ivoriaons hierevoetbalèlftal|Ivoorkös]] wintj 't [[Afrikaans kampioensjap hierevoetbal]] door in 't finaal mit 2-1 van [[Nigeriaons hierevoetbalèlftal|Nigeria]] te winne.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6301150/live-afrika-cup-dolle-vreugde-in-abidjan-na-eindzege-ivoorkust-winnende-goal-haller.html Nu.nl - Live Afrika Cup | Dolle vreugde in Abidjan na eindzege Ivoorkust, winnende goal Haller]</ref> * ''Sjport'': De Keniaansen atleet [[Kelvin Kiptum]], waereldrecordhauwer op de [[marathon (loupe)|marathon]], kump op 24-jäörige laeftied óm bie 'n aanvaring.<ref>[https://nos.nl/artikel/2508501-wereldrecordhouder-op-de-marathon-kelvin-kiptum-24-overleden-bij-ongeluk NOS.nl - Wereldrecordhouder op de marathon Kelvin Kiptum (24) overleden bij ongeluk]</ref> * ''Sjport'': De [[Kansas City Chiefs]] winne de 58e editie van de [[Super Bowl]] door [[San Francisco 49ers]] mit 25-22 te versjlaon.<ref>[https://nos.nl/artikel/2508507-kansas-city-chiefs-na-spannend-gevecht-opnieuw-winnaar-super-bowl NOS.nl - Kansas City Chiefs na spannend gevecht opnieuw winnaar Super Bowl]</ref> ;10 fibberwarie * ''Sjport'': [[Qatarees hierevoetbalèlftal|Qatar]] wintj 't [[Aziatisch kampioensjap hierevoetbal]] door in 't finaal mit 3-1 van [[Jordaans hierevoetbalèlftal|Jordanië]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2508316-qatar-prolongeert-aziatisch-kampioenschap-dankzij-goochelende-penaltynemer NOS.nl - Qatar prolongeert Aziatisch kampioenschap dankzij goochelende penaltynemer]</ref> ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Japanse popzenger [[Damo Suzuki]], veural bekèndj van de Duutsje band [[Can (band)|Can]], sjtörf op 74-jäörige laeftied aan [[dermkanker]].<ref>[https://oor.nl/news/can-legende-damo-suzuki-is-op-74-jarige-leeftijd-overleden/ OOR.nl - Can-zanger Damo Suzuki op 74-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 fibberwarie * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie twie explosies inne [[Pakistan|Pakistaanse]] provincie Beloetsjistan valle zeker 26 doeje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6300689/zeker-26-doden-bij-aanslagen-in-pakistan-op-dag-voor-verkiezingen.html Nu.nl - Zeker 26 doden bij aanslagen in Pakistan op dag voor verkiezingen]</ref> ;6 fibberwarie * ''Nederlandj'': 't [[NSC]] sjtap oet de óngerhanjelinge euver e rechs kabbinèt mit [[PVV]], [[VVD]] en [[BBB]]; veurman [[Pieter Omtzigt]] zaet det de partie neet in zoe'n regering geit.<ref>[https://nos.nl/collectie/13962/artikel/2507827-voor-nsc-is-deze-formatieronde-ten-einde-houdt-mogelijkheden-open NOS.nl - Voor NSC is deze formatieronde ten einde, houdt mogelijkheden open]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Japansen dirizjent [[Seiji Ozawa]] sjtörf op 88-jäörige laeftied aan de krenkde van Alzheimer.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/9d882ebd-fc7c-4be7-b915-5036ff84e4a2/dirigent-seiji-ozawa-88-overleden NPO Klassiek - Dirigent Seiji Ozawa (88) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[country]]zenger [[Toby Keith]] sjtörf op 62-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2507814-country-ster-toby-keith-62-overleden NOS.nl - Country-ster Toby Keith (62) overleden]</ref> * ''Zuud-Amerika'': De [[Chili|Chileense]] politicus [[Sebastián Piñera]] kump op 74-jäörige laeftied óm in 'nen helikoptercrash.<ref>[https://nos.nl/artikel/2507841-chileense-oud-president-pinera-omgekomen-bij-helikoptercrash NOS.nl - Chileense oud-president Piñera omgekomen bij helikoptercrash]</ref> ;5 fibberwarie * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Dries van Agt]] ([[KVP]], [[CDA]]), [[Lies vaan premiers vaan de Nederlen|premier]] vam 1977 tot 1982, sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6286503/oud-premier-dries-van-agt-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Oud-premier Dries van Agt op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;4 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse radio-deejay [[Jan van Veen]], veural bekèndj van 't program ''[[Candlelight]]'', sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6300302/radio-dj-en-candlelight-presentator-jan-van-veen-79-overleden.html Nu.nl - Radio-dj en Candlelight-presentator Jan van Veen (79) overleden]</ref> ;3 fibberwarie * ''Oes-Europa'': bie 'ne raketaanval op de door [[Róslandj]] bezatte Oekraïense sjtad [[Lysytsjansk]] kómme zeker drie hoeëggeplaatsde separatiste vanne [[Volksrippebliek Loehansk]] óm 't laeve.<ref>[https://eng.obozrevatel.com/section-war/news-ukrainian-armed-forces-strike-on-lysychansk-eliminated-minister-of-emergency-situations-and-two-lpr-deputies-details-emerged-05-02-2024.html Oboz.ua - Ukrainian armed forces strike on Lysychansk eliminated "Minister of Emergency Situations" and two "LPR deputies": details emerged]</ref> * ''Politiek, Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': [[Sinn Féin]]-politicus Michelle O'Neill waert beneump tot premier van [[Noord-Ierlandj]]. Daomit kump veur 't iers 'n rippeblikeinse aan de mach in 't landj.<ref>[https://www.breakingnews.ie/ireland/live-powersharing-returns-in-northern-ireland-1584037.html Breakingnews.ie - Live: Powersharing returns in Northern Ireland as Michelle O'Neil becomes First Minister]</ref> * ''Zuud-Europa'': [[Vittorio Emanuele (kroenprins)|Vittorio Emanuele]], de lèste kroenprins van [[Italië]], sjtörf op 86-jäörige laeftied in ballingsjap.<ref>[https://nos.nl/artikel/2507419-laatste-kroonprins-van-italie-overleden NOS.nl - Laatste kroonprins van Italië overleden]</ref> ;2 fibberwarie * ''Midde-Oeste'': bie [[VS|Amerikaanse]] lóchaanvalle op versjillende militair doele in [[Irak]] en [[Syrië]] waere teentalle pro-Iraanse militante en meugelik ouch börgers doedgemaak. Teentalle luuj rake gewóndj en väöl militair doele waere vernetig. De aanvalle zint 'n vergelding veur de drone-aanval op Amerikaanse soldaote in Jordanië van veurige waek.<ref>[https://www.zeit.de/politik/ausland/2024-02/usa-syrien-irak-angriffe-schaeden Die Zeit - US-Angriffe in Syrien und dem Irak töten offenbar 45 Menschen]</ref> ;1 fibberwarie * ''Politiek, Wes-Azië'': [[Armenië]] sjlut zich aan bie 't Internationaal Sjtraofhof in [[Den Haag]]. Daomit verplich 't zich óm de Róssische prizzedentj [[Vladimir Poetin]] te arrestere. Dees gebeurtenis is teikenend veur de versjlechterde diplomatieke relatie tösje bei lenj. Wiejer probeert Armenië zich hiemit te besjerme taege nuuj militair ambities van [[Azerbeidzjan]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2492752-armenie-sluit-zich-aan-bij-internationaal-strafhof-tot-irritatie-van-rusland NOS - Armenië sluit zich aan bij Internationaal Strafhof, tot irritatie van Rusland]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In de [[Maas]] bie [[Kessel]] wuuert 'n lichaam gevónge.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240202_95810939 De Limburger - Stoffelijk overschot aangetroffen in de Maas bij camping in Kessel]</ref> ===jannewarie=== * ''Zuud-Amerika'': ónrös in [[Ecuador]] door bendegeweld. * ''Wes-Europa'', medio jannewarie-huuj: boereproteste op 't [[Belsj]] en in [[Frankrijk]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6299767/arrestaties-bij-boerenprotesten-in-frankrijk-ook-in-belgie-weer-acties.html Nu.nl - Arrestaties bij boerenprotesten in Frankrijk, ook in België weer acties]</ref> * ''Politiek, Duutsjland'': groetsjalige demonstraties taege de [[AfD]] en rechsextremisme in 't algemein.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/demonstrationen-gegen-rechts-106.html Tagesschau - Hunderttausende setzen "ein klares Signal"]</ref> * ''Natuur & milieu, Wes-Europa'', eind december-medio jannewarie: aanhajende raegeval in groete deile van [[Wes-Europa]] en [[:de:Weihnachtshochwasser 2023|hoegwater]] in deile van Noord- en Oes-Duutsjland. * ''Midde-Oeste'', 18 december-huuj: 'n internasjonaal coalitie ónger leijing vanne [[VS]] ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) besjermp sjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]]. ;31 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': In de [[Maas]] beej [[Velde]] wuuert 'n lichaam gevónde.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2548556/lichaam-vermiste-man-uit-velden-aangetroffen-in-maas 1limburg - Lichaam vermiste man uit Velden aangetroffen in Maas]</ref> ;30 jannewarie * ''Politiek, Zuud- en Centraal-Azië'': De [[Pakistan|Pakistaanse]] aad-premier Imran Khan waert veroerdeild tot teen jaor cel vanwaege 't lekke van sjtaatsgeheime.<ref>[https://nos.nl/artikel/2506845-pakistaanse-oud-premier-khan-moet-tien-jaar-cel-in-voor-lekken-staatsgeheimen NOS - Pakistaanse oud-premier Khan moet tien jaar cel in voor lekken staatsgeheimen]</ref> ;29 jannewarie * ''Nederlandj'': bie 'n explosie in [[Rotterdam]] rake twie luuj gewóndj en kómme zeker drie persoene óm 't laeve.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6300006/alles-wijst-erop-dat-ook-derde-vermiste-onder-puin-rotterdams-pand-is-gevonden.html Nu.nl - Alles wijst erop dat ook derde vermiste onder puin Rotterdams pand is gevonden]</ref> ;28 jannewarie * ''Belsj'': bie e óngelök mit e vleegmesjien ter huuegde van [[Spa]] in de [[Luuk (provincie)|provincie Luuk]] kómme twie inzittende óm 't laeve.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240128_95072409 De Limburger - Twee doden bij crash met klein vliegtuig in Spa]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'ne drone-aanval op 'n militair basis in [[Jordanië]] waere drie Amerikaanse soldaote doedgemaak, 47 luuj rake gewóndj. Aanvalle op Amerikaanse militaire in 't Midde-Oeste kómme dökker veur saer 't begin van de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2024)|oorlog in Gaza en Israel]], meh dit is de ierste kier dat ouch soldaote zint ómgekómme. Achter de aanvalle zit de pro-Iraanse terreurorganisatie Islamitisch Verzet.<ref>[https://www.reuters.com/world/biden-says-three-us-service-members-killed-drone-attack-us-forces-jordan-2024-01-28/ Reuters- Three US troops killed, up to 34 injured in Jordan drone strike linked to Iran]</ref> * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': milieuactiviste bekogele de ''[[Mona Lisa]]'' in 't Louvre in [[Paries]] mit [[sóp]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2506583-milieuactivisten-gooien-soep-naar-mona-lisa NOS - Milieuactivisten gooien soep naar Mona Lisa]</ref> * ''Sjport'': D'n Italiaan [[Jannik Sinner]] wintj d'n Australian Open door in vief sets (3-6 3-6 6-4 6-4 6-4) te winne van de Rus [[Dimitri Medvedev]].<ref>[https://www.gazzetta.it/Tennis/atp/slam/australian-open/28-01-2024/sinner-batte-medvedev-e-vince-l-australian-open-3-6-3-6-6-4-6-4-6-3.shtml La Gazzetta dello Sport - Sinner nella storia! Rimonta e vince l’Australian Open al 5° set]</ref> ;27 jannewarie * ''Sjport'': [[Aryna Sabalenka]] wintj [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-3, 6-2) te winne van [[Zheng Qinwen]].<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6299293/live-australian-open-reacties-na-tweede-australian-open-titel-op-rij-voor-sabalenka.html Nu.nl - Live Australian Open | Reacties na tweede Australian Open-titel op rij voor Sabalenka]</ref> ;26 jannewarie * ''Midde-Oeste'': versjillende leng sjtoppe tiedelik mit 't sjteune van de UNRWA, de [[VN]]-organisatie veur hölp aan Palestiene, vanwaege meugelike betrokkeheid bie de terroristische aansjlaeg in [[Israel]] op 7 oktober 2023.<ref>[https://www.reuters.com/world/britain-italy-finland-pause-funding-un-refugee-agency-gaza-2024-01-27/ Reuters - More countries pause funds for UN Palestinian agency]</ref> * ''Midde-Oeste'': In 'n door [[Zuud-Afrika]] aangesjpanne zaak reup 't internationaal Gerechshof in [[Den Haag]] [[Israel]] op óm 'n [[genocide]] op Palestiene inne [[Gazasjtrook]] te veurkómme. [[Hamas]] mót alle giezelaers vrielaote.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2506337-tussenvonnis-internationaal-gerechtshof-israel-moet-genocide-in-gaza-voorkomen NOS - Tussenvonnis Internationaal Gerechtshof: Israël moet genocide in Gaza voorkomen]</ref> ;25 jannewarie * ''Noord-Amerika'': Inne [[VS|Amerikaanse]] sjtaat [[Alabama]] waert Kenneth Eugene Smith, veroerdeild veur de moord op Elizabeth Sennett in [[1989]], [[doeadstraof|geëxecuteerd]] door middel van [[sjtiksjtof]]. 't Is de ierste kier dat dees methode inne VS waert toegepas.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-us-canada-68089279 BBC - Kenneth Eugene Smith: US inmate faces first nitrogen execution after losing last-minute appeals]</ref> ;23 jannewarie * ''Politiek, Wes-Azië, Noord-Europa'': 't [[Törkieje|Törks]] parlement sjtömp in mit 't [[NAVO]]-lidmaatsjap van [[Zjwede]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2505991-turks-parlement-stemt-in-met-navo-lidmaatschap-zweden NOS - Turks parlement stemt in met NAVO-lidmaatschap Zweden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsje producentj [[Frank Farian]], veural bekèndj es de man achter [[Boney M.]], sjtörf op 82-jäörige laeftied. ;22 jannewarie * ''Nederlands & Belsj Limburg, Kóns en Cultuur'': "Limburgse [[vla]]" krieg 'ne besjermde sjtatus en waert door de [[EU]] officieel erkind es sjtreekproduk. Allein vla dae in [[Belsj Limburg|Belsj]] of [[Nederlands Limburg]] gebakke is moog dae naam drage. Wiejer waere ónger mie eise gesjteld aan de receptuur. * ''Midde-Oeste'': in 't midde vanne [[Gazasjtrook]] kómme 21 Israelische soldaote óm 't laeve bie e incident woebie twie geboewe insjtorte es gevolg 'n explosie.<ref>[https://www.timesofisrael.com/in-deadliest-incident-of-gaza-combat-21-soldiers-killed-as-buildings-collapse-in-blast/ Times of Israel - In deadliest incident of Gaza combat, 21 soldiers killed as buildings collapse in blast]</ref> * ''Zuud-Azië'': Premier [[Narendra Modi]] deit d'n [[Ayodhya Ram Modhir|Tempel van Ram]] in [[Ayodhya]] aop. De boew waor henjig ómsjtraeje, ónger mie ómdet 'r op de plaats van 'n aafgebrende moskee sjteit.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-india-68003095 BBC News - Ayodhya Ram Mandir: India PM Modi inaugurates Hindu temple on razed Babri mosque site]</ref> * ''Sjport'': D'n Italiaanse voetballer [[Gigi Riva]], nog ummer topsjcoorder van 't [[Italiaons hierevoetbalèlftal|nationaal ilftal]], sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/22-01-2024/morto-gigi-riva-aveva-79-anni.shtml La Gazzetta dello Sport - Calcio in lutto: è morto Gigi Riva. Aveva 79 anni, è stato un mito del Cagliari e della Nazionale]</ref> ;21 jannewarie * ''Politiek, Noord-Amerika'': [[Ron DeSantis]] sjtap oet de prizzedentsrace. Hae sjteunt [[Donald Trump]] in zien kandidatuur, dae väöl populairder is binne de [[Rippeblikeinse Partie]].<ref>[https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/ron-desantis-planning-drop-presidential-bid-sunday-rcna134953 NBC News - Ron DeSantis suspends his presidential bid and endorses Trump]</ref> * ''Sjport'': De Brit [[Stephen Williams]] wintj de [[Tour Down Under]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2505664-williams-wint-slotetappe-en-klassement-tour-down-under-lemmen-mee-met-de-sterksten NOS.nl - Williams wint slotetappe en klassement Tour Down Under, Lemmen mee met de sterksten]</ref> ;20 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse regisseur [[Norman Jewison]] sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6298775/veel-bekroonde-filmregisseur-norman-jewison-97-overleden.html Nu.nl - Veel bekroonde filmregisseur Norman Jewison (97) overleden]</ref> ;19 jannewarie * ''Weitesjap'': de lander [[:en:Smart Lander for Investigating Moon|SLIM]] van 't Japanse [[ruumdevaart]]agentsjap JAXA maak 'n succesvol landing oppe [[maon]]. [[Japan]] is daomit 't viefde landj wat e ruumdevaartuug nao de maon bringk.<ref>[https://web.archive.org/web/20240120142455/https://gotimesnews.com/japans-slim-mission-moon-sniper-landing-mission/ Go Times News - Japan’s lunar lander reaches the moon but is rapidly losing power, space agency says]</ref> * ''Sjport'': D'n Amerikaanse [[golf (sport)|golver]] [[Jack Burke]] sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6298461/amerikaanse-golfgrootheid-jack-burke-100-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse golfgrootheid Jack Burke (100) overleden]</ref> ;18 jannewarie * ''Zuud- en Centraal-Azië'': [[Pakistan]] vèlt Beloetsjische separatisten aan in 't zuudoeste van [[Irak]]. Nege luuj kómme óm 't laeve. De aanval is 'n reaksie op de Iraanse aanval op Pakistaanse terroriste.<ref>[https://apnews.com/article/pakistan-iran-air-force-strikes-638f2ee4ccfb1a56d26e8f28f7e91699 AP News - Pakistani retaliatory strikes in Iran kill at least 9, raising tensions along border]</ref> * ''Sjport'': De Canadesen atleet [[Shawn Barber]] sjtörf op 29-jäörige laeftied aan 'n ónbekènde krenkde.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6298340/voormalig-wereldkampioen-polsstokhoogspringen-shawn-barber-29-overleden.html Nu.nl - Voormalig wereldkampioen polsstokhoogspringen Shawn Barber (29) overleden]</ref> ;17 jannewarie * ''Economie, Belsj Limburg'': 't [[Sappi]]-pepierfebrik in [[Laoneke]] geit toe. 6000 luuj verlere hiemit hunne job.<ref>[https://web.archive.org/web/20240119210846/https://drukwerkindemarge.org/nieuws/papierfabriek-sappi-lanaken-definitief-gesloten/ Drukwerk in de marge - Papierfabriek Sappi Lanaken definitief gesloten]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Bennie Muller]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2505280-voormalig-ajax-en-oranje-voetballer-bennie-muller-85-overleden NOS - Voormalig Ajax- en Oranje-voetballer Bennie Muller (85) overleden]</ref> ;16 jannewarie * ''Weitesjap'': Sjinese weitesjappers klone mit sukses 'ne [[resusaap]], 'n soort wat väöl liekent op de minsj en inne medische weitesjap dök es proofdeer waert gebroek. Door de nuuj methode zint inne toekóms meugelik minder bieste nuuedig veur betroewbaar tesrizzeltate te kriege.<ref>[https://www.bbc.com/news/science-environment-67987633 BBC - Cloned rhesus monkey created to speed medical research]</ref> * ''Zuud- en Centraal-Azië'': [[Iran]] veurt lóchaanvalle oet op de soennitische militie Jaish al-Adl in [[Pakistan]]. Daobie valle twie doeje en drie gewónje.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240116_96742885 HBVL - Iran voert raket- en droneaanvallen uit in Pakistan]</ref> ;15 jannewarie * ''Midde-Oeste'': [[Iran]] veurt raketaanvalle oet op "terroristische doele" kórtbie de [[Irak|Iraakse]] sjtad [[Erbil]] en in [[Syrië]] taege [[IS]].<ref>[https://web.archive.org/web/20240116225803/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5429654/iran-valt-terroristische-doelen-aan-irak-en-syrie-2-doden RTL - Iran valt 'terroristische doelen' aan in Irak en Syrië, doden en gewonden]</ref> ;14 jannewarie * ''Naord-Europa'': [[Margarete II vaan Denemarke|Margarete II]] treujt nao 52 jaor aaf es keuningin van Daenemarke. Häöre zoon volg 'r op es [[Frederik X vaan Denemarke|Frederik X]]. * ''Naord-Europa'': De sjpleeteruptie bie 't Ieslands [[Grindavík]] bereik de beboewing van 't dörp. De hoezer waore al geëvacueerd.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6297791/lava-bereikt-vissersdorp-in-ijsland-meerdere-huizen-vlam-gevat.html Nu.nl - Lava bereikt vissersdorp in IJsland, meerdere huizen vlam gevat]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Róssischen dichter en dissidentj [[Lev Rubinstein]] sjtörf op 76-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n aanvaring.<ref>[https://www.kyivpost.com/post/26708 Kyiv Post - Russian Dissident Poet Rubinstein Dead at 76]</ref> ;13 jannewarie * ''Oes-Azië'': de regerende Sjina-kritische partie DDP wint de [[Taiwan]]ese verkezinge. [[:en:Lai Ching-te|Lai Ching-te]] waert de nuje prizzedentj. ;12 jannewarie * ''Midde-Oeste'': De Britse en Amerikaanse lóchmach en Amerikaanse kreegssjepe veure aanvalle oet op zeker 60 militair doele van de Houthi-rebelle in [[Jeme]], woe-ónger opsjlaagplaatse en lanceersysteme.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2504571-amerikanen-en-britten-vallen-houthi-doelen-in-jemen-aan-nederland-ondersteunt NOS - Amerikanen en Britten vallen Houthi-doelen in Jemen aan, Nederland ondersteunt]</ref> ;11 jannewarie * ''Weitesjap, Zuud-Amerika, kóns en cultuur'': in 't oeste van [[Ecuador]], deep in 't Amazonewoud, óntdekke arsjeologe e groet netwerk van sjtaej woe zó'n 2000 jaore truuk mie es 10.000 en meugelik 30.000 luuj höbbe gewoend. Qua groetde en periode is dat vergeliekbaar mit [[Lónje]] in de [[Romeins Riek|Romeinse Tied]].<ref>[https://scientias.nl/duizenden-jaren-oude-stad-ontdekt-in-amazonegebied-samenleving-groter-dan-die-van-de-mayas/ Scientias - Duizenden jaren oude stad ontdekt in Amazonegebied: samenleving groter dan die van de Maya’s]</ref> * ''Economie'': De Nederlandsen óngernummer [[Arie van der Valk]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6297585/medegrondlegger-van-der-valkconcern-arie-van-der-valk-overleden.html Nu.nl - Medegrondlegger Van der Valkconcern Arie van der Valk overleden]</ref> ;8 jannewarie * ''Zuud-Amerika'': In [[Ecuador]] óntsjnap drugsbaron [[José Adolfo Macías]] oet de gevangenis. Presidentj [[Daniel Noboa]] reup de noedtoesjtandj oet, wonao 't geweld sjnel escaleert. ;7 jannewarie * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Franz Beckenbauer]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/sport/fussball/franz-beckenbauer-ist-tot-weltmeister-von-1990-und-1974-stirbt-im-alter-von-78-jahren-19434495.html FAZ.net - Franz Beckenbauer im Alter von 78 Jahren gestorben]</ref> ;5 jannewarie * ''Sjport'': De Braziliaanse voetballer en coach [[Mário Zagallo]] (betrokke bie de [[Wereldkampioensjap hierevoetbal|Waereldbaekereuverwinninge]] van 1958, 1962, 1970 en 1994) sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6296901/braziliaanse-voetballegende-en-viervoudig-wk-winnaar-mario-zagallo-overleden.html Nu.nl - Braziliaanse voetballegende en viervoudig WK-winnaar Mário Zagallo overleden]</ref> ;3 jannewarie * ''Midde-Oeste'': In de Zuudoes-Iraanse sjtad [[Kerman]] kómme zeker 91 luuj óm 't laeve bie 'n döbbele explosie. 284 luuj rake gewóndj. De óntploffinge waore inne buurt van 'n herdenkingsbiejeinkóms veur de Iraanse ginneraal Qasem Soleimani, dae precies veer jaore truuk woort doedgemaak bie 'ne Amerikaanse drone-aanval. D'n aansjlaag waert opgeëis door terreurbeweging [[IS]].<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2024/01/03/iran-us-soleimani-explosion-kerman/c7b0f51a-aa32-11ee-bc8c-7319480da4f9_story.html The Washington Post - Iran says at least 84 were killed in blasts at a ceremony honoring slain general]</ref> * ''Nederlandj'': [[Twiede Wereldoorlog]]veteraan André Hissink sjtörf op 104-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503652-wo-ii-vlieger-andre-hissink-104-overleden-ik-heb-gezwijnd NOS - WO II-vlieger André Hissink (104) overleden: 'Ik heb gezwijnd']</ref> * ''Nederlands Limburg'': In [[Mestreech]], aon de [[Boschpoort]], brik 'nen diek door. Oerzaak is d'n aonhawwende regeval en 't droet veurtkoumend hoegwater.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6296595/dijk-in-maastricht-deels-weggespoeld-woonboten-ontruimd.html Nu.nl - Dijk in Maastricht deels weggespoeld, woonboten ontruimd]</ref> * ''Nederlandj'': In 't [[Gelderland|Gelders]] [[Puiflijk]] kómme 50.000 hoonder óm bie 'ne sjtalbrandj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503574-grote-stalbrand-in-puiflijk-50-000-kippen-dood NOS - Grote stalbrand in Puiflijk, 50.000 kippen dood]</ref> * ''Sjport'': De Fransen autocoureur [[René Metge]], drievaudig winner van [[Paries-Dakar]], sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240103_96833386 De Standaard - Drievoudig Dakarwinnaar René Metge overleden]</ref> ;2 jannewarie * ''Kóns en cultuur, Belsj Limburg'': [[Veldeke (vereiniging)|Veldeke]] in [[Belsj Limburg]] geuf 'ne speciale dialekkalender oet mit oetsjpraoke, weiteswaerdighede, gedichskes en wietse oet alle Belsj-Limburgse dialekte.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240102_95078928 HBVL - Nieuw jaar, nieuwe almanak met Limburgs dialect: “Taalrijkdom die niet verloren mag gaan”]</ref> * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne Israelische aanval op e [[Hamas]]-kentoer inne [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]] kómme 7 luuj óm 't laeve, woe-ónger Saleh al-Arouri, e kopsjtök vanne terreurbeweging.<ref>[https://www.timesofisrael.com/hamas-deputy-leader-saleh-al-arouri-killed-in-alleged-israeli-strike-in-beirut-suburb/?utm_source=article_hpsidebar&utm_medium=desktop_site&utm_campaign=liveblog-january-03-2024 Times of Israel - Hamas deputy leader Saleh al-Arouri killed in alleged Israeli strike in Beirut]</ref><ref>[https://www.aljazeera.com/news/2024/1/3/who-was-saleh-al-arouri-the-hamas-leader-killed-in-beirut Al Jazeera - Who was Saleh al-Arouri, the Hamas leader killed in Beirut?]</ref> * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger trek zich gedeiltelik truuk oet 't noorde vanne [[Gazasjtroek]]. De ierste bewoeners kere truuk.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2503534-eerste-palestijnen-terug-naar-verwoest-noord-gaza-nu-israel-zich-daar-terugtrekt NOS - Eerste Palestijnen terug naar verwoest Noord-Gaza nu Israël zich daar terugtrekt]</ref> * ''Wes-Azië/Midde-Oeste'': De Törkse pelissie pak 33 luuj op. Ze waere verdach van spionage veur [[Israel]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240102_93987246 De Limburger - Turkse politie pakt verdachten van spionage voor Israël op]</ref> * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]anse oppositieleijer [[:en:Lee Jae-myung|Lee Jae-myung]] waert tiedes e werkbezeuk in [[Busan]] naergesjtoke en raak doabie gewóndj. De aanvaller, 'ne 67-jäörige man, is opgepak.<ref>[https://en.yna.co.kr/view/AEN20240102003451315 Yonhap News Agency - Opposition leader Lee Jae-myung attacked during visit to Busan]</ref> * ''Oes-Azië'': op 'n lóchhave kórtbie [[Tokio]] kump e passageersvleegmesjien in boetsing mit e vleegmesjien vanne Japanse köswach. Vief inzittende vanne köswach kómme daobie óm 't laeve, eine raak gewóndj. In 't passageertoesjtel rake 14 luuj gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503496-honderden-tijdig-geevacueerd-bij-vliegtuigongeluk-tokio-vijf-doden-bij-kustwacht NOS - Honderden tijdig geëvacueerd bij vliegtuigongeluk Tokio, vijf doden bij kustwacht]</ref> ;1 jannewarie * ''Economie, Afrika, Midde-Oeste'': [[Egypte]], [[Ethiopië]], [[Iran]], [[Saudi-Arabië]] en de [[Vereinigde Arabische Emirate]] sjlete zich aan bie [[BRICS]]. * ''Politiek, Midde-Oeste'': 't Israelisch hoeggerechshof verwerp de ómsjtreje hervormingswet van premier Netanyahu. De wet waor gemeind um de mach vanne [[regering]] en 't [[parlement]] te vergroete ten koste vanne mach van 't hof.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503458-hooggerechtshof-israel-haalt-streep-door-staatsrechthervorming-netanyahu NOS - Hooggerechtshof Israël haalt streep door staatsrechthervorming Netanyahu]</ref> * ''Politiek, Wes-Azië'': De internationaal neet-erkinde rippebliek [[Hoeg-Karabach]] waert formeel opgeheve. * ''Natuur & milieu, Oes-Azië'': [[Japan]] weurt geraak door 'nen aerdsjóddel van 7,6 op de Memènt-Magnitudesjaol. Daobie valle zeker 202 doeje, 665 gewónje en rake 102 luuj vermis.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503407-zware-aardbeving-voor-de-kust-van-japan-tsunamiwaarschuwing-afgegeven NOS.nl - Zware aardbeving voor de kust van Japan, tsunamiwaarschuwing afgegeven]</ref> ==2023== ===december=== * ''Natuur & milieu, Duutsjland'': [[:de:Weihnachtshochwasser 2023|hoegwater]] in groete deile van Noord- en Oes-Duutsjland. * ''Zuud-Amerika'': diplomatieke crisis tösje de buurlenj [[Venezuela]] en [[Guyana]] noa e ómsjtreje [[referendum]] euver de annexatie vanne westelike Guyanese regio's. * ''Zuud-Azië'': hónderddoezende Afghane vlöchte oet [[Pakistan]] of waere 't landj oetgezat. * ''Midde-Oeste'', 18 december-huuj: 'n internasjonaal coalitie ónger leijing vanne [[VS]] ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) besjermp sjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]]. * ''Midde-Oeste'': aanvalle op Amerikaanse bases in [[Syrië]] en [[Irak]] door pro-Iraanse milities en Amerikaanse vergeldingsacties. * ''Midde-Oeste'', 7 oktober-huuj: [[Israëlisch-Palestiens conflik (2023)|kreeg in Israel en de Gazasjtroek]]. * ''Natuur & milieu'', 30 november-12 december: 198 leng neme deil aan de klimaatconferentie in [[Dubai]], [[Vereinigde Arabische Emirate]]. Ze waere 't eins euver de aafbouw van fossiel [[brandjsjtof]]fe. ;31 december * ''Duutsjland'': De Duutsje pelissie arresteert 3 luuj op verdenking van veurbereijing van 'nen aansjlaag op de [[Dóm van Kölle]]. Op keersjaovend woort 'ne 30-jäörige Tadzjiek aangehaote. Dae waert gezeen es 'ne sjpil in e terroristisch netwerk in 't weste van de deilsjtaat [[Noordrien-Wesfale]].<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/koeln/drei-weitere-verdaechtige-in-gewahrsam-nach-koelner-terroralarm_aid-104278149 Rheinische Post - Drei weitere Verdächtige in Gewahrsam nach Kölner Terroralarm]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlands-Limbörgse popjournalis en radio-dj [[Hubert van Hoof]] störf op 72-jaorege leeftied.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2249240/radio-icoon-hubert-van-hoof-72-overleden 1Limburg - Radio-icoon Hubert van Hoof (72) overleden]</ref> * ''Economie'': De Belzje zakeman [[Paul Buysse]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231231_94023609 De Standaard - Paul Buysse, the Belgian who sold the Rolls]</ref> * ''Weitesjap'': [[NASA]] lanceert vanaaf [[Antarctica]] 'ne nuje ruumde[[telescoop]] genaamp [[:en:GUSTO (telescope)|GUSTO]]. Dae geit óngerzeuk doon nao [[sjterresjtof]]. ;30 december * ''Nederlands Limburg'': 'ne 36-jäörige man oet [[Itter]] kump óm 't laeve nao e óngelök mit [[vuurwerk]].<ref>[https://www.1limburg.nl/112/2358624/dode-vuurwerkongeval-is-36-jarige-man-ook-een-gewonde 1limburg - Dode vuurwerkongeval is 36-jarige man, ook één gewonde]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britsen acteur [[Tom Wilkinson]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6296164/britse-acteur-tom-wilkinson-plotseling-op-75-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Britse acteur Tom Wilkinson plotseling op 75-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Oes-Europa'': bie 'nen aanval oppe Zuud-Róssische regio [[Belgorod]] valle 24 doeje en 108 gewónje. ;29 december * ''Oes-Europa'': bie 'ne Róssische aanval op versjeie Oekraïense sjtaej kómme 41 luuj óm 't laeve en mie es 160 luuj rake gewóndj. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzpianis [[Les McCann]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240101_97034427 De Standaard - Vaak gesamplede jazzgigant Les McCann overleden]</ref> ;27 december * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Koreaansen acteur [[Lee Sun-kyun]] begeit op 48-jäörige laeftied zelfmaord.<ref>[https://nos.nl/artikel/2502883-parasite-acteur-lee-sun-kyun-dood-gevonden-in-auto NOS.nl - Parasite-acteur Lee Sun-kyun dood gevonden in auto]</ref> * ''Frankriek/Europa'': De Franse politicus [[Jacques Delors]] sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6295793/franse-politicus-en-europese-unie-architect-jacques-delors-98-overleden.html Nu.nl - Franse politicus en Europese Unie-architect Jacques Delors (98) overleden]</ref> ;26 december * ''Duutsjlandj'': D'n Duutsje politicus [[Wolfgang Schäuble]] (CDU) sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/wolfgang-schaeuble-ist-tot-ehemaliger-cdu-politiker-wurde-81-jahre-alt-19409165.html FAZ.net - Wolfgang Schäuble ist tot]</ref> ;24 december * ''Wes-Afrika'': bie aanvalle op versjeie dörpkes in Centraal-[[Nigeria]] kómme 200 luuj óm 't laeve. Zó'n 500 luuj rake gewóndj. De sjlachoffers zint hoofzakelik christene. Me hèlt islamitische Fulani-militante verantwoordelik veur de aanvalle. ;23 december * ''Nederlands Limburg'': bie 'n sjeetpartie in [[Gelaen]] kump 'ne man óm 't laeve.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20231223_96348064 De Limburger - Slachtoffer schietpartij centrum Geleen overleden, dader voortvluchtig]</ref> ;21 december * ''Midde-Europa'': Aan de universiteit van [[Praag]] vèntj 'n sjeetpartie plaats wobie 14 doeje valle, ónger wae de sjötter zelf.<ref>[https://nos.nl/artikel/2502418-bloedbad-op-universiteit-praag-oud-student-doodt-14-mensen NOS.nl - Bloedbad op universiteit Praag: oud-student doodt 14 mensen]</ref> * ''Sjport'': De Utrechtse amateurvoetbalclub [[USV Hercules]], die in de [[Daarde Devisie|Driede Devisie]] sjpeelt, zörg veur 'n sensatie door in de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] mit 3-2 van [[AFC Ajax]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2502455-blamage-voor-ajax-nederlaag-tegen-amateurs-hercules-in-bekertoernooi NOS.nl - Blamage voor Ajax: nederlaag tegen amateurs Hercules in bekertoernooi]</ref> ;20 december * ''Zuud-Amerika'': Aad-prizzedent [[Desi Bouterse]] waert veroerdeild tot 20 jaor cel veur zinne rol bie de Decembermoorde in [[1982]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6294863/desi-bouterse-krijgt-ook-in-hoger-beroep-twintig-jaar-cel-voor-decembermoorden.html Nu.nl - Desi Bouterse krijgt ook in hoger beroep twintig jaar cel voor Decembermoorden]</ref> * ''Nederlands Limburg'': [[Harrie Smeets]], bisjop van Remunj tösje 2018 en 2023, sjtörf op 63-jäörige laeftied aan 'nen harretumor.<ref>[https://www.kn.nl/in-memoriam/harrie-smeets-1960-2023-toch-een-bisschop-tot-het-eind/ Katholiek Nieuwsblad - Harrie Smeets (1960-2023): Toch een bisschop tot het eind]</ref> * ''Politiek, Europa algemein'': 't [[Europees Parlement]] en de [[EU]] waere 't eins euver e pakket aan regels euver [[asiel]] en [[migratie]]. Wichtige óngerdeile van dit pakket zint versjnelde screening van migrante ane boetegrenze vanne EU en de meugelikheid veur migrante sjneller truuk te sjikke es ze oet veilige lenj kómme. ;19 december * ''Economie, Nederlands Limburg'': 't ''[[Sprookjesbos]]'' in [[Valkeberg]] geit failliet.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20231219_96267312 De Limburger - Sprookjesbos failliet: Valkenburg verliest na Valkenier opnieuw toeristische trekpleister]</ref> ;18 december * ''Natuur & milieu, Noord-Europa'': in 't zuudweste van [[Iesland]] op 't sjiereilandj Reykjanes bars 'ne [[völkaan]] oet. Veur zoewied bekindj zint gein sjlachoffers gevalle.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6294675/na-weken-van-maatregelen-barst-vulkaan-op-ijsland-eindelijk-uit.html Nu.nl -Na weken van maatregelen barst vulkaan op IJsland eindelijk uit]</ref> * ''Politiek, Zuudoes-Europa'': zittend prizzedent Vučić wint de [[Servië|Servische]] parlementsverkezinge. Zien partie, de Servische Progressieve Partie, kump oet op zó'n 47 procent. ;16 december * ''Nederlands Limburg, Weitesjap'': De Nederlands-Limbörgsen historicus [[Mathieu Segers]] störf op 47-jaorege leeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6294471/hoogleraar-en-europadeskundige-mathieu-segers-47-overleden.html Nu.nl - Hoogleraar en Europadeskundige Mathieu Segers (47) overleden]</ref> * ''Economie, Midde-Oeste'': Alle groete containerverveurders sjtoppe veurluipig mit vare euver de [[Roej Zie]] nao aanvalle van Houthi-rebelle op vrachsjepe inne watere róndj [[Jemen]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2501801-alle-grote-rederijen-mijden-rode-zee-na-aanvallen-het-loopt-uit-de-hand NOS - Alle grote rederijen mijden Rode Zee na aanvallen: 'Het loopt uit de hand']</ref> * ''Midde-Oeste'': Nawaf al-Ahmad al-Jaber al-Sabah, de emir van [[Koeweit]], sjtörf op 86-jäörige laeftied. ;14 december * ''Politiek, Oes-Europa'': de [[EU]] sjtart de toetraejingsóngerhandelinge mit [[Oekraïne]] en [[Moldavië]]. [[Georgië]] krieg de sjtatus kandidaat-lidsjtaat. ;13 december * ''Nederlands Limburg'': De gemeinte [[Valkeberg]] deit de veiligheid róndum de keersjmerte in de Gemeinte- en de Fluweelegrot aansjerpe. Ouch op de keersjmert op de [[Vriethof (Mestreech)|Vriethof]] in [[Mesjtreech]] were maotregele genómme. Rae daoveur ies 't verhoagd dreiginigsniveau door de oorlog in Gaza en koranverbrandinge in Zjwede.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2347925/extra-veiligheidsmaatregelen-bij-kerstmarkten-valkenburg 1limburg - Extra veiligheidsmaatregelen bij kerstmarkten Valkenburg]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': de liberale politicus [[Donald Tusk]] waert gekoze es nuje premier van [[Pole]]. ;1 december * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger vèlt 't zuje vanne Gazasjtroek binne. D'r waere gevechte gemeld inne sjtad Khan Yunis. ===november=== * ''Zuud-Azië'': hónderddoezende Afghane vlöchte oet [[Pakistan]] of waere 't landj oetgezat. * ''Belsj, Belsj-Limburg'': jaorlikse militair oefening ''Celtic Tiger'' inne Belsje Kempe, mit 900 militaire en 150 veurtuger.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/11/13/celtic-uprise/ VRT - Meer dan 700 militairen oefenen op straat in Limburg en Antwerpen: "Er wordt geschoten, maar met oefenmunitie"]</ref> * ''Midde-Oeste'': aanvalle op Amerikaanse bases in [[Syrië]] en [[Irak]] en Amerikaanse vergeldingsacties * ''Midde-Oeste'', 7 oktober-huuj: [[Israëlisch-Palestiens conflik (2023)|kreeg in Israel en de Gazasjtroek]]. ;30 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Iers-Britse folkzenger [[Shane MacGowan]] ([[The Pogues]]) sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2499805-shane-macgowan-65-van-the-pogues-overleden NOS.nl - Shane MacGowan (65) van The Pogues overleden]</ref> ;29 november * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Duutsj-Amerikaanse politicus en diplomaat [[Henry Kissinger]] ([[Nobelpries]] veur de Vrei 1973) sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6291935/amerikaanse-diplomaat-en-nobelprijswinnaar-henry-kissinger-100-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse diplomaat en Nobelprijswinnaar Henry Kissinger (100) overleden]</ref> ;26 november * ''Sjport'': 't [[Formule 1]]-kampioensjap ènjig mit de Grand Prix van [[Abu Dhabi (stad)|Abu Dhabi]]. [[Max Verstappen]] wintj e record van 19 op 22 races; daobie haet 'r mie es doezend rundjes geleid (ouch e record), es ènsigste alle races oetgevare en haet 'r mie es twie kier zoeväöl punte es nómmer twie [[Sergio Pérez]] (575 óm 285).<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]]</ref> ;22 november * ''Politiek, Nederlandj'': Bie de [[Twiede Kamer]]verkezinge kump de [[PVV]] van [[Geert Wilders]] oet op 37 zedele, woemit ze wiedoet de groetste partie is gewaore. Achter de PVV sjtaon 't links blok [[GroenLinks]]-[[PvdA]] van [[Frans Timmermans (politicus)|Frans Timmermans]] mit 25 zedele, de [[VVD]] van [[Dilan Yeşilgöz-Zegerius|Dilan Yeşilgöz]] mit 24 zedele en de nuuj partie [[Nieuw Sociaal Contract|NSC]] van [[Pieter Omtzigt]] mit 20 zedele.<ref>[https://nos.nl/collectie/13958/artikel/2498877-exitpoll-ipsos-pvv-met-afstand-grootste-partij-gevolgd-door-gl-pvda-vvd-en-nsc NOS - Exitpoll Ipsos: PVV met afstand grootste partij, gevolgd door GL-PvdA, VVD en NSC]</ref> ;20 november * ''Politiek, Zuud-Amerika'': Javier Milei, van de rechs-populistische partie Avanza Libertad, wint de [[Argentinië|Argentiense]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2498505-uiterst-rechtse-milei-wint-presidentsverkiezingen-in-argentinie]</ref> ;19 november * ''Economie'': De Nederlandse zakeman [[Wim van de Leegte]], vreugere topman van [[VDL]], sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6290394/wim-van-der-leegte-oud-topman-vdl-op-76-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Wim van der Leegte, oud-topman VDL, op 76-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Kaapverdië|Kaapverdiaans]]-[[Portugal|Portugese]] zengeres [[Sara Tavares]] sjtörf op 45-jäörige laeftied aan 'nen harretumor.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231120_96633993 De Standaard - Sara Tavares maakte Portugees-Kaapverdische pop voor de hele wereld]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Franse pianiste [[Colette Maze]] sjtörf op 109-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/7ea9f5ed-a3e1-41e7-8f77-06af5ab8b52b/franse-pianist-colette-maze-108-brengt-album-uit NPO Klassiek - Pianist Colette Maze (109) overleden: eeuw achter de piano]</ref> ;18 november * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Ruud Geels]] (20 kier international) sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2498324-oud-topspits-ruud-geels-op-75-jarige-leeftijd-overleden NOS.nl - Oud-topspits Ruud Geels op 75-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis [[David Del Tredici]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/11/18/arts/music/david-del-tredici-dead.html New York Times - David Del Tredici, Who Set ‘Alice’ to Music, Dies at 86]</ref> * ''Sjport'': In 'n kwalificatiematch veur 't [[Europees Kampioensjap hierevoetbal 2024]] wintj [[Frans hierevoetbalèlftal|Frankriek]] mit 14-0 van [[Gibraltarees hierevoetbalèlftal|Gibraltar]]. Dit is e record veur Europese voetbalmatche. ;16 november * ''Kóns en cultuur, Belsj-Limburg'': de film ''Zondebokken'' van documentaire- en filmmaeker Rocky Grispen oet [[Mezeik]] geit in première. De film geit euver de [[bokkeriejersj]] en de akteurs kómme allemaol oet Belsj- en Nederlands-Limburg.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/11/16/de-bokkenrijders-komen-opnieuw-tot-leven-in-film-zondebokken/ VRT - De Bokkenrijders komen opnieuw tot leven in film "Zondebokken" van Maaseikse regisseur Rocky Grispen]</ref> ;14 november * ''Nederlandj'': De Nederlandse journalis en prizzentator [[Karel van de Graaf]] sjtörf op 72-jäörige laeftied aan de gevolge van de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://www.nu.nl/media/6289806/journalist-en-wie-is-de-mol-presentator-karel-van-de-graaf-72-overleden.html Nu.nl - Journalist en Wie is de Mol?-presentator Karel van de Graaf (72) overleden]</ref> ;13 november * ''Weitesjap, natuur & milieu'': oet berekeninge van 'n internationaal óngerzeuksgroep bliek det mit bósjhersjtel en aanplant van nuje [[bósj]] 829 miljard ton [[CO2]] oete [[atmosfeer]] kèn waere gehaold.<ref>[https://nos.nl/collectie/13871/artikel/2497723-herstel-bossen-kan-flink-bijdragen-aan-klimaatverbetering-maar-geduld-vereist NOS - Herstel bossen kan flink bijdragen aan klimaatverbetering, maar geduld vereist]</ref> ;10 november * ''Belsj-Limburg'': In [[Diepenbik]] waere twie extreemrechse activiste gearresteerd die benj höbbe mit [[The Base]], 'n terroristische, op geweld gerichte sjplintergróp.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231111_96260214?&articlehash=ryflAtQG4IxhxVMKnxiX%2FVGrY%2FTBt5Bw7N3ptmy4y3YuLm1nuTZ94W8V2csVn0u8G%2FeFLHMx9gavE3u6ZPrX5mbkcEZP2IYBYw5AMnD1J7pGQOkVqyRafq%2BdfymBfASq%2FaSbrpWdFL2IOEGys1A%2F2wIbHYCY2JUMKPD6VoiNoQgnOvyVICk%2BxG89tcgQMR9NHF78T6N8vgXd3zVxxxCEtS%2FJF%2FexIRrA%2BNUnDdK3X0Dc%2BSno9jzLAkbRPoabu00g5sQdqCllLvZKk3Cu1Bvl%2B%2BBFWQJhATKW0ZTuUCk9AIav1%2FOaq%2BxaVHgMpqkIOVOS6vSBee9s%2BKHYOm%2BnVMu9jg%3D%3D De Standaard - Na de arrestaties in Diepenbeek: The Base predikt geweld met als doel een witte etnostaat]</ref> ;9 november * ''Midde-Oeste'': bie 'ne nuje Amerikaanse lóchaanval op pro-[[Iran|Iraanse]] militante inne [[Syrië|Syrische]] regio Deiz-ez-Zor valle 9 doeje en 7 gewónje.<ref>[https://www.syriahr.com/en/315250/ SOHR - Amid confirmed reports of fatalities | US airstrikes on military positions in Deir Ezzor leave seven Iranian-backed militiamen injured]</ref> ;2 november * ''Kóns en cultuur'': "Now and then", 'n ónaafgemaak leedje van [[The Beatles]], kump 53 jaor nao 't oetereingaon esnog aafgemaak oet. * ''Zuud-Azië'': rebelle in 't noorde van [[Myanmar]] verovere de sjtrategische grensplaats Chinshwehaw, 'ne wichtige sjakel veur de handel mit [[Sjina]].<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2023/11/2/myanmar-rebels-seize-vital-border-town-as-china-calls-for-ceasefire Al Jazeera - Myanmar rebels seize vital border town as China calls for ceasefire]</ref> ;1 november * ''Wes-Afrika'': Bie 'nen aanval inne [[Nigeria]]anse regio Yobe waere zeker 40 luuj gedoed. * ''Natuur & milieu, Oes-Azië'': Inne [[Groete Oceaan]] bie 't [[Japan]]se eilandj Iwo Jima is e nuuj eilendje óntsjtange nao de oetbarsting van 'n óngerziese völkaan.<ref>[https://apnews.com/article/japan-iwo-jima-volcano-eruption-new-island-94916ed3b033b6626610da16f9942452 AP - A volcanic eruption has created a new island off Japan, but it may not last]</ref> ===oktober=== * ''Midde-Oeste'': aanvalle op Amerikaanse bases in [[Syrië]] en [[Irak]] en Amerikaanse vergeldingsacties * ''Midde-Oeste'', 7 oktober-huuj: [[Israëlisch-Palestiens conflik (2023)|kreeg in Israel en de Gazasjtroek]]. * ''Zuudoes-Europa'': sjpanninge tösje [[Kosovo]] en [[Servië]]. * ''Midde-Oeste'': Etnische [[Armene]] vlöchte oet de belegerde enclave [[Hoeg-Karabach]] nao [[Armenië]]. ;31 oktober * ''Wetensjap'': D'n Amerikaansen astronaut [[Thomas Mattingly]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nasa.gov/news-release/nasa-administrator-remembers-apollo-astronaut-thomas-k-mattingly-ii/ NASA.gov - NASA Administrator Remembers Apollo Astronaut Thomas K. Mattingly II]</ref> ;28 oktober * ''Centraal-Azië'': Bie e óngelök in 'n koel in [[Karaganda]], [[Kazachstan]] valle 46 doeje. * ''Kóns en cultuur'': De Canadees-Amerikaansen acteur [[Matthew Perry]] sjtörf op 54-jäörige laeftied nao 'nen dènkelike zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/film/6287354/friends-acteur-matthew-perry-op-54-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Friends-acteur Matthew Perry op 54-jarige leeftijd overleden]</ref> ;27 oktober * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger vèlt de [[Gazasjtroek]] binne. * ''Midde-Oeste'': De [[VS]] valle munitiedepots aan van pro-Iraanse militante in [[Syrië]] en [[Irak]]. 't Geit óm 'ne vergeldingsaanval nao versjeie drone- en raketaanvalle op Amerikaanse bases inne regio.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67236438 BBC - US strikes Syria bases used by Iran-linked groups]</ref> ;26 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen dichter [[Hans Tentije]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231030_97385327 De Standaard - Dichter Hans Tentije overleden: de Edward Hopper van de Nederlandstalige poëzie]</ref> ;25 oktober * ''Noord-Amerika'': bie 'n sjeetpartie in Lewiston, [[Maine]], valle 18 doeje en 13 gewónje. De sjötter waert twie daag later doed gevónje. ;24 oktober * ''Natuur en milieu, Duutsjlandj'': get ten weste van [[Linnich]] (óng. 20 km ten oeste van [[Broensem]]) vèntj 'nen [[aerdsjóddel]] plaatsj mit 'n krach van 2,4 oppe [[sjaol van Richter]]. ;21 oktober * ''Sjport'': De Britse voetballer Sir [[Bobby Charlton]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2494850-engelse-voetballegende-sir-bobby-charlton-86-overleden NOS.nl - Engelse voetballegende Sir Bobby Charlton (86) overleden]</ref> ;18 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[Wessel te Gussinklo]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231020_94942129 De Standaard - Schrijver Wessel te Gussinklo overleden: ‘Alles staat in mijn boeken, ik ben er zelf niet meer’]</ref> ;17 oktober * ''Midde-Oeste'': bie 'n explosie in e krankehoes inne [[Gazasjtrook]] valle zeker teentalle doeje en gewónje. Volgens 't Palestiens ministerie van Volksgezóndheid geit 't óm 'ne Israelische aanval. Volges [[Israel]] is 't 'ne mislökde aanval van terreurorganisatie Islamitische Jihad, die ouch betrokke is bie de kreeg in Israel enne [[Palestijnse Staot|Palestiense gebede]]. * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse jazzpianis en -componis [[Carla Bley]] sjtörf op 87-jäörige laeftied aan [[harrekanker]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231018_93860891 De Standaard - Carla Bley: van sigarettenmeisje tot wereldvermaarde componiste]</ref> ;16 oktober * ''Naord-Europa'': De Finse politicus en diplomaat [[Martti Ahtisaari]] (Nobelpries veur de Vrei 2008) sjtörf op 86-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2494270-finse-oud-president-en-vredesmakelaar-martti-ahtisaari-86-overleden NOS.nl - Finse oud-president en 'vredesmakelaar' Martti Ahtisaari (86) overleden]</ref> * ''Belsj'': bie 'ne aansjlaag in 't centrum vanne [[Belsj]]e hoofsjtad [[Brössel]] zint twie [[Zjwede (volk)|Zjwede]] doedgesjote, eine is gewóndj geraak. De sjötter zaet geïnsjpireerd te zie door terreurorganisatie [[IS]]. Hae is nao 'n klopjach neergesjote en euverleje. ;15 oktober * ''Oes-Europa, politiek'': De conservatief en [[euroscepticisme|eurosceptische]] partie PiS van zittende premier [[Mateusz Morawiecki]] blief de groetste in de [[Pole|Poolse]] verkezinge, meh verluus geveulig. De liberaal en pro-Europese burgercoalitie van [[Donald Tusk]] kump op de twiede plaats. ;14 oktober * ''Oceanië, politiek'': De liberaal-conservatief National Party wint de [[Nuuj-Zieland]]se verkezinge. * ''Kóns en cultuur'': D'n Iraanse rezjisseur [[Dariush Merjui]] weurt, mit zien vrouw, op 83-jäörige laeftied vermaord.<ref>[https://www.nu.nl/film/6285408/bekende-iraanse-regisseur-dariush-mehrjui-doodgestoken-in-zijn-eigen-huis.html Nu.nl - Bekende Iraanse regisseur Dariush Mehrjui doodgestoken in zijn eigen huis]</ref> ;13 oktober * ''Weitesjap'': De [[NASA]] lanceert 't ruumdetuug [[Psyche (ruimtesonde)|Psyche]], wat [[Psyche (planetoïde)|de gelieknamige planetoïde]] geit óngerzeuke en dao in 2029 mót aankómme.<ref>[https://www.nasa.gov/missions/psyche-mission/6-things-to-know-about-nasas-asteroid-exploring-psyche-mission/ NASA.gov - 6 Things to Know About NASA’s Asteroid-Exploring Psyche Mission]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse póppesjpeler [[Jozef van den Berg]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gelderlander.nl/west-betuwe/we-kijken-verkeerd-zei-jozef-van-den-berg-1949-2023-we-kregen-het-paradijs-maar-zijn-het-verloren~a782b265b/ De Gelderlander - We kijken verkeerd, zei Jozef van den Berg (1949-2023): ‘We kregen het paradijs, maar zijn het verloren’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse dichteres [[Louise Glück]] ([[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] 2020) sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231013_97299223 De Standaard - Louise Glück, dichter van het verlangen]</ref> * ''Frankriek'': Inne Noord-[[Frankriek|Franse]] sjtad [[Arras]] waert 'ne lieraar doedgesjtoke door 'ne geradicaliseerde man van Tsjetsjeense aafkóms. 't Dreigingsniveau is verhoeg nao 't allerhoegste niveau en 7000 militaire waere ingezet veur [[terrorisme]] te besjtrieje.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/10/13/frankrijk-verhoogt-veiligheidsniveau/ VRT - Frankrijk kondigt hoogste dreigingsniveau af nadat leraar in Arras werd doodgestoken: "Link met situatie in Midden-Oosten"]</ref> ;10 oktober * ''Belsj Limburg, Economie'': De directie maak bekèndj det 't [[Sappi]]-pepierfebrik in [[Laoneke]] begin 2024 toe geit.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231010_93774302 De Standaard - 600 banen op de tocht door sluiting papierfabriek Sappi in Lanaken]</ref> ;9 oktober * ''Economie'': De [[Nobelpries]] in de Economie weurt toegekèndj aan [[Claudia Goldin]] "ómdet ze ós bezei van vrouwluuj op d'n arbeidsmerret veuroet haet geholpe."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Economie (paersberich)]</ref> ;8 oktober * ''Midde-Oeste'': [[Hezbollah]] mingk zich in 't conflik mit [[Israël]] door ouch rakètte aaf te vure. * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Tjerk Westerterp]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6284510/voormalig-cda-minister-tjerk-westerterp-op-92-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig CDA-minister Tjerk Westerterp op 92-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 oktober * ''Natuur & milieu, Centraal-Azië'': [[Afghanistan]] waert getroffe door 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 6,3 op de [[sjaol van Richter]]. Zeker 1000 luuj kómme daobie óm 't laeve en zó'n 9000 rake gewóndj. * ''Midde-Oeste'': Vanoet de [[Gazasjtroek]] weure hóngerde rakètte op [[Israël]] aafgesjote. Ouch sjtaeke infiltrante de grens euver tösje de Gazasjtroek en Israel. Veural in 't zude van Israel guf 't vuurgevechte. [[Hamas]] eis d'n aanval op.<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6284286/massale-verrassingsaanval-door-hamas-op-israel-meerdere-doden-en-gewonden.html Nu.nl - Massale verrassingsaanval door Hamas op Israël, meerdere doden en gewonden]</ref> * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] weurt twiede in de [[sprintrace]] in [[Qatar]] en sjtèlt zoedaonde zienen driede waereldtitel [[Formule 1]] veilig.<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]].</ref> ;6 oktober * ''Midde-Oeste'': De [[Nobelpries]] veur de Vrei weurt oetgereik aan [[Narges Mohammadi]] "óm häör gevech taege de óngerdrökking van vrouwluuj in [[Iran]] en häör gevech veur minsjerechte en vrieheid veur edereine."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/ NobelPrize.com - Nobelpries veur de Vrae (paersberich)]</ref> ;5 oktober * ''Kóns en cultuur'': De [[Nobelpries]] [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|in de Literatuur]] weurt oetgereik aan [[Jon Fosse]] "óm zien innovatief buun- en prozawerk wo-in hae 'n sjtum gief aan 't ónzegkbaart."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2023/bio-bibliography/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Literatuur (paersberich)]</ref> ;4 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Sjemie weurt oetgereik aan [[Moungi G. Bawendi]], [[Louis E. Brus]] en [[Aleksej E. Jemkimov]] "veur de óntdèkking en synthese van [[kwantumsjtip]]pe."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Sjemie 2023 (paersberich)]</ref> ;3 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Fysica weurt oetgereik aan [[Pierre Agostini]], [[Ferencz Krausz]] en [[Anne L'Huillier]] "veur ['t óntwikkele van] experimenteel menere die [[attosecondefysica|attosecondepulse]] ginnerere veur de studie van [[elektronedyniamiek]] in materie."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Natuurkónde 2023 (paersberich)]</ref> ;2 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Genaeskónde weurt oetgereik aan [[Katalin Karikó]] en [[Drew Weissman]] "veur häör óntdèkkinge ómtrèntj [[nucleoside]]-gebaseerde modificaties die de óntwikkeling van effective mRNA-vaccins taege [[COVID-19]] meugelik höbbe gemaak."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Genaeskónde 2023 (paersberich)]</ref> ;1 oktober * ''Economie, Nederlandj'': de [[aerdgaas|gaaskraan]] in [[Groninge (provincie)|Groninge]] geit toe. * ''Politiek, Oes-Europa'': De populistische partie Smer-SD van Robert Fico wènt de [[Slowakije|Sjlowaakse]] verkezinge. De liberaal partie PS kump op de twiede plaats. * ''Midde-Oeste'': bie 'ne zelfmoordaansjlaag kórtbie 't [[Turkieje|Törks]] parlement in [[Ankara]] rake twie agente gewóndj. 'ne Twiede persoen waert door de pelissie doedgesjote. De Koerdische aafsjeidingsbeweging [[PKK]] eis d'n aansjlaag op. * ''Frankriek'': In 't [[Normandië|Normandische]] dörp La Meauffe explodeert munitie oet de [[Twiede Weltkreeg]]. Eine man kump óm 't laeve, twie anger rake gewóndj. ===september=== * ''Zuudoes-Europa'': sjpanninge tösje [[Kosovo]] en [[Servië]]. * ''Natuur & milieu, Noord-Afrika'': in 't oeste van [[Libië]] valle bie zjwaor euversjtruiminge es gevolg van sjtorm Daniël zeker 11.000 doeje, woevan de meiste inne sjtad Derna. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. * ''Midde-Oeste'': Etnische [[Armene]] vlöchte oet de belegerde enclave [[Hoeg-Karabach]] nao [[Armenië]]. * ''Midde-Oeste'', 19-20 september: 't [[Azerbeidzjan|Azerbeidzjaans]] leger vèlt de enclave Hoeg-Karabach, die bewoend waert door Armene, aan. D'r valle teentalle doeje en gewónje en einen daag later capitulere Armeense militante. Inne internationaal gemeinsjap waert d'n aanval veroerdeild. ;29 september * ''Zuud- en Centraal-Azië'': Bie 'ne bómaansjlaag inne [[Pakistan|Pakistaanse]] sjtad Mastung valle 55 doeje en zeker 50 gewónje. ;28 september * ''Nederlandj'': In [[Rotterdam]], in e hoes in [[Delfshaven]] en in 't [[Erasmus MC]], weurt gesjote en brandj gestich. Hiebie valle drie doeje. 'ne Verdachte weurt flót opgepak.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6283006/politie-houdt-verdachte-aan-na-schietpartijen-in-erasmus-mc-en-rotterdamse-woning.html Nu.nl - Politie houdt verdachte aan na schietpartijen in Erasmus MC en Rotterdamse woning]</ref> ;27 september * ''Kóns en cultuur'': D'n Iers-Britsen acteur [[Michael Gambon]] sjtörf op 82-jäörige laeftied. ;26 september * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne brandj op e broelof inne Noord-[[Irak|Iraakse]] sjtad [[Qaraqosh]] valle 114 doeje en rake zeker 150 luuj gewóndj. ;25 september * ''Midde-Oeste'': Bie 'n explosie in e brandjsjtofdepot in [[Stepanakert]] (Chankendi), de groetse plaats in [[Hoeg-Karabach]], zien 68 luuj óm 't laeve gekómme en 300 luuj gewóndj geraak. Wiejer geuf 't 105 vermisde. De meiste sjlachoffers waore oppe vlöch nao [[Armenië]] es gevolg van 't Azerbeidzjaans offensief van afgeloupe waek. ;24 september * ''Weitensjap'': 't Ruumdetuug [[OSIRIS-REx]] kump trök op Eerd mit e mónster van asteroïde [[Bennu]].<ref>[https://blogs.nasa.gov/osiris-rex/2023/09/24/capsule-containing-asteroid-bennu-sample-has-landed/ NASA - Capsule Containing Asteroid Bennu Sample Has Landed]</ref> * ''Wes-Afrika'': [[Frankriek]] trèk zienen ambassadeur en zien militaire truuk oet [[Niger]].<ref>[https://www.leparisien.fr/international/coup-detat-au-niger-emmanuel-macron-annonce-le-retrait-des-forces-francaises-et-le-retour-de-lambassadeur-24-09-2023-PQIX2ANPUVHAZBOBK3GTANVTQ4.php Le Parisien - Niger : pourquoi Emmanuel Macron a annoncé le retrait de l’armée française]</ref> * ''Zuudoes-Europa'': In 't noorde van [[Kosovo]] vèlt 'n groep van 30 gewapende manne e dörpke binne. Dao sjete ze 'ne pelissie-agent doed en verwónje ze 3 anger agente, woenao ze zich versjanse in e [[kloester]]. Bie vuurgevechte woorte 3 aanvallers doedgemaak, 2 raakde gewóndj en veer woorte gearresteerd.<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/one-police-officer-killed-another-injured-kosovo-gunfire-pm-kurti-2023-09-24/ Reuters - Serb gunmen battle police in Kosovo monastery siege; four dead]</ref> * ''Sjport'': De Ethiopische [[Tigist Assefa]] zèt e nuuj record op de [[marathon (loupe)|marathon]] veur vrouwluuj naer. Häören tied van 2:11:53 is 'n verbaetering van mie es twie menute. ;23 september * ''Nederlands Limburg, economie'': In 'ne exploratieput bie 't gehuch [[Californië (Haors aan de Maas)|Californië]] in de gemeinte [[Haors aan de Maas]] waert [[lithium]] aangetroffe, e [[metaal]] wat ónger anger gebroek waert in [[Hendie|mobiel tillefoons]].<ref>[https://m.limburger.nl/cnt/dmf20230922_93338810 De Limburger - Lithium gevonden in Limburg: zitten we op een pot met wit goud? ‘Ik zie de potentie, maar ook veel haken en ogen’]</ref> ;22 september * ''Natuur & milieu'': In [[Afrika]] is 't aantal [[naashaore]]s saer veurig jaor toegenome. Zoewaal 't aantal zjwarte es witte naashaores nump toe.<ref>[https://www.nu.nl/goed-nieuws/6281989/voor-het-eerst-sinds-2012-meer-witte-neushoorns-in-afrika-ook-meer-zwarte.html Nu.nl - Voor het eerst sinds 2012 meer witte neushoorns in Afrika, ook meer zwarte]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne]] vèlt 'n Róssische marinebasis aan oppe [[Krim (sjiereiland)|Krim]]. Volges de Oekraïense inlichtingedeenst valle daobie teentalle doeje en gewónje, woe-ónger inkel hoeggeplaatsde marinecommandante.<ref>[https://m.limburger.nl/cnt/dmf20230923_92683711 De Limburger - LIVE | Kiev: ’Hoge marinecommandanten getroffen bij aanval op Zwarte Zeevloot, tientallen doden’]</ref> * ''Zuud-Europa'': D'n Italiaansen aad-prizzedent [[Giorgio Napolitano]] sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2491460-italiaanse-oud-president-napolitano-98-overleden NOS.nl - Italiaanse oud-president Napolitano (98) overleden]</ref> ;20 september * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse fotograaf [[Erwin Olaf]] sjtörf op 64-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6281764/fotograaf-erwin-olaf-overleden-op-64-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Fotograaf Erwin Olaf overleden op 64-jarige leeftijd]</ref> * ''Nederlands Limburg'': De gemeinte [[Bezel]] geit alle komborde vervange door niej borde mit de dialekname van de dörper binne de gemeinte (Bezel, [[De Ruiver]] en [[Óffebek]]).<ref>[https://m.limburger.nl/cnt/dmf20230920_93730595 De Limburger - Beesel vervangt alle komborden in gemeente: plaatsnamen in het dialect en leesbaar door rijhulpsystemen auto’s]</ref> ;10 september * ''Oes-Europa'': 't Oekraïense leger herovert veer boorplatforms oppe [[Zjwarte Zie]] kórtbie de [[Krim (sjiereiland)|Krim]]. ;9 september * ''Afrika'': De Zuud-Afrikaanse politicus [[Mangasuthu Buthulezi]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2489824-omstreden-zuid-afrikaanse-oud-politicus-buthelezi-95-overleden NOS.nl - Omstreden Zuid-Afrikaanse oud-politicus Buthelezi (95) overleden]</ref> ;8 september * ''Natuur & milieu, Noord-Afrika'': [[Marokko]] waert getroffe door 'ne zjwaoren [[aerdsjóddel]] woebie zeker 2900 luuj ómkómme. ;3 september * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] pak de Groete Pries van [[Monza]]. Haer weurt daomit d'n allerierste [[Formule 1]]-coureur dae tien races op rie wintj.<ref>[https://www.nu.nl/formule-1/6279318/reacties-na-historische-zege-verstappen-in-monza.html Nu.nl - Liveblog Reacties na historische zege Verstappen in Monza]</ref> ===augustus=== * ''Oceanië, natuur & milieu'': bie bósbrenj op 't [[Hawai]]aanse eilandj Maui valle mie es 100 doeje. Zó'n 1100 luuj waere vermis. * ''Noord-Europa, natuur & milieu'': sjtorm Hans veroerzaak sja en euverlas in 't zude van [[Scandinavië]]. Eine kump óm 't laeve. * ''Centraal-Europa, natuur & milieu'': zjwaore raegeval, euversjtruiminge en aerdversjuvinge in [[Sjlovenië]]. Zès luuj kómme óm 't laeve, woe-ónger twie Nederlandse toeriste. * ''Oes-Europa'': Róssische sjepe inne [[Zjwarte Zie]] waere aangevalle mit maritiem drones en Oekraïense ziehaves waere besjtook mit rakette. * ''Sjport'', 20 juli-20 augustus: 9e editie WK vrówwe[[vootbal]] in [[Australië]] en [[Nuuj-Zielandj]]. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. ;24 augustus * ''Oes-Europa'': kórtbie de Róssische huidsjtad [[Moskou]] crasht e vleegmesjien van [[Wagner]]-leider [[Jevgenij Prigozjin]]. Alle teen inzittende zint daobie óm 't laeve gekómme. Meugelik zoot ouch Prigozjin in dat toesjtel en is hae ómgekómme. ;23 augustus * ''Weitesjap, Zuud-Azië'': Vikram, de maonlanjer van de Indiase missie [[Chandrayaan-3]], lantj op de Zuudpool van de [[Maon]]. [[India]] weurt hiemit 't vierde landj wat mit succes op de Maon lantj.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6277673/india-levert-historische-prestatie-door-als-vierde-land-op-de-maan-te-landen.html Nu.nl - India levert historische prestatie door als vierde land op de maan te landen]</ref> ;21 augustus * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De sociaaldemocraat Bernardo Arévalo, ouch waal bekindj es de anti-corruptiekandidaat, wintj de twiede roonde van de prizzedentsverkezinge in [[Guatemala]]. ;19 augustus * ''Politiek, Nederlandj'': [[Pieter Omtzigt]] rich 'n nuuj politieke partie op ([[Nieuw Sociaal Contract]]) en deit mit aan de [[Twiede Kamer]]verkezinge van [[2023]]. ;14 augustus * ''Oes-Afrika'': Inne [[Soedan]]ese provincie Wes-Dafoer waere opnuuj massagraver óntdèk mit dao-in zeker óngevier 1000 lichame. Ze zint dinkelik doedgemaak door de RSF.<ref>[https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-mass-graves-found-in-west-darfur-rsf-accused-of-demolishing-camps Dabanga Sudan - More mass graves found in West Darfur, RSF accused of demolishing camps]</ref> ;3 augustus * ''Oes-Europa'': oppositieleijer [[Aleksej Navalny]] waert tot 19 jaore cel veroerdeild.<ref>[https://www.themoscowtimes.com/2023/08/04/russia-sentences-navalny-to-19-years-behind-bars-in-extremism-trial-a82056 Moscow Times - Russia Sentences Navalny to 19 Years Behind Bars in 'Extremism' Trial]</ref> * ''Zuud-Amerika'': tiedelik sjtaak-'t-vure tösje [[Colombia]] en de [[marxisme|marxistische]] rebellebeweging [[ELN]].<ref>[https://apnews.com/article/colombia-eln-guerrilla-peace-agreement-cease-fire-0a35f7f2e0e9b0818c8a2cd4b02ee3ff AP - Colombia begins a six-month cease-fire with its last remaining rebel group in hopes of forging peace]</ref> ;2 augustus * ''Noord-Amerika'': 'ne man dae in [[2018]] 11 luuj doedsjoot in 'n [[synagoge]] inne Amerikaanse sjtad [[Pittsburgh]] waert [[doedsjtraof|ter doed veroerdeild]].<ref>[https://www.bbc.com/news/world-us-canada-66388484 BBC - Pittsburgh synagogue gunman gets death penalty]</ref> ;1 augustus * ''Noord-Amerika'': aanklach taege veurmalig prizzedent [[Donald Trump]] i.v.m. beïnvleujing vanne prizzedentsverkezinge in [[2020]] en de [[Capitool]]besjtorming in jannewarie [[2021]].<ref>[https://apnews.com/article/trump-indicted-jan-6-investigation-special-counsel-debb59bb7a4d9f93f7e2dace01feccdc AP - Trump indicted for efforts to overturn 2020 election and block transfer of power]</ref> ===juli=== * ''Wes-Afrika'', 26-28 juli: [[coup]] in [[Niger]]. * ''Sjport'', 20 juli-huuj: 9e editie WK vrówwe[[vootbal]] in [[Australië]] en [[Nuuj-Zielandj]]. * ''Oes-Azië, natuur & milieu'': [[tyfoon]] Doksuri kump aan landj inne [[Filipiene]], [[Taiwan]] en 't oeste van [[China]]. 78 luuj luuj kómme óm 't laeve, mie es 200 luuj rake gewóndj. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. ;30 juli * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bómaansjlaag tiedes 'n politieke beijeinkóms van 'n islamistische partie inne [[Pakistan|Pakistaanse]] sjtad Khar. Hiebie valle 63 doeje en rake mie es 200 luuj gewóndj. [[IS]] haet d'n aansjlaag opgeëis. ;26 juli * ''Kóns en cultuur'': zengeres [[Sinéad O'Connor]] sjtörf op 56-jäörige laeftied. ;24 juli * ''Nederlandj, politiek'': [[Sylvana Simons]] sjtop es Kamerlid veur [[Bij1]]. * ''Nederlandj, politiek'': [[Farid Azarkan]] sjtop es fractieveurzitter van [[DENK]]. ;23 juli * ''Belsj'': De [[Belsj]]e nuujslaezeres en zjoernaliste [[Martine Tanghe]] sjtörf op 67-jäörige laeftied ane gevolge van [[kanker]]. * ''Sjport'': [[Jordi Meeus]] oet [[Lommel]] wint de sjlotetappe vanne [[Runj van Frankriek]] op de [[Champs-Elysées]]. ;13 juli * ''Politiek, Nederlandj'': [[Sigrid Kaag]] sjtop es liestrekker van [[D66]]. * ''Oes-Afrika'': Inne [[Soedan]]ese provincie Wes-Dafoer waert e massagraaf óntdèk mit dao-in zeker 87 lichame. Volges de [[VN]] behure de meiste sjlachoffers tot de Masalit-sjtam, 'n etnische minderheid inne regio. Ze zint dinkelik doedgemaak door de RSF.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/07/13/ontdekking-massagraf-soedan/ VRT - Massagraf ontdekt in Soedan, buurlanden komen samen om conflict te bespreken]</ref> ;11 juli * ''Kóns en cultuur'': De Tsjechisch-Franse sjriever [[Milan Kundera]] sjtörf op 94-jäörige laeftied. ;10 juli * ''Politiek, Nederlandj'': [[Mark Rutte]] sjtop es liestrekker vanne [[VVD]]. ; 9 juli ''Politiek, Nederlandj'': [[Wopke Hoekstra]] sjtop es liestrekker van 't [[CDA]]. ;7 juli * ''Politiek, Nederlandj'': [[Kabinet-Rutte IV]] vèlt. ;2 juli * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Theo Pahlplatz]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6270574/fc-twente-icoon-en-dertienvoudig-international-theo-pahlplatz-76-overleden.html Nu.nl - FC Twente-icoon en dertienvoudig international Theo Pahlplatz (76) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse motorcoureur [[Joey den Besten]] kump op 30-jäörige laeftied óm in e motoróngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2481215-motorcoureur-den-besten-30-overleden-na-crash-in-finland NOS.nl - Motorcoureur Den Besten (30) overleden na crash in Finland]</ref> ===juni=== * ''Oes-Europa'', 23-24 juni: de [[Wagnergroep]] kump in opsjtand en bezet versjeie militair bases en Róssische sjtaej, woe-ónger de grenssjtad [[Rostov]]. * ''Atlantische Oceaan'': Óngerzieboot Titan implodeert inne buurt van 't wrak vanne [[Titanic]]. De opvarende höbbe 't óngelök neet euverleef.<ref>[https://edition.cnn.com/2023/06/22/us/submersible-titanic-oceangate-search-thursday/index.html CNN - Titanic-bound submersible suffered ‘catastrophic implosion,’ killing all 5 on board, US Coast Guard says]</ref> * ''Oes-Europa'', 22-23 mei & 1-15 juni: Gevechte inne Róssische grensregio Belgorod tösje 't leger en pro-Oekraïense paramilitaire. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. * ''Midde-Amerika, natuur en milieu'', 2-3 juni: zjwaor euversjtruiminge in [[Haïti]]. Teentalle luuj kómme daobie óm 't laeve. * ''Noord-Amerika, natuur en milieu'': bósbrenj in [[Canada]] en roukeuverlas in groete deile van Noord-Amerika ;30 juni * ''Zuud-Amerika'': De Braziliaansen ex-presidentj [[Jair Bolsonaro]] weurt veroerdeild veur machsmisbroek. Hiedoor maag hae ach jaor neet mie aan de verkezinge mitdoon.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6270368/bolsonaro-acht-jaar-onverkiesbaar-na-veroordeling-voor-machtsmisbruik.html Nu.nl - Bolsonaro acht jaar onverkiesbaar na veroordeling voor machtsmisbruik]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse componis van lichte meziek [[Ruud Bos]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/5061a0fc-ac7e-4cb8-95ab-7f6455d7d547/componist-ruud-bos-overleden-bekend-van-efteling-en-tv NPO Klassiek - Componist Ruud Bos overleden, bekend van Efteling én tv]</ref> ;25 juni * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse sjemis [[John Goodenough]] ([[Nobelpries]] in de Sjemie 2019) sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2480418-oudste-nobelprijswinnaar-accupionier-john-goodenough-100-overleden NOS.nl - Oudste Nobelprijswinnaar, accupionier John Goodenough (100) overleden]</ref> ;22 juni * ''Nederlands Limburg, Kóns en cultuur'': Kleinkunsteneer [[Maurice Hermans]], veural bekind es de zoon vaan [[Toon Hermans]], störf op 74-jaorege leeftied aon 'n bacterieel infectie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2479902-maurice-hermans-74-zoon-van-toon-overleden NOS.nl - Maurice Hermans (74), zoon van Toon, overleden]</ref> * ''Sjport'': 't [[IOC]] trèk de erkènning van de internationaal [[bókse|bóksbóndj]] [[IBA]] in. 't Is veur iers det 't comité zoe'ne sjtap zèt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2479887-ioc-neemt-historisch-besluit-en-zet-internationale-boksbond-iba-buitenspel NOS.nl - IOC neemt historisch besluit en zet internationale boksbond IBA buitenspel]</ref> * ''Sjport'': De Belzje voetballer [[Stéphane Demol]] sjtörf op 57-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20230622_97332067 Het Nieuwsblad - Ex-Rode Duivel Stéphane Demol op 57-jarige leeftijd overleden]</ref>{{doedbekèndj}} ;21 juni * ''Weitesjap, Nederland'': Arsjeologe make de vónds bekèndj van e veerdoezendj jaor aud heiligdóm bie [[Tiel]] mit 'nen opboew dae aan [[Stonehenge]] rappeleert.<ref>[https://nos.nl/artikel/2479742-zonnekalender-langs-de-waal-archeologen-ontdekken-stonehenge-van-nederland-bij-tiel NOS.nl - Zonnekalender langs de Waal: archeologen ontdekken 'Stonehenge van Nederland' bij Tiel]</ref> ;18 juni * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Grand Prix van Canada en kump mit dees 41e euverwinning geliek te sjtaon mit [[Ayrton Senna]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2479446-verstappen-wint-ook-in-canada-en-komt-met-41ste-zege-naast-legende-senna NOS.nl - Verstappen wint ook in Canada en komt met 41ste zege naast legende Senna]</ref> * ''Sjport'': [[Spaons hierevoetbalèlftal|Sjpanje]] wintj de [[UEFA Nations League]] nao wins in [[penantie]]s taege [[Kroatisch hierevoetbalèlftal|Kroatië]]. ;16 juni *''Afrika'': De jihadistische militie ADF pleeg 'nen aansjlaag op 'n sjoel in Mpondwe in 't zuudweste van [[Oeganda]]. 42 luuj, ónger waem 38 kinger, kómme daobie óm 't laeve. * ''Sjport'': De Zjwitserse fietsrenner [[Gino Mäder]] sjtörf op 26-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val in de [[Runj van Zjwitserlandj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2479149-wielrenner-gino-mader-26-overleden-dag-na-val-in-ronde-van-zwitserland NOS.nl - Wielrenner Gino Mäder (26) overleden dag na val in Ronde van Zwitserland]</ref> ;15 juni * ''Weitesjap'': D'n Amerikaan [[Donald Triplett]], d'n ierste persoen oets dae de diagnose [[otisme|autisme]] kreeg, sjtörf op 89-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val.<ref>[https://apnews.com/article/donald-triplett-first-autism-diagnosis-e5d2867f2a922c1aca6446b8bd89a3b7 AP News - Donald Triplett, the 1st person diagnosed with autism, dies at 89]</ref> ;14 juni * ''Zuud-Europa'': Veur de kös van [[Griekelandj]] geuf 't 'n sjipbreuk. Hiebie zint zeker 78, mer meugelik hónderde migrante gehiemeld.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2023/jun/15/greece-refugee-shipwreck-rescuers-scour-sea-for-survivors The Guardian - Greece shipwreck: up to 100 children were below deck, survivors say]</ref> ;13 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse sjriever [[Cormac McCarthy]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6267885/amerikaanse-schrijver-cormac-mccarthy-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse schrijver Cormac McCarthy op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;12 juni * ''Zuud-Europa'': De Itteljaanse aad-premier [[Silvio Berlusconi]] sjtörf op 86-jäörige laeftied. ;11 juni * ''Sjport'': [[Novak Đoković]] wintj [[Roland Garros]] bie de mansluuj door in drie sets (7-6 (1), 6-3, 7-5) [[Casper Ruud]] te versjlaon. Đoković is noe mit 23 grand slam-winste recordhawwer in 't mannetennis en haet es ènsegste eder van de veer groete toernoje minstens drie kier gewonne.<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]] ([[NPO Radio 1]]</ref> ;10 juni * ''Sjport'': De Poolse [[Iga Swiatek]] wintj veur de driede kier [[Roland Garros]] bie de vrouwluuj door in drie sets (6-2, 5-7, 6-4) van de Tsjechische [[Karolína Muchová]] te winne.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6267475/swiatek-klopt-muchova-in-spannend-duel-en-wint-voor-derde-keer-roland-garros.html Nu.nl - Swiatek klopt Muchová in spannend duel en wint voor derde keer Roland Garros]</ref> * ''Sjport'': [[Manchester City FC]] wintj de [[UEFA Champions League (manslui)|UEFA Champions League]] door mit 1-0 te winne van [[Inter Milan]].<ref>Live-oetzenjing [[RTL 7]]</ref> ;9 juni * ''Nederlands Limburg, politiek'': Limbörg krieg e nuuj provinciaal besjtuur mit [[BBB]], [[VVD]], [[CDA]], [[PvdA]] en [[SP]]. Daomit is Limbörg de ierste Nederlandse provincie mit e coalitieakkoord.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20230607_95785089 De Limburger - Limburg krijgt nieuw provinciebestuur met BBB, VVD, CDA, PvdA en SP]</ref> ;7 juni * ''Sjport'': D'n Italiaanse fietsrenner [[Renato Longo]], viefvoudig waereldkampión [[cyclocross]], sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6267185/vijfvoudig-wereldkampioen-veldrijden-renato-longo-85-overleden.html Nu.nl - Vijfvoudig wereldkampioen veldrijden Renato Longo (85) overleden]</ref> ;6 juni * ''Oes-Europa'': De sjtuwdam bie Nova Kachovka (kórtbie [[Cherson]]) is ingesjtort. De sjaoj is enorm; de toedrach blief d'n iersten tied ónzeker. ;5 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen hoboïs [[Werner Herbers]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2023/06/05/hoboist-en-dirigent-werner-herbers-is-overleden-hij-zocht-altijd-naar-iets-wonderbaarlijks-a4166407?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=twitter&utm_term=20230605 NRC.nl - Hoboïst en dirigent Werner Herbers is overleden. Hij zocht altijd naar iets wonderbaarlijks]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse zengeres [[Astrud Gilberto]], veural bekèndj van 't leedsje ''The girl from Ipanema'', sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2477926-braziliaanse-zangeres-astrud-gilberto-the-girl-from-ipanema-overleden NOS.nl - Braziliaanse zangeres Astrud Gilberto (The Girl From Ipanema) overleden]</ref> ;4 juni * ''Sjport'': [[Royal Antwerp FC]] weurt veur 't iers in 66 jaor kampión voetbal van 't Belsj.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230604_96761306 De Standaard - Alderweireld trapt Antwerp de voetbalhemel in]</ref> ;3 juni * ''Sjport'': [[FC Barcelona]] wintj de [[UEFA Champions League (vrouwluuj)|UEFA Champions League veur vrouwluuj]] door mit 3-2 van [[VfL Wolfsburg]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2477590-barcelona-klopt-nederlands-getint-wolfsburg-na-remontada-in-champions-league-finale NOS.nl - Barcelona klopt Nederlands getint Wolfsburg na 'remontada' in Champions League-finale]</ref> ;2 juni * ''Zuud-Azië'': Bie e treinóngelök in de buurt van [[Balasore]], [[Odisha]], Oes-[[India]], kómme 300 luuj óm en valle nog ens zeker 900 gewónje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6266360/dodental-treinramp-india-nadert-de-300-zeker-900-gewonden.html Nu.nl - Dodental treinramp India nadert de 300, zeker 900 gewonden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Finse componiste [[Kaija Saariaho]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gramophone.co.uk/features/article/contemporary-composer-kaija-saariaho?utm_medium=Social&utm_campaign=Echobox&utm_source=Twitter#Echobox=1685724053-1 Gramophone - Contemporary composer: Kaija Saariaho]</ref> ===mei=== * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. ;31 mei * ''Sjport'': [[Sevilla FC]] wintj de [[UEFA Europa League]] door [[A.S. Roma]] nao penanties te versjlaon. ;28 mei * ''Weitesjap'': D'n Duutsje biomedicus [[Harald zur Hausen]] ([[Nobelpries]] in de Genaeskónde 2008) sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230529_96445417 De Standaard - Nobelprijswinnaar Harald zur Hausen overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Primož Roglič]] wintj de [[Runj van Italië]]. De koers waor óntseerd door 't massaal oetvalle van väöl favoriete mit COVID-19. ;24 mei * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse popzengeres [[Tina Turner]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6265042/muzieklegende-tina-turner-op-83-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Muzieklegende Tina Turner op 83-jarige leeftijd overleden]</ref> ;22 mei * ''Oes-Europa'': 'n Róssische verzatsgróp zaet 't dörpke [[Kozinka (Belgorod)|Kozinka]] aan de grens mit de Oekraïne te höbbe ingenome.<ref>[https://nos.nl/artikel/2476095-onrust-door-aanvallen-oekraiense-saboteurs-in-russische-regio-belgorod NOS.nl - Onrust door aanvallen 'Oekraïense' saboteurs in Russische regio Belgorod]</ref> ;20 mei * ''Oes-Europa'': Nao maondelang gevechte vilt de sjtad [[Bachmoet]] gans in Róssische henj. ;19 mei * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjriever [[Martin Amis]] sjtörf op 73-jäörige laeftied aan sjlókdermkanker.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/05/20/books/martin-amis-dead.html?smid=tw-nytimes&smtyp=cur The New York Times - Martin Amis, Acclaimed Author of Bleakly Comic Novels, Dies at 73]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse bassis [[Andrew Rourke]] ([[The Smiths]]) sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230519_95291471 De Standaard - Andy Rourke, de Motown-motor van The Smiths]</ref> ;18 mei * ''Sjport'': D'n [[American football]]er [[Jim Brown]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6264418/americanfootballlegende-jim-brown-op-87-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Americanfootballlegende Jim Brown op 87-jarige leeftijd overleden]</ref> ;16 mei * ''Europa algemein'': De [[Raod van Europa]] belègk 'nen twiedaagsen top in [[Reykjavík]]. 't Is pas de veerde kier in zie besjtaon det de regeringsleiers van de ganse Raod biejeinkómme. ;14 mei * ''Zuudoes-Europa'': De presidentsverkezinge in [[Turkieë]] enjige ónbesjlis; 'n twiede runj volg. * ''Sjport'': [[Feyenoord]] weurt kampioen van Nederlandj nao 'n 3-0 wins op [[Go Ahead Eagles]]. ;13 mei * ''Kóns en cultuur'': [[Loreen]] wintj veur [[Zjwaede]] 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje ''Tattoo''.<ref>[https://www.nu.nl/songfestival/6263549/loreen-wint-voor-de-tweede-keer-eurovisie-songfestival-namens-zweden.html Nu.nl - Loreen wint voor de tweede keer Eurovisie Songfestival namens Zweden]</ref> ;9 mei * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[DSM]] kunjig 'n fusie aan mit de Zjwitserse concurrent [[Firmenich]]. De nuje naam weurt gewoen [[DSM Firmenich]].<ref>[https://www.nu.nl/economie/6262821/koninklijke-dsm-is-niet-meer-chemiebedrijf-fuseert-met-zwitsers-concern.html Nu.nl - Koninklijke DSM is niet meer: chemiebedrijf fuseert met Zwitsers concern]</ref> ;8 mei * ''Nederlands Limburg'': [[Mestreech Aoke Airport]] geit veur ach weke touw veur 'n ripperatie aon de landingsbaon.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6262641/acht-weken-geen-vliegverkeer-op-maastricht-aachen-airport-vanwege-renovatie.html Nu.nl - Acht weken geen vliegverkeer op Maastricht Aachen Airport vanwege renovatie]</ref> ;7 mei * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] wintj de [[Runj van Sjpanje]] bie de vrouwluuj. Ze versjleit [[Demi Vollering]] mit e versjil van mer 9 seconde. * ''Sjport'': [[AFC Ajax|Ajax]] weurt Nederlands landskampión voetbal bie de vrouwluuj. ;5 mei * ''Zuudoes-Europa'': Bie 'n sjeetpartie inne Servische sjtad Mladenovac, get t'n zuje vanne huidsjtad Beograd, kómme ach luuj óm 't laeve en zint 14 luuj gewóndj geraak. ;3 mei * ''Zuudoes-Europa'': Bie 'n sjeetpartie op 'n basissjoel inne [[Servië|Servische]] huidsjtad [[Beograd]] kómme 8 kinger en 'ne bewaker óm 't laeve. Zès kinger en eine lieraar rake gewóndj. ;1 mei * ''Sjport'': De Maasmechelaer [[Luca Brecel]] weurt waereldkampión [[snooker]] door in de finaal mit 18-14 te winne van de Brit [[Mark Selby]].<ref>[https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20230501_92924334 Het Nieuwsblad - LIVE WK SNOOKER. Hij doet het! Luca Brecel kroont zich tot wereldkampioen en schrijft snookergeschiedenis]</ref> ===april=== * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. ;30 april * ''Sjport'': [[PSV]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker bie de mansluuj]] door nao penanties van [[AFC Ajax|Ajax]] te winne. * ''Sjport'': D'n Amerikaanse [[wiedsjpringe]]r [[Ralph Bosten]], waereldrecordhawwer tösje 1960 en 1968, sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2473531-voormalig-verspringer-en-wereldrecordhouder-ralph-boston-83-overleden NOS.nl - Voormalig verspringer en wereldrecordhouder Ralph Boston (83) overleden]</ref> ;29 april * ''Nederlands Limburg'': In de [[ENCI-kojl]] brik 'n massaol vechpartij oet, boebij versjèllende lui 't mets trèkke.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6261567/politie-rukt-massaal-uit-voor-steekpartij-met-meerdere-gewonden-in-maastricht.html Nu.nl - Politie rukt massaal uit voor steekpartij met meerdere gewonden in Maastricht]</ref> ;28 april * ''Belsj Limburg, Kóns en cultuur'': In [[Brustem]] bie [[Sintruin]] begintj 'nen illegale [[rave]] dae tot zóndigaovendj (30 april) laat doorgeit. Op 't huugepuntj doon 10.000 luuj draon mit.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230430_92418979 De Standaard - ‘Deelnemers illegale rave vertrekken druppelsgewijs’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Canadese rockgitaris [[Tim Bachman]] ([[Bachman-Turner Overdrive]]) sjtörf op 71-jäörige laeftied.<ref>[https://people.com/music/bachman-turner-overdrives-tim-bachman-dead-at-age-71/?utm_campaign=peoplemagazine&utm_content=new&utm_medium=social&utm_source=twitter.com&utm_term=644ec6eb5926cc000177195b People.com - Tim Bachman, Bachman-Turner Overdrive Member, Dead at 71]</ref> ;27 april * ''Media'': D'n Amerikaansen tv-prizzentator [[Jerry Springer]] sjtörf op 79-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.tmz.com/2023/04/27/jerry-springer-dead-dies/?adid=social-twa TMZ - Jerry Springer Dead at 79]</ref> ;25 april * ''Kóns en cultuur'': De Jamaicaans-Amerikaanse zenger en acteur [[Harry Belafonte]] sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/04/25/arts/music/harry-belafonte-dead.html New York Times - Harry Belafonte, 96, Dies; Barrier-Breaking Singer, Actor and Activist]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse cabaretier [[Paul van Vliet]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6261071/cabaretier-paul-van-vliet-87-overleden.html Nu.nl - Cabaretier Paul van Vliet (87) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Belzje Limbörger [[Luca Brecel]] versjleit in de kwartfinaal van 't WK [[snooker]] de zevevaudig waereldkampioen [[Ronnie O'Sullivan]]. ;24 april * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaans-Nederlandse popzangeres [[Lilian Day Jackson]] (bekèndj van [[Spargo]]) sjtörf op 63-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6260953/spargo-zangeres-lilian-day-jackson-overleden-op-63-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Spargo-zangeres Lilian Day Jackson overleden op 63-jarige leeftijd]</ref> ;23 april * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj [[Luuk-Bastenaoke-Luuk]] bie de vrouwluuj; [[Remco Evenepoel]] wintj bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Sifan Hassan]] löp in Lonje häören ierste [[marathon (loupe)|marathon]] oets en wintj 'm direk, in 2:18:33.<ref>[https://nos.nl/artikel/2472518-fenomenale-hassan-wint-bij-marathondebuut-in-londen-en-verpulvert-nederlands-record NOS.nl - Fenomenale Hassan wint bij marathondebuut in Londen en verpulvert Nederlands record]</ref> ;21 april * ''Nederlandj'': Avvekaot [[Inez Weski]] weurt gearresteerd op verdènking van 't doorsjpaele van infermatie in häör rol es raodsvrouw van [[Ridouan Taghi]]. ;19 april * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj de [[Welzje Piel]] bie de vrouwluuj; [[Tadej Pogačar]] wintj bie de mansluuj.<ref>Live-oetzending NOS</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Koreaanse popsjtaar [[Moonbin]] sjtörf op 25-jäörige laeftied aan 'nen dènkelike zelfmaord.<ref>[https://nos.nl/artikel/2472138-k-popster-moonbin-25-overleden NOS.nl - K-popster Moonbin (25) overleden]</ref> ;16 april * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wint de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj; [[Tadej Pogačar]] wint bie de mansluuj.<ref>Live-oetzending NOS</ref> * ''Sjport'': De Belsj [[Bashir Abdi]] wintj de [[Marathon van Rotterdam]]. Bèste Nederlanjer is [[Abdi Nageeye]] op de driede plaatsj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471602-belg-abdi-voor-de-tweede-keer-winnaar-rotterdam-marathon-nageeye-derde NOS.nl - Belg Abdi voor de tweede keer winnaar Rotterdam Marathon, Nageeye derde]</ref> * ''Kóns en cultuur'': ''[[The phantom of the opera]]'', de langsloupende [[musical]] op [[Broadway]] oets, sjtop nao 35 jaor en 13.981 veursjtèllinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471730-na-13-981-voorstellingen-spookt-het-niet-meer-op-broadway-doek-valt-voor-phantom NOS.nl - Na 13.981 voorstellingen spookt het niet meer op Broadway: doek valt voor 'Phantom']</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzpianis [[Ahmad Jamal]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471746-jazzpianist-ahmad-jamal-92-inspiratiebron-van-een-generatie-overleden NOS.nl - Jazzpianist Ahmad Jamal (92), inspiratiebron van een generatie, overleden]</ref> ;15 april * ''Natuur en milieu, Duutsjlandj'': De lèste drie [[kerncentraal|kerncentrale]] in Duutsjlandj gaon toe. * ''Afrika'': In [[Soedan]] vèntj 'n couppoging plaatsj, wobie 't tot geweld kump tösje de (militair) regering en de paramilitair bewaeging RSF.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6259642/klm-vliegt-niet-meer-over-soedan-tientallen-doden-daar-door-oplaaiend-geweld.html Nu.nl - KLM vliegt niet meer over Soedan, tientallen doden daar door oplaaiend geweld]</ref> De daag dao-op greujt dit geweld oet tot e nationaal conflik. * ''Sjport'': [[Derek Fox]] en [[Corach Rambler]] winne de [[Grand National]]. Róndj 't evenemènt weurt hel gepróttesteerd door dererechteactiviste.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471538-grand-national-onder-druk-118-arrestaties-drie-sterfgevallen-en-schotse-winnaar NOS.nl - Grand National onder druk: 118 arrestaties, drie sterfgevallen en Schotse winnaar]</ref> ;14 april * ''Nederlandj'': [[Euthanasie]] veur kènjer ónger de twelf weurt meugelik gemaak.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6259478/ongeneeslijk-zieke-kinderen-tot-12-jaar-krijgen-mogelijkheid-tot-levensbeeindiging.html Nu.nl - Ongeneeslijk zieke kinderen tot 12 jaar krijgen mogelijkheid tot levensbeëindiging]</ref> * ''Weitesjap'': 't Europees ruumdetuug [[Jupiter Icy Moons Explorer]] (JUICE) weurt gelanceerd. 't Mót in 2034 bie Jupiter aankómme. ;13 april * ''Kóns en cultuur'': De Britse modeóntwerpster [[Mary Quant]], bedènkster van de [[minirok]] en de [[hotpants]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471283-modeontwerper-mary-quant-93-vrouw-achter-de-minirok-en-hotpants-overleden NOS.nl - Modeontwerper Mary Quant (93), vrouw achter de minirok en hotpants, overleden]</ref> ;12 april * ''Nederlandj'': De [[Nederlandse Tuinboewraod]] sjaf de [[Floriade]] aaf. Direkte aanleiing is 't miljoeneverlees op de Floriade van 2022 in [[Almere]].<ref>[https://www.nu.nl/economie/6259180/nooit-meer-floriade-tuinbouwtentoonstelling-niet-meer-van-deze-tijd.html Nu.nl - Nooit meer Floriade: 'Tuinbouwtentoonstelling niet meer van deze tijd']</ref> ;9 april * ''Sjport'': De Nederlanjer [[Mathieu van der Poel]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj.<ref>Liveoetzenjing [[NOS]]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandsen theoloog en dichter [[Huub Oosterhuis]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6258876/theoloog-en-dichter-huub-oosterhuis-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Theoloog en dichter Huub Oosterhuis op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;8 april * ''Sjport'': De Canadese [[Alison Jackson]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de vrouwluuj.<ref>Liveoetzenjing [[NOS]]</ref> ;4 april * ''Naord-Europa'': [[Finland]]j kump nao [[finlandisering|'n jaorelang politiek van neutraliteit]] bie de [[NAVO]]. * ''Nederlandj'': Bie [[Voorschoten]] ([[Zuud-Hollandj]]) óntsjpore 'n geujertrein en 'n passageerstrein nao 'n bóksing mit 'n sjtèlling wo op gewirk weurt. Daobie valle 30 gewónje. Eine wirkman kump óm 't laeve, 'ne 65-jäörige treinmachinis oet [[Beringe]].<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2164650/slachtoffer-voorschoten-is-limburgse-kraanmachinist?fbclid=IwAR22AybZ3iPYcKRYf3JktLJEVc8iXsugQfieEGGgpTk-Epx3F5NgNVE4dn8 1limburg - Slachtoffer Voorschoten is Limburgse kraanmachinist]</ref> ;2 april * ''Sjport'': De Sjloveen [[Tadej Pogačar]] wintj de [[Runde vaan Vlaondere|Runj van Vlaandere]] bie de mansluuj; [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing NOS</ref> * ''Oes-Europa'': De nationalistische blogger [[Vladlen Tatarski]] kump óm bie 'nen aansjlaag op 'ne kaffee in Sint-Petersburg.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6257902/bekende-russische-militaire-blogger-komt-om-bij-explosie-in-sint-petersburg.html Nu.nl - Bekende Russische militaire blogger komt om bij explosie in Sint-Petersburg]</ref> * ''Nederlands Limburg'': [[Leo Hendrikx]], Nederlandse kreegveteraan oet d'n Twiede Waereldoorlog en de lèsten Èngelandjvaarder, sjtörf op 99-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6258067/laatste-engelandvaarder-en-spitfire-piloot-in-woii-leo-hendrikx-99-overleden.html Nu.nl - Laatste Engelandvaarder en Spitfire-piloot in WOII Leo Hendrikx (99) overleden]</ref> ;1 april * ''Nederlandj, Economie'': Zès van de èlf [[eerdgaas|gaas]]pötte in [[Groninge (provincie)|Groninge]] gaon definitief toe. De anger vief blieve op de 'waakvlamsjtandj' en waere allein in geval van noed weer actief.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6257653/meer-dan-de-helft-van-de-groningse-gasputten-gaat-definitief-dicht-op-1-april.html Nu.nl - Meer dan de helft van de Groningse gasputten gaat definitief dicht op 1 april]</ref> ===miert=== * ''Nederlands Limburg'', 23 fibberwarie-huuj: 't [[Julianakanaal]] is toe vanwaege 'nen dambreuk. * ''Zuud-Amerika'', 7 december 2022-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september 2022-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. ;31 miert * ''Vereinigde Sjtaote, Natuur en milieu'': E 'monstersjtörmsysteem' raak de Vereinigde Sjtaote. Teentalle tornado's en zjwaor sjtörme rake 't landj van 't zuje tot in 't noorde en zörge veur diverse doeje en hiel väöl materieel sjaaj. ;30 miert * ''Vereinigde Sjtaote'': 'n Zjurie in [[New York (staot)|New York]] besjluut [[Donald Trump]] te vervolge veur 't betale van zwieggeld aan [[Stormy Daniels]]. 't Is veur 't iers det 'nen Amerikaansen ex-presidentj vervolg weurt.<ref>[https://www.nytimes.com/live/2023/03/30/nyregion/trump-indictment-news New York Times - NY Grand Jury votes to indict Donald Trump]</ref> ;29 miert * ''Sjport'': [[Christophe Laporte]] wintj [[Dwars door Vlaanderen]] bie de mansluuj. [[Demi Vollering]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2469352-laporte-wint-ook-dwars-door-vlaanderen-nu-geheel-op-eigen-kracht NOS.nl - Laporte wint ook Dwars door Vlaanderen, nu geheel op eigen kracht]</ref><ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6257343/vollering-soleert-naar-schitterende-zege-in-dwars-door-vlaanderen-vos-derde.html Nu.nl - Vollering soleert naar schitterende zege in Dwars door Vlaanderen, Vos derde]</ref> ;28 miert * ''Kóns en cultuur'': De Japansen tósjenis en filmcomponis [[Ryuichi Sakamoto]] sjtörf op 71-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6257877/japanse-componist-ryuichi-sakamoto-op-71-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Japanse componist Ryuichi Sakamoto op 71-jarige leeftijd overleden]</ref> ;27 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': Komiker en tv-maeker [[Wim de Bie]], dae jaorelank mit [[Kees van Kooten]] 't duo [[Van Kooten en De Bie]] vörmde, sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6256995/komiek-wim-de-bie-83-van-iconisch-duo-van-kooten-en-de-bie-overleden.html Nu.nl - Komiek Wim de Bie (83) van iconisch duo Van Kooten en De Bie overleden]</ref> * ''Midde-Oeste'': Nao zjwaor proteste besjlut d'n [[Israël]]ische premier [[Benjamin Netanyahu]] hervörminge die häöm groete mach zouwe gaeve oet te sjtèlle. ;26 miert * ''Sjport'': De Fransoos [[Christophe Laporte]] wintj [[Gent-Wevelgem]] bie de mansluuj. De Zjwitserse [[Marlen Reusser]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Liveoetzenjing [[NOS]]</ref> ;24 miert * ''Weitesjap'': D'n Amerikaansen óngernummer en inzjenjeur [[Gordon Moore]], veural bekèndj van de [[wèt van Moore]], sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6256810/intel-oprichter-gordon-moore-94-die-wet-van-moore-bedacht-overleden.html Nu.nl - Intel-oprichter Gordon Moore (94) die 'wet van Moore' bedacht overleden]</ref> ;23 miert * ''Nederlands Limburg'': [[Wim Hillenaar]] weurt veurgedrage es de nuie börgemeister vaan [[Mestreech]]. Heer geit op 1 juli [[Annemarie Penn-te Strake]] opvolge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2468629-wim-hillenaar-voorgedragen-als-nieuwe-burgemeester-van-maastricht NOS.nl - Wim Hillenaar voorgedragen als nieuwe burgemeester van Maastricht]</ref> ;21 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse cabaretier [[Fred Florusse]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6256344/don-quishocking-cabaretier-en-regisseur-fred-florusse-85-overleden.html Nu.nl - Don Quishocking-cabaretier en regisseur Fred Florusse (85) overleden]</ref> ;19 miert * ''Economie'': De Zjwisterse investeringsbank [[UBS]] nump häöre concurrent [[Credit Suisse]], dae mit failissemint woort bedreig, euver. Hiemit weurt 'ne groete bankecrisis veurkómme. ;18 miert * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj [[Milaan-Sanremo]], es ierste Nederlanjer saer [[Hennie Kuiper]] in 1985.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6255909/ontketende-van-der-poel-wint-milaan-san-remo-als-eerste-nederlander-in-38-jaar.html Nu.nl - Ontketende Van der Poel wint Milaan-San Remo als eerste Nederlander in 38 jaar]</ref> ;17 miert * ''Ruslandj/Internationaal'': 't [[Internationaal Sjtraofhof]] in [[D'n Haag]] vaerdig 'n arrestatiebevel oet taege [[Vladimir Poetin]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230317151628/https://www.icc-cpi.int/news/situation-ukraine-icc-judges-issue-arrest-warrants-against-vladimir-vladimirovich-putin-and ICC-CPI - Situation in Ukraine: ICC judges issue arrest warrants against Vladimir Vladimirovich Putin and Maria Alekseyevna Lvova-Belova]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Adri Duivesteijn]] ([[PvdA]]) sjtörf op 72-jäörige laeftied aan [[prostaatkanker]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6255828/haags-pvda-kopstuk-adri-duivesteijn-op-72-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Haags PvdA-kopstuk Adri Duivesteijn op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Kroatisch-Nederlandse sjriefster [[Dubravka Ugrešić]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6255822/schrijfster-dubravka-ugresic-bekend-van-de-vos-op-73-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Schrijfster Dubravka Ugrešić, bekend van De Vos, op 73-jarige leeftijd overleden]</ref> ;15 miert * ''Nederlandj'': Bie verkezinge veur de [[provincie|Provinciaal Sjtaote]] en de [[watersjap]]pe wintj veural de rechs-populistische [[BBB]] henjig. ;13 miert * ''Nederlands Limburg'': In de Hèrkebósjer zedezaak kriege Nancy D. en Peter S. 12 jaor gevangenis opgelag óm 't misbroek van zeve jóng oppaskinger.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2151580/lange-celstraffen-voor-duo-in-grote-kindermisbruikzaak 1Limburg - Lange celstraffen voor duo in grote kindermisbruikzaak]</ref> * ''Sjport'': D'n Amerikaansen [[hoegsjpringe]]r [[Dick Fosbury]], bekèndj van de [[fosburyflop]] womit 'r in 1968 e waereldrecord haolde, sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6255154/hoogspringlegende-dick-fosbury-76-van-revolutionaire-fosburyflop-overleden.html Nu.nl - Hoogspringlegende Dick Fosbury (76) van revolutionaire fosburyflop overleden]</ref> ;12 miert * ''Kóns en cultuur'': Op de 95e [[Academy Awards]] wintj ''[[Everything everywhere all at once]]'' zeve prieze, wo-ónger dae van beste film en bèste actries ([[Michelle Yeoh]]). [[Brendan Fraser]] weurt tot bèsten acteur beneump.<ref>[https://nos.nl/artikel/2467279-everything-everywhere-all-at-once-maakt-belofte-waar-met-historische-oscarsoverwinning NOS.nl - Everything Everywhere All at Once maakt belofte waar met historische Oscarsoverwinning]</ref> ;10 miert * ''Nederlandj'': De Nederlandse regering luf de lèste beperkinge ómtrèntj [[COVID-19]] op.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6252775/kabinet-schrapt-per-direct-de-laatste-coronaregels.html Nu.nl - Kabinet schrapt per direct de laatste coronaregels]</ref> * ''Belsj'': De Vlaomse regering kump esnog mit e sjtiksjtofakkaord wo de ganse coalitie achter sjteit.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230310_97523714 De Standaard - Wat staat er in dit stikstofakkoord?]</ref> ;9 miert * ''Duutsjlandj'': Bie 'n sjeetpartie in 'ne Keuninkriekszaal vanne [[Jehovagetuge]] in [[Hamburg]] valle zeker ach doeje (incl. de sjötter) en mierder gewónje.<ref>[https://www.berliner-zeitung.de/news/mehrere-tote-bei-schuessen-in-hamburg-li.326047 Berliner Zeitung - Hamburg: Schüsse bei Zeugen Jehovas – Tote und Verletzte]</ref> ;6 miert * ''Belsj, politiek'': De Vlaamse regering kump mit e concepakkoord euver de sjtiksjtofregulering. Dit akkoord weurt neet gesjteund door 't [[CD&V]], wat hiemit de facto boete de regering weurt gezat.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230306_94232478 De Standaard -Vlaamse regering heeft stikstofakkoord, zonder CD&V]</ref> * ''Duutsjlandj, Noord-Amerika'': [[Traute Lafrenz]], de lètste euverlaevende vanne anti[[nazi]]stische verzetsgroop Weiße Rose Hamburg, sjtörf op 103-jäörige laeftied.<ref>[https://www.abendblatt.de/hamburg/article237852209/Letzte-Ueberlebende-der-Weissen-Rose-ist-tot.html Hamburger Abendblatt - Letzte Überlebende der Weißen Rose ist tot]</ref> ;4 miert * ''Sjport'': In de Klassieker taege [[Feyenoord]] sjpaelt 't vrouweteam van [[AFC Ajax]] veur 't iers in de [[Johan Cruijff Arena]]. De match trèk zoeget 34.000 bezeukers, wat veur de [[Ieredevisie (damesvoetbal)|vrouwluuj-Ieredevisie]] óngekèndj is.<ref>[https://nos.nl/artikel/2466183-geen-winnaar-wel-34-000-toeschouwers-bij-eerste-vrouwen-klassieker-in-arena NOS.nl - Geen winnaar, wel 34.000 toeschouwers bij eerste vrouwen-Klassieker in Arena]</ref> * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj de [[Strade Bianche]] bie de vrouwluuj, en [[Tom Pidcock]] wintj bie de mansluuj. ;3 miert * ''Belsj'': In [[Brussel]] demonstrere doezende boere taege 'n versjtrenging van 't sjtiksjtofbeleid veur de landjboew. ;2 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzsaxofonis [[Wayne Shorter]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6253654/saxofonist-en-componist-wayne-shorter-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Saxofonist en componist Wayne Shorter op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;1 miert * ''Zuud-Europa'': Bie e treinóngelök in 't noorde van [[Griekelandj]] valle 57 doeje. ===fibberwarie=== * ''Nederlands Limburg'', 23 fibberwarie-huuj: 't [[Julianakanaal]] is toe vanwaege 'n dambreuk. * ''Zuud-Amerika'', 7 december 2022-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september 2022-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. ;28 fibberwarie * ''Sjport'': In de kwartfinaal van de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] wintj amateurclub [[SV Spakenburg]] mit 1-4 van [[FC Utrecht]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2465644-megastunt-spakenburg-amateurclub-halvefinalist-knvb-beker-na-winst-bij-utrecht NOS - Megastunt Spakenburg: amateurclub halvefinalist KNVB-beker na winst bij Utrecht]</ref> ;26 fibberwarie * ''Zuud-Europa'': Bie e bootóngelök in Zuud-[[Italië]] kómme zeker 67 migrante óm 't laeve. ;25 fibberwarie * ''Sjport'': [[Dylan van Baarle]] wintj [[Omloop Het Nieuwsblad]] bie de mansluuj. [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzending [[NOS]]</ref> ;22 fibberwarie * ''Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': In 't [[Noord-Ierlandj|Noord-Ierse]] [[Omagh]] waert 'ne pelissie-agent besjaote. Hae raak ernstig gewóndj. D'n aansjlaag is meugelik 't wirk vanne rippeblikeinse terreurbeweging [[New IRA]]. ;20 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Japanse sjtripteikenaer en animator [[Leiji Matsumoto]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2464595-invloedrijke-japanse-anime-en-mangatekenaar-leiji-matsumoto-overleden NOS.nl - Invloedrijke Japanse anime- en mangatekenaar Leiji Matsumoto overleden]</ref> ;19 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse [[Femke Bol]] löp de 400 meter indoor in 49,29 seconde; e nuuj waereldrecord. Ze is de ierste in 41 jaor die 't waereldrecord verbaetert. ;17 fibberwarie * ''Zuud-Amerika'': Demonstrante in [[Paramaribo]] besjtörme 't [[Suriname|Surinaams]] parlemèntsgeboew. ;15 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Raquel Welch]] sjtörf op 82-jäörige laeftied. ;14 fibberwarie * ''Oceanië, natuur en milieu'': [[Nuuj-Zielandj]] reup de [[noedtoesjtand]] oet óm de sjaaj die orkaan [[Gabrielle (orkaan)|Gabrielle]] deit. 't Is pas de driede kier in de historie van 't landj det de regering det deit.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6251167/nieuw-zeeland-neemt-zeldzame-stap-en-roept-noodtoestand-uit-vanwege-cycloon.html Nu.nl - Nieuw-Zeeland neemt zeldzame stap en roept noodtoestand uit vanwege cycloon]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Wim Kras]], de jóngste sjpeler oets in de [[Ieredevisie (hierevoetbal)|Ieredevisie]], sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6251400/jongste-eredivisie-debutant-ooit-en-volendam-icoon-wim-kras-79-overleden.html Nu.nl - Jongste Eredivisie-debutant ooit en Volendam-icoon Wim Kras (79) overleden]</ref> ;12 fibberwarie * ''Duutsjlandj, politiek'': 't [[CDU]] wèntj de lokaal verkezinge in [[Berlien]] en is dao veur 't iers in jaore de groetste.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/innenpolitik/berlin-wahl-171.html Tagesschau - CDU siegt deutlich - SPD historisch schlecht]</ref> * ''Sjport'': In de [[Super Bowl]] LVII winne de [[Kansas City Chiefs]] mit 38-35 van de [[Philadelphia Eagles]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2463624-kansas-city-chiefs-wint-spectaculaire-super-bowl NOS.nl - Kansas City Chiefs wint spectaculaire Super Bowl]</ref> ;11 fibberwarie * ''Duutsjlandj'': D'n Duutsje politicus [[Hans Modrow]], de lèste communistische premier van de [[DDR]], sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/frueherer-ddr-regierungschef-hans-modrow-gestorben-18671231.html FAZ.net - Zum Tod von Hans Modrow: Der letzte Ministerpräsident der SED]</ref> ;10 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': [[Nederlands Limburg|Limburg]] sjaf es lèste provincie in Nederlandj de bae veur 't debat aaf.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2133071/provinciale-staten-schaft-openingsgebed-af 1Limburg - Provinciale Staten schaft openingsgebed af]</ref> ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis van popleedjes [[Burt Bacharach]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2023/02/09/burt-bacharach-songwriter-dies/ The Washington Post - Burt Bacharach, prolific composer of pop hits, dies at 94]</ref> ;6 fibberwarie * ''Zuudoes-Europa/Midde-Oeste'': Kortbie [[Gaziantep]] in [[Turkije|Turkieë]] vèntj 'ne zjwaoren aerdsjóddel plaatsj mit 'n krach van 7,8 op de [[memènt-magnitudesjaol]]. In Turkië en [[Syrië]] valle teendoezende doeje. ;5 fibberwarie * ''Zuud-Azië'': De vreugere [[Pakistan|Pakistaanse]] presidentj [[Pervez Musharraf]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2462575-pakistaanse-oud-president-musharraf-79-overleden NOS.nl - Pakistaanse oud-president Musharraf (79) overleden]</ref> * ''Nederlandj'': In [[Delf]] vèntj 'n sjtaekpartie plaatsj. Daobie vèlt einen doeje en einen gewónje. ;4 fibberwarie * ''Vereinegde Sjtaote'': De Amerikaanse lochmach haolt 'n Chinese ballon denaer, die volgens häör veur sjpionagedoele waor opgelaote.<ref>[https://edition.cnn.com/politics/live-news/suspected-chinese-balloon-over-us-02-04-23/index.html CNN.com - US shoots down Chinese spy balloon off East Coast]</ref> ===jannewarie=== * ''Zuud-Amerika'', 7 december 2022-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september 2022-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * [[India]] haolt [[China]] in es landj mit de groetste bevolking. ;31 jannewarie * ''Nederlandj'': Bie 'ne brandj in [[Arnhem]] valle twie doeje. Mierder luuj rake hön hoes kwiet.<ref>[https://www.gelderlander.nl/arnhem/twee-doden-verwoeste-huizen-en-veel-boosheid-dit-is-wat-we-tot-nu-toe-weten-over-de-megabrand-in-arnhem~a3be4b26/ De Gelderlander - Twee doden, verwoeste huizen en veel boosheid: dit is wat we tot nu toe weten over de megabrand in Arnhem]</ref> ;30 jannewarie * ''Zuud-Azië'': Bie 'ne bómaansjlaag op 'n [[moskee]] inne [[Pakistan|Pakistaanse]] sjtad Pesjawar valle zeker 59 doeje en 170 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2461885-pakistan-ontzet-over-zware-aanslag-op-moskee-in-zwaarbeveiligde-zone NOS- Pakistan ontzet over zware aanslag op moskee in zwaarbeveiligde zone]</ref> * ''Belsj'': In 'n [[metro]]sjtasie in [[Brössel]] waere reizigers aangevalle door 'ne man mit e mets. Drie luuj rake gewóndj, woevan eine ernstig. De verdachte is opgepak.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/01/30/incident-schuman-brussel/ VRT - Brussels metrostation Schuman afgesloten na mesaanval: drie gewonden, verdachte opgepakt]</ref> ;28 jannewarie * ''Zuud-Europa'': De Sjpaanse pelissie pak 'ne 28-jäörige Sjpaans-Marokkaanse man op dae meugelik 'ne aansjlaag wool plege op 't sjtrand van [[Benidorm]]. ;27 jannewarie * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne aansjlaag op 'n [[synagoog]] in Oes-[[Jeruzalem]] valle zeve doeje en drie gewónje. De sjötter, 'ne 21-jäörige Palestien, waert doedgesjote in e vuurgevech mit de pelisse.<ref>[https://nos.nl/artikel/2461514-zeker-zeven-doden-bij-aanslag-synagoge-in-jeruzalem NOS - Zeker zeven doden bij aanslag synagoge in Jeruzalem]</ref> ;26 jannewarie * ''Midde-Oeste'': Bie gevechte tösje 't [[Israel]]ische leger en Palestiense militante in Jenin oppe [[Westelike Jordaanoever]] valle 9 doeje. Ónger de doeje zint zeve militante en 'n vrouw.<ref>[https://apnews.com/article/politics-palestinian-territories-government-israel-middle-east-c8e644c39b066d78b8e2accde0a11e23 AP News- Israel, Gaza fighters trade fire after deadly West Bank raid]</ref> ;25 jannewarie * ''Zuud-Europa'': In 'n kèrk en 'n kapel inne Zuud-Sjpaanse sjtad [[Algericas]] ([[Andalusië]]) waere luuj aangevalle door 'ne man mit 'ne machete. Daobie valle einen doeje en veer gewónje. De man is opgepak en de pelissie geit oet van e terroristisch motief.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20230125_97305970 De Limbörger - Een dode en vier gewonden door man met zwaard in Zuid-Spaanse kerken]</ref> * ''Duutsjlandj'': Bie e sjtaekincident in e treintoesjtel hauverwaeges [[Kiel]] en [[Hamburg]] zint twie doeje en zeve gewónje gevalle. Me geit neet oet van e terroristisch motief.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/messerattacke-regionalzug-101.html Tagesschau - Zwei Tote bei Messerattacke in Zug]</ref> * ''Noord-Amerika, Oes-Europa'': De [[VS]] gaon 31 zjwaor gevechstanks van 't type M1 Abrams levere aan [[Oekraïne]]. * ''Oceanië, politiek'': Chris Hipkins volg Jacinda Ardern op es [[premier]] van [[Nuuj-Zielandj]]. ;24 jannewarie * ''Duutsjlandj, Oes-Europa'': [[Duutsjlandj]] geit veerteen Leopard 2-[[tank]]s levere aan [[Oekraïne]]. Ouch anger lenj, woe-ónger [[Pole]], kriege toesjtömming óm dit type tank ane Oekraïense sjtriedkrachte te gaeve.<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/europa/eilmeldung-ukraine-leopard-panzer-101.html Tagesschau - Deutschland liefert 14 "Leopard"-Panzer an Ukraine]</ref> ;23 jannewarie * ''Noord-Amerika'': Bie twie sjeetpartieje inne sjtad Half Moon Bay, kórtbie [[San Francisco]] ([[Californië]]), valle zeve doeje. De sjötter woort opgepak. ;22 jannewarie * ''Noord-Amerika'': Bie 'n sjeetpartie tiedes de vering van 't Sjinees Nuujjaor in Monterey Park, kórtbie [[Los Angeles]] ([[Californië]]), valle teen doeje en teen gewónje. De sjötter haet zichzelf doedgemaak. ;21 jannerwarie * ''Nederlandj'': 'ne Sjötter äöpent 't vuur op 66-jäörige vrouw en häör 38-jäörige dochter in e winkelcentrum in [[Zwijndrecht (Nederland)|Zwijndrecht]]. De 66-jäörige vrouw kump óm 't laeve, häör dochter ligk zjwaorgewóndj in 't krankehoes.<ref>[https://web.archive.org/web/20230125110328/https://www.politie.nl/nieuws/2023/januari/21/vrouw-overlijdt-na-schietpartij-bij-winkelcentrum-zwijndrecht.html Politie - Politie Zwijndrecht zoekt voortvluchtige Minh Nghia Vuong]</ref> ;20 jannewarie * ''Weitesjap'': De Amerikaanse meziekpsychologe [[Sandra Trehub]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/02/16/science/sandra-trehub-dead.html New York Times - Sandra Trehub, Pioneer in the Psychology of Music, Dies at 84]</ref> ;19 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse zenger-sjriever [[David Crosby]] ([[The Byrds]], [[Crosby, Stills, Nash & Young]]) sjtörf op 81-jäörige laetied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6247736/singer-songwriter-david-crosby-op-81-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Singer-songwriter David Crosby op 81-jarige leeftijd overleden]</ref> ;17 jannewarie * ''Nederlands Limbörg'': In [[Den Bosch]] begintj de zaak taege Peter S. oet [[Bieëgdje]] en Nancy D. oet [[Hèrkebósj]], die verdach waere van sadistisch kènjermisbroek.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2091866/hoe-kon-oppasstel-twee-jaar-lang-kinderen-misbruiken 1Limburg - Hoe kon oppasstel twee jaar lang kinderen misbruiken?]</ref> * ''Nederlandj'': In [[Arkel]], kórtbie [[Gorinchem]], waert 'ne 37-jäörige man opgepak. Hae zouw tösje [[2015]] en [[2018]] 'n leidinggaevende rol höbbe gesjpeeld bie terreurbeweging [[IS]] in [[Syrië]].<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5359788/islamitische-staat RTL Nieuws - Vermoedelijke IS-veiligheidschef opgepakt in Arkel, verdacht van oorlogsmisdaden]</ref> * ''Frankriek'': De Franse [[zöster André]], de auwdste minsj op de waereld, sjtörf op 118-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6247405/franse-zuster-andre-sterft-op-118-jarige-leeftijd-als-oudste-persoon-ter-wereld.html Nu.nl - Franse zuster André sterft op 118-jarige leeftijd als oudste persoon ter wereld]</ref> ;16 jannewarie * ''Zuud-Europa'': [[Maffia]]kopsjtök [[Matteo Messina Denaro]] weurt in [[Palermo]] gearresteerd.<ref>[https://nos.nl/artikel/2460047-siciliaanse-maffiabaas-matteo-messina-denaro-na-30-jaar-opgepakt NOS.nl - Siciliaanse maffiabaas Matteo Messina Denaro na 30 jaar opgepakt]</ref> * ''Zuud-Europa, Kóns en cultuur'': De Italiaanse actries [[Gina Lollobrigida]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230116_94318822 De Standaard - Filmicoon en sekssymbool Gina Lollobrigida (95) overleden]</ref> ;15 jannewarie * ''Zuud-Azië'': Bie e óngelök mit e [[vleegmesjieng]] in [[Nepal]] kómme alle 72 inzittende óm 't laeve. * ''Afrika'': Bie 'ne aansjlaag mit e geïmproviseerd explosief in 'n kerk in [[Congo]] valle 10 doeje en 39 gewónje.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/01/15/tien-doden-en-39-gewonden-bij-bomaanslag-op-kerk-in-congo0/ Vrt.be - Minstens 10 doden en 39 gewonden bij bomaanslag op kerk in Congo]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Jan Krol]], bekèndj van ''[[Bartje (tv-serie)|Bartje]]'', sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/15277391/bartje-acteur-jan-krol-60-overleden RTV Drenthe - Bartje-acteur Jan Krol (60) overleden]</ref> ;14 jannewarie * ''Oes-Europa'': Bie 'ne Róssische raketaanval op [[Dnipro]] in de [[Oekraïne]] valle 40 doeje en 75 gewónje. Teentalle luuj waere nog vermis.<ref>[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/01/16/7384991/ Ukrainska Pravda - Attack on Dnipro: death toll rises to 40 people]</ref> * ''Midde-Oeste'': De Brits-Iraanse politicus [[Alireza Akbari]] weurt geëxecuteerd op aanklach van sjpionaasj.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64273520 BBC News - Alireza Akbari: Iran executes British-Iranian dual national]</ref>{{doedbekèndj}} * ''Sjport'': De Nederlandse fietsrenner [[Lieuwe Westra]] sjtörf op 40-jäörige laeftied, dènkelik door zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6247053/oud-profwielrenner-lieuwe-westra-op-veertigjarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Oud-profwielrenner Lieuwe Westra op veertigjarige leeftijd overleden]</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2459894-oud-wielrenner-westra-40-overleden NOS.nl - Oud-wielrenner Westra (40) overleden]</ref> ;11 jannewarie * ''Duutsjlandj'': De pelitie begintj mit de óntruming van [[Lutseroa]]. 't Dörp, wat gesjloop mót waere veur de [[broenkole|broenkool]]winning, weurt door activiste bezat gehauwe.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6246496/ontruiming-duits-bruinkooldorp-mondt-uit-in-gevechten-tussen-politie-en-activisten.html Nu.nl - Ontruiming Duits 'bruinkooldorp' mondt uit in gevechten tussen politie en activisten]</ref> ;10 jannewarie * ''Zuud-Europa'': [[Constantijn II vaan Griekeland|Constantien II]], de lèste keuning van [[Griekeland]]j, sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6246456/laatste-griekse-koning-constantijn-ii-overleden-op-82-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Laatste Griekse koning Constantijn II overleden op 82-jarige leeftijd]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockgitaris [[Jeff Beck]], bekèndj van [[The Yardbirds]], sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[Nu.nl - https://www.nu.nl/muziek/6246612/rockgitarist-jeff-beck-78-overleden.html]</ref> * ''Australië'': D'n [[Australië|Australische]] [[kardinaal]] George Pell sjtörf op 81-jäörige laeftied. Hae woort veroerdeild veur kingermisbroek en later weer vriegesjpraoke.<ref>[https://www.acistampa.com/story/e-morto-a-81-anni-il-cardinale-george-pell-21541 Acistampa - E' morto a 81 anni il Cardinale George Pell]</ref> ;8 jannewarie * ''Zuud-Amerika'': Aanhengers van ex-presidentj [[Jair Bolsonaro]] besjtörme 't parlemèntsgebouw in [[Brasília]]. De besjtörming is dujelik geïnspireerd door de besjtörming van 't Amerikaans Capitool in 2021.<ref>[https://nos.nl/artikel/2459162-aanhangers-bolsonaro-bestormen-parlement-in-brasilia NOS.nl - Aanhangers Bolsonaro bestormen parlement in Brasilia]</ref> ;6 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Italiaanse voetballer [[Gianluca Vialli]] sjtörf op 58-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458851-italiaanse-voetballegende-vialli-58-overleden-ciao-luca NOS.nl - Italiaanse voetballegende Vialli (58) overleden: 'Ciao Luca']</ref> ;4 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjriefster [[Fay Weldon]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458711-britse-feministische-schrijfster-fay-weldon-91-overleden NOS.nl - Britse feministische schrijfster Fay Weldon (91) overleden]</ref> ;3 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote, Politiek'': Veur 't iers in hóngerd jaor sjtake de sjtumme bie de verkezing veur de sjpraeker van 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]]. Door de verdeildheid binne de [[Rippeblikeinse Partie (Vereinigde Sjtaote)|Rippeblikeinse Partie]], die 'n minimaal miejerheid haet, is dit noe ins gein formaliteit. Oetènjelik weurt [[Kevin McCarthy]] op 6 jannewarie nao vieftien sjtumrunje gekoze.<ref>[https://edition.cnn.com/politics/live-news/new-congress-sworn-in-2023/index.html CNN.com - The latest on the new Congress and House speaker vote]</ref> ;2 jannewarie * ''Oes-Europa'': Bie 'nen Oekraïensen aanval op 'n tiedelike Róssische basis in Makiivka inne regio [[Oblas Donetsk|Donetsk]] zint zeker 63, mer dinkelik hónderde militaire óm 't laeve gekómme.<ref>[https://edition.cnn.com/2023/01/02/europe/ukraine-makiivka-strike-intl/index.html CNN - Ukraine claims hundreds of Russian troops killed in strike; Moscow says 63 died]</ref> ;1 jannewarie * ''Economie, Zuudoes-Europa'': [[Kroatië]] treujt toe tot de [[eurozone]]. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen drummer [[Fred White]] ([[Earth, Wind & Fire]]) sjtörf op 67-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458503-drummer-fred-white-67-van-earth-wind-and-fire-overleden NOS.nl - Drummer Fred White (67) van Earth, Wind & Fire overleden]</ref> ==2022== ===december=== * ''Natuur & milieu, Noord-Amerika'', 21-26 december 2022: 'n frontaal depressie veroerzaak sjniesjtorme en extreem lieg temperature (bis -45°C) euver e groet deil van [[Canada]] en de [[VS]]. * ''Zuud-Amerika'', 7 december-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Azië'', 26 november- 5 december: fel proteste in [[Sjina]] taege 't sjtreng [[COVID-19|corona]]beleid en 't kommunistisch rezjiem van prizzedent Xi Jinping. * ''Oes-Europa'', 10 oktober-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. ;31 december * ''Zuud-Europa'': Paus emeritus [[Benedictus XVI]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6245103/paus-emeritus-benedictus-xvi-overleden-op-95-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Paus emeritus Benedictus XVI overleden op 95-jarige leeftijd]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soulzengeres [[Anita Pointer]] (van de [[Pointer Sisters]]) sjtörf op 74-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458345-zangeres-anita-van-de-pointer-sisters-overleden NOS.nl - Zangeres Anita van de Pointer Sisters overleden]</ref> ;30 december * ''Nederlands Limbörg'': Bie e verkiersóngelök in [[Bree (Nederlands Limburg)|Bree]] bie Venlo rake mierder luuj gewóndj.<ref>[https://www.1limburg.nl/112/1966702/meerdere-gewonden-bij-ongeval-maasbree 1limburg - Meerdere gewonden bij ongeval Maasbree]</ref> ;29 december * ''Sjport'': De Braziliaanse voetballer [[Pelé]], algemein gezeen es eine van de bèste voetballers oets, sjtörf op 82-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://ge.globo.com/pele/noticia/2022/12/29/morre-o-rei-pele-aos-82-anos.ghtml O Globo - Morre o Rei Pelé aos 82 anos]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse mode-óntwerpster [[Vivienne Westwood]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-44683514.amp BBC News - Dame Vivienne Westwood - the godmother of punk]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse zengeres [[Margriet Eshuis]], veural bekèndj van de band [[Lucifer (band)|Lucifer]], sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6244995/house-for-sale-zangeres-margriet-eshuijs-70-overleden.html Nu.nl - House For Sale-zangeres Margriet Eshuijs (70) overleden]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': Bie 'ne groete brandj in e hotel inne [[Cambodja]]anse sjtad Poipot valle zeker 25 doeje. ;28 december * ''Nederlands Limbörg'': Bie 'n treinóngelök in [[Tiender]] in de gemeinte Haors is 'ne man van 57 um 't laeve gekómme. 't Slachoffer kump oet [[Luuene]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20221229_93784356 De Limburger - Slachtoffer spoorongeluk Tienray is man (57) uit Leunen, berging trein duurt nog de hele dag]</ref> ;24 december * ''Sjport'': D'n Italiaanse fietsrenner [[Vittorio Adorni]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6244108/voormalig-giro-ditalia-winnaar-adorni-op-85-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig Giro d'Italia-winnaar Adorni op 85-jarige leeftijd overleden]</ref> ;23 december * ''Kóns en cultuur'': [[Maxi Jazz]], zenger van de Britse [[house]]gróp [[Faithless]], sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6244121/zanger-maxi-jazz-65-van-dancegroep-faithless-overleden.html Nu.nl - Zanger Maxi Jazz (65) van dancegroep Faithless overleden]</ref> ;20 december * ''Nederlands Limbörg'': Bie 'n sjeetpartie in e hoes in [[Broensem]] valle twieë doeje en twieë gewónje. De sjlachoffesj zint e maedje van 14 en 'ne maan van 39.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/1924285/schietpartij-brunssum-meisje-14-en-man-39-komen-om?fbclid=IwAR1kw1FvOIa0a-1bX1AIUomxm4fpnoOdbhP3ZO6cgF8owO9eR6AWmQW3MG4 1limburg.nl - Schietpartij Brunssum: meisje (14) en man (39) komen om]</ref> * ''Nederlands Limbörg'': Bie 'n sjtaekpartie in [[Geverik]] kórtbie [[Baek (plaats)|Baek]] kump 'ne man óm 't laeve.<ref>[https://www.1limburg.nl/112/1924152/man-overleden-bij-steekincident-verdachte-opgepakt 1limburg.nl - Man overleden bij steekincident: verdachte opgepakt ]</ref> ;19 december * ''Sjport'': D'n Duutsje voetbaltrainer [[Kurt Linder]], veural bekèndj van zie werk bie [[AFC Ajax|Ajax]], sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.ajax.nl/artikelen/voormalig-ajax-trainer-kurt-linder-89-overleden/ Ajax.nl - Voormalig Ajax-trainer Kurt Linder (89) overleden]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': D'n Brits-Pakistaanse chef-kok [[Ali Ahmed Aslam]], oetvinder van 't gerech ''chicken tikka masala'', sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/food/2022/dec/21/ali-ahmed-aslam-inventor-chicken-tikka-masala-dies-77 Guardian - Ali Ahmed Aslam, inventor of chicken tikka masala, dies at 77]</ref> ;18 december * ''Sjport'': [[Argentijns hierevoetbalèlftal|Argentinië]] weurt veur de driede kier [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|waereldkampión hierevoetbal]] door in de finaal van 't WK nao penanties van [[Frans hierevoetbalèlftal|Frankriek]] te winne.<ref>Live-oetzenjing NPO 1</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje componis [[Wim Henderickx]] sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221218_97662905 De Standaard - Bevlogen componist die muziek ademde]</ref> ;17 december * ''Kóns en cultuur'': In [[De Standaard]] versjient veur de lèste kier 'ne sjtriep van [[Suske en Wiske]]. Veur dees gezèt is de sjtrip in 1945 oersjprunkelik bedach.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221216_95986592 De Standaard - Einde zonder knipoog]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse rockbandj [[De Dijk]] gief zie lèste konzaer.<ref>[https://nos.nl/artikel/2456812-de-dijk-speelt-laatste-concert-in-uitverkocht-paradiso NOS.nl - De Dijk speelt laatste concert in uitverkocht Paradiso]</ref> ;16 december * ''Frankriek'': Bie 'ne brandj in e flatgeboew in 'n veursjtad van [[Lyon]] valle teen doeje, ónger waem vief kinger.<ref>[https://nos.nl/artikel/2456574-brand-in-voorstad-lyon-tien-doden-onder-wie-vijf-kinderen NOS - Brand in voorstad Lyon: tien doden, onder wie vijf kinderen]</ref> * ''Nederlands Limbörg, economie, politiek'': 't provinciebesjtuur van Limbörg sjtömp veur 't aophaje van [[Maastricht Aachen Airport|vleegveld Aoke-Mesjtreech]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20221216_97376655 De Limbörger - Ruim baan voor MAA na besluit Staten, maar discussie blijft]</ref> ;14 december * ''Economie, Nederlands Limburg'': De supermerretkaete [[Jan Linders]] maak bekèndj es [[franchise]]bedrief veur [[Albert Heijn]] te gaon wirke. De Jan Linders-winkelformuul zal hiedoor taege èndj 2023 verdwiene.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6242088/albert-heijn-slaat-slag-bij-limburgse-supermarktketen-jan-linders.html Nu.nl - Albert Heijn slaat slag bij Limburgse supermarktketen Jan Linders]</ref> * ''Nederlandj'': [[Jacob Luitjens]], kreegsmisdaodiger en veur zoewied bekèndj de lèste nog laevende [[NSB]]'er, sjtörf op 103-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6242512/laatst-bekende-oud-nsber-jacob-luitjens-op-103-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Laatst bekende oud-NSB'er Jacob Luitjens op 103-jarige leeftijd overleden]</ref> ;13 december * ''Duutsjland, Oesteriek en Zjwitserland'': De Duutsje pelissie deit invalle bie de radikaal klimaatbewaeging Letzte Generation. Elf luuj waere opgepak en bie de hoeszeukinge waere posters, computers en tillefoons in besjlaag genómme.<ref>[https://www.ndr.de/nachrichten/mecklenburg-vorpommern/Razzien-gegen-Letzte-Generation-Aktivisten-auch-in-MV-,razzia1894.html NDR - Razzien gegen "Letzte Generation"-Aktivisten - auch in MV]</ref> * ''Natuur en milieu, Afrika'': Bie euversjtruiminge inne Congolees huidsjtad Kinshasa valle teentalle doeje en gewónje. * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse [[componis]] Angelo Badalamenti sjtörf op 85-jäörige laeftied. * ''Politiek, Zuudoes-Europa'': [[Bosnië-Herzegovina]] waert kandidaat-lid vanne [[EU]]. * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen tillevisiemaeker [[Han Peekel]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6241974/televisiemaker-han-peekel-75-overleden-tijdens-vakantie-op-bali.html Nu.nl - Televisiemaker Han Peekel (75) overleden tijdens vakantie op Bali]</ref> ;7 december * ''Zuud-Amerika'': In [[Peru]] weurt presidentj Castillo aafgezat. * ''Duutsjland, Oesteriek en Zjwitserland'': Duutsje autoriteite pakke 25 luuj op die ónger mie van plaan waore d'n Duutsje Rieksdaag te besjtörme. De luuj zint sympathisante vanne Reichsbürgerbewaeging.<ref>[https://www.derstandard.de/story/2000141600433/reichsbuerger-planten-putsch-in-deutschland Der Standard - Reichsbürger planten Putsch in Deutschland]</ref> ;6 december * ''Sjport'': [[Salinero]], 't [[dressuur]]paerd wo de Nederlandse [[Anky van Grunsven]] twie kier Olympisch goud mit haolde, sjtörf op 28-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bokt.nl/forums/viewtopic.php?f=11&t=2071525&view=unread#unread Bokt - Anky meldt overlijden gouden paard Salinero: 'Mijn hart is gebroken']</ref> ;5 december * ''Oes-Europa'': op twie militair vleegvelder kórtbie de Róssische sjtad Rjazan en inne regio Saratov vènje explosies plaats. Bie de explosies vele drie doeje en mierder gewónje. Volges ónaafhankelike Róssische media woorte daobie ouch inkel bómmewerpers besjadig.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10496563/rusland-onderzoekt-explosies-op-luchtmachtbases BNR - Explosies op luchtmachtbases diep in Rusland]</ref> ===november=== * ''Oes-Azië'', 26 november-huuj: fel proteste in [[Sjina]] taege 't sjtreng [[COVID-19|corona]]beleid en 't kommunistisch rezjiem van prizzedent Xi Jinping. * ''Oes-Europa'', 10 oktober-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * ''Weitesjap'': 't Maote- en gewichte-instituut [[BIPM]] nump veer nuuj [[SI]]-veurveugsele aan: ronna- (R, 10²⁷), ronto- (r, 10⁻²⁷), quetta- (Q, 10³⁰) en quecto- (q, 10⁻³⁰).<ref>[https://www.bipm.org/en/cgpm-2022/resolution-3 BIPM - Resolution 3 of the 27th CGPM (2022) ]</ref> ;30 november * ''China'': [[Jiang Zemin]], de vreugere presidentj van [[China]], sjtörf op 96-jäörige laeftied aan [[leukemie]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6239326/oud-president-jiang-zemin-96-die-van-china-wereldmacht-maakte-overleden.html Nu.nl - Oud-president Jiang Zemin (96) die van China wereldmacht maakte overleden]</ref> * ''Sjport'': D'n Italiaansen ex-fietsrenner [[Davide Rebellin]] kump op 51-jäörige laeftied óm in e verkiersóngelök.<ref>[https://www.gazzetta.it/Ciclismo/30-11-2022/ciclismo-morto-rebellin-investito-un-camion-vicentino-4501341537128.shtml La Gazzetta dello Sport - Tragedia nel ciclismo: è morto Davide Rebellin, investito da un camion]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse popmuzikantj [[Christine McVie]] ([[Fleetwood Mac]]) sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.rollingstone.com/music/music-news/christine-mcvie-fleetwood-mac-dead-obtuary-1234638903/ Rolling Stone - Christine McVie, Keyboardist and Singer for Fleetwood Mac, Dead at 79]</ref> ;27 november * ''Belsj'': Nao de voetbalmatch tösse 't [[Belsj hierevoetbalèlftal|Belsj]] en [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] (0-2 wins veur Marokko) braeke in [[Brussel]] groetsjalige relle oet. Ouch in diverse Nederlandse sjtaej is 't ónrastig. ;23 november * ''Belsj, Politiek'': De Belzje politica en [[minister van sjtaot]] [[Paula D'Hondt]] ([[CVP]]) sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221123_93690247 De Standaard - Minister van staat en voormalig migrantencommissaris Paula D’Hondt overleden]</ref> ;21 november * ''Zuudoes-Azië, klimaat en milieu'': 't Weste van 't eilandj [[Java]] ([[Indonesië]]) waert getróffe door 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 5,6 oppe [[sjaol van Richter]]. Daobie valle mie es 300 doeje en 7.700 gewónje. ;20 november * ''Vereinigde Sjtaote'': In 'n homoclub in [[Colorado Springs]] ([[Colorado|CO]]) waere 5 luuj doedgesjote.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/11/20/us/colorado-springs-shooting-gay-nightclub/index.html CNN.com - Gunman kills 5 at LGBTQ nightclub in Colorado Springs before patrons confront and stop him, police say]</ref> * ''Sjport'': In [[Qatar]] begint 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|WK voetbal]] mit 'ne match tösje [[Qatarees hierevoetbalèlftal|'t gaslandj]] en [[Ecuadoraons hierevoetbalèlftal|Ecuador]] (0-2).<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;18 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis [[Ned Rorem]] sjtörf op 99-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2022/11/18/ned-rorem-dead-composer-diarist/ Washington Post - Ned Rorem, Pulitzer-winning composer and noted diarist, dies at 99]</ref> ;17 november * ''Nederlandj/Oes-Europa'': In [[D'n Haag]] weurt 't vonnis oetgesproke in de zaak roond vlöch [[MH 17]]. Drie verdachte waere [[bie versjtaek]] tot laeveslank veroerdeild óm 't oet de loch sjete van de vleegmesjien in 2014; 'ne veerde verdachte weurt vriegesjpraoke. ;16 november * ''Weitesjap'': Vanaaf 't [[Kennedy Space Center]] weurt de [[Orion (rakèt)|Orion]]-rakèt gelanceerd. 't Geit óm 'n tesvlöch veur 'n bemande missie nao de [[maon]], deil van 't [[Artemis (ruimtevaartprogram)|Artemis]]program.<ref>[https://www.nasa.gov/press-release/liftoff-nasa-s-artemis-i-mega-rocket-launches-orion-to-moon NASA.gov - Liftoff! NASA’s Artemis I Mega Rocket Launches Orion to Moon]</ref> ;15 november * ''Midde- en Oes-Europa'': Róslandj veurt 'n groetsjaolige serie rakètaanvel op de Oekraïne oet. Twie Oekraïense aafwaerrakètte kómme in [[Pole]] terech, op 't dörpke [[Przewodów]] (regio [[Lublin (woiwodsjap)|Lublin]]). Hiebie kómme twie luuj óm.<ref>[https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-zelenskyy-kherson-9202c032cf3a5c22761ee71b52ff9d52?utm_source=homepage&utm_medium=TopNews&utm_campaign=position_01 AP News - Strikes put Ukraine in darkness; missiles cross into Poland]</ref> ;13 november * ''Zuudoes-Europa'': Bie 'ne bomaansjlaag in [[Istanbul]] kómme zès luuj óm; 81 rake gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2452243-aanslag-in-centrum-van-istanbul-zes-doden-en-ruim-tachtig-gewonden NOS.nl - Aanslag in centrum van Istanbul, zes doden en ruim tachtig gewonden]</ref> ;12 november * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Cor van der Gijp]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6235718/legendarische-feyenoord-aanvaller-cor-van-der-gijp-91-overleden.html Nu.nl - Legendarische Feyenoord-aanvaller Cor van der Gijp (91) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse punkmuzikantj [[Keith Levene]] ([[The Clash]]) sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6235813/gitarist-keith-levene-65-oprichter-van-the-clash-overleden.html Nu.nl - Gitarist Keith Levene (65), oprichter van The Clash, overleden]</ref> ;11 november * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens laeger pak de sjtad [[Cherson]] trök, die saer 2 miert in Róssische henj waor en de aafgeloupe daag door de Rósse is óntruump. ;9 november * ''Belsj'': Op 't [[Belsj]] weurt lenjelik gesjtaak. ;8 november * ''Vereinigde Sjtaote, politiek'': Verkezinge veur 't [[Congres (Vereinegde Staote)|Congres]]. * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': Arsjeologe vènje in auw [[wermwaterbrón]]ne inne [[Toscane]] mie es twintig zier good bewaarde [[bróns|brónze]] biljer oete [[Romeins Riek|Romeins-Etruskischen tied]].<ref>[https://www.nu.nl/296518/video/deze-eeuwenoude-beelden-vonden-italiaanse-archeologen-in-toscane.html Nu.nl - Deze eeuwenoude beelden vonden Italiaanse archeologen in Toscane]</ref> * ''Belsj, kóns en cultuur'': De Belzje zenger [[Will Ferdy]] sjtörf op 95-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221108_94690153 De Standaard - postuum Will Ferdy (1927-2022). Op ‘Christine’ was ‘eerste Vlaamse homo’ nooit verliefd]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek, kóns en cultuur'': De Britse rockmuzikant [[Dan McCafferty]] ([[Nazareth (band)|Nazareth]]) sjtörf op 76-jäörige laeftied aan [[COPD]].<ref>[https://planetradio.co.uk/planet-rock/news/rock-news/nazareth-dan-mccafferty-dead/ Planet Rock - Nazareth's Dan McCafferty dies aged 76]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse laevesleed- en vastelaoveszenger, componis en producentj [[Pierre Kartner]] (Vader Abraham) sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bndestem.nl/breda/pierre-kartner-87-bekend-als-vader-abraham-uit-breda-overleden~a8aa0a7c/ BN De Stem - Pierre Kartner (87) bekend als Vader Abraham uit Breda overleden]</ref> ;5 november * ''Vereinigde Sjtaote, kóns en cultuur'': De Amerikaanse indiemuzikantj [[Mimi Parker]] ([[Low (band)|Low]]) sjtörf op 54-jäörige laeftied aan eiersjtekkanker.<ref>[https://oor.nl/news/mimi-parker-van-low-overleden/ OOR.nl - Mimi Parker van Low overleden]</ref> ;3 november * ''Nederlandj, kóns en cultuur, weitesjap'': Oet óngerzeuk is gebleke det de olievèrfsjets ''Kruutsoprichting'' in 't Museum Bredius in [[Den Haag]] e wèrk van [[Rembrandt]] is.<ref>[https://nos.nl/artikel/2450876-olieverfschets-in-haags-museum-blijkt-rembrandt-te-zijn NOS - Olieverfschets in Haags museum blijkt Rembrandt te zijn]</ref> ;2 november [[File:Administrative map of Tigray.jpg|thumb|Kaat va Tigray]] * ''Oes-Afrika'': De regering van [[Ethiopië]] en rebelle oet Tigray sjlete ónger leijing vanne [[Afrikaanse Unie]] e akkoord euver e sjtaak-'t-vure inne noordelike regio Tigray. Daomèt kump meugelik e indj aan twie jaor krieg.<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2022/11/02/ethiopia-tigray-war-truce/ The Washington Post - Ethiopian government, Tigrayan forces agree to truce after two years of war]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Pole]] geit e hèk boewe ane grens mitte Róssische enclave [[Kaliningrad]]. De Poolse regering zaet det ze zich zörg maak euvere veiligheid in 't grensgebeed en is bang det Róslandj 'n [[Asiel in de Europese Unie|migrantecrisis]] geit creëre veure [[EU]] te destabilisere. * ''Noord-Europa, politiek'': 't Centrumlinks blok ónger leijing van premier Mette Frederiksen wèntj de [[Daenemarke|Daense]] parlementsverkezinge.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6233539/deense-premier-wint-met-haar-partij-de-verkiezingen-maar-treedt-toch-af.html Nu.nl - Deense premier wint met haar partij de verkiezingen, maar treedt toch af]</ref> ;1 november * ''Midde-Oeste, politiek'': 't Rechs blok ónger leijing van [[Benjamin Netanyahu]] vanne Likoed-partie wèntj de [[Israel]]ische parlementsverkezinge. * ''Kóns en cultuur'': Rapper [[Takeoff (rapper)|Takeoff]], lid van de formatie [[Migos]], weurt op 28-jäörige laeftied doedgesjote.<ref>[https://www.tmz.com/2022/11/01/migos-takeoff-dead-dies-shot-houston-quavo-migos/?adid=social-twa TMZ - Takeoff Dead at 28 ... Shot in Houston ]</ref> ===oktober=== * ''Oes-Europa'', 10 oktober-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde- en Zuud-Amerika, natuur en milieu'', 7-10 oktober: [[orkaan]] Julia kump aan landj bie [[Venezuela]] en [[Nicaragua]]. Dao gif 't väöl sja en valle teentalle sjlachoffers, ó.m. bie 'n aerdversjuving. * ''Midde-oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * ''Midde-Oeste'': In [[Saoedi-Arabië]] weurt begós mit de boew van de futuristische sjtad [[The Line]]. ;30 oktober * ''Zuud-Amerika'': [[Luiz Inácio Lula da Silva]] wintj mit 't miniem veursjprunk de [[Brazilië|Braziliaanse]] presidentsverkezinge van de zittende presidentj [[Jair Bolsonaro]].<ref>[https://g1.globo.com/politica/eleicoes/2022/apuracao/presidente.ghtml Globo.com - Eleição para Presidente]</ref> * ''Zuudoes-Azië, natuur en milieu, weitesjap'': Oppe Wakatobi-eilenj, kórtbie 't [[Indonesië|Indonesische]] eilandj [[Celebes]], waere nuuj vogelsoorte óntdèk.<ref>[https://phys.org/news/2022-10-beautiful-bird-species-remote-indonesian.html Phys.org - Several beautiful new bird species found on remote Indonesian islands]</ref> * ''Zuud-Azië'': Inne Wes-[[India]]se deilsjtaat Goejarat sjtort 'n hangbrök in. Hónderde luuj valle in 't reveerwater. Zeker 141 luuj euverlaeve det neet en mie es 100 persoene zint gewóndj geraak. * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Groete Pries van Mexico. 't Is zien 14e euverwinning dit seizón, hiemit brik 'r 't record van [[Michael Schumacher]] oet 2004.<ref>[https://nos.nl/artikel/2450445-verstappen-breekt-formule-1-record-in-mexico-met-veertiende-zege-dit-jaar NOS.nl - Verstappen breekt Formule 1-record in Mexico met veertiende zege dit jaar]</ref> ;29 oktober * ''Oes-Azië'': In [[Seoul]] óntsjteit bie 'n [[Halloween]]vering e gedrank wobie zeker 153 luuj waere doedgeduujd.<ref>[https://nos.nl/artikel/2450239-dodental-door-verdrukking-bij-halloweenviering-seoul-loopt-op-naar-146 NOS.nl - Dodental door verdrukking bij halloweenviering Seoul loopt op naar 146]</ref> * ''Oes-Afrika'': Inne [[Somalië|Somalische]] huidsjtad [[Mogadishu]] kómme zeker 100 luuj óm 't laeve bie twie explosies. Wiejer rake mie es 300 luuj gewóndj. * ''Kóns en cultuur'': De Belzje journalis en sjriever [[Hugo Camps]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.hln.be/nieuws/het-laatste-nieuws-columnist-en-journalistiek-icoon-hugo-camps-79-overleden~a1263749/ Het Laatste Nieuws - Het Laatste Nieuws-columnist en journalistiek icoon Hugo Camps (79) overleden]</ref> ;28 oktober * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[rock 'n roll]]zenger [[Jerry Lee Lewis]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6232816/great-balls-of-fire-zanger-jerry-lee-lewis-87-overleden.html Nu.nl - Great Balls of Fire-zanger Jerry Lee Lewis (87) overleden]</ref> ;27 oktober * ''Economie'': [[Elon Musk]] köp, nao lang óngerhanjelinge, [[Twitter]] definitief op. Hae begintj direk mit d'n doorveur van ingriepende verangeringe. ;26 oktober * ''Midde-Oeste'': Bie 'n sjeetpartie in 'n [[moskee]] inne Iraanse sjtad [[Shiraz]] kómme zeker 13 luuj óm 't laeve. ;24 oktober * ''Nederlandj'': Inne [[Lek]] kórtbie 't [[Zuud-Holland]]s [[Streefkerk]] waere veer doej luuj gevónje. 't Geit óm e gezin oet [[Gouda]]. * ''Zuudoes-Azië'': Bie 'ne lochaanval op e concert inne noordelike [[Myanmar]]ese regio Kachin zint zeker 80 luuj óm 't laeve gekómme. * ''Vereinig Keuninkriek, politiek'': [[Rishi Sunak]] volg Liz Truss op es leier van de Conservatief Partie en premier van 't Vereinig Keuninkriek. * ''Economie, Nederlandj'': [[Philips]] sjrap weltwied 4000 bane vanwaege sjlechte rizzeltate. In Nederlandj verdwiene 800 jobs, woevan 400 door gedwónge óntsjlaag. ;20 oktober * ''Vereinig Keuninkriek, politiek'': [[Liz Truss]] nump al nao 45 daag óntsjlaag es ierste minister van 't [[Vereinig Keuninkriek]]. ;17 oktober * ''Nederlands Limburg'': Börgemeister [[Rianne Donders]] van [[Remunj]] sjtap op.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/1864649/burgemeester-donders-van-roermond-treedt-af 1Limburg - Burgemeester Donders van Roermond treedt af]</ref> * ''Oes-Europa'': Inne Róssische sjtad [[Jejsk]] sjtort 'ne [[sjtraoljaeger]] denaer op e flatgeboew. Daobie valle 15 doeje en 26 gewónje. ;16 oktober * ''Midde-Amerika'': Twie verdachte van de maord op veer Nederlandse journaliste in [[El Salvador]] in 1982 waere opgepak. 't Geit óm 'nen ex-minister en 'nen ex-kóllenel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2448574-verdachten-moord-ikon-journalisten-el-salvador-na-40-jaar-opgepakt NOS.nl - Verdachten moord IKON-journalisten El Salvador na 40 jaar opgepakt]</ref> * ''Oes-Azië'': In [[China]] begintj 't twintigste congres van de [[Communistische Partij (China)|Communistische Partie]]. * ''Weitesjap'': De Nederlands-Amerikaansen astronaut en kristallograaf [[Lodewijk van den Berg]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.pzc.nl/zeeuws-nieuws/nederlands-eerste-ruimtevaarder-lodewijk-van-den-berg-90-overleden-zeeuw-viel-in-slaap-vlak-voor-de-landing~ab2c545b/ PZC - Nederlands eerste ruimtevaarder Lodewijk van den Berg (90) overleden: Zeeuw viel in slaap vlak voor de landing]</ref> ;15 oktober * ''Oes-Europa'': In 't Róssisch [[Belgorod]], zjus euver de Oekraïense grens, kómme bie 'n sjeetpartie in e trainingscentrum ilf luuj óm. De toedrach is óndujelik, volgens ein väölgehuurde versie zouwe de daojers huurlinge oet Tadzjikistan zeen. * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne brandj inne beröchte Evin-gevangenis kórtbie de Iraanse huidsjtad [[Teheran]] valle 4 doeje en 61 gewónje. ;14 oktober * ''Midde-Oeste'': Bie 'n explosie in 'n kaole[[mienbouw|mien]] inne Törkse sjtad Amasra zint 41 mienwèrkers óm 't laeve gekómme. Èlf luuj zint gewóndj geraak, 58 waere gered. * ''Vereinig Keuninkriek, kóns en cultuur'': Activiste vanne radicaal milieubewaeging Just Stop Oil sjmiete in e museum in [[Lónje]] bleker tomatesóp euver 't sjilderie ''Zónneblome'' van [[Vincent van Gogh]]. Daonao liemde ze zich vas aan 'n moer.,<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2022/oct/14/just-stop-oil-activists-throw-soup-at-van-goghs-sunflowers The Guardian - Just Stop Oil activists throw soup at Van Gogh’s Sunflowers]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'', ''Economie'': De Britse minister van Financië [[Kwasi Kwarteng]] weurt nao 'ne goje maondj óntsjlaoge. Zien orthodox-liberaal belastingplan haet in korten tied groeten ikkenomische sjaoj gedaon.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/uk-politics-63221738 BBC News - Kwasi Kwarteng sacked as UK Chancellor]</ref> [[Jeremy Hunt]] volg häöm op. * ''Kóns en cultuur'': De Britsen acteur [[Robbie Coltrane]], bekèndj es Hagrid oet de ''[[Harry Potter]]''-films, sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6230033/robbie-coltrane-die-hagrid-speelde-in-harry-potter-op-72-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Robbie Coltrane die Hagrid speelde in Harry Potter op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> ;11 oktober * ''Vereinig Keuninkriek en Ierlandj, kóns en cultuur'': Actrice [[Angela Lansbury]], bekindj van de sjtöm van Mrs. Potts in ''Beauty and the beast'', sjtörf op 96-jäörige laeftied. ;10 oktober * ''Oes-Europa'': Versjillende Oekraïense sjtaej waere besjtook mit rakette. De aanvalle veroerzake ónger mie groetsjalige sjtroumoetval.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10490732/liveblog-oekraine-rusland-donbas-vs-eu-kremlin-kiev-zelenski-poetin-kernwapens-oorlog-wapenleveranties-sancties-zaporizja-krim-krimbrug-sabotage-cherson-kernramp BNR - Liveblog | Rusland bestookt Oekraïense steden met raketten]</ref> * ''Zuud-Amerika, natuur en milieu'': In [[Venezuela]] zint 43 luuj óm 't laeve gekómme nao aerdversjuvinge. Wiejer waere nog teentalle luuj vermis. * ''Economie'': De Nobelpries in de Economie geit nao [[Ben Bernanke]], [[Douglas W. Diamond]] en [[Philip H. Dybvig]] "óm hun ongerzeuk nao banke en financieel crises."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2022/press-release/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;9 oktober * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de [[Grand Prix]] van Japan en weurt daomit veur d'n twiede kier waereldkampión [[Formule 1]].<ref>[https://www.nu.nl/formule-1/6228782/superieure-verstappen-weer-wereldkampioen-na-verwarring-over-puntentelling.html Nu.nl - Superieure Verstappen weer wereldkampioen na verwarring over puntentelling]</ref> * ''Weitesjap'': De Franse filosoof en antropoloog [[Bruno Latour]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2447692-franse-filosoof-en-baanbrekend-antropoloog-bruno-latour-75-overleden NOS.nl - Franse filosoof en baanbrekend antropoloog Bruno Latour (75) overleden]</ref> ;8 oktober * ''Oes-Europa'': Oppe [[Krimbrögk]], die de [[Krim]] verbindj mit 't [[Rósland|Róssische]] vastelandj, brik 'ne brandj oet nao 'n explosie.<ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/explosie-op-krimbrug-is-een-logistiek-probleem-maar-vooral-een-klap-in-het-gezicht-van-poetin~bfeaf5aad/ Trouw - Explosie op Krimbrug is een logistiek probleem, maar vooral een klap in het gezicht van Poetin ]</ref> ;7 oktober * ''Politiek, Oes-Europa'': De Nobelpries veur de Vrae geit nao de Wit-Róssischen dissidentj [[Ales Bjaljatski]], de Róssische minsjerechteorganisatie [[Memorial (organisatie)|Memorial]] en 't Oekraïens [[Centrum veur Börgerlike Vriehede]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/press-release/ NobelPrize.org - The Nobel Peace Prize 2022]</ref> * ''Oes-Europa'': Kórtbie de sjtad [[Liman]] in Oes-Oekraïne waere twie massagraver óntdèk. Dao-in ligke óngevier 200 lichame.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-63181475 BBC - Ukraine says mass burial sites found in retaken town of Lyman]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': In 't noorde van [[Ierlandj]] zint teen luuj óm 't laeve gekómme door 'n explosie in e tankstation. ;6 oktober * ''Zuudoes-Azië'': Op e kènjerdaagverblief inne Noord-[[Thailand|Thaise]] provincie Nong Bua Lamphu vèntj 'n sjeetpartie plaats. Daobie valle zeker 37 doeje en teen gewónje. * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] geit nao de Franse [[Annie Ernaux]] "óm de mood en klinische sjerpde womit ze de wortele, vervraemdinge en collectieve remminge van 't persoenlik gehäöge ónthölt."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2022/summary/ NobelPrize.org - The Nobel Prize in Literature 2022]</ref> ;5 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Sjemie geit nao [[Carolyn R. Bertozzi]], [[Morten Meldal]] en [[K. Barry Sharpless]] "veur de óntjdèkking van [[kliksjemie]] en [[bio-orthogonaal sjemie]]".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2022/press-release/ NobelPrize.org - Paersberich: The Nobel Prize in Chemistry 2022]</ref> ;4 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Natuurkónde geit nao [[Alain Aspect]], [[John F. Clauser]] en [[Anton Zeilinger]] "veur hun experimènte mit [[kwantumversjtringeling|versjtringelde]] [[foton]]e, womit ze de sjenninge van de [[Bell-óngeliekheid]] aantuinde en pioneerswerk dege veur de [[kwantuminformatica]]."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2022/summary/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Natuurkónde 2022]</ref> ;3 oktober * ''Weitesjap'': De [[Nobelpries]] in de Genaeskónde geit nao de Zweed [[Svante Pääbo]] "óm zien óntdekkinge ómtrèntj de genome van oetgesjtorve minsjesaorte en de minsjelike evolutie."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2022/press-release/ NobelPrize.org - Paersberich: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2022]</ref> ;2 oktober * ''Zuud-Amerika, politiek'': In [[Brazilië]] zeen presidentsverkezinge. De centrumlinkse kandidaat [[Luíz Ignacio Lula da Silva]] versjleit de zittenden extreemrechse presidentj [[Jair Bolsonaro]]. Op 30 oktober zal 'n twiede runj waere gehauwe.<ref>[https://oglobo.globo.com/politica/eleicoes-2022/noticia/2022/10/placar-de-lula-e-bolsonaro-e-o-mais-apertado-para-1o-turno-desde-a-redemocratizacao.ghtml O Globo - Placar Lula e Bolsonaro é o mais apertado para 1º turno desde a redemocratização]</ref> * ''Zuudoes-Europa, politiek'': De centrum-rechtse partie GERB wèntj de [[Bulgarije|Bölgaarse]] parlementsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2446838-oud-premier-borisov-wint-bulgaarse-verkiezingen-maar-formatie-wordt-moeilijk NOS.nl - Oud-premier Borisov wint Bulgaarse verkiezingen, maar formatie wordt moeilijk]</ref> ;1 oktober * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens laeger pak de sjtad [[Lyman]] trök. Zoewel sjtrategisch es symbolisch is dit 'ne zjwaore sjlaag veur Róslandj.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/10/01/europe/ukraine-russia-lyman-donetsk-intl/index.html CNN.com - Russian forces retreat from strategic Donetsk city a day after Moscow’s annexation of the region]</ref> * ''Zuudoes-Azië, Sjport'': Bie relle tösje hooligans van Arema FC en Persebaya Surabaya in de [[Indonesië|Indonesische]] sjtad [[Malang]] valle zeker 174 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2446735-ten-minste-174-doden-bij-rellen-na-voetbalwedstrijd-in-indonesie NOS.nl - Ten minste 174 doden bij rellen na voetbalwedstrijd in Indonesië]</ref> ===september=== * ''Oes-Europa'', 23-27 september: [[Róslandj]] hèlt [[referendum|referenda]] inne bezatde Oekraïense regio's [[Oblas Loehansk|Loehansk]], [[Oblas Donetsk|Donetsk]], [[Oblas Zaporizja|Zaporizja]] en [[Oblas Cherson|Cherson]]. Dees referenda zint illegaal en verloupe neet democratisch. * ''Midde-oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * ''Centraal-Azië'', 14-20 september: Bie gevechte oppe grens tösje [[Kirgizië]] en [[Tadzjikistan]] valle mie es 90 doeje. Bei lenj besjöldige zich óngerein van provokaties.<ref>[https://www.reuters.com/world/kyrgyzstan-says-death-toll-border-conflict-rises-36-2022-09-18/ Reuters - Kyrgyz-Tajik border conflict death toll nearly 100]</ref> * ''Midde-Oeste'', 12-14 september: Bie gevechte oppe grens tösje [[Armenië]] en [[Azerbeidzjan]] valle mie es 200 doeje. Bei lenj besjöldige zich óngerein van provokaties.<ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/armenia-says-135-soldiers-killed-clashes-with-azerbaijan-this-week-2022-09-16/ Reuters - More than 200 killed in Armenia-Azerbaijan border clashes - officials]</ref> * ''Oes-Europa'', 6-12 september: Bie e groetsjalig taegenoffensief inne regio [[Charkov]] boke de Oekraïense sjtriedkrachte in e paar daag tied flinke terreinwins oppe Róssische armee.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20220913_91702542 De Limbörger - LIVE | ‘Hevige gevechten in Charkov-regio, Oekraïne rukt verder op’]</ref> * ''Midde- en Noord-Amerika, natuur en milieu'', 27 september-2 oktoeber: [[orkaan]] Ian kump bie [[Cuba]] en [[Florida]] aan landj. Op Cuba zit praktisch de ganse bevolking zónger [[sjtroum]]. Ouch in 't zuudoeste vanne [[VS]] rich 't noedwaer boetegewoen väöl sja aan. Dao valle teentalle doeje en gewónje.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/09/27/us/hurricane-ian-cuba.html The New York Times - Cuba's power grid fails in wake of Hurricane Ian, leaving island without electricity]</ref><ref>[https://www.nbcnews.com/news/us-news/biden-visit-florida-puerto-rico-hurricane-ian-devastation-rcna50348 NBC News - Historic search-and-rescue operation underway as Ian's death toll reaches 87]</ref> ;30 september * ''Oes-Europa'': Róslandj annexeert, bie mónj van Poetin, officieel de Oekraïense oblaste Loehansk, Donetsk, Zoprizja en Cherson. Dees annexaties waere door zoe good wie gein ènkel landj erkèndj. * ''Economie, Nederlandj'': Volges 't CBS is de [[inflatie]] gesjtege nao 'n recordhuuegde van 17,1%. Det kump ónger mie door de hoeg enerzjieprieze. * ''Oes-Europa'': Bie 'ne raketaanval op e humanitair konvooi inne regio Zaporizjia valle 30 doeje. Wiejer rake 88 luuj gewóndj. * ''Centraal-Azië'': Bie 'nen terroristischen aansjlaag op 'n sjoel inne [[Afghanistan|Afghaanse]] huidsjtad [[Kaboel]] valle teentalle doeje en gewónje. * ''Afrika'': Presidentj [[Paul-Henri Sandaogo Damiba]] van [[Burkina Faso]] weurt door 't laeger aafgezat. ;28 september * ''Kóns en cultuur'': Rapper Coolio, bekindj van d'n hit ''Gangsta's Paradise'', sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/09/28/arts/music/coolio-rapper-dead.html The New York Times - Coolio, 'Gangsta's Paradise' Rapper, Dies at 59]</ref> ;26 september * ''Weitesjap'' [Waereldtied; 27 september Midde-Europesen Tied] De [[NASA]] deit e ruumdetuug, [[Double Asteroid Retraction Test|DART]], mit succes insjlaon op asteroïde [[Dimorphos]]. Dit is 'nen test óm te toekóms potentieel insjlaaggevierlike asteroïde te kinne vernetige of ómleie.<ref>[https://twitter.com/NASA/status/1574539270987173903 NASA op Twitter]</ref> * ''Midde-Amerika'': Op [[Cuba]] waert 't [[homohuwelik]] gelegaliseerd. * ''Oceanië, natuur en milieu'': Inne [[Groete Oceaan]] bie [[Tonga]] is e nuuj eilendje óntsjtange nao de oetbarsting van 'n óngerziese [[völkaan]].<ref>[https://www.washingtonpost.com/nation/2022/09/26/new-island-tonga-volcano-2022/ Washington Post - New island forms in Tonga after Home Reef volcano eruption]</ref> * ''Oes-Europa'': Op 'n sjoel in 't Róssische [[Izjevsk]] vèntj 'n sjeetpartie plaats. Daobie valle 18 doeje en 24 gewónje. * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[Brand (beer)|Brand]] kunjig aan det 't de productie van [[pils]] oet [[Wielder]] eweg geit haole. De broewerie zouw allein nog mótte waere gebroek veur speciaalbeer.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6226202/brand-stopt-met-het-grootschalig-brouwen-van-pils-in-limburgs-dorp-wijlre.html?redirect=1 Nu.nl - Brand stopt met het grootschalig brouwen van pils in Limburgs dorp Wijlre]</ref> ;25 september * ''Zuud-Europa, politiek'': De parlemèntsverkezinge in [[Italië]] waere gewonne door [[Fratelli d'Italia]], 'n extreemrechse partie mit wortele in 't [[fascisme]]. * ''Sjport'': De Keniaan [[Eliud Kipchoge]] löp op de [[marathon (loupe)|marathon]] van [[Berlien]] 'nen tied van 2:01:09 en verbaetert daomit zien eige waereldrecord.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6226043/kipchoge-verbetert-eigen-wereldrecord-op-marathon-in-berlijn.html Nu.nl - Kipchoge verbetert eigen wereldrecord op marathon in Berlijn]</ref> * ''Sjport'': De Belsj [[Remco Evenepoel]] wintj 't WK fietsrenne op de waeg bie de mansluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445915-evenepoel-pakt-met-overmacht-wk-titel-geen-succes-oranje-na-van-der-poel-ophef NOS.nl - Evenepoel pakt met overmacht WK-titel, geen succes Oranje na Van der Poel-ophef]</ref> ;24 september * ''Nederlandj/Belsj'': In [[D'n Haag]] en [[Leidschendam]] waere drie mansluuj gearresteerd. 't Zeen krimmenele oet 't drugsmilieu die e plan hauwe veur de Belzje minister [[Vincent van Quickenborne]] te óntveure.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220924_93285624 De Standaard - Drugscriminelen wilden Van Quickenborne ontvoeren, drie Nederlanders gearresteerd]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzsaxofonis [[Pharoah Sanders]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://louderthanwar.com/pharaoh-sanders-rip/ Louder than War - Pharaoh Sanders RIP]</ref> * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] weurt waereldkampión fietsrenne in de waegren, óndanks 'ne breuk in häören èllebaog.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445791-stunt-van-vleuten-ondanks-elleboogbreuk-solo-naar-wereldtitel-in-wollongong NOS.nl - Stunt Van Vleuten: ondanks elleboogbreuk solo naar wereldtitel in Wollongong]</ref> ;23 september * ''Sjport'': [[Roger Federer]] nump op 40-jäörige laeftied aafsjeid es [[tennis|proftennisser]]. In 'nen débbelmatch mit [[Rafel Nadal]], deil van de [[Laver Cup]], verluus hae van de Amerikane [[Frances Tiafoe]] en [[Jack Sock]] (6-4, 6-7 (2), 9-11). * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Louise Fletcher]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445794-actrice-louise-fletcher-88-bekend-als-nurse-ratched-overleden NOS.nl - Actrice Louise Fletcher (88), bekend als Nurse Ratched, overleden]</ref> ;22 september * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjriefster [[Hilary Mantel]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/4thEstateBooks/status/1573254617990938626 Oetgeverij 4th Estate Books op Twitter]</ref> ;21 september * ''Oes-Europa'': De Róssischen dictator [[Vladimir Poetin]] reup veur 't iers saer 't begin van d'n [[kreeg i g'n Oekraïne|oerlog taege de Oekraïne]] rizzerviste op. ;19 september * ''Kóns en cultuur, Midde-Oeste'': Op 't sjtrandj kórtbie de [[Israel]]ische sjtad [[Tel Aviv]] weurt 'n graafgrót óntdèk oeten tied vanne Egyptische [[farao]] Ramses II. Arsjeologe sjpraeke van 'n extreem zeldzaam óntdekking.<ref>[https://www.jpost.com/archaeology/article-717442 Jerusalem Post - Israeli archeologists discover 'once-in-a-lifetime find' of ancient pottery under beach]</ref> ;18 september * ''Sjport'': De Noor [[Tobias Foss]] weurt in [[Wollongong]] ([[Australië]]) waereldkampión tiedrieje bie de mansluuj. De Nederlandse [[Ellen van Dijk]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445022-foss-verrast-topfavorieten-op-wk-tijdrijden-voelt-alsof-ik-droom NOS.nl - Foss verrast topfavorieten op WK tijdrijden: 'Voelt alsof ik droom']</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2444996-van-dijk-snelt-in-australie-superieur-naar-derde-wereldtitel-tijdrijden NOS.nl - Van Dijk snelt in Australië superieur naar derde wereldtitel tijdrijden]</ref> ;17 september * ''Zuud-Azië'': In Acham, 't weste van [[Nepal]], valle zeker 17 doeje door aerdversjuvinge. ;16 september * ''Oes-Europa'': In 'ne bósj kórtbie de [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtad [[Izjoem]], die veurige waek zaoterdig woort heroverd door Oekraïense sjtriedkrachte, waere hónderde graver en inkel massagraver óntdèk. Dao-in ligke óngevier 450 lichame.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2022/09/16/massagraf-izjoem/ VRT - Honderden graven ontdekt in bos in bevrijde Oekraïense stad Izjoem: massa-executie of omgekomen tijdens bombardementen?]</ref> * ''Belsj Limburg, politiek'': [[Veerle Heeren]] nump óntsjlaag es börgemeisterse van [[Sintruin]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220916_96222012 De Standaard - Burgemeester Veerle Heeren van Sint-Truiden neemt ontslag]</ref> * ''Zuud-Europa'': Door euversjtruiminge inne [[Marche (Italië)|Marke]] (Midde-[[Italië]]) zint 9 luuj óm 't laeve gekómme. ;14 september * ''Noord-Europa, politiek'': Rechse partieje winne de [[Zjwaede|Zwjaedse]] parlementsverkezinge. De sociaaldemocratische premier Andersson treujt aaf.<ref>[https://nos.nl/artikel/2444621-rechts-blok-wint-parlementsverkiezingen-zweden-premier-treedt-af NOS - Rechts blok wint parlementsverkiezingen Zweden, premier treedt af]</ref> * ''Nederlands Limburg'': Donny M. bekèntj de óntveuring, 't misbroek en de maord op de neugejäörige jóng Gino begin juli.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6223971/donny-m-bekent-ontvoeren-misbruiken-en-doden-van-negenjarige-gino.html Nu.nl - Donny M. bekent ontvoeren, misbruiken en doden van negenjarige Gino]</ref> ;13 september * ''Kóns en cultuur'': De Franse rezjisseur [[Jean-Luc Godard]] sjtörf op 91-jäörige laeftied door euthanasie. ;11 september * ''Sjport'': De Belsj [[Remco Evenepoel]] wintj de [[Runj van Sjpanje]] bie de mansluuj, en de Nederlandse [[Annemiek van Vleuten]] wintj bie de vrouwluuj. * ''Sjport'': De Sjpanjool [[Carlos Alcaraz]] winth de US Open bie de mansluuj door in veer sets (6-4, 2-6, 7-6 (7-1) en 6-3) te winne van de Noor [[Casper Ruud]]. Alcaraz weurt mit dees euverwinning d'n iersten tiener oets dae de Waereldranglies aanveurt. ;10 september * ''Sjport'': [[Iga Świątek]] wintj de [[US Open (tennis)|US Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-2, 7-6 (7-5)) te winne van [[Ons Jabeur]]. ;8 september * ''Vereinig Keuninkriek'': Keuningin [[Elizabeth II]] sjtörf op 96-jäörige laeftied en weurt opgevolg door häöre zoon [[Sjarel III]]. * ''Sjport'': De Nederlandse keeper [[Piet Schrijvers]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.ajax.nl/artikelen/voormalig-ajax-doelman-piet-schrijvers-75-overleden/ Ajax.nl - Voormalig Ajax-doelman Piet Schrijvers (75) overleden]</ref> ;6 september * ''Vereinig Keuninkriek, politiek'': [[Liz Truss]] volg [[Boris Johnson]] op es premier van 't [[Vereinig Keuninkriek]]. ;5 september * ''Centraal- en Oes-Azië'': In [[Sjina]] en [[Afghanistan]] vènje [[aerdsjóddel]]e plaats. Daobie zint teentalle luuj óm 't laeve gekómme en gewóndj geraak. * ''Noord-Amerika'': bie mierder sjtaekpartieje inne [[Canada|Canadese]] sjtaat [[Saskatchewan]] kómme 12 luuj óm 't laeve en rake 18 luuj gewóndj. ;2 september * ''Nederlandj'': Bie e verkiersóngelök in 't [[Noord-Braobant|Braobantse]] Oud-Gastel (gemeinte [[Halderberge]]) kómme veer luuj óm 't laeve.<ref>[https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/4143033/twee-jonge-kinderen-en-twee-vrouwen-omgekomen-bij-ongeluk-in-oud-gastel Omroep Brabant - Twee jonge kinderen en twee vrouwen omgekomen bij ongeluk in Oud Gastel]</ref> ===augustus=== ;31 augustus * ''Nederlands Limburg'': In de [[Pieël|Piel]] bie [[Griendsveen]] weujt 'ne groete natuurbrandj, zoeget op dezelfde plaatsj wo twie jaor haer ouch al 'ne brandj waor.<ref>[https://nos.nl/artikel/2442691-grote-natuurbrand-in-de-peel-tot-nu-toe-twee-hectare-in-brand NOS.nl - Grote natuurbrand in De Peel, tot nu toe twee hectare in brand]</ref> ;30 augustus * ''Oes-Europa'': De [[Sovjet-Unie|Sovjet-Róssische]] sjtaotsman [[Michail Gorbatsjov]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2442662-russische-staatsmedia-gorbatsjov-laatste-president-sovjet-unie-overleden NOS.nl - Russische staatsmedia: Gorbatsjov, laatste president Sovjet-Unie, overleden]</ref> ;29 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Afrikaanse actries en model [[Charlbi Dean]] sjtörf op 32-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220830_97111232 De Standaard - Actrice Charlbi Dean (32), hoofdrolspeelster in Gouden Palm-winnaar, plots overleden]</ref> ;27 augustus * ''Zuudoes-Europa'': [[Servië]] en [[Kosovo]] sjlete 'n akkaord euver grensverkier en 'n kènteikekwestie ómtrint Servische Kosovare.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6220280/kosovo-en-servie-bereiken-akkoord-in-gevoelige-kentekenkwestie.html Nu.nl - Kosovo en Servië bereiken akkoord in gevoelige kentekenkwestie]</ref> * ''Nederlandj'': In 't [[Zuud-Hollandj|Zuud-Hollandse]] [[Nieuw-Beijerland]] (gemeinte [[Hoeksche Waard]]) kómme zès luuj óm 't laeve en rake mierder luuj gewóndj wie 'n vrachwage van 'nen diek veurt.<ref>[https://web.archive.org/web/20220827213812/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5329449/vrachtwagen-rijdt-van-dijk-nieuw-beijerland-meerdere-gewonden RTL Nieuws - Vrachtauto rijdt van dijk bij Nieuw-Beijerland, zeker drie doden]</ref> * ''Zuud-Azië'': In [[Pakistan]] valle 1300 doeje door zjwaore raegeval en euversjtruiminge. Wiejer zint 170.000 hoezer besjadig. In totaal zint 33 miljoen luuj getroffe door 't noedwaer. ;26 augustus * ''Midde-Oeste'': Nao 't gereidkómme van 'ne nuje waeg tösje [[Armenië]] en [[Nagorno-Karabach]] kump de [[Laçin-corridor]], inclusief 't gelieknamige sjtrategische sjtedje en twie ómligekende dörper, in [[Azerbeidzjaan]]se henj.<ref>[https://www.rferl.org/a/azerbaijan-lacin-nagorno-karabakh-control-/32006090.html Radio Free Europe - Azerbaijani Forces Take Over Strategic Town Linking Armenia With Nagorno-Karabakh]</ref> ;25 augustus * ''Sjport'': De Belzje fietsrenner [[Herman Vanspringel]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220825_93752461 De Standaard - Voormalig wielerkampioen Herman Vanspringel overleden]</ref> ;24 augustus * ''Oes-Europa'': Bie 'ne Róssische raketaanval op 'n treinsjtasie inne regio [[Dnipro (oblas)|Dnipro]] zint 25 luuj óm 't laeve gekómme en teentalle luuj gewóndj geraak. ;20 augustus * ''Midde-Oeste'': Bie e verkiersóngelök in 't zuudoeste van [[Törkieje]] zint 16 luuj óm 't laeve gekómme en 21 luuj gewóndj geraak. * ''Economie, Zuud-Europa'': [[Grekelandj]] sjteit neet mie ónger versjerp toezich vanne [[eurozone]]. Dat sjtóng 't es gevolg vanne [[kredietcrisis]] in [[2010]]. * ''Oes-Afrika'': Bie 'nen bómaansjlaag op e hotel inne [[Somalië|Somalische]] hoofsjtad [[Mogadishu]] zint 20 luuj óm 't laeve gekómme. * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Bram Peper]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2441448-bram-peper-82-overleden-er-zal-altijd-een-rotterdam-voor-en-na-zijn-tijd-zijn NOS.nl - Bram Peper (82) overleden, 'Er zal altijd een Rotterdam voor en na zijn tijd zijn']</ref> ;16 augustus * ''Nederlands Limburg, Natuur en milieu'': [[Staatsbosbeheer]] maak bekèndj det in de [[Pieël|Piel]] veur 't iers e [[kroenekraan|kroenekranejónk]] is gezeen. Veurhaer vloog 't bies in Limbörg allein euver.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/1805664/eerste-kraanvogeljong-ooit-in-de-peel-dit-is-uniek?swipePagination=cc4d4e0e-ebf1-534b-baa4-e41fa18f3eab 1Limburg - Eerste kraanvogeljong ooit in de Peel: 'Dit is uniek']</ref> * ''Belsj'': De stad [[Ieper]] verbeujt 't festival [[Frontnacht]], boe op 27 augustus (roond de [[IJzerwake]]) diverse extreemrechse bands zouwe speule.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220816_93201616 De Standaard - Extreemrechts festival Frontnacht mag toch niet doorgaan]</ref> ;15 augustus * ''Sjport'': [[Tom Dumoulin]] sjeit direk oet mèt [[fietsrenne]]. Ieder had 'r al gezag tot 'r nao dit sezoen zouw oetsjeie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2440730-tom-dumoulin-stopt-per-direct-geen-wk-wielrennen-in-australie-meer NOS.nl - Tom Dumoulin stopt per direct, geen WK wielrennen in Australië meer]</ref> * ''Nederlands Limburg'': Bie 'n sjtaekpartie in [[Wielder]] kump eine direk óm; 'nen angere sjtörf d'n daag drop. D'n daojer is 'ne Sjpanjool, de slachoffers zeen 'nen angere Sjpanjool en 'ne Portugees.<ref>[https://nos.nl/artikel/2440849-steekpartij-wijlre-eist-tweede-leven NOS.nl - Steekpartij Wijlre eist tweede leven]</ref> ;14 augustus * ''Afrika'': In 'n kirk in [[Gizeh]] brik 'ne brandj oet, wo zeker 41 luuj bie ómkómme. De mieste doeje zeen kènjer in 'n aanligkendj kènjerdaagverblief.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/lest-35-killed-egyptian-church-fire-security-sources-say-2022-08-14/ Reuters - Egyptian church fire kills at least 41, most of them children- sources]</ref> * ''Zuud-Azië, Economie'': D'n Indiase zakeman [[Rakesh Jhunjhunwala]] sjtörf op 62-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6217577/indiase-warren-buffett-op-62-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - 'Indiase Warren Buffett' op 62-jarige leeftijd overleden]</ref> ;12 augustus * ''Vereinigde Sjtaote'': In [[Chautauqua]] ([[New York (staot)|NY]]) weurt de Brits-Indiase sjriever [[Salman Rushdie]] denaergesjtaoke. Rushdie is al saer 1989 doel van dreiging oet islamistischen hook. * ''Zuud-Europa'': Inne [[Montenegro|Montenegriense]] sjtad [[Cetinje]] zint bie 'n sjeetpartie zeker 12 luuj, ónger waem de sjötter, óm 't laeve gekómme. * ''Natuur en milieu, Oes-Europa'': Inne [[Oder]] oppe grens tösje [[Duutslandj]] en [[Pole]] waere teendoezende doej vèsje gevónje. Bei lenj zègke det 't water dinkelik vergiftig is door sjemisch aafval.<ref>[https://www.nu.nl/dieren/6217396/duitsland-en-polen-onderzoeken-massale-vissterfte-in-rivier-de-oder.html Nu.nl - Duitsland en Polen onderzoeken massale vissterfte in rivier de Oder]</ref> ;11 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Anne Heche]] sjtörf op 53-jäörige laeftied aan de gevolge van e verkiersóngelök. ;9 augustus * ''Oes-Europa'': Bie 'nen Oekraïense raketaanval oppe [[Krim]] waere zeker 8 Róssische vleegtuger vernetig. * ''Kóns en cultuur'': De Britse journalis en sjriever [[Nicholas Evans]], veural bekèndj van ''The horse whisperer'', sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://www.thebookseller.com/news/nicholas-evans-author-of-the-horse-whisperer-dies-aged-72 The Book Seller - Nicholas Evans, author of The Horse Whisperer, dies aged 72]</ref> ;8 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Britse zengeres en actries [[Olivia Newton-John]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/08/08/arts/olivia-newton-john-dead.html?smtyp=cur&smid=tw-nytimes New York Times - Olivia Newton-John, Pop Singer and ‘Grease’ Star, Dies at 73]</ref> ; 7 augustus * ''Midde-Oeste'': Bie raketbesjetinge in [[Gazasjtrook|Gaza]] en [[Israel]] valle teentalle doeje en gewónje. Alle doeje en wiedoet de meiste gewónje valle ane Palestiense kantj. Ouch woorte bie de besjetinge twie hoeggeplaatsde commendante vanne tereurbeweging Islamitische Jihad doedgemaak. ; 6 augustus * ''Zuud-Europa'': Bie e bösóngelök in [[Kroatië]] kómme 12 Poolse pelgrims óm 't laeve. 32 anger passagiers rake gewóndj, van waem sommige ernstig. De pelgrims waore óngerwaeg nao Medjugorje, e baevaartsoord in [[Bosnië-Herzegovina]]. ;5 augustus * ''Belsj, Weitesjap'': De Belzje geneticus [[Jean-Jacques Cassiman]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20220806093058/https://nieuws.kuleuven.be/nl/2022/overlijden-emeritus-professor-jean-jacques-cassiman KU Leuven - Overlijden emeritus professor Jean-Jacques Cassiman]</ref> ;4 augustus * ''Oes-Azië'': [[Sjina]] hèlt militair oefeninge inne watere róndj [[Taiwan]]. De oefeninge zint 'n reaksie op 't sjtaatsbezeuk van Nancy Pelosi.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/08/04/asia/china-taiwan-military-exercises-intl-hnk-ml/index.html CNN - China fires missiles near Taiwan in live-fire drills as PLA encircles island]</ref> ;3 augustus * ''Midde-Oeste'': Bie gevechte inne regio [[Hoeg-Karabach]] zint drie militaire óm 't laeve gekómme. De gevechte vónje plaats in en róndjóm de [[Laçin-corridor]], 'n sjtrook landj die de regio verbindj mit [[Armenië]].<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2022/8/4/soldiers-killed-nagorno-karabakh-fighting-azerbaijan-armenia Al Jazeera - Three soldiers killed in renewed Nagorno-Karabakh fighting]</ref> ;2 augustus * ''Nederlandj'': [[Mark Rutte]] weurt de langszittende [[premier]] van [[Nederland]]j. Hae is noe 4.311 daag premier, einen daag langer es [[Ruud Lubbers]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2439140-rutte-nu-echt-de-langstzittende-premier-van-nederland NOS.nl - Rutte nu echt de langstzittende premier van Nederland]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote / Oes-Azië'': [[Nancy Pelosi]], veurzitster van 't Amerikaans Hoes van Aafgevaerdigde, bezeuk [[Taiwan]]. ===juli=== ;31 juli * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] wintj de ierste editie van de [[Runj van Frankriek veur Vrouwluuj]]. Mit [[Demi Vollerging]] (bergklassemènt), [[Marianne Vos]] (sjprintklassemènt) en [[Shirin van Anrooij]] (jóngereklassemènt) zörg ze veur 'ne Nederlandse veersjlaag. * ''Sjport'': [[Ingels damesvoetbalèlftal|Èngelandj]] wintj 't [[Europees kampioensjap damesvoetbal 2022|EK damesvoetbal 2022]] door nao verlènging mit 2-1 van [[Duits damesvoetbalèlftal|Duutsjlandj]] te winne. * ''Sjport'': D'n Amerikaanse baskètter [[Bill Russell]] sjtörf op 88-jäörige laeftied. * ''Oes-Azië'': De [[Filipijne|Filipiense]] politicus [[Fidel Ramos]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2438960-oud-president-ramos-van-filipijnen-overleden-94-streed-tegen-armoede NOS.nl - Oud-president Ramos van Filipijnen overleden (94), streed tegen armoede]</ref> ;30 juli * ''Zuud-Azië'': D'n Egyptischen terroris [[Ayman al-Zawahiri]] (71), leier van [[al-Qaedah]] en 't brein achter de aansjlaeg van 11 september 2001, kump óm bie 'nen Amerikaansen droneaanval.<ref>[https://web.archive.org/web/20220802092204/https://edition.cnn.com/2022/08/01/politics/joe-biden-counter-terrorism/index.html CNN - US kills al Qaeda leader Ayman al-Zawahiri in drone strike in Afghanistan]</ref> * ''Sjport'': [[PSV]] pak de [[Johan Cruijffsjaol]] door [[AFC Ajax|Ajax]] mit 3-5 te versjlaon. ;29 juli * ''Kóns en cultuur'': In Australië kump de lèste aaflievering van de [[soap]]serie ''[[Neighbours]]'' op de tv. * ''Noord-Amerika'': De Canadese jihadis Mohammed Khalifa, dae ónger anger verantwoordelik is veur de produksie van executie- en rekruteringsvideo's, weurt door 'n Amerikaanse rechbank veroerdeild tot 'n laeveslang gevangenissjtraof. * ''Noord-Amerika'', ''Natuur en milieu'': Bie zjwaor euversjtruiminge inne Amerikaanse sjtaat [[Kentucky]] valle zeker 37 doeje en 30 gewónje. ;28 juli * ''Oes-Europa'': In Olenivka, inne regio [[Oblas Donetsk|Donetsk]], kómme 53 Oekraïense kreegsgevangene óm 't laeve bie 'ne raketaanval. Róslandj en de Oekraïne besjöldige zich óngerein, wiewaal 't sjterke aanwiezinge gief det 't Róssische laeger verantwoordelik is veur d'n aanval. ;27 juli * ''Noord-Afrika'': In [[Tunesië]] weurt, mit 'n zier lieg opkóms, 'n nuuj gróndjwèt aangenome die de regering dictatoriaal mach gief. Feitelik kump hiemit 'n ind aan de democratie die nao 't [[Arabisch Vreugjaor]] in 't landj waor ingeveurd. ;25 juli * ''Groet-Brittannië en Ierlandj'': De Noord-Ierse politicus [[David Trimble]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2438333-noord-ierse-oud-politicus-en-nobelprijswinnaar-david-trimble-77-overleden NOS.nl - Noord-Ierse oud-politicus en Nobelprijswinnaar David Trimble (77) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[Paul Sorvino]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6214305/goodfellas-acteur-paul-sorvino-83-overleden.html Nu.nl - Goodfellas-acteur Paul Sorvino (83) overleden]</ref> ;24 juli * ''Sjport'': D'n Daen [[Jonas Vingegaard]] wintj veur d'n ierste kier de [[Runj van Frankriek]].<ref>Live-oetzenjing [[NPO 1]]</ref> ;21 juli * ''Economie'': De [[Europese Centraal Bank]] verhoeg de [[rente]] mit 0,5 percèntpuntj tot 0% percies. Veur 't iers in ach jaor hilt de bank gein negatieve rente mie aan.<ref>[https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2022/html/ecb.mp220721~53e5bdd317.en.html ECB - Monetary policy decisions]</ref> ;18 juli * ''Kóns en cultuur'': De Zjwaeds-Amerikaanse kónstenaer [[Claes Oldenburg]], pioneer van de [[pop art]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2022/07/18/artist-claes-oldenburg-dead/?itid=hp-top-table-main-t-6 Washington Post - Claes Oldenburg, a whimsical father of pop art, dies at 93]</ref> ;11 juli * ''Wetesjap'': D'n ierste foto van de [[James Webb-ruimtetelescoop|James Webb-ruumdetelescoop]] weurt geprizzenteerd.<ref>[https://www.nasa.gov/image-feature/goddard/2022/nasa-s-webb-delivers-deepest-infrared-image-of-universe-yet NASA.gov - NASA’s Webb Delivers Deepest Infrared Image of Universe Yet]</ref> ;10 juli * ''Sjport'': De Serviër [[Novak Djokovic]] wintj veur de zevende kier Wimbledon bie de mansluuj door in veer sets (4-6, 6-3, 6-4, 7-6 (7-3)) te winne van d'n Australiër [[Nick Kyrgios]]. Veur Kyrgios waor 't zien ierste grandslamfinaal. ;9 juli * ''Sjport'': Sjötterie Sint-Martinus oet [[Bor]] wintj 't [[OLS|Aud Limbörgs Sjöttersfies]] in [[Mael (dörp)|Mael]].<ref>[https://www.1limburg.nl/entertainment/1784267/sint-martinus-uit-born-wint-ols-2022 1Limburg - Sint Martinus uit Born wint OLS 2022 ]</ref> * ''Sjport'': De Kazachse [[Elena Rybakina]] wintj Wimbledon bie de vrouwluuj door in drie sets (3-6, 6-2, 6-2) te winne van de Tunesische [[Ons Jabeur]]. Veur allebei waor 't e debuut in 'n grandslamfinaal. ;8 juli * ''Oes-Azië'': De [[Japan]]sen ex-premier [[Shinzo Abe]] weurt op 67-jäörige laeftied vermaord.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6211029/neergeschoten-japanse-oud-premier-abe-67-overleden-aan-zijn-verwondingen.html Nu.nl - Neergeschoten Japanse oud-premier Abe (67) overleden aan zijn verwondingen]</ref> * ''Economie'': [[Elon Musk]] zuut aaf van de koup van [[Twitter]]. ;7 juli * ''Vereinig Keuninkriek'': [[Boris Johnson]] sjtap op es premier en leisman van de [[Conservatieve Partie (Vereinig Keuninkriek)|Conservatieve Partie]] nao immensen drök van zien partiegenote en e groet aantal ministers wat opsjtap. Oerzaak waore diverse sjendale. ;4 juli * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever en dichter [[Remco Campert]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6210233/schrijver-remco-campert-op-92-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Schrijver Remco Campert op 92-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Noord-Amerika'': Bie 'n sjeetpartie inne Amerikaanse sjtad [[Chicago]] valle 6 doeje en 36 gewónje ;3 juli * ''Oes-Europa'': Róssische troepe en milities vanne [[Volksrippebliek Loehansk]] verovere [[Lisitsjank]]. Hiemit is de gansen oblas [[Oblas Loehansk|Loehansk]] in henj vanne separatiste en 't Róssische leger. * ''Oes-Europa'': Bie 'nen aanval op de Róssische sjtad [[Belgorod]], kórtbie de grens mit de Oekraïne, valle 3 doeje. Ouch raakde zeker 50 gebouwe besjadig. * ''Noord-Europa'': Bie 'n sjeetpartie inne [[Denemarke|Deense]] huidsjtad [[Kopenhage]] valle 3 doeje en 31 gewónje. De sjötter is 'nen 22-jäörige man mit psychische probleme. ;1 juli * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse [[lies vaan musicologe|musicoloog]] [[Richard Taruskin]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/07/01/arts/music/richard-taruskin-dead.html New York Times - Richard Taruskin, Vigorously Polemical Musicologist, Dies at 77]</ref> ===juni=== ;30 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse YouTuber [[Technoblade]] sjtörf op 23-jäörige laeftied aan de [[kanker]]. {{doedbekèndj}} * ''Oes-Europa'': Oekraïense troepe herovere [[Sjlangeneilandj]], e sjtrategisch eilendje inne [[Zjwarte Zee]] wat saer 24 fibberwaar, d'n iersten daag vanne [[Krieg in de Oekraïne|Róssische invasie]], in henj waor gekómme vanne Rósse. ;29 juni * ''Nederlandj'': Extremistische boere doon 'n poging óm vasgezatte collega's mit geweld te bevrieje oet pelitiecelle in [[Apeldoorn]]. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[r&b (urbanmeziekstijl)|r&b]]-zenger [[R. Kelly]] weurt óm ómvangriek en jaore doerendj misbroek van dèks minderjaorige maedjes tot 30 jaor gevangenis veroerdeild.<ref>[https://nos.nl/artikel/2434615-30-jaar-cel-voor-r-kelly-26-jaar-na-eerste-misbruikaantijging NOS.nl - 30 jaar cel voor R. Kelly, 26 jaar na eerste misbruikaantijging]</ref> ;28 juni * ''Nederlandj'': E boereprotes van activistische boere bie 't hoes van minister [[Christine van der Wal]] löp henjig oet de handj.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6209175/rellende-boeren-breken-door-afzetting-politie-bij-huis-minister-van-der-wal.html Nu.nl - Rellende boeren breken door afzetting politie bij huis minister Van der Wal]</ref> ;27 juni * ''Noord-Amerika'': In 'ne vrachwage in [[San Antonio]], [[Texas]], weure 53 euverleje migrante aangetroffe. ;26 juni * ''Zudelik Afrika'': In 'ne illegale kafee inne [[Zuud-Afrika]]anse sjtad [[Oos-Londen]] weure 21 doeje gevónje. 't Geit óm jóng luuj, mer woeraan ze zint gesjtorve is nog neet dutelik. ;25 juni * ''Oes-Europa'': [[Severodonjetsk]] kump in Róssische henj. * ''Noord-Europa'': Bie 'nen aansjlaag op 'nen homobar inne [[Noorwege|Noorse]] huidsjtad [[Oslo]] valle twie doeje. De pelissie geit oet van [[terrorisme]]. ;24 juni * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Ameirkaansen Hoeggerichshof drejt 't lenjelik rech op [[abortus]] trök.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/06/24/politics/dobbs-mississippi-supreme-court-abortion-roe-wade/index.html CNN.com - Supreme Court overturns Roe v. Wade]</ref> ;23 juni * ''Europa'': De [[Oekraïne]] en [[Moldavië]] waere es kandidaat-lid van de [[EU]] toegelaote.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6208305/alle-eu-leiders-omarmen-kandidaat-lidmaatschap-oekraine-en-moldavie.html Nu.nl - Alle EU-leiders omarmen kandidaat-lidmaatschap Oekraïne en Moldavië]</ref> ;22 juni * ''Nederlandj'': In [[Stroe (Gelderland)|Stroe]] (gemeinte [[Barneveld]], [[Gelderland]]) vèntj e lenjelik boereprotes plaats. De boere demonstrere taege vaergaonde maotraegele óm de sjtiksjtofoetsjtoet in de te damme. ;21 juni * ''Zuud-Azië'': [[Afghanistan]] weurt getroffe door 'nen aerdsjóddel van 6,2 op de Memènt-Magnitudesjaol. ;18 juni * ''Kóns en cultuur'': [[Jan Smeets]] nump aafsjeid es baas van [[Pinkpop]]. ;17 juni * ''Sjport'': 't Ingels [[cricket|hierecricketèlftal]] zèt taege Nederlandj 'n ODI-record vamn 498 runs denaer.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6207117/engelse-cricketers-breken-wereldrecord-runs-in-interland-tegen-nederland.html - Nu.nl - Engelse cricketers breken wereldrecord runs in interland tegen Nederland]</ref> ;12 juni * ''Frankriek'': Verkezinge veur 't parlemènt. * ''Sjport'': De Nederlandsen tennisser [[Tim van Rijthoven]] (ATP205) wintj 't toernooj van [[Rosmalen]] door in twie sèts (6-4, 6-1) waereldtopper [[Daniil Medvedev]] te versjlaon. * ''Sjport'': De Zweedse [[golf (sport)|golf]]ster [[Linn Grant]] wintj es ierste vrouw oets e toernooj wo-op ouch mansluuj waere toegelaote. ;5 juni * ''Sjport'': [[Rafael Nadal]] wintj [[Roland Garros (toernooj)|Roland Garros]] bie de mansluuj door in drie sets (6-3, 6-3, 6-0) van [[Casper Ruud]] te winne. Veur Nadel is 't al zien veerteende euverwinning op Roland Garros en zien 22e Grand Slam-euverwinning. ;4 juni * ''Sjport'': [[Iga Swiatek]] wintj Roland Garros bie de vrouwluuj door in twie sets (6-1, 6-3) [[Coco Gauff]] te versjlaon. ;1 juni * ''Nederlands Limburg'': De 9-jäörige jóng [[Gino van der Heijden]] verdwient in [[Kirchroa]]. Drie daag later weurt hae doed trökgevónge in [[Gelaen]]; 'ne man van 22 weurt hieveur gearresteerd.<ref>[https://web.archive.org/web/20220604164751/https://www.1limburg.nl/zoektocht-gino-lichaam-gevonden-geleen 1Limburg - Zoektocht Gino: lichaam gevonden in Geleen]</ref> ===mei=== * Oetbraak vaan [[apepokke]] in [[Europa]]. 't Ierste geval weurt in 't [[Vereinig Keuninkriek]] vasgesjtèld. ;29 mei * ''Sjport'': D'n Australiër [[Jai Hindley]] wintj de [[Runj van Italië]]. ;28 mei * ''Sjport'': [[Real Madrid]] wintj de [[UEFA Champions League (manslui)|UEFA Champions League]] door mit 0-1 van [[Liverpool F.C.]] te winne.<ref>Live-oetzenjing RTL7</ref> ;27 mei * ''Nederlands Limburg'': In 't [[Sprookjesbos]] in [[Valkeberg]] sjtort e kaerke van 'n attractie naer. Drie luuj rake daobie gewónd.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6203261/zes-gewonden-in-sprookjesbos-valkenburg-door-vallende-attractiekarretjes.html Nu.nl - Zes gewonden in Sprookjesbos Valkenburg door vallende attractiekarretjes]</ref> ;26 mei * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Gijs de Lange]] sjtörf op 65-jäörige laeftied aan [[longfibrose]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2430294-gijs-de-lange-onder-meer-bekend-van-het-klokhuis-op-65-jarige-leeftijd-overleden NOS.nl - Gijs de Lange, onder meer bekend van Het Klokhuis, op 65-jarige leeftijd overleden]</ref> * De Nederlandse prizzentator [[Willibrord Frequin]] sjtörf op 80-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.nu.nl/media/6203063/willibrord-frequin-80-overleden-aan-gevolgen-van-parkinson.html Nu.nl - Willibrord Frequin (80) overleden aan gevolgen van parkinson]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse popmuzikantj [[Andy Fletcher]], tósjenis van [[Depeche Mode]], sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/depechemode/status/1529901182562340864 Twitter - doedsberich door de band]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse popmuzikantj [[Alan White]], drummer van [[Yes]], sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://consequence.net/2022/05/alan-white-yes-john-lennon-drummer-dies/ Consequence - R.I.P. Alan White, Drummer for Yes and John Lennon Dead at 72]</ref> ;25 mei * ''Sjport'': [[AS Roma]] wintj de ierste editie van de [[UEFA Conference League]] door in de finaal mit 1-0 van [[Feyenoord]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[Veronica]]</ref> ;24 mei * ''Noord-Amerika'': Op 'n lieger sjaol in [[Uvalde]] ([[Texas|TX]]) sjut 'nen achteenjäörige man 19 kènjer en twie volwassene doed.<ref>[https://edition.cnn.com/us/live-news/texas-elementary-school-shooting-05-25-22/index.html CNN.com - Deadly shooting at Texas elementary school]</ref> ;23 mei * ''Belsj Limburg, Nederlands Limburg'': De Vlaamse regering zuut definitief aaf van 't plan veur 'ne sjneltram tösje [[Hasselt]] en [[Mestreech]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220524075504/https://www.1limburg.nl/plan-tram-maastricht-hasselt-na-18-jaar-prullenbak?context=topstory 1Limburg - Plan tram Maastricht-Hasselt na 18 jaar in prullenbak]</ref> ;22 mei * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse documentairemaekster [[Heddy Honigmann]] sjtörf op 70-jäörige laeftied aan de gevolge van [[multiple sclerose]] en [[kanker]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2429761-gelauwerd-filmmaker-heddy-honigmann-70-overleden NOS.nl - Gelauwerd filmmaker Heddy Honigmann (70) overleden]</ref> ;20 mei * ''Sjport'': [[FC Twente]] weurt [[Ieredevisie (damesvoetbal)|landskampión voetbal bie de vrouwluuj]] nao 'n 2-3 wins bie [[AFC Ajax]]. ;18 mei * ''Noord-Europa'': [[Zjwaede]] en [[Finlandj]] dene 'n aanvraog in veur lid te waere van de [[NAVO]]. * ''Sjport'': [[Eintracht Frankfurt]] wintj de [[Europa League]] door nao penanties van [[Glasgow Rangers]] te winne. ;17 mei * ''Kóns en cultuur'': De Griekse popmuzikantj en filmcomponis [[Vangelis]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.amna.gr/home/article/647982/Pethane-o-Baggelis-Papathanasiou APE - Πέθανε ο σπουδαίος συνθέτης Βαγγέλης Παπαθανασίου]</ref> * ''Nederlandj'': De Marokkaans-Nederlandsen activis en politicus [[Mohammed Rabbae]] ([[GroenLinks]]) sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6201355/oud-groenlinks-lijsttrekker-mohamed-rabbae-81-overleden.html Nu.nl - Oud-GroenLinks-lijsttrekker Mohamed Rabbae (81) overleden]</ref> ;16 mei * ''Oes-Europa'': 't Batteljón van 't [[Azovrezjiment]] in 't [[Azovstal]]-febrik in [[Marioepol]] geuf zich euver. Hiemit kump nao maonde van zjwaor bómbardemènte de sjtad in Róssische han. ;15 mei * ''Nederlandj/Zuud-Europa'': Paus [[Franciscus (paus)|Franciscus]] verklaort de Nederlandse pater [[Titus Brandsma]] heilig. * ''Sjport'': [[Club Brugge]] weurt veur d'n 18e kier landskampión van 't Belsj. ;14 mei * ''Naord-Amerika'': Bie 'n sjeetpartie in [[Buffalo]] ([[New York (staot)|NY]]), hoegswaorsjienelik mit e racistisch motief, kómme teen luuj óm.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/05/14/us/buffalo-ny-supermarket-multiple-shooting/index.html CNN.com - 10 people killed in a racially motivated mass shooting at a Buffalo supermarket, police say. The 18-year-old suspect is in custody]</ref> * ''Kóns en cultuur'': [[Kalush Orchestra]] wintj veur de [[Oekraïne]] 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje ''Stefania''. ;13 mei * ''Midde-Oeste'': Sjeik [[Chalifa bin-Zajed an-Nahjan]], emir van [[Abu Dhabi (emiraat)|Abu Dhabi]] en presidentj van de [[Vereinigde Arabische Emirate]], sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6200575/sjeik-verenigde-arabische-emiraten-khalifa-bin-zayed-al-nahyan-73-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - Sjeik Verenigde Arabische Emiraten Khalifa Bin Zayed Al Nahyan (73) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Sjpaanse operazangeres [[Teresa Berganza]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2428711-spaanse-operazangeres-teresa-berganza-89-overleden NOS - Spaanse operazangeres Teresa Berganza (89) overleden]</ref> ;12 mei * ''Belsj'': [[Wouter Beke]] sjtop es veurzitter van de [[CD&V]]. De partie is ónger zie veurzittersjap ummer wiejer in de peilinge weggezak. * ''Weitesjap'': De [[NASA]] publiceert de ierste foto van [[Sagittarius A*]], 't [[zjwart laok]] in 't centrum van de [[Milkwaeg]].<ref>[https://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/images/sagittarius-a-nasa-telescopes-support-event-horizon-telescope-in-studying-milky-ways.html NASA - Sagittarius A*: NASA Telescopes Support Event Horizon Telescope in Studying Milky Way's Black Hole]</ref> ;11 mei * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[Jeroen Brouwers]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.atlascontact.nl/2022/05/11/jeroen-brouwers-is-overleden/ Uitgeverij Atlas Contact - Jeroen Brouwers overleden]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Henk Groot]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2428333-oud-international-henk-groot-84-overleden-kopsterke-spits-van-ajax-en-feyenoord NOS.nl - Oud-international Henk Groot (84) overleden, kopsterke spits van Ajax én Feyenoord]</ref>{{doedbekèndj}} * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] weurt veur de 36e kier kampión voetbal van Nederlandj door mit 5-0 van [[sc Heerenveen]] te winne. ;9 mei * ''Sjport'': De Congolees-Nederlandse voetballer [[Jody Lukoki]] sjtörf op 29-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6199668/voormalig-eredivisie-speler-jody-lukoki-op-29-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig Eredivisie-speler Jody Lukoki op 29-jarige leeftijd overleden]</ref> {{doedbekèndj}} ;6 mei * ''Belsj Limburg'': In [[Tóngere]] begintj 't percès róndj de maord op maffiabaos [[Silvio Aquino]]. Vief verdachte sjtaon terech, eine veur d'n opdrach tot, veer veur 't oetveure van de maord.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20220427_95241465 Het Belang van Limburg - LIVE. Volg hier het assisenproces over de moord op Silvio Aquino]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': Lokaal verkezinge in gans 't landj en regioparlemèntsverkezinge in [[Naord-Ierlandj]]. De [[Conservatieve Partie (Vereinig Keuninkriek)|Conservatieve Partie]] van premier [[Boris Johnson]] verluus sjterk, dewiel in Naord-Ierlandj de Iers-nationalistische partie [[Sinn Féin]] de groetste weurt. ;5 mei * ''Sjport'': De Nederlandse fietsrenner [[Harm Ottenbros]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2427598-oud-wereldkampioen-wielrennen-harm-ottenbros-78-overleden NOS.nl - Oud-wereldkampioen wielrennen Harm Ottenbros (78) overleden]</ref> ;4 mei * ''Weitesjap'': Op [[Mars (planeet)|Mars]] weurt 'ne [[eerdsjok|Marssjóddel]] van 5 op de MM-sjaol gemaete. Dit is óngevaer de zjwaorste sjok dae op de planeet meugelik is.<ref>[https://www.nasa.gov/feature/jpl/nasa-s-insight-records-monster-quake-on-mars NASA - NASA’s InSight Records Monster Quake on Mars]</ref> ===april=== * ''Afrika'': In de [[Zuud-Afrika]]anse provincie [[KwaZoeloe-Natal]] vènje zjwaor euversjtruiminge plaats, die aan hóngerde luuj 't laeve koste. ;30 april * ''Economie'', ''Sjport'': De bekèndje voetbalzaakwaornummer [[Mino Raiola]] sjtörf op 54-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/30-04-2022/mino-raiola-morto-procuratore-440223652586.shtml La Gazzetta dello Sport - È morto Mino Raiola, aveva 54 anni: l'annuncio sui social da parte della famiglia]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse countryzengeres [[Naomi Judd]] sjtörf op 76-jäörige laeftied, waorsjienelik door zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6198193/bekende-amerikaanse-countryzangeres-naomi-judd-76-overleden.html Nu.nl - Bekende Amerikaanse countryzangeres Naomi Judd (76) overleden]</ref> ;27 april * ''Oes-Europa'': [[Róslandj]] sjtop mit de lievering van [[aerdgaas]] aan [[Pole]] en [[Bulgarieë]]. ;26 april * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsje synthesizersjpaeler [[Klaus Schulze]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://oor.nl/news/in-memoriam-elektronica-pionier-klaus-schulze-1947-2022/ OOR.nl - De vliegende klank­tapijten van Klaus Schulze]</ref> ;25 april * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse bassis en zenger [[Henny Vrienten]], veural bekèndj van [[Doe Maar]], sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6197166/doe-maar-zanger-en-componist-henny-vrienten-73-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - Doe Maar-zanger en componist Henny Vrienten (73) overleden]</ref> * ''Oes-Azië'': De Japanse [[Kane Tanaka]], d'n audste minsj van de waereld en d'n op ein nao audste minsj dae oets haet gelaef, sjörf op 119-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6197105/een-na-oudste-mens-ooit-op-119-jarige-leeftijd-overleden-in-japan.html Nu.nl - Een-na-oudste mens ooit op 119-jarige leeftijd overleden in Japan]</ref> * ''Economie'': [[Elon Musk]] köp [[Twitter]] veur 44 miljón dollar.<ref>[https://www.bbc.com/news/business-61222470 BBC News - Elon Musk strikes deal to buy Twitter for $44bn]</ref> ;24 april * ''Frankriek'': Bie de twiede runj van de presidentsverkezinge wintj de rechs-liberalen [[Émanuel Macron]] mit 58,55% óm 41,45% van zien extreemrechse oetdaagster [[Marine Le Pen]]. * ''Zuudoes-Europa'': Bie verkezinge in [[Sjlovenië]] weurt de nuuj linkse partie [[Svoboda (partie)|Svoboda]] de groetste en versjleit daomit de regerende rechs-populistische [[SDS]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2426409-nieuwe-groene-partij-lijkt-de-grootste-bij-sloveense-verkiezingen NOS.nl - Nieuwe groene partij lijkt de grootste bij Sloveense verkiezingen]</ref> * ''Sjport'': [[Remco Evenepoel]] wintj [[Luuk-Bastenake-Luuk]] bie de mansluuj; [[Annemiek van Vleuten]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing NPO 1</ref> ;23 april * ''Kóns en cultuur'': De Belzje zenger [[Arno Hintjes]] sjtörf op 72-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220423_95435808 De Standaard - Arno Hintjens overleden na lange strijd tegen kanker]</ref> ;22 april * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse popmuzikantj [[Jan Rot]], veural bekèndj óm zien Nederlandstalige hertalinge van angerstalige leedjes, sjtörf op 64-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://twitter.com/janrot/status/1517481968555986944 Twitter - Doedsberich op 't account van Jan Rot]</ref> ;20 april * ''Sjport'': [[Dylan Teuns]] wintj de [[Welzje Piel]] bie de mansluuj, en [[Marta Cavalli]] wintj bie de vrouwluuj. ;18 april * ''Oes-Europa'': In 't oeste van de [[Oekraïne]] begintj e nuuj Róssisch offensief. Me nump aan det de Rósse zich noe op det deil van 't landj gaon concentrere. * ''Kóns en cultuur'': De Britse componis [[Harrison Birtwistle]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2425625-eigenzinnige-componist-van-moderne-muziek-harrison-birtwistle-overleden NOS.nl - Eigenzinnige componist van moderne muziek Harrison Birtwistle overleden]</ref> * ''Sjport'': [[AA Gent]] pak de [[Croky Cup|baeker van 't Belsj]] door [[RSC Anderlecht]] nao penanties te kloppe.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220418_95713516 De Standaard - AA Gent wint Beker van België na penalty’s]</ref> * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] pak de [[KNVB-beker (vrouwlui)|KNVB-baeker bie de vrouwluuj]] door mit 2-1 van [[PSV]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2425606-ajax-vrouwen-pakken-knvb-beker-wel-door-psv-te-verslaan NOS.nl - Ajax-vrouwen pakken KNVB-beker wél door PSV te verslaan]</ref> ;17 april * ''Sjport'': [[Dylan van Baarle]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> * ''Sjport'': [[PSV]] pak de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker bie de mansluuj]] door mit 2-1 van [[AFC Ajax]] te winne. ;16 april * ''Sjport'': D'n Oes-Duutsje voetballer [[Joachim Streich]] sjtörf op 71-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6195622/gerd-muller-van-het-oosten-joachim-streich-op-71-jarige-leeftijd-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - 'Gerd Müller van het Oosten' Joachim Streich op 71-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Elisa Longo Borghini]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de vrouwluuj. ;14 april * ''Oes-Europa'': 't Róssisch kreegssjeep de Moskva vergeit door 'ne brandj, dae door de Oekraïne es aanval weurt opgeëis. * ''Nederlandj'': De Nederlandse zjuris [[Alex Brenninkmeijer]], nationalen ombudsman van 2005 bis 2014, sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6195298/oud-ombudsman-alex-brenninkmeijer-overleden-op-zeventigjarige-leeftijd.html Nu.nl - Oud-ombudsman Alex Brenninkmeijer overleden op zeventigjarige leeftijd]</ref> ;13 april * ''Sjport'': [[Magnus Sheffield]] wintj de [[Braobentse Piel]] bie de mansluuj, en [[Demi Vollering]] bie de vrouwluuj. ;12 april * ''Nederlandj'': [[Lilianne Ploumen]] treujt trök es fractieveurzitter vaan de [[PvdA]]. ;10 april * ''Nederlands Limbörg'': 'n Zeukaksie nao de vermisde [[Marjo Winkens]] in 'ne bösj in [[Ulesjtraote]] haet nieks opgeleverd.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20220410_94829466 De Limburger - Nieuwe zoekactie naar Marjo Winkens in bos bij Ulestraten levert weer niets op]</ref> * ''Sjport'': [[Michał Kwiatkowski]] wintj d'n [[Amstel Gold Race]] bie de mansluuj, en [[Marta Cavalli]] wintj bie de vrouwluuj. * ''Sjport'': [[Abdi Nageeye]] wintj es ierste Nederlanjer de [[marathon van Rotterdam]] bie de mansluuj in e Nederlands record van 2:04:55.<ref>[https://nos.nl/artikel/2424593-abdi-nageeye-wint-als-eerste-nederlandse-man-de-marathon-van-rotterdam NOS.nl - Abdi Nageeye wint als eerste Nederlandse man de marathon van Rotterdam]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje componis [[Philippe Boesmans]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220411_94941352 De Standaard - Componist Philippe Boesmans overleden]</ref> ;8 april * ''Oes-Europa'': 't Róssisch laeger vilt de sjtatie van [[Kramatorsk]] aan, wo zoeget veerdoezendj börgersj sjtaon te wachte op evacuatie. ;7 april * ''Oes-Europa, Waereldwied'': [[Róslandj]] weurt nao 'n sjtumming van de plenair vergaojering oet de [[VN-minsjerechteraod]] gezat. Rae daoveur is 't groetsjaolig geweld taege börgers in de Oekraïne.<ref>[https://news.un.org/en/story/2022/04/1115782 UN.org - UN General Assembly votes to suspend Russia from the Human Rights Council]</ref> ;6 april * ''Kóns en cultuur'': De Belzje actries [[Reinhilde Decleir]] sjtörf op 73 door [[euthanasie]] nao kanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220406_97175761 De Standaard - Actrice Reinhilde Decleir (73) overleden]</ref> * ''Oes-Europa'': De Róssischen ultranationalistische politicus [[Vladimir Zjirinovski]] sjtörf op 75-jäörige laeftied, dènkelik aan [[COVID-19]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2424127-ultra-nationalistische-russische-clown-en-nar-vladimir-zjrinovski-overleden NOS.nl - Ultra-nationalistische Russische 'clown en nar' Vladimir Zjrinovski overleden]</ref> ;3 april * ''Oes-Europa'': In [[Boetsja]], 'n veursjtad van [[Kiev]], waere teentalle tot hónderde lieke aangetroffe. Volges de börgemeister van die sjtad en de Oekraïense regering geit 't óm de lichame van börgers en woorte ze vermoord door Róssische troepe of Tsjetsjeense huurlinge.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/04/03/europe/bucha-ukraine-civilian-deaths-intl/index.html CNN - Bodies of 'executed people' strewn across street in Bucha as Ukraine accuses Russia of war crimes]</ref><ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/wereld-reageert-geschokt-op-burgerdoden-in-boetsja~bd177de5/?fbclid=IwAR3eN3skc7LEJT-X20P2ZZp4OoSBxockg8OtsQa7Qy3C7-eGgjv8Mb1kU_0 Trouw - Wereld reageert geschokt op burgerdoden in Boetsja]</ref> * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj de [[Runj van Vlaondere]] bie de mansluuj, en [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj. ;1 april * ''Sjport'': In [[Doha]] weurt geloot veur 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|WK hierevoetbal]] van later dit jaor. [[Nederlands hierevoetbalèlftal|Nederlandj]] kump in poule A mit [[Qatarees hierevoetbalèlftal|Qatar]], [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]] en [[Ecuadoraons hierevoetbalèlftal|Ecuador]]; [[Belsj hierevoetbalèlftal|'t Belsj]] is mit [[Kroatisch hierevoetbalèlftal|Kroatië]], [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] en [[Canadees hierevoetbalèlftal|Canada]] in poule F ingedeild.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6192806/oranje-treft-gastland-qatar-senegal-en-ecuador-in-groepsfase-wk.html Nu.nl - Oranje treft gastland Qatar, Senegal en Ecuador in groepsfase WK]</ref> * ''Nederlandj, Natuur en milieu'': In [[Mestreech]] weurt 't neet wermer es 1,8°C. Heimèt weurt e nationaol kawrecord veur dezen daag gebroke - allewijl 'n zeldzaomheid.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6192844/laagste-maximumtemperatuur-op-1-april-in-nederland-ooit-gemeten-in-maastricht.html Nu.nl - Laagste maximumtemperatuur op 1 april in Nederland ooit gemeten in Maastricht]</ref> ===miert=== ;31 miert * ''Nederlands Limburg'': Bie [[Hèrkebósj]] weurt 't groetste illegaal segrèttefebrik oets gevónge. In 't febrik waor zoeget 150 ton toebak, allezelaeve besjtump veur de Britse merret.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6192575/grootste-illegale-sigarettenfabriek-ooit-bij-toeval-opgerold-in-limburg.html Nu.nl - Grootste illegale sigarettenfabriek ooit bij toeval opgerold in Limburg]</ref> ;29 miert * ''Sjport'': De Belzje voetballer [[Miguel Van Damme]] sjtörf op 28-jäörige laeftied aan de [[leukemie]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220329_92447525 De Standaard - Voetballer Miguel Van Damme verliest jarenlange strijd tegen leukemie]</ref> ;28 miert * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens laeger pak [[Irpin]], 'n veursjtad van [[Kiev]], van de Rósse trök. ;27 miert * ''Sjport'': D'n Eritreeër [[Biniam Girmay]] wintj es iersten Afrikaan oets [[Gent-Wevelgem]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220327_95386918 De Standaard - Eritreeër Girmay sprint naar historische zege in Gent-Wevelgem]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Bie de 94e [[Academy Awards]] wintj ''[[CODA]]'' de pries veur de bèste film, dewiel ''[[Dune (film, 2021)|Dune]]'' mit de mieste prieze (zès) geit loupe. [[Will Smith]] en [[Jessica Chastain]] winne d'n Oscar veur respectievelik bèsten acteur en bèste actries.<ref>[https://www.nu.nl/film/6191804/coda-wint-oscar-voor-beste-film-dune-grote-winnaar-met-zes-prijzen.html Nu.nl - CODA wint Oscar voor beste film, Dune grote winnaar met zes prijzen]</ref> ;25 miert * ''Midde-Oeste'': In [[Djedda]] ([[Saoedi-Arabië]]), kortbie de plaats wo twie daag later 'ne [[Formule 1]]-race mót kómme, weurt 'nen aanslaag geplaeg op 'n oliedepot. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen drummer [[Taylor Hawkins]] ([[Foo Fighters]]) sjtörf op 50-jäörige laeftied.<ref>[https://oor.nl/news/foo-fighters-drummer-taylor-hawkins-50-overleden/ OOR - Foo Fighters-drummer Taylor Hawkins (50) overleden]</ref> * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse wiskónjige [[Dennis Sullivan]] krieg d'n [[Abelpries]] toegekèndj óm zie werk in de [[topologie]]. * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soapactries [[Katryn Hays]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://tvline.com/2022/04/08/kathryn-hays-as-the-world-turns-kim-obituary-dead-age-87/ TV Line - ATWT Vet Kathryn Hays Dead at 87]</ref> ;24 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse bassis [[Bert Ruiter]] ([[Focus (band)|Focus]], [[Earth & Fire]]) sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6191310/bassist-bert-ruiter-75-van-earth-fire-en-focus-overleden.html Nu.nl - Bassist Bert Ruiter (75) van Earth & Fire en Focus overleden]</ref> ;23 miert * ''Vereinigde Sjtaote'': De Amerikaanse politica [[Madeleine Albright]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/03/23/politics/madeleine-albright-obituary/index.html CNN - Madeleine Albright, first female US secretary of state, dies]</ref> ;21 miert * ''Oes-Azië'': Bie [[Wuzhou]] (provincie [[Guangxi]], [[China]]) sjtort e vleegtuug denaer. Waorsjienelik zeen alle 132 inzittende ómgekómme.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6190515/passagiersvliegtuig-met-132-inzittenden-neergestort-in-zuiden-van-china.html Nu.nl - Passagiersvliegtuig met 132 inzittenden neergestort in zuiden van China]</ref> * ''Weitesjap'': 't Aantal óntdèkde [[exoplaneet|exoplanete]] geit officieel de viefdoezendj veurbie.<ref>[https://www.nasa.gov/feature/jpl/cosmic-milestone-nasa-confirms-5000-exoplanets NASA - Cosmic Milestone: NASA Confirms 5,000 Exoplanets]</ref> ;20 miert * ''Belsj'': In [[Strépy-Bracquegnies]], 'n deilgemeinte van [[La Louvière]], veurt 'nen automobilis in op 'n gróp carnavaliste. Zès luuj kómme hiebie óm.<ref>[https://www.lesoir.be/431126/article/2022-03-20/wallonie-une-voiture-fonce-dans-une-foule-reunie-pour-le-carnaval-et-fait Le Soir - Wallonie: une voiture fonce dans une foule réunie pour le carnaval et fait plusieurs morts]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse meteoroloog en prizzentator [[Piet Paulusma]] sjtörf op 65-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6190450/weerman-piet-paulusma-op-65-jarige-leeftijd-overleden-aan-gevolgen-van-kanker.html?redirect=1 Nu.nl - Weerman Piet Paulusma op 65-jarige leeftijd overleden aan gevolgen van kanker]</ref> ;19 miert * ''Sjport'': De Sjloveen [[Matej Mohorič]] wintj [[Milaan-San Remo]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220319_95684311 De Standard - Mohoric is favorieten te snel af in Milaan-Sanremo]</ref> * ''Sjport, Belsj Limburg'': 'ne [[kickbokse|Kickboksmatch]] tösje de Nederlanjer [[Badr Hari]] en de Pool [[Arek Wrzosek]] weurt aafgebraoke es in 't pebliek 'n vechpartie oetbrik.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6190327/kickboksgevecht-tussen-hari-en-wrzosek-gestaakt-na-vechtpartijen-op-tribune.html Nu.nl - Kickboksgevecht tussen Hari en Wrzosek gestaakt na vechtpartijen op tribune]</ref> ;17 miert * ''Sjport'': De Nederlandse sjaatser [[Kjeld Nuis]] haolt 'n sjnelheid van 103 km/o. Hae is daomit d'n ierste minsj oets dae sjneller as 100 km/o sjaats.<ref>[https://nos.nl/artikel/2421556-nuis-doorbreekt-magische-grens-en-schaatst-met-103-km-u-een-wereldrecord NOS.nl - Nuis doorbreekt magische grens en schaatst met 103 km/u een wereldrecord]</ref> * ''Nederland(s Limburg)'': [[Thijs H.]], de maordenaer van drie luuj in [[D'n Haag]] en op de [[Broensemerhei]], weurt in hoeger beróp veroerdeild tot de hoeger sjtraof van 22 jaor mit [[tbs]]. Hae geit direk in [[cassatie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220317211353/https://www.1limburg.nl/thijs-h-gaat-cassatie-tegen-22-jaar-celstraf?context=topstory 1Limburg - Thijs H. gaat in cassatie tegen 22 jaar celstraf]</ref> ;16 miert * ''Nederlandj'': Bie de verkezinge veur de gemeinteraod, mit 'n historisch lieg opkóms, winne de lokaal partieje hènjig. De mieste lenjelike partieje verleze; de [[PvdA]] is de oetzunjering. * ''Nederlandj'': Politicus [[Piet Bukman]] ([[CDA]]) sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6189673/voormalig-tweede-kamervoorzitter-en-cda-coryfee-piet-bukman-88-overleden.html Nu.nl - Voormalig Tweede Kamervoorzitter en CDA-coryfee Piet Bukman (88) overleden]</ref> ;15 miert * ''(Oes-)Europa'': Róslandj sjtap formeel oet de [[Raod van Europa]]. Hiemit treujt 't [[Europees Verdraag van de Rechte van de Minsj]] in 't landj boete wirking. ;13 miert * ''Oes-Europa'': Róslandj bombardeert 'ne laegerbasis kortbie [[Lviv]], in 't weste van de Oekraïne. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[William Hurt]] sjtörf op 71-jäörige laeftied aan de prostaatkanker.<ref>[https://www.nu.nl/film/6189176/oscarwinnende-acteur-william-hurt-71-overleden.html Nu.nl - Oscarwinnende acteur William Hurt (71) overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Primož Roglič]] wintj [[Paries-Nice]]. ;12 miert * ''Nederlandj/Oes-Europa'': De Russisch-orthodoxe kónkergatie van [[Amsterdam]] verklaort zich ónaafhenkelik van 't [[patriarchaat van Moskou]], veural óm de radicaal pro-kreegspraeke van patriarch [[Kirill van Moskou|Kirill]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13888/artikel/2420909-russisch-orthodoxe-geestelijken-in-amsterdam-verlaten-kerk-van-moskou NOS.nl - Russisch-orthodoxe geestelijken in Amsterdam verlaten kerk van Moskou]</ref> ;9 miert * ''Oes-Europa'': In [[Marioepol]] weurt bie e bómbardemènt 'n kènjerkliniek verweus. ;5 miert * ''Oes-Europa'': Róslandj en de Oekraïne kómme 'ne waopesjtilsjtandj euverein veur 't belaegerd [[Marioepol]], meh dae weurt gesjónne door de Rósse. * ''Sjport'': De Sjloveen [[Tadej Pogačar]] wintj [[Stade Bianche]] bie de mansluuj, en de Belzjin [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj. ;4 miert * ''Oes-Europa'': Bie Róssische besjetinge vluug de [[kerncentraal]] van [[Zaporizjzja]] in brandj. * ''Zuud-Azië'': Bie 'ne zelfmaordaansjlaag in 'ne sjiïtische moskee in [[Pesjawar]] ([[Pakistan]]) kómme zeker 50 luuj óm.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6187573/tientallen-doden-na-zelfmoordaanslag-in-pakistaanse-moskee.html Nu.nl - Tientallen doden na zelfmoordaanslag in Pakistaanse moskee]</ref> * ''Oes-Europa'': 't Róssisch parlemènt nump 'n wèt aan die alle journalistiek die neet zaet wat de sjtaotspaersj veursjrief sjtraofbaar maak; de sjtraofe kanne tot 15 jaor oploupe. De lèste ónafhankelike media waere aafgesjlaote en westerse journaliste verplaatse zich massaal nao 't boetelandj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2419855-internationale-journalisten-staken-activiteiten-in-rusland NOS.nl - Internationale journalisten staken activiteiten in Rusland]</ref> ;2 miert * ''Oes-Europa'': 't Róssisch laeger pak de zujelike sjtad [[Cherson]], dewiel de bombardemènte op anger sjtei ummer haeviger waere. ===fibberwarie=== * ''Oes-Europa'': [[Kreeg i g'n Oekraïne|Crisis en kreeg]] tösje [[Róslandj]] en de [[Oekraïne]]. ;28 fibberwarie * ''Oes-Europa'' ** Aan de grens tösje de Oekraïne en [[Wit-Róslandj]] vènje óngerhanjelinge plaats. ** De Róssische lochmach veurt bómbardeminte oet op [[Kiëv]], [[Charkov]] en diverse anger sjtei. Hiebie waere ouch [[clusterbom|cluster]]- en [[vacuümbom]]me gebroek, die door 't [[verdraag van Genève]] zeen verboje. * ''Sjport'': De [[UEFA]] en [[FIFA]] sjorse 't [[Russisch hierevoetbalèlftal|Róssisch]] en [[Wit-Russisch hierevoetbalèlftal|Wit-Róssisch]] voetbalilftal zowie alle Europees nog actieve clubs oet die lenj. Barragematche veur 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|WK in Qatar]], die de Róssische hiere nog te sjpaele hauwe, waere gesjrap. Versjillende anger sjportorganisaties lagte al soortgelieke boycots op of zalle nog volge. * ''Nederlands Limburg'': Beej 'n carnavalsvering in [[Haors]] wirt 'r iemand doeëdgestaoke.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6186857/dode-bij-steekpartij-in-limburgs-horst-carnavalsactiviteiten-stilgelegd.html Nu.nl - Dode bij steekpartij in Limburgs Horst, carnavalsactiviteiten stilgelegd]</ref> ;27 fibberwarie * ''Oes-Europa'': ** 'n Oestelik Róssisch offensief bereik [[Charkov]]. ** Poetin zèt nucleair einhede op sjerp. * ''Sjport'': [[Fabio Jakobsen]] pak [[Kuurne-Brussel-Kuurne]].<ref>Live-oetzenjing vtm</ref> ;26 fibberwarie * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] wintj [[Ómloup Het Nieuwsblad]] bie de vrouwluuj, en [[Wout van Aert]] bie de mansluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;25 fibberwarie * ''Oes-Europa'': 't Róssisch laeger bereik [[Kiev]], meh in de loup van d'n daag sjtok zienen opmarsj. ;24 fibberwarie * ''Oes-Europa'': Róslandj vilt de Oekraïne van alle kantj binne. ;22 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen dichter [[Stijn De Paepe]] sjtörf op 43-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://www.demorgen.be/nieuws/stijn-de-paepe-de-mensendichter-die-al-lachend-de-waarheid-zei-is-overleden~b4a3394e/ De Morgen - Stijn De Paepe, de mensendichter die al lachend de waarheid zei, is overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rockmuzikantj [[Mark Lanegan]] sjtörf op 57-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/marklanegan/status/1496208436874428424 Aankunjiging op persoenelik Twitter-account]</ref> ;21 fibberwarie * ''Oes-Europa'': [[Rósland]]j erkintj, bie mónj van presidentj [[Vladimir Poetin]], de aafgesjeie rippeblieke [[Vouksrippebliek Donjetsk|Donjetsk]] en [[Vouksrippebliek Loehansk|Loehansk]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2418344-poetin-gaat-volksrepublieken-donetsk-en-loehansk-erkennen NOS.nl - Poetin gaat 'Volksrepublieken' Donetsk en Loehansk erkennen]</ref> Nog dezelfden aovendj sjik 't landj tróppe nao dit gebeed. * ''Nederlands Limburg'': De [[Limburgse Academie]] bringk e nuuj Limburgs waordebook oet in vief dialekte: 't Mestreechs, 't Remunjs, 't Valkebergs, 't Venloos en 't Zittesj.<ref>[https://web.archive.org/web/20220221203728/https://www.1limburg.nl/nieuw-digitaal-limburgs-woordenboek-op-verzoek-van-amerikaan?context=topstory 1Limburg.nl - Nieuw digitaal Limburgs woordenboek op verzoek van Amerikaan]</ref> ;20 fibberwarie * ''Sjport'': De Olympische Wintersjpaele in Peking loupe aaf. Nederlandj ènjig es zèsde mit ach kier goud, vief kier zilver en eine kier bróns, 't Belsj is mit ein gouwe en ein brónze medalje 21e.<ref>[https://web.archive.org/web/20220220100339/https://www.nu.nl/olympische-spelen/6181305/bekijk-de-olympische-medaillespiegel-met-nederland-op-plek-zes.html Nu.nl - Bekijk de olympische medaillespiegel met Nederland op plek zes]</ref> * ''Afrika'': De [[Groete Renaissancedam]] (''Tālāqu Hidāsē Gidib'') in [[Ethiopië]] weurt in gebroek gesjtèld. Nao wiejeren oetboew mót dit de sjterkste [[waterkrach]]centraal van Afrika waere.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220221_96759589 De Standaard - Grootste stuwdam van Afrika wekt eerste elektriciteit op]</ref> ;19 fibberwarie * ''Sjport'': De Belsj [[Bart Swings]] pak de gouwe medaje in de [[massastart (sjaatse)|massasjtart]] bie 't sjaatse. Hae pak daomit 't ierste goud veur Belsj op de Wintersjpaele saer 1948.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220219_92587336 De Standaard - Eén tegen allen, maar Swings pakt goud]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockzenger [[Gary Brooker]] ([[Procol Harum]]) sjtörf op 76-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6185678/procol-harum-zanger-gary-brooker-76-overleden.html Nu.nl - Procol Harum-zanger Gary Brooker (76) overleden]</ref> ;15 fibberwarie * ''Zuud-Amerika'': Bie euversjtruiminge en pratsjlawines in [[Petrópolis]] ([[Rio de Janeiro (staot)|RJ]], [[Brazilië]]) koume 152 luuj óm. ;12 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse [[Kimberley Bos]] weurt derde bie 't [[skeleton]]. Ze is de ierste Nederlandse mit 'n Olympische medaje in dae sjport en de twiede mit 'n Olympische medaje boeten 't sjaatse. ;11 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse [[Suzanne Schulting]] haolt de gouwe medaje op de 1000 meter [[shorttrack]]. De Belzjin [[Hanne Desmet]] weurt derde en pak daomit de ierste Belzje medaje in dae sjport. ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockmuzikantj [[Ian McDonald]] sjtörf op 75-jäörige laeftied. ;8 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': De pelitie óntruump de [[Sjtarrebósj]] bie [[Bor]], wo miljeuactiviste zich aan de buim hawue geketteld. De bósj weurt gekap veur oetbreiing van 't [[NedCar]]-febrik.<ref>[https://web.archive.org/web/20220211142657/https://nos.nl/index.php/artikel/2416378-sterrebos-volledig-ontruimd-acht-actievoerders-aangehouden NOS.nl - Sterrebos volledig ontruimd, acht actievoerders aangehouden]</ref> * ''Weitesjap'': De Franse viroloog [[Luc Montagnier]] ([[Nobelpries]] in de Genaeskónde 2008) sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220210_96387566 De Standaard - Ontdekker van aidsvirus Luc Montagnier overleden]</ref> ;7 fibberwarie * ''Sjport'': [[Ireen Wüst]] prolongeert häören Olympischen titel op de 1.500 maeter sjaatse en weurt daomit de ierste sjaatsster die op vief achtereinkómmende Sjpaele 'n medaje haolt. ;6 fibberwarie * ''Sjport'': [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]] wintj d'n [[Africa Cup]] door in de finaal nao penanties (4-2) te winne van [[Egyptisch hierevoetbalèlftal|Egypte]].<ref>Live-oetzenjing [[ESPN]]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis [[George Crumb]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.volkskrant.nl/mensen/george-crumb-1929-2022-componist-van-grote-muziek-voor-kleine-bezetting~be466b6d/?utm_source=link&utm_medium=app&utm_campaign=shared%20content&utm_content=free De Volkskrant - George Crumb (1929-2022), componist van grote muziek voor kleine bezetting]</ref> ;4 fibberwarie * ''Sjport'': In [[Peking]] beginne de [[Olympische Speule|Olympische Wintjersjpaele]]. Peking weurt de ierste sjtad die zoewaal de Zomer- es de Wintjersjpaele hilt. ===jannewarie=== * ''Centraal-Azië'': In [[Kazachstan]] vènje massaproteste plaats nao de verhoeging van de [[lpg]]-pries. Presidentj [[Kassim-Zjomart Tokajev]] óntsjleit zien regering, meh duujt de proteste mit geweld de kop in. ;30 jannewarie * ''Sjport'': [[Rafael Nadal]] wintj de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de mansluuj daor mit vief sets (2-6, 6-7 (5), 6-4, 6-4, 7-5) te winne van [[Daniil Medvedev]]. 't Is Nadal zienen 21e Grand Slam-titel; hae is daomit noe allein recordhawwer. ;29 jannewarie * ''Sjport'': [[Ashleigh Barty]] wintj de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] door in twie sets (6-3, 7-6 (2)) van [[Danielle Collins]]. ;28 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': Jos B. weurt in hoeger beroop tot 15 jaor gevangenis veroerdeild veur de maord op [[Nicky Verstappen]]. Zienen avvekaat deit weite in [[cassatie]] te gaon.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6180765/jos-b-krijgt-16-jaar-cel-voor-doden-misbruiken-en-ontvoeren-van-nicky-verstappen.html Nu.nl - Jos B. krijgt 16 jaar cel voor doden, misbruiken en ontvoeren van Nicky Verstappen]</ref> ;27 jannewarie * ''Nederlandj'': De Nederlands-Limbörgsen avvekaot [[Max Moszkowicz sr.]] störf op 95-jaorege leeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20220127180124/https://www.telegraaf.nl/nieuws/960668367/max-moszkowicz-95-overleden De Telegraaf - Max Moszkowicz (95) overleden]</ref> ;25 jannewarie * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Wim Jansen]] sjtörf op 75-jäörige laeftied aan de gevolge van dementie.<ref>[https://www.feyenoord.nl/nieuws/nieuwsoverzicht/wim-jansen-overleden-250122 Feyenoord.nl - Clubicoon Wim Jansen (75) overleden]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Gert Schutte]] ([[GPV]]) sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6180237/oud-leider-van-christelijke-partij-gpv-gert-schutte-82-overleden.html Nu.nl - Oud-leider van christelijke partij GPV Gert Schutte (82) overleden]</ref> ;23 jannewarie * ''Belsj'': 'n Groete demonstratie taegen 't COVID-beleid van de Belzje regering löp oet op 'n gewelddaojige confrontatie mit de pelitie.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220123_94918368 De Standaard - Uit de hand gelopen coronabetoging: relschoppers gooien hekken op politie, 70-tal mensen opgepakt]</ref> ;22 jannewarie * ''Oes-Azië'': De [[Vietnam]]ese geiselike [[Thích Nhất Hạnh]], bekèndj as de 'vajer van de [[mindfulness]], sjtörf op 95-jäörige laeftied. ;20 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse [[samba]]zengeres [[Elsa Soares]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://oor.nl/news/koningin-van-de-samba-elza-soares-91-overleden/ OOR.nl - 'Koningin van de samba' Elza Soares (91) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rockzenger [[Meat Loaf]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://deadline.com/2022/01/meat-loaf-dead-bat-out-of-hell-rocky-horror-picture-show-1234917056/ Deadline - Meat Loaf Dies: ‘Bat Out Of Hell’ Singer & ‘Rocky Horror Picture Show’ Actor Was 74]</ref> ;16 jannewarie * ''Afrika'': De [[Mali]]nese politicus [[Ibrahim Boubacar Keita]], presidentj van 2013 bis 2020, sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2022/1/16/ousted-mali-president-ibrahim-boubacar-keita-dies Al Jazeera - Former Mali President Ibrahim Boubacar Keita dies aged 76]</ref> ;15 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': In diverse Zuid- en Midde-Limbörgse gemeintes goon horeca en cultuur tege de COVID-veursjrifte in ope, zoonder tot hei-op weurt gecontroleerd. ;14 jannewarie * ''Natuur en milieu, Oceanië'': De vulkaan [[Hunga Tonga]] in [[Tonga]] bersj oet. Veural de drop volgenden [[tsunami]] maak väöl sjaoj; 't sjókfróntj weurt euver de ganse waereld gemaete.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220116_93782468 De Standaard - Aanzienlijke schade in Tonga na onderzeese vulkaanuitbarsting, luchtdrukschommeling tot in België merkbaar]</ref><ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6178496/gevolgen-enorme-vulkaanuitbarsting-tonga-ook-in-nederland-waarneembaar.html Nu.nl - Gevolgen enorme vulkaanuitbarsting Tonga ook in Nederland waarneembaar]</ref> ;12 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse zengeres [[Ronnie Spector]] (bekèndj van [[The Ronettes]]) sjtörf op 78-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://apnews.com/article/entertainment-music-arts-and-entertainment-phil-spector-ronnie-spector-84c905db02a01ffa43a6052c3ce66920?utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow&utm_source=Twitter AP News - Ronnie Spector, ’60s icon who sang ‘Be My Baby,’ dies at 78]</ref> ;10 jannewarie * ''Nederlandj'': 't [[Kabinèt-Rutte IV]] weurt beëidig. ;7 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De [[Bahama's|Bahamaansen]] acteur [[Sidney Poitier]] sjtörf op 94-jäörige laeftied. ;1 jannewarie * ''Economie'': D'n Italiaansen óngernummer [[Carlisto Tanzi]], bekèndj óm 't [[Parmalat]]-sjendal, sjtörf op 83-jäörige laeftied. ==2021== ===december=== ;31 december * ''Belsj'': Bie 'n explosie in [[Turnhout]] vilt e geboew in. Veer luuj kómme hiebie óm.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211231_92956434 De Standaard - Laatste vermiste bewoner geborgen na gasexplosie]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Betty White]] sjtörf op 99-jäörige laeftied. ;30 december * ''Belsj Limburg'': [[Veerle Heeren]] weurt veur zès maondj gesjors es börgemeisterse van [[Sintruin]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211230_93615594 De Standaard - Bart Somers schorst Veerle Heeren als burgemeester]</ref> ;29 december * ''Kóns en cultuur'': De Belzje sjriever en dichter [[Bart Plouvier]] störf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211231_93458203 De Standaard - Schrijver en dichter Bart Plouvier overleden]</ref> ;26 december * ''Afrika'': De Zuud-Afrikaanse bisjop [[Desmond Tutu]], bekèndj óm ziene sjtried taege de Apartheid, sjtörf op 90-jäörige laeftied. * ''Zuud-Europa'': De Griekse politicus [[Karolos Papoulias]] sjtörf op 92-jäörige laeftied. ;25 december * ''Weitesjap'': Nao jaore van oetsjtèl weurt de [[James Webb-ruimtetelescoop|James Webbtillescoop]] gelanceerd. * ''Natuur en milieu, Afrika/Zuud-Europa'': De oetbersting van de [[Cumbre Vieja]] op [[La Palma]] weurt veur beènjig verklaord. ;23 december * ''Kóns en cultuur'': De Belzje sjriever [[Bernald Dewulf]] sjtörf op 61-jäörige laeftied aan [[neurogeen claudicatio]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211223_95588261 De Standaard - Dichter en columnist Bernard Dewulf is overleden]</ref> ;22 december * ''Belsj'': [[Steve Bakelmans]] weurt veroerdeild tot 'n laeveslang gevangenissjtraof veur de verkrachting en maord op Julie Van Espen.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211222_93566858 De Standaard - Steve Bakelmans krijgt levenslang: ‘Hij is een psychopaat’]</ref> ;20 december * ''Sjport'': De Nederlandse marathonsjaatser [[Reinier Paping]], winner van bezunger zjwaoren [[Èlfsteidetoch]] van 1963, sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2410310-schaatslegende-paping-90-overleden-winnaar-zwaarste-tocht-der-tochten NOS - Schaatslegende Paping (90) overleden, winnaar zwaarste tocht der tochten]</ref> ;19 december * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Ed van Thijn]] ([[PvdA]]) sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6174063/voormalig-burgemeester-van-amsterdam-en-pvda-coryfee-ed-van-thijn-87-overleden.html Nu.nl - Voormalig burgemeester van Amsterdam en PvdA-coryfee Ed van Thijn (87) overleden]</ref> * ''Zuud-Amerika'': De presidentsverkezinge in [[Chili]] waere gewonne door [[Gabriel Boric]], de kandidaat van 't links blok. Hae versjleit mit 55,87% van de sjtumme ziene rechspopulistischen taegekandidaat [[José Antonio Kast]]. ;18 december * ''Nederlandj'': Veuroetloupendj op de versjpreiing van de zoegenaamden [[omikronvariantj]] lègk de Nederlandse regering obbenuujs 'nen helle lockdown op. * ''Kóns en cultuur'': De Nederlands-Limbörgse filmmaeker [[Henk van der Linden]] sjtörf op 96-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val.<ref>[https://web.archive.org/web/20211219160920/https://www.1limburg.nl/kinderfilmmaker-henk-van-der-linden-96-overleden?context=topstory 1Limburg - Kinderfilmmaker Henk van der Linden (96) overleden]</ref> ;17 december * ''Politiek, Duutsjlandj'': De leje van de [[CDU]] keze [[Friedrich Merz]] tot opvolger van d'n opgesjtapden Armin Latschet.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/merz-wird-cdu-vorsitzender-comeback-im-dritten-anlauf-17690089.html Frankfurter Allgemeine - Merz wird CDU-Vorsitzender: Comeback im dritten Anlauf]</ref> ;15 december * ''Weitesjap, Kóns en cultuur'': De Amerikaanse sjriefster en theoretica [[bell hooks]] (pseudoniem van Gloria Watkins) sjtörf op 69-jäörige laeftied. ;13 december * ''Kóns en cultuur'': [[Arnon Grunberg]] krieg de [[P.C. Hooftpries]] veur proza toegekèndj.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6173026/pc-hooft-prijs-voor-proza-gaat-naar-arnon-grunberg.html Nu.nl - P.C. Hooft-prijs voor proza gaat naar Arnon Grunberg]</ref> * ''Nederlandj'': 'n Coalitie van [[VVD]], [[CDA]], [[D66]] en [[ChristenUnie]] kump nao neuge maondj mit e regeerakkoord. Dit zouw de waeg mótte vriemake veur e veerde kabinèt-Rutte. ;12 december * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Groete Pries van [[Abu Dhabi]] en weurt daomit es ierste Nederlenjer waereldkampión [[Formule 1]]. ;10 december * ''Natuur en milieu'': [[Tornado]]'s zörge in 't oeste van de Vereinigde Sjtaote veur tientalle (meugelik zelfs mie es hóngerd) doeje en enorm materieel sjaoj. ;8 december * ''Duutsjlandj'': [[Olaf Scholz]] weurt verkoze tot [[Lies van kanselere van Duutsland|bóndjskanseleer]] van [[Duutsjlandj]]. Hiemit kump nao zèsteen jaor 'n èndj aan 't kanseleersjap van [[Angela Merkel]]. ;5 december * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Bob Dole]], dae in 1996 de verlezende presidentskandidaat waor, sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/12/05/politics/bob-dole-dies/index.html CNN.com - Bob Dole, giant of the Senate and 1996 Republican presidential nominee, dies]</ref> ;3 december * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Horst Eckel]], de lèste laevende sjpaeler van 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal|kampiónsilftal]] van [[1954]], sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/sport/fussball/horst-eckel-mit-89-jahren-gestorben-letzter-wm-held-von-1954-17665325.html Frankfurter Allgemeine - Der letzte Weltmeister von 1954 ist tot]</ref> ;1 december * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen avant-gardecomponis [[Alvin Lucier]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2021/12/01/alvin-lucier-composer-dead/ Washington Post - Alvin Lucier, seminal avant-garde composer, dies at 90]</ref> ===november=== ;30 november * ''Naord-Amerika'': [[Barbados]], tot noe toe e keuninkriek in 't [[Gemeinebès van Naties]], weurt 'n rippubliek. ;29 november * ''Economie'': [[Jack Dorsey]], bedènker en oprichter van [[Twitter]], sjtop es baas van 't bedrief. Hae weurt opgevolg door [[Parag Agrawal]]. ;28 november * ''Sjport'': De Britse coureur en Formule 1-baas [[Frank Williams]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/formule-1/6170219/formule-1-icoon-en-oud-teambaas-frank-williams-79-overleden.html Nu.nl - Formule 1-icoon en oud-teambaas Frank Williams (79) overleden]</ref> ;26 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis en tekssjriever [[Stephen Sondheim]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/1b67836f-f870-451d-9bde-c7ef4eba5afa/musicalcomponist-stephen-sondheim-91-overleden NPO Radio 4 - Musicalcomponist Stephen Sondheim (91) overleden]</ref> ;23 november * ''Sjport'': De Nederlandse voetbaltrainer [[Simon Kistemaker]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6168493/excentrieke-oud-voetbaltrainer-simon-kistemaker-81-overleden.html Nu.nl - Excentrieke oud-voetbaltrainer Simon Kistemaker (81) overleden]</ref> ;19 november * ''Oesteriek'': [[Oesteriek]] geit es ierste Europees landj [[vaccinatie]] taege [[COVID-19]] verplichte. Ouch weurt de 'lockdown' veur alle börgers van krach. * ''Nederlandj'': 'n Neet-aangemelde demonstratie taege 't COVID-beleid van de regering in [[Rotterdam]] löp compleet oet de handj.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6168803/agenten-schoten-mogelijk-uit-noodweer-bij-rellen-in-rotterdam.html Nu.nl - Agenten schoten mogelijk uit noodweer bij rellen in Rotterdam]</ref> ;18 november * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse jazztrompettis [[Ack van Rooyen]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6168603/wereldwijd-geroemde-haagse-trompettist-ack-van-rooyen-91-overleden.html NU.nl - Wereldwijd geroemde Haagse trompettist Ack van Rooyen (91) overleden]</ref> ;15 november * ''Oesteriek'': [[Oesteriek]] lègk neet-gevaccineerde börgers quarantainemaotraegele op, die (veuriers) neet veur gevaccineerde gelde. ;13 november * ''Natuur en milieu'': De [[VN]]-klimaattop in [[Glasgow]] kump tot 'n èndj. Wat weurt aafgesjpraoke is neet genóg óm 't doel van maximaal 1,5 graod opwerming te haole; wel waere aafsjprake gemaak óm 't gebroek van fossiel brensjtoffe aaf te boewe. ;12 november * ''Kóns en cultuur, Nederlands-Limburg'': D'r Nederlandsj-Limburgsje zenger, cultuuróngernummer en nachbörgemeester va Heële [[Lex Nelissen]] sjtörf op 72-jöarige leëftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20211114074126/https://www.1limburg.nl/lex-nelissen-op-72-jarige-leeftijd-overleden?context=topstory 1Limburg - Lex Nelissen op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> ;11 november * ''Afrika'': De Zuud-Afrikaanse politicus [[F.W. de Klerk]], [[Nobelpries]]winner en tösje 1989 en 1994 presidentj van 't landj, sjtörf op 85-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6167185/laatste-president-van-zuid-afrika-onder-apartheid-de-klerk-85-overleden.html Nu.nl - Laatste president van Zuid-Afrika onder apartheid De Klerk (85) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Rinus Bennaars]] sjtörf op 90-jäörige laeftied aan COVID-19.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6167272/oud-international-en-feyenoord-aanvaller-bennaars-90-overleden.html Nu.nl - Oud-international en Feyenoord-aanvaller Bennaars (90) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockmuzikantj [[Graeme Edge]], bekèndj van [[Moody Blues]], sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2021/nov/11/moody-blues-drummer-graeme-edge-dies-aged-80 The Guardian - Moody Blues drummer Graeme Edge dies aged 80]</ref> ;7 november * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Bas van der Vlies]] ([[SGP]]) sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2404830-oud-sgp-leider-bas-van-der-vlies-79-overleden NOS.nl - Oud-SGP-leider Bas van der Vlies (79) overleden]</ref> ;6 november * ''Kóns en cultuur'': Terence Wilson, baeter bekèndj es Astro, ex-bandjlid van [[UB40]], sjtörf op 64-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/UB40/status/1457085875209359368 UB40 op Twitter]</ref> ;5 november * ''Vereinigde Sjtaote'': Bie e konzaer van rapper [[Travis Scott]] in [[Houston]] kómme zaeker ach luuj óm in e gedrangs.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/11/06/us/houston-astroworld-festival/index.html CNN.com - At least 8 dead and many injured after crowd surge at Travis Scott's Astroworld Festival in Houston, officials say]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse [[sertanejo]]-zengeres [[Marilia Mendoça]] kump op 26-jäörige laeftied óm bie 'ne vleegtuugcrash.<ref>[https://g1.globo.com/mg/vales-mg/noticia/2021/11/05/marilia-mendonca-morre-em-acidente-aereo-em-minas-gerais-o-que-se-sabe-ate-agora.ghtml Globo.com - Marília Mendonça morre em acidente aéreo em Minas Gerais: o que se sabe até agora]</ref> * ''Afrika'': Bie 'n óntploffing in [[Freetown]] ([[Sierra Leone]]) kómme minstes 91 luuj óm.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6166329/zeker-91-doden-in-sierra-leone-door-ontploffing-tankwagen.html Nu.nl - Zeker 91 doden in Sierra Leone door ontploffing tankwagen]</ref> ===oktober=== ;31 oktober * ''Natuur en milieu'': In [[Glasgow]] begintj 'ne waereldwieje klimaattop. * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse pianis [[Nelson Freire]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/b6a7bb9e-15db-4bbd-84ae-feb571a9ca6a/pianist-nelson-freire-overleden NPO Radio 4 - Pianist Nelson Freire overleden]</ref> ;29 oktober * ''Sjport'', ''Nederlands Limburg'': D'n [[derby (sport)|derby]] tösse [[MVV]] en [[Roda JC]] in de [[Ierste Devisie (Nederlands voetbal)|Ierste Devisie]] weurt stèlgelag naotot op de tribunes mèt vuurwerk weurt gesmete.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6165033/derby-mvv-roda-jc-definitief-gestaakt-wegens-ongeregeldheden-op-tribunes.html Nu.nl - Derby MVV-Roda JC definitief gestaakt wegens ongeregeldheden op tribunes]</ref> ;25 oktober * ''Afrika'': In [[Soedan]] begeit 't leger 'ne coup. Premier [[Abdalla Hamdok]] en diverse ministers waere gearresteerd.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2021/10/25/sudans-abdalla-hamdok-under-arrest-report Al Jazeera - Sudan security forces arrest PM Abdalla Hamdok, ministers]</ref> ;21 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen dirizjent [[Bernard Haitink]] sjtörf op 92-jäörige laeftied. * ''Kóns en cultuur'': Acteur [[Alec Baldwin]] sjut bie óngelök bie filmopnaome 'n rezjisseus doed.<ref>[https://www.nu.nl/film/6163597/alec-baldwin-schiet-tijdens-opnamen-cameraregisseur-dood-met-filmwapen.html Nu.nl - Alec Baldwin schiet tijdens opnamen cameraregisseur dood met filmwapen]</ref> ;18 oktober * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse militair en politicus [[Colin Powell]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan complicaties van kanker en COVID-19.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/10/18/politics/colin-powell-dies/index.html CNN.com - Colin Powell, first Black US secretary of state, dies of Covid-19 complications amid cancer battle]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje, veural in Nederlandj bekènde actries [[Sien Dils]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2021/10/18/rip-sien-diels/ VRT NWS - Actrice Sien Diels (74), bekend als Sien uit "Sesamstraat", is overleden]</ref> {{doedbekèndj}} ;15 oktober * ''Vereinig Keuninkriek'': 't [[Conservatieve Partij (Vereineg Keuninkriek)|Conservatief]] parlemèntslid [[David Amess]] weurt op campagne doedgesjtaoke.<ref>[https://www.bbc.com/news/uk-58930593 BBC News - Sir David Amess: Conservative MP stabbed to death]</ref> ;13 oktober * ''Kóns en cultuur'': [[Peter Verhelst]] krieg de [[Constantijn Huygenspries]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211014_96931108 De Standaard - Peter Verhelst wint Constantijn Huygens-prijs 2021]</ref> ;11 oktober * ''Economie'': De Nobelpries veur Economie weurt toegekèndj aan [[David Card]] "veur zien empirische biedrage aan arbeidseconomie" en aan [[Joshua D. Angrist]] en [[Guido W. Imbens]] "óm häör methodologische biedrage aan de analyse van causaal verbenj."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Indiasen acteur [[Nedumudi Venu]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/10/11/entertainment/nedumudi-venu-actor-dead-india-scli-intl/index.html CNN.com - Nedumudi Venu, acclaimed Indian film actor, dies aged 73]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse klimaatweitesjapper [[Geert Jan van Oldenborgh]] sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/klimaat/6162220/baanbrekende-klimaatonderzoeker-geert-jan-van-oldenborgh-59-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - Baanbrekende klimaatonderzoeker Geert Jan van Oldenborgh (59) overleden]</ref> ;10 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse boulevardjournalis [[Ruud ten Wolde]] sjtörf op 29-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/media/6161570/rtl-boulevard-verslaggever-ruud-ten-wolde-29-overleden.html Nu.nl - RTL Boulevard-verslaggever Ruud ten Wolde (29) overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Frans hierevoetbalèlftal|Frankriek]] wintj de twiede editie van de [[UEFA Nations League]] door mit 1-2 van [[Spaons hierevoetbalèlftal|Sjpanje]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;9 oktober * ''Oesteriek'': Bóndjskanseleer [[Sebastian Kurz]] treujt aaf nao e [[corruptie]]sjendal. ;8 oktober * ''Politiek'': De Nobelpries veur de Vrae geit nao de Filipiense journaliste [[Maria Ressa]] en häöre Russische collega [[Dmitri Andrejevitsj Moeratov]] "óm häör insjpanninge óm de vrieheid van meiningsuting, 'n veurwaerde veur democratie en doerzame vrae, te waorborge."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;7 oktober * ''Belsj Limburg'', ''Natuur en milieu'': Bie 'n explosie in 't [[Thermo-Clean]]-febrik in [[Heuze-Zolder]] kump eine wirkman óm. Veer angere rake gewóndj.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20211007_92664526 Het Belang van Limburg - Eén dode en vier gewonden na gasexplosie bij bedrijf in Heusden-Zolder]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] weurt toegekèndj aan [[Abdulrazak Gurnah]] "óm zie compromisloes, mitliedsvol doordringe tot de effekte van 't kolonialisme en 't loot van de vlöchteling in de kloof tösje culture en continente."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> * ''Midde-Europa'': 't [[Pole|Pools]] Constitutioneel Haof bepaolt det de Poolse gróndjwèt veurgeit op de minsjerechteartikele van de EU. Dit maak de verhaudinge tösje Pole en de [[EU]] nog sjlechter es ze al waore. ;6 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Sjemie weurt toegekèndj aan [[Benjamin List]] en [[W.C. MacMillan]] "óm hun óntwikkeling van asymmetrische [[organokatalyse]]."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> * ''Weitesjap'': De [[WHO]] käört veur 't iers e [[malaria]]vaccin good. ;5 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Natuurkónde weurt toegekèndj aan [[Syukuro Manabe]] en [[Klaus Hasselmann]] "veur 't make van fysieke modelle van 't Aerds klimaat, womit de verangerlikheid en betroewbaarheid in 't veursjpelle van de klimaatopwerming weurt bepaold" en aan [[Giorgio Parisi]] "óm de óntdèkking van 't sjpel tösje versteuringe en fluctuaties in fysieke systeme van atomair bis op planetair niveau."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;4 oktober * ''Weitesjap'': De [[Nobelpries]] in de Genaeskónde weurt toegekèndj aan de Amerikane [[David Julius]] en [[Ardem Patapoutian]] "veur hun óntdèkking van wermde- en aanrakingsreceptore."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;3 oktober * ''Frankriek'': De Franse zakeman, politicus en sjportbesjtuurder [[Bernard Tapie]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2021/10/03/mort-de-bernard-tapie-ancien-ministre-et-homme-d-affaires_6096929_3382.html Le Monde - Mort de Bernard Tapie, un homme aux mille vies]</ref> * ''Sjport'': De [[Klassieker]], de voetbalmatch tösje [[Feyenoord]] en [[AFC Ajax]], weurt veur 't iers door de vrouwe-ilftalle gesjpaeld. Feyenoord wintj mit 4-1. * ''Sjport'': D'n Italiaan [[Sonny Colbrelli]] wintj de 118e oetveuring van [[Paries-Roubaix]].<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;2 oktober * ''Sjport'': De Britse [[Elizabeth Deignan]] wintj de alderierste editie van [[Paries-Roubaix]] veur vrouwluuj. * ''Kóns en cultuur'': De Belzje misdaodauteur [[Bob Mendes]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gva.be/cnt/dmf20211002_96936100 Gazet van Antwerpen - Antwerps auteur Bob Mendes overleden]</ref> ===september=== ;28 september * ''Sjport'': [[FC Sheriff Tiraspol]], de landjkampión van [[Moldavië]], zörg veur 'ne groete sjtunt door in de [[UEFA Champions League]] mit 1-2 van [[Real Madrid]] te winne. ;27 september * ''Sjport'': D'n Ingelse voetballer [[Roger Hunt]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/58721150 BBC Sport - Roger Hunt obituary: 'Gentleman, modest and one of Liverpool's greatest']</ref> ;26 september * ''Kóns en cultuur'': De Britse bassis [[Alan Lancaster]] ([[Status Quo]]) sjtörf op 72-jäörige laeftied aan [[multiple sclerose]].<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6159127/status-quo-bassist-alan-lancaster-op-72-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Status Quo-bassist Alan Lancaster op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Afrika'': De [[Rwanda|Rwandese]] militair en kreegsmisdaojiger [[Théoneste Bagosora]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210926_91936743 De Standaard - ’Brein achter Rwandese genocide’ overleden]</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek en Zjwitserlandj'': Bie verkezinge veur de [[Bóndjsdag]] geit de [[CDU]]/[[CSU]] van [[Armin Laschet]] op 'n historisch verlees aaf. De [[SPD]] van [[Olaf Scholtz]] weurt de groetste partie. Mit de Daens-Friese [[SSW]] kump veur 't iers ouch 'n minderheidspartie in 't nationaal parlemint. * ''Sjport'': [[Lewis Hamilton]] wintj de Grand Prix van [[Sotsji]] en pak daomit zien hóngerdste GP-euverwinning. [[Max Verstappen]] weurt compleet ónverwach nog twiede.<ref>[[NPO]] 1 - Live-oetzenjng ''[[Langs de Lijn]]''</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek en Zjwitserlandj'': In [[Zjwitserlandj]] sjtump 'n mierderheid van de bevolking veur 't toelaote van 't [[homohoewelik]]. ;25 september * ''Nederlandj'': In Nederlandj weurt de [[coronapas]] verplich in opebaar gelaegehede. Wae eine kier binne maag, hoof zich dan neet mie aan biekómmende maatraegele wie móndjkepkes of aafsjtandj te hawwe. * ''Nederlandj'': Sjtaotssecretair [[Mona Keijzer]] van Ikkenomische Zake weurt oet 't [[kabinèt-Rutte III]] óntsjlaoge óm häör eupelike kritiek op 't COVID-beleid. ;23 september * ''Zuud-Europa'': [[Carles Puigdemont]], de vreugere premier van [[Catalonië]], weurt in [[Italië]] gearresteerd.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6158711/voormalig-catalaanse-leider-puigdemont-aangehouden-in-italie.html Nu.nl - Voormalig Catalaanse leider Puigdemont aangehouden in Italië]</ref> ;22 september * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Pieter Adriaan Cornelis Beelaerts van Blokland]] ([[CHU]], [[CDA]]) sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6158985/voormalig-cda-minister-beelaerts-van-blokland-88-overleden.html - Voormalig CDA-minister Beelaerts van Blokland (88) overleden]</ref> ;19 september * ''Sjport'': D'n Ingelse voetballer [[Jimmy Greaves]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6157879/tottenham-hotspur-icoon-jimmy-greaves-op-81-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Tottenham Hotspur-icoon Jimmy Greaves op 81-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Zuud-Europa, Natuur en milieu''<!--Zuid-Europa jeh. De Canarische eilen hure fysiek bij Afrika, meh nuits oet Spaanje is nuits oet Zuid-Europa-->: De [[Cumbre Vieja]], 'n [[völkaan]] op [[La Palma]] ([[Canarische Eilenj]]) begintj 'n oetbersting die de evacuatie van doezende luuj tot gevolg haet. ;18 september * ''Sjport'': D'n Daensen ex-fietsrenner [[Chris Anker Sørensen]] kump op 37-jäörige laeftied óm bie e verkiersóngelök in [[Zeebrugge]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210918_97396598 De Standaard - Deense ex-wielrenner Chris Anker Sørensen overleden na ongeval in Zeebrugge]</ref> ;17 september * ''Afrika'': [[Abdelaziz Bouteflika]], de vreugere presidentj van [[Algerieë]], sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2019/04/02/les-mille-et-une-vies-politiques-d-abdelaziz-bouteflika_5444690_3212.html Le Monde - Les mille et une vies de l’ancien président algérien Abdelaziz Bouteflika, mort à 84 ans]</ref> ;16 september * ''Nederlandj'': [[Sigrid Kaag]] treujt aaf es minister van Boetelandjse Zake nao 'n motie van aafkäöring taege häör.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6157497/kaag-stapt-op-als-minister-van-buitenlandse-zaken-na-evacuatiechaos-afghanistan.html Nu.nl - Kaag stapt op als minister van Buitenlandse Zaken na evacuatiecrisis Afghanistan]</ref> Einen daag later treujt ouch [[Ank Bijleveld]] aaf. ;15 september * ''Weitesjap'': In 't [[Kennedy Space Center]] weurt [[Inspiration4]] gelanceerd, de ierste toeristische ruumdevlöch. ;13 september * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen tv-prizzentator [[François Boulangé]] sjtörf op 67-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2397665-mister-lingo-francois-boulange-overleden NOS.nl - 'Mister Lingo' François Boulangé overleden]</ref> ;12 september * ''Sjport'': De Rus [[Daniil Medvedev]] wintj de U.S. Open bie de mansluuj door in drie sets (6-4, 6-4, 6-4) van de Serf [[Novak Djokovic]] te winne. Veur Medvedev is 't zienen iersten Grand Slam-titel. ;11 september * ''Sjport'': De Britse [[Emma Raducanu]] wintj de [[U.S. Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-4, 6-3) van [[Leylah Fernandez]] te winne. Ze is de ierste óngeplaatsde die dat lök. 'n Anger bezóngerheid is dat allebei de finaliste tieners zeen.<ref>[https://nos.nl/artikel/2397469-nog-nooit-vertoond-raducanu-18-vanuit-kwalificatietoernooi-naar-winst-us-open NOS.nl - Nog nooit vertoond: Raducanu (18) vanuit kwalificatietoernooi naar winst US Open]</ref> ;9 september * ''Kóns en cultuur'': [[Alfred Schaffer]] krieg de [[P.C. Hooftprijs]] veur [[poëzie]] oetgereik.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6156247/alfred-schaffer-krijgt-pc-hooft-prijs-voor-poezie.html Nu.nl - Alfred Schaffer krijgt P.C. Hooft-prijs voor poëzie]</ref> ;6 september * ''Kóns en cultuur'': De Fransen acteur [[Jean-Paul Belmondo]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bfmtv.com/people/cinema/l-acteur-jean-paul-belmondo-est-mort-a-l-age-de-88-ans_AN-202109060296.html BFM TV - L'acteur Jean-Paul Belmondo est mort à l'âge de 88 ans]</ref> ;5 september * ''Afrika'': Inne [[Guinee]]se huidsjtad [[Conakry]] begeit 't laeger 'ne [[sjtaotsgreep]]. Presidèntj Alpha Condé weurt daobie gevangegenómme.<ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/militairen-plegen-staatsgreep-in-guinee-president-afgevoerd~b9359f53/ Trouw - Militairen plegen staatsgreep in Guinee, president afgevoerd]</ref> * ''Sjport'': Veur 't iers saer 1985 weurt in [[Zandvoort]] 'ne [[Grand Prix]] gehauwte. [[Max Verstappen]] wintj de race. ;2 september * ''Kóns en cultuur'': De Zjwaedse pópgróp [[ABBA]] brèngk twie singles oet en kunjig e nuuj album en 'n serie virtueel kónzaers aan.<ref>[https://web.archive.org/web/20210902185801/https://www.soundz.nl/abba-is-terug-een-gloednieuw-album-en-een-revolutionair-concert/ Soundz - ABBA IS TERUG! Een gloednieuw album én een revolutionair concert.]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Griekse componis [[Mikis Theodorakis]] sjtörf op 96-jäörige laeftied. ===augustus=== ;29 augustus * ''Belsj, Sjport'': De Belzje rugbyer, zeiler en sjportbesjtuurder [[Jacques Rogge]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210829_95806267 De Standaard - Voormalig IOC-voorzitter Jacques Rogge overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Jamaicaanse reggae- en dubpioneer [[Lee 'Scratch' Perry]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210829181704/https://oor.nl/news/reggaelegende-lee-scratch-perry-85-overleden/ OOR.nl - Reggaelegende Lee 'Scratch' Perry (85) overleden]</ref> ;27 augustus * ''Nederlands Limburg'': 'ne Kraanwagel ramp 't spoorweegviaduk euver de Breuselseweeg in [[Mestreech]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210827144944/https://www.1limburg.nl/kraanwagen-ramt-spoorbrug-rijksmonument-deels-ingestort?context=topstory 1Limburg - Kraanwagen ramt spoorbrug: rijksmonument deels ingestort]</ref> ;26 augustus * ''Zuud-Azië'': Bie 't vleegveld van [[Kaboel]] weurt 'ne zelfmaordaansjlaag geplaeg, wobie 170 luuj ómkómme, woerónger 13 Amerikaanse militaire. [[IS]] eis d'n aansjlaag op.<ref>[https://edition.cnn.com/world/live-news/afghanistan-kabul-taliban-us-news-08-27-21/index.html CNN.com - The latest on the Kabul airport attack]</ref> ;24 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Britsen drummer [[Charlie Watts]], bekèndj van de [[Rolling Stones]], sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210824170126/https://oor.nl/news/rolling-stones-drummer-charlie-watts-80-overleden/ OOR - Rolling Stones-drummer Charlie Watts (80) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Belzje voetballer [[Wilfried Van Moer]] sjtörf op 76-jäörige laeftied aan 'n harrebleujing.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210824_95902948 De Standaard - Drievoudige Gouden Schoen Wilfried Van Moer overleden]</ref> ;21 augustus * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse muzikantj [[Don Everly]], bekèndj van de [[Everly Brothers]], sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2021-08-21/don-everly-brothers-dies Los Angeles Times - Don Everly, of harmonizing rock ‘n’ roll pioneers the Everly Brothers, dies at 84]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse chirurg [[Jan Nico Homan van der Heide]], oetvènjer van de [[pacemaker]], sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6153469/uitvinder-van-de-pacemaker-jan-nico-homan-van-der-heide-94-overleden.html Nu.nl - Uitvinder van de pacemaker Jan Nico Homan van der Heide (94) overleden]</ref> ;18 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Britse kemik [[Sean Lock]] sjtörf op 58-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58254859 BBC.com - Sean Lock: Comedian and 8 Out of 10 Cats captain dies aged 58]</ref>{{doedbekèndj}} ;15 augustus * ''Zuud-Azië'': De [[Taliban]] beginne aan 't innumme van [[Kaboel]]. * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Gerd Müller]] sjtörf op 75-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]]. ;14 augustus * ''Natuur en milieu'', ''Naord-Amerika'': [[Haïti]] weurt geraak door 'nen aerdsjóddel van 7,2 op de MM-sjaol.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6151426/vrees-voor-slachtoffers-na-zware-aardbeving-haiti.html Nu.nl - Vrees voor slachtoffers na zware aardbeving Haïti]</ref> ;12 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen dichter [[K. Schippers]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6151189/dichter-k-schippers-84-overleden-aan-gevolgen-van-kanker.html Nu.nl - Dichter K. Schippers (84) overleden aan gevolgen van kanker]</ref> ;11 augustus * ''Natuur en milieu'': In [[Floridia]] op [[Sicilië]] weurt 'n temperatuur van 48,8 graod gemaete. Dit is 'n Europees wermderecord.<ref>[https://www.corriere.it/cronache/21_agosto_11/sicilia-floridia-48-gradi-7c7a0094-faaf-11eb-ba5f-da3c10b6af90.shtml Corriere della Sera - Caldo in Sicilia: a Floridia ci sono 48,8 gradi, la temperatura più alta mai registrata in Europa]</ref> ;10 augustus * ''Belsj Limburg'': De Belsj-Limbörgse influencer [[Lara Switten]] sjtörf op 35-jäörige laeftied aan [[baarmojerhauskanker]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210811_95355502 De Standaard - Terminaal zieke mamablogster overleden: ‘Lara zal altijd ons lichtpuntje zijn’]</ref> ;9 augustus * ''Natuur en milieu'': De [[IPCC]] publiceert 't ierste deil van zie zèsde rapport. Volgens hun kan de [[klimaatopwerming]] nog wel tot 5 graod oploupe es neet gaw hiel väöl mie weurt gedaon. ;8 augustus * ''Sjport'': De [[Olympische Zomerspeule 2021|Olympische Speule]] in [[Tokio]] loupe aaf. Zoewel Nederlandj (10 gouwe medajes, 12 zilvere en 14 brónze) es 't Belsj (3 gouwe, 1 zilvere ne 2 brónze) degen 't oetzunjerlik good. ;7 augustus * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse funkmuzikantj [[Dennis Thomas]], bekèndj van [[Kool & The Gang]], sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6150308/kool-the-gang-medeoprichter-dennis-thomas-70-overleden.html Nu.nl - Kool & The Gang-medeoprichter Dennis Thomas (70) overleden]</ref> ;5 augustus * ''Sjport'': [[Lionel Messi]] verlèngk zien aafloupendj contrak mit [[FC Barcelona]] neet.<ref>[https://www.fcbarcelona.es/es/futbol/primer-equipo/noticias/2207655/leo-messi-no-seguira-ligado-al-fc-barcelona FC Barcelona - Leo Messi no seguirá ligado al FC Barcelona]</ref> ;1 augustus * ''Sjport'': Oppe Olympische Sjpaele in Tokyo haolt gymnas [[Nina Derwael]] oet [[Sintruin]] de gouwe medaje oppe oongelieke brögk.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210801_94073657 De Standaard - Goud! Nina Derwael kroont zich tot olympisch kampioene op brug met ongelijke leggers]</ref><ref>[https://sporza.be/nl/matches/turnen/2021-07/goud-nina-derwael-zweeft-en-zwaait-naar-olympische-titel-aan-de-brug~1627771311757/ Sporza - Goud! Nina Derwael zweeft en zwaait naar olympische titel aan de brug]</ref> * ''Sjport/Oes-Europa'': De Wit-Russische loupster [[Krystsina Tsimanowskaja]] geit op de vlöch. Ze zal later asiel kriege in [[Pole]]. ===juli=== ;30 juli * ''Nederlands Limburg'': In [[Ni-jwieërt]] tröf de pelitie 't groetste [[crystal meth]]lab aan wat oets in Nederlandj is gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6148749/politie-vindt-in-nederweert-grootste-crystalmethlab-ooit-in-nederland.html Nu.nl - Politie vindt in Nederweert grootste crystalmethlab ooit in Nederland]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Guadeloupese muzikantj [[Jacob Desvarieux]], gróndlègker van de [[zouk]], sjtörf op 65-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2392152-reacties-op-overlijden-jacob-desvarieux-iconische-stem-van-antillen NOS.nl - Reacties op overlijden Jacob Desvarieux: iconische stem van Antillen]</ref> ;28 juli * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse bassis [[Dusty Hill]], bekèndj van [[ZZ Top]], sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/31287/zz-top-bassist-dusty-hill-overleden NPO Radio 2 - ZZ Top-bassist Dusty Hill overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n [[Dominicaanse Rippubliek|Dominicaanse]] [[merengue]]- en [[salsa]]muzikantj [[Johnny Ventura]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nbcnews.com/news/latino/johnny-ventura-legendary-dominican-merengue-singer-dies-81-n1275345 NBC News - Johnny Ventura, legendary Dominican merengue singer, dies at 81]</ref> ;27 juli *''Duutsjlandj'': Bie 'n zjwaor explosie op 'n industrieterrein in [[Leverkusen]], kórtbie [[Kölle]], zeen twie persoene óm 't laeve gekómme. 31 luuj raakde gewóndj en vief luuj zeen nog vermis.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/een-dode-zestien-gewonden-en-vier-vermisten-na-explosie-chemiepark-leverkusen~a13c856d/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F ''Twee doden, vijf vermisten en tientallen gewonden na explosie chemiepark Leverkusen''. Casper Naber - AD, 27 juli 2021]</ref> ;26 juli * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen acteur [[Michel Van Dousselaere]] sjtörf op 73-jäörige laeftied aan de gevolge van progressief [[afasie]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210727_93708344 De Standaard - Acteur Michel Van Dousselaere overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': [[Joey Jordison]], ex-drummer van [[Slipknot]], sjtörf op 46-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6148146/voormalige-slipknot-drummer-joey-jordison-46-overleden.html Nu.nl - Voormalige Slipknot-drummer Joey Jordison (46) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Hero Muller]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.rtvnoord.nl/nieuws/838514/acteur-hero-muller-boven-wotter-is-overleden RTV Noord - Acteur Hero Muller (Boven Wotter) is overleden]</ref> ;24 juli *''Belsj'': Zjwaore raegeval zörg opnuuj veur euverlas in deile van [[Wallonië]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20210724_96958967 ''Wéér chaos in België: modderstromen trekken door Dinant, auto’s drijven mee''. De Limburger, 24 julie 2021]</ref> ;23 juli * ''Nederlands Limburg'', ''Politiek'': [[Zitterd-Gelaen]] dreug zoe'n 45.000 euro bij aon't ''[[Volwassenenfonds]]'', boe de gemeinte ziech vaanaof [[1 september]] bij aonsleet. 't Foonds vergeujd [[sport]]- en [[cultuur]]activiteite veur [[börger]]s mèt e lieg [[inkoume]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20210723_94817691 De Limburger - Wie geen geld overhoudt voor de sportclub of fanfare, kan dit in Sittard-Geleen vergoed krijgen]</ref> ;19 juli * ''Vereinig Keuninkriek'': In [[Èngelandj]] waere alle beperkinge ómtrèntj [[COVID-19]] opgeluf. Hie is groete kritiek op, ómdet 't aantal besjmettinge de lèsten tied henjig oplöp. ;18 juli * ''Sjport'': [[Tadej Pogačar]] wintj de 108e [[Runj van Frankriek]]. 't Is nao veurig jaor d'n twiede kier det hae de euverwinning pak. ;16 juli * ''Nederlands Limburg'', ''Natuur en milieu'': De [[Maas (revier)|Maas]] bie [[Èèsjde]] bereik e [[debiet]] van 3260 m³/s; 'n absoluut record.<ref>[https://twitter.com/RWS_ZN/status/1415952460343037956 Twitter - Rijkswaterstaat Zuidnederland]</ref> * ''Nederlands Limburg, Belsj Limburg'': D'n diek van 't [[Julianakenaal]] bie [['t Voelwames]], en dae van d'n [[Demer]] bie [[Herk]] braeke door.<ref>Extra journaol [[NOS]]</ref><ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20210716_94577237 Het Belang van Limburg - Dichten van bres in Demer gestart: “Gelukkig daalt het waterpeil lichtjes”]</ref> ;15 juli * ''Nederlandj'': Misdaodversjlaaggaever [[Peter R. de Vries]] sjtörf op 64-jäörige laeftied aan de wónje die hae de waek deveur bie d'n aansjlaag op häöm opleep.<ref>[https://www.nu.nl/peter-r-de-vries/6143983/peter-r-de-vries-64-overleden-aan-verwondingen-na-moordaanslag-in-amsterdam.html Nu.nl - Peter R. de Vries (64) overleden aan verwondingen na moordaanslag in Amsterdam]</ref> * ''Economie'', ''Nederlands Limburg'': [[DSM]] kundeg aon per 2023 te goon verhuize vaan [[Heële|Heerle]] nao [[Mestreech]].<ref>[https://www.nu.nl/economie/6145707/dsm-verhuist-na-121-jaar-het-hoofdkantoor-binnen-limburg.html Nu.nl - DSM verhuist na 121 jaar het hoofdkantoor binnen Limburg]</ref> * ''Sjport'': De Britsen darter [[Andy Fordham]] sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.thesun.co.uk/sport/15603043/andy-fordham-dead/?utm_medium=Social&utm_campaign=sunsporttwitter&utm_source=Twitter#Echobox=1626364126 The Sun - DARTS SHOCK DEATH Andy Fordham dead at 59: Former world darts champion ‘Viking’ passes away as Adrian Lewis leads tributes]</ref> ;14 juli * ''Natuur en milieu, Nederlands Limburg, Belsj, Duutsjlandj'': Zjwaore raegeval veurt in 't sjtruimgebeed van de Maas en de Rien tot groete euversjtruiminge. Sjtraote en hoezer loupe ónger, [[Valkeberg]] raak van de boetewaereld aafgesjnoje en in 't Belsj en Duutsjlandj valle mie es hóngerd doeje.<ref>[https://web.archive.org/web/20210716075801/https://www.fr.de/panorama/tief-bernd-unwetter-ueber-deutschland-talsperre-bei-wuppertal-laeuft-ueber-rettungskraefte-sterben-90862156.html Frankfurter Rundschau - Unwetter über Deutschland: Mindestens 19 Tote in NRW und Rheinland-Pfalz - Zahlreiche Vermisste]</ref><ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210715_92632113 De Standaard - Liveblog regen | Tiental huizen ingestort in Luikse gemeente, man verdronken, meisje vermist]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210715085405/https://www.1limburg.nl/voedseltekort-dreigt-valkenburg-vanwege-hoogwater?context=topstory 1Limburg - Voedseltekort dreigt in Valkenburg vanwege hoogwater]</ref> ;11 juli * ''Sjport'': [[Italiaans hierevoetbalèlftal|Italië]] weurt [[Europees kampioensjap hierevoetbal 2021|Europees kampión hierevoetbal]] door nao penanties [[Ingels hierevoetbalèlftal|Èngelandj]] te versjlaon. * ''Sjport'': [[Anna van der Breggen]] wintj veur de veerde kier de [[Giro Rosa]]. * ''Sjport'': [[Novak Djokovic]] wintj veur de zèsde kier [[Wimbledon]] door in veer sets (6-7 (4), 6-4, 6-4, 6-3) te winne van [[Matteo Berrettini]]. ;10 juli * ''Sjport'': De Australische [[Ashleigh Barty]] wintj Wimbledon door in drie sets (6-3, 6-7 (4), 6-3) de Tsjechische [[Karolína Plísková]] te versjlaon. * ''Sjport'': [[Argentijns hierevoetbalèlftal|Argentinië]] wintj de [[Copa América]] daor mit 1-0 van [[Braziliaans hierevoetbalèlftal|Brazilië]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[Ziggo Sport]]</ref> ;7 juli * ''Caribisch gebeed'': D'n [[Haïti]]aanse presidentj [[Jovenel Moïse]] weurt op 53-jäörige laeftied in zie hoes doedgesjaote.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-57750358 BBC News - Haitian president killed in attack at home]</ref> ;6 juli * ''Nederlandj'': Misdaadversjlaggaever [[Peter R. de Vries]] weurt naergesjaote in [[Amsterdam]] en in kritieke toesjtandj nao 't krankehoes gebrach.<ref>[https://web.archive.org/web/20210706193413/https://www.1limburg.nl/peter-r-de-vries-neergeschoten-amsterdam ''Peter R. de Vries neergeschoten in Amsterdam''. Frits van Otterdijk - 1limburg, 6 juli 2021]</ref> ;5 juli * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsj-Amerikaanse zenger [[Bill Ramsay]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210705163749/https://www.faz.net/agenturmeldungen/dpa/schlagersaenger-bill-ramsey-gestorben-17422998.html FAZ - Schlagersänger Bill Ramsey gestorben]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Italiaanse zengeres en actries [[Raffaella Carrà]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6143739/italiaanse-zangeres-en-actrice-raffaella-carra-op-78-jarige-leetijd-overleden.html Nu.nl - Italiaanse zangeres en actrice Raffaella Carrà op 78-jarige leetijd overleden]</ref> ;2 juli * ''Sjport'': De Belzje cyclocrosster [[Jolien Verschueren]] sjtörf op 31-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210702_92970564 De Standaard - Veldrijdster Jolien Verschueren op 31-jarige leeftijd overleden]</ref> ;1 juli * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse componis [[Louis Andriessen]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/geen-componist-in-nederland-was-zo-invloedrijk-als-louis-andriessen-1939-2021~b9976a66/?utm_source=link&utm_medium=app&utm_campaign=shared%20content&utm_content=free de Volkskrant - Geen componist in Nederland was zo invloedrijk als Louis Andriessen (1939-2021)]</ref> ===juni=== * ''Belsj'': In [[Vlaandere]] óntsjteit e sjendaal róndj de gróndjvervoeling mit [[PFOS]] ('n hiel lestig aafbraekbaar sjtóf) door 't [[3M]]-febrik in [[Zwijndrecht (Belsj)|Zwijndrecht]]. Ónger mie de euverheid weurt verwete dao lank neet op te höbbe gelèt. ;30 juni * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Donald Rumsfeld]], ex-minister van Defensie, sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/06/30/politics/donald-rumsfeld-dead/index.html CNN.com - Donald Rumsfeld, former secretary of defense, dies at 88]</ref> * ''Sjport'': De Zjweedse voetballer [[Inge Danielsson]], dae ónger mie bie [[AFC Ajax]] voetbalde, sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6142898/danielsson-maker-van-legendarische-goals-ajax-in-europa-cup-overleden.html Nu.nl - https://www.nu.nl/voetbal/6142898/danielsson-maker-van-legendarische-goals-ajax-in-europa-cup-overleden.html]</ref> ;29 juni * ''Natuur en milieu, Nederlands Limburg'': Bove Zuid-Limbörg (en deile vaan 't Belsj) breke zwoer [[rege]]sjore oet, die lokaol groete watereuverlas geve. In Mestreech vèlt 87,2 mm rege binnen 't oor; heimèt weurt e lendelek record gebroke.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6142587/onweersbuien-breken-stokoud-record-872-millimeter-neerslag-in-maastricht.html Nu.nl - Onweersbuien breken stokoud record: 87,2 millimeter neerslag in Maastricht]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlands-Limbörgse taolweitesjapper [[Flor Aarts]], oteur vaan diverse beuk euver 't [[Mestreechs]], störf op 86-jaorege leeftied.<ref>[https://neerlandistiek.nl/2021/07/overleden-flor-aarts-1934-2021/#comment-27317 Neerlandistiek.nl - Overleden: Flor Aarts (1934-2021)]</ref> ;26 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis en pianis [[Frederic Rzewski]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gramophone.co.uk/classical%20music%20news/article/the-american-composer-and-pianist-frederic-rzewski-has-died Gramophone - The American composer and pianist Frederic Rzewski has died]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Kameroenese zenger [[Wes Madiko]] sjtörf op 57-jäörige aan de gevolge van 'n infectie.<ref>[https://www.237online.com/cameroun-deces-ce-jour-de-lartiste-wes-madiko/?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter 237 online - Cameroun : Décès ce jour de l’artiste WES MADIKO]</ref> ;25 juni * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Derek Chauvin]], de blauwe dae verantjwaordelik is veur d'n doed van [[George Floyd]], weurt tot 22 1/2 jaor gevangenis veroerdeild.<ref>[https://edition.cnn.com/us/live-news/derek-chauvin-sentencing/h_d79ed2f75f8f02c3bbef5d7f4de58e06 CNN.com - Derek Chauvin sentenced to 22.5 years for George Floyd's murder]</ref> ;23 juni * ''Economie'': D'n Amerikaansen informaticus [[John McAfee]], bekèndj van zienen antivirussofwaer, begeit in ziene cel in Sjpanje zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6141354/antiviruspionier-john-mcafee-dood-aangetroffen-in-spaanse-cel.html Nu.nl - Antiviruspionier John McAfee dood aangetroffen in Spaanse cel]</ref> ;20 juni * ''Belsj Limburg'': In 'ne bós kórtbie [[Mezeik]] weurt 't liek van [[Jürgen Conings]] gevónge.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210620_94135500 De Standaard - Parket bevestigt: gevonden lichaam is dat van Jürgen Conings]</ref> ;18 juni * ''Sjport'': D'n Italiaanse voetballer [[Giampiero Boniperti]], tösje 1946 en 1961 sjtersjpaeler van [[Juventus]], sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/18-06-2021/morto-giampiero-boniperti-bandiera-presidente-onorario-juventus-4102077682371.shtml La Gazzetta dello Sport - È morto Boniperti, bandiera e presidente onorario della Juve]</ref> * ''Belsj'': In [[Antwerpe (sjtad)|Antwerpe]] vilt 'n sjaol in aanboew in. Hiebie valle vief doeje.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210618_94712633 De Standaard - School in opbouw deels ingestort in Antwerpen: een dodelijk slachtoffer, negen in ziekenhuis]</ref> * ''Nederlandj'': 't Demissionair [[kabinèt-Rutte III]] kunjig per 26 juni 'n groete aafsjaoling van de [[Coronacrisis in Nederlandj|maotraegele taege COVID-19]] aan.<ref>Live-oetzenjing [[NPO]] 1</ref> ;17 juni * ''Afrika'': [[Kenneth Kaunda]], presidentj van [[Zambia]] van 1964 bis 1991, sjtörf op 97-jäörige laeftied. ;15 juni * ''Kóns en cultuur'': De Belzje jäögbokesjriever [[Dirk Bracke]] sjtörf op 68-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210615_96212181 De Standaard - Jeugdauteur Dirk Bracke op 68-jarige leeftijd overleden]</ref> ;13 juni * ''Midde-Oeste, Politiek'': In [[Israël]] kump nao diverse mislökde formaties en nuuj verkezinge 'n regering ónger [[Naftali Bennett]] tot sjtandj. De regering berós op 'n links-rechse mónstercoalitie die veural es doel haet de lankjäörige premier [[Benjamin Netanyahu]] en zien [[Likoed]]partie van de mach te hawwe. ;12 juni * ''Nederlandj, Politiek'': Nao diverse inhaudelike en persuunlike conflikte sjtap Kamerlid [[Pieter Omtzigt]] oet 't [[CDA]].<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6139104/pieter-omtzigt-zegt-cda-lidmaatschap-op-wil-op-termijn-terugkeren-als-zelfstandig-kamerlid.html Nu.nl - Pieter Omtzigt zegt CDA-lidmaatschap op, wil op termijn terugkeren als zelfstandig Kamerlid]</ref> ;11 juni * ''Kóns en cultuur'': De Ierse sjriefster [[Lucinda Riley]] sjtörf op 55-jäörige laeftied. * ''Sjport'': 't [[Europees kampioensjap hierevoetbal 2021|Europees kampioensjap hierevoetbal]] begintj nao e jaor oetsjtèl mit 'n 0-3 euverwinning van [[Italiaans hierevoetbalèlftal|Italië]] op [[Turks hierevoetbal|Turkieë]].<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;8 juni * ''Zuudoes-Europa'': [[Ratko Mladić]] weurt ouch in hoeger beroop tot laeveslank veroerdeild.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6138229/slager-van-srebrenica-mladic-ook-in-hoger-beroep-veroordeeld-tot-levenslang.html Nu.nl - 'Slager van Srebrenica' Mladic ook in hoger beroep veroordeeld tot levenslang]</ref> ;7 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[A.L. Snijders]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/a-l-snijders-uitvinder-van-het-zeer-korte-verhaal-op-83-jarige-leeftijd-overleden~b5fc6576/ De Volkskrant - A.L. Snijders, uitvinder van het Zeer Korte Verhaal, op 83-jarige leeftijd overleden]</ref> ;3 juni * ''Nederlandj'': De Nederlandsen theoloog [[Anne van der Meiden]], ónger mie bekèndj van zien [[Biebel]]vertalinge in 't [[Twents]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nd.nl/geloof/geloof/1038117/theoloog-anne-van-der-meiden-91-overleden Nederlands Dagblad - Anne van der Meiden (1929-2021), theoloog in het Twents]</ref> ;1 juni * ''Nederlands Limburg'': In [[Lin]] waere vieftig Roemeense wirkluuj óntdèk die ónger extreem sjlechte en gevierlike ómsjtenjighede laeve.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6136888/gemeente-maasgouw-ontdekt-vijftig-arbeidsmigranten-in-erbarmelijke-situatie.html Nu.nl - Gemeente Maasgouw ontdekt vijftig arbeidsmigranten in erbarmelijke situatie]</ref> ===mei=== ;29 mei * ''Sjport'': [[Chelsea F.C.]] wintj veur d'n twiede kier de [[UEFA Champions League]] daor mit 1-0 te winne van [[Manchester City FC]].<ref>Live-oetzenjing [[SBS 6]]</ref> ;26 mei * ''Nederlandj'': D'n tribbenaal in [[D'n Haag]] verplich [[Shell]], in 'n zaak aangesjpanne daor [[Milieudefensie]], ziene CO₂-oetsjtoet taege 2030 mit 45% te vermènjere.<ref>[https://www.nu.nl/klimaat/6135292/milieudefensie-wint-historische-klimaatzaak-shell-moet-co2-uitstoot-verlagen.html Nu.nl - Milieudefensie wint historische klimaatzaak: Shell moet CO2-uitstoot verlagen]</ref> * ''Sjport'': [[Villarreal CF|Villarreal]] wintj de [[UEFA Europa League]] daor mit 1-1 (penanties 11-10) van [[Manchester United F.C.|Manchester United]] te winne. 't Aantal nujige penanties waor mit 22 oetzunjerlik groet.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6135775/villarreal-verrast-united-na-zinderende-penaltyreeks-en-wint-europa-league.html Nu.nl - Villarreal verrast United na zinderende penaltyreeks en wint Europa League]</ref> ;24 mei * ''Afrika'': [[Assimi Goïta]], kóllenel en vice-presidentj van [[Mali]], zèt in 'ne coup presidentj [[Bah Ndaw]] aaf. Ndaw waor in september 2020 zelf daor 'ne coup aan de mach gekómme. ;23 mei * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Eric Carle]], bekindj van 't kingerbook "Rupsje Nooitgenoeg", sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6135779/schrijver-eric-carle-91-van-kinderboek-rupsje-nooitgenoeg-overleden.htmlhttps://www.nu.nl/cultuur-overig/6135779/schrijver-eric-carle-91-van-kinderboek-rupsje-nooitgenoeg-overleden.html ''Schrijver Eric Carle (91) van kinderboek Rupsje Nooitgenoeg overleden''. Nu.nl - 27 mei 2021]</ref> * ''Oes-Europa'': 'ne Vlöch van [[Ryanair]] mit aan baord de Wit-Róssische oppositiefiguur [[Roman Protasevitsj]] weurt op las van de regering baove [[Wit-Róslandj]] oet de loch gehaold. Protasevitsj weurt nao lanjing astrein gearresteerd. * ''Zuud-Europa'': 'n Kabelbaon in 't Italiaans dörpke [[Stresa]] ([[Piemonte]]) sjtort door sjlech óngerhaud en sabotaasj denaer. Alle inzittende op eine nao kómme óm. * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Grand Prix van [[Monaco]] en pak daomit veur d'n ierste kier de leiing in 't WK-klassemènt. ;22 mei * ''Afrika'': De [[völkaan]] [[Nyiragongo]] in 't oeste van [[Congo-Kinshasa]] bersj oet. 32 luuj kómme óm en in diverse dörper róndj [[Goma]] is groete materieel sjaoj. * ''Sjport'': Mit zienen 41e gool van 't sezón brik [[Robert Lewandowski]] 't aud record van [[Gerd Müller]], wat jaorelank veur ónversjlaonbaar woort gehauwe.<ref>[https://www.bild.de/sport/fussball/fussball/fc-bayern-fc-augsburg-5-2-robert-lewandowski-holt-sich-den-rekord-76484288.bild.html Bild - Das 41. Tor! Lewy-Rekord Sekunden vorm Abpfiff]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Italië wintj de 65e editie van 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje "Zitti e buoni", oetgeveurd door [[Måneskin]]. ;20 mei * ''Midde-Oeste'': Op initiatief van [[Egypte]] sjlete [[Israël]] en [[Hamas]] 'ne waopesjtilsjtandj. * ''Sjport'': [[Club Brugge]] weurt daor e 3-3 gelieksjpael taege Anderlecht veur de 17e kier kampión voetbal van 't Belsj. ;18 mei * ''Belsj Limburg'': Kepraol en sjeetinsjtructeur Jürgen C. oet [[Lanker]] vertrèk zjwaorbewaopendj mit 't veurnumme zich mit geweld taege de euverheid te waere.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210518_95838020 De Standaard - Meest onrustwekkende wapens van militair teruggevonden, klopjacht gaat verder]</ref> ;10 mei * ''Frankriek'': De Franse [[seriemaordenaer]] [[Michel Fourniret]], biegenaamp 't 'mónster van de Ardenne', sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210510_94290438 De Standaard - Seriemoordenaar Michel Fourniret overleden]</ref> ;2 mei * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] weurt veur de 35e kier landskampión daor mit 4-0 van [[FC Emmen]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In [[Gebrook]] weurt 'ne man doedgesjote. De pelitie haet miejer verdachte in beeld.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6131101/dode-bij-schietincident-in-limburgs-hoensbroek-politie-zoekt-verdachten.html Nu.nl - Dode bij schietincident in Limburgs Hoensbroek, politie zoekt verdachten]</ref> ;1 mei * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen detectiveauteur [[Pieter Aspe]] sjtörf op 68-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210501_97142266 De Standaard - Succesauteur Pieter Aspe overleden]</ref> ===april=== ;30 april * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Hans van Baalen]] ([[VVD]]) sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6130673/vvd-politicus-hans-van-baalen-60-overleden-na-kort-ziekbed.html Nu.nl - VVD-politicus Hans van Baalen (60) overleden na kort ziekbed]</ref> ;29 april * ''Kóns en cultuur'': De Marokkaans-Nederlandse sjriever [[Hafid Bouazza]] sjtörf op 51-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6130456/auteur-hafid-bouazza-51-overleden-na-ziekte.html Nu.nl - Auteur Hafid Bouazza (41) overleden na ziekte]</ref> ;28 april * ''Vereinigde Sjtaote'', ''Weitesjap'': D'n Amerikaansen astronaut [[Michael Collins]], bekindj vanne Apollo 11-missie in juli [[1969]], sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6130365/astronaut-eerste-maanlanding-michael-collins-90-overleden.html NU.nl - Astronaut eerste maanlanding Michael Collins (90) overleden]</ref> * ''Nederlandj'': De door de regering ingesjtèlde [[aovendjklok]] löp aaf. Ouch winkele en terrasse gaon weer aop. ;25 april * ''Kóns en cultuur'': De Franse modeóntwerper [[Alber Elbaz]] sjtörf op 59-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210425_93528339 De Standaard - Modeontwerper Alber Elbaz onverwacht overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj [[Luuk-Bastenaoke-Luuk]] bie de vrouwluuj, en [[Tadej Pogačar]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Racing Gènk]] wintj de [[Croky Cup]] daor in de finaal mit 1-2 van [[Standard Luuk]] te winne.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210425_97454948 De Standaard - Racing Genk klopt Standard in spannende bekerfinale]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Bie de 93e [[Academy Awards]] weurt ''[[Nomadland]]'' bekroend tot bèste film, [[Anthony Hopkins]] tot bèsten acteur en [[Frances McDormand]] tot bèste actries. ;24 april * ''Kóns en cultuur'': De Oesteriekse mezzosopraan [[Christa Ludwig]] sjtörf op 93-jäörige laeftied. ;21 april * ''Zuudoes-Azië'': D'n Indonesischen [[óngerzieboot]] ''KRI Nanggala (402)'' raak mit 53 opvarendje vermis in de [[Balizie]]. Later bliek det ze gezónken is en daobie in drie sjtökker is gebraoke. * ''Sjport'': [[Anna van der Breggen]] wintj veur de zevende kier de [[Welzje Piel]] bie de vrouwluuj, 'n absoluut record. [[Julian Alaphilippe]] wintj bie de mansluuj.<ref>Live-oetzenjinge NOS</ref> ;20 april * ''Vereinigde Sjtaote'': Derek Chauvin, de blauwe dae [[George Floyd]] bie 'n arrestatie haet verwörg, weurt sjöljig bevónge.<ref>[https://edition.cnn.com/us/live-news/derek-chauvin-trial-04-20-21/index.html CNN.com - Derek Chauvin guilty in death of George Floyd]</ref> * ''Afrika'': [[Idriss Déby Itno]], saer 1990 presidentj van [[Tsjaad]], sjtörf op 68-jäörige laetied, volgens officieel berichte aan oorlogswónje.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210420_94557859 De Standaard - President van Tsjaad overleden door oorlogsverwondingen, één dag na herverkiezing]</ref> * ''Sjport'': Daor e verlees taege [[Arminia Bielefeld]] degradeert [[Schalke 04]] oet de [[Bundesliga (hierevoetbal)|Bundesliga]].<ref>[https://www.bild.de/sport/fussball/fussball/schalke-04-letzter-funke-hoffnung-weg-schalke-abgestiegen-76137172.bild.html Bild - Schalke abgestiegen!]</ref> ;19 april * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Willy van der Kuijlen]] sjtörf op 74-jäörige laeftied aan complicaties van de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://www.volkskrant.nl/sport/mister-psv-willy-van-der-kuijlen-op-74-jarige-leeftijd-overleden~b2272455/?utm_campaign=shared_earned&utm_medium=social&utm_source=twitter De Volkskrant - ‘Mister PSV’ Willy van der Kuijlen op 74-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Weitesjap'': De [[Mars (planeet)|Mars]]helikopter Ingenuity, deil van de [[Perseverance]]-missie, vluug euver 't oppervlaak van Mars. 't Is d'n ierste kier det e minsjelik tuug 'n gecontroleerde vlöch door 'n boetenaerdse atmosfeer deit.<ref>[https://www.nasa.gov/image-feature/jpl/ingenuity-s-first-black-and-white-image-from-the-air NASA - Ingenuity’s First Black-and-White Image From the Air]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Walter Mondale]], van 1977 bis 1981 vice-presindentj ónger [[Jimmy Carter]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210420060621/https://www.axios.com/walter-mondale-dies-vice-president-f8b5bfaf-bec1-44c5-8120-811c6f1a664b.html?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=editorial&utm_content=politics-breaking Axois - Former Vice President Walter Mondale dies at 93]</ref> ;18 april * ''Sjport'': [[Marianne Vos]] wintj de [[Amstel Gold Race 2021|Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Wout Van Aert]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] pak veur d'n twintigste kier de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker veur mansluuj]] daor in de finale mit 2-1 te winne van [[SBV Vitesse]]. * ''Sjport'': Twelf Europese voetbalclubs prizzentere e plan veur de [[Super League]], 'n gesjlaote competitie die de [[UEFA Champions League]] zouw mótte vervange.<ref>[https://thesuperleague.nl/#landing_slides Officieel Website]</ref> Direk denao kómme väöl luuj en organisaties mit koej reacties. ;16 april * ''Naord-Amerika'': [[Raúl Castro]] sjtop es leier van de Communistische Partie op [[Cuba]]. Iejer sjtopde hae al es presidentj van 't landj. ;10 april * ''Sjport'': De Ierse [[Rachael Blackmore]] wintj mit [[Minella Times]] de [[Grand National]]. Ze is de ierste vrouwelike ruter die dit evenemènt wintj. ;9 april * ''Nederlands Limburg'': Gouvernäör [[Theo Bovens]] en 't Colleesj van [[Gedeputeerde Sjtaote]] sjtappe op in de naosjleip van de Vrehen-affair.<ref>[https://web.archive.org/web/20210409183710/https://www.1limburg.nl/gouverneur-theo-bovens-stapt-op-ruimte-voor-nieuwe-start?context=default 1Limburg - Gouverneur Theo Bovens stapt op: 'Ruimte voor nieuwe start']</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': De Britse [[prins-gemaal]] [[Philip van Griekelandj en Daenemarke|Philip]] sjtörf op 99-jäörige laeftied. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rapper Earl Simmons, baeter bekèndj es [[DMX]], sjtörf op 50-jäörige laeftied aan de dènkelike gevolge van 'nen [[euverdosis]].<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6126157/rapper-dmx-50-overleden-na-mogelijke-overdosis-drugs.html Nu.nl - Rapper DMX (50) overleden na mogelijke overdosis drugs]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse zjuris [[Ramsey Clark]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/ramsey-clark-dead/2021/04/10/70314e68-9949-11eb-a6d0-13d207aadb78_story.html Washington Post - Ramsey Clark, attorney general who became a critic of U.S. policies, dies at 93]</ref> ;7 april * ''Weitesjap'': De Nederlands-Limbörgse taalweitesjapper [[Pieter Muysken]] sjtörf op 70- of 71-jäörige laeftied.<ref>[https://neerlandistiek.nl/2021/04/overleden-pieter-muysken-1950-2021/ Neerlandistiek.nl - Overleden: Pieter Muysken (1950 – 2021)]</ref>{{doedbekèndj}} ;4 april * ''Sjport'': D'n Daen [[Kasper Asgreen]] wintj de [[Runj van Vlaandere]] bie de mansluuj. [[Annemiek van Vleuten]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;1 april * ''Nederlandj'': 'n [[Motie van wantroewe]] weurt ingedeendj taege [[Mark Rutte]] en gesjteund door de ganse oppositie, naodet dudelik weurt det Rutte euver details oet de formatie haet gelaoge. ===miert=== ;31 miert * ''Belsj'': 'ne Brusselse richter verordonneert det de Belzje sjtaot alle maotraegele taege [[COVID-19]] binne de dartig daag mót sjrappe, of in 'ne baetere wèttelike basis deveur mót veurzeen.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210331_94032383 De Standaard - Rechter veroordeelt overheid tot opheffen alle coronamaatregelen]</ref> ;29 miert * ''Afrika'': De ''Ever Given'' weurt losgetrokke naodet ze 'n klein waek 't [[Suezkenaal]] haet geblokkeerd. * ''Sjport'': De Nederlandse gehandicapdesnowboardster [[Bibian Mentel]] sjtörf op 48-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6120666/bibian-mentel-48-overleden-aan-gevolgen-kanker.html Nu.nl - Bibian Mentel (48) overleden aan gevolgen kanker]</ref> ;28 miert * ''Sjport'': [[Wout Van Aert]] wintj [[Gent-Wevelgem]] bie de mansluuj, en [[Marianne Vos]] bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;26 miert * ''Nederlands Limburg'': De CDA-[[Gedeputeerde Staote|gedeputeerde]] [[Ger Koopmans]] en [[Hubert Mackus]] sjtappe op nao e sjendal róndj hunne partiegenoet [[Herman Vrehen]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6124164/cda-gedeputeerden-in-limburg-treden-per-direct-af-om-subsidieaffaire.html Nu.nl - CDA-gedeputeerden in Limburg treden per direct af om subsidieaffaire]</ref> ;23 miert * ''Afrika'', ''Economie'': 't Containersjeep de ''[[Ever Given]]'' sjtrand in 't [[Suezkenaal]], wat hiedaor lankdoerig weurt geblokkeerd. ;22 miert * ''Sjport'': D'n Amerikaanse basketballer [[Elgin Baylor]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6123451/legendarische-basketballer-elgin-baylor-op-86-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Legendarische basketballer Elgin Baylor op 86-jarige leeftijd overleden]</ref> ;21 miert * ''Belsj'': De [[SP.A]] verangert häöre naam officieel in [[Vooruit]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210321_93744731 De Standaard - SP.A is officieel Vooruit: ‘Definitief afstand van de stilstand’]</ref> ;20 miert * ''Sjport'': De Belsj [[Jasper Stuyven]] wintj [[Milaan-Sanremo]]. Hae blief daomit de favoriete veur.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210320_95657462 De Standaard - Jasper Stuyven wint Milaan-Sanremo]</ref> * ''Kóns en cultuur'': [[Astrid Roemer]] krieg es ierste Surinamer/se de [[Pries van de Nederlandse Lèttere]] toegekèndj.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210320_94897039 De Standaard - Astrid H. Roemer krijgt als eerste Surinaamse de Prijs der Nederlandse Letteren]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Egypte|Egyptische]] sjriefster [[Nawal El Saadawi]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6123190/egyptische-schrijfster-en-feminist-nawal-el-saadawi-89-overleden.html Nu.nl - Egyptische schrijfster en feminist Nawal El Saadawi (89) overleden]</ref> ;17 miert * ''Nederlandj'': In Nederlandj zeen verkezinge veur de [[Twiede Kamer]]. De [[VVD]] van premier [[Mark Rutte]] hilt zich, [[D66]] weurt de twiede groetste, dewiel de extreemrechse partieë zoe groet waere es alle linkse partieë same. In totaal haole neet minder es zevetien partieë de Kamer. * ''Afrika'': [[John Magufuli]], de zittende presidentj van [[Tanzania]], sjtörf op 61-jäörige laeftied; volgens officieel berichgaeving aan 'n hertkrenkde.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6122534/controversiele-president-van-tanzania-john-magufuli-61-overleden.html Nu.nl - Controversiële president van Tanzania John Magafuli (61) overleden]</ref> * ''Weitesjap'': De [[Abelpries]] veur 2021 weurt toegekèndj aan [[László Lovász]] en [[Avi Wigderson]] óm häör biedrage aan [[complexiteitstheorie|complixiteits-]] en [[grafetheorie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210324131323/https://www.abelprize.no/c76389/seksjon/vis.html?tid=76390 Abel Prize - The Abel Prize Laureates 2021 International Page]</ref> ;10 miert * ''Vereinigde Sjtaote'': 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]] sjtump in mit 't economisch sjteunpakkèt van 1,9 biljón dollar, in de geamendeerde vörm wie door de Senaot aongenom.<ref>[https://web.archive.org/web/20210310213106/https://edition.cnn.com/politics/live-news/stimulus-house-vote-03-10-21 CNN.com - Congress passes Biden's Covid-19 stimulus bill]</ref> ;9 miert * ''Belsj'': Naodet 't de Belzje pelitie lök berichte versjleuteld mit [[SkyECC]] te krake, waere tientalle krimmenele opgepak en groete kwantiteite drugs en geld in besjlaag genome.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210309_95926061 De Standaard - Grote drugsoperatie in het hele land: 17 ton cocaïne en 1,2 miljoen euro in beslag genomen]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen dirizjènt [[James Levine]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210317_95760252 De Standaard - Beroemde Amerikaanse dirigent James Levine op 77-jarige leeftijd overleden]</ref> ;6 miert * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wint d'n Italiaanse fietsrenklassieker [[Strade Bianche]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210306_95623542 De Standaard - Superieure Van der Poel wint Strade Bianche]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': Nao 't Hoes van Aafgevaerdigde sjtump ouch de Senaat in mit 't ómvankriek COVID-sjteunplan van [[Joe Biden]], is 't dan ouch mit 'n paar aanpassinge.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/03/05/politics/senate-covid-relief-vote-a-rama/index.html CNN.com - Senate passes Biden's $1.9 trillion Covid relief plan after all-night votes]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandsen oetvinder [[Lou Ottens]], dae bie [[Philips]] ónger mie 't [[cassettebendje]] bedach, sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.ed.nl/eindhoven/lou-ottens-philips-uitvinder-cassettebandje-overleden-we-waren-als-kleine-jongens-die-leuk-aan-het-spelen-waren~af8a81cd Eindhovens Dagblad - Lou Ottens, Philips-uitvinder cassettebandje, overleden: ‘We waren als kleine jongens die leuk aan het spelen waren’]</ref> ;3 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse cabaretier [[Jeroen van Merwijk]] sjtörf op 65-jäörige laeftied aan [[dermkanker]].<ref>[https://www.ad.nl/show/cabaretier-jeroen-van-merwijk-65-overleden~a448347e/ AD - Cabaretier Jeroen van Merwijk (65) overleden]</ref> ;1 miert * ''Frankriek'': [[Lies vaan staotshoofde vaan Fraankriek|Ex-presidentj]] [[Nicolas Sarkozy]] weurt óm [[corruptie]] tot drie jaor gevangenis veroerdeild, wovan twie veurwaerdelik.<ref>[https://www.lemonde.fr/politique/article/2021/03/01/nicolas-sarkozy-condamne-a-trois-ans-de-prison-dont-un-an-ferme-dans-l-affaire-des-ecoutes_6071580_823448.html Le Monde - Nicolas Sarkozy condamné à trois ans de prison dont un an ferme dans l’affaire des écoutes]</ref> ===fibberwarie=== ;27 fibberwarie * ''Sjport'': [[Davide Ballerini]] wintj [[Omloop Het Nieuwsblad]] bie de mansluuj, en [[Anna van der Breggen]] bie de vrouwluuj.<ref>[https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20210227_96661845 Het Nieuwsblad - Daar is de nieuwe Ballerini]</ref> ;26 fibberwarie * ''Vereinigde Sjtaote'': 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]] sjtump in mit e sjteunpakkèt aan 1,9 biljón [[Amerikaansen dollar|dollar]] veur door [[COVID-19]] en de daotaege getroffe maotregele geraakde sectore.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/02/26/politics/stimulus-package-covid-relief-house-vote/index.html CNN.com - House passes Biden's $1.9 trillion Covid relief package]</ref> ;21 fibberwarie * ''Sjport'': De Serf [[Novak Djokovic]] pak ziene negenden titel op de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de mansluuj daor de Rus [[Dmitri Medvedev]] in drie sets (6-3, 6-4, 6-2) te versjlaon. ;20 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': E vleegtuig op weeg vaan [[Mestreech Aoke Airport]] nao [[New York]] struit kort nao zien opstijge motoroonderdeile, die op [[Meersje|Meerse]] terechkoume.<ref>[https://web.archive.org/web/20210511030436/https://www.1limburg.nl/vliegtuig-verliest-metaaldelen-boven-meerssen?context=default 1Limburg - Vliegtuig verliest metaaldelen boven Meerssen]</ref> * ''Sjport'': De Japanse [[Naomi Osaka]] wintj de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-4, 6-3) van de Amerikaanse [[Jennifer Brady]] te winne. ;19 fibberwarie * ''Belsj'': De Belzje politicus [[Leopold Lippens]] sjtörf op 79-jäörige laeftied aan [[leukemie]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210219_94461892 De Standaard - Burgemeester van Knokke-Heist Leopold Lippens overleden]</ref> ;18 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': De Nederlands-Limburgse politicus [[Jan Mans]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.1limburg.nl/oud-politicus-jan-mans-pvda-overleden?context=topstory 1Limburg - Oud-politicus Jan Mans (PvdA) overleden]</ref> ;16 fibberwarie * ''Nederlandj'': De [[aovendklok|aovendjklok]], die de regering hauw ingesjtèld óm de verbreiing van [[COVID-19]] taege te gaon, weurt op las van de richter per direk opgeluf. Dezelfden daag weurt dit besjluut in hoeger beroop weer opgesjort.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6116806/geen-avondklok-meer-en-toen-toch-wel-weer-dit-gebeurde-er-dinsdag.html Nu.nl - Geen avondklok meer, en toen toch wel weer: dit gebeurde er dinsdag]</ref> ;15 fibberwarie * ''Economie'': De Nigeriaanse [[Ngozi Okonjo-Iweala]] weurt tot ierste vrouwelike en ierste Afrikaanse veurzitter van de [[WHO]] gekoze. * ''Kóns en cultuur'': D'n Dominicaanse muzikantj [[Johnny Pacheco]], pioneer van de [[salsa]], sjtörf op 85-jäörige laeftied aan complicaties van 'n lóngóntsjtaeking.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2021/feb/16/johnny-pacheco-co-founder-new-york-latin-label-fania-dies-aged-85 The Guardian - Johnny Pacheco, co-founder of New York's Latin label Fania, dies aged 85]</ref> ;14 fibberwarie * ''Zuud-Amerika'': D'n Argentiense politicus [[Carlos Menem]], dae van 1989 bis 1999 presidentj van 't landj waor, sjtörf op 90-jäörige laeftied. ;13 fibberwarie * ''Vereinigde Sjtaote'': De [[Senaat (Vereinigde Sjtaote)|Senaat]] sjprik ex-presidentj [[Donald Trump]] vrie van opsjteuke tot 'ne coup. Veur 'n veroerdeiling wier 'n twiedriede miejerheid nujig gewaes. ;10 fibberwarie * ''Belsj'': De jezuïet en politicus [[Luc Verstreylen]], sjtichter van [[Groen|Agalev]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210210_97999786 De Standaard - Agalev-stichter Luc Versteylen (93) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen oetgaever [[Larry Flynt]], bekèndj van 't [[pornografie|pornoblaad]] ''[[Hustler]]'', sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2368182-amerikaanse-porno-uitgever-larry-flynt-78-overleden.html NOS.nl - Amerikaanse porno-uitgever Larry Flynt (78) overleden]</ref> ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzpianis [[Chick Corea]] sjtörf op 79-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://glidemagazine.com/253567/jazz-keyboard-legend-chick-corea-dies-at-79/ Glide Magazine - Jazz Keyboard Legend Chick Corea Dies at 79]</ref> ;8 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse loupster [[Els Vader]] sjtörf op 61-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://archive.today/20210210010626/https://www.telegraaf.nl/sport/1202492278/voormalig-topatlete-els-vader-61-overleden De Telegraaf - Voormalig topatlete Els Vader (61) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soulzengeres [[Mary Wilson]], bekèndj van [[The Supremes]], sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.foxla.com/news/mary-wilson-of-the-iconic-music-group-the-supremes-dies-at-76 Fox11 - Mary Wilson of the iconic music group, The Supremes, dies at 76]</ref> ;7 fibberwarie * ''Sjport'': De 55e editie van de [[Super Bowl]] weurt gewonne door de [[Tampa Bay Buccaneers]], die de [[Kansas City Chiefs]] mit 31-9 versjlaon.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6115040/tampa-bay-buccaneers-wint-super-bowl-zevende-titel-voor-tom-brady-43.html Nu.nl - Tampa Bay Buccaneers wint Super Bowl, zevende titel voor Tom Brady (43)]</ref> ;5 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse rockband [[Golden Earring]] sjtop per direk naodet bekèndj weurt det gitaris [[George Kooymans]] aan [[ALS]] liet en neet mie kan optrejje.<ref>[https://www.ad.nl/show/ziekte-george-kooymans-betekent-einde-van-golden-earring-dit-is-een-doodsklap~aab3d5b1/ AD.nl - Ziekte George Kooymans betekent einde van Golden Earring: ‘Dit is een doodsklap’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Canadesen acteur [[Christopher Plummer]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://variety.com/2021/film/news/christopher-plummer-dead-sound-of-music-1234901760/ Variety - Christopher Plummer, Legendary ‘Sound of Music’ Star, Dies at 91]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandsen [[hónkbal]]ler [[Hans Urbanus]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2367677-honkbalpionier-han-urbanus-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html NOS.nl - Honkbalpionier Han Urbanus op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;3 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Belzje zenger-sjriever [[Kris De Bruyne]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210204_93953579 De Standaard - Vlaamse muzieklegende Kris De Bruyne (70) overleden]</ref> ;2 fibberwarie * ''Vereinig Keuninkriek'': De Britse veteraan [[Tom Moore]] sjtörf op 100-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://www.bbc.com/news/uk-england-beds-bucks-herts-55881753 BBC News - Captain Sir Tom Moore dies in hospital with coronavirus]</ref> ;1 fibberwarie * ''Zuudoes-Azië'': 't Laeger in [[Myanmar]] begeit 'ne sjtaotsgreep en arresteert [[Aung San Suu Kyi]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6113620/leger-myanmar-pleegt-staatsgreep-omstreden-aung-san-suu-kyi-opgepakt.html Nu.nl - Leger Myanmar pleegt staatsgreep, omstreden Aung San Suu Kyi opgepakt]</ref> ===jannewarie=== ;30 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse elektronicamuzikant en producent [[SOPHIE]] kump op 34-jäörige laeftied óm.<ref>[https://mixmag.net/read/musician-sophie-died-news Mizmag - Musician SOPHIE has died]</ref> ;28 jannewarie * ''Weitesjap'': De Nederlandse sjemis [[Paul Crutzen]], dae in 1995 de [[Nobelpries]] in de Sjemie won óm zien óngerzeuk nao de [[ozonlaog]], sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2366382-nobelprijswinnaar-scheikunde-paul-crutzen-overleden.html NOS.nl - Nobelprijswinnaar scheikunde Paul Crutzen overleden]</ref> ;23 jannewarie * ''Sjport'': [[Tom Dumoulin]] zeet veur oonbepaolden tied te stoppe mèt fietsrenne.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6107452/ongelukkige-dumoulin-30-stopt-voor-onbepaalde-tijd-met-wielrennnen.html?redirect=1 Nu.nl - Ongelukkige Dumoulin (30) stopt voor onbepaalde tijd met wielrennnen]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse talkshowprizzentator [[Larry King]], bekèndj van ónger mie [[CNN]], sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/kingsthings/status/1352960673978880000 Twitter - @kingsthings - officieel berich]</ref> * ''Róslandj'': In diverse sjtei demonstrere luuj taege de arrestatie van oppositieleier [[Aleksander Navalni]]. D'n ómvank van de proteste is veur Róslandj van óngekènde gruutde. * ''Nederlandj'': Drek nao de inveuring van de aovendklok kump 't op [[Urk]] tot relle en versjendeleringe. De volgenden daag gief 't relle in gans 't landj. ;22 jannewarie * ''Sjport'': D'n Amerikaansen [[hónkbal]]ler [[Hank Aaron]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6106202/amerikaanse-honkballegende-hank-aaron-op-86-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse honkballegende Hank Aaron op 86-jarige leeftijd overleden]</ref> ;21 jannewarie * ''Nederlandj'': De [[Twiede Kamer]] sjtump in samesjpraok mit 't kabinèt veur 'n [[aovendklok]] tösje 21.00 en 4.30, die vanaaf 23 jannewarie mót ingaon. De maotraegel is gemeindj óm, in verbandj mit de COVID-19-pandemie, illegaal fieskes taege te gaon.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6103926/kamer-achter-avondklok-vanaf-zaterdag-binnenblijven-tussen-2100-en-430-uur.html Nu.nl - Kamer achter avondklok: vanaf zaterdag binnenblijven tussen 21.00 en 4.30 uur]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje sjtripteikenaer [[Jean Graton]] sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210121164655/https://www.michelvaillant.com/actualite.php?id=261 Michel Vaillant - Jean Graton nous a quittés]</ref> ;20 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Joe Biden]] weurt beëidig es de 46e [[Lies van presidente van de Vereinigde Sjtaote|presidentj van de]] [[Vereinigde Sjtaote van Amerika]], en [[Kamala Harris]] es ziene vice-presidentj. Ze volge respectievelik [[Donald Trump]] en [[Mike Pence]] op.<ref>Live-oetzenjing [[CNN]]</ref> ;18 jannewarie * ''Nederlandj'': [[Lilianne Ploumen]] weurt veurgedrage es nuie fractieveurzitster van de [[PvdA]]. Ze zouw in die functie [[Lodewijk Asscher]] mote opvolge.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6102573/lilianne-ploumen-voorgedragen-als-nieuwe-lijsttrekker-van-pvda.html Nu.nl - Lilianne Ploumen voorgedragen als nieuwe lijsttrekker van PvdA]</ref> ;16 jannewarie * ''Duutsjlandj'': De [[CDU]] keus zich [[Armin Laschet]] es nuje partieleier. Hae geit [[Angela Merkel]] in die functie opvolge.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/inland/kommentar-mit-armin-laschet-geht-die-cdu-auf-nummer-sicher-17149342.html Frankfurter Allgemeine - Mit Laschet auf Nummer Sicher]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse producentj [[Phil Spector]] sjtörf op 81-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://www.tmz.com/2021/01/17/phil-spector-dead-dies-81/ TMZ - Phil Spector dead at 81]</ref> ;15 jannewarie * ''Nederlandj'': 't [[Kabinèt-Rutte III]] treujt aaf óm de [[Toesjlage-affair]]. Ómdet de verkezinge al in 't versjeet ligke, is dit in de ierste plaatsj 'n symbolische daod.<ref>[https://nos.nl/collectie/13855/artikel/2364513-kabinet-rutte-iii-gevallen-om-vernietigend-rapport-toeslagaffaire NOS.nl - Kabinet-Rutte III gevallen om vernietigend rapport toeslagaffaire]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': Op [[Celebes]] vèntj 'nen aerdsjóddel plaats mit 'n krach van 6,2. Tientalle luuj kómme óm, väöl hóngerde rake gewóndj.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6102362/ruim-800-gewonden-door-aardbeving-op-sulawesi-nog-vier-mensen-overleden.html Nu.nl - Ruim 800 gewonden door aardbeving op Sulawesi, nog vier mensen overleden]</ref> * ''Sjport'': De Franse motorcoureur [[Pierre Cherpin]] sjtörf op 52-jäörige laeftied, naodet hae vief daag iejer in de [[Dakarrally]] waor veróngelök.<ref>[https://www.nu.nl/sport/6102102/franse-motorcoureur-cherpin-52-overlijdt-vijf-dagen-na-val-in-dakar-rally.html Nu.nl - Franse motorcoureur Cherpin (52) overlijdt vijf dagen na val in Dakar Rally]</ref> ;14 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsjen illusionis [[Siegfried Fischbacher]] (van 't duo [[Siegfried & Roy]]) sjtörf op 81-jäörige laeftied aan [[sjlókdermkanker]].<ref>[https://www.focus.de/kultur/vermischtes/im-alter-von-81-jahren-nach-krebsdiagnose-star-magier-siegfried-fischbacher-ist-gestorben_id_12868600.html Focus.de - Nach Krebsdiagnose: Star-Magier Siegfried Fischbacher ist gestorben]</ref> ;13 jannewarie * ''Noord-Amerika'': [[Donald Trump]] weurt in 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]] officieel aangeklaag óm de couppoging van 'n waek iejer. 't Is d'n twiede kier det 'n aafzèttingsproceduur taegen 'm in gank weurt gezat. ;9 jannewarie * ''Zuuoes-Azië'': Kort nao 't opsjtiege sjtort vlöch 182 van [[Sriwijaya Air]], van [[Jakarta]] nao [[Pontianak]], in zie mit 62 luuj aan baord. ;8 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote'': Sociaal medium [[Twitter]] blokkeert 't account van [[Donald Trump]] permanent. Es rae neump 't diverse geweldsverhierlikinge en greujende geweldsdreiging ónger zienen aanhank. Trump haet 't platform es presidentj geraegeld veur officieel bekèndjmakinge en communicatie gebroek.<ref>[https://blog.twitter.com/en_us/topics/company/2020/suspension.html Twitter Blog - Permanent suspension of @realDonaldTrump]</ref> ;6 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote'': Dewiel e debat veur de formeel verkezing van [[Joe Biden]] es presidentj löp, dringe demonsjtrante, aangevuurd door d'n oettraejende presidentj [[Donald Trump]], mit geweld 't [[Capitool (Washington)|Capitool]] in.<ref>[https://edition.cnn.com/politics/live-news/congress-electoral-college-vote-count-2021/h_827fbc8cf8d03aba895c3a2f858d12ec CNN - US Capitol on lockdown after escalating situation among demonstrators]</ref> * ''Nederlandj'': In Nederlandj begintj de vaccinatie taege [[COVID-19]]. Door diverse probleme is ze in dit landj rillatief laat op gank gekómme.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6100359/coronavaccinatie-van-start-eerste-zorgmedewerker-ingeent-in-veghel.html Nu.nl - Coronavaccinatie van start: eerste zorgmedewerker ingeënt in Veghel]</ref> ;5 jannewarie * ''Sjport'': De Britse voetballer [[Colin Bell]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.mancity.com/news/mens/colin-bell-khaldoon-al-mubarak-63745469 Manchester City - Colin Bell: 1946-2021]</ref> ;4 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Lance O'Brien]] sjtörf op 65-jäörige laeftied nao complicaties van 'n blaosóntsjtaeking.<ref>[https://www.nu.nl/film/6100305/partner-van-bondgirl-tanya-roberts-bevestigt-haar-overlijden-na-misverstand.html Nu.nl - Partner van bondgirl Tanya Roberts bevestigt haar overlijden na misverstand]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse natuurkónjige [[Martinus Veltman]] ([[Nobelpries]] in de Natuurkónde 1999) sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.uu.nl/nieuws/nobelprijswinnaar-martinus-veltman-overleden Nu.nl - Nobelprijswinnaar Martinus Veltman overleden]</ref> ;3 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse beatzenger [[Gerry Marsden]], bekèndj van [[Gerry & The Pacemakers]], sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6099991/youll-never-walk-alone-zanger-gerry-marsden-78-overleden.html Nu.nl - You'll Never Walk Alone-zanger Gerry Marsden (78) overleden]</ref> ;2 jannewarie * ''Afrika'': In [[Niger]], kortbie de grens mit [[Mali]], weurt 'nen aansjlaag op börgers geplaeg, woebie tientalle doeje valle.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210102_97541107 De Standaard - Zware aanslag in grensgebied van Niger]</ref> ;1 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Portugese [[fado]]zenger [[Carlos do Carmo]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210101_97502793 De Standaard - Portugal kondigt nationale dag van rouw af om ‘de stem van Lissabon’ te herdenken]</ref> {{nuujsarchief}} [[Categorie:In 't nuujs|*]] [[pt:Jornalismo#Notícia]] 0sr0ewnheihq6cftqcgapqsxkfx4996 486450 486424 2026-08-27T05:29:08Z Ooswesthoesbes 398 dae verdeentj ouch waal e kluuerke 486450 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <center> '''Oetgebreider nuujsberichte kan me vènje op [[n:|Wikinuujs]]. Aw nuujsberichte waere nao e tiedsje gearchiveerd. Zuug veur de belankriekste berichte 't [[{{CURRENTYEAR}}|jaorartikel]].''' </center> ==2026== ===augustus=== ;26 augustus * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika, Groet-Brittannië'': De [[Groeët-Brittannië|Britsen]] aktäör [[Tim Curry]], bekindj van ónger mie ziene rol es conciërge in 't Plaza Hotel in ''[[Home Alone 2: Lost in New York]]'', sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2628415-rocky-horror-picture-show-acteur-en-it-clown-tim-curry-overleden NOS - Rocky Horror Picture Show-acteur en IT-clown Tim Curry overleden]</ref> ;25 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse [[country]]zangeres [[Dolly Parton]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6407530/amerikaans-muziekicoon-dolly-parton-80-overleden.html Nu.nl]</ref> ;21 augustus * ''Sjport'': De Belzje fietsrenner [[Frans Verbeeck]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/sport/frans-verbeeck-1941-2026-generatiegenoot-van-eddy-merckx-is-overleden/159729331.html De Standaard - Frans Verbeeck (1941-2026), generatiegenoot van Eddy Merckx, is overleden]</ref> ;14 augustus * ''Belsj, Duutsjlandj, Nederlands Limburg'': op 't [[Hoeëg Ven]] op 't [[Belsj]] en in 't [[Hürtgenwald]] in [[Duutsjlandj]] brik brandj oet. De twie brenj veroerzake roukeuverlas in 't zude van Nederlands Limburg.<ref>[https://www.heuvellandvandaag.nl/rookoverlast-in-zuid-limburg-door-natuurbranden-in-belgi-en-duitsland Heuvelland Vandaag - Rookoverlast in Zuid-Limburg door natuurbranden in België en Duitsland]</ref><ref>[https://www1.wdr.de/nrw/nrw-waldbraende-freitag-rauch-feuerwehreinsaetze-100.html WDR - NRW hat Rauch in der Nase: Die Waldbrände wüten weiter]</ref><ref>[https://ostbelgiendirekt.be/grossbrand-im-hohen-venn-441449 Ostbelgiendirekt.be - Der Großbrand im Venn breitet sich aus - 850 Hektar sind betroffen - Drei Löschhubschrauber im Einsatz]</ref> ;9 augustus * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': veur de weskös van [[Sicilië]] waert e [[Romeins Riek|Romeins]] sjeepswrak gevónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2626096-ruim-tweeduizend-jaar-oud-romeins-scheepswrak-gevonden-bij-sicilie NOS - Ruim tweeduizend jaar oud Romeins scheepswrak gevonden bij Sicilië]<ref/> * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj veur d'n twiede kier de [[Tour de France Femmes]].<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6405795/live-tour-demi-vollering-in-tranen-na-haar-tweede-eindzege.html Nu.nl - Live Tour | Demi Vollering in tranen na haar tweede eindzege]</ref> ;6 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Peter Faber]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6405588/acteur-peter-faber-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Acteur Peter Faber op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse muzikantj [[Tony Scott]], pioneer van d'n [[hiphouse]], sjtörf op 54-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2625816-rapper-tony-scott-overleden-54-vaandeldrager-van-het-genre-hiphouse NOS.nl - Rapper Tony Scott overleden (54), vaandeldrager van het genre hiphouse]</ref>{{doedbekèndj}} ;3 augustus * ''Nederlands Limburg, Natuur en milieu'': Ien natuurgebied [[De Rosmuuele]] bie [[Venroj]] wuujt 'ne groeëte natuurbrand.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6405226/natuurbrand-bij-venray-gaat-van-boomtop-naar-boomtop-en-breidt-zich-uit.html Nu.nl - Natuurbrand bij Venray gaat 'van boomtop naar boomtop' en breidt zich uit]</ref> ;2 augustus * ''Sjport'': [[AZ]] wintj de [[Johan Cruijffsjaal]] door mit 4-0 [[PSV]] te versjlaon.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6405131/az-verpulvert-psv-in-strijd-om-johan-cruijff-schaal-na-vroege-rode-kaart-veerman.html Nu.nl - AZ verpulvert PSV in strijd om Johan Cruijff Schaal na vroege rode kaart Veerman]</ref> ;1 augustus * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[Vincent Pastore]], bekèndj van ''[[The Sopranos]]'', weurt op 80-jäörige laeftied doed gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/film/6405090/sopranos-acteur-vincent-pastore-80-overleden.html Nu.nl - Sopranos-acteur Vincent Pastore (80) overleden]</ref> ===juli=== ;31 juli * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse popzengeres en meziekóngernummer [[Jerney Kaagman]] ([[Earth & Fire]]) sjtörf op 79-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.earthandfire.nl/jerney-kaagman-79-overleden/ Earth & Fire - Jerney Kaagman (79)]</ref> ;21 juli * ''Politiek, Noord-Amerika'': prizzedent [[Daniel Ortega]] kónjig aaf dat gein nuuj verkezinge mie zulle waere gehoute in [[Nicaragua]]. Ónger zien autoritair bewindj noom de repressie de lètste jaore al toe, mer mit dizze sjtap liek e formeel inj te kómme aan de [[democratie]] in dat landj.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2026/07/21/voortaan-geen-verkiezingen-meer-in-nicaragua-zegt-president-ortega-a4932935 NRC - Voortaan geen verkiezingen meer in Nicaragua, zegt president Ortega ]</ref> ;20 juli * ''Economie, Midde-Oeste'': de [[Houthi's]] kónjige 'n maritiem blokkade aan veur [[Saoedi-Arabië|Saoedische]] sjepe in de [[Roej Zie]]. Twie Saoedische [[aerdaolje|aolie]]tankers waere besjote. Saoedi-Arabië en de aan [[Iran]] gelieerde terreurbeweging zin al mie es teen jaor verwikkeld in e conflik, meh de zieblokkade is 'n nuuj escalatie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2624083-houthi-s-beschieten-olietankers-opnieuw-amerikaans-bombardement-op-iran NOS - Houthi's beschieten olietankers, opnieuw Amerikaans bombardement op Iran]</ref> Tiedes de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2026)|oorlog in Gaza tösje Israel en Hamas]] waore sjeper ouch dök doelwit van aanvalle, meistal sjeper van en nao de have in 't Israelische [[Eilat]]. 't Geuf zörg euver de wereldhandel noe zoewaal de Roej Zie es de [[Perzische Golf]] via de [[Sjtraot van Hormoez]] zin aafgesjlote. ;19 juli * ''Sjport'': [[Sjpanje]] wèntj de finale van 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2026|WK van 2026]] mit 1-0 van [[Argentinië]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2623685-spanje-krijgt-machteloos-argentinie-uiteindelijk-op-de-knieen-en-is-wereldkampioen NOS - Spanje krijgt machteloos Argentinië uiteindelijk op de knieën en is wereldkampioen]</ref> ;16 juli * ''Nederlandj, Frankriek, Noord-Amerika, politiek'': 't [[Frankriek|Frans]] [[parlement]] nump e veursjtel aan woemit de grens tösje 't Franse en [[Nederland]]se deil van 't Carabische eilandj [[Sint-Maarte]] formeel waert vasgelag. 't Eilandj woort in [[1648]] opgedeild tösje de bei ziemachte; de grens woort getrokke mit de potloed, meh dudelike aafsjpraoke woorte noets gemaak, wat leidde tot e territoriaal gesjil een besjtuurlike probleme.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6403357/nederland-en-frankrijk-krijgen-na-bijna-vierhonderd-jaar-grens-op-sint-maarten.html Nu.nl - Nederland en Frankrijk krijgen na bijna vierhonderd jaar grens op Sint-Maarten]</ref> ;8 juli * ''Kóns en cultuur'': De Britse popzengeres [[Bonnie Tyler]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6402478/total-eclipse-of-the-heart-zangeres-bonnie-tyler-75-overleden.html Nu.nl - Total Eclipse of the Heart-zangeres Bonnie Tyler (75) overleden]</ref> ;4 juli * ''Afrika, Wetensjap'': Egyptische arsjeologe make de vónds bekèndj van 'n Byzantiense rewienesjtad in de [[Dachla-oase]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/jul/04/archaeologists-uncover-ancient-byzantine-city-in-egypts-western-desert The Guardian - Archaeologists uncover ancient Byzantine city in Egypt’s western desert]</ref> ;2 juli * ''Economie, Nederlands Limburg'': beerbrouwer [[Grolsch]] numt familiebedrief [[Gulpener beer|Gulpener]] euver.<ref>[https://nos.nl/artikel/2621314-bierbrouwer-grolsch-neemt-familiebedrijf-gulpener-over-het-doet-pijn NOS - Bierbrouwer Grolsch neemt familiebedrijf Gulpener over: 'Het doet pijn']</ref> ;1 juli * ''Belsj'': Ex-bisjop van Brugge [[Roger Vangheluwe]] sjtörf op 89-jäörige laeftied. Hae is veural bekèndj óm e misbroeksjandaal wat in 2010 aan 't leech kaam.<ref>[https://www.demorgen.be/snelnieuws/in-opspraak-gekomen-oud-bisschop-roger-vangheluwe-overleden-op-89-jarige-leeftijd~bd75c9d6/ De Morgen - In opspraak gekomen oud-bisschop Roger Vangheluwe overleden op 89-jarige leeftijd]</ref> ===juni=== * ''Belsj Limburg'': In [[Hasselt]] waere zès tieners opgepak die 'ne zjwaoren aansjlaag op de secóndair sjaol HAST wólle plaege. Gedreig woort mit brandjsjtichting en sjemische aanvel.<ref>[https://www.hbvl.be/regio/limburg/hasselt/politie-lrh-kan-mogelijke-aanslag-op-hasseltse-school-hast-voorkomen-zes-minderjarigen-opgepakt/158311951.html Het Belang van Limburg - Politie LRH kan mogelijke aanslag op Hasseltse school HAST voorkomen: zes minderjarigen opgepakt]</ref> ;28 juni * ''Frankriek, Sjport'': kórtbie de [[Frankriek|Franse]] sjtad [[Nancy]] sjtort e klein vleegmesjien denaer mit dao-in elf parachutesjpringers. Ze kómme allemaol óm 't laeve bie 't óngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2620694-vliegtuig-vol-parachutisten-stort-neer-in-frankrijk-elf-doden NOS - Vliegtuig vol parachutisten stort neer in Frankrijk: elf doden]</ref> ;27 juni * ''Europa algemein, natuur & milieu'': in [[Nederlands Limburg]] is officieel sjpraoke van 'n superhittegolf. Vief daag waor de temperatuur hoeger es 30 grade, woevan drie dag achterein baove de 35 grade.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3186704/limburg-heeft-als-eerste-regionale-superhittegolf-van-nederland L1 - Limburg heeft als eerste regionale superhittegolf van Nederland]</ref> In gans [[Nederlandj]] en deile van [[Wes-Europa]] is 't ouch oetzónjerlik werm.<ref>[https://nos.nl/artikel/2622312-heetste-juni-ooit-gemeten-in-west-europa-hitte-blijft-maar-opbouwen NOS - Heetste juni ooit gemeten in West-Europa: 'Hitte blijft maar opbouwen']</ref> ;26 juni * ''Nederlands Limburg, natuur & milieu'': In [[Èl]] woort e temperatuur gehaold van 39,4 grade, de hoegste junitemperatuur ooit in [[Nederlands Limburg]] (en Nederland).<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3186503/hitterecord-juni-verbroken-39-4-graden-in-limburg L1 - Hitterecord juni verbroken: 39,4 graden in Limburg]</ref> ;25 juni * ''Wetensjap'': Wetensjappers make de óntdèkking bekèndj van 'ne nuje teks van de Greekse filosoof [[Aristocreon]]. De teks kump van drie verkaolde bookrolle oet [[Herculaneum]]; nuuj scantechnieke en kónsmaesige intelligentie höbbe de laezing meugelik gemaak.<ref>[https://scrollprize.org/firstscroll Vesuvius Challenge - Three sealed scrolls, three milestones]</ref> ;24 juni * ''Zuud-Amerika, natuur & milieu'': bie mierder [[aerdsjóddel]]e kórtbie de kössjtad La Guaira in [[Venezuela]] valle zeker 5000 doeje en 3200 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2623434-dodental-venezuela-loopt-op-tot-boven-de-5000 NOS - Dodental Venezuela loopt op tot boven de 5000]</ref> ;22 juni * ''Vereinig Keuninkriek'': [[Keir Starmer]] treujt aaf es premier van 't [[Vereinig Keuninkriek]] en leisman van de Arbeierspartie.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/ckger03mrl0t BBC News - Keir Starmer resigns as prime minister and leader of Labour Party]</ref> * ''Noord-Amerika, kóns en cultuur, Wetensjap'': De Mexicaanse regering maak de vónds bekèndj van [[Minanbé]], 'n euvergreujde [[Maya]]sjtad in [[Yucatán]] die neet euver de waeg te bereike waor en gans intak (óngeplunjerd) is gevónge.<ref>[https://inah.gob.mx/boletines/bautizan-como-minanbe-no-hay-camino-a-ciudad-maya-virgen-al-norte-de-la-biosfera-de-calakmul INAH - Bautizan como Minanbé, “no hay camino”, a ciudad maya virgen al norte de la Biosfera de Calakmul]</ref> ;19 juni * ''Weitesjap'': De Belzje natuurkónjige [[François Langlert]] ([[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Nobelpries in de natuurkónje]] 2013) sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.demorgen.be/snelnieuws/belgische-nobelprijs-winnaar-en-medeontdekker-higgsdeeltje-francois-englert-overleden-op-93-jarige-leeftijd~ba01a44b/ De Morgen - Belgische Nobelprijs-winnaar en medeontdekker higgsdeeltje François Englert overleden op 93-jarige leeftijd]</ref> ;16 juni * ''Nederlandj'': Arsjeologe lègke in [[Numwaege]] e [[therme]]complex van 4900 m² bloet. 't Is 't groetste Remeins badhoes wat in Nederlandj is gevónge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2618801-grootste-romeinse-badhuiscomplex-van-nederland-opgegraven-in-nijmegen NOS - Grootste Romeinse badhuiscomplex van Nederland opgegraven in Nijmegen]</ref> ;15 juni * ''Sjport'': De Surinaoms-Nederlandse voetballer [[Jerry de Jong]], dee oonder mie bij [[PSV]] en [[MVV]] späölde, störf op 61-jaorege leeftied.<ref>[https://www.knvb.nl/nieuws/organisatie/berichten/71915/ex-international-jerry-de-jong-61-overleden KNVB - Ex-international Jerry de Jong (61) overleden]</ref> {{doedbekèndj}} * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Afrikaanse jazzmuzikantj [[Abdullah Ibrahim]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6399503/jazzlegende-abdullah-ibrahim-91-overleden.html Nu.nl - Jazzlegende Abdullah Ibrahim (91) overleden]</ref> ;13 juni * ''Nederlandj, politiek'': [[GroenLinks]] en [[PvdA]] gaon same in de nuuj linkse fusiepartie [[Progressief Nederland]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6399273/leden-stemmen-officieel-in-met-oprichting-pro-groenlinks-en-pvda-opgeheven.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Leden stemmen officieel in met oprichting PRO, GroenLinks en PvdA opgeheven]</ref> ;12 juni * ''Economie'': Op de [[Nasdaq]] weurt [[SpaceX]] geïntroduceerd; door investeringe in dit aandeil weurt eigenaer [[Elon Musk]] es ierste minsj oets biljonair in Amerikaanse dollars.<ref>[https://nos.nl/artikel/2618280-spacex-wint-11-procent-bij-beursopening-musk-eerste-biljonair-ooit NOS.nl - SpaceX wint 11 procent bij beursopening, Musk eerste biljonair ooit]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjonenóntwerper [[Jan Jansen (mode-oontwerper)|Jan Jansen]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2618329-schoenontwerper-jan-jansen-85-overleden NOS.nl - Schoenontwerper Jan Jansen (85) overleden]</ref> ;11 juni * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjilder [[David Hockney]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2618232-britse-kunstenaar-david-hockney-op-88-jarige-leeftijd-overleden NOS.nl - Britse kunstenaar David Hockney op 88-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Sjport'': Mit 'ne match tösje [[Mexicaans hierevoetbalèlftal|Mexico]] en [[Zuid-Afrikaons hierevoetbalèlftal|Zuud-Afrika]] in [[Mexico-sjtad]] begintj 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2026|Waereldkampiónsjap hierevoetbal 2026]] in [[Canada]], de [[Vereinigde Sjtaote]] en [[Mexico]]. ;10 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse [[conceptueel kuns|conceptuele kónstenaer]], tv-maeker en sjtumacteur [[Wim T. Schippers]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2618742-kunstenaar-programmamaker-en-stemacteur-wim-t-schippers-83-overleden NOS.nl - Kunstenaar, programmamaker en stemacteur Wim T. Schippers (83) overleden]</ref> ;8 juni * ''Duutsjlandj'': inne Zuud-[[Duutsjlandj|Duutsje]] sjtad [[Reutlingen]] brik brandj oet bie e óngerstation van 't [[elektriciteit]]snetwerk. Zo'n 30.000 luuj zitte zónger sjtroum. De Duutsje minister van Binnelandse Zake sjlut brandjsjtichting mit [[terrorisme|terroristisch ougmerk]] neet oet. Brandjsjtichtinge goof 't recent ierder inne huidsjtad [[Berlien]]. Die waore 't werk van linksextremiste.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/regional/badenwuerttemberg/stromausfall-reutlingen-100.html Tagesschau - Stromausfall in Reutlingen - Verdacht auf Anschlag]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': veur de [[Filipiene|Filipiense]] kös waert e [[Japan]]s sjeepswrak óntdek oet de [[Twiede Wereldoorlog]] met dao-in ónger mie de lichame van [[Nederland]]se kriegsgevangene.<ref>[https://nos.nl/artikel/2617684-japans-scheepswrak-uit-woii-ontdekt-met-lichamen-van-nederlandse-krijgsgevangen NOS - Japans scheepswrak uit WOII ontdekt met lichamen van Nederlandse krijgsgevangen]</ref> ;7 juni * ''Oes-Europa'': De pro-Europese partie [[Börgercontrak]] van premier [[Nikol Pasjinian]] wintj de verkezinge in [[Armenië]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2617579-pro-europese-partij-van-premier-pasjinian-wint-verkiezingen-in-armenie NOS.nl - Pro-Europese partij van premier Pasjinian wint verkiezingen in Armenië]</ref> ;4 juni * ''Kóns en cultuur'': De [[Iran|Iraans]]-[[Frankriek|Franse]] sjtripteikenaerse [[Marjane Satrapi]] sjtörf op 56-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6398169/frans-iraanse-kunstenares-en-persepolis-maker-marjane-satrapi-56-overleden.html Nu.nl - Frans-Iraanse kunstenares en Persepolis-maker Marjane Satrapi (56) overleden]</ref> ;3 juni * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': [[Lieke Marsman]], [[Dichter der Nederlanden|Dichter des Vaderlands]] van 2021 bis 2023, sjtörf op 35-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6398140/voormalig-dichter-des-vaderlands-lieke-marsman-op-35-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig Dichter des Vaderlands Lieke Marsman op 35-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Belsj, Kóns en cultuur'': Sjlagerzengeres en presentatries [[Margriet Hermans]], die liejt aan de [[kanker]], liet op 72-jäörige laeftied [[euthanasie]] doon.<ref>[https://www.standaard.be/media-en-cultuur/margriet-hermans-72-overleden-na-korte-strijd-tegen-agressieve-kanker/155064803.html De Standaard - Margriet Hermans (72) overleden na korte strijd tegen agressieve kanker]</ref> ;2 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[soul]]zenger [[Peabo Bryson]] sjtörf op 75-jäörige laeftied. ===mei=== ;30 mei * ''Sjport'': [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] wintj de [[Champions League (hierevoetbal)|Champions League]] door in de finaal nao penanties van [[Arsenal F.C.|Arsenal]] te winne. ;26 mei * ''Belsj'': In [[Buggenhout]] ([[Oes-Vlaondere]]) bókse 'nen trein en 'n sjaolbös opein. Twie volwasse luuj en twie kènjer kómme óm; vief anger kènjer rake zjwaorgewóndj.<ref>[https://www.standaard.be/binnenland/vrees-voor-dodelijke-slachtoffers-bij-ongeval-met-schoolbus-aan-overweg-in-buggenhout/153273392.html De Standaard - Vrees voor dodelijke slachtoffers bij ongeval met schoolbus aan overweg in Buggenhout]</ref> ;25 mei * ''Relizjie, Zuud-Europa'': Paus [[Leo XIV]] brèngk ziene nujen [[encycliek]] ''[[Magnifica humanitas]]'' oet, wo-in gewaorsjoewd weurt taege de gevaore van [[kónsmaesige intelligentie]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2615740-paus-leo-xiv-laat-ai-ons-niet-beroven-van-onze-menselijkheid NOS.nl - Paus Leo XIV: laat AI ons niet beroven van onze menselijkheid]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse saxofonis [[Sonny Rollins]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://bsky.app/profile/thesonnyrollins.bsky.social/post/3mmptectgpk2h Doedsberich] op [[Bluesky]]-account</ref> ;23 mei * ''Nederlands Limburg'': De [[Veldeke (vereineging)|Vereiniging Veldeke]] krieg bie zien hóngerdjäörig besjtaon 't predikaat 'keuninklik' toebedeild.<ref>[https://www.limburg.nl/actueel/nieuws/nieuwsberichten/2026/mei/predicaat-koninklijk-100-jarig-veldeke/?utm_campaign=Taalpost_2546&utm_source=Nieuwsbrief&utm_medium=email Provincie Limburg - Predicaat Koninklijk voor 100-jarig Veldeke Limburg]</ref> ;22 mei * ''Kóns en cultuur'': De Britse saxofonist [[Dick Parry]] ([[Pink Floyd]]) sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6397027/pink-floyd-saxofonist-dick-parry-op-83-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Pink Floyd-saxofonist Dick Parry op 83-jarige leeftijd overleden]</ref> ;17 mei * ''Afrika'': De [[WHO]] verklaort 'n recènte [[ebola]]-oetbraok in [[Congo-Kinshasa]] en [[Oeganda]] tot 'n internationaal noedsituatie.<ref>[https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern WHO - Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern]</ref> ;16 mei * ''Oes-Afrika'': Félicien Kabuga, dae verantwoordelik waert gehoute veur 't mede-aansjtichte van de [[Rwandese Genocide|genocide op Tutsi's en gematigde Hutu's]] in [[Rwanda]], sjtörf op 91-jäörige laeftied in e krankehoes in [[Den Haag]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2614598-verdachte-rwandese-genocide-felicien-kabuga-overleden-in-den-haag NOS - Verdachte Rwandese genocide Félicien Kabuga overleden in Den Haag]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Hamas]]-leider Izz al-Din al-Haddad waert doedgemaak bie 'ne Israelische lóchaanval op de [[Gazasjtrook]]. Volges [[Israel]] waor hae eine van de lètste laevende hoege commandante dae verantwoordelik waor veur de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2026)|de terreuraanvalle op 7 oktober 2023]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2614542-hamas-leider-gedood-volgens-israel-verantwoordelijk-voor-7-oktober NOS - Hamas-leider gedood, volgens Israël verantwoordelijk voor 7 oktober]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Zangeres [[DARA]] wintj veur [[Bulgarieë]] 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje ''[[Bangaranga]]''. 't Is d'n ierste kier det dit landj de wins pak. Dees editie is ómsjtrejje door 't mitdoon van Israël.<ref>[https://www.nu.nl/songfestival/6396062/bulgarije-wint-voor-het-eerst-eurovisie-songfestival-israel-wordt-tweede.html Nu.nl - Bulgarije wint voor het eerst Eurovisie Songfestival, Israël wordt tweede]</ref> ;15 mei * ''Nederlandj'': De Nederlandse tv- en radioprizzentator [[Bas Westerweel]] sjtörf op 62-jäörige laeftied aan hartprobleme.<ref>[https://nos.nl/artikel/2614531-presentator-bas-westerweel-op-62-jarige-leeftijd-overleden NOS.nl - Presentator Bas Westerweel op 62-jarige leeftijd overleden]</ref> ;8 mei * ''Nederlandj'': De Nederlandse essayis en óngerzeuksjournalis [[Karin Spaink]] begeit op 68-jäörige laeftied [[euthanasie]]; ze had saer jaore las van [[multiple sclerose]].<ref>[https://www.spaink.net/2026/05/08/exit-spaink/ Spaink.net - Exit Spaink]</ref> * ''Sjport'': [[PSV]] weurt veur 't iers kampioen van de [[Ieredevisie (damesvoetbal)|Ieredevisie veur vrouwluuj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2613641-dubbel-feest-in-eindhoven-ook-psv-vrouwen-kronen-zich-tot-landskampioen NOS.nl - Dubbel feest in Eindhoven: ook PSV-vrouwen kronen zich tot landskampioen]</ref> ;7 mei * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': Rapper [[Ali B]] weurt in hoeger beroop tot drei jaor gevangenis veroerdeild veur versjillende zededelikte. Hae weurt noe ouch sjöljig bevónge aan verkrachting van [[Ellen ten Damme]], wo hae iejer van waor vriegesjpraoke.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6394885/ali-b-krijgt-zwaardere-straf-in-hoger-beroep-drie-jaar-cel-voor-twee-verkrachtingen.html Nu.nl - Ali B krijgt zwaardere straf in hoger beroep: drie jaar cel voor twee verkrachtingen]</ref> ;6 mei * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse zakeman [[Ted Turner]], oprichter van [[CNN]], sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2026/05/06/us/ted-turner-death CNN.com - CNN founder Ted Turner, a pioneer of cable TV news, dies at 87]</ref> ;5 mei * ''Belsj Limburg'': De pelitie veurt door de ganse provincie hoeszeukinge oet bie luuj oet de krimmeneel Sahin-femilie. Hiebie weurt e groet aantal waopes, auto's en väöl contant geld in besjlaag genome.<ref>[https://www.hbvl.be/regio/limburg/beringen/kalasjnikov-en-andere-wapens-gevonden-bij-groot-onderzoek-naar-turkse-maffia-18-arrestaties/151219938.html Het Belang van Limburg - Kalasjnikov en andere wapens gevonden bij groot onderzoek naar Turkse maffia: 18 arrestaties]</ref> * ''Belsj'': De Belzje prizzentator [[Hans Otten]] sjtörf op 55-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/media-en-cultuur/radio-en-tv-presentator-hans-otten-55-overleden/151115387.html De Standaard - Radio- en tv-presentator Hans Otten (55) overleden]</ref> ;1 mei * ''Economie, Oes-Europa'': Oekraïense [[drone]]s rake opnuuj de aolie[[raffinaderie]] in de [[Róslandj|Róssische]] sjtad [[Toeapse]] aan de [[Zjwarte Zie]]. De lètste maonde woorte ouch anger militair en industrieel doelwitte in Róslandj besjtook. De aanvalle valle same mit de [[Irankreeg (2026)|oorlog in 't Midde-Oeste]]. Oekraïne probeert hiemit de Róssische aoliesector en veural de export van geraffineerde [[produk]]te te versjture noe ouch de handel bie de [[Sjtraot van Hormoez]] door de Iraanse en Amerikaanse blokkade versjtuurd is.<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5596881/oekraine-slaat-terug-met-aanvallen-op-russische-oliesector-wil RTL - Oekraïne slaat terug met aanvallen op Russische oliesector: 'Daar raken waar het pijn doet' ]</ref> ===april=== ;30 april * ''Kóns en cultuur, Noord-Europa'': in 't oeste van [[Noorwege]] waere ca. 3000 [[munt]]e gevónje oet de tied van de [[Vikinge]]. Bezónjer is de gruutde van de vónds in combinatie mit de zier goje sjtaat woe-in de munte verkiere.<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5596275/grootste-muntentvondst-vikingtijd-noorwegen RTL - Grootste Vikingschat ooit gevonden in Noorwegen: 'Uitzonderlijk']</ref> ;25 april * ''Politiek, Wes-Afrika'': jihadiste en [[toeareg]]rebelle oet 't noorde van [[Mali]] äöpene de aanval op de pro-Róssische [[junta]] en 't Róssische Afrikakorps. Versjillende regio's en sjtaej valle in henj van de milities. In de regio waert al decennia gevochte tösje regeringstroepe, Toearegseparatiste en jihadiste van aan [[Al-Qaeda]] gelieerde groeperinge. 't Vertrek van 't Frans leger oet Mali saer de [[coup]] van [[2022]], de kóms van [[IS]] en Róssische milities make 't conflik complexer.<ref>[https://nos.nl/artikel/2612498-rebellengroepen-bundelen-krachten-om-junta-in-mali-omver-te-werpen NOS - Rebellengroepen bundelen krachten om junta in Mali omver te werpen]</ref> ;23 april * ''Economie, Europa algemein'': [[Oekraïne]] krieg definitief de [[Europese Unie|EU]]-liening van 90 miljard euro naodat [[Hongarieë]] nao de wins van [[Viktor Orbán|Orbán]] ziene taegesjtander [[Peter Magyar]] de blokkade op die liening haet opgehöf.<ref>[https://nos.nl/artikel/2611694-hongarije-trekt-blokkade-definitief-in-oekraine-krijgt-miljardenlening-van-eu NOS - Hongarije trekt blokkade definitief in: Oekraïne krijgt miljardenlening van EU]</ref> ;19 april * ''Sjport'': [[Paula Blasi]] wint de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Remco Evenepoel]] wint bie de mansluuj.<ref>Live-oetzending [[NPO1]]</ref> * ''Sjport'': [[AZ]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] door mit 5-1 te winne van [[N.E.C.]]<ref>[ Live-oetzenjing NOS [[Langs de Lijn]].</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': de pro-Róssische aad-prizzedent Roemen Radev wèntj mit zien centrumlinkse partie Progressief Bulgarieje de [[Bulgarije|Bulgaarse]] [[parlement]]sverkezinge mit 'n relatieve mierderheid van ca. 44 procent. De opkóms loog net ónger de 50 procent van de sjtömgerechtigde.<ref>[https://nos.nl/artikel/2611173-meerderheid-lonkt-voor-bulgaarse-verkiezingswinnaar-radev NOS - Meerderheid lonkt voor Bulgaarse verkiezingswinnaar Radev]</ref> ;16 april * ''Economie, Nederlands Limburg'': [[VDL NedCar]] en 't [[Oekraïne|Oekraïense]] bedrief Greentech Harvest gaon langeaafsjtands[[drone]]s boewe in de VDL-fabriek in [[Bor]].<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3145205/oekraiens-bedrijf-bouwt-in-born-aanvals-en-verkenningsdrones L1 - Oekraïens bedrijf bouwt in Born aanvals- en verkenningsdrones]</ref> ;14 april * ''Kóns en cultuur, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': De [[Ierlandj|Ierse]] zengeres [[Moya Brennan]], waereldwied bekindj van 't nómmer ''Theme from Harry's Game'' oet 1983, sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2610398-clannad-zangeres-moya-brennan-73-overleden NOS - Clannad-zangeres Moya Brennan (73) overleden]</ref> ;12 april * ''Midde-Europa'': De parlemèntsverkezinge in [[Hóngarieë]] waere mit groete euvermach gewonne door de partie [[Tisza]] van [[Peter Magyar]]. Hiemit kump nao 16 jaor 'n èndj aan 't bewindj van [[Viktor Orbán]] en zien partie [[Fidesz]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6392322/historische-avond-in-hongarije-oppositieleider-magyar-neemt-macht-van-orban-over.html Nu.nl - Historische avond in Hongarije: oppositieleider Magyar neemt macht van Orbán over]</ref> * ''Sjport'': De Belsj [[Wout Van Aert]] vintj veur 't iers [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj. De Duutsje [[Franziska Koch]] wintj bie de vrouwluuj<ref>Live-oetzending [[NPO]] 1.</ref> * ''Sjport'': De [[marathon van Rotterdam]] weurt bie de mansluuj gewonne door d'n Ethiopiër [[Guye Idemo Adola]] (in 2:03:53), en bie de vrouwluuj door zien landjgenoet [[Mekides Shimeles]] (in e parcoursrecord van 2:18:55).<ref>[https://nos.nl/artikel/2610126-shimeles-pakt-parcoursrecord-in-rotterdam-abdi-moet-zege-aan-adola-laten NOS.nl - Shimeles pakt parcoursrecord in Rotterdam, Abdi moet zege aan Adola laten]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[India]]se [[Bollywood]]-zangeres [[Asha Bhosle]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6392310/legendarische-bollywood-zangeres-asha-bhosle-92-overleden.html Nu.nl - Legendarische Bollywood-zangeres Asha Bhosle (92) overleden]</ref> ;11 april * ''Midde-oeste'': In [[Islamabad]] ([[Pakistan]]) vèntj 'n euverlèk plaats tösje [[Iran]] en de [[Vereinigde Sjtaote]]. 't Is veur 't iers saer de Iraanse revolutie van 1979 det de twie lenj op zoe hoeg niveau mitein kalle.<ref>[https://edition.cnn.com/2026/04/11/world/live-news/iran-us-war-talks CNN.com - US-Iran talks last into the early morning hours in Pakistan]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse talkshowgasvrouw [[Sonja Barend]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bnnvara.nl/artikelen/sonja-barend-1940-2026 BNNVARA - Sonja Barend (1940 - 2026)]</ref> ;9 april * ''Oes-Afrika, Natuur & milieu, weitesjap'': veur 't iersj höbbe weitesjappersj 'n permanente breuk en e conflik binne 'ne groep [[chimpansee]]s gedocumenteerd. 't Geit óm de Ngogo-chimpansees in 't weste van [[Oeganda]]. Oerzaak van 't conflik is 'n verangering in de hiërarchie wie drie menkes doedginge.<ref>[https://www.nu.nl/opmerkelijk/6391882/grootste-groep-chimpansees-ter-wereld-ruziet-en-splitst-op-extreem-zeldzaam.html Nu.nl - Grootste groep chimpansees ter wereld ruziet en splitst op: 'Extreem zeldzaam']</ref> * ''Natuur & milieu'': de keizers[[pinguïn]] kump op de lies van bedreigde deersaorte door [[klimaatopwerming|klimaatverangering]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2609751-keizerspinguin-door-klimaatverandering-op-lijst-bedreigde-diersoorten NOS - Keizerspinguïn door klimaatverandering op lijst bedreigde diersoorten]</ref> ;8 april * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen [[hiphop]]-dj [[Afrika Bambaataa]] sjtörf op 68-jäörige laeftied aan de [[prostaatkanker]].<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/04/10/pionier-van-de-hiphop-afrika-bambaataa-overleden/ VRT.nl - Hiphoppionier Afrika Bambaataa (68) overleden: "Zijn stempel op de hiphop is onmiskenbaar"]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Curaçaose film- en theatermaeker [[Norman de Palm]] sjtörf op 78-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Parkinson]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2609576-theatermaker-norman-de-palm-overleden-grondlegger-van-curacaose-film-en-theater NOS.nl - Theatermaker Norman de Palm overleden, grondlegger van Curaçaose film en theater]</ref> ;7 april * ''Sjport'': De Roemeense voetbaltraineur [[Mircea Lucescu]], bis veur 'n waek nog traineur van 't [[Roemeens hierevoetbalèlftal|Roemeens voetbalteam]], sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.frf.ro/nationale/masculin/echipa-nationala/doliu-in-fotbalul-romanesc-s-a-stins-mircea-lucescu/ FRF - Doliu în fotbalul românesc: S-a stins Mircea Lucescu]</ref> ;5 april * ''Sjport'': De [[Runde vaan Vlaondere|Runj van Vlaandere]] weurt bie de mansluuj gewonne door [[Tadej Pogačar]], en bie de vrouwluuj door [[Demi Vollering]]. * ''Sjport'': [[PSV]] weurt veur de driede kier achterein [[Ieredevisie 2025/26 (hierevoetbal)|kampión hierevoetbal]] daor punteverlees van [[Feyenoord]].<ref>[https://eredivisie.nl/nieuws/psv-snelste-kampioen-ooit-in-de-vriendenloterij-eredivisie/ Eredivisie.nl - PSV vroegste landskampioen ooit!]</ref> ;2 april * ''Nederlandj, Oes-Europa, Kóns en cultuur'': De helm van Cotofenesti en twie anger [[Daciërs|Dacische]] goudsjatte, die veurig jaor oet 't [[Drents Museum]] waore geruif, waere trökgebrach.<ref>[https://nos.nl/artikel/2608795-roemeense-gouden-helm-en-twee-armbanden-terug-na-deal-met-verdachten NOS.nl - Roemeense gouden helm en twee armbanden terug na deal met verdachten]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In [[Amerika (dörp)|Amerika]] weurt 'n illegaal sjlechterie opgerold.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3137096/illegale-slachterij-ontdekt-in-america-slachtafval-lag-verspreid-over-terrein L1 - Illegale slachterij ontdekt in America: slachtafval lag verspreid over terrein]</ref> * ''Weitesjap, Kóns en cultuur, Naord-Amerika'': Arsjeologe make de vónds bekèndj van versjillende [[Indiaone|Indiaanse]] [[dóbbelsjtein]]. Sommige zeen 12.000 jaor aud, vaeroet de audste die me nag gevónge haet.<ref>[https://www.cambridge.org/core/journals/american-antiquity/article/probability-in-the-pleistocene-origins-and-antiquity-of-native-american-dice-games-of-chance-and-gambling/E38C7B1F4CE7F417D8EFAC5AFEEF20A2 Cambridge University Press - Probability in the Pleistocene: Origins and Antiquity of Native American Dice, Games of Chance, and Gambling]</ref> * ''Weitesjap, Naord-Europa'': In [[Kopenhage]] weurt de vónds bekèndj gemaak van 't vrak van de ''Dannebroge'', 'n oorlogssjeep wat in 1801 in de kreeg mit de Britte gezonke is.<ref>[https://www.vikingeskibsmuseet.dk/om-museet/nyheder-og-presse/pressemeddelelser/225-aar-efter-vikingeskibsmuseet-og-byhavn-finder-flagskib-fra-slaget-paa-reden-2-april-1801 Vikingeskibsmuseet - 225 år efter Slaget på Reden 2. april 1801: ”Vi har fundet Dannebroge og rester af dem, der ikke kom i land efter slaget.” ]</ref> ;1 april * ''Weitesjap, Vereinigde Sjtaote'': De [[Artemis II]]-missie weurt gelanceerd vanaaf 't [[Kennedy Space Center]]. Ze weurt ómsjreve es de ierste bemande misse nao de [[Maon]] saer 1972, al gaon de astronaute neet op de Maon lanje.<ref>[https://www.nasa.gov/news-release/nasa-sets-coverage-for-first-artemis-crewed-mission-around-moon/ NASA - NASA Sets Coverage for First Artemis Crewed Mission Around Moon]</ref> * ''Weitesjap'': E 500 miljón jaor auwd fossiel oet [[Mexico]] krieg de naam ''[[Megachelicerax cousteaui]]'' en weurt besjreve es d'n ierste van de [[Chelicerata]], 'n óngerriek van de [[Gelidpoetige]] wo ónger mie [[Spinne]] en [[sjorpioene|Sjorpión]]ne bie hure.<ref>[https://www.nature.com/articles/s41586-026-10284-2 Nature - A chelicera-bearing arthropod reveals the Cambrian origin of chelicerates]</ref> ===miert=== ;30 miert * ''Politiek, Midde-Oeste'': 't [[Israel]]isch [[parlement]] nump 'n wèt aan die de [[doedsjtraof]] meugelik maak veur luuj die veroerdeild zint veur moord met e [[terrorisme|terroristisch motief]].<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6390918/israel-neemt-nieuwe-wet-aan-palestijnen-kunnen-doodstraf-krijgen-voor-terrorisme.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Israël neemt nieuwe wet aan: Palestijnen kunnen doodstraf krijgen voor terrorisme]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Suriname|Surinaamse]] politicus [[Chan Santokhi]], van 2020 tot 2025 presidentj van 't landj, sjtörf op 67-jäörige laeftied.<ref>[https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/91274 Starnieuws - Ex-president tevens VHP-voorzitter Santokhi overleden]</ref> ;26 miert * ''Nederlands Limburg'': Nao gelieke sjtandj bie de gemeinteraodsverkezinge van 18 miert weurt in [[Remunj]] geloot óm 'ne reszaetel tössen 't [[CDA]] en de [[PvdD]]. De litste partie wintj de loting en kump hie zo veur 't eers in de raod.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3132430/bizarre-ontknoping-partij-voor-de-dieren-wint-loting-en-krijgt-toch-zetel-in-raad-roermond L1 - Bizarre ontknoping: Partij voor de Dieren wint loting en krijgt toch zetel in raad Roermond]</ref> * ''Nederlandj'': De politieke partieje [[PvdA]] en [[GroenLinks]], die in e fusieperces zitte, make bekèndj det hunne nuje naam [[Progressief Nederland]] (PRO) weurt.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6390323/groenlinks-pvda-gaat-verder-als-progressief-nederland-pro.html Nu.nl - GroenLinks-PvdA gaat verder als Progressief Nederland (PRO)]</ref> ;25 miert * ''Nederlands Limburg, Weitesjap'': Oonder de [[Petrus-en-Pauluskèrk (Wolder)|Petrus-en-Pauluskèrk]] in [[Wolder]] weurt e gereemsel gevoonde wat mèt groete woersjijnelekheid aon de Franse musketier [[Charles de Batz de Castelmore d'Artagnan]] kin weure touwgesjreve.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3130751/spectaculaire-vondst-in-maastrichtse-kerk-alles-wijst-op-skelet-van-wereldberoemde-dartagnan L1 - Spectaculaire vondst in Maastrichtse kerk: 'Alles wijst op skelet van wereldberoemde d'Artagnan']</ref> ;24 miert * ''Weitesjap'': 't Lök weitesjappers van 't [[CERN]] veur 't iers óm [[antimaterie]] te verveure zónger 't zich te laote vernetige.<ref>[https://home.cern/news/press-release/experiments/base-experiment-cern-succeeds-transporting-antimatter CERN - BASE experiment at CERN succeeds in transporting antimatter]</ref> ;23 miert * ''Frankriek'': De Franse politicus [[Lionel Jospin]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/03/23/lionel-jospin-socialiste-au-destin-foudroye-est-mort_6673872_3382.html Le Monde - Lionel Jospin, socialiste au destin foudroyé, est mort]</ref> ;21 miert * ''Kóns en cultuur'': [[K-pop]]gróp [[BTS]] hilt e groet comebackkonzèr in [[Seoul]]. De gróp is veer jaor inactief gewaes ómdet de leje in deens móste.<ref>[https://nos.nl/artikel/2607179-bekendste-k-popgroep-ter-wereld-bts-maakt-mega-comeback-na-afronden-dienstplicht NOS.nl - Bekendste K-popgroep ter wereld BTS maakt mega-comeback na afronden dienstplicht]</ref> ;20 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[Chuck Norris]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6389900/acteur-en-actieheld-chuck-norris-op-86-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Acteur en actieheld Chuck Norris op 86-jarige leeftijd overleden]</ref> ;17 miert * ''Sjport'': De finale van de [[Africa Cup]] in jannewarie, in ierste insjtantie gewonne door [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]], weurt in 'n reglementair 3-0 euverwinning veur [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] ómgezat.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6389574/marokko-alsnog-uitgeroepen-tot-afrika-cup-winnaar-senegal-moet-titel-inleveren.html Nu.nl - Marokko alsnog uitgeroepen tot Afrika Cup-winnaar, Senegal moet titel inleveren]</ref> ;16 miert * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie 'ne [[Pakistan|Pakistaanse]] lóchaanval op e aafkickcentrum in de [[Afghanistan|Afghaanse]] huidsjtad [[Kaboel]] valle zeker mie es 100 doeje. Volges 't Afghaans gezóndheidsministerie zint 't mie es 400.<ref>[https://nos.nl/artikel/2606635-mogelijk-honderden-doden-bij-pakistaanse-aanval-op-ziekenhuis-in-kabul NOS - Mogelijk honderden doden bij Pakistaanse aanval op ziekenhuis in Kabul]</ref> * ''Nederlandj'': op de [[Amsterdam]]se Zuidas vingk 'n explosie plaatsj in e pand woe e Amerikaans bedrief gevestig is. De aansjlaag waert opgeëis door 'n relatief nuuj [[sjiisme|sjiitische]] groepering die ierder dizze maond aansjlaeg haet gepleeg op joedse insjtellinge in de [[Randsjtad]] en op 't [[Belsj]].<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6389382/groep-achter-aanval-op-synagoge-en-joodse-school-eist-ook-explosie-zuidas-op.html Nu.nl - Groep achter aanval op synagoge en Joodse school eist ook explosie Zuidas op]</ref> ;15 miert * ''Kóns en cultuur'': De 98e [[Academy Awards]] waere gehauwe. ''[[One battle after another]]'' wintj de pries veur bèste film, [[Michael B. Jordan]] dae veur bèsten acteur en [[Jessie Buckley]] dae veur bèste actries. ;14 miert * ''Duutsjlandj'': D'n Duutsje filosoof [[Jürgen Habermas]] sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/juergen-habermas-im-alter-von-96-jahren-gestorben-accg-200633029.html Frankfurter Allgemeine - Jürgen Habermas im Alter von 96 Jahren gestorben]</ref> * ''Belsj Limburg'': Bie 'nen brandj in [[Neël-bie-As]] kómme twie kènjer van 6 en 8 óm.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6389276/twee-kinderen-van-6-en-8-omgekomen-bij-brand-in-chalet-in-belgisch-limburg.html Nu.nl - Twee kinderen van 6 en 8 omgekomen bij brand in chalet in Belgisch-Limburg]</ref> * ''Sjport'': Frankriek wintj 't [[Six Nations Championship]] door mit 48-46 van Èngelandj te winne. ;8 miert * ''Sjport'': India wintj 't kampiónsjap [[Twenty20]]-[[cricket]] bie de manluuj door Nuuj-Zielandj mit 96 runs te versjlaon. * ''Belsj'': de [[synagoog]] van [[Luuk]] is doelwit van 'n explosie. Bie de aansjlaag valle gein gewónje, meh waal geuf 't materieel sja. Meugelik geit 't óm 'ne [[antisemitisme|antisemititsche]] daad.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/03/09/explosie-aan-synagoge-in-luik-geen-gewonden/ VRT - Explosie aan synagoge in Luik is "duidelijk antisemitische aanslag", zegt minister Quintin]</ref> * ''Midde-Oeste'': Ayatolla [[Mojtaba Khamenei]], zoon van de geliquideerden Ali Khamenei, weurt tot opperste leisman van [[Iran]] oetgerope. ;6 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse prizzentator [[Jan Lenferink]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2605258-rur-presentator-jan-lenferink-overleden-founding-father-van-de-talkshow-op-tv NOS.nl - RUR-presentator Jan Lenferink overleden, 'founding father van de talkshow op tv']</ref> ;5 miert * ''Weitesjap'': Op 't [[Vogelkop]]-sjiereilandj van westelik [[Nui-Guinee|Nuuj-Guinea]] waere twie [[buuldere]] óntdèk die veurhaer [[lazarustaxon|elein es fossiele bekèndj waore]]: de [[possums|possum]] ''[[Dactylonax kambuayai]]'' en de [[buulmoes]] ''[[Tous ayamaruensis]]''.<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2026/mar/05/marsupials-discovered-new-guinea The Guardian - Marsupials previously thought extinct for millennia discovered in New Guinea]</ref> ===fibberwarie=== ;28 fibberwarie * ''Midde-Oeste'': [[Israël]] en de [[Vereinigde Sjtaote]] valle [[Iran]] aan. Ónger mie ayatollah [[Ali Khamenei]] weurt bie dees aanvel ómgebrach. * ''Sjport'': [[Omloop Het Nieuwsblad]] weurt bie de mansluuj gewonne door [[Mathieu van der Poel]], en bie de vrouwluuj door [[Demi Vollering]].<ref>Livestream [[NOS]]</ref> ;27 fibberwarie * ''Zuud-Azië'': [[Pakistan]] verklaort 't [[Taliban]]-rezjiem in [[Afghanistan]] de kreeg.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/czx4pq9xe6rt BBC.com - Pakistan strikes Afghanistan as PM says forces ready to 'crush' Taliban]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse zenger en leedjessjriever [[Neil Sedaka]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2604306-zanger-en-songwriter-neil-sedaka-86-overleden NOS.nl - Zanger en songwriter Neil Sedaka (86) overleden]</ref> ;26 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': In de Amerikaanse [[Congresbibliotheek]] weurt 'n rol van de [[verlore film]] ''[[Gugusse et l'automate]]'' trökgevónge. De Franse film van róndj 1897 gilt es d'n ierste [[sciencefiction]]film.<ref>[https://blogs.loc.gov/loc/2026/02/lost-19th-century-film-by-melies-discovered-at-the-library/ Lost 19th century film by Méliès discovered at the Library]</ref> ;23 fibberwarie * ''Politiek, Nederlandj'' 't [[Kabinet-Jetten]] waert beëidig.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603685-kabinet-jetten-officieel-beedigd-en-kan-aan-de-slag NOS - Kabinet-Jetten officieel beëdigd en kan aan de slag]</ref> ;22 fibberwarie * ''Sjport'': De Olympische Wintersjpele 2026 in [[Turien]] waere aafgesjlaote. Noorwaege veurt mit 18 gouwe, 12 zilvere en 11 brónze medajes 't klassemènt aan. Nederlandj haolt mit 10 kier goud, 7 kier zilver en 3 kier bróns 'n historische driede plaats, 't Belsj pak gein medajes. * ''Kóns en cultuur, Zuud-Europa'': veur 't iers zin in de [[Basiliek (ièretitel)|basiliek]] in baevaartsplaats [[Assisi]] de knäök van de heilige [[Franciscus van Assisi|Franciscus]] te zeen.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603535-beenderen-sint-franciscus-voor-het-eerst-te-zien-in-assisi NOS - Beenderen Sint-Franciscus voor het eerst te zien in Assisi]</ref> * ''Noord-Amerika'': Nemesio Rubén Oseguera Cervantes, de leider van 't beröchte Jaliscokartel waert doedgemaak door 't [[Mexico|Mexicaanse]] leger en sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603611-leider-berucht-mexicaans-jaliscokartel-gedood-door-leger NOS - Leider berucht Mexicaans Jaliscokartel gedood door leger]</ref> ;21 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Centraal-Europa'': [[archeologie|Archeologe]] óntdekke in de [[Pole|Poolse]] regio [[Woiwodsjap Wes-Pommere|Wes-Pommere]] de reste van 'n [[middeliewe|middeliewse]] sjtad. Ze woed waarsjienlik gesjtich in de 13e of 14e iew, meh sjnel daonao al óm ónbekinde reie verlaote.<ref>[https://www.polskieradio.pl/400/7764/Artykul/3649939,mittelalterliche-stadt-stolzenberg-entdeckt Polskieradio.pl - Mittelalterliche Stadt Stolzenberg entdeckt]</ref> * ''Economie, Noord-Amerika'': de [[VS|Amerikaanse]] prizzedent [[Donald Trump]] verhoeg de importhöffinge weltwied van 10 nao 15%. Dit besjloet kump eine daag naodat 't Hoeggerechshof oerdeilde dat ierdere heffinge ónwettig zeen.<ref>[https://www.washingtonpost.com/business/2026/02/21/supreme-court-tariff-ruling/ Washington Post - Trump's tariff policy faces new era, new uncertainty for economy]</ref> * ''Sjport'': Op de Olympische Wintersjpele haolt de Noor [[Johannes Høsflot Klaebo]] de gouwe medaje in de 50 kilomaeter [[langlaufe]]. Hae weurt daomit d'n iersten Olympischen atleet dae zès kier goud op dezelfde Sjpele pak.<ref>[https://www.nu.nl/olympische-spelen/6386929/langlauffenomeen-klaebo-eerste-olympier-met-6-keer-goud-op-een-winterspelen.html Nu.nl - Langlauffenomeen Klaebo eerste olympiër met 6 keer goud op één Winterspelen]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse prizzentator [[Koos Postema]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6387000/presentator-koos-postema-93-overleden.html Nu.nl - Presentator Koos Postema (93) overleden]</ref> ;20 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Zuud-Europa'': De baovensten erm van 't kruus op de [[Kèrk vaan de Heilege Femilie (Barcelona)|Sagrada Familia]] in [[Barcelona]] weurt gemonteerd. Hiemit bereik de kirk nao 146 jaor boewe häör hoegste punt van 172,5 maeter.<ref>[https://sagradafamilia.org/-/una-creu-que-arriba-al-cel-de-barcelona?redirect=%2F Sagradafamilia.org - Una creu que arriba al cel de Barcelona]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud-Amerika'': op 't [[Galapagoseilen|Galapagoseilandj]] Floreana waert 'n óngersaort van de lokale reuze[[sjildpad]] oetgezat in 't wild. De bieste woete róndj [[1840]] oetgeroeid en kenne dankzie e succesvol fokprogram mit 'n genetisch vergeliekbaar saort, wat in [[2017]] begós, waere truukgebrach nao hun habitat.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/feb/20/floreana-giant-tortoise-reintroduced-to-galapagos-island-after-almost-200-years The Guardian - Floreana giant tortoise reintroduced to Galápagos island after almost 200 years]</ref> ;19 fibberwarie * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]ansen ex-presidentj [[Yoon Suk-Yeol]] weurt tot laeveslang gevangenissjtraof veroerdeild veur de poging tot sjtaotsgreep die 'r in 2024 deeg.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603087-levenslang-voor-zuid-koreaanse-ex-president-yoon-voor-poging-staatsgreep NOS.nl - Levenslang voor Zuid-Koreaanse ex-president Yoon voor poging staatsgreep]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': [[Andrew Mountbatten-Windsor]], veurhaer bekèndj es 'prins Andrew', weurt gearresteerd in verbandj mit zien betrokkeheid bie [[Jeffrey Epstein]].<ref>[https://www.bbc.com/news/live/c70kjr9wjw0t BBC News - Andrew arrested on suspicion of misconduct in public office as King says 'law must take its course']</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen operazenger [[José van Dam]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/media-en-cultuur/belgische-operaster-jose-van-dam-is-overleden/134113027.html De Standaard - Belgische operaster José van Dam is overleden]</ref> ;18 fibberwarie * ''Sjport, Nederlandj'': De Nederlandse sjaker [[Jan Timman]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603096-nederlandse-schaakgrootmeester-jan-timman-74-overleden NOS.nl - Nederlandse schaakgrootmeester Jan Timman (74) overleden]</ref> ;17 fibberwarie * ''Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse geiselike en börgerrechteactivis [[Jesse Jackson]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6386382/bekende-dominee-en-burgerrechtenactivist-jesse-jackson-84-overleden.html Nu.nl - Bekende dominee en burgerrechtenactivist Jesse Jackson (84) overleden]</ref> ;15 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaansen acteur [[Robert Duvall]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6386324/the-godfather-acteur-robert-duvall-op-95-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - The Godfather-acteur Robert Duvall op 95-jarige leeftijd overleden]</ref> ;14 fibberwarie * ''Sjport, Zuud-Amerika'': De Braziliaanse skiër [[Lucas Pinheiro Braathen]] haolt de gouwe medaje in de reuzesjlalom. Hae is d'n iersten atleet dae veur e tropisch landj 'n medaje op de Wintersjpele pak. ;12 fibberwarie * ''Politiek, Belsj'': 't [[Brussels Hoofsjtaejelik Gewes|Brussels Gewes]] krieg nao 614 daag 'n regering, die geit besjtaon oet [[MR]],[[PS]], [[Les Engagés]], [[Groen]], [[Anders]], [[Vooruit]] en [[CD&V]].<ref>[https://www.standaard.be/politiek/brussel-heeft-na-614-dagen-een-regering-mr-leden-verzamelen-voor-toetredingscongres/35089272.html De Standaard - Brussel heeft na 614 dagen een regering, MR-leden verzamelen voor toetredingscongres]</ref> ;11 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse sjriever [[Cees Nooteboom]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6385720/schrijver-cees-nooteboom-92-overleden.html Nu.nl - Schrijver Cees Nooteboom (92) overleden]</ref> ;6 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': [[theologie|theoloog]] en kerkhistoricus [[Peter Nissen]] sjtörf op 68-jäörige laeftied.<ref>[https://www.kn.nl/in-memoriam/peter-nissen-1957-2026-ging-zijn-eigen-weg-met-god-en-zijn-pen-als-trouwe-metgezellen/ KN - Peter Nissen (1957-2026) ging zijn eigen weg, met God en zijn pen als trouwe metgezellen]</ref> * ''Oes-Europa'': in de [[Róslandj|Róssische]] huidsjtad [[Moskou]] weurt Vladimir Alexeyev, 'ne hoege generaal, naergesjote. Hae raak daobie ernstig gewóndj.<ref>[https://www.themoscowtimes.com/2026/02/06/russian-general-hospitalized-after-attempted-assassination-in-moscow-a91877 The Moscow Times - Russian General Hospitalized After Attempted Assassination in Moscow]</ref> ;5 fibberwarie * ''Zuud- en Centraal-Azië'': in de [[Pakistan|Pakistaanse]] deilsjtaot [[Beloetsjistan]] zin regeringstroepe sjlaags geraak mit separatiste. Daobie valle zeker teentalle doeje, wiewaal precieze ciefers óntbraeke. De separatiste zien etnische [[Beloetsji]], veule zich neet verwant mit Pakistan en sjtraeve nao 'ne ónaafhankelike sjtaot.<ref>[https://tribune.com.pk/story/2590898/security-forces-conclude-operations-after-terrorist-attacks-in-balochistan The Express Tribune - Security forces conclude operations after terrorist attacks in Balochistan]</ref> ;4 fibberwarie * ''Wes-Afrika'': gewaopende manne vermoorde zeker 160 luuj bie 'ne aanval op twie dörper in de [[Nigeria]]anse deilsjtaat Kwara. 't Zouw gaon óm 't werk van 'n jihadistische groepering die gelieerd is aan 'ne lokale tak van [[IS]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/feb/04/gunmen-west-nigeria-attack-red-cross The Guardian - Gunmen kill more than 160 people in attacks on two west Nigeria villages]</ref> ===jannewarie=== ;30 jannewarie * ''Economie, Zuud-Amerika'': waarnömmend [[Venezuela]]ans prizzedent Delcy Rodríguez óngerteikent 'n [[wèt]] woemit de [[aerdaolje|aolie]]sector waert aopgesjteld veur privatisering. Dit besjloet kump nao de gevangenömming van Maduro door de [[VS]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2600225-waarnemend-president-venezuela-tekent-wet-die-oliesector-openstelt-voor-privatisering NOS - Waarnemend president Venezuela tekent wet die oliesector openstelt voor privatisering]</ref> * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De [[Canada|Canadese]] actrice Catherine O'Hara, bekindj veur häör rol es de moder van personage Kevin McCallister in de iersjte twie ''[[Home Alone]]''-films, sjörf op 71-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6384402/actrice-en-home-alone-moeder-catherine-ohara-op-71-jarige-leeftijd-overleden.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Actrice en Home Alone-moeder Catherine O'Hara op 71-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse rockband [[Golden Earring]] geuf in de Rotterdamse konzèrzaol [[Ahoy']] zie lèste konzèr oets. De band waor door de krenkde en doed van gitaris [[George Kooyman]] gedwónge veur te sjtoppe.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6384114/golden-earring-neemt-met-brok-in-keel-afscheid-this-is-our-last-goodbye.html Nu.nl - Golden Earring neemt met brok in keel afscheid: 'This is our last goodbye']</ref> ;28 jannewarie * ''Economie, natuur & milieu, Midde-Afrika'': mie es 400 luuj kómme óm 't laeve bie de insjtorting van 'n [[mien]] in 't oeste van de [[Democratische Republiek Kongo]]. Inkel luuj rake gewóndj. De ramp is 't gevolg van 'n aerdversjuving. De mien is in henj van rebellebeweging M23. Lokaal luuj grave nao bezónger [[erts]]e wie [[coltan]], wat gebroek waert bie de [[produktie]] van bieveurbeeld [[hendie|smartphones]].<ref>[https://www.lavanguardia.com/internacional/20260203/11456519/suben-mas-400-muertos-derrumbe-mina-coltan-congo.html La Vanguardia - Suben a más de 400 los muertos por el derrumbe de una mina de coltán en el Congo]</ref> ;27 jannewarie * ''Politiek, Nederlandj'': de formerende partieje [[CDA]], [[D66]] en [[VVD]] zin 't eins euver e coalitieakkoord.<ref>[https://www.limburger.nl/binnenland/d66-vvd-en-cda-zijn-het-eens-op-hoofdlijnen/127020425.html De Limburger - D66, VVD en CDA zijn het eens op hoofdlijnen]</ref> * ''Economie, Zuud- en Centraal-Azië, Europa algemein'': de [[EU]] en [[India]] sjlete e vriehandelsakkoord, woedoor e groet gedeilte van de [[heffing]]e op [[produkt]]e in dees vriehandelszone zal verdwiene.<ref>[https://nos.nl/artikel/2599846-vrijhandelsakkoord-tussen-eu-en-india-na-decennia-onderhandelen NOS - Vrijhandelsakkoord tussen EU en India na decennia onderhandelen]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud-Europa'': inne [[Italië|Italiaanse]] sjtad Niscemi op [[Sicilië]] waere óngeveer doezend luuj geëvacueerd vanwege 'n aerdversjuving.<ref>[https://nos.nl/video/2599849-huizen-in-de-diepte-gestort-na-aardverschuiving-op-sicilie NOS - Huizen in de diepte gestort na aardverschuiving op Sicilië]</ref> ;25 jannewarie * ''Nederland(s Limburg), Kóns en cultuur'': [[Lex Uiting]] en [[Frans Pollux]] gaeve e konzaer in de [[Ziggo Dome]] in [[Amsterdam]]. 't Weurt 't groetste Limburgstalig konzaer oets boete Limburg gegaeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2599625-duizenden-limburgers-in-amsterdam-voor-grootste-dialectpopconcert-ooit NOS.nl - Duizenden Limburgers in Amsterdam voor 'grootste dialectpopconcert ooit']</ref> ;23 jannewarie * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse videokónstenaer [[Micha Klein]] sjtörf op 61-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2599559-micha-klein-61-pionier-van-de-computerkunst-overleden NOS.nl - Micha Klein (61), pionier van de computerkunst, overleden]</ref> ;20 jannewarie * ''Nederlandj'': Zeve leje van de [[PVV]]-Twiede Kamerfractie ónger aanveuring van [[Gidi Markuszower]] sjpliete zich aaf oet ónvrei euver de koers dae [[Geert Wilders]] veurt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2598974-opstand-tegen-wilders-zeven-pvv-ers-beginnen-eigen-fractie NOS.nl - Opstand tegen Wilders: zeven PVV'ers beginnen eigen fractie]</ref> ;19 jannewarie * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': de [[Italië|Italiaanse]] mode-óntwerper [[Valentino Garavani|Valentino]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2598879-italiaanse-keizer-van-de-mode-valentino-93-overleden Italiaanse 'keizer van de mode' Valentino (93) overleden NOS - Italiaanse 'keizer van de mode' Valentino (93) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Italiaanse arsjeologe make de vónds bekèndj van 'n [[basiliek]] in [[Fano]] die aan [[Vitruvius]] kan waere toegesjreve.<ref>[https://www.reuters.com/science/italy-uncovers-basilica-designed-by-vitruvius-father-architecture-2026-01-19/ Reuters - Italy uncovers basilica designed by Vitruvius, the 'father of architecture']</ref> ;18 jannewarie * ''Zuud-Europa'': bie e trein-óngelök in 't [[Sjpanje|Sjpaanse]] Adamuz, kórtbie [[Córdoba]], valle 41 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2598935-dodental-treinramp-spanje-naar-41-zoeken-naar-slachtoffers-in-wagons-gaat-door NOS - Dodental treinramp Spanje naar 41, zoeken naar slachtoffers in wagons gaat door]</ref> * ''Sjport, Afrika algemein'': [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]] wintj d'n [[Africa Cup (manslui)|Africa Cup]] door nao verlènging mit 1-0 van [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] te winne.<ref>Live-oetzenjing Ziggo Sport</ref> ;13 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': 'ne Man oet [[Herte]] kump veur de rechter veur 't misbroek van mie es 150 minderjaorige maedjes. Hae deeg dit via e zelfóntwikkeld sjpeel.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6382466/limburger-vast-voor-online-misbruik-van-150-minderjarigen-via-zelfgemaakt-spel.html Nu.nl - Limburger vast voor online misbruik van 150 minderjarigen via zelfgemaakt spel]</ref> ;12 jannewarie * ''Nederlandj'': De Nederlandse prezentator, klimaatóntkènner en coronascepticus [[Robert Jensen]] sjtörf op 52-jäörige laeftied aan 'nen hertaanval.<ref>[https://www.nu.nl/media/6382706/presentator-robert-jensen-52-overleden.html Nu.nl - Presentator Robert Jensen (52) overleden]</ref> ;11 jannewarie * ''Midde-Oeste, economie, politiek'': miensjerechteorganisatie HRANA meld dat bie groetsjalige proteste taege 't ayatollah-regime in [[Iran]] hónderde doeje zint gevalle en mie es 10.000 luuj zint gearresteerd. De direkte aanleiding veur de demonstraties, die eind december veurig jaor begóste, waore aanvankelik de hoege koste veur 't laevesóngerhaud, meh monde oet in proteste taege 't regime zelf, mit name vanwege 't gebrek aan vrouwerechte en politieke vrieheid.<ref>[https://nos.nl/artikel/2597802-mensenrechtenorganisatie-meer-dan-500-doden-bij-massale-demonstraties-iran NOS - Mensenrechtenorganisatie: meer dan 500 doden bij massale demonstraties Iran]</ref> ;10 jannewarie * ''Midde-Oeste, politiek'': Koerdische militante van de Syrische Democratische Sjtriedkrachte (SDF) en 't [[Syrië|Syrische]] regeringsleger bereike e sjtaak-'t-vure nao gevechte in en óm de sjtad [[Aleppo]]. De SDF-militante trekke zich truuk oet de sjtad; börgers en militante waere geëvacueerd nao 't noorde en oeste van 't landj. 't Regeringsleger nump de sjtad in.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2026/01/11/na-een-week-vol-geweld-heeft-de-syrische-regering-aleppo-onder-controle-bewoners-zijn-er-niet-gerust-op-a4917383 NRC - Na een week vol geweld heeft de Syrische regering Aleppo onder controle. Bewoners zijn er niet gerust op]</ref> ;9 jannewarie * ''Midde-Oeste, politiek'': 't [[Jeme]]nitisch regeringsleger nump de havesjtad [[Aden]] in van de Zudelike Euverganksraod, 'n separatistische beweging in 't zude van 't landj. Die höf zichzelf op in reaksie op de val van die sjtad.<ref>[https://www.arabnews.com/node/2628748/middle-east Arab News - STC announces dissolution]</ref> * ''Nederlandj, politiek'': [[D66]], [[VVD]] en [[CDA]] gaon óngerhanjele euver e [[mènjerheidskabinèt]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6381619/live-formatie-d66-vvd-en-cda-gaan-minderheidskabinet-vormen.html Nu.nl - Live formatie | D66, VVD en CDA gaan minderheidskabinet vormen]</ref> ;8 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote, politiek'': De [[Senaat (Vereinigde Sjtaote)|Senaat]] nump 'n wèt aan die de militair mach van de presidentj beperk. Hiemit weurt 't 'm lestiger gemaak óm beveurbeeld solistisch e landj binne te valle.<ref>[https://edition.cnn.com/2026/01/08/politics/war-powers-vote-trump-venezuela-senate CNN.com - Handful of Republicans join Democrats to force Senate check on Trump’s war powers in Venezuela ]</ref> ;7 jannewarie * ''Nederlandj, Sjport'': De Nederlandsen hónkballer [[Sydney de Jong]] sjtörf op 46-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6381932/honkbalicoon-en-voormalig-oranje-captain-sidney-de-jong-46-plots-overleden.html Nu.nl - Honkbalicoon en voormalig Oranje-captain Sidney de Jong (46) plots overleden]</ref> ;6 jannewarie * ''Oes- en Centraal-Europa, Kóns en cultuur'': De Hongaarse filmmaeker [[Béla Tarr]] sjtörf op 70-jäörige laeftied. ;5 jannewarie * ''Zuud-Amerika, politiek'': 't Rezjiem in [[Venezuela]] reup [[Delcy Rodríguez]] oet tot presidentj ad interim. ;3 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote, Zuud-Amerika, politiek'': De [[Vereinigde Sjtaote]] veure op bevel van presidentj [[Donald Trump]] 'nen aanval op [[Venezuela]] oet; Trump zaet ouch presidentj [[Nicolas Maduro]] te höbbe gevangegenaome.<ref>[https://edition.cnn.com/world/live-news/venezuela-explosions-caracas-intl-hnk-01-03-26 CNN.com - Venezuela president Maduro captured and flown out of country after US strikes, says Trump ]</ref> ;1 jannewarie * ''Economie, Europa'': [[Bulgarieë]] veurt es 21e landj d'n [[euro]] in. * ''Zjwitserlandj'': Bie 'ne brandj in 'nen aprèsskihut in [[Crans-Montana]] ([[Wallis (kanton)|Wallis]], [[Zjwitserlandj]]) kómme teentalle luuj óm.<ref>[https://nos.nl/artikel/2596650-tientallen-doden-bij-cafebrand-in-zwitsers-ski-oord-meer-dan-honderd-gewonden NOS.nl - Tientallen doden bij cafébrand in Zwitsers ski-oord, meer dan honderd gewonden]</ref> * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De [[Vondelkèrk|Vondelkirk]] in 't [[Amsterdam]]s sjtadsdeil Aud-Zuud brentj oet. ==2025== ===december=== ;28 december * ''Kóns en cultuur'': De Franse actries [[Brigitte Bardot]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6380890/franse-actrice-en-stijlicoon-brigitte-bardot-op-91-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Franse actrice en stijlicoon Brigitte Bardot op 91-jarige leeftijd overleden]</ref> ;26 december * ''Kóns en cultuur'': De Belsj-Limbörgsen dichter [[Leonard Nolens]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nieuwsblad.be/nieuws/dichter-leonard-nolens-overleden-op-78-jarige-leeftijd/120233453.html Het Nieuwsblad - Dichter Leonard Nolens overleden op 78-jarige leeftijd]</ref> * ''Afrika'': [[Israël]] erkèntj es ierste VN-lid [[Somaliland]]j es ónaafhenkelike sjtaot.<ref>[https://nos.nl/artikel/2596095-afwijzende-reacties-op-erkenning-door-israel-van-somaliland NOS.nl - Afwijzende reacties op erkenning door Israël van Somaliland]</ref> ;25 december * ''Kóns en cultuur'': De Britse gitaris [[Perry Bamonte]] ([[The Cure]]) sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://www.thecure.com/news/2025/12/perry-archangelo-bamonte-1960-2025/ The Cure - PERRY ARCHANGELO BAMONTE 1960-2025]</ref> ;22 december * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, kóns en cultuur'': de [[Groet-Brittannië|Britse]] zanger en gitaris [[Chris Rea]], bekindj van 't kaersjleed ''Driving home for Christmas'', sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6380416/driving-home-for-christmas-zanger-chris-rea-74-overleden.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Driving Home for Christmas-zanger Chris Rea (74) overleden]</ref> ;18 december * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse muzikantj en componis [[Tonny Eyk]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2595115-componist-tonny-eyk-85-man-achter-iconische-tv-tunes-en-nummers-overleden NOS.nl - Componist Tonny Eyk (85), man achter iconische tv-tunes en nummers, overleden]</ref> ;17 december * ''Nederland, Kóns en cultuur'': De Nederlandse koreograaf [[Hans van Manen]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6379837/topchoreograaf-en-balleticoon-hans-van-manen-93-overleden.html Nu.nl - Topchoreograaf en balleticoon Hans van Manen (93) overleden]</ref> ;15 december * ''Politiek, Zuud-Amerika'': de rechse politicus José Antonio Kast wèntj de [[Chili|Chileense]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2594743-verkiezingswinst-van-uiterst-rechts-in-chili-is-teken-voor-heel-latijns-amerika NOS - Verkiezingswinst van uiterst rechts in Chili is teken voor heel Latijns-Amerika]</ref> ;14 december * ''Oceanië'': twie sjötters äöpene 't vuur op e joeds [[Chanoeka]]festival inne [[Australië|Australische]] sjtad [[Sydney]]. Daobie kómme zesteen luuj óm 't laeve, woe-ónger eine sjötter. Zeker eine van de sjötters haet boetedat 'ne link mit terreurbeweging [[IS]] en e verleie mit [[antisemitisme]].<ref>[https://www.abc.net.au/news/2025-12-16/video-shows-bondi-beach-shooting-gunman-preaching-islam-to-teens/106145626 ABC.net.au - Bondi Beach shooting gunman Naveed Akram was follower of pro-Islamic State preacher Wisam Haddad]</ref> ;10 december * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse sjriefster [[Sophie Kinsella]] sjtörf op 55-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2593985-britse-auteur-sophie-kinsella-55-bekend-van-shopaholic-reeks-overleden NOS.nl - Britse auteur Sophie Kinsella (55), bekend van Shopaholic-reeks, overleden]</ref> ;8 december * ''Sjport, Belsj'': De Belzje voetballer en traineur [[Glenn De Bock]] sjtörf op 54-jäörige laeftied aan 'n harrebleujing.<ref>[https://www.standaard.be/sport/voormalig-rode-duivel-en-trainer-glen-de-boeck-54-overleden-na-hersenbloeding/110983288.html De Standaard - Voormalig Rode Duivel en trainer Glen De Boeck (54) overleden na hersenbloeding]</ref> ;7 december * ''Sjport, Belsj & Nederlands Limburg'': Nao 'n darde plaats in de Groete Pries van [[Abu Dhabi]] weurt [[Lando Norris]] veur d'n ierste kier waereldkampión [[Formule 1]]. Hae blief [[Max Verstappen]] twie punte veur. ;5 december * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Canadees-Amerikaansen arsjitek [[Frank Gehry]] sjtörf op 96-jäörige laeftied aan 'n lóchwaegkrenkde.<ref>[https://edition.cnn.com/2025/12/05/style/architect-frank-gehry-dies CNN - Frank Gehry, world renowned architect, dies at 96]</ref> ;4 december * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse zenger [[Marco Borsato]] weurt óm gebrek aan bewies vriegesjproke van óntuch mit e mènderjaorig maedje.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6378215/marco-borsato-vrijgesproken-van-ontucht-met-meisje-wegens-gebrek-aan-bewijs.html Nu.nl - Marco Borsato vrijgesproken van ontucht met meisje wegens gebrek aan bewijs]</ref> ;1 december * ''Nederlandj, politiek'': De Nederlandse politicus [[Michel van Hulten]] (o.m. [[PPR]]) sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2592884-oud-staatssecretaris-michel-van-hulten-95-overleden NOS.nl - Oud-staatssecretaris Michel van Hulten (95) overleden]</ref> ===november=== ;25 november * ''Weitesjap'': Japanse óngerzeukers vènje sjterke energie-oetberstinge in 't centrum van de [[Milkwaeg]] die euvereinkómme mit zichzelf vernetigende [[duuster materie]]. 't Zouw d'n ierste kier zeen det me die zoe direk waornump.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1475-7516/2025/11/080 Journal of Cosmology and Astroparticle Physics - 20 GeV halo-like excess of the Galactic diffuse emission and implications for dark matter annihilation]</ref> ;26 november * ''Oes-Azië'': bie 'ne brandj in 'ne groep woentoeres in [[Hongkong]] valle zeker 146 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2592642-nog-ruim-veertig-vermisten-na-brand-in-woontorens-hongkong-dodental-nu-op-146 NOS - Nog ruim veertig vermisten na brand in woontorens Hongkong, dodental nu op 146]</ref> ;24 november * ''Politiek, Belsj'': Nao 'n marathonzitting van 20 oer kump de [[regering-De Wever]] mit 'n begroeting. Hiemit is 'n dreigende regeringscrisis bezjwaore.<ref>[https://www.standaard.be/politiek/premier-de-wever-heeft-begrotingsakkoord-na-marathonvergadering-een-soort-tweede-regeerakkoord/107209395.html De Standaard - Premier De Wever heeft begrotingsakkoord na marathonvergadering: “Een soort tweede regeerakkoord”]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Jamaicaanse reggaezenger [[Jimmy Cliff]] sjtörf op 81-jäörige laeftied aan de gevolge van 'nen [[epilepsie|epileptischen aanval]] en 'n lóngóntsjtaeking. ;23 november * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval inne [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]] kump Haitham Ali Tabatabai, e kopsjtök van [[Hezbollah]], óm 't laeve. In totaal valle bie dae aanval vief doeje en 28 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2591673-israel-doodt-hezbollah-kopstuk-en-vier-anderen-bij-aanval-in- NOS - doodt Hezbollah-kopstuk en vier anderen bij aanval in Beiroet]</ref> ;22 november * ''Wes-Afrika'': in 'n katholieke sjoel 't noordweste van [[Nigeria]] waere mie es 227 kinger óntveurd door 'ne gewapende bende.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6376816/meer-dan-tweehonderd-scholieren-en-leerkrachten-ontvoerd-van-school-in-nigeria.html Nu.nl - Meer dan tweehonderd scholieren en leerkrachten ontvoerd van school in Nigeria]</ref> * ''Nederlandj'': baove de lóchhave van [[Indjhaove]] en 't militair vleegveld van [[Volkel]] waere [[drone]]s gesjpot.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6376938/drones-vlogen-gisteren-niet-alleen-boven-eindhoven-maar-ook-weer-boven-volkel.html Nu.nl - Drones vlogen gisteren niet alleen boven Eindhoven, maar ook weer boven Volkel]</ref> ;20 november * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': aktäör en regisseur [[Paul van Gorcum]], baeter bekindj es Gargamel in de teikefilmserie de [[Sjmurfe]] en baron Van Neemweggen in de kingerserie [[Bassie & Adriaan]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6376740/paul-van-gorcum-de-baron-uit-bassie-adriaan-op-91-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Paul van Gorcum (de Baron uit Bassie & Adriaan) op 91-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse bassis [[Gary Mounfield]] ([[The Stone Roses]]) sjtörf op 63-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2591284-stone-roses-bassist-gary-mani-mounfield-63-overleden NOS.nl - Stone Roses-bassist Gary 'Mani' Mounfield (63) overleden]</ref> ;18 november * ''Sjport, Midde-Amerika'': [[Curaçaos hierevoetbalèlftal|'t Voetbalilftal van Curaçao]] sjpeelt mit 0-0 geliek taege [[Jamaicaons hierevoetbalèlftal|Jamaica]] en plaats zich daomit veur 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2026|WK van 2026]]. Curaçao is vaeroet 't kleinste landj wat dat oets presteert.<ref>[https://nos.nl/artikel/2591060-curacao-schrijft-historie-met-plaatsing-voor-wk-na-zenuwslopende-slotfase-tegen-jamaica NOS.nl - Curaçao schrijft historie met plaatsing voor WK na zenuwslopende slotfase tegen Jamaica]</ref> * ''Politiek, Belsj'': [[Vincent Van Quickenborne]] begintj aan 'ne [[filibuster]] dae tot de volgenden daag doert. Nao 23 oer weurt 'm oetènjelik 't woord aafgepak. Mit iejer marathonmonologe mitgetèlt waor hae zelfs mie es 40 oer aan 't woord gewaes.<ref>[https://www.demorgen.be/nieuws/microfoon-van-van-quickenborne-uitgezet-nadat-hij-40-uur-lang-aan-het-woord-is-geweest-om-stemming-tegen-money-control-te-stoppen~b44c5335/ De Morgen - Microfoon van Van Quickenborne uitgezet nadat hij 40 uur lang aan het woord is geweest om stemming tegen ‘money control’ te stoppen]</ref> ;17 november * ''Nederlandj'': in [[Zjwolle]] begint de rechzaak tege twiè manne oet [[Valkeberg]] en [[Ulesjtraote]]. Hunne webshop weurt in verband gebrach mèt de verkoup van designer[[drugs]] en meugelik 49 doaje es gevolg van de consumptie dees middele.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/valkenburg-aan-de-geul/valkenburg/limburgers-stefan-en-jord-werden-schatrijk-met-webshop-in-designerdrugs-maar-hebben-mogelijk-tientallen-doden-op-hun-geweten-verdienmodel-is-menselijke-ellende/105613376.html De Limburger - Limburgers Stefan en Jord werden schatrijk met webshop in designerdrugs, maar hebben mogelijk tientallen doden op hun geweten: ‘Verdienmodel is menselijke ellende’]</ref> * ''Oes-Europa'': 'n explosie besjadig 'n [[sjpoorlien]] in 't oeste van [[Pole]], 'n wichtige aanveurroute veur hölp aan buurlandj [[Oekraïne]]. Premier Tusk sjprik van 'n sabotageactie. De lètste tied kómme vergeliekbaar incidente veur in groete deile van [[Europa]]. [[Róslandj]] waert döks es aansjtichter gezeen.<ref>[https://tvpworld.com/90064838/polish-ministers-rail-saboteurs-will-be-quickly-identified TVP - Poland has the evidence to identify suspected railway saboteurs, ministers say]</ref> * ''Politiek, Zuud- en Centraal-Azië'': aad[[premier]] Sheikh Hasina van [[Bangladesh]] waert bie versjtek veroerdeild tot de [[doedsjtraof]] veur de rol die ze sjpeelde bie proteste taege häör bewindj veurig jaar. Daobie koame meugelik 1400 luuj óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2590796-oud-premier-bangladesh-veroordeeld-tot-doodstraf-voor-rol-bij-bloedige-protesten NOS - Oud-premier Bangladesh veroordeeld tot doodstraf voor rol bij bloedige protesten]</ref> * ''Weitesjap, kóns en cultuur'': [[Meziekwetensjap]]per [[Peter Wollny]] identificeert twie örgelsjtökker es vreug werke van [[Johann Sebastian Bach]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2590863-onbekende-orgelwerken-bach-ontdekt-en-in-leipzig-gespeeld-door-ton-koopman NOS.nl - Onbekende orgelwerken Bach ontdekt en in Leipzig gespeeld door Ton Koopman]</ref> ;16 november * ''Nederlandj, sjport'': De Nederlandse sjaatsster [[Femke Kok]] verbaetert in [[Salt Lake City]] 't waereldrecord 500 maeter dames tot 36,09 s. 't Awd record hauw twelf jaor gesjtande en laog bekans drie tiende hoeger.<ref>[https://nos.nl/artikel/2590745-kok-verpulvert-wereldrecord-500-meter-in-salt-lake-tot-36-09-hoe-kan-dit NOS.nl - Kok verpulvert wereldrecord 500 meter in Salt Lake tot 36,09: 'Hoe kan dit?']</ref> * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriefster [[Yvonne Keuls]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6376197/schrijfster-yvonne-keuls-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Schrijfster Yvonne Keuls op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;15 november * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': 't Groàt Bunger woordebook kump oet. 't Tèlt 320 pagina's, bevat doezende [[Bungersj]]e wäörd en e lieske mit specifieke klanke die in [[Bung]] gebroek were.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/meerssen/bunde/groat-bunger-woordebook-legt-dialect-van-bunde-vast/90499616. De Limburger - Groàt Bunger Woordebook legt dialect van Bunde vast]</ref> ;14 november * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': in [[Mestreech]] weurt veur 't iers e kombord mèt 'nen oondertitel in 't [[Mestreechs]] oonthöld.<ref>[https://rtvmaastricht.nl/nieuws/artikel/eerste-kombord-met-ondertitel-in-mestreechter-taol-onthuld RTV Maastricht - Eerste kombord met ondertitel in Mestreechter Taol onthuld]</ref> ;10 november * ''Economie, politiek, Oes-Europa'': oet óngerzeuk van anticorruptiebureau NABU bliek dat 't [[Oekraïne|Oekraïens]] sjtaats[[energie]]bedrief Energoatom betrokke is gewaes bie e groet ómkoupsjandaal van óngeveer 100 miljoen [[dollar]] (ca. 86,5 miljoen [[euro]]). Ouch e contak van prizzedent Zelensky en 'ne veurmalige adviseur van de minister van Energie zouwe hie 'n rol in höbbe gesjpeeld.<ref>[https://nos.nl/artikel/2589991-grootschalig-corruptieonderzoek-naar-energiesector-oekraine NOS - Grootschalig corruptieonderzoek naar energiesector Oekraïne ]</ref> ;7 november * ''Nederlands Limburg'': in g'n buuet va g'n [[NAVO]]-basis i [[Broensem]] were mieëder [[drone]]s gesjpot.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6375581/vrijdag-meerdere-drones-gespot-boven-zuid-limburg-politie-zette-helikopter-in.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Vrijdag meerdere drones gespot boven Zuid-Limburg, politie zette helikopter in]</ref> ;6 november * ''Noord-Amerika, weitesjap'': D'n Amerikaanse bioloog en Nobelprieswinner [[James Watson]], mit-óntdekker van de [[DNA]]-sjtructuur, sjtörf op 97-jäörige laeftied aan 'n infectie.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html The New York Times - James Watson, Co-Discoverer of the Structure of DNA, Is Dead at 97]</ref> * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': De Nederlandse presentatries [[Viola Holt]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6375156/oud-presentatrice-viola-holt-76-overleden.html Nu.nl - Oud-presentatrice Viola Holt (76) overleden]</ref> ;5 november * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Suriname|Surinaamse]] politicus [[Ronald Venetiaan]], presidentj tösje 1991 en 1996 zoewie tösje 2000 en 2010, sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6374938/surinaamse-oud-president-ronald-venetiaan-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Surinaamse oud-president Ronald Venetiaan op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;3 november * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur en prizzentator [[Joost Prinsen]] sjtörf op 83-jäörige laeftied aan [[blaoskanker]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/11/03/hij-was-een-fenomenale-voordrachtskunstenaar-en-erik-engerd-a4911638 NRC.nl - Hij was een fenomenale voordrachtskunstenaar – en Erik Engerd]</ref> * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': in de [[Italië|Italiaanse]] huidsjtad [[Roeme]] sjtort 'n historische toere oet [[1238]] inein. Daobie valle inkel gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2589045-gewonden-door-instorten-middeleeuwse-toren-in-rome NOS - Gewonden door instorten middeleeuwse toren in Rome]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Dick Cheney]], vice-prizzendentj tösje 2001 en 2009; sjtörf op 84-jäörige laeftied aan de gevolge van lóngóntsjtaeking en hart- en vaatkrenkdes.<ref>[https://edition.cnn.com/2025/11/04/politics/dick-cheney-death-obit CNN.com - Dick Cheney, influential Republican vice president to George W. Bush, dies]</ref> ;1 november * ''Belsj-Limburg'': kórtbie de militair lóchmachbasis in [[Kleine-Briegel]] bie [[Peer (Belsj)|Peer]] waere [[drone]]s gesjpot.<ref>[https://www.hbvl.be/regio/limburg/peer/ook-zondagavond-drones-gespot-aan-basis-van-kleine-brogel-sprake-van-mogelijk-vier-verschillende-toestellen/101874641.html HBVL - Ook zondagavond drones gespot aan basis van Kleine-Brogel: “Sprake van mogelijk vier verschillende toestellen”]</ref> * ''Noord-Afrika, kóns en cultuur'': In de buurt van [[Gizeh]] ([[Egypte]]) geit 't [[Groet Egyptisch Museum]] aop. Dit weurt ein van de groetste musea op de waereld en 't groetste gewiejd aan ein cultuur.<ref>[https://www.standaard.be/buitenland/dubbel-zo-groot-als-het-louvre-100.000-objecten-7-miljoen-bezoekers-per-jaar-vandaag-opent-het-grand-egyptian-museum/101681050.html De Standaard - Dubbel zo groot als het Louvre, 100.000 objecten, 7 miljoen bezoekers per jaar: vandaag opent het Grand Egyptian Museum]</ref> ===oktober=== ;30 oktober * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': 't Ierste deil van 't kruus weurt op de [[Kèrk vaan de Heilege Femilie (Barcelona)|Sagrada Familia]] in [[Barcelona]] gemonteerd. Hiemit is de kirk noe de hoegste van de waereld; 'n ier die saer de middeliewe aan de [[Dom (Ulm|Dom van Ulm]] hauw toebehuurd.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6374299/spaanse-sagrada-familia-stoot-duitse-kerk-van-de-troon-met-hoogste-kerktoren.html Nu.nl - Spaanse Sagrada Familia stoot Duitse kerk van de troon met hoogste kerktoren]</ref> * ''Groet-Brittannië en Ierlandj'': Nao aonleiing van diverse sjendale, wo-ónger meugelik misbroek van mènjerjaorige, weurt [[Andrew van Windsor]] door zie broor keuning [[Sjarel III van 't Vereinig Kuueninkriek|Sjarel III]] d'n titel van prins en 't rech op keuninklik betaolde hoesvèsting aafgepak. Zien kènjer hauwe de keuninklike waerdighede wel.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c0qp75z3dw4o BBC.com - Buckingham Palace statement on Andrew in full]</ref> ;29 oktober * ''Nederlandj, politiek'': [[D66]] en [[PVV]] kriege allebei 26 zedele bie de [[Twiede Kamer]]verkezinge. D66 wèntj vöäl zedele (+17), dewiel de PVV hendig verluus (-11). Ouch de [[VVD]] (22 zedele, -2) en [[GL]]-[[PvdA]] (20 zedele, -5) verleze sjtömme. 't [[CDA]] kump oet op 18 zedele (+13). [[NSC]] verluus al zien zedele (-20).<ref>[https://app.nos.nl/nieuws/tk2025/ NOS - Uitslagen Tweede Kamer 2025]</ref> ;28 oktober * ''Nederlands Limburg'': Bie 'ne sjtalbrandj in [[Detere]] kómme zevehóngerd verkes óm.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/echt-susteren/dieteren/zevenhonderd-varkens-dood-bij-brand-op-agrarisch-bedrijf-in-dieteren/100834144.html De Limburger - Zevenhonderd varkens dood bij brand op agrarisch bedrijf in Dieteren]</ref> * ''Zuud-Europ, kóns en cultuur'': 'ne geheime keizerlike [[tunnel]] in 't [[Colosseum]] in de [[Italië|Italiaanse]] huidsjtad [[Roeme]] waert geäöpend veur 't publiek.<ref>[https://nos.nl/artikel/2588213-geheime-keizerlijke-tunnel-in-colosseum-na-2000-jaar-open-voor-publiek NOS - Geheime keizerlijke tunnel in Colosseum na 2000 jaar open voor publiek]</ref> * ''Zuud-Amerika'': bie 'n groete pelissie-actie in de favela's van de [[Brazilië|Braziliaanse]] sjtad [[Rio de Janeiro]] valle zeker 130 doeje.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/ruim-130-doden-bij-grote-politieactie-brazilie-tientallen-doden-op-straat-gelegd~a7904c7c/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F AD - Ruim 130 doden bij grote politieactie Brazilië, tientallen doden op straat gelegd]</ref> * ''Midde-Amerika, Natuur en milieu'': Melissa, 'nen orkaan van de viefde categorie, kump in [[Jamaica]] aan landj en zörg dao veur enorm sjaoj.<ref>[https://edition.cnn.com/weather/live-news/hurricane-melissa-jamaica-landfall-tuesday-climate?post-id=cmhanappg000m3b6pn85pafw2 CNN.com - Hurricane Melissa]</ref> ;27 oktober * ''Weitesjap, kóns en cultuur'': oet e rapport van miensjerechteorganisatie Survival International bliek dat 't mie [[etniciteit|volker]] geuf die gein contak höbbe mit de boetewelt es döks aangenaome waert. SI sjprik euver 196 volkere, vöäl mie es in ieder sjattinge (mie es 100). Ze laeve in teen lenj in [[Zuud-Amerika]], [[Afrika]] en [[Oceanië]]. Wiedoet de meiste daovan laeve in [[Brazilië]] en 't veurtbesjtaon van dees volker is ónzeker door versjillende factore.<ref>[https://www.cbsnews.com/news/uncontacted-indigenous-tribes-report-what-to-know/ CBS News - Half of uncontacted Indigenous tribes "could be wiped out" in 10 years, report says. Here's what to know.]</ref> * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, Kóns en cultuur'': De Britse actries [[Prunella Scales]] sjtörf op 93-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://www.nu.nl/film/6373968/fawlty-towers-actrice-prunella-scales-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Fawlty Towers-actrice Prunella Scales op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;26 oktober * ''Noord-Afrika'': de paramilitair beweging [[RSF]] nump [[El Fasher]] in, de lètste groete sjtad in de [[Soedan]]ese regio Darfoer. De rebelle vermoorde hiebie zeker 2000 börgers, mit name zjwarte neet-[[Arabisch]]talige Soedaneze.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10586206/soedanese-rsf-executeert-duizenden-burgers-hulporganisaties-vrezen-massaslachting BNR - Soedanese RSF executeert duizenden burgers, hulporganisaties vrezen massaslachting]</ref> * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzdrummer [[Jack DeJohnette]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2025/oct/27/jack-dejohnette-versatile-jazz-drummer-miles-davis-fusion-dies-aged-83 The Guardian - Jack DeJohnette, versatile jazz drummer known for Miles Davis fusion recordings, dies aged 83]</ref> ;25 oktober * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, politiek'': de partieloze kanidaat Catherine Connolly wèntj de [[Ierlandj|Ierse]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c4gk2kml122o BBC - Connolly declared president of Ireland after landslide win]</ref> * ''Noord-Europa, Kóns en cultuur'': De Zjwaedsen acteur [[Björn Andrésen]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.dn.se/kultur/skadespelaren-bjorn-andresen-ar-dod/ Dagens Nyheter - Skåadespelaren Björn Andrésen är död]</ref> ;23 oktober * ''Weitesjap'': oet 'n sjtudie van de Universiteit van [[Texas]] bliek dat dat mRNA-[[vaksinaasje|vaccin]]s die gebroek waere taege [[COVID-19|corona]] helpe bie immuuntherapie taege bepaalde vorme van [[kanker]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2587519-studie-coronaprik-helpt-bij-immuuntherapie-tegen-bepaalde-soorten-kanker NOS - Studie: coronaprik helpt bij immuuntherapie tegen bepaalde soorten kanker]</ref> * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, Kóns en cultuur'': De Britse popmuzikantj [[Dave Ball]] ([[Soft Cell]]) sjtörf op 66-jäörige laeftied.<ref>[https://news.sky.com/story/dave-ball-one-half-of-tainted-love-hitmakers-soft-cell-dies-aged-66-13455838 Sky News - Dave Ball, one half of Tainted Love hitmakers Soft Cell, dies aged 66]</ref> ;22 oktober * ''Oes-Europa, economie'': de [[VS|Amerikaanse]] prizzedent [[Donald Trump]] kónjig sancties taege de twie groetste [[Róslandj|Róssische]] [[aerdaolje|aoliebedriever]] Lukoil en Rosneft aan. 't Geit óm de iersjte sancties ónger 't prizzedentsjap van Trump es reactie op [[oorlog in de Oekraïne|de Róssische invasie in Oekraïne]].<ref>[https://www.nu.nl/spanningen-oekraine/6373354/trump-zegt-gesprek-met-poetin-af-en-legt-rusland-sancties-op.html Nu.nl - Trump zegt gesprek met Poetin af en legt Rusland sancties op]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[Fibrant]] kónjig aan zie febrik op [[Chemelot]] te gaon sjlete.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6373242/opnieuw-sluit-een-chemiebedrijf-fabrieken-in-nederland.html Nu.nl - Opnieuw sluit een chemiebedrijf fabrieken in Nederland]</ref> ;21 oktober * ''Oes-Azië, politiek'': Sanae Takaichi van de conservatief-nationalistische partie LDP waert door 't [[Japan]]s [[parlement]] verkaoze tot de iersjte vrouwelike [[premier]] van 't landj.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6373103/japan-schrijft-geschiedenis-parlement-verkiest-eerste-vrouwelijke-premier.html Nu.nl - Japan schrijft geschiedenis: parlement verkiest eerste vrouwelijke premier]</ref> ;20 oktober * ''Zuud-Amerika, politiek'': de centrumrechse kandidaat Rodrigo Paz wèntj de [[Bolivia]]anse prizzedentsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2587114-eind-aan-links-tijdperk-in-bolivia-centrumrechtse-kandidaat-wordt-president NOS - Eind aan links tijdperk in Bolivia, centrumrechtse kandidaat wordt president]</ref> ;19 oktober * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': oet 't [[Louvre]] in [[Paries]] waere ach topsjtökker gesjtaole. 't Geit óm de [[zjuwiel|zjuwiele]] van keizerin Marie-Louise (1791-1847) en keizerin Eugénie (1826-1920) häör [[kroen]]. De kroen waert later truukgevónje, de serade aevel neet.<ref>[https://www.lemonde.fr/en/france/article/2025/10/19/louvre-closed-for-the-day-after-a-robbery-according-to-culture-minister_6746572_7.html Le Monde - Louvre closes after thieves steal 'priceless' jewels in daytime heist]</ref> * ''Centraal- en Zuud-Azië'': [[Pakistan]] en 't door terreurbeweging [[Taliban]] geregeerde landj [[Afghanistan]] bereike e ónmiddelik sjtaak-'t-vure nao 'n waek van gevechte op de grens. Tösje de bei lenj besjtaon al jaorelang sjpanninge, mit gróndjgebeed en [[terrorisme]] es twie wichtige aspekte van 't conflik.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2025/10/19/what-we-know-about-pakistan-afghanistan-ceasefire-will-it-hold Al Jazeera - What we know about Pakistan-Afghanistan ceasefire, will it hold?]</ref> * ''Noord-Amerika, Sjport'': D'n Amerikaanse sjaker [[Daniel Naroditsky]] sjtörf op 29-jäörige laeftied door dènkelike zelfmaord.<ref>[https://nos.nl/artikel/2587416-schakers-hekelen-russische-oud-wereldkampioen-na-plotselinge-dood-amerikaan-29 NOS.nl - Schakers hekelen Russische oud-wereldkampioen na plotselinge dood Amerikaan (29)]</ref> ;18 oktober * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse bassis [[Sam Rivers]] ([[Limp Bizkit]]) sjtörf op 48-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6372906/limp-bizkit-bassist-sam-rivers-48-overleden-we-zijn-in-shock.html Nu.nl - Limp Bizkit-bassist Sam Rivers (48) overleden: 'We zijn in shock']</ref> ;17 oktober * ''Oes-Azië, politiek'': De Japanse politicus [[Tomiichi Murayama]] sjtörf op 101-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2586771-oud-premier-murayama-overleden-bood-excuses-aan-voor-japanse-rol-in-wo-ii NOS.nl - Oud-premier Murayama overleden, bood excuses aan voor Japanse rol in WO II]</ref> * ''Afrika, politiek'': Kóllenel [[Michael Randrianirina]] weurt geïnsjtalleerd es presidentj van [[Madagaskar]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2586781-militaire-leider-in-madagaskar-beedigd-als-nieuwe-president NOS.nl - Militaire leider in Madagaskar beëdigd als nieuwe president]</ref> ;16 oktober * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse gitaris [[Ace Frehley]] ([[Kiss]]) sjtörf op 74-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val.<ref>[https://nos.nl/artikel/2586739-sologitarist-ace-frehley-74-van-rockband-kiss-overleden NOS.nl - Sologitarist Ace Frehley (74) van rockband Kiss overleden]</ref> ;14 oktober * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse r&b-zenger [[D'Angelo]] sjtörf op 51-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://www.tmz.com/2025/10/14/dangelo-dead/ TMZ - D'Angelo Grammy-Winning Icon Dead at 51 Following Cancer Battle]</ref> ;13 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (economie)|Nobelpries veur de Economie]] weurt toegekèndj aan [[Joel Mokyr]] "veur 't aanwieze van de veurwaerdes veur lankdoerige greuj door technische veuroetgank" en aan [[Philippe Aghion]] en [[Peter Howitt]] "veur de theorie van lankdorige greuj door creatieve vernetiging."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries veur de Economie 2025 (paersberich)]</ref> * ''Afrika'': Nao waeke van protes vlöch de [[Madagaskar|Malegassische]] presidentj [[Andry Rajoelina]] nao Frankriek. ;11 oktober * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Amerikaanse actries [[Diane Keaton]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://people.com/diane-keaton-dead-oscar-winning-actress-dies-at-79-exclusive-8603118 People.com - Diane Keaton, Famed for Roles in Father of the Bride, First Wives Club and More, Dies at 79 (Exclusive)]</ref> * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse zenger en veroerdeilde kènjermisbroeker [[Ian Watkins]] ([[Lostprophets]]) weurt op 48-jäörige laeftied doedgesjtaoke in de gevangenis.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6372114/voormalig-lostprophets-zanger-ian-watkins-48-doodgestoken-in-de-gevangenis.html Nu.nl - Voormalig Lostprophets-zanger Ian Watkins (48) doodgestoken in de gevangenis]</ref> ;10 oktober * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Nobelpries veur de Vrei]] weurt toegekèndj aan de [[Venezuela|Venezolaanse]] oppositieleister [[Maria Corina Machado]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries veur de Vrei 2025 (paersberich)]</ref> ;9 oktober * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] en terreurbeweging [[Hamas]] bereike e akkoord euver e sjtaak-'t-vure, woemit de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|oorlog in de Gazasjtrook]] beëindig kent waere. Óngerdeil van dit plan is de oetwisseling van de euvergebleve laevende en later ouch gehiemelde Israelische giezelaers in de [[Gazasjtrook]] taege Palestiense gevangene en de gedeiltelike truuktrekking van 't Israelische leger oet de sjtrook.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/nieuws-politiek/10584625/israel-en-hamas-akkoord-over-eerste-fase-wapenstilstand BNR - Israël en Hamas akkoord over eerste fase wapenstilstand: gijzelaars komen vrij, leger trekt zich terug]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] weurt toegekèndj aan [[László Krasznahorkai]] "veur zien ónweersjtaonbaar en visionair werk wat, temidde van apocalyptischen terreur, de mach van de kóns bevestig."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Literatuur 2025 (paersberich)]</ref> * ''Belsj, politiek'': 'nen Aansjlaag op premier [[Bart De Wever]] weurt veurkómme. D'n aansjlaag kaom oet jihadistischen hook.<ref>[https://www.standaard.be/binnenland/premier-de-wever-was-doelwit-van-verijdelde-aanslag-met-kamikazedrone-drie-verdachten-opgepakt/96350929.html De Standaard - Premier De Wever was doelwit van verijdelde aanslag met kamikazedrone, drie verdachten opgepakt]</ref> ;8 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Nobelpries in de Sjemie]] weurt toegekèndj aan [[Susumu Kitagawa]], [[Richard Robson]] en [[Omar M. Yaghi]] "veur de óntwikkeling van metallo-organische raomwerke."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Sjemie 2025 (paersberich)]</ref> ;7 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Nobelpries in de Natuurkónde]] weurt toegekèndj aan [[John Clarke]], [[Michel H. Devoret]] en [[John M. Martinis]] "veur de óntdèkking van groetsjaolige [[kwantumtunneling]] in 'n [[èllentrik circuit]]".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Natuurkónde 2025 (paersberich)]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': De Nederlandse, in Limbörg woenende zenger [[Joost Nuissl]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/entertainment/3007630/joost-ik-ben-blij-dat-ik-je-niet-vergeten-ben-nuissl-overleden L1 Nieuws - Joost 'Ik ben blij dat ik je niet vergeten ben' Nuissl overleden ]</ref> ;6 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Nobelpries in de Genaeskónde]] weurt toegekèndj aan [[Mary E. Brunkow]], [[Fred Ramsdell]] en [[Shimon Sakaguchi]] "veur hun óntdèkkinge ómtrèntj perifeer immuuntollerantie".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Genaeskónde 2025 (paersberich)]</ref> ;4 oktober * ''Politiek, Centraal-Europa'': ANO, de partie van miljardair en veurmalig [[premier]] Andrej Babiš, wèntj de [[Tsjechië|Tsjechische]] [[parlement]]sverkezinge en kump oet op 35% van de sjtömme. Babiš haet ierder geregeerd in e centrumlinks [[kabinet]] tösje [[2017]] en [[2021]], meh sjteit inmiddels bekindj es populistisch en [[euroskepticisme|euroskeptisch]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2585160-populistische-oppositieleider-babis-wint-tsjechische-parlementsverkiezingen NOS - Populistische oppositieleider Babis wint Tsjechische parlementsverkiezingen]</ref> ;3 oktober * ''Belsj & Luxemburg'': baove 't militair terrein van 't Belsje [[Elsenborn]] in de [[Oeskantons]] waere viefteen drones gesjpot.<ref>[https://brf.be/regional/2012029/ BRF - Drohnen über Militärlager Elsenborn: Kommandant und Minister bestätigen Vorfall]</ref> * ''Politiek, Belsj & Luxemburg'': Guillaume van Luxemburg (43 jaor) waert beëidig es de nuje groethertog van [[Luxemburg (land)|Luxemburg]]. Hae volg ziene 70-jäörige pap Henri van Luxemburg op, dae 25 jaor haet geregeerd.<ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/2342467.html Rtl.lu - Lëtzebuerg huet een neie Staatschef: De Grand-Duc Guillaume huet den Eed ofgeluecht]</ref> * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse actrice [[Patricia Routledge]], bekèndj óm häöre rol es Hyacinth Bucket oet de tv-serie ''[[Keeping up appearances]]'' (''Schone schijn''), sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standard.co.uk/showbiz/patricia-routledge-dead-keeping-up-appearances-actress-b1251054.html The Standard - Dame Patricia Routledge dead aged 96: Keeping Up Appearances star has passed away, agent announces]</ref> * ''Zuud-Amerika'': de [[VS]] valle 'ne boot aan veur de kös van [[Venezuela]], woebie veer doeje valle. 't Is de veerde aanval saer september op vergeliekbaar doele. Volges Amerika geit 't óm [[drugs]]sjeper. Wiejer wilt de Amerikaanse prizzedent [[Donald Trump|Trump]] de Venezolaanse prizzedent Maduro laote arrestere, ómdat hae zouw samewerke mit drugscriminele.<ref>[https://nos.nl/artikel/2585061-vs-voert-weer-dodelijke-aanval-uit-op-drugsschip-bij-venezuela NOS - VS voert weer dodelijke aanval uit op 'drugsschip' bij Venezuela]</ref> * ''Groet-Brittannië & Ierlandj'': Sarah Mullally waert beneumd tot aartsbössjop van [[Canterbury]] en zal in [[2026]] de iersjte vrouw zeen die de [[Anglicaanse Kèrk]] zal leide.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c2lxyxqzxkdo BBC - Sarah Mullally named as new Archbishop of Canterbury]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Rapper Sean Combs, baeter bekèndj es [[P. Diddy]], weurt veroerdeild tot 'n gevangenissjtraof van veer jaor en twie maondj veur diverse vörm van misbroek.<ref>[https://nos.nl/artikel/2585072-sean-diddy-combs-krijgt-ruim-vier-jaar-cel-in-zedenzaak NOS.nl - Sean 'Diddy' Combs krijgt ruim vier jaar cel in zedenzaak]</ref> ;2 oktober * ''Groet-Brittannië & Ierlandj'': bie 'ne aansjlaag op 'n [[synagoge]] in de [[Groet-Brittannië|Britse]] sjtad [[Manchester]] valle twie doeje en drie gewónje. Ein sjlachoffer waert per óngelök doedgesjote door de pelissie. De dader, 'ne 35-jäörige man van Syrische aafkóms, waert ouch doedgemaak.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd63p1djgd7o BBC - What we know about Manchester synagogue attack]</ref> ;1 oktober * ''Weitesjap, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse etholoog [[Jane Goodall]], bekèndj óm häör óngerzeuk nao [[chimpansee]]s, sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6370959/wereldberoemde-chimpansee-onderzoekster-jane-goodall-91-overleden.html Nu.nl - Wereldberoemde chimpansee-onderzoekster Jane Goodall (91) overleden]</ref> ===september=== ;30 september * ''Nederlands Limburg'': beej 'n óngelök op de [[A73]] beej [[Belvend]] kómme twieë luuj öm 't laeve.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/venlo/belfeld/ongeluk-met-vrachtwagens-op-a73-bij-belfeld-eist-tweede-dodelijk-slachtoffer/94248016.html De Limburger - Ongeluk met vrachtwagens op A73 bij Belfeld eist tweede dodelijk slachtoffer]</ref> ;28 september *''Politiek, Oes-Europa'': de regerende pro-Europese partie PAS wèntj de [[parlement]]sverkezinge in [[Moldavië]]. De partie van zittend prizzedent Sandu sjteit op 50 procent, 't pro-Róssisch Patriottisch Blok op ruum 24 procent. Tiedes de campagne is sjpraoke gewaes van intensieve Róssische inmenging.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/sep/28/moldova-heads-to-the-polls-in-tense-vote-that-could-steer-country-closer-to-eu-or-russia The Guardian - Moldova’s ruling pro-European party pulls ahead in pivotal election]</ref> ;27 september * ''Economie, Europa algemein, Midde-Oeste'': de [[VN]] lègke opnuuj sancties op aan [[Iran]]. [[Duutsjlandj]], [[Frankriek]] en 't [[Vereinig Keuninkriek]] höbbe de truukkier van de sancties geactiveerd, ómdat ze van meining zeen dat Iran 't akkoord van [[2015]] haet gesjonde. Dat mós de óntwikkeling van 'n [[atoombóm]] door 't ayatollahregime veurkómme.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/sep/28/sweeping-un-sanctions-on-iran-come-into-effect-after-nuclear-talks-fail The Guardian - Iran angry as sweeping UN sanctions take effect after failure of nuclear talks]</ref> * ''Noord-Amerika'': De [[VS|Amerikaanse]] [[Kerk van Jezus Christus en de Heilige vanne lètste daag|mormone]]leider [[Russell Nelson]] sjtörf op 101-jäörige laeftied.<ref>[https://time.com/7321286/russell-m-nelson-dead/ Time Magazine - Russell M. Nelson, President of the Mormon Church, Dies at 101]</ref> ;26 september * ''Noord-Europa'': kórtbie 'n wichtige basis van de [[Daenemarke|Daense]] lóchmach in Karup in [[Jutlandj]] waert 'ne [[drone]] gesignaleerd. 't Is 't lètste van 'n rits aan vergeliekbaar incidente in dit landj, beginnend bie 't vleegveld van [[Kopehage]]. 't Is nog neet dutelik woe de drones vandaan kómme. De [[Europese Commissie]] geit oet van Róssische drones; die woorte ierder in september ouch op anger plekke in [[Europa]] gesjpot.<ref>[https://www.dr.dk/nyheder/indland/droner-set-over-koebenhavns-lufthavn DR - Overblik: en uge med mystiske droner over Danmark]</ref> ;24 september * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': bie werkzaamhede in [[Nijmege]] waert 'n begraafplaats oet de [[vreug middeliewe]] óntdèk mit versjillende gifte.<ref>[https://nos.nl/artikel/2583849-begraafplaats-vol-schatten-gevonden-uit-vroege-middeleeuwen-in-nijmegen NOS - Begraafplaats vol schatten gevonden uit vroege middeleeuwen in Nijmegen]</ref> ;23 september * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': bie 'n archeologische opgraving in de [[Maas]] bie [[Kuuk]] waere reste van 'n [[Romeins Riek|Romeinse]] aanlèkplaatsj óntdèk. De óntdèkking is bezónjer, ómdat de reste oet de laat-Romeinsen tied datere, 'n relatief duuster periode mit weinig vindplaatsje. Ierder deze maond woort in de buurt ouch al e aolielempke oet daen tied gevónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2583705-live-meekijken-bij-romeinse-onderwateropgraving-in-de-maas-zoiets-komt-maar-weinig-voor NOS - Live meekijken bij Romeinse onderwateropgraving in de Maas: 'Zoiets komt maar weinig voor']</ref> ;22 september * ''Politiek, Frankriek, Midde-Oeste'': [[Frankriek]] erkènt de [[Palestina|Palestiense sjtaat]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd9ykqw22zlo BBC - Trump to address UN General Assembly after France recognises Palestinian state]</ref> ;21 september *''Politiek, Noord-Amerika, Europa algemein, Oceanië, Midde-Oeste'': [[Canada]], 't [[Vereinig Keuninkriek]], [[Portugal]] en [[Australië]] erkènne de [[Palestina|Palestiense sjtaat]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6369801/verenigd-koninkrijk-canada-en-australie-erkennen-palestijnse-staat.html Nu.nl - Verenigd Koninkrijk, Canada en Australië erkennen Palestijnse staat]</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd9ykqw22zlo BBC - Trump to address UN General Assembly after France recognises Palestinian state]</ref> ;19 september *''Noord-Europa'': 't [[Eslandj|Estische]] lóchruum waert gesjonde door drie [[Róslandj|Róssische]] MiG-31-[[sjtraoljaeger]]s.<ref>[https://www.euronews.com/2025/09/19/russian-fighter-jets-violated-estonias-airspace-authorities-say Euronews - NATO's article 4 triggered amid Russian airspace violation, 'it could be big trouble' Trump says]</ref> ;17 september * ''Poliitek, Midde-Oeste, Zuud- en Centraal-Azië'': [[Pakistan]] en [[Saoedi-Arabië]] sjlete e militair bondgenoetsjap. Dat beteikent dat 'ne aanval op 't eine landj waert besjouwd es 'ne aanval op 't anger.<ref>[https://nos.nl/artikel/2582963-saudi-arabie-en-pakistan-sluiten-militair-bondgenootschap NOS - Saudi-Arabië en Pakistan sluiten militair bondgenootschap]</ref> ;16 september * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': de [[VS|Amerikaanse]] aktäör [[Robert Redford]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/c07p8yle7pet BBC - One of the lions has passed': Hollywood remembers Robert Redford as he dies aged 89]</ref> ;14 september * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': de [[CDU]] wèntj mit 33,3% (-1,0) van de sjtömme de lokaal verkezinge in de [[Duutsjlandj|Duutjse]] deilsjtaat [[Noordrien-Wesfale]], gevolg door de [[SPD]] mit 22,2% van de sjtömme (-2,2). De Greune verlere 6,5 procentpunte (13,5%). De [[AfD]] sjut daoentaege ómhoeg en kump oet op 14,5% (+9,4).<ref>[https://www1.wdr.de/nachrichten/wahlen/kommunalwahlen-2025/ticker-kommunalwahlen-aktuell-analysen-ergebnisse-100.html WDR - Liveblog zu Kommunalwahlen: CDU bleibt stärkste Kraft, AfD legt deutlich zu]</ref> ;13 september * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse zenger, cabaretier en acteur [[Gerard Cox]] sjtörf op 85-jäörige laeftied aan sjlókdermkanker.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6368991/zanger-en-acteur-gerard-cox-op-85-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Zanger en acteur Gerard Cox op 85-jarige leeftijd overleden]</ref> ;12 september * ''Politiek, Zuud-Europa'': de [[Albanië|Albanese]] [[premier]] Edi Rama nump 'ne [[Kónsmaesige intelligentie|AI]]-bot op in zien [[regering]]. Dizze nuje virtuele minister mót helpe bie 't taegegaon van [[corruptie]], wat al decennia e groet probleem is in dit landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2582112-albanie-maakt-ai-minister-van-aanbestedingen-in-strijd-tegen-corruptie NOS - Albanië maakt AI minister van Aanbestedingen in strijd tegen corruptie ]</ref> * ''Politiek, Zuud- en Centraal-Azië'': de [[Nepal]]ese prizzedent Ram Chandra Paudel sjtèlt veurmalig opperrechter Sushila Karki aan tot interim-[[premier]], de iersjte vrouwelike premier van 't landj. Hiemit probeert Paudel de deils gewelddadige jongereproteste 'n halt toe te rope. Die zint óntsjtange wie häöre aafgeloupe dinsdig gevlöchde veurganger Khadga Prasad Oli e verbod probeerde in te sjtèlle op [[sociaal media]], meh ouch [[corruptie]] sjpeelde mit.<ref>[https://nos.nl/artikel/2582158-president-nepal-stelt-interim-premier-aan-dodental-protesten-verder-opgelopen NOS - President Nepal stelt interim-premier aan, dodental protesten verder opgelopen ]</ref> ;11 september * ''Politiek, Zuud-Amerika'': veurmalig prizzedent [[Jair Bolsonaro]] waert veroerdeild tot 27 jaor cel veur 'n [[coup]]poging op 8 jannewarie [[2023]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6368592/braziliaanse-oud-president-bolsonaro-krijgt-27-jaar-cel-voor-mislukte-staatsgreep.html Nu.nl - Braziliaanse oud-president Bolsonaro krijgt 27 jaar cel voor mislukte staatsgreep]</ref> ;10 september * ''Oes-Europa'': 't [[Pole|Poolse]] lóchruum waert gesjonde door Róssische [[drone]]s. Versjillende waere oet de lóch gesjote. Ouch Nederlandse F35-[[straoljaeger]]s kómme daobie in actie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581926-nederlandse-f-35-s-in-polen-voor-de-tweede-keer-in-tien-dagen-in-actie-minutenwerk NOS - Nederlandse F-35's in Polen voor de tweede keer in tien dagen in actie: 'Minutenwerk']</ref> * ''Weitesjap, Noord-Amerika'': ruumdesonde Perseverance van [[NASA]] vènjt sjterke aanwiezinge dat 't oets laeve goof op [[Marsj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2581959-nasa-vindt-sterkste-aanwijzingen-tot-nu-toe-voor-mogelijk-leven-op-mars NOS - NASA vindt sterkste aanwijzingen tot nu toe voor mogelijk leven op Mars]</ref> * ''Politiek, Noord-Amerika'': conservatief politiek activis en mediapersoenlikheid [[:en:Charlie Kirk|Charlie Kirk]] waert naergesjote tiedes 'n biejeinkóms op de campus van Utah Valley University in [[Orem]], [[Utah]]. Hae sjtörf op 31-jäörige laeftied aan zien verwónjinge.<ref>[https://apnews.com/article/charlie-kirk-conservative-activist-shot-546165a8151104e0938a5e085be1e8bd AP News - Conservative activist Charlie Kirk dies after being shot at Utah college event]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval op de [[Jeme]]nitische huidsjtad [[Sanaa]] valle 35 doeje en 131 gewónje. Volges Israel zin de aanvalle gerich op militair doele van de [[houthi's]].<ref>[https://www.haaretz.com/israel-news/2025-09-10/ty-article/.premium/israel-strikes-houthi-targets-in-yemen-reportedly-attacking-defense-ministry/00000199-340c-d3db-a999-bf6c81c00000 Haaretz - Israel Strikes Houthi Targets in Yemen, Reportedly Killing at Least 35]</ref> ;9 september * ''Politiek, Nederlandj'': de [[Twiede Kamer]] sjtump in mit e verbod op ''[[homoseksualiteit|homo]]genezing''. Daodoor waert 't sjtraofbaar óm emes zien of häör aafwiekende seksueel oriëntatie ónger dwang te verangere in 'n heteroseksueel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581803-kamer-stemt-voor-verbod-op-homogenezing-coc-spreekt-van-overwinning NOS - Kamer stemt voor verbod op 'homogenezing', COC spreekt van overwinning]</ref> * ''Politiek, Frankriek'': de Franse prizzedent [[Emmanuel Macron]] sjtelt Sébastien Lecornu (39 jaor) aan es nuje [[premier]] van [[Frankriek]]. De beneuming kump eine daag naodat ziene veurganger François Bayrou door 't [[parlement]] woort weggesjik. Lecornu is de viefde premier in minder es twie jaor tied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581830-macron-stelt-sebastien-lecornu-39-aan-als-nieuwe-premier-van-frankrijk NOS - Macron stelt Sébastien Lecornu (39) aan als nieuwe premier van Frankrijk]</ref> * ''Midde-Afrika'': 71 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne aanval door de aan [[IS]] gelieerde terroristische groepering ADF in de provincie Kivu in 't oeste van [[Democratische Republiek Kongo|Congo]].<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/09/09/meer-dan-60-mensen-brutaal-vermoord-door-jihadistische-groeperin/ VRT - Meer dan 70 mensen brutaal vermoord door jihadistische groepering ADF in Congo]</ref> * ''Economie, Oes-Afrika, Noord-Afrika'': [[Ethiopië]] äöpent de Renaissancedam, gebouwd in 'ne zietak van de [[Niel]]. Volges de Ethiopische regering zal de dam miljoene hoeshajes van [[elektriciteit]] veurzeen en 't landj verangere in 'ne groete sjtroumexporteur in de [[Oes-Afrika|regio]]. Lenj sjtroumaafwaarts, wie [[Egypte]] en [[Soedan]], make zich zörg; de bevolking dao is aafhankelik van de reveer veur de drinkwaterveurzening.<ref>[https://theconversation.com/ethiopias-mega-dam-has-taken-14-years-to-build-what-it-means-for-the-niles-11-river-states-and-why-its-so-controversial-264665 The Conversation - Ethiopia’s mega dam has taken 14 years to build: what it means for the Nile’s 11 river states and why it’s so controversial]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] vèlt de [[Qatar]]ese huidsjtad [[Doha]] aan. Volges Israel waore hoeggeplaatsde [[Hamas]]leje 't doelwit bie dae aanval. Die zin in Doha samegekómme óm e Amerikaans veursjtel veur vrae in [[Gaza]] te besjpraeke. Volges Hamas zin de kopsjtukke nog allemaol in laeve. Waal zouwe vief anger leje bie de aanval óm 't laeve zin gekómme, same mit 'ne Qatarese veiligheidsfunctionaris.<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/air-force-dropped-more-than-10-bombs-on-hamas-hq-in-qatar-during-long-range-mission/ Times of Israel - Air Force dropped more than 10 bombs on Hamas HQ in Qatar during long-range mission]</ref> ;6 of 7 september * ''Weitesjap'': De Mestreechse taolkundege [[Ben Salemans]] störf op 69-jaorege leeftied.<ref>[https://neerlandistiek.nl/2025/09/overleden-ben-salemans/ Neerlandistiek - Overleden: Ben Salemans (1955-2025)]</ref> ;4 september * ''Zuud-Europa, Kóns en cultuur, Economie'': D'n Italiaanse mode-óntwerper [[Giorgio Armani]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6367937/italiaanse-modeontwerper-giorgio-armani-91-overleden.html Nu.nl - Italiaanse modeontwerper Giorgio Armani (91) overleden]</ref> ;3 september * ''Zuud-Europa'': bie e óngeluk mit de iconische kabel[[tram]] in de [[Portugal|Portugese]] huidsjtad [[Lissabon]] valle zèsteen doeje.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/vijftien-doden-bij-ongeluk-met-iconische-kabeltram-in-lissabon-ook-veel-gewonden~aa830d4a/ AD - Vijftien doden bij ongeluk met iconische kabeltram in Lissabon, ook veel gewonden]</ref> ;2 september * ''Nederlands Limburg'': twee miense kómme óm 't laeve bie 'ne woningbrandj in [[Remunj]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/roermond/ook-moeder-51-overleden-na-brand-in-woning-aan-de-plutolaan-in-roermond/87702542.html De Limburger - Ook moeder (51) overleden na brand in woning aan de Plutolaan in Roermond]</ref> ===augustus=== ;31 augustus * ''Nederlands Limburg'': bie e zjwaor verkeersóngeval in [[Gelaen]] valle drie doaje.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/sittard-geleen/geleen/drie-doden-bij-ernstige-botsing-tussen-scooter-en-motor-in-geleen-slachtoffers-15-19-en-24-jaar-oud/87142404.html De Limburger - Drie doden bij ernstige botsing tussen scooter en motor in Geleen; slachtoffers 15, 19 en 24 jaar oud]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud- en Centraal-Azië'': Bie 'nen [[aerdsjóddel]] mèt 'n krach van 6,0 op de [[sjaal van Richter]] in 't oeste van [[Afghanistan]] valle 3000 doeje en 4000 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2580874-dodental-na-de-aardbeving-in-afghanistan-loopt-op-tot-meer-dan-1400 NOS - Dodental na de aardbeving in Afghanistan loopt op tot meer dan 1400]</ref> * ''Natuur & milieu, Noord-Afrika'': bie aerdversjuvinge in de door oorlog versjeurde [[Soedan]]ese regio Darfoer valle hónderde doeje'.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cdj2jygzzk9o BBC - Race to find survivors after Sudan landslide kills hundreds]</ref> * ''Weitesjap, Europa algemein'': de ruumdesonde Juice van [[ESA]] vluug langs [[Venus (planeet)|Venus]]. De [[zjwaortekrach]] van dees planeet mót häör de [[sjnelheid]] gaeve óm wiejer te vlege nao de [[maone van Jupiter]].<ref>[https://www.esa.int/Space_in_Member_States/The_Netherlands/Juice_omgeleid_naar_Venus_in_s_werelds_eerste_maan-aarde_flyby Esa.int - Juice omgeleid naar Venus in 's werelds eerste maan-aarde flyby]</ref> * ''Kóns en cultuur, Centraal-Europa'': 't Literatuurmuseum in [[Praag]] vènjt de origineel manuscripte truuk van [[Jaroslav Hašek]]s satirische anti-oorlogs[[roman]] ''De lotgevallen van de brave soldaat Švejk''. 't Geit óm ein van de bekindste werke oet de [[Tsjechië|Tsjechische]] [[literatuur]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2580608-manuscripten-wereldberoemd-tsjechisch-wo-i-boek-na-eeuw-teruggevonden NOS - Manuscripten wereldberoemd Tsjechisch WO I-boek na eeuw teruggevonden]</ref> ;30 augustus * ''Nederlands Limburg'': aad-zjoernalis van 't ''[[Limburgs Dagblad]]'' en sjriever [[Jan van Lieshout]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/sittard-geleen/geleen/journalist-en-oorlogsboekenschrijver-jan-van-lieshout-overleden/87023281.html De Limburger - Journalist en oorlogsboekenschrijver Jan van Lieshout overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': archeologe óntdekke e [[Romeine|Romeins legerhoofkerteer]] (''principia'') bie d'n aanlèk van 'n bösbaan tösje [[Katwijk]] en [[Leiden]]. De vónds is uniek, want de funderingsbelk die me dao gevónje haet zien redelik intak. 't Geboew ligk óngeveer op de [[Limes]], de noordgrens van 't Romeins Riek die dwaersj door [[Nederlandj]] leep.<ref>[https://nos.nl/artikel/2580465-resten-romeinse-legerbasis-ontdekt-bij-aanleg-busbaan-zuid-holland NOS - Resten Romeinse legerbasis ontdekt bij aanleg busbaan Zuid-Holland]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': veurmalig veurzitter van 't [[Oekraïne|Oekraïens]] parlement Andri Paroebi sjtörf bie 'n sjteetpartie, waarsjienlik 'n liquidatie. 't Motief is aevel ónbekindj.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/oud-parlementsvoorzitter-oekraine-doodgeschoten-op-straat-in-lviv~a79567eb/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F AD - Oud-parlementsvoorzitter Oekraïne doodgeschoten op straat in Lviv]</ref> * ''Politiek, economie, Zuudoes-Azië'': demonstrante sjtaeke e regionaal parlementsgeboew in brandj in de [[Indonesië|Indonesische]] sjtad [[Makassar]]. Daobie kómme drie luuj óm 't laeve en rake vief luuj gewóndj. In Indonesië is 't al zikker ein waek ónröstig vanwaege de meujelike economische situatie in 't landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2580449-doden-bij-brand-die-demonstranten-stichtten-in-indonesisch-parlementsgebouw NOS - Doden bij brand die demonstranten stichtten in Indonesisch parlementsgebouw]</ref> * ''Zudelik Afrika, Nederlands Limburg'': veilinghoes Hessink in [[Baek (plaats)|Baek]] verköp 'ne 240 kilo zjwaore [[meteoriet]] van 'n [[asteroïde]] die 4,5 miljard jaor geleje woort gevörmd en óm de [[zón]] dreijde tösje de planete [[Marsj]] en [[Jupiter (planeet)|Jupiter]]. De sjtein sjtortde naer in de [[Kalahari-weuste]] in [[Namibië]] en woort in de [[Dütsj-Zuudwes-Afrika|koloniale tied]] nao [[Europa]] gehaold.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2978208/meteoriet-onder-limburgse-veilinghamer-1-7-miljoen-euro-getikt L1 - https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2978208/meteoriet-onder-limburgse-veilinghamer-1-7-miljoen-euro-getikt]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlands-Limburgse sjriever, illustrator en tv-maeker [[Harrie Geelen]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581054-illustrator-en-kinderboekenschrijver-harrie-geelen-86-overleden NOS.nl - Illustrator en kinderboekenschrijver Harrie Geelen (86) overleden]</ref> ;28 augustus * ''Politiek, Midde-Oeste'' Ahmed al-Rahawi, de premier van de [[houthi's]], sjtörf bie 'nen [[Israel]]ische lóchaanval op de [[Jeme]]nitische huidsjtad [[Sanaa]]. Ouch is meugelik nog e aantal ministers van de rebellebeweging doedgemaak bie dae aanval.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/08/30/world/middleeast/houthi-prime-minister-killed-israel.html New York Times - Houthis Say Prime Minister Is Killed in Israeli Attack]</ref> * ''Oes-Europa'': zikker 25 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne [[Róslandj|Róssische]] raket- en drone-aanval op de [[Oekraïne|Oekraïense]] huidsjtad [[Kyiv]].<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5525771/reddingswerkers-kyiv-ronden-berging-lichamen-af-25-doden-door RTL Nieuws - 25 doden in Kyiv na Russische raketaanval, bergingswerkzaamheden stoppen]</ref> ;26 augustus * ''Weitesjap, Natuur & milieu, Wes-Europa'': oet 'n nuuj sjtudie bliek dat 't risico dat de Golfsjtroum in de [[Atlantische Oceaan]] [[twieëntwintegste iew|nao 2100]] sjtèl ken valle groet is es de oetsjtoet van [[CO2|CO₂]] hoeg blief. Dat zouw in gans Noordwes-Europa tot kaaj winters en druug zomers mit mislökde ougste leije.<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/28/collapse-critical-atlantic-current-amoc-no-longer-low-likelihood-study The Guardian - Collapse of critical Atlantic current is no longer low-likelihood, study finds]</ref> ;23 augustus * ''Politiek, Nederlandj'': demissionair minister van Boetelandse Zake [[Caspar Veldkamp]] ([[NSC]]) sjtap oet 't [[kabinet-Schoof]], gevolg door alle anger bewindspersoene van NSC.<ref>[https://nos.nl/artikel/2579552-na-veldkamp-stappen-ook-alle-andere-nsc-bewindslieden-uit-kabinet NOS - Na Veldkamp stappen ook alle andere NSC-bewindslieden uit kabinet]</ref> ;22 augustus * ''Wes-Afrika'': 't leger van 't Wes-Afrikaanse landj [[Niger]] zaet dat 't Bakura Doro haet doedgemaak. Doro waor leijer van terreurbeweging [[Boko Haram]] en waert ónger mie in verbandj gebrach mit de óntveuring van 300 sjoelmaedjes in buurlandj [[Nigeria]] in april [[2014]] en diverse zelfmoordaansjlaeg in de wiej regio.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/08/22/leger-niger-zegt-leider-boko-haram-te-hebben-gedood-a4903735 NRC - Leger Niger: leider Boko Haram gedood ]</ref> * ''Natuur en milieu, Nederlands Limburg'': De [[dennepercessiepiepel]] (''Thaumetopoea pityocampa''), wovan de rópsje sjaojelik zeen weurt de minsj, weurt veur 't iers saer de neugeteende iew in Nederlandj gezeen, en wel in Limburg en Gelderlandj.<ref>[https://www.nu.nl/dieren/6366377/dennenprocessierups-voor-het-eerst-in-nederland-gaat-ook-voor-overlast-zorgen.html Nu.nl - Dennenprocessierups voor het eerst in Nederland, gaat ook voor overlast zorgen]</ref> * ''Nederlandj, Weitesjap, kóns en cultuur'': De reste van 't [[kestiel Wijdenes]] waere in 't [[Markermeer]] gevónge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2579486-duikers-vinden-in-markermeer-precieze-locatie-van-middeleeuws-kasteel NOS.nl - Duikers vinden in Markermeer precieze locatie van middeleeuws kasteel]</ref> ;21 augusrtus * ''Nederlands Limburg, natuur & milieu'': op de [[Broensemerhei]] brik 'ne groeëte natuurbrandj oet. E gebeed van 7,5 hectare is in vlamme opgegange.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/brunssum/drone-was-goud-waard-bij-brand-brunssummerheide-en-blusrobot-staat-in-de-startblokken-hoe-techniek-brandweer-helpt-bij-natuurbranden/85277358.html De Limburger - Drone was goud waard bij brand Brunssummerheide en blusrobot staat in de startblokken: hoe techniek brandweer helpt bij natuurbranden ]</ref> * ''Zuud-Amerika'': bie 'ne aansjlaag en vuurgevechte in de [[Colombia]]anse sjtaej Amalfi en [[Cali]] valle zeker 18 doeje. In Cali óntplofde 'ne vrachwage en in Amalfi woort 'nen helikopter denaergesjote mit 'nen drone. Bei aansjlaeg zint 't werk van 'n aafsjplitsing van [[FARC]], 'n veurmalige [[communisme|communistische]] guerillabeweging.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/08/22/colombia-aanslagen/ VRT - Colombiaanse guerrilla schiet politiehelikopter neer met een drone, autobom ontploft in Cali]</ref> ;20 augustus * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie e bösóngelök in 't weste van [[Afghanistan]] kómme 79 luuj óm 't laeve. De sjlachoffers zin migrante die gedeporteerd woorte oet buurlandj [[Iran]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c336jj5xkvko BBC - Dozens of Afghan deportees from Iran killed in bus crash]</ref> ;18 augustus * ''Politiek, Zuud-Amerika'': bie de [[Bolivia]]anse parlements- en prizzedentsverkezinge verluus de regerende linkse partie Movimiento al Socialismo (MAS) hendig en kump oet op sjlechs 3 procent van de sjtömme. De centrumrechse senator Rodrigo Paz van de Christedemocratische Partie en de rechsconservatieve kandidaat Jorge Quiroga kómme op de ierste en twiede plaats mit respectievelik 32,2 en 26,9 procent van de sjtömme.<ref>[https://theconversation.com/bolivia-election-voters-bring-two-decades-of-leftist-politics-to-an-end-263238 The Conversation - Bolivia election: voters bring two decades of leftist politics to an end]</ref> ;16 augustus * ''Zuud-Azië, natuur & milieu'': bie zjwaore raegeval in [[India]] en [[Pakistan]] valle hónderde doeje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6365832/zware-regenval-en-modderstromen-in-pakistan-en-india-eisen-honderden-levens.html Nu.nl - Zware regenval en modderstromen in Pakistan en India eisen honderden levens]</ref> ;11 augustus * ''Politiek, Zuud-Amerika'': de [[Colombia]]anse senator [[:en:Miguel Uribe Turbay|Miguel Uribe Turbay]] sjtörf op 39-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne aansjlaag aafgeloupe juni tiedes 'n campagnebiejeinkóms in de huidsjtad [[Bogotá]]. Hae sjtelde zich names de conservatieve oppositiepartiej Democratisch Centrum kandidaat veur de prizzedentsverkezinge van volgend jaor en waor oetgesjpraoke criticus van de linkse prizzedent Gustavo Petro.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/08/11/colombiaanse-presidentskandidaat-uribe-twee-maanden-na-aanslag-overleden-a4902687 NRC - Colombiaanse presidentskandidaat Uribe twee maanden na aanslag overleden ]</ref> ;9 augustus * ''Economie, politiek, Midde-Oeste'': [[Armenië]] en [[Azerbeidzjan]] sjlete ónger bemiddeling van de Amerikaanse prizzedent [[Donald Trump|Trump]] vraej nao decennia conflik euver de regio [[Nagorno-Karabach]]. Wiejer sjlut Trump deals mit bei lenj op 't gebeed van energie, handel en technologie.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6365077/armenie-en-azerbeidzjan-beeindigen-in-witte-huis-conflict-van-bijna-40-jaar.html Nu.nl - Armenië en Azerbeidzjan beëindigen in Witte Huis conflict van bijna 40 jaar]</ref> ;7 augustus * ''Noord-Amerika, weitesjap'': de [[VS|Amerikaanse]] [[astronaut]] [[James Arthur Lovell|Jim Lovell]], ónger mie bekindj es commandant van de vlöch mit [[Apollo-program|Apollo 13]] in [[1970]], sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>https://nos.nl/artikel/2578019-jim-lovell-97-commandant-van-apollo-13-overleden NOS - Jim Lovell (97), commandant van Apollo 13, overleden]</ref> * ''Midde-Oeste, politiek'': 't [[Libanon|Libanees]] parlement sjtump in mit e Amerikaans plan veur de óntwapening van ónger mie [[Hezbollah]] en de volledige truuktrekking van [[Israel]] oet 't zudelik grensgebed.<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6364997/libanese-regering-op-hoofdlijnen-akkoord-met-plan-voor-ontwapening-hezbollah.html Nu.nl - Libanese regering op hoofdlijnen akkoord met plan voor ontwapening Hezbollah]</ref> ;6 augustus * ''Politiek, Wes-Afrika'': In 't midde van [[Ghana]] crasht 'ne helikopter mit hoeggeplaatsde poliitci. Twie [[minister]]s, twie anger politici en veer bemanningsleje kómme hiebie óm 't laeve.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/08/07/ghana-helikopter-crash/ VRT - Twee ministers en andere hooggeplaatste politici komen om bij helikoptercrash in Ghana]</ref> ;3 augustus * ''Midde-Oeste'': veur de kös van [[Jeme]] kapseis 'ne boot mit mie es 150 [[vlöchteling]]e. Zikker 76 luuj euverlaeve dit neet.<ref>[https://www.standaard.be/buitenland/boot-met-meer-dan-150-vluchtelingen-kapseist-voor-kust-jemen-dodental-loopt-op/81593020.html Standaard - Boot met meer dan 150 vluchtelingen kapseist voor kust Jemen: dodental loopt op]</ref> ;1 augustus * ''Politiek, Midde-Amerika'': 't parlement van [[El Salvador]] sjtump in mit 'n [[gróndjwet]]swieziging die ónger anger ónbeperkde herverkezing van de prizzedent meugelik maak. 't Geuf zörg dat de hudige ómsjtreje prizzedent [[Nayib Bukele Ortez|Bukele]], dae bekindjsjteit óm ziene autoritaire regeersjtiel, zoe jaore of decennia aan de mach kent blieve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2577161 NOS - Parlement El Salvador plaveit weg voor onbeperkte herverkiezing president]</ref> ===juli=== ;31 juli * ''Nederlandj, Oes-Europa'': de Nederlandse zjoernalis [[Derk Sauer]] sjtörf op 72-jäörige laeftied aan de gevolge van óngelök op ziene zeilboet in juni 2025. Hae is eine van de oprichters van de ónaafhankelike Róssischtalige online-gezèt [[The Moscow Times]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/07/31/derk-sauer-ondernemend-strijdbaar-en-voor-de-duvel-niet-bang-a4901841 NRC - Derk Sauer: ondernemend, strijdbaar en voor de duvel niet bang ]</ref> * ''Noord-Europa, Midde-Oeste'': De Zjwaedse [[IS]]-terroris Osama Krayem waert veroerdeild tot laeveslang gevangenis óm zien betrokkeheid bie de maord op de [[Jordanië|Jordaanse]] piloot Muath al-Kasasbeh. Al-Kasasbeh woort in [[2014]] in [[Syrië]] gevangegenaome door IS, opgesjlaote in 'n kouw en laevend verbrandj. De beelde woorte door de terreurorganisatie gebroek veur propaganda.<ref>[https://nos.nl/artikel/2577089 NOS - Zweedse IS-terrorist veroordeeld voor in brand steken Jordaanse piloot in 2014]</ref> ;29 juli * ''Politiek, Nederlandj, Midde-Oeste'': 't demissionair [[kabinet-Schoof]] sjtèlt e inreisverbod in taege de [[Israel]]ische ministers [[Bezalel Smotrich]] en [[Itamar Ben-Gvir]]. Bei ministers zint lid van rechsextremistische partieje en zouwe herhaaldelik geweld höbbe aangewakkerd taege [[Palestijnse Staot#Demografie|Palestiene]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6364011/kabinet-stelt-inreisverbod-in-voor-israelische-ministers-en-ontbiedt-ambassadeur.html Nu.nl - Kabinet stelt inreisverbod in voor Israëlische ministers en ontbiedt ambassadeur ]</ref> ;27 juli * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': in [[Remunj]] waert e compleet archief van 30 maeter lank en mie es 94.000 scans volledig digitaal toegankelik. De sjtökker versjaffe inzich in de gesjiedenis van 't sjtadsbesjtuur van de gemeinte Remunj tösje [[1259]] en [[1796]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/roermond/roermonds-archief-na-twee-jaar-en-260.000-euro-gerestaureerd-en-digitaal-in-te-zien-van-rijk-gedecoreerde-adelsbrief-tot-kosten-copieus-banket-in-1601/79448227.html De Limburger - Roermonds archief na twee jaar en 260.000 euro gerestaureerd en digitaal in te zien: van rijk gedecoreerde adelsbrief tot kosten copieus banket in 1601]</ref> * ''Midde-Afrika'': bie 'ne aanjslaag op 'n katholieke kèrk in de [[Democratische Republiek Kongo|Kongolose]] regio Ituri valle 38 doeje en 15 gewónje. De aansjlaag is 't werk van terreurgroep ADF, dae benj haet mit [[IS]] en dökker christene in 't ónröstige oeste van Kongo aanvèlt.<ref>[https://www.standaard.be/buitenland/bij-terreuraanslag-in-oost-congo-komen-zeker-38-burgers-om/80157834.html De Standaard - Bij terreuraanslag in Oost-Congo komen zeker 38 burgers om]</ref> * ''Economie, Europa algemein, Noord-Amerika'': De [[EU]] en de [[VS]] sjlete e handelsakkoord. 't Geit ónger mie óm 'n importheffing van 15% veur Europese goedere. De EU sjtelt gein extra heffinge op produkte oet de VS.<ref>[https://nos.nl/artikel/2576621 NOS - Akkoord EU en VS: Amerikaanse importheffingen van 15 procent, geen tegenmaatregelen EU]</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in 't zude vanne [[Duutsjlandj|Duutsje]] deilsjtaat [[Baden-Württemberg]] óntsjpaort 'ne trein. Hiebie valle drie doeje en ónbekindj aantal gewónje.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/zugunglueck-baden-wuerttemberg-100.html Tagesschau - Mindestens drei Tote bei Zugunglück in Baden-Württemberg]</ref> ;24 juli * ''Kóns en cultuur, Zuudoes-Azië'': e [[:en:2025 Cambodia–Thailand border conflict|grensconflik]] tösje [[Thailandj]] en [[Cambodja]] escaleert. De besjetinge concentrere zich in e gebeed róndjóm de Preah Vihear-tempel, e [[hindoeïsme|hindoeïstisch]] [[tempel]]complex oet de [[Khmer-riek|Khmerperiode]] (802-1431 nao Chr.) en boetedet e [[UNESCO]]-welterfgood. Dit ligk precies op de grens waert door bei lenj geclaimp.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6363546/ruzie-tussen-thailand-en-cambodja-escaleert-burgers-gedood-en-grens-gesloten.html Nu.nl - Ruzie tussen Thailand en Cambodja escaleert: burgers gedood en grens gesloten]</ref> * ''Oes-Azië'': in 't oeste van [[Róslandj]] crasht e vleegmesjien. Alle 48 inzittende kómme óm 't laeve.<ref>[https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/soviet-era-passenger-plane-crashes-russias-far-east-killing-all-48-board-2025-07-24/ Reuters - Russian plane crashes in Russia's far east, nearly 50 people on board feared dead]</ref> ;22 juli * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Ingelsje singer-songwriter [[Ozzy Osbourne]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2576039 NOS - Metalicoon Ozzy Osbourne overleden op 76-jarige leeftijd]</ref> ;21 juli *''Zuud- en Centraal-Azië'': in [[Dhaka]], de huidsjtad van [[Bangladesh]], sjtort e vleegmesjien denaer van 't leger. Daobie kómme 31 luuj óm 't laeve en rake mie es 160 luuj gewóndj. De oerzaak van de crash es dinkelik e technisch mankement.<ref>[https://www.observerbd.com/news/535521 Daily Observer - - Death toll rises to 31, 165 Injured]</ref> * ''Midde-Oeste'': 't [[Israel]]isch leger trèk de sjtad [[Deir al-Balah]], die in 't midde vanne [[Gazasjtroek]] ligk, binne. 't Geit óm de iersjte aanval op dees sjtad saer 't begin van de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|Gaza-oorlog in 2023]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/07/21/israelische-tanks-trekken-deir-al-balah-binnen-a4900857?t=1753192398 NRC - Israëlische tanks trekken Deir al-Balah binnen ]</ref> ;19 juli * ''Politiek, Midde-Afrika'': de [[Democratische Republiek Kongo]] en rebelle vanne M23-beweging sjlete 'n euvereinkóms mit 'n intentieverklaoring óm nao jaore van gevechte in 't oeste van 't landj vreie te sjlete.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/07/19/congo-en-rebellen-van-m23-tekenen-overeenkomst-in-qatar-a4900723 NRC - Congo en rebellen van M23 tekenen overeenkomst in Qatar ]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': inne [[Hạ Longbóch]] in 't naorde van [[Vietnam]] kump 'ne toeristeboot in de probleme door sjtormechtig waer, woenao 't zink. Hiebie kómme 34 luuj óm 't laeve, 8 luuj zin vermis.<ref>[https://nos.nl/artikel/2575668 NOS - Toeristenboot gekapseisd in Vietnam, zeker 34 doden]</ref> ;16 juli * ''Midde-Oeste'': zeker 69 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne brandj in e winkelcentrum inne [[Irak]]ese sjtad [[Al-Koet]]. Elf luuj zin nog vermis.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/fire-iraq-mall-kills-69-prime-minister-orders-probe-2025-07-17/ Reuters - Fire at Iraq mall kills 69, prime minister orders probe]</ref> ;13 juli * ''Midde-Oeste'': in Suwayda, 'n sjtad in 't zude van [[Syrië]] vechte [[Druze|druzische]] milities mit [[soennisme|soennitische]] Bedoeïene. 't Regeringsleger en ouch 't [[Israel]]isch leger mènge zich in de sjtried en zouwe respectievelik de Bedoeïene en Druze óngersjteune. Tiedes de gevechte valle hónderde doeje en vinge ernstige oorlogsmisdade plaats.<ref>[https://www.france24.com/en/middle-east/20250716-syria-druze-israel France24 - Syria withdraws army from Sweida after Israel bombs Damascus]</ref> ;10 juli * ''Nederlands Limburg, Belsj Limburg, natuur & milieu'': oet óngerzeuk bliek dat 't [[Euversjtruiming in Miedde-Europa (2021)|hoegwater van juli 2021]] groete verangeringe haet aangebrach in de baojem van de [[Maas]]. Allein al tösje [[Maes]] en [[Berg aan de Maas]] woorte zèsteen gater óntdek, woevan sommige bis viefteen maeter deep zin.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/sittard-geleen/waterramp-2021-sloeg-gaten-tot-vijftien-meter-diepte-in-de-maasbodem/77017249.html De Limburger - Waterramp 2021 sloeg gaten tot vijftien meter diepte in de Maasbodem]</ref> ;9 juli * ''Nederlandj, Oes-Europa'': 't [[Europees Hof van de Rechte van de Minsj]] hèlt [[Róslandj]] officieel verantwaordelik veur 't naersjete van Malaysia Airlines-vlöch 17 op [[17 juli]] [[2014]] baove [[Oekraïne]], baeter bekindj es MH17. Hiebie koame alle 298 inzittende óm 't laeve, woevan 196 Nederlanders en 4 Belzje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2574305-mensenrechtenhof-houdt-rusland-verantwoordelijk-voor-neerhalen-vlucht-mh17 NOS - Mensenrechtenhof houdt Rusland verantwoordelijk voor neerhalen vlucht MH17]</ref> ;5 juli * ''Frankriek, Sjport'': De 112e [[Runj van Frankriek]] begintj mit 'n vlake etap in en róndj [[Lille]]. ;4 juli * ''Noord-Amerika, natuur & milieu'': bie euversjtruiminge inne [[VS|Amerikaanse]] deilsjtaat [[Texas]] valle zeker 135 doeje. Zeker 100 luuj zint vermis.<ref>[https://bnonews.com/index.php/2025/07/death-toll-in-texas-flood-disaster-rises-to-135-over-a-hundred-still-missing/ BBC - Death toll in Texas flood disaster rises to 135; over a hundred still missing]</ref> * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse filmproducent [[Rob Houwer]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6361577/turks-fruit-producent-rob-houwer-overleden-op-87-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Turks Fruit-producent Rob Houwer overleden op 87-jarige leeftijd]</ref> ;3 juli * ''Oes-Europa'': Michaïl Goedkov, de twiede man van de [[Róslandj|Róssische]] marine, waert same mit teen anger luuj doedgemaak bie 'nen [[Oekraïne|Oekraïense]] lóchaanval op 'ne commandopos inne Róssische regio Koersk, kórtbie de Oekraïense grens. Goedkov is eine van de hoegste militaire dae doedgemaak woort door de Oekraïense sjtriedkrachte.<ref>[https://www.msn.com/nl-nl/nieuws/buitenland/oekra%C3%AFne-doodt-tweede-man-van-russische-marine/ar-AA1HTblr MSN - Oekraïne doodt tweede man van Russische marine]</ref> * ''Sjport, Zuud-Europa'': De Portugese voetballer [[Diogo Jota]] kump op 28-jäörige laeftied óm in e verkiersóngelök.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6361162/liverpool-speler-diogo-jota-28-omgekomen-bij-verkeersongeluk-in-spanje.html Nu.nl - Liverpool-speler Diogo Jota (28) omgekomen bij verkeersongeluk in Spanje]</ref> ;2 juli * ''Politiek, Midde-Oeste'': de [[Iran|Iraanse]] prizzedent Masoud Pezeshkian beëindig de samewerking mit 't Internationaal Atoomenergieagentsjap (IAEA). De besjlissing kump nao sjerpe kritiek van 't IAEA op Iran en 'n escalatie van 't conflik mit [[Israel]] en de [[VS]], die ónger mie diverse nucleair sites höbbe aangevalle.<ref>[https://nos.nl/artikel/2573321-iran-schort-samenwerking-met-atoomagentschap-op NOS - Iran schort samenwerking met atoomagentschap op]</ref> * ''Sjport, Europa algemein'': In [[Zjwitserlandj]] geit 't Europees Kampioensjap Damesvoetbal van sjtart. ;1 juli * ''Sjport, Nederlandj'': De Nederlandse voetballer [[Rinus Israël]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6360922/feyenoord-icoon-rinus-israel-83-overleden.html Nu.nl - Feyenoord-icoon Rinus Israël (83) overleden]</ref> ===juni=== ;27 juni * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': bie wèrkzaamhede ane [[A2]] kórtbie [[Zöstere]] waere reste bloetgelag van 'n [[prehistorie|prehistorische]] boerderie van óngevier 5.500 jaor aad, dus oet de [[neolithicum|late sjteintied]] (tösje 3634 en 3509 veur Chr.).<ref>[https://www.vmlnieuws.nl/echt-susteren/unieke-prehistorische-boerderij-blootgelegd-bij-a2-werkzaamheden/ VML Nieuws - Unieke prehistorische boerderij blootgelegd bij A2-werkzaamheden]</ref> ;26 juni * ''Zuud-Amerika, kóns en cultuur'': D'n Argentiense componis en dirizjènt [[Lalo Schifrin]], veural bekèndj van de meziek veur ''[[Mission impossible]]'', sjtörf op 93-jäörige laeftied aan 'n lóngóntsjtaeking.<ref>[https://nos.nl/artikel/2572640-componist-van-iconische-mission-impossible-tune-overleden NOS.nl - Componist van iconische Mission: Impossible-tune overleden]</ref> ;24 juni * ''Europa algemein, Noord-Amerika, Nederlandj'': In [[Den Haag]] begintj 'nen top veur alle [[NAVO]]-lenj. ;23 juni * ''Zuud-Amerika, weitesjap'': in [[Chili]] waert 't Vera C. Rubin Observatory in gebroek genaome. De [[telescoop]] geit eins in de drie daag [[sjterresjtelsel]]s baove 't Zuud-Amerikaanse landj vaslègke. 't Óngerzeuk mót ónger mie inzich beie in duuster materie.<ref>[https://www.eoswetenschap.eu/ruimte/vera-rubin-observatory-van-start-eerste-beelden-nu-te-zien EOS wetenschap - Vera Rubin Observatory van start: eerste beelden nu te zien]</ref> ;22 juni * ''Midde-Oeste'': bie 'ne aansjlag op 'n [[Orthodox-Christelek|Grieks-orthodoxe]] kèrk inne [[Syrië|Syrische]] huidsjtad [[Damascus]] valle zeker 25 doeje en mie es 60 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2572218-aanslag-op-syrische-kerk-zorgt-voor-knauw-in-vertrouwen-in-nieuwe-regering NOS - Aanslag op Syrische kerk zorgt voor knauw in vertrouwen in nieuwe regering]</ref> * ''Midde-Oeste'': de [[VS]] valle drie nucleair sites aan in [[Iran]] en mènge zich hiedoor in de oorlog tösje [[Israel]] en 't Ayatollah-regime.<ref>[https://www.nytimes.com/live/2025/06/21/world/iran-israel-trump New York Times - Trump Claims Success After Bombing Key Iran Nuclear Sites]</ref> ;17 juni * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, Kóns en cultuur'': De Britsen dj [[John Reid (dj)|John Reid]], bekèndj van de [[house]]gróp [[Nightcrawlers]], sjtörf op 61-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2571537-john-reid-61-overleden-bekend-van-danceklassieker-push-the-feeling-on NOS.nl - John Reid (61) overleden, bekend van danceklassieker Push The Feeling On]</ref> * ''Noord-Europa, kóns en cultuur'': in 't noorde van [[Daenemarke]], kórtbie de sjtad [[Aarhus]], waere dertig grave gevónge mit kosbaar objekte oet de tied van de [[Vikinge]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/jun/17/viking-age-burial-site-full-of-ancient-objects-found-in-denmark-say-experts The Guardian - Viking age burial site full of ancient objects found in Denmark, say experts]</ref> ;16 juni * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj, Kóns en cultuur'': D'n Oesteriekse pianis [[Alfred Brendel]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cjmmmrl4mz7o BBC.com - Pianist Alfred Brendel dies aged 94]</ref> ;14 juni * ''Politiek, Noord-Amerika'': in [[Brooklyn Park]] en [[Champlin (Minnesota)|Champlin]], twie veursjtaej van [[Minneapolis]] ([[Minnesota]]), waere parlementariërs Melissa Hortman en John Hoffman naergesjaote. Hiebie kump Hortman same mit häöre man óm 't laeve. Hoffman en zien vrouw rake gewóndj. Me geit oet van e politiek motief.<ref>[https://www.nytimes.com/live/2025/06/14/us/minnesota-shootings/minnesota-shootings-politicians Mew York Times - Manhunt for Suspect in Political Assassination Rattles Minnesota]</ref> ;13 juni * ''Midde-Oeste'': De [[Israël]]ische lochmach veurt bombardemènte oet op versjillende doele in [[Iran]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6359020/israel-voert-luchtaanvallen-uit-op-nucleaire-doelen-en-legertop-iran.html Nu.nl - Israël voert luchtaanvallen uit op nucleaire doelen en legertop Iran]</ref> Dit weurt later op d'n daag beantwaord mit Iraanse rakètte op Israël. ;12 juni * ''Zuud- en Centraal-Azië'': in de [[India]]se sjtad [[Ahmedabad]] sjtort e vleegmesjien denaer. 279 luuj kómme óm 't laeve, zoewaal passageers es luuj op de gróndj. Eine passageer euverlaef de crash.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10575987/enige-overlevende-begrijpt-niets-van-zijn-redding-zwarte-dozen-na-crash-india-nog-altijd-zoek BNR - Enige overlevende begrijpt niets van zijn redding, zwarte dozen na crash India nog altijd zoek]</ref> ;11 juni * ''Europa algemein'': D'r Duutsjer Ingo Gerhartz weëd d'r nuie commandant van 't [[NAVO]]-hoofkerteer i [[Broensem]]. Gerhartz krieg ónger mieë 't bevel uuever de troepe i de [[Baltische Sjtate]] en anger lenj in [[Oeës-Europa]].<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2927291/nieuwe-commandant-voor-navo-hoofdkwartier-in-brunssum L1 - Nieuwe commandant voor NAVO-hoofdkwartier in Brunssum]</ref> * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse popmuzikantj [[Brian Wilson]], veural bekèndj van [[The Beach Boys]], sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6358874/the-beach-boys-zanger-brian-wilson-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - The Beach Boys-zanger Brian Wilson op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> ;10 juni * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': bie 'n sjeetpartie op 'n sjoel in de [[Oesteriek]]se sjtad [[Graz]] valle 11 doeje en 11 gewónje.<ref>[https://orf.at/stories/3396480/ ORF - Nach Amoklauf in Graz: Tatrekonstruktion in Schule hat begonnen]</ref> ;4 juni * ''Weitesjap, kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': oet paleografisch en diplomatiek oonderzeuk nao drei Limbörgse oerkóndes, boe-oonder ein vaan keizer Hendrik IV oet [[1087]] boe-in 't Sintervaoskapittel rieksoonmiddelek gemaak weurt, dus oonaofhankelek van eine vors, bliek tot de handsjrifte ech zien en neet vervals, wat me ierder dach.<ref>[https://www.kn.nl/verdieping/interview-verdieping/eeuwenoude-oorkonden-werpen-nieuw-licht-op-sint-servaaskapittel-ze-zijn-toch-echt/ KN - Eeuwenoude oorkonden werpen nieuw licht op Sint-Servaaskapittel: ‘Ze zijn tóch echt’]</ref> ;3 juni * ''Politiek, Nederlandj'': 't [[kabinèt-Schoof]] vilt naodet de [[PVV]] zich tröktrèk.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6357901/live-politiek-pvv-stapt-uit-coalitie-en-trekt-eigen-bewindslieden-terug-uit-kabinet.html Nu.nl - Live politiek | PVV stapt uit coalitie en trekt eigen bewindslieden terug uit kabinet]</ref> ;2 juni * ''Economie, Nederlands Limburg'': 't subtropisch zjwumbad [[Mosaqua]] in [[Gulpe]] geet weer oape noadat 'ne nuje exploitant gevónge is, 't bedrief Optisport.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2921696/mosaqua-heropent-de-deuren-eerste-zwemmers-kunnen-weer-baantjes-trekken L1 - Mosaqua heropent de deuren: eerste zwemmers kunnen weer baantjes trekken]</ref> * ''Economie, politiek, Nederlands Limburg'': teendoezende Limbörgers mit e lieg inkome kinne gratis reize mit bösse en treine van Arriva. De [[Gouvernemint (Nederlands Limburg)|provincie Limbörg]], de initiatiefnömmer, geit 't financiere. Limburg is hiemit de iersjte Nederlandse provincie woe minima op zo'n groete sjaal gratis kinne reize mit 't ov.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2921817/tienduizenden-limburgers-kunnen-voortaan-gratis-met-arriva-mee L1 - Tienduizenden Limburgers kunnen voortaan gratis met Arriva mee ]</ref> ;1 juni * ''Oes-Europa'': bie 'nen Oekraïnsen drone-aanval op versjillende [[Róslandj|Róssische]] lóchmachbases opvallend wied van de frontlien waere mierder bómmewerpers geraak. De toesjtelle waere gebroek veur langenaafsjtandsrakètte aaf te vure op [[Oekraïne]]. Sommige toesjtelle zouwe ouch [[atoombóm]]me kènne aafvure.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10575211/nucleaire-bommenwerpers-geraakt-oekraiense-drones-troffen-nog-niet-eerder-zo-ver-in-rusland-doel BNR - Nucleaire bommenwerpers geraakt, Oekraïense drones troffen nog niet eerder zo ver in Rusland doel]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': de conservatieve kandidaat [[Karol Nawrocki]] wèntj de [[Pole|Poolse]] prizzedentsverkezinge mit 'n krappe mierderheid.<ref>[https://www.nporadio1.nl/nieuws/buitenland/7f2ee06f-ef9e-4e53-ba60-65edf33db0b9/polen-houdt-conservatieve-president-nawrocki-wint-verkiezingen NPO Radio 1 - Omslag na tweede exitpoll: conservatieve Nawrocki wint verkiezingen]</ref> * ''Weitesjap, natuur & milieu, Noord-Amerika'': [[paleontologie|paleontologe]] van de Universiteit van [[Alaska]] ([[VS]]) kómme tot de conclusie dat [[veugel]] al 73 miljoen jaor geleje aanwezig waore in 't [[Naordpool]]gebeed en geliektiedig same höbbe gelaef mit [[dinosaurusse]].<ref>[https://www.sci.news/paleontology/cretaceous-bird-nesting-polar-latitudes-13949.html Sci.news - 73-Million-Year-Old Fossils Provide Oldest Evidence of Birds Nesting at Polar Latitudes]</ref> ===mei=== ;31 mei * ''Oes-Europa'': inne regio [[Oblas Brjansk|Brjansk]], in 't weste van [[Róslandj]], valle 7 doeje en teentalle gewónje nao ineinsjtorting van twie brögke.<ref>[https://nos.nl/artikel/2569526-minstens-7-doden-na-instorting-russische-bruggen-rusland-wijst-naar-oekraine NOS - Minstens 7 doden na instorting Russische bruggen, Rusland wijst naar Oekraïne]</ref> ;29 mei * ''Nederlands Limburg'': 'ne 39-jöärige maan oes [[Kirchroa]] kunt um 't leëve bie 'n sjeserei i [[Bóches]]. D'r maan is bekank bie de pliese.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/simpelveld/bocholtz/moord-in-bocholtz-vastgelegd-door-beveiligingscamera-s-slachtoffer-was-bekende-van-politie-en-justitie/69436273.html De Limburger - Logo dlMoord in Bocholtz vastgelegd door beveiligingscamera’s, slachtoffer was bekende van politie en justitie]</ref> ;28 mei * ''Kóns en cultuur, Oes-Afrika'': De [[Kenia]]anse sjriever [[Ngũgĩ wa Thiong'o]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/ce999kwxn1ro BBC - Giant of African literature Ngũgĩ wa Thiong'o dies aged 87]</ref> ;21 mei * ''Noord-Amerika'': in de [[VS|Amerikaanse]] huidsjtad [[Washington D.C.]] waere twie mètwerkers van de [[Israel]]ische ambassade doedgesjote. De sjeetpartie kump net nao 't nuuj offensief in de [[Gazasjtroek]], meh pas ouch in e patroen van sjterk toenömmend [[antisemitisme|antisemitisch geweld]] es gevolg van de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|kreeg tösje Hamas en Israel]].<ref>[https://www.npr.org/2025/05/22/nx-s1-5407572/israeli-embassy-staffers-killed-washington-dc NPR - Here's what we know about the 2 Israeli embassy staffers killed in Washington, D.C.]</ref> ;19 mei * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': 't [[Sacrementsoctaaf]] van [[Meersje]] weurt opgenaome in de lies van immaterieel erfgood van [[UNESCO]]. 't Octaaf vingk jaorliks plaats op de twjède dónderdig nao [[Pinkstere]] en doert ein waek. De traditie haet zinne warsjpróng in de hwag en late [[middeljewe]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/meerssen/meerssen/eeuwenoude-traditie-erkend-sacrementsoctaaf-meerssen-op-lijst-immaterieel-cultureel-erfgoed/67398403.html De Limbuurger - Logo dlEeuwenoude traditie erkend: Sacrementsoctaaf Meerssen op lijst immaterieel cultureel erfgoed]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Hans Wiegel]] ([[VVD]]) sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2568031-oud-vvd-leider-hans-wiegel-83-overleden NOS.nl - Oud-VVD-leider Hans Wiegel (83) overleden]</ref> ;18 mei * ''Politiek, Oes-Europa'': de pro-[[EU|Europese]] politicus [[Nicusor Dan]] wèntj de [[Roemenië|Roemeense]] prizzedentsverkezinge mit 53,6% van de sjtömme. Zinne radicaalnationalistische rivaal [[George Simion]] krieg 46,6 procent van de sjtömme.<ref>[https://www.volkskrant.nl/buitenland/gematigde-dan-nieuwe-president-roemenie-uiterst-rechtse-simion-geeft-toch-nederlaag-toe~bb927b99/ Volkskrant - Gematigde Dan nieuwe president Roemenië, uiterst rechtse Simion geeft toch nederlaag toe]</ref> ;17 mei * ''Kóns en cultuur, Europa algemein'': [[Oesteriek]] wèntj de 69e editie van 't [[Eurovisie Songfestival]]. [[Israel]], [[Eslandj]], [[Zjwaede]] en [[Italië]] zitte weiejer in de top vief.<ref>[https://www.trouw.nl/cultuur-media/live-songfestival-2025-oostenrijk-wint-het-songfestival-nederland-teleurstellend-twaalfde~b60d23dc/ Trouw - Live Songfestival 2025: Oostenrijk wint het Songfestival, Nederland teleurstellend twaalfde]</ref> ;16 mei * ''Politiek, Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse politicus en kènjerbokesjriever [[Jan Terlouw]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6355931/voormalig-d66-leider-en-schrijver-jan-terlouw-93-overleden.html Nu.nl - Voormalig D66-leider en schrijver Jan Terlouw (93) overleden]</ref> ;14 mei * ''Politiek, Nederlandj'': sjtaatssikkertaris [[Gijs Tuinman]] ([[BBB]]) óngerteikent 'ne order veur 46 nuuj Leopard 2A8-[[tank]]s via 't Duutsje leger bie de firma [[Rheinmetall]]. Doamit krieg 't Nederlands leger weer tanks. De lètste woorte wegbezunig in [[2011]].<ref>[https://www.ewmagazine.nl/nederland/news/2025/05/leopard-tank-defensie-nederland-duitsland-navo-landmacht-1478770/?fbclid=IwY2xjawKRrgZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFxMExMWXA1MlBFbXN0dzBCAR63lqUxPbM0qP8z6Og6sOrmmBvrOzk6GaR-eh6K26IqR1L0iP7zpi6xiISAkA_aem_6DItvxINGQAKlRLF6LKfKA#de-feiten-nederland-koopt-46-leopard-tanks Elsevier Weekblad - Geven de nieuwe Leopard-tanks Defensie echt meer slagkracht?]</ref> ;13 mei * ''Politiek, Midde-Oeste'': politicus en [[Hamas]]-militant [[Mohammed Sinwar]], broor en opvolger van de in oktober [[2024]] doedgemaakde [[Yahya Sinwar]], waert doedgemaak bie 'ne Israelische lóchaanval op 'ne bunker ónger e krankehoes in [[Khan Yunis]] inne [[Gazasjtroek]]. Wiejer sjtörf dinkelik ouch 'ne hoeggeplaatsde Hamas-commandant bie d'n aanval.<ref>[https://www.haaretz.com/israel-news/2025-05-18/ty-article/body-of-gaza-hamas-leader-mohammed-sinwar-reported-found-in-khan-yunis-tunnel/00000196-e229-d6ef-a7f6-f2b9383b0000 Haaretz - Body of Gaza Hamas Leader Mohammed Sinwar Reportedly Found in Khan Yunis Tunnel]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Uruguay]]aanse aad-prizzedent [[Jóse Mujica]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nmas.com.mx/internacional/latinoamerica/pepe-mujica-muere-hoy-ex-presidente-uruguay-enfermo-cancer-2025/ N+ - Muere 'Pepe' Mujica, el Guerrillero que fue Presidente de Uruguay]</ref> ;9 mei * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': de Joeds-[[Duutsjers|Duutsje]] [[Holocaus]]euverlaevende [[Margot Friedländer]] sjtörf op 103-jäörige laeftied.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/margot-friedlaender-118.html Tagesschau - Margot Friedländer ist gestorben]</ref> ;8 mei * ''Politiek, Zuud-Europa'': D'n [[VS|Amerikaanse]] kardinaal Robert Prevost waert verkaoze tot nuje [[Paus]]. Zinne naam is [[Leo XIV]] en hae is de iersjte Paus dae oet de VS kump.<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2025/05/08/pope-prevost-american-vatican/ Washington Post - American-born Cardinal Robert F. Prevost is elected pope]</ref> ;7 mei * ''Zuud- en Centraal-Azië'': [[India]] veurt lóchaanvalle oet op [[Pakistan]], woenao gevechte oetbreke in de grensregio. Door d'n terroristischen aansjlaag in de betwisde regio Kasjmir van 22 april zint de sjpanninge tösje de buurlenj opgeloupe.<ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/multiple-loud-explosions-heard-pakistani-kashmir-reuters-witness-2025-05-06/ Reuters - India says it attacked Pakistan, Pakistani Kashmir]</ref> ;6 mei * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': [[Friedrich Merz]] ([[CDU]]) waert noa 'n twiede sjtömming tot bóndjskanseleer van [[Duutsjlandj]] gekaoze. CDU/CSU en [[SPD]] vörme wiejer 'n nuuj [[regering]].<ref>[https://de.euronews.com/2025/05/06/regierungswechsel-live-merz-bundeskanzler-linnemann Euronews - Deutschland hat eine neue Regierung ]</ref> ;5 mei * ''Oes-Europa'': [[Litouwe]] investeert 1,1 miljard euro in de versjterking van zien grenze mit [[Róslandj]] en [[Belarus]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6354772/litouwen-investeert-miljard-om-grens-met-belarus-en-rusland-te-versterken.html Nu.nl - Litouwen investeert miljard om grens met Belarus en Rusland te versterken]</ref> * ''Midde-Oeste'': d'n [[Israel]]ische [[premier]] [[Benjamin Netanyahu|Netanyahu]] kónjig 'nen intensieveren aanval op de [[Gazasjtroek]] aan en wilt meugelik 't ganse gebeed bezette.<ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/israel-plant-nog-zwaarder-offensief-op-al-grotendeels-vernietigd-gaza~bf4a7c6b/ Trouw - Israël plant nog zwaarder offensief op al grotendeels vernietigd Gaza]</ref> * ''Sjport'': De Chinees [[Zhao Xintong]], tot veur kort nog amateur, wintj 't Waereldkampiónsjap [[snooker]].<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6354767/omstreden-chinese-snookeramateur-zhao-schrijft-geschiedenis-met-wereldtitel.html Nu.nl - Omstreden Chinese snookeramateur Zhao schrijft geschiedenis met wereldtitel]</ref> ;3 mei * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': De Franse, veural in Nederlandj wirkende opera-intendantj [[Pierre Audi]] sjtörf op 67-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6354636/oud-artistiek-directeur-van-de-nationale-opera-pierre-audi-67-overleden.html Nu.nl - Oud-artistiek directeur van De Nationale Opera Pierre Audi (67) overleden]</ref> ===april=== * ''Midde-Oeste'': sektarisch geweld tösje [[Druze]] en milities ónger leijing van de conservatief soennitische Syrische Heilsregering (HTS).<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-gewalt-tote-drusen-100.html?fbclid=IwY2xjawKAwMRleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFxMExMWXA1MlBFbXN0dzBCAR6_IhYRe1WBSDk80AyQAshHCoj_ndzwqQf7tKP3x5D2ukSgjnDJoI32rNYOIA_aem_DuDqEqQgdHoS6kljmRDEGg Tagesschau - Zahlreiche Tote bei Gewalt in Syrien]</ref> ;30 april * ''Economie, Oes-Europa, Noord-Amerika'': de [[VS]] en [[Oekraïne]] teikene 'ne deal euver de winning van zeldzaam [[metaal|metale]] (woe-ónger [[lithium]]), [[aerdaolie|aolie]] en [[aerdgaas|gaas]] op Oekraïens gróndjgebeed.<ref>[https://nos.nl/artikel/2565618-oekraine-en-vs-eens-over-veelbesproken-mineralendeal NOS - Oekraïne en VS eens over veelbesproken mineralendeal]</ref> ;29 april * ''Weitesjap, natuur & milieu, Zuud-Amerika'': [[ESA]] lanceert [[satelliet]] Biomass vanoet [[Frans Guyana]]. Dae zal gebroek waere veur e óngerzeuk nao ecosysteme op [[aerd]], in 't bezónger in 't Amazone-[[raengerwoud]]. Zoe kint hae óntbusjing en [[kooldioxied|CO₂]]-opsjlaag door buim baeter in kaart bringe.<ref>[https://www.space.com/space-exploration/launches-spacecraft/vega-c-rocket-launch-esa-biomass-forest-monitoring-satellite Space.com - Vega-C rocket launches European forest-monitoring 'Biomass' satellite to orbit (video)]</ref> ;27 april * ''Politiek, Noord-Amerika'': bie de [[Canada|Canadese]] parlementsverkezinge winne de Liberale ten koste van de Conservatieve.<ref>[https://www.thestar.com/politics/federal/2025-federal-election-live-blog/article_5ee4e098-c52e-476a-8a6f-6387146581c7.html Toronto Star - Election results live: Mark Carney and the Liberal party will form minority government]</ref> * ''Noord-Amerika'': In de [[Canada|Canadese]] sjtad [[Vancouver]] riejt 'nen auto in op bezeukers van e sjtraotfestival. Daobie valle 11 doeje en mierder gewónje.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/c2d48erzg7lt BBC - Nine people killed after man drives car into Vancouver festival]</ref> ;26 april * ''Midde-Oeste'': in de [[Iran|Iraanse]] havesjtad [[Bandar Abbas]] valle 70 doeje en zikker 1000 gewónje bie 'n groete explosie. De explosie vóng dinkelik plaats in eine van de containers van de aoliehave. Meugelik bevatte die [[chemische sjtof]]fe veur de [[produktie]] van raket[[brandjsjtof]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cpdz300p0qlo BBC - Iran blames 'negligence' for port blast as death toll rises to 70]</ref> ;23 april * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': sjterrechef Jonnie Boer, bekindj es eigenaer van driesjterrerestaurant De Librije in [[Zjwolle]], sjtörf op 60-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n longembolie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2564709-sterrenchef-jonnie-boer-op-60-jarige-leeftijd-overleden NOS - Sterrenchef Jonnie Boer op 60-jarige leeftijd overleden]</ref> ;22 april * ''Zuud- en Centraal-Azië'': in Pahalgam, 'n toeristische plaats in de betwisde [[India]]se regio Kasjmir, valle 26 doeje bie 'nen terroristischen aansjlaag. Van aadsher is 't ónröstig in dae regio. Militante islamiste en separatiste wille zich aafsjeie van de res van India.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/04/22/zeker-20-mensen-omgekomen-bij-dodelijkste-aanval-in-jaren-in-kas/ VRT - Zeker 26 mensen gedood bij dodelijkste aanslag op toeristen in jaren in betwiste Indiase regio Kasjmir]</ref> ;21 april * ''Zuud-Europa'': Paus [[Franciscus (paus)|Franciscus]] sjtörf op 88-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n harre-imfark.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6345979/paus-franciscus-op-88-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Paus Franciscus op 88-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Go Ahead Eagles]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker bie de mansluuj]] door nao penanties van [[AZ]] te wènne.<ref>Live-oetzenjing [[NOS Langs de Lijn]]</ref> ;20 april * ''Sjport'': [[Mischa Bredewold]] wintj de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Mattias Skjelmose]] bie de mansluuj. ;18 april * ''Sjport'': [[Remco Evenepoel]] wintj de [[Braobese Piel]].<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6353082/evenepoel-klopt-van-aert-in-brabantse-pijl-en-slaat-direct-toe-bij-terugkeer.html Nu.nl - Evenepoel klopt Van Aert in Brabantse Pijl en slaat direct toe bij terugkeer]</ref> ;16 april * ''Wetensjap'': E team van Britse en Amerikaanse wetensjappers kónjig de óntdèkking aan van [[dimethylsulfide]] en [[dimethyldisulfide]] in de atmosfeer van [[K2-18b]], 'n [[exoplaneet]] in de [[Liew (starebeeld)|Liew]] op 124 leechjaor aafsjtandj van de Aerd. Zoe'n gaze waere op Aerd allein door [[leve|biologische]] percesse gemaak; dit is dus 'n sjterke aanwiezing det 't op de planeet laeve gief.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563893-wetenschappers-vinden-sterkste-tekenen-tot-nu-toe-van-mogelijk-buitenaards-leven NOS.nl - Wetenschappers vinden 'sterkste tekenen tot nu toe' van mogelijk buitenaards leven]</ref> ;15 april * ''Kóns en cultuur, Belsj'': de [[Belsj]]e acteur [[Danny Verbiest]], bekindj van de sjtum achter de hóndj Samson in de kingerserie [[Samson en Gert]], sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/04/15/obit-danny-verbiest/ VRT - Geestelijke vader van Samson en 'Kameleon'-knutselaar Danny Verbiest (79) is overleden]</ref> * ''Oes-Afrika'': 't [[Roed Kruuts]] sjtaak alle hölp in [[vlöchteling]]ekamp Zamzam in de door oorlog versjeurde regio Darfoer, [[Soedan]], woe 700.000 luuj verblieve. Ónlangs woort 't kamp ingenaome door militante van RSF.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563661-rode-kruis-staakt-hulp-in-vluchtelingenkamp-sudan-levensgevaarlijk NOS - Rode Kruis staakt hulp in vluchtelingenkamp Sudan: 'Levensgevaarlijk']</ref> ;14 april * ''Natuur & milieu, Nederlands Limburg'': d'n [[otter]] weurt nao 40 jaor weer woergenome in Zuid-Limburg, kortbij [[Mestreech]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/limburg/de-otter-na-veertig-jaar-terug-in-zuid-limburg/56778236.html De Limburger - De otter na veertig jaar terug in Zuid-Limburg ]</ref> * ''Politiek, Centraal-Europa'': 't [[Hongarieje|Hongaarse]] [[parlement]] nump 'n wet aan die jaorlikse Pride-evenemente verbeujt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2560216-hongarije-neemt-wet-aan-die-pride-mars-verbiedt NOS - Hongarije neemt wet aan die Pride-mars verbiedt]</ref> ;13 april * ''Kóns en cultuur, Zuud-Amerika'': De Peruaanse sjriever [[Mario Vargas Llosa]] ([[Nobelpries]] veur de Literatuur 2010) sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563543-peruaanse-schrijver-en-nobelprijswinnaar-vargas-llosa-overleden NOS.nl - Peruaanse schrijver en Nobelprijswinnaar Vargas Llosa overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj veur d'n driede kier achterein [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Geoffry Kamworor]] wintj de [[Marathon van Rotterdam]] bie de mansluuj (2:04:33), en [[Jackline Cherono]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563444-kamworor-en-cherono-winnen-marathon-van-rotterdam-tesfu-en-luijten-beste-nederlanders NOS.nl - Kamworor en Cherono winnen marathon van Rotterdam, Tesfu en Luijten beste Nederlanders]</ref> * ''Oes-Europa'': bie 'ne Róssische raketaanval op de [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtad [[Soemy]] valle 34 doeje en mie es hónderd gewónje.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/04/14/de-russische-aanval-op-burgers-in-soemy-toont-aan-dat-poetin-zich-gesterkt-voelt-door-trump-a4889862 NRC - De Russische aanval op burgers in Soemy toont aan dat Poetin zich gesterkt voelt door Trump ]</ref> ;12 april * ''Sjport'': [[Pauline Ferrand-Prévot]] wintj Paries-Roubaix bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563332-visma-renster-ferrand-prevot-wint-parijs-roubaix-met-indrukwekkende-solo NOS.nl - Visma-renster Ferrand-Prévot wint Parijs-Roubaix met indrukwekkende solo]</ref> ;10 april * ''Sjport'': De Nederlandsen traineur [[Leo Beenhakker]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6352215/legendarische-voetbaltrainer-leo-beenhakker-82-overleden.html Nu.nl - Legendarische voetbaltrainer Leo Beenhakker (82) overleden]</ref> ;8 april * ''Midde-Amerika'': in [[Santo Domingo]], de huidsjtad vanne [[Dominicaanse Republiek]], sjtort 't daak van 'n nachclub in. Doabie kómme mie es 200 luuj óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563011-dodental-instorting-club-santo-domingo-boven-de-200 NOS - Dodental instorting club Santo Domingo boven de 200]</ref> ;4 april * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': kótbij abdij [[Rolduc]] i [[Kirchroa]] weëd 'n villa oes de [[Romeinse tied in de Limburge|Römisje tsied]] jevónge.<ref>[https://www.zo-nws.nl/romeinse-villa-bij-abdij-rolduc-kerkrade-gevonden?fbclid=IwY2xjawJfbRJleHRuA2FlbQIxMQABHoLFifT_LCz1oW9LRRlFKz7POYxbDLrA4Jj3AcDF57aGJkPzRf6Ojbk8cQXn_aem_qkqcMq8cCCiTG8AKeZFC5g Z NWS - Romeinse villa bij Abdij Rolduc in Kerkrade gevonden]</ref> ===miert=== * ''Politiek, Zuudoes-Europa/Midde-Oeste'': groetsjalige proteste in [[Törkieje]] taege zittend prizzedent [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğan]] nao de arrestatie van [[Ekrem Imamoğlu]], börgemeister van [[Istanbul]] en ziene groetste rivaal. Volges de demonstrante is de arrestatie politiek gemotiveerd.<ref>[https://news.sky.com/story/why-are-people-protesting-in-turkey-13334828 Sky news - Why are people protesting in Turkey?]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne]] vèlt de Róssische oblas [[Oblas Belgorod|Belgorod]] binne. De aanval is aevel neet zoe groet es in [[Oblas Koersk|Koersk]] veurig jaor augustus.<ref>[https://www.longwarjournal.org/archives/2025/03/ukraines-belgorod-incursion-makes-limited-gains.php FDD's Long War Journal - Ukraine’s Belgorod incursion makes limited gains]</ref> * ''Economie'': handelsoorloge tösje de [[VS]] einerzieds en [[Canada]], [[Mexico]], [[China]] en de [[EU]] angerzieds.<ref>[https://apnews.com/article/trump-tariffs-mexico-china-canada-trade-cfe1fa82a47f1bca21a82f4b504486c8 AP News - Trump has begun another trade war. Here’s a timeline of how we got here]</ref> * ''Politiek, Noord-Amerika, Oes-Europa'': De VS beëindige ein waek lank alle militair hölp aan [[Oekraïne]], woenao Róssische en Noord-Koreaanse troepe e taegeoffensief beginne in de door Oekraïne bezatte regio Koersk en dao kènne oprökke.<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-verge-losing-kursk-pocket-its-foothold-inside-russia-2025-03-12/ Reuters - Ukraine set to lose Kursk pocket, its foothold inside Russia]</ref> * ''Midde-Oeste'': sektarisch en politiek geweld in 't weste van [[Syrië]] tösje de nuuj machhöbbers, Alawiete en loyaliste van 't veurmalig regime van Assad. Meugelik hónderde [[alawiete]] waere vermoord door militante van de nuuj conservatief soennitische regering in [[Damascus]]. Assad behuurde tot de alawietische minderheid en me is bang dat dees börgers 't sjlachoffer waere van mie wraakakties.<ref>[https://www.france24.com/en/middle-east/20250308-more-than-300-alawite-civilians-killed-syria-security-forces-allies-since-thursday-monitor-says France 24 - More than 300 Alawite civilians killed by Syria security forces, allies since Thursday, monitor says]</ref> ;31 miert * ''Politiek, Vereinigde Sjtaote'': D'n Democratische senateur [[Cory Booker]] ([[New Jersey|NJ]]) begintj aan 'ne recordtoesjpraok van 25 oer en 6 menute. Hie-in bekritiseert hae 't autoritair beleid van presidentj [[Donald Trump]].<ref>[https://www.theguardian.com/us-news/2025/apr/01/cory-booker-senate-speech-trump The Guardian - Cory Booker breaks record for longest Senate speech with Trump condemnation]</ref> ;28 miert * ''Zuudoes-Azië'': In [[Burma]], bie [[Mandalay]] in de buurt, vèntj 'n [[aerdsjóddel]] plaatsj mit 'n krach van 7,7 op de [[Memènt-Magnitudesjaol]]. De sjóddel zörg tot in [[Bangkok]] veur sjaoj en sjlachoffers.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6350716/zware-aardbeving-treft-myanmar-wolkenkrabber-ingestort-in-bangkok.html Nu.nl - Zware aardbeving treft Myanmar, wolkenkrabber ingestort in Bangkok]</ref> ;27 miert * ''Nederlandj'': De Nederlandse presentatries en nuujslaezeres [[Loretta Schrijver]] sjtörf op 68-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2561287-nieuwslezer-en-presentator-loretta-schrijver-68-overleden NOS.nl - Nieuwslezer en presentator Loretta Schrijver (68) overleden]</ref> ;26 miert * ''Oes-Afrika'': De [[Soedan]]ese huidsjtad [[Khartoem]] is weer volledig in henj van 't regeringsleger naodat 't de lóchhave haet veroverd op de paramilitair militie RSF, woemit 't al twie jaor oorlog veurt.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf Al Jazeera - ‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured]</ref> * ''Midde-Oeste'': hónderde Palestiene inne [[Gazasjtrook]] protestere taege de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|oorlog mit Israel]] en [[Hamas]]. Proteste taege de terreurbeweging geuf 't neet dök inne Gazasjtrook.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/hundreds-palestinians-gaza-protest-against-hamas-after-conflict-resumes-2025-03-26/ Reuters - Hundreds stage Gaza protest against Hamas after conflict resumes]</ref> ;21 miert * ''Economie, Nederlands Limburg'': [[VDL NedCar]] in [[Bor]] geit materiaal make veur defensie es óngerdeil van e plan woedoor [[Nederlandj]] en anger Europese lenj minder aafhankelik waere van producente boete [[Europa]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2560604-autofabriek-van-nedcar-gaat-defensiematerieel-maken NOS - Autofabriek van Nedcar gaat defensiematerieel maken]</ref> ;19 miert * ''Politiek, Zuudoes-Europa/Midde-Oeste'': de börgemeister van de [[Törkieje|Törkse]] sjtad [[Istanbul]], [[Ekrem Imamoğlu]], waert opgepak. Hae waert besjouwd es de groetste rivaal van zittend prizzedent [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğan]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2560277-burgemeester-van-istanbul-imamoglu-rivaal-van-president-erdogan-opgepakt NOS - Burgemeester van Istanbul Imamoglu, rivaal van president Erdogan, opgepakt]</ref> ;18 miert * ''Politiek, economie, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': de [[Duutsjland|Duutsje]] Bóndjsdaag sjtömp in mit 't deils loslaote van de rem op de sjölde. De ''Schuldenbremse'' is e [[Gróndjwet]]sartikel oet [[2009]] woe-in sjteit dat Duutsjlandj mer hiel beperk nuuj sjölde moog aangaon. Noe waert veur defensie en veiligheid 'n oetzöndering gemaak en hie-ónger vèlt de sjteun aan [[Oekraïne]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/bundestag-finanzpaket-100.html Tagesschau - Bundestag beschließt Schuldenpaket]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie zjwaor [[Israel]]ische lóchaanvalle op de [[Gazasjtroek]] waere mie es 400 doeje gemeld. Daomit waert 'n periode van twie maonde relatieve rös beëindig.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-conducts-strikes-hamas-targets-gaza-army-says-2025-03-18/ Reuters - Israel warns more to come as airstrikes kill over 400 in Gaza after two months of truce]</ref> ;17 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse zenger [[Rob de Nijs]] sjtörf op 82-jäörige laeftied aan de gevolge van de [[Krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6349510/zanger-rob-de-nijs-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Zanger Rob de Nijs op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> ;16 miert * ''Zuudoes-Europa'': bie 'ne brandj in 'ne nachclub in de [[Noord-Macedonië|Noord-Macedonische]] sjtad [[Kočani]] valle 59 doeje en 150 gewónje.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c70wdedp20wo BBC - Death toll from North Macedonia nightclub fire rises to 59]</ref> * ''Nederlands Limburg'': De [[Wilhelminatore]] in [[Valkeberg]] vilt in.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2873772/valkenburgse-wilhelminatoren-ingestort-oorzaak-nog-onduidelijk L1 Nieuws - Valkenburgse Wilhelminatoren ingestort, oorzaak nog onduidelijk]</ref> ;15 miert * ''Politiek, Zuudoes-Europa'': in de [[Servië|Servische]] huidsjtad [[Beograd]] kómme 300.000 luuj biejein veur 'n demonstratie taege zittend prizzedent [[Aleksandar Vučić|Vučić]] en zien regering. Daomit geit 't óm de groetste demonstratie oets in dit landj. De demonstrante eise dat hae zien verantwoordelikheid nump veur de doed van 15 luuj veurig jaor november, wie e geboew insjtortde. Volges de demonstrante is dae ramp 't gevolg gewaes van corruptie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2559771-vreedzaam-anticorruptieprotest-in-servie-trekt-zo-n-300-000-betogers NOS - Vreedzaam anticorruptieprotest in Servië trekt zo'n 300.000 betogers]</ref> ;13 miert * ''Kóns en cultuur, Oes-Europa'': De Róssische componis [[Sofia Goebajdoelina]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2559461-baanbrekende-russische-componiste-sofia-goebajdoelina-93-overleden NOS.nl - Baanbrekende Russische componiste Sofia Goebajdoelina (93) overleden]</ref> ;12 miert * ''Politiek, Noord-Amerika'': de centrumrechse partie Demokraatit wèntj mit 30% van de sjtumme de [[Greunland]]se verkezinge. Centrumpartie Naleraq kump mit 24,5% op de twiede plaats. Bei partieje wille dat Greunland ónaafhankelik waert van [[Daenemarke]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6348855/oppositiepartij-groenland-wint-verkiezingen-regering-verliest-meerderheid.html Nu.nl - Oppositiepartij Groenland wint verkiezingen, regering verliest meerderheid]</ref> * ''Oes-Europa'': Róssische troepe verovere 't sjtedje [[Soedzja]] in de regio [[Koersk (regio)|Koersk]].<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-verge-losing-kursk-pocket-its-foothold-inside-russia-2025-03-12/ Reuters - Ukraine set to lose Kursk pocket, its foothold inside Russia]</ref> ;11 miert * ''Zuud-Azië'': bie 'n treinkaping in 't zuudweste van [[Pakistan]] valle 64 doeje, woe-ónger 26 passageers. De aanval is 't werk van 'n militante beweging die zich 't bevriedingsleger van [[Beloetsjistan]] (BLA) nump. 't Wilt zich aafsjeie van de res van Pakistan.<ref>[https://www.dawn.com/news/1897846 Dawn - Will take on terrorists, enablers both inside and outside Pakistan: DG ISPR]</ref> * ''Politiek, Zuudoes-Azië'': de [[Filipiene|Filipiense]] aad-prizzedent [[Rodrigo Duterte]] waert opgepak en euvergebrach nao 't Internationaal Sjtraofhof (ICC) in [[Den Haag]]. Hae waert verantwoordelik gehaje veur de moord op 43 persoene tösje [[2011]] en [[2019]] tiedes zien campagne taege drugs.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cp9ykn85401o BBC - Philippines ex-leader Duterte on plane to The Hague after arrest]</ref> ;10 miert * ''Natuur en milieu, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': op de [[Noordzie]] kórtbie de [[Ingelandj|Ingelse]] havesjtad [[Hull]] boetse e Portugees vrachsjip en 'ne Amerikaanse tanker opein. Eine opvarende waert vermis en is waarsjienlik nimmie in laeve. De anger bemanningsleje waere gered. Es gevolg van de boetsing óntsjteit brandj en daobie kump [[kerosine]] vrie.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c62z9ee68y6o BBC - North Sea tanker collision - what we know so far]</ref> * ''Politiek, Midde-Oeste'': de [[Syrië|Syrische]] regering en de [[Koerde|Koerdische]] Syrische Democratische Sjtriedkrachte (SDF), bereike e akkoord. De deal ómvat e sjtaak-'t-vure, integratie van de SDF in 't Syrisch leger en 'n hereiniging mit de res van 't landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2559042-syrische-regering-breidt-macht-uit-dankzij-deal-met-koerden NOS - Syrische regering breidt macht uit dankzij deal met Koerden]</ref> * ''Natuur en milieu, wetensjap'': [[Ocean Census]], 't groetste ziebiologieperjek oets, maak de vónds bekèndj van mie es 800 nuuj saorte die in de luip van 'n klein twie jaor zeen óntdèk.<ref>[https://oceancensus.org/press-release-the-ocean-census-discovers-over-800-new-marine-species/ Ocean Census - PRESS RELEASE: The Ocean Census Discovers Over 800 New Marine Species]</ref> ;7 miert * ''Oes-Afrika'': op 'n veurmalige legerbasis van de [[Soedan]]ese rebellegroepering RSF ten noorde van [[Khartoem]] waere mie es 500 grave gevónje. Wiejer geuf 't sjterke aanwiezinge dat luuj hie systematisch gemarteld woorte.<ref>[https://www.theguardian.com/global-development/2025/mar/07/evidence-of-torture-found-as-detention-centre-and-mass-grave-discovered-outside-khartoum-sudan-rsf The Guardian - Evidence of torture found as detention centre and mass grave discovered outside Khartoum]</ref> ;6 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': bie 'ne groete brandj in 't centrum van [[Arnhem]] waere versjillende historische pande verwoes. Geine raak gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2558559-grote-brand-treft-arnhem-in-het-hart-we-zijn-zuinig-op-wat-we-nog-hebben NOS - Grote brand treft Arnhem in het hart: 'We zijn zuinig op wat we nog hebben']</ref> ;4 miert * ''Economie, Noord-Amerika, Oes-Azië'': in de [[VS]] gaon inveurhöffinge in op sjpulle oet [[Mexico]] en [[Canada]]. Bedriever die sjpulle oet dees lenj importere mótte 25% [[Belasting (fiscaal)|ómzetbelasting]] betale. Wiejer waere de höffinge veur sjpul oet [[Sjina]] nog eins verhoeg mit 10%, woemit 't percentage veur dees [[produk]]te oetkump op 20%.<ref>[https://www.reuters.com/world/trade-wars-erupt-trump-hits-canada-mexico-china-with-steep-tariffs-2025-03-04/ Reuters - Trump triggers trade war, price hikes with tariffs on Canada, China and Mexico]</ref> * ''Politiek, economie, Europa algemein'': veurzitter van de [[Europese Commissie]] [[Ursula von der Leyen]] prizzenteert e plan woemit [[Europa]] zich kent herbewapene. In totaal geit 't óm 800 miljoen euro. Hiemit kenne [[EU]]-lenj 1,5 procent van 't bbp mie oetgaeve aan defensie es dat ze noe doon (650 miljoen euro) en mit de res kenne lidsjtate zich door middel van lieninge wapes koupe.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/ein-plan-zur-wiederbewaffnung-europas-110332973.html Frankfurter Allgemeine - Ein Plan zur Wiederbewaffnung Europas]</ref> ;3 miert * ''Politiek, Noord-Amerika, Oes-Europa'': de [[VS]] pauzere alle militair hölp aan [[Oekraïne]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13985/artikel/2558105-verenigde-staten-pauzeren-alle-militaire-hulp-aan-oekraine NOS - pauzeren ]</ref> ;2 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse presentatries [[Dieuwertje Blok]] sjtörf op 67-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6347850/presentatrice-en-actrice-dieuwertje-blok-67-overleden.html Nu.nl - Presentatrice en actrice Dieuwertje Blok (67) overleden]</ref> ;1 miert * ''Midde-Oeste'': de [[PKK]] kónjig, nao decennia van gevechte mit 't [[Törkieje|Törkse]] leger, e sjtaak-'t vure aaf. De militante woorte ierder door häör leijer Öcalan opgeroepe óm de wapes naer te lègke en de PKK te óntbinje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557726-pkk-kondigt-staakt-het-vuren-aan-na-oproep-gevangen-leider-ocalan NOS - PKK kondigt staakt-het-vuren aan na oproep gevangen leider Öcalan]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soulzengeres [[Angie Stone]] kump op 63-jäörige laeftied óm bie 'n auto-óngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557845-soulzangeres-angie-stone-63-overleden-bij-auto-ongeluk-na-optreden NOS.nl - Soulzangeres Angie Stone (63) overleden bij auto-ongeluk na optreden]</ref> ===fibberwarie=== ;27 fibberwarie * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in [[Oesteriek]] sjlete de conservatieve [[Oesteriekse Volkspartie|ÖVP]], de sociaaldemocratische [[Sociaaldemocratische Partie van Oesteriek|SPÖ]] en 't liberaal [[NEOS]] e regeerakkoord. De rechsradicaal [[FPÖ]], die de groetste waor bie de verkezinge veurig jaor september, deit neet mit.<ref>[https://orf.at/stories/3386119/ ORF - ÖVP, SPÖ und NEOS: Koalition präsentiert Regierungsprogramm]</ref> * ''Sjport, Oes-Europa'': De Róssische sjaker [[Boris Spasski]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557562-russische-schaaklegende-boris-spasski-88-die-verloor-van-bobby-fischer-overleden NOS.nl - Russische schaaklegende Boris Spasski (88), die verloor van Bobby Fischer, overleden]</ref> ;26 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaansen acteur [[Gene Hackman]] (95) en zien vrouw, pianis [[Betsy Arakawa]] (63), waere heim doed gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6347628/legendarische-hollywoodacteur-hackman-lag-mogelijk-al-week-dood-in-woning.html Nu.nl - Legendarische Hollywoodacteur Hackman lag mogelijk al week dood in woning]</ref> * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Amerikaanse actries [[Michelle Trachtenberg]] (39) weurt doed in häör hoes gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/film/6347357/buffy-en-gossip-girl-actrice-michelle-trachtenberg-39-overleden.html Nu.nl - Buffy- en Gossip Girl-actrice Michelle Trachtenberg (39) overleden]</ref> ;25 fibberwarie * ''Economie, politiek, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': [[Premier]] Starmer maak bekindj dat 't [[Vereinig Keuninkriek]] fors mie geit investere in defensie. Per [[2027]] zal 't 2,5 procent van 't bbp zeen (in plaats van 2,3 procent noe) en op langere termien 3 procent. Óm de verhoeging te betale waert bezunig op óntwikkelingshölp. De letste kier dat 't budget zoe hoeg loog, waor tiedes de [[Kajen Oorlog]].<ref>[https://edition.cnn.com/2025/02/25/uk/uk-defense-spending-increase-trump-intl/index.html CNN - Britain ramps up defense spending and cuts foreign aid, ahead of PM Starmer’s crucial meeting with Trump]</ref> ;23 fibberwarie * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': In Duutsjlandj weurt gesjtump veur de Bóndjsdag. Winner waert de [[CDU]]/CSU, dewiel ouch de extreemrechse [[AfD]] en de socialistische [[Linke]] henjig winne. De [[SPD]], [[Grüne]] en [[FDP]], de partieje die in de veurige coalitie zote, verleze väöl sjtömme. De nuuj linksconservatieve partie [[BSW]] blief net ónger de keesdörpel van 5%.<ref>[https://www.zdf.de/nachrichten/politik/deutschland/bundestagswahl-2025-prognose-hochrechnung-ergebnisse-liveticker-100.html ZDF - Bundestagswahl 2025: So fällt das vorläufige Ergebnis aus]</ref> * ''Politiek, Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Hans van den Broek]] ([[CDA]]) sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557084-oud-minister-en-cda-prominent-hans-van-den-broek-88-overleden NOS.nl - Oud-minister en CDA-prominent Hans van den Broek (88) overleden]</ref> ;19 fibberwarie * '' Wetensjap, kóns en cultuur, Noord-Afrika'': Egyptologe make de vónds bekèndj van 't graaf van farao [[Toetmoses II]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c5ym30v356po BBC News - First pharaoh's tomb found in Egypt since Tutankhamun's]</ref> * ''Kóns en cultuur, Wes-Afrika'': De Malinese fimmaeker [[Souleymane Cissé]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2556665-bekroonde-malinese-filmmaker-souleymane-cisse-op-84-jarige-overleden NOS.nl - Bekroonde Malinese filmmaker Souleymane Cissé op 84-jarige overleden]</ref> * ''Nederlandj, Politiek'': De Nederlandse politicus [[Frits Korthals Altes]] ([[VVD]]) sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2556619-oud-vvd-minister-frits-korthals-altes-93-overleden NOS.nl - Oud-VVD-minister Frits Korthals Altes (93) overleden]</ref> ;17 fibberwarie * ''Nederlandj, politiek'': [[Frits Bolkestein]], aad-partieleijer en fractieleijer vanne [[VVD]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6346318/oud-vvd-leider-frits-bolkestein-91-overleden.html Nu.nl - Oud-VVD-leider Frits Bolkestein (91) overleden]</ref> ;15 fibberwarie * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': bie 'n sjtaekpartie in [[Villach]], [[Oesteriek]], kump eine persoen óm 't laeve. Vief anger luuj rake gewóndj. Me geit oet van e islamistisch [[terrorisme|terroristisch]] misdrief.<ref>[https://kaernten.orf.at/stories/3293645/ Kaernten.orf.at - Nach dem Terroranschlag: Villach trauert]</ref> ;13 fibberwarie * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in [[München]] riejt 'nen automobilis in op 'ne groep demonstrante. Daobie rake 25 luuj gewóndj en twie kómme óm 't laeve. E islamistisch [[terrorisme|terroristisch]] motief waert neet oetgesjlote.<ref>[https://web.archive.org/web/20250214205728/https://www.tz.de/muenchen/stadt/auto-anschlag-von-muenchen-verwirrung-um-verdaechtigen-welche-fragen-sich-jetzt-stellen-93571528.html Tageszeitung - Auto-Anschlag in München: Tatverdächtiger in U-Haft – Scholz gedenkt Verletzten am Samstag vor Ort]</ref> ;11 fibberwarie * ''Zuud-Europa'': de Italiaanse pelissie deit invalle inne [[Sicilië|Siciliaanse]] huidsjtad [[Palermo]], mit es doel de opboew van de [[maffia]] inne regio taege te gaon. Hiebie waere 181 luuj opgepak.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6345577/italiaanse-politie-arresteert-181-mensen-op-sicilie-in-strijd-tegen-maffia.html Nu.nl - Italiaanse politie arresteert 181 mensen op Sicilië in strijd tegen maffia]</ref> ;10 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse zenger en prizzentator [[Ron Brandsteder]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2555257-presentator-en-quizmaster-ron-brandsteder-74-overleden NOS.nl - Presentator en quizmaster Ron Brandsteder (74) overleden]</ref> ;9 fibberwarie * ''Oes-Europa, economie'': de [[Baltische sjtaote]] waere aangesjlote op 't Europees [[elektriciteit]]snet en losgekoppeld van Róssische sjtroum.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6345310/estland-letland-en-litouwen-succesvol-aangesloten-op-europees-stroomnet.html Nu.nl - Estland, Letland en Litouwen succesvol aangesloten op Europees stroomnet]</ref> ;7 fibberwarie * ''Oes-Europa'': 't Róssische leger claimp de verovering van de [[Oekraïne|Oeës-Oekraïense]] sjtad [[Toretsk]].<ref>[https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-february-7-2025 Institute for the Study of War - Russian Offensive Campaign Assessment, February 7, 2025]</ref> ;4 fibberwarie * ''Noord-Europa'': elf luuj kómme óm 't laeve bie 'n sjeetpartie inne [[Zjwede|Zjwaedse]] sjtad [[Örebro]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c79d52gpd02o BBC - Police say around 10 people killed in Sweden school campus shooting]</ref> * ''Zuud-Europa'': Karim Al-Husseini, bekindj filantroop en sjpiritueel leider van de ismaïliete, 'n subsjtruiming van 't sjiisme, sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.spiegel.de/panorama/karim-aga-khan-iv-oberhaupt-der-ismaeliten-ist-tot-a-8c0df587-c0b5-4e81-b4b7-e328c7a57e11 Der Spiegel - Karim Aga Khan IV. ist tot ]</ref> ;2 fibberwarie * ''Noord-Amerika, Nederlandj, kóns en cultuur'': De Curaçaos-Nederlandsen arsjitek [[Carlos Weeber]] sjtörf op 87-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2554279-architect-carlos-carel-weeber-overleden NOS.nl - Architect Carlos 'Carel' Weeber overleden]</ref> ===jannewarie=== * ''Naord-Amerika, Natuur en milieu'': Groete natuurbrenj bereike de sjtad [[Los Angeles]]. Doezende luuj rake óntheimd, de materieel sjaoj is enorm. ;31 jannewarie * ''Belsj, politiek'': Nao 236 daag weurt 'n federaal regering gevörmp oet [[N-VA]], [[Vooruit]], [[CD&V]], [[Les Engagés]] en [[MR]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240221_93241858 De Standaard - Live regeringsvorming | De Wever presenteert regeerakkoord aan koning, vannacht nog bevoegdheidsverdeling]</ref> ;30 jannewarie * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, kóns en cultuur'': De Britse beatzengeres [[Marianne Faithfull]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cp8k931j423o BBC News - Singer and actress Marianne Faithfull dies at 78]</ref> * ''Zuud-Europa/Midde-Oeste, kóns en cultuur'': de Törkse componis en pedagoog [[Ilhan Usmanbaş]] sjtörf op 104-jäörige laeftied.<ref>[https://www.dailysabah.com/arts/turkish-composer-educator-ilhan-usmanbas-dies-at-104/news Daily Sabah - Turkish composer, educator Ilhan Usmanbaş dies at 104]</ref> ;29 jannewarie * ''Europa algemein, economie'': de [[Europese Commissie]] prizzenteert planne óm de [[Europa|Europese]] concurrentiekrach te verbaetere ten opzichte van [[Sjina]] en de [[VS]]. E wichtig óngerdeel van die planne is 't truukbringe van de bureaucratie door regelgaeving veur bedriever te harmonisere tösje lidsjtate en zoe te versimpele .<ref>[https://nos.nl/artikel/2553738-europese-commissie-komt-met-plannen-om-economie-uit-het-slop-te-trekken NOS - Europese Commissie komt met plannen om economie uit het slop te trekken]</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj, politiek'': 'n mierderheid van d'n [[Duutsjlandj|Duutsjen]] [[Bondsdaag]] in [[Berlien]] sjtömp in mit 'n motie van kanseleerkandidaat [[Friedrich Merz]] ([[CDU]]/CSU) veur e sjtrenger [[asielzeuker|asielbeleid]].<ref>[https://www.dw.com/de/mit-afd-unions-antrag-zu-asyl-im-bundestag-angenommen/a-71447482 Deutsche Welle - Mit AfD: Unions-Antrag zu Asyl im Bundestag angenommen]</ref> * ''Noord-Amerika'': bie 'n boetsing tösje e passageersvleegmesjien en 'ne helikopter baove de [[Potomac]] kórtbie [[Washington D.C.]] valle 67 doeje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6344587/al-55-van-de-67-doden-geidentificeerd-na-crash-vliegtuig-en-helikopter-washington.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Al 55 van de 67 doden geïdentificeerd na crash vliegtuig en helikopter Washington]</ref> ;27 jannewarie * ''Midde-Afrika'': rebelle van de door [[Rwanda]] gesjteunde [[M23-beweging]] claime de verovering van de sjtad [[Goma]], in 't ónröstige oeste van [[Congo-Kinshasa|Congo]]. Hiebie kómme ónger mie 17 [[VN]]-vreiestroepe óm 't laeve.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/rebels-enter-centre-congos-goma-after-claiming-capture-city-2025-01-27/ Reuters - Rwandan-backed rebels enter Congo's Goma in major escalation]</ref> ;25 jannewarie * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': in 't Drents Museum in [[Assen]] vingk 'ne könsrouf plaats, woebie ónger mie 'ne [[:nl:Helm van Coțofenești|kosbare gouwen helm]] waert gesjtole. D'n gesjtoale sjtökker zin óngerdeil van 'n expositie euver de [[Daciërs]], e volk wat veur de koms van de [[Romeine]] in e gebeed woende wat noe [[Roemenië]] hèt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2553183-archeologische-topstukken-buitgemaakt-bij-inbraak-drents-museum NOS - Archeologische topstukken buitgemaakt bij inbraak Drents Museum]</ref> ;23 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse dichteres [[Esther Jansma]] sjtörf op 66-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2552949-dichter-esther-jansma-66-overleden NOS.nl - Dichter Esther Jansma (66) overleden]</ref> ;22 jannewarie * ''Midde-Oeste'': bie 'ne brandj in e hotel in 't [[Törkieje|Törkse]] [[ski]]-oord [[Kartalkaya]] valle 76 doeje en rake teentalle luuj gewóndj.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/01/21/minstens-tien-doden-bij-brand-in-hotel-in-turks-skigebied/ VRT - Minstens 76 doden bij hotelbrand in skigebied Kartalkaya in Turkije, 4 mensen zijn opgepakt]</ref> ;21 jannewarie * ''Zuud-Amerika'': De [[Colombia]]anse prizzedent Gustavo Petro verklaort de oorlog aan de marxistische rebellegroepering [[ELN]]. Ónlangs zint teentalle luuj óm 't laeve gekómme en doezende luuj op de vlöch gesjlage bie gevechte in 't noordoeste van 't landj, taege de grens mit 't ónröstige [[Venezuela]]. De ELN en de aeveneins marxistische groepering [[FARC]] vechte hie óm controle euver d'n [[cocaïne]]handel.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/jan/20/colombia-guerrilla-violence-deaths The Guardian - Colombia vows war against leftwing guerrillas amid more than 100 deaths]</ref> ;17 jannewarie * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': in de antieke sjtad [[Pompeï]] waert e good bewaard badhoes mit moersjilderinge bloetgelag wat in de [[Romeine|Romeinsen tied]] deil oetmaakde van 'n private residentie.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c15zgvnvk4do BBC - 'Once-in-a-century' discovery reveals spectacular luxury of Pompeii]</ref> * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse zengeres en actries [[Manuëla Kemp]] sjtörf op 61-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n óngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2552099-zangeres-en-presentatrice-manuela-kemp-61-overleden NOS.nl - Zangeres en presentatrice Manuëla Kemp (61) overleden]</ref> ;16 jannewarie * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rezjisseur [[David Lynch]] sjtörf op 78-jäörige laeftied aan [[lóngemfyseem]].<ref>[https://variety.com/2025/film/news/david-lynch-dead-director-blue-velvet-twin-peaks-1236276106/ Variety - David Lynch, Visionary Director of ‘Twin Peaks’ and ‘Blue Velvet,’ Dies at 78]</ref> {{doedbekèndj}} ;15 jannewarie * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] en terreurbeweging [[Hamas]] bereike e akkoord euver e sjtaak-'t-vure in [[Kreeg Hamas-Israel (2023-2024)|Gaza]].<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-ceasefire-appears-close-us-egyptian-leaders-put-focus-coming-hours-2025-01-14/ Reuters - Israel, Hamas reach deal meant to end Gaza war, an official said]</ref> * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]anse prizzedent [[:nl:Yoon Suk Yeol|Yoon Suk Yeol]] waert gearresteerd. Veurig jaor december reep hae de militaire noedtoesjtand oet en daobie zat hae 't parlement boete sjpel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2551831-geschorste-zuid-koreaanse-president-yoon-gearresteerd-na-uitroepen-staat-van-beleg NOS - Geschorste Zuid-Koreaanse president Yoon gearresteerd na uitroepen staat van beleg]</ref> ;11 jannewarie * ''Belsj Limburg, Noord-Amerika, weitesjap'': aafsjeidnömmend prizzedent [[Joe Biden]] maak bekindj dat [[wiskónde|topwiskóndige]] [[Ingrid Daubechies]] oet [[Hôtele-Helichtre]], [[Belsj-Limburg]], de National Medal of Science óntvingk, de hoegste [[VS|Amerikaanse]] weitesjappelike óngersjeijing.<ref>[https://www.tijd.be/ondernemen/wetenschap/wiskundige-ingrid-daubechies-ontvangt-hoogste-amerikaanse-wetenschapsprijs/10582107.html Tijd.be - Wiskundige Ingrid Daubechies ontvangt hoogste Amerikaanse wetenschapsprijs]</ref> * ''Oes-Afrika'': 't [[Soedan]]ees leger herovert de sjtad [[Wad Madani]] in de sjtaat [[Gezira]] op de paramilitair beweging RSF.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/jan/11/sudan-army-recaptures-wad-madani-from-rebel-rapid-support-forces The Guardian - Sudan’s army recaptures Wad Madani from rebel Rapid Support Forces]</ref> ; 7 jannewarie * ''Oes-Azië, natuur & milieu'': de regio Tingri in 't zuje van [[Tibet]], neet wied van de [[Mount Everest]], waert getroffe door 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 7,1 op de sjaal van Richter. Daobie valle veur zoewied bekindj 126 doeje en 188 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550885-dodental-na-aardbeving-tibet-loopt-op-reddingsoperatie-moeilijk NOS - Dodental na aardbeving Tibet loopt op, reddingsoperatie moeilijk]</ref> * ''Zuudoes-Azië, economie'': [[Indonesië]] waert lid van 't economisch samewerkingsverbandj [[BRICS]].<ref>[https://fd.nl/politiek/1541984/indonesie-sluit-zich-als-tiende-lid-aan-bij-het-brics-blok FD - Indonesië sluit zich als tiende lid aan bij het BRICS-blok]</ref> * ''Frankriek, politiek'': politicus Jean-Marie Le Pen, oprichter van de extreemrechse partie [[Front National]] en bekindj óm zien controversieel oetsjpraoke, sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550851-jean-marie-le-pen-96-overleden-oprichter-van-extreemrechts-front-national NOS - Jean-Marie Le Pen (96) overleden, oprichter van extreemrechts Front National]</ref> ; 6 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': op de [[Napoleonswaeg]] kórtbie [[Gratem]] vleug 'ne sjoelbös in brandj. Geine raak gewóndj.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/leudal/grathem/scholieren-waarschuwden-chauffeur-van-brandende-bus-op-napoleonsweg-willem-heeft-de-nooddeur-ingetrapt/33118189.html?recommender=Proteus De Limburger - Scholieren waarschuwden chauffeur van brandende bus op Napoleonsweg: ‘Willem heeft de nooddeur ingetrapt’]</ref> * ''Zuud-Europa, politiek'': Paus [[Franciscus (paus)|Franciscus]] sjtèlt veur 't iesj 'n vrouw aan op 'n toppositie in 't [[Vaticaan]]. De 59-jäörige zöster Simona Brambilla sjteit aan 't huid van 'n aafdeiling van de Romeinse Curie die euver religieus gemeinsjappe geit.<ref>[https://www.nd.nl/geloof/katholiek/1252836/paus-benoemt-eerste-vrouwelijke-minister-in-vaticaan-en-trump#closemodal Nederlands Dagblad - Paus benoemt eerste ‘vrouwelijke minister’ in Vaticaan en Trump-kritische kardinaal in Washington]</ref> * ''Noord-Amerika, politiek'': [[Justin Trudeau]] treujt aaf es leijer van de Liberaal Partie van [[Canada]]. Hae blief nog [[premier]] bis 'ne angere kandidaat veur zien partie is gevónje.<ref>[https://apnews.com/live/justin-trudeau-canada-prime-minister AP News - As it happened: Canadian Prime Minister Trudeau resigns as Liberal Party leader]</ref> ;5 jannewarie * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne|Oekraïense militaire]] beginne e nuuj offensief inne [[Róslandj|Róssische]] regio Koersk, woe ze in de zomer van [[2024]] e gebeed ter gruutde van óngevier de helf van [[Nederlands Limburg]] hadde veroverd op de Rósse, meh in 't naojaor dao gedeiltelik terrein móste opgaeve. 't Zjwaortepunt van 't offensief ligk noe get ten oeste van 't sjtedje [[Soedzja]].<ref>[https://www.volkskrant.nl/buitenland/oekraine-verrast-russen-met-offensief-in-koersk-zware-strijd-gaande~bc086773/ Volkskrant - Oekraïne verrast Russen met offensief in Koersk, zware strijd gaande]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': 't [[Gulpe]]r zjwumbaad [[Mosaqua]] geit nao 32 jaor toe.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2818891/afscheid-nemen-van-mosaqua-ik-kuste-hier-voor-het-eerst-een-meisje L1 - Afscheid nemen van Mosaqua: 'Ik kuste hier voor het eerst een meisje']</ref> ;3 jannewarie * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse radiodeejay [[Willem van Kooten]], baeter bekèndj es Joost den Draaijer van [[Radio Veronica]], sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.spreekbuis.nl/willem-van-kooten-overleden/ Spreekbuis.nl - Willem van Kooten overleden]</ref> ;1 jannewarie * ''Europa algemein'': [[Roemenië]] en [[Bölgarieje]] traeje toe tot de [[Schengen-acquis|Schengenzone]].<ref>[https://edition.cnn.com/2025/01/01/europe/romania-bulgaria-schengen-zone-intl/index.html CNN - Romania and Bulgaria fully join Europe’s borderless travel zone ]</ref> * ''Zuud-Europa'': zikker teen luuj kómme óm 't laeve bie 'n sjeetpartie inne [[Montenegro|Montenegriense]] sjtad [[Cetinje]]. Veer luuj rake zjwaorgewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550323-zeker-tien-doden-bij-schietpartij-in-bar-montenegro-verdachte-voortvluchtig NOS - Zeker tien doden bij schietpartij in bar Montenegro, verdachte voortvluchtig]</ref> * ''Noord-Amerika'': in [[New Orleans]], deilsjtaat [[Louisiana]], riejt 'nen automobilis in op 'ne groete groep luuj. Volges de lokaal autoriteite valle daobie teen doeje en geuf 't zikker 30 gewónje. D'n automobilis waert doedgesjaote tiedes e vuurgevech. E [[terrorisme|terroristisch motief]] waert neet oetgesjlaote.<ref>[https://www.themirror.com/news/us-news/live-new-years-eve-terror-884866 The Mirror - New Orleans attack LIVE: FBI believes suspect didn't act alone after 10 killed, asks for public's help]</ref> ==2024== ===december=== * ''Midde-Oeste'': Nao jaore van sjtagnatie sjtort 't fróntj van de [[Syrische Börgeroorlog|Syrische Börgerkreeg]] in. Binne 'n waek weurt 't rezjiem van [[Bashar al-Assad]] versjlage, veural door 'n sjnel opmars van de islamistische [[Syrische Heilsregering]] (HTS) en massaal dissertering oet 't regeringslaeger. ;29 december * ''Politiek, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse presidentj [[Jimmy Carter]] sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550032-amerikaanse-oud-president-jimmy-carter-100-overleden NOS.nl - Amerikaanse oud-president Jimmy Carter (100) overleden]</ref> ;28 december * ''Oes-Azië'': 179 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne crash mit e passagiersvleegmesjien inne [[Zuud-Korea]]anse sjtad [[Muan]]. Allein twie bemanningsleje euverlaeve de ramp.<ref>[https://nos.nl/artikel/2549913-179-doden-bij-vliegtuigcrash-zuid-korea-twee-overlevenden NOS - 179 doden bij vliegtuigcrash Zuid-Korea, twee overlevenden]</ref> ;26 december * ''Politiek, Zuud-Azië'': d'n [[India]]sen aad-[[premier]] [[Manmohan Singh]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2024/dec/26/former-indian-prime-minister-manmohan-singh-dies-aged-92 The Guardian - Former Indian prime minister Manmohan Singh dies aged 92]</ref> ;25 december * ''Oes-Europa/Centraal-Azië'': e [[Azerbeidzjan|Azerbeidzjaans]] [[vleegmesjien]] op waeg nao [[Grozjny]] inne [[Róslandj|Róssische]] deilrippebliek [[Tsjetsjenië]] sjtort denaer inne buurt vanne [[Kazachstan|Kazachse]] sjtad [[Aktau]] aan de [[Kaspische Zieë]]. De Azerbeidzjaanse autoriteite gaon d'rvan oet dat 't toesjtel oete lóch is gesjote gewaore, vermoedelik door Róssische lóchaafweer. 38 vanne 67 passagiers kómme óm 't laeve en de res raak gewóndj.<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/artikel/5487009/azerbeidzjan-rusland-kazachstan-vliegtuig-vliegtuigcrash RTL Nieuws - Azerbeidzjan: vliegtuig is uit de lucht geschoten, vermoedelijk door Rusland]</ref> ;24 december * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Suriname|Surinaamse]] militair en politicus [[Desi Bouterse]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://dwtonline.com/breaking-ex-president-desi-bouterse-overleden/ De Ware Tijd - Ex-president Desi Bouterse overleden]</ref> ;20 december * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in [[Magdeburg]], de huidsjtad van de [[Duutsjland|Duutsje]] deilsjtaot [[Sakse-Anhalt]], riejt 'nen automobilis in op bezeukers van 'ne keersjmert. Volges de autoriteite valle daobie twie doeje en geuf 't zikker 60 gewónje. D'n automobilis, 'ne 50-jäörige man dae oersjprónkelik oet [[Saoedi-Arabië]] kump, is opgepak. E [[terrorisme|terroristisch motief]] waert neet oetgesjlaote.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/magdeburg-weihnachtsmarkt-104.html Tagesschau - Weihnachtsmarkt in Magdeburg: Zwei Tote und viele Verletzte bei Anschlag]</ref> * ''Frankriek'': ach luuj kriege tösje de ein en zèsteen jaor cel veur betrokkeheid bie de terroristische maord op Samuel Paty in [[2020]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2549109-celstraffen-voor-acht-betrokkenen-bij-onthoofding-franse-leraar-samuel-paty NOS - Celstraffen voor acht betrokkenen bij onthoofding Franse leraar Samuel Paty]</ref> * ''Midde-Oeste, Vereinigde Sjtaote'': Abu Yusif, e kopsjtök van [[IS]], waert doedgemaak bie 'ne [[VS|Amerikaanse]] lóchaanval in 't oeste van [[Syrië]].<ref>[https://news.sky.com/story/us-says-it-has-killed-isis-leader-abu-yusif-in-syria-airstrike-13277161 Sky News - US says it has killed Islamic State leader Abu Yusif in Syria airstrike]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': i ge centrum va [[Heële]] weëd e graaf en 'ne [[bróns]]oave oet d'r [[Romeinse tied in de Limburge|Romeinse tied]] gevónge.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2812460/romeinse-bronsoven-en-tweede-graf-ontdekt-onder-raadhuisplein-in-heerlen L1 - Romeinse bronsoven en tweede graf ontdekt onder Raadhuisplein in Heerlen]</ref> ;18 december * ''Sjport, Belsj'': De Belzje fietsrenner [[Rik Van Looy]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20241218_93308076 De Standaard - Portret van wielericoon Rik Van Looy, de op een na beste Belgische renner ooit]</ref> ;17 december * ''Oes-Europa'': De [[Róslandj|Róssische]] topgeneraal Igor Kirillov en zinne assistent kómme óm 't laeve bie 'ne bómaansjlaag in [[Moskou]], meugelik door 't werk van de Oekraïense veiligheidsdeens SBU.<ref>[https://www.volkskrant.nl/buitenland/hoge-russische-generaal-gedood-bij-bomaanslag-in-moskou~be14cfcc6/ Volkskrant - Hoge Russische generaal gedood bij bomaanslag in Moskou]</ref> ;16 december * ''Belsj Limburg'': in e [[kanaal]] in [[Hasselt]] waert e lichaam oet 't water gehaold.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241216_95779996 HBVL - Lichaam uit kanaal gehaald aan Scheepvaartkaai: politie onderzoekt zaak]</ref> ;15 december * ''Natuur & milieu, Oes-Afrika'': 't [[Frankriek|Franse euverziese gebeedsdeil]] [[Mayotte]] inne [[Indische Oceaan]] waert hel getroffe door [[orkaan]] Chido.<ref>[https://nos.nl/artikel/2548388-doden-door-orkaan-chido-op-comoren-eiland-mayotte-lijkt-verwoest NOS - Doden door orkaan Chido op Comoren: 'Eiland Mayotte lijkt verwoest']</ref> ;14 december * ''Sjport, Nederlands Limburg'': De Nederlands-Limburgse voetbaltraineur [[Frans Körver]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6339083/oud-trainer-frans-korver-87-die-met-recordaantal-clubs-promoveerde-overleden.html Nu.nl - Oud-trainer Frans Körver (87), die met recordaantal clubs promoveerde, overleden]</ref> * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]anse prizzedent Yoon Suk-yeol, dae ierder dizze maond de militaire noedtoesjtand haet oetgeroepe, waert aafgezat door 't [[parlement]].<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5485148/zuid-koreaanse-president-yoon-afgezet-door-parlement RTL Nieuws- Zuid-Koreaanse president Yoon afgezet door parlement]</ref> ;13 december * ''Politiek, Nederlands Limburg'': De Provinciaal Sjtaote van Limburg debattere veur 't iers in 't Limburgs.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6339000/limburgse-politiek-vergadert-voor-het-eerst-in-eigen-streektaal.html Nu.nl - Limburgse politiek vergadert voor het eerst in eigen streektaal]</ref> ;12 december * ''Oes-Europa'': De [[Róslandj|Róssische]] rakètgelierde Michail Sjatski waert doedgemaak bie 'n sjeetpartie kórtbie [[Moskou]], vermoedelik door de Oekraïense geheime deens SBU.<ref>[https://nos.nl/artikel/2548078-russische-raketgeleerde-doodgeschoten-buiten-moskou NOS - 'Russische raketgeleerde doodgeschoten buiten Moskou']</ref> ;10 december * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': [[Maarten 't Hart]] krieg de [[P.C. Hooftpries]] veur verhaolendj proza.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6338624/meesterverteller-maarten-t-hart-krijgt-pc-hooft-prijs-laat-niemand-onberoerd.html Nu.nl - 'Meesterverteller' Maarten 't Hart krijgt P.C. Hooft-prijs: 'Laat niemand onberoerd']</ref> ;8 december * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] vèlt vanoet de [[Golanhuuegde]] [[Syrië]] binne. Wiejer bombardeert 't opsjlaagplaatse versjpreid euver 't landj en de Syrische [[vloot]] inne westelike kóssjtad [[Latakia]], óm 't veurkómme dat 't materiaal in henj kump van de rebelle.<ref>[https://www.nytimes.com/2024/12/10/world/middleeast/israel-strikes-syria.html New York Times - Israel Strikes Military Assets Across Syria to Keep Them Out of Rebel Hands]</ref> * ''Midde-Oeste'': Vreug in de mörge vlöch de [[Syrië|Syrischen]] dictator [[Bashar al-Assad]] nao [[Róslandj]]. Hiemit kump nao 61 jaor 'n èndj aan 't rezjiem van de [[Ba'athpartie]]. ;7 december * ''Nederlandj'': zès luuj kómme óm 't laeve bie 'n explosie in e flatgeboew in [[Den Haag]]. De pelissie geit oet van e misdrief.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6338567/drie-mannen-opgepakt-voor-betrokkenheid-bij-verwoestende-explosie-den-haag.html Nu.nl - Drie mannen opgepakt voor betrokkenheid bij verwoestende explosie Den Haag]</ref> * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': de [[Notre-Dame]] in [[Paries]] waert officieel heräöpend in 't biezeen van teentalle regeringsleijers en anger prominente, woe-onger premier Schoof. In april [[2019]] brande e deil van de [[kathedraal]] aaf en de restauratie doerde zikker vief jaor.<ref>[https://nos.nl/artikel/2547467-met-drie-kloppen-op-de-deur-is-de-notre-dame-in-parijs-officieel-heropend NOS - Met drie kloppen op de deur is de Notre-Dame in Parijs officieel heropend]</ref> ;5 december * ''Belsj Limburg, natuur & milieu'': oet óngerzeuk van 't Belsj Agentsjap veur Bösj en Natuur bliek dat 't [[bösj]]oppervlak in [[Belsj Limburg]] de aafgeloupe vief jaor mit 196 [[hectaar|ha]] is toegenome, óngevier 290 vootbalvelde.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241204_96189822 HBVL - Geen bosverlies in Limburg, er kwamen de afgelopen vijf jaar zelfs 290 voetbalvelden bos bij]</ref> * ''Belsj, economie'': [[Wallonië|Waalse]] boere blokkere de grenseuvergank van de Nederlandse [[A2]] bie [[Moelinge]] en [[Èèsjde]] en de Belsje [[A3 (Belsj)|A3]] bie [[Wellekete]]. Ze protestere taege 't Mercosur-handelsverdraag mit lenj in [[Zuud-Amerika]]. De boere zint bang veur ónierlike concurrentie.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241205_93458232 HBVL - Boze Waalse boeren blokkeren snelwegen bij Eijsden en Welkenraedt: forse files op donderdagochtend]</ref> ;4 december * ''Frankriek, politiek'': De centrumrechse [[Frankriek|Franse]] regering vèlt nao 'n motie van wantroewe taege premier [[Michel Barnier]]. Barnier kreeg väöl kritiek van zoewaal 't mechtige extreemlinks es 't mechtige extreemrechs blok wie hae 't [[parlement]] wilde passere bie e begroetingsveursjtel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2547086-frankrijk-dieper-in-politieke-crisis-parlement-stemt-kabinet-weg NOS - Frankrijk dieper in politieke crisis: parlement stemt kabinet weg]</ref> ;3 december * ''Oes-Azië, politiek'': De [[Zuud-Korea]]anse prizzedent Yoon Suk-Yeol kónjig de sjtaot van belègk aaf. De machsgreep is volges um nuuedig veur de [[Gróndjwet]] te besjèrme en es besjèrming taege buurlandj [[Noord-Korea]], wat de lètsten tied sjteeds agressiever waert. Zoewaal de regerende conservatief partie es de oppositie zint kritisch euver de besjlissing. Later woort de noodtoesjtand weer ingetrokke.<ref>[https://apnews.com/article/south-korea-yoon-martial-law-997c22ac93f6a9bece68454597e577c1 AP News - South Korean parliament votes to defy president by lifting his declaration of martial law]</ref> ===november=== ;29 november * ''Vereinig Keuninkriek & Ierlandj, politiek'': 't [[Groet-Brittannië|Brits]] Liegerhoes sjtump in mit de legalisering van [[euthanasie]] in [[Ingelandj]] en [[Wales]].<ref>[https://www.theguardian.com/society/2024/nov/29/mps-vote-for-assisted-dying-in-england-and-wales The Guardian - MPs back landmark bill to legalise assisted dying in England and Wales]</ref> * ''Belsj Limburg'': teentalle personeelsleje van de gemeinte [[Heuze-Zolder]] waere tegeliek krank nao 'n biejeinkóms mit lunch.<ref>[https://www.heusden-zolder.eu/veel-gemeentepersoneelsleden-ziek-na-brainstorm.aspx Heusden-zolder.eu - Ruim 60 gemeentepersoneelsleden ziek na brainstorm]</ref> ;28 november * ''Oceanië, politiek'': [[Australië]] verbeujt es iersjte landj oppe welt 't gebroek van [[social media]] veur jongere.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6337065/australie-verbiedt-als-eerste-land-ter-wereld-sociale-media-voor-jongeren.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Australië verbiedt als eerste land ter wereld sociale media voor jongeren]</ref> * ''Midde-Oeste'': Syrische rebelle ónger leijing van de islamitische beweging [[:en:Hay'at Tahrir al-Sham|Hay'at Tahrir al-Sham]] beginne e [[:nl:https://nl.wikipedia.org/wiki/Offensief_in_het_noordwesten_van_Aleppo_(2024)|offensief]] in 't noorde van [[Syrië]] en verovere daobie ouch [[Aleppo]]. 't Geit óm de zjwaorste gevechte in jaore in 't door [[Syrische Börgeroorlog|börgeroorlog]] versjeurd landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2546266-geweld-laait-op-in-noord-syrie-zware-gevechten-tussen-rebellen-en-leger NOS - Geweld laait op in Noord-Syrië: zware gevechten tussen rebellen en leger]</ref> * ''Belsj, politiek'': D'n extreemrechse politieker [[Roeland Raes]] ([[Vlaams Belang]]), bekèndj óm zien negationistische ideeë, sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240221_93241858 De Standaard - Live politiek | Roeland Raes (Vlaams Belang), ooit veroordeeld voor negationisme, overleden]</ref> ;27 november * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': in 't centrum van [[Heële]] weëd e [[Romeinse tied in de Limburge|Romeins graaf]] gevónge.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2798968/tweeduizend-jaar-oud-graf-onder-raadhuisplein-in-heerlen?fbclid=IwY2xjawG1stNleHRuA2FlbQIxMQABHdNs-ofssm_X0YDGi2w8Is3w6TiX_Gym-47-TG1j9fkBv2hSxmWR2tPLoA_aem_-3v16oZoSiJDUwoBDROseg L1 - Tweeduizend jaar oud graf onder Raadhuisplein in Heerlen]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] en [[Hezbollah]] sjlete 'ne waopesjtilsjtand. 't Libanees leger geit same mit de [[VN]] de rös handjhave in 't zude van [[Libanon]].<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10561745/wapenstilstand-israel-en-hezbollah-over-duur-nog-onduidelijkheid BNR - Wapenstilstand Israël en Hezbollah, ‘Over duur nog onduidelijkheid’]</ref> * ''Nederlands Limburg'': [[Donny M.]] weurt veroerdeild tot 25 jaor gevaangenis en [[tbs]] mèt dwaangverpleging veur de oontveuring, verkrachting en maord op 't negejaoreg keend Gino.<ref>[https://www.nu.nl/misdaad/6336940/donny-m-krijgt-25-jaar-cel-en-tbs-voor-ontvoering-misbruik-en-vermoorden-gino-9.html Nu.nl - Donny M. krijgt 25 jaar cel en tbs voor ontvoering, misbruik en vermoorden Gino (9)]</ref> ;26 november * ''Belsj Limburg, natuur & milieu'': i g'n [[Voere (sjtrieëk)|Voersjtrieëk]] tösje [[S'n Maeëte]], [[Voere (plaats)|Voere]] en [[Norbik]] waët vör 't ieësjt 'n [[wil kat]] gesjpot.<ref>[https://www.hln.be/voeren/wilde-kat-voor-het-eerst-gespot-in-natuurgebied-altenbroek-in-voeren~ac2a5f00/?fbclid=IwY2xjawG2ggBleHRuA2FlbQIxMAABHaKfCfctCkcb_pPfcJnZBuCi39b9gEjq7Tx1ZBb17HuGe1K4QSEzBeqsYw_aem_-8xJS5pBSPi_MFq-55DHNw%3Ffbclid%3DIwY2xjawG2ggBleHRuA2FlbQIxMAABHaKfCfctCkcb_pPfcJnZBuCi39b9gEjq7Tx1ZBb17HuGe1K4QSEzBeqsYw_aem_-8xJS5pBSPi_MFq-55DHNw&referrer=https%3A%2F%2Fl.facebook.com%2F HLN - Wilde kat voor het eerst gespot in natuurgebied Altenbroek in Voeren]</ref> ;23 november * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wuuert viefdje inne Grand Prix van [[Las Vegas]]. Daomit kump t'r veur ziene kónkurent [[Lando Norris]] oet en wuuert t'r veure veerdje kieër werreldmeister vanne [[Formule 1]]. ;21 november * ''Midde-Oeste'': 't Internationaal Sjtraofhof in [[Den Haag]] vaerdig arrestatiebevele oet taege d'n [[Israel]]ische premier [[Benjamin Netanyahu]], veurmalig minister van Defensie [[Yoav Gallant]] en [[Hamas]]-leijer [[Mohammed Deif]]. De drie waere vervolg veur kreegsmisdade: Deif veur de terroristische aanvalle op Israel van 7 oktober [[2023]] en de bei Israelische politici veur misdade in de [[Gazasjtroek]]. Óndutelik is aevel of Deif nog in laeve is. Meugelik is hae ierder dit jaor doedgemaak bie 'nen Israelischen aanval.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6336247/arrestatiebevelen-strafhof-tegen-premier-netanyahu-oud-minister-gallant-en-hamas-leider.html Nu.nl - Arrestatiebevelen Strafhof tegen premier Netanyahu, oud-minister Gallant en Hamas-leider]</ref> ;20 november * ''Europa algemein, economie'': d'n Amerikaansen [[auto]]fabrikant [[Ford]] sjrap 4000 jobs in zien Europese fabrieke, ómdat de verkoup tröklöp. Veural in [[Duutsjlandj]] zölle väöl jobs verdwiene.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6336139/ford-schrapt-nog-eens-duizenden-banen-in-europese-autofabrieken.html NU.nl - Ford schrapt nog eens duizenden banen in Europese autofabrieken]</ref> ;19 november * ''Nederlandj, economie'': De Volksbank, eigenaer van de merke SNS, ASN Bank, RegioBank en BLG Wonen, sjrap 750 jobs en is van plan óm de versjillende bankmerke same te veuge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2545045-volksbank-reorganiseert-en-schrapt-750-banen NOS - Volksbank reorganiseert en schrapt 750 banen]</ref> * ''Sjport'': Nederlandj wintj in de [[Davis Cup]] mit 2-1 van Sjpanje. Hiemit kump ouch 'n èndj aan de loupbaan van [[Rafael Nadal]], dae jaorelank aan de waereldtop sjtóng. * ''Oes-Azië, politiek'': in [[Hongkong]] waere 47 veuraansjtaonde [[democratie|democratischgezinde]] activiste veroerdeild tot jaorelang gevangenissjtraove. De activiste woorte in [[2021]] opgepak, ómdat ze betrokke zouwe zeen gewaes bie ónofficieel veurverkezinge veur de oppositie en daomit de controversieel Nationaal Veiligheidswet van de Communistische Partie van [[China]] zouwe höbbe euvertraeje.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2024/nov/19/hong-kong-47-hk47-sentencing-national-security-trial The Guardian - HK47: dozens of pro-democracy activists jailed in Hong Kong’s largest national security trial]</ref> ;18 november * ''Noord-Europa, natuur & milieu, politiek'': [[Denemarke]] geit belasting höffe op [[CO2]]-oetsjtoot van [[vie]]. De maotregel is e óngerdeil van e akkoord wat is gesjlote tösje natuur- en [[landjboew]]organisaties. In dat akkoord sjteit wiejer dat 15% van de landjboewgróndj ómgezat waert in [[bösj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2544968-landbouwakkoord-in-denemarken-15-procent-van-de-landbouwgrond-wordt-bos NOS - Landbouwakkoord in Denemarken: 15 procent van de landbouwgrond wordt bos]</ref> * ''Belsj, Nederlands Limburg'': de Belsje en Nederlandse pelitie hawwe 'n zeukactie in de [[Vesder]] in [[Verviers]] in verband met de Tefaf-zjuwielerouf in [[Mestreech]] op 28 juni [[2022]]. De zeukactie heet gein rizzeltate opgelieverd.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241118_93975527 De Limburger - Urenlange zoekactie Tefaf-juwelenroof in Belgische rivier levert geen resultaat op]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Franse componis van leechte meziek [[Charles Dumont]], ónger mie bekèndj es de vaste componis van [[Édith Piaf]], sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6335840/charles-dumont-die-veel-liedjes-schreef-voor-edith-piaf-overleden.html Nu.nl - Charles Dumont, die veel liedjes schreef voor Édith Piaf, overleden]</ref> ;17 november * ''Midde-Oeste'': Mohammed Afif, 'nen bekinde woordveurder van terreurbeweging [[Hezbollah]], waert doedgemaak bie 'nen [[Israel]]ische lóchaanval op de [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cx2ndzpwllxo BBC - Hezbollah media chief killed in Israeli strike in Beirut]</ref> * ''Europa algemein, Noord-Amerika'': De [[VS]] gaeve veur 't iers toesjtömming aan [[Oekraïne]] óm [[:en:ATACMS|ATACMS-rakette]] in te zètte in [[Róslandj]].<ref>[https://www.nytimes.com/2024/11/17/us/politics/biden-ukraine-russia-atacms-missiles.html New York Times - Biden Allows Ukraine to Strike Russia With Long-Range U.S. Missiles]</ref> [[Frankriek]] en 't [[Vereinig Keuninkriek]] volge mit toesjtömming veur 't gebroek van Frans-Britse [[:en:Storm Shadow|Storm Shadow/SCALP-rakette]] boete Oekraïne.<ref>[https://defence-industry.eu/france-and-britain-greenlight-use-of-storm-shadow-missiles-by-ukraine-against-russia/ Defence Industry.eu - France and Britain greenlight use of Storm Shadow missiles by Ukraine against Russia]</ref> ;15 november * ''Belsj Limburg'': In [[Peer (Belsj)|Peer]] begintj 'nen illegale [[rave]] op 't terrein van de failliete meubelhandel [[Heylen]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20241116_92830148 De Standaard - Duizend feestvierders aanwezig op illegale rave in Peer, vijf mensen gearresteerd en twee naar het ziekenhuis gebracht]</ref> ;13 november * ''Nederlandj, economie'': winkelkete [[Blokker (winkelkete)|Blokker]] geit failliet. De 400 winkels blieve veurluipig nog waal aope óm e deil van de sjulde in te losse.<ref>[https://nos.nl/artikel/2544319-blokker-failliet-verklaard-winkels-blijven-voorlopig-open NOS - Blokker failliet verklaard, winkels blijven voorlopig open]</ref> ;12 november * ''Nederlandj, economie, natuur & milieu'': 't Gerechshof in [[Den Haag]] oerdeilt dat olieconcern [[Shell]] zelf moog bepale wie 't ziene [[CO2]]-oetsjtoet geit vermènjere. Daomit waert e ierder vonnis oet [[2021]] vernetig, woe-in de rechter zjuus oerdeilde dat 't bedrief d'n oetsjtoet taege [[2030]] mit 45% mós vermènjere ten opzichte van 't niveau van [[2019]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2544216-milieudefensie-aangeslagen-na-verlies-klimaatzaak-uitspraak-biedt-wel-aanknopingspunten NOS - Milieudefensie aangeslagen na verlies klimaatzaak, uitspraak biedt wel aanknopingspunten]</ref> * ''Weitesjap'': Mit hölp van satellietbeelder weurt de historische sjtad [[al-Qadissiyah]] in 't hujig [[Irak]] heróntdèk.<ref>[https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/locating-alqadisiyyah-mapping-iraqs-most-famous-early-islamic-conquest-site/21B9442A0AF8C5AF41F67D7F270B0E34 ''Anitquity'' - Locating al-Qadisiyyah: mapping Iraq's most famous early Islamic conquest site]</ref> ;11 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsj-Britse sjilder [[Frank Auerbach]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6335184/brits-duitse-schilder-frank-auerbach-93-overleden.html Nu.nl - Brits-Duitse schilder Frank Auerbach (93) overleden]</ref> ;8 november * ''Nederlandj, economie'': E-bikefabrikant Stella geit [[faillissement|failliet]]. Winkels en servicepunte blieve gesjlote en alle 440 werknömmers zint op de huuegde gebrach van 't faillissement.<ref>[https://nos.nl/artikel/2543723-e-bikefabrikant-stella-nu-officieel-failliet NOS - E-bikefabrikant Stella nu officieel failliet]</ref> ;7 november * ''Nederlandj'': in 't centrum van [[Amsterdam]] waere supporters van de Israelische vootbalclub Maccabi Tel Aviv aangevalle door pro-Palestiense betogers. Ierder dae aovend waor 't al ónröstig. In totaal waere 62 luuj tiedes de relle opgepak. Mierder Maccabi-fans rake gewóndj.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/femke-halsema-op-telegram-werd-opgeroepen-tot-jodenjacht-dat-is-een-schande~a404b6463/ AD - Femke Halsema: ‘Op Telegram werd opgeroepen tot Jodenjacht, dat is een schande’]</ref> ;6 november * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj, politiek'': de [[Freie Demokratische Partei|FDP]] trèk alle [[minister]]s truuk oet 't [[kabinet-Scholz]].<ref>[https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-ampel-krise-100.html Tagesschau - liveblog: Bruch der Ampelkoalition ++ FDP zieht alle Minister aus Regierung zurück ++]</ref> ;5 november * ''Naord-Amerika, politiek'': De rippeblikeinse kandidaat [[Donald Trump]] wintj de Amerikaanse presidentjsverkezinge van ziene democratische rivaal [[Kamala Harris]].<ref>[https://www.nytimes.com/interactive/2024/11/05/us/elections/results-president.html New York Times - Presidential Election Results]</ref> * ''Nederlandj, economie'': 't Brits [[Aerdaolje|olie]]concern BP maak bekindj dat 't al zien 335 tankstations in [[Nederlandj]] wilt verkoupe. De kuiper nump óngevier doezend werknömmers euver.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6334329/oliebedrijf-bp-verkoopt-alle-nederlandse-tankstations.html Nu.nl - Oliebedrijf BP verkoopt alle Nederlandse tankstations]</ref> * ''Midde-Oeste, politiek'': De Israelische premier [[Benjamin Netanyahu]] vervingk minister [[Yoav Gallant]] van Defensie. [[Israël Katz]] van Boetelandse Zake waert beneump tot de nuje minister van Defensie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2543388-netanyahu-ontslaat-minister-gallant-op-moment-dat-israel-op-meerdere-fronten-actief-is NOS - Netanyahu ontslaat minister Gallant op moment dat Israël op meerdere fronten actief is]</ref> ;4 november * ''Frankriek'': in [[Paries]] begintj 't proces taege ach luuj die verdach waere van betrokkeheid bie de moord op Samuel Paty in [[2020]].<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/11/04/proces-tegen-8-mensen-die-betrokken-waren-bij-haatcampagne-tegen/ VRT - Proces over moord op Franse leraar Samuel Paty van start: 8 verdachten staan terecht voor terrorisme]</ref> * ''Kóns en cultuur'': E [[pospunk]]nómmer wat saer jaore bekèndjsjtóng es "'t mies mysterieus leedsje op 't Internèt" weurt geïdentificeerd as "[[Subways of your mind]]" van d'n Duutsje band [[FEX]]; 'n identificatie die de bandleje einen daag later bevestige.<ref>[https://www.rollingstone.com/music/music-news/most-mysterious-song-internet-identified-subways-of-your-mind-1235153685/ Rolling Stone - One of the Internet’s Biggest Musical Mysteries Has Likely Been Solved]</ref> ;3 november * ''Oes-Europa, politiek'': zittend prizzedent Maia Sandu wèntj mit 54% van de sjtömme ouch de twiede rónde van de [[Moldavië|Moldavische]] prizzedentsverkezinge. Zie versjleit daomit häöre pro-Róssischen taegesjtander Stoianoglo (46%).<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6334116/zittend-president-sandu-wint-verkiezingen-in-moldavie-na-nek-aan-nekrace.html Nu.nl - Zittend president Sandu wint verkiezingen in Moldavië na nek-aan-nekrace]</ref> * ''Nederlands Limburg'': bie e óngeluk mèt mjèrder auto's op de [[A2]] ter hwagde van [[Meersje]] kump eine perswan um 't laeve, ach anger luuj rake gewónd.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241103_92200325 De Limburger - Dode en acht gewonden bij ongeluk met meerdere auto’s op A2 bij Meerssen]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse popmuzikantj en producentj [[Quincy Jones]] sjtörf op 91-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2543184-muzikant-en-producent-quincy-jones-91-overleden NOS.nl - Muzikant en producent Quincy Jones (91) overleden]</ref><ref>[https://www.nu.nl/muziek/6335350/muzikant-en-producer-quincy-jones-overleed-aan-alvleesklierkanker.html Nu.nl - Muzikant en producer Quincy Jones overleed aan alvleesklierkanker]</ref> ;2 november * ''Zuud-Amerika, economie, natuur & milieu'': op 'ne [[VN]]-top in [[Calí]], [[Colombia]], waert besjlote dat inheimse volkere ouch 'n permanente vertaegewoordiging kriege. Wiejer waere aafsjpraoke gemaak euver 't gebroek van [[DNA]] van [[plante]]. Mit e fonds veur bedrieve waere de opbringste van genetische data oet de [[natuur]] ierliker herverdeild, ónger mie ónger de inheimse volker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542918-inheemse-volkeren-krijgen-permanente-vertegenwoordiging-bij-vn-voor-natuurbeleid NOS - Inheemse volkeren krijgen permanente vertegenwoordiging bij VN voor natuurbeleid]</ref> * ''Zuud-Amerika, politiek'': 'ne Gewapende groep giezelt 200 militaire inne [[Bolivia]]anse regio [[Cochabamba]] en haje drie poste bezat. De giezeling is hoegswaarsjienlik 't gevolg van e politiek conflik binne de regerende socialistische MAS-partie tösje de hujige prizzedent [[:nl:Luis Arce|Luis Arce]] en de veurmalige prizzedent [[:nl:Evo Morales|Evo Morales]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2543027-regering-bolivia-gewapende-groep-gijzelt-meer-dan-200-militairen NOS - Regering Bolivia: gewapende groep gijzelt meer dan 200 militairen]</ref> * ''Midde-Oeste'': de Israelische marine óntveurt e hoeggeplaats lid van terreurbeweging [[hezbollah]] in de noordelike [[Libanon|Libanese]] kössjtad [[Batroun]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2024/nov/02/israeli-military-abducts-alleged-hezbollah-official-in-sea-raid The Guardian - Israel abducts alleged Hezbollah official in unprecedented sea raid]</ref> ;1 november * ''Zuudoes-Europa'': inne [[Servië|Servische]] sjtad [[Novi Sad]] sjtort e deil van 't daak van 'n treinsjtasie in. Hiebie valle 14 doeje en dertig gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542860-veertien-doden-na-instorten-dak-treinstation-servie NOS - Veertien doden na instorten dak treinstation Servië]</ref> ===oktober=== ;30 oktober * ''Zudelik Afrika, politiek'': Nao verkezinge in [[Botswana]] kump veur 't iers in de historie van 't landj 'n anger partie es de BDP aan de mach. De oppositiebóndj UDC haoltj 'n groete miejerheid in 't parlemènt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542819-voor-het-eerst-in-58-jaar-nieuwe-partij-aan-de-macht-in-botswana NOS.nl - Voor het eerst in 58 jaar nieuwe partij aan de macht in Botswana]</ref> * ''Midde-Oeste, Weitesjap, kóns en cultuur'': Arsjeologe make de vónds bekèndj van 'n veerdoezendj jaor aw sjtad in de [[Khaybar]]-oase in [[Saoedi-Arabië]]. De sjtad had 'n walmoer van 14,5 kilomaeter mit neet mènjer es 180 bastions.<ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0309963 Plos One - A Bronze Age town in the Khaybar walled oasis: Debating early urbanization in Northwestern Arabia]</ref> ;29 oktober * ''Zuud-Europa, natuur & milieu'': zeker 202 luuj kómme óm 't laeve bie euversjtruiminge in 't zuudoeste van [[Sjpanje]].<ref>[https://elpais.com/espana/2024-10-29/la-dana-en-espana-en-directo-ultimas-noticias-del-temporal-y-las-inundaciones.html El Pais - Última hora de la dana, en directo | Al menos 95 muertos y decenas de desaparecidos en la peor gota fría del siglo en España]</ref> * ''Midde-Amerika, Weitesjap, kóns en cultuur'': De vónds van 'n [[Maya]]-rewienesjtad in [[Campeche]] weurt bekèndj gemaak.<ref>[https://news.tulane.edu/pr/have-we-found-all-major-maya-cities-not-even-close-new-research-suggests Tulane University - Have we found all the major Maya cities? Not even close, new research suggests]</ref> De sjtad krieg de naam ''[[Valeriana (vindplaots)|Valeriana]]''. ;28 oktober * ''Midde-Amerika, Kóns en cultuur'': De Cubaansen trompettis [[Manuel Maribal]], bekèndj van de [[Buena Vista Social Club]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6333437/buena-vista-social-club-trompettist-manuel-mirabal-op-91-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Buena Vista Social Club-trompettist Manuel Mirabal op 91-jarige leeftijd overleden]</ref> ;26 oktober * ''Wes-Azië/Oes-Europa, politiek'': in [[Georgië]] waere parlementsverkezinge gehoute. Regeringspartie Georgische Druim wèntj volges officieel peilinge mit 54 % van de sjtömme. De partie sjtelt zich de lètsten tied sjteeds autoritairder op en beweeg zich richting buurlandj [[Róslandj]]. De prizzedent van 't landj, Salome Zoerabisjvili, erkint d'n oetsjlaag neet. Volges de oppositie en de OVSE woorte kezers geïntimideerd en ónger drök gezat.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542330-president-georgie-erkent-verkiezingsuitslag-niet-en-roept-op-tot-demonstraties NOS - President Georgië erkent verkiezingsuitslag niet en roept op tot demonstraties]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] vèlt militair doele aan in [[Iran]], woe-ónger in de huidsjtad [[Teheran]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2542134-israel-claimt-succes-bij-luchtaanval-militaire-doelen-iran-iran-relativeert-impact NOS - Israël claimt 'succes' bij luchtaanval militaire doelen Iran, Iran relativeert impact]</ref> ;24 oktober * ''Zuud-Amerika, politiek'': De [[Venezuela|Venezolaanse]] oppositieleijers María Corina Machado en Edmundo González Urrutia óntvange de [[Sacharovpries]], de hoegste EU-óngersjeijing op 't gebeed van minsjerechte. Machado woort taegegewerk door 't regime van zittend prizzedent Nicolás Maduro. González woort vervolg en vlöchde via de Nederlandse ambassade nao [[Sjpanje]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/10/24/venezolaanse-oppositieleden-winnen-sacharovprijs-a4870579 NRC Handelsblad - Venezolaanse oppositieleden winnen Sacharovprijs]</ref> * ''Midde-Afrika'': de aanklagers van 't [[Internationaal Sjtraofhof]] in [[Den Haag]] lancere e nuuj óngerzeuk nao oorlogsmisdade in 't oeste van [[Congo-Kinshasa|Congo]]. Dao vinge saer inkel jaore gevechte plaats tösje 't regeringsleger en de [[:nl:M23-beweging|M23-beweging]], 'n rebellegroepering wat óngersjteund waert door buurlandj [[Rwanda]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241024_97092831 De Limburger - Nieuw onderzoek misdaden tegen de menselijkheid in Oost-Congo: ‘Wat we tot nu toe hebben gedaan, was onvoldoende’]</ref> ;23 oktober * ''Belsj Limburg, Nederlands Limburg'': in de [[Zuud-Willemsvaart]] bie [[Maasmechele]] waert gezoch nao de reste van Angelique Hendrix oet [[Sjtein]]. Ze woort in [[1990]] es vermis opgegaeve. E jaor later woort 'ne sjeiel gevónje en ónlangs is oet 'ne [[DNA]]-match gebleke dat dae inderdaad van häör is.<ref>[https://www.hln.be/maasmechelen/politie-in-maasmechelen-op-zoek-naar-resten-van-nederlandse-vrouw-die-in-1990-verdween~a8a61e29/ HLN - Politie in Maasmechelen op zoek naar resten van Nederlandse vrouw die in 1990 verdween]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek & Ierlandj, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': [[Duutsjlandj]] en 't [[Vereinig Keuninkriek]] teikene e nuuj militair pak. Aafgesjpraoke waert dat bei lenj mie metein gaon samewerke op 't gebeed van defensie en same wapes zulle óntwikkele.<ref>[https://www.welt.de/politik/ausland/article254143676/Epochal-Deutschland-und-Grossbritannien-unterzeichnen-Verteidigungsvereinbarung.html Die Welt - Deutsche Jets in Großbritannien – Berlin und London unterzeichnen Verteidigungsabkommen]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'n sjeetpartie bie TUSAS, e groet lóch- en ruundevaartbedrijf inne Törkse huidsjtad [[Ankara]], valle vief doeje en 22 gewónje. Törkieje hèlt de [[PKK]] verantwoordelik veur d'n aansjlaag en vèlt doele van die beweging aan in 't noorde van [[Irak]] en [[Syrië]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6332794/turkije-verdenkt-pkk-van-dodelijke-aanslag-in-ankara-en-voert-luchtaanvallen-uit.html Nu.nl - Turkije verdenkt PKK van dodelijke aanslag in Ankara en voert luchtaanvallen uit]</ref> * ''Centraal-Azië, Weitesjap'': 'n gróp arsjeologe maak de vónds bekèndj van [[Tugunbulak]], 'n groete rewienesjtad in [[Oezbekistan]] aan de [[Zieroute]], die op mie es 2000 maeter huugde ligk.<ref>[https://archive.ph/TWZdv#selection-1191.48-1191.122 Nature - Surprisingly high-altitude Silk Road city mapped from the sky]</ref> ;22 oktober * ''Belsj Limburg'': bie hoeszeukinge in [[Hasselt]] waere drie persoene gearresteerd. 't Geit óm twintigers die verdach waere van deilname aan 'n [[terrorisme|terroristische groepering]] en 't versjpreie van terroristische [[propaganda]].<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241024_95710310 Het Belang van Limburg - Drie personen uit Hasselt gearresteerd in terreuronderzoek]</ref> ;20 oktober * ''Politiek, Zuud-Europa'': De Turkse geiselike en politicus [[Fethullah Gülen]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2541568-turkse-geestelijke-gulen-83-aartsvijand-van-erdogan-overleden NOS.nl - Turkse geestelijke Gülen (83), aartsvijand van Erdogan, overleden]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': in [[Moldavië]] waere prizzedentsverkezinge en e [[referendum]] euver de toetraejing tot de [[EU]] gehoute. Zittend prizzedent Maia Sandu haet mit 42% de meiste sjtömme binnegehaold, meh neet de absolute mierderheid. Alexandr Stoianoglo, häöre pro-Róssischen taegehanger, waert twiede mit 26% van de sjtömme. 'n Klein mierderheid van 50,42% sjtömp veur toetraejing, óndanks meugelike Róssische inmening.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6332505/moldavie-verkiest-met-piepklein-verschil-toenadering-eu-boven-rusland.html Nu.nl - Moldavië verkiest met piepklein verschil toenadering EU boven Rusland]</ref> ;19 oktober * ''Economie, Midde-Amerika'': in groete deile van [[Cuba]] vèlt de [[elektricitèèt|sjtroum]] oet. 't Landj haet te make mit tekórt aan [[brandjsjtof]] en sjlech óngerhaud in de energiesector.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c8elzx8dg7zo BBC - Much of Cuba remains without power - 24 hours after main power plant fails]</ref> * ''Weitesjap, Midde-Oeste, Europa algemein'': D'n [[Israel]]ischen historicus [[Yehuda Bauer]] sjtörf op 98-jäörige laeftied. Hae is bekindj gewaore mit zien óngerzeuk nao d'n [[Holocaus]] en 't [[antisemitisme]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2541397-vernieuwend-holocaustonderzoeker-yehuda-bauer-98-overleden NOS - Vernieuwend Holocaustonderzoeker Yehuda Bauer (98) overleden]</ref> * ''Belsj en Luxembörg, politiek'': 't extreem-rechs [[Vlaams Belang]] geit mitbesjture in [[Ranst]], inne [[Antwerpe (provincie)|provincie Antwerpe]]. Daomit waert 't [[cordon sanitaire]] gebraoke.<ref>[https://www.hln.be/binnenland/cordon-sanitaire-doorbroken-in-ranst-politicoloog-carl-devos-dit-kan-een-precedent-scheppen~a0877573/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Hln.be - Cordon sanitaire doorbroken in Ranst. Politicoloog Carl Devos: “Dit kan een precedent scheppen”]</ref> ;16 oktober * ''Midde-Oeste'': De Palestiensen terroris [[Yahya Sinwar]], leisman van [[Hamas]] en brein achter d'n aanval van 7 oktober 2023, weurt in 'nen Israëlischen aanval ómgebrach.<ref>[https://nos.nl/artikel/2541233-ook-hamas-bevestigt-nu-dood-van-leider-sinwar NOS.nl - Ook Hamas bevestigt nu dood van leider Sinwar]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse zenger [[Liam Payne]], bekèndj van [[One Direction]], sjprink op 31-jäörige laeftied zienen doed tegemoot.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6331973/voormalig-one-direction-lid-liam-payne-31-overleden-na-val-van-balkon.html Nu.nl - Voormalig One Direction-lid Liam Payne (31) overleden na val van balkon]</ref> ;14 oktober * ''Weitesjap, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse psycholoog [[Philip Zimbardo]], bekèndj van 't beröchte Stanford-gevangenisexperiment in [[1971]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6332310/bedenker-van-berucht-stanford-gevangenisexperiment-overleden.html Nu.nl - Bedenker van berucht Stanford-gevangenisexperiment overleden]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In Mestreech begint de inhajdeleke behandeling vaan de zaak tege [[Donny M.]], dee verdach weurt vaan verkrachting en kindermaord.<ref>[https://www.nu.nl/misdaad/6331639/donny-m-over-seksueel-misbruik-gino-toen-ik-hem-zag-ging-er-een-knop-om.html Nu.nl - Donny M. over seksueel misbruik Gino: 'Toen ik hem zag, ging er een knop om']</ref> * ''Economie'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (economie)|Nobelpries in de Economie]] geit nao [[Daron Acemoglu]], [[Simon Johnson]] en [[James A. Robinson]] "veur studies nao wie institute weure gevörmp en invlood op de welvaort höbbe."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2024/press-release/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> ;13 oktober * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': in [[Venlo]] wuuert 'n namemonument ónthöld veur slachoffers van de bombardemente in 't naojaor van [[1944]], tiedes de [[Twieëde Waereldoorlog]].<ref>[https://omroepvenlo.nl/nieuws/artikel/namenmonument-onthuld-tijdens-ceremonie-op-arsenaalplein Omroep Venlo - Namenmonument onthuld tijdens ceremonie op Arsenaalplein]</ref> * ''Politiek, Belsj en Luxembörg'': Op 't Belsj vènje gemeinte- en provincieverkezinge plaats. De centrumpartieë hauwe zich in 't gemein good, mae in [[Ninove]] haolt 't Vlaams Belang de absolute miejerheid. ;12 oktober * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': twelf nuuj luuj traeje toe tot de [[Ridderlike Orde van het Heilig Graaf van Jeruzalem]] in 'n zeldzaam plechtigheid inne [[Sint-Christoffelkathedraal]] in [[Remunj]].<ref>[https://www.kn.nl/verdieping/interview-verdieping/een-machtig-welkomstgevoel-voor-nieuwe-ridders-en-edelvrouwen-van-het-heilig-graf/ Katholiek Nieuwsblad - Een ‘machtig welkomstgevoel’ voor nieuwe ridders en edelvrouwen van het Heilig Graf]</ref> ;11 oktober * ''Politiek'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Nobelpries veur de Vrei]] geit nao [[Nihon Hidankyo]] "um zien inspanninge veur 'ne wereld vrij vaan kernwaopes door mèt getuigeversleeg te tuine tot kernwaopes noets mie gebruuk mage weure."<ref>[https://www.nobelprize.org/press-release-peace-2024/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> * ''Nederlands Limburg'': e vrachsjeep veurt tege 'n stuw in de [[Maos]] bij [[Mestreech]]. De bemanning is in veiligheid gebrach en geine is gewoond geraak.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241012_92610505 De Limburger - Video: Vrachtschip vaart tegen stuw en dreigt te zinken in Maastricht: bemanning in veiligheid]</ref> ;10 oktober * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] geit nao [[Han Kang]] "veur häör intens poëtische proza wat historische trauma's aongrip en de breekbaarheid vaan 't minselek leve bloetlègk."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2024/press-release/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> ;9 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Nobelpries in de Sjemie]] geit nao [[David Baker]] "veur eiwit-oontwerp mèt de computer" en nao [[Demis Hassabis]] en [[John M. Jumper]] "veur de veurspeuling vaan eiwitstructure".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2024/press-release/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> ;8 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Nobelpries in de Natuurkónde]] geit nao [[John J. Hopfield]] en [[Geoffrey E. Hinton]] "veur hun groondlègkende oontdèkkinge en oetvindinge die [[mesjieneliere]] mèt [[neuraal nètwerk]]e meugelik make."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2024/press-release/ Nobelprize.org - Paersberich]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': [[Niek Murray]] zaet te sjtoppe es festivaldirecteur van [[Pinkpop]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241008_96959972 De Limburger - Niek Murray, de opvolger van Jan Smeets, stopt als festivalmanager Pinkpop]</ref> ;7 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Nobelpries in de Genaeskónde]] geit nao [[Victor Ambros]] en [[Gary Ruvkun]] "óm de óntdèkking van 't [[microRNA]] en zien rol in pos-transcriptioneel generegulatie".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2024/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries veur de Genaeskónde 2024 (Paersberich)]</ref> ;6 oktober * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj 't WK fietse op sjteinsjlaagwaeg bie de mansluuj. * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Johan Neeskens]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6330846/voetbalicoon-johan-neeskens-73-plotseling-overleden.html Nu.nl - Voetbalicoon Johan Neeskens (73) plotseling overleden]</ref> ;5 oktober * ''Weitesjap, Zuud-Europa'': D'n Italiaanse moleculair bioloog [[Sammy Basso]] sjtörf op 28-jäörige laeftied ane gevolge van [[progeria]], 'n zeldzaam krenkde woebie 't lief van de patiënt zier sjnel verajerd. Basso waor veur zoewied bekindj d'n aadste patiënt mit dees krenkde en deeg dao óngerzeuk nao.<ref>[https://www.rainews.it/articoli/2024/10/e-morto-sammy-basso-il-malato-di-progeria-il-piu-longevo-al-mondo-messaggi-commossi-33151f0d-e0cf-41d5-866a-183797a73de1.html Rainews.it - È morto Sammy Basso, il malato di progeria il più longevo al mondo]</ref> * ''Sjport'': [[Marianne Vos]] wintj 't WK fietse op sjteinsjlaagwaeg bie de vrouwluuj. ;3 oktober * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': 't [[Genneps]] waordebook waert geprizzenteerd in 't historisch sjtadhoes van [[Gennep]].<ref>[https://www.veldeke.net/lb/het-genneps-dialectwoordenboek-is-veerdeg/ Veldeke - Het Genneps Dialectwoordenboek is veerdeg]</ref> * ''Politiek, Afrika/Azië, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': [[Groet-Brittannië]] geuf alle eilendjes vanne [[Chagosarchipel]] midden inne [[Indische Oceaan]] aan [[Mauritius]]. De militair basis blief in Britse henj.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c98ynejg4l5o BBC - UK will give sovereignty of Chagos Islands to Mauritius]</ref> * ''Midde-Afrika'': op 't [[Kivumeer]] in 't uterste oeste vanne [[Democratische Rippebliek Congo]] zink e euvervol passagierssjip. Daobie kómme zeker 126 luuj óm 't laeve.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/10/03/beelden-tonen-hoe-schip-kapseist-op-kivumeer-vrees-voor-honderd/ VRT - Beelden tonen hoe schip kapseist op Kivumeer in Congo: vrees voor honderden doden]</ref> * ''Midde-Oeste'': inne [[Gazasjtrook]] bevrieje Israelische militaire 'n [[Jezidi's|jezidische]] vrouw die in [[2014]], tiedes de [[genocide]] op dizze religieuze groep door [[IS]], woort óntveurd en doorverkoch aan 'ne man oet Gaza.<ref>[https://nos.nl/artikel/2539499-israel-redt-jezidische-vrouw-uit-gaza-10-jaar-na-ontvoering-door-is NOS - Israël redt jezidische vrouw uit Gaza, 10 jaar na ontvoering door IS]</ref> ;2 oktober * ''Nederlandj'': 65.000 [[pelissie]]-agente waere getroffe door 'ne [[hack]]-aanval. Veural zakelike gegaeves woorte gesjtole. Inlichtinge- en veiligheidsdeenste dinke dat e anger landj achter d'n aanval zit.<ref>[https://nos.nl/artikel/2539509-wat-kan-het-land-achter-de-politiehack-met-de-gestolen-gegevens NOS - Wat kan het land achter de politiehack met de gestolen gegevens?]</ref> ;1 oktober * ''Midde-Oeste'': [[Iran]] vèlt Israel aan mit 180 ballistische rakètte.<ref>[https://www.haaretz.com/israel-news/2024-10-01/ty-article-live/nsc-spox-u-s-supports-limited-israeli-operations-in-lebanon-to-protect-citizens/00000192-45ff-da69-a797-5fff1f610000 Haaretz - Attack: 180 Missiles Fired From Iran, IDF Says No Additional Threats Detected]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israël]] begintj mit e gróndjoffensief taege [[Hezbollah]].<ref>[https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-09-30-2024-83ea5f243688f309754ec74850de4238 Associated Press - Israel begins ground offensive against Hezbollah in southern Lebanon]</ref> * ''Politiek'': [[Mark Rutte]] weurt geïnstalleerd es secretair-ginneraal van de [[NAVO]].<ref>[https://nos.nl/video/2539172-rutte-geinstalleerd-als-nieuwe-secretaris-generaal-van-de-navo NOS - Rutte geïnstalleerd als nieuwe secretaris-generaal van de NAVO]</ref> * ''Oes-Europa'': Róssische troepe neme de Oes-Oekraïense sjtad [[Voehledar]] in.<ref>[https://www.nu.nl/spanningen-oekraine/6330284/oekraiens-leger-trekt-zich-terug-uit-door-russen-ingenomen-plaats-vuhledar.html Nu.nl - Oekraïens leger trekt zich terug uit door Russen ingenomen plaats Vuhledar]</ref> ===september=== * ''Natuur & milieu, Centraal- en Oes-Europa'': watereuverlas in [[Roemenië]], [[Pole]], [[Tsjechië]] en [[Oosteriek]]. * ''Natuur & milieu, Zuudoes-Azië'': mie es 800 luuj sjtörve es gevolg van [[tyfoon]] Yagi. Hel getroffe is veural [[Vietnam]]. ;30 september * ''Politiek, Belsj'': In [[Vlaandere]] weurt de regering-Diependaele gevörmp. Ze berös op 'n coalitie van [[N-VA]], [[Vooruit]] en [[CD&V]].<ref>[https://web.archive.org/web/20241002082334/https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/09/30/liveblog-verkiezingen-30-september/ VRT - Liveblog - Onderwijsvakbond bezorgd over besparingen in secundair onderwijs, ook Katholiek Onderwijs wil snel overleg met minister Demir (N-VA)]</ref> ;29 september * ''Politiek, Oesteriek'': De rechspopulistische [[FPÖ]] waert mit 29,2 % van de sjtömme de groetste partie bie parlementsverkezinge in [[Oesteriek]].<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/europa/oesterreich-wahl-analyse-100.html Tagesschau - Schwierige Regierungsbildung nach FPÖ-Sieg]</ref> ;28 september * ''Kóns en cultuur, Vereinigde Sjtate'': D'n Amerikaanse zenger-sjriever [[Kris Kristofferson]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/kris-kristofferson-dead-country-music-legend-actor-1236159472/ Variety.com - Kris Kristofferson, Country Music Legend and ‘A Star Is Born’ Leading Man, Dies at 88]</ref> ;27 september * ''Midde-Oeste'': [[Hassan Nasrallah]], de langjäörige leisman van [[Hezbollah]], kump op 64-jäörige laeftied óm bie 'nen Israëlischen aanval.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6329810/hezbollah-bevestigt-dood-van-leider-nasrallah-bij-israelische-aanval.html Nu.nl - Hezbollah bevestigt dood van leider Nasrallah bij Israëlische aanval]</ref> * ''Kóns en cultuur, Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': De Britse actries [[Maggie Smith]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6329745/harry-potter-en-downton-abbey-actrice-maggie-smith-89-overleden.html Nu.nl - Harry Potter- en Downton Abbey-actrice Maggie Smith (89) overleden]</ref> ;23 september * ''Midde-oeste'': Bie Israëlische rakètaanvalle op Zuud-Libanon valle hóngerde doeje en gewonde.<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6329276/bijna-500-doden-en-duizenden-gewonden-gemeld-in-libanon-na-israelische-aanvallen.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Bijna 500 doden en duizenden gewonden gemeld in Libanon na Israëlische aanvallen]</ref> * ''Kóns en cultuur, Belsj'': De Belzjen acteur [[Aron Wade]] sjtörf op 57-jäörige laeftied nao euthanasie.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240923_95357825 De Standaard - Acteur Aron Wade neemt afscheid van het leven door euthanasie wegens psychisch lijden]</ref> ;22 september * ''Politiek, Duutsjlandj'': de [[SPD]] blief mit 30,9% van de sjtömme de groetste partie bie verkezinge in de Duutsje deilsjtaat [[Brandenburg]] (+4,7%). De [[AfD]] kump op de twiede plaats (29,2%, +5,7%). De [[CDU]], Die Linke en de Greune verleze. Groete winnaer op links is 't populistische [[Bündnis Sahra Wagenknecht]].<ref>[https://www.rbb24.de/politik/wahl/Landtagswahl/2024/brandenburg-wahl-2024-hochrechnungen-ergebnisse.html RBB24 - Vorläufiges Endergebnis: SPD vor AfD, BSW vor CDU - Grüne, Linke und Freie Wähler raus]</ref> ;21 september * ''Weitesjap, kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': de Rieksdeens vuur Cultureel Erfgood bevestig de vónds van 3600 munte oet de [[Romeinse tied in de Limburge|Romeinse tied]]. De vindplaats waert neet bekindgemaak.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240921_94616964 De Limburger - Grootste vondst ooit in Limburg: duizenden Romeinse munten van ‘onschatbare historische waarde’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzsaxofonis [[Benny Golson]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2024/09/23/arts/music/benny-golson-dead.html New York Times - Benny Golson, Saxophonist and Composer of Jazz Standards, Dies at 95]</ref> ;20 september * ''Midde-Oeste'': veerteen militante en hoeggeplaatsde commandante van terreurbeweging [[Hezbollah]] kómme óm 't laeve bie 'nen [[Israel]]ische lóchaanval op [[Beiroet]], de huidsjtad van [[Libanon]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2537950-hezbollah-bevestigt-dood-commandanten-na-aanval-israel NOS - Hezbollah bevestigt dood commandanten na aanval Israël]</ref> * ''Nederlandj'': bie e sjtaekincident oppe [[Erasmusbrök]] in [[Rotterdam]] kump eine persoen óm 't laeve. 'ne Man oet [[Zjwitserlandj]] raak zjwaorgewóndj. De verdachte is 'ne 22-jäörige man oet [[Amersfoort]]. Hae zoel bekindj zie bie de [[pelissie]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2537846-verdachte-van-steekpartij-erasmusbrug-is-amersfoorter-bekende-van-politie NOS - Verdachte van steekpartij Erasmusbrug is Amersfoorter, bekende van politie]</ref> * ''Kóns en cultuur, Zuudoes-Azië, Nederlandj'': [[Nederlandj]] geuf 288 sjtökke oet de Riekscollectie truuk aan [[Indonesië]]. 't Geit óm beelde, wapes, munte, serade en textiel die in de ierste helf van de [[19e iew]] en in [[1906]] zint mitgenaome oet respectievelik [[Java]] en Zuud-[[Bali]], wie de bei eilenj nog Nederlandse [[kolonie|koloniën]] waore.<ref>[https://nos.nl/artikel/2537819-nederland-geeft-indonesie-honderden-museumstukken-terug NOS - Nederland geeft Indonesië honderden museumstukken terug]</ref> ;19 september * ''Weitesjap, Kuns en cultuur, Duutsjlandj'': De bibliotheek van [[Leipzig]] maak de vónds van e jäögwerk van [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] bekèndj. 't Geit óm 'n [[Serenaad in C, KV deest|serenaad veur twie viole en cello]].<ref>[https://stadtbibliothek.leipzig.de/detailansicht-news/news/ganz-kleine-nachtmusik-unbekanntes-mozart-stueck-in-leipzig-entdeckt Stadtbibliothek Leipzig - „Ganz kleine Nachtmusik“: Unbekanntes Mozart-Stück in Leipzig entdeckt]</ref> ;17 september * ''Economie, politiek, Nederlandj'': op [[Prinskesdaag]] waert bekindjgemaak dat de totaal oetgave inne begroeting van 't [[Kabbinèt-Schoof|nuuj kabinet]] volgend jaor 457 miljard euro bedrage, 'n toenaam van 23 miljard euro. De groetste oetgaveposte zin sociaal zekerheid en de zörg mit 115 miljard euro. Wiejer waert mie oetgegaeve aan [[justitie]], e sjtrenger [[migratie]]beleid en [[defensie]]. 't [[Óngerwies]] krieg minder geld. Hoeshajes gaon 0,7% in [[koupkraf|koupkrach]] op veuroet.<ref>[https://nos.nl/collectie/13979/artikel/2537546-dit-zijn-de-plannen-en-voornemens-van-het-kabinet-schoof NOS - Dit zijn de plannen en voornemens van het kabinet-Schoof]</ref> * ''Midde-Oeste'': in [[Libanon]] en [[Syrië]] explodeert e groet aantal semafoons in kórten tied. De apparate waere door väöl [[Hezbollah]]-leje op 't lichaam gedrage en gebroek veur mitein te communicere. Bie de óntploffinge valle zikker zesteen doeje en 2750 gewónje. Hezbollah besjöldig [[Israel]] van de óntploffinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2537529-doden-en-duizenden-gewonden-door-exploderende-hezbollah-piepers-in-libanon-en-syrie NOS - Doden en duizenden gewonden door exploderende Hezbollah-piepers in Libanon en Syrië]</ref> ;15 september * ''Vereinig Keuninkriek, Frankriek'': ach migrante kómme óm 't laeve in 't [[Kanaal]] tósje [[Frankriek]] en [[Ingelandj]].<ref>https://nos.nl/artikel/2537203-acht-migranten-omgekomen-in-het-kanaal-bij-frankrijk NOS - Acht migranten omgekomen in het Kanaal bij Frankrijk]</ref> ;11 september * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Peru]]aanse politicus [[Alberto Fujimori]], presidentj tösje 1990 en 2000, sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2024/09/11/americas/peru-former-president-alberto-fujimori-dead-intl-latam/index.html CNN.com - Peru’s ex-leader Alberto Fujimori dies at 86]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjilder [[Peter Klashorst]] sjtörf op 67-jäörige laeftied aan [[AIDS]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2536814-kunstenaar-peter-klashorst-67-overleden NOS.nl - Kunstenaar Peter Klashorst (67) overleden]</ref> ;8 september * ''Kóns en cultuur, Vereinig Keuninkriek'': D'n [[Groeët-Brittannië|Britsen]] basgitaris [[Herbie Flowers]], bekindj van de baslien in "Walk on the Wild Side" van [[Lou Reed]] (1972), sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/uk-news/article/2024/sep/08/herbie-flowers-bassist-lou-reed-walk-on-the-wild-side-dies-aged-86 The Guardian - Herbie Flowers, bassist on Lou Reed’s Walk on the Wild Side, dies aged 86]</ref> * ''Wes-Afrika'': bie 'n explosie van 'ne tankwage gevöld mit brandjsjtof in 't noorde van [[Nigeria]] valle 48 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2536426-brandstoftruck-ontploft-in-nigeria-zeker-48-doden NOS - Brandstoftruck ontploft in Nigeria, zeker 48 doden]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika, Europa algemein'': De [[Venezuela|Venezolaanse]] oppositieleijer [[:en:Edmundo González|Edmundo González]] krieg politiek asiel in [[Sjpanje]]. Nao de controversieel herverkezing van Maduro woort hae nimmie in 't aopebaar gezeen. Hae kreeg óngerdaak in de Nederlandse ambassade in [[Caracas]], de huidsjtad van Venezuela.<ref>[https://nos.nl/artikel/2536405-venezolaanse-oppositieleider-in-spanje-geland-krijgt-politiek-asiel NOS - Venezolaanse oppositieleider in Spanje geland, krijgt politiek asiel]</ref> ;7 september * ''Politiek, Noord-Afrika'': zittend prizzedent Abdelmadjid Tebboune wintj volges officieel ciefers mit 95% van de sjtömme de [[Algerieje|Algeriense]] verkezinge. De oetsjlaag waert in twiefel getrokke.<ref>[https://nos.nl/artikel/2536448-zittend-president-algerije-wint-zoals-verwacht-verkiezingen-veel-vragen-over-uitslag NOS - Zittend president Algerije wint zoals verwacht verkiezingen, veel vragen over uitslag]</ref> ;5 september * ''Politiek, Frankriek'': [[:fr:Michel Barnier|Michel Barnier]] waert aangesjteld es de nuje [[premier]] van [[Frankriek]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2535948-macron-benoemt-brexit-onderhandelaar-barnier-tot-premier-van-frankrijk NOS - Macron benoemt Brexit-onderhandelaar Barnier tot premier van Frankrijk]</ref> ;3 september * ''Oes-Europa'': 't Róssische leger vèlt de [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtad [[Poltava]] aan mit ballistische rakette. Daobie valle 51 doeje en mie es 200 gewónje.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c1m0ylnkylko BBC - Ukraine says soldiers among 51 killed in Poltava missile attack]</ref> ;1 september * ''Politiek, Duutsjland'': de [[AfD]] waert mit 32,8% (+9,4%) van de sjtömme de groetse partie bie verkezinge in de Duutsje deilsjtaat [[Thüringen]]. De [[CDU]] kump op de twiede plaats mit 23,6% (+1,6%). In [[Sachsen]] zint de christendemocrate de groetste gebleve (31,9% in totaal, -0,2%), mit de de AfD (30,6%, +3,1%) es twiede partie. Groete winnaer op links is 't populistische [[Bündnis Sahra Wagenknecht]].<ref>[https://www.zdf.de/nachrichten/politik/deutschland/landtagswahl-sachsen-landtagswahl-thueringen-liveticker-100.html ZDF - Sachsen und Thüringen: Ergebnisse und Reaktionen zu den Wahlen]</ref> ===augustus=== ;26 augustus * ''Oes-Afrika'': in 't noordoeste van [[Soedan]] brik 'ne dam van e sjtuwmeer door. Daobie waere twintig dörper verwoes en rake 50.000 luuj daakloos. Teentalle luuj euverlaeve 't neet.<ref>[https://nos.nl/artikel/2534709-dambreuk-in-sudan-lijkt-uit-te-lopen-op-grote-humanitaire-ramp NOS - Dambreuk Sudan: twintig dorpen verwoest, 50.000 mensen dakloos]</ref> * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie versjillende aansjlaeg inne [[Pakistan|Pakistaanse]] deilsjtaat [[Baloetsjistan]] valle mie es 50 doeje. De Baloch Liberation Army (BLA), 'n separatistische beweging inne regio, haet de aansjlaeg opgeëis.<ref>[https://nos.nl/artikel/2534625-meer-dan-50-doden-in-pakistan-bij-aanslagen-door-separatisten NOS - hMeer dan 50 doden in Pakistan bij aanslagen door separatisten]</ref> ;25 augustus * ''Midde-Oeste'': [[Hezbollah]] sjöt 320 rakette en drones aaf op versjillende doele in [[Israel]], meugelik in reactie op de doed vanne hoeggeplaatsde commandant Fuad Shukr aafgeloupe 30 juli. Wiedoet de meiste waere óngersjöp. Israel reageert mit lóchaanvalle op doele van Hezbollah. In Israel valle kump eine persoen óm 't laeve en in [[Libanon]] valle drie doeje.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cq6rzvyz9p6o BBC - Israel and Hezbollah exchange heavy fire in major escalation]</ref> ;24 augustus * ''Nederlands Limburg'': [[Ron van den Hout]] waert geïnstalleerd es de nuje [[bisjop]] van 't [[bisdóm Remunj]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240823_97194158 De Limburger - Nieuwe bisschop van Roermond wordt geïnstalleerd]</ref> * ''Wes-Afrika'': bie 'ne groetsjalige aansjlaag in Barsalogho, [[Burkina Faso]], kómme mie es 200 luuj óm 't laeve en mie es 300 rake gewóndj. Jama’at Nasr al-Islam wal Muslimin (JNIM), 'ne tereurgroep dae gelink is aan [[Al-Qaeda]] en in dae regio aktief is, waert verantwoordelik gehaje veur 't geweld.<ref>[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240825-burkina-faso-l-h%C3%B4pital-de-kaya-confront%C3%A9-%C3%A0-l-urgence-apr%C3%A8s-le-massacre-de-samedi Rfi.fr - Burkina Faso: l'hôpital de Kaya confronté à l'urgence après le massacre de samedi]</ref> ;23 augustus * ''Duutsjland'': bie 'ne metsaanval op e fies ter iere van 't 650-jäörig besjtaon van [[Solich]] valle drie doeje en mierder gewónje.<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/solingen/solingen-mindestens-drei-tote-bei-attacke-auf-solinger-stadtfest_aid-118174681 Rheinische Post - Mindestens drei Tote bei Attacke auf Solinger Stadtfest]</ref> [[IS]] eis d'n aansjlaag op. De verdachte is 'ne 26-jäörige man oet [[Syrië]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/innenpolitik/solingen-anschlag-is-100.html Tagesschau - Messerangriff in Solingen - ein Anschlag im Namen des IS?]</ref> ;22 augustus * ''Europa algemein'': óp g'n [[NAVO]]-basis in [[Jellekerke]], kótbie [[Broensem]], wurd de dreiging verhuueg noa waarsjuwinge durch deenste oet 't boetelandj. Personeel, wat doa neet noeëdzakelik mót zieë, wurd oet vuurzörg noa hoes gesjik. De oerzaak van de dreiging is nog ónbekindj.<ref>[https://www.aachener-zeitung.de/lokales/region-heinsberg/geilenkirchen/bedrohung-an-nato-flugplatz-was-wir-wissen-und-was-nicht./18316370.html Aachener Zeitung - Bedrohung an Nato-Flugplatz? Was wir wissen und was nicht.]</ref> * ''Nederlands Limburg'': in [[Sjpawbik]] kump 'ne 67-jäörige wandelaer um 't laeve bie 'ne aanval van 'n kudde [[kooj|keuj]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240822_95822482 De Limburger - Man overleden door aanval kudde koeien, natuurgebied in Spaubeek op slot]</ref> ;17 augustus * ''Zuudoes-Azië'': [[Nusantara]] weurt ingewiejd es nuuj huidsjtad van [[Indonesië]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6324903/indonesie-viert-onafhankelijkheid-in-geplande-nieuwe-hoofdstad-nusantara.html Nu.nl - Indonesië viert onafhankelijkheid in geplande nieuwe hoofdstad Nusantara]</ref> ;15 augustus * ''Oes-Europa'': De Oekraïense sjtriedkrachte bezètte inne regio [[Koersk]] e gebeed ter gruutde van óngevier de helf van [[Nederlands Limburg]] (ca. 1000 km²) en richte e militair kentoer op in 't sjtedje Soedzja, de groetste plaats die ze dao höbbe ingenome.<ref>[https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3274674/kursk-incursion-ukraine-sets-military-office-russian-town-sudzha South China Morning Post - Kursk incursion: Ukraine sets up military office in Russian town of Sudzha]</ref> ;14 augustus * ''Politiek, Zuudoes-Azië'': 't [[Thailandj|Thaise]] Hoeggerechshof zet [[premier]] [[:nl:Srettha Thavasin|Srettha Thavasin]] oet zien amb. Hae zoel de [[Gróndjwet]] höbbe euvertraeje, umdat hae 'ne aad-gevangene haet aangesjteld es [[minister]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2533241-thaise-premier-srettha-uit-ambt-gezet NOS - Thaise premier Srettha uit ambt gezet ]</ref> ;12 augustus * ''Weitesjap'': op [[Mars (planeet)|Mars]] waert vleujbaar water óntdèk.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/czxl849j77ko BBC - Reservoir of liquid water found deep in Martian rocks ]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': Tösje [[Berg aan de Maas]] en [[Bor]] weurt begós aan 'n groete óngerhaudsoperatie in 't [[Julianakenaal]]. Hieveur zal ónger mie 't kenaal euver veer kilomaeter waere droeggelag.<ref>[https://nos.nl/artikel/2532956-megaproject-van-start-julianakanaal-drooggelegd-voor-werkzaamheden NOS.nl - Megaproject van start: Julianakanaal drooggelegd voor werkzaamheden]</ref> ;11 augustus * ''Sjport'': De [[Olympische Sjpele]] in Paries loupe aaf. Veur Nederlandj, wat mit 15 gouwe, 7 zilvere en 12 brónze medajes op de zèsde plaats kump, zien dit de succesvolste Sjpele oets; ouch 't Belsj deit 't mit 'n 25e plaats (3 goud, 1 zilver, 6 bróns) baovegemiddeld good. ;10 augustus * ''Economie'': De Amerikaanse tech-óngernumster [[Susan Wojcicki]] sjtörf op 56-jäörige laeftied aan de lóngkanker.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6324084/voormalige-youtube-topvrouw-susan-wojcicki-56-overleden.html Nu.nl - Voormalige YouTube-topvrouw Susan Wojcicki (56) overleden]</ref> ;9 augustus * ''Zuud-Amerika'': e vleegmesjien sjtort denaer kortbie Vinhedo, get ten noordweste van [[São Paulo]] in [[Brazilië]]. Alle 61 inzittende kómme daobie óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2532608-passagiersvliegtuig-met-61-mensen-aan-boord-neergestort-bij-sao-paulo NOS - Passagiersvliegtuig met 61 mensen aan boord neergestort bij São Paulo]</ref> * ''Oes-Europa'': Oekraïense troepe valle Róssische troepe aan op 't [[Kinboern-sjiereilandj]], wat saer 't begin van de [[Rósso-Oekraïenisje kreeg|invasie in 2022]] bezat waert.<ref>[https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-kinburn-spit-raid/33073107.html Rferl.org - Ukraine Raids Russian Forces On Occupied Sliver Of Land In Black Sea]</ref> ;7 augustus * ''Duutsjlandj'': in [[Kröv]], inne Duutsje deilsjtaat [[Rienland-Palts]], sjtort e hotel in. Daobie valle twie doeje en zeve gewönje.<ref>[https://web.archive.org/web/20240807202820/https://www.swr.de/swraktuell/rheinland-pfalz/trier/hotel-in-kroev-an-der-mosel-eingestuerzt-zwei-tote-100.html SWR - Letzte Überlebende aus eingestürztem Hotel in Kröv gerettet]</ref> ;6 augustus * ''Politiek, Zuud-Azië'': in [[Bangladesh]] waert eine daag nao 't aaftraeje van premier Sheikh Hasina en 'n periode van gewelddadige demonstraties 't [[parlement]] óntbónje. Bankier en nobelprieswinnaer Muhammad Yunus geit 'n interim-regering leije.<ref>[https://nos.nl/artikel/2532063-nobelprijswinnaar-yunus-gaat-interim-regering-bangladesh-leiden NOS - Nobelprijswinnaar Yunus gaat interim-regering Bangladesh leiden]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne|Oekraïense]] troepe valle de [[Róslandj|Róssische]] regio [[Koersk]] aan mit gróndtroepe en gepantserde veurtuger. Ze numme versjillende dörpkes in en bezette ouch 't sjtedje [[Soedzja]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2532295-rusland-roept-noodtoestand-uit-in-grensregio-koersk-na-oekraiense-aanvallen NOS - Rusland roept noodtoestand uit in grensregio Koersk na Oekraïense aanvallen]</ref> ;4 augustus * ''Sjport'': [[Feyenoord]] pak de [[Johan Cruijffsjaol]] door mit 4-4 en 4-2 in penanties te winne van [[PSV]].<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6323344/live-johan-cruijff-schaal-psv-komt-na-rust-op-gelijke-hoogte-tegen-feyenoord.html Nu.nl - Live Johan Cruijffschaal]</ref> ;3 augustus * ''Natuur & milieu, Belsj Limburg'': in [[Belsj Limburg]] waere 29.000 [[Kwakkers en króddele|boumkwakkers]] geteld. De populatie haet zich saer de millenniumwisseling hersjteld door de aanlèk en 't hersjtel van gesjikde laefgebede. 't Bieske waert daomit nimmie mit oetsjterve bedreig.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/08/03/recordjaar-voor-de-boomkikker-29-000-exemplaren-geteld-in-limbu/ VRT - Boomkikker niet langer met uitsterven bedreigd: 29.000 exemplaren geteld in Limburg]</ref> * ''Oes-Afrika'': bie versjillende aansjlaeg op e hotel inne [[Somalië|Somalische]] huidsjtad [[Mogadishu]] valle zikker 37 doeje en versjillende gewónje. De aansjlaeg waere opgeëis door [[Al-Shabaab]].<ref>[https://www.france24.com/en/africa/20240803-somalia-beach-attack-dozens-killed-al-shabaab-terrorism France24 - More than 30 killed in Somalia beach attack claimed by Al-Shabaab]</ref> ;1 augustus * ''Europa algemein, Noord-Amerika'': oppe lóchhave van [[Ankara]] vingk de groetste gevangeneruul plaats saer 't einde van de [[Kaje Krieg]]. [[Róslandj]] en [[Wit-Róslandj]] laote zèsteen gevangene vrie, dewiel de [[VS]], [[Duutsjlandj]], [[Pole]], [[Sjlovenië]] en [[Noorwege]] ach gevangene en twie minderjäörige vrielaote.<ref>[https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/01/evan-gershkovich-other-foreign-citizens-freed-russia-prisoner-swap The Guardian - Russia frees Evan Gershkovich and others in biggest prisoner swap since cold war]</ref> ===juli=== ;31 juli * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval inne [[Iran]]ese huidsjtad [[Teheran]] kump [[:nl:Ismail Haniya|Ismail Haniyeh]], de hoegste leijer van [[Hamas]], óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2531018-hamasleider-haniyeh-gedood-in-iraanse-hoofdstad-teheran NOS - Hamasleider Haniyeh gedood in Iraanse hoofdstad Teheran]</ref> ;30 juli * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval inne [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]] kump [[:en:Fuad Shukr|Fuad Shukr]], 'ne hoeggeplaatsde [[Hezbollah]]commandant, óm 't laeve. Hae waert verantwoordelik gehaje veur de raketaanval op kinger in Majdal Sjams, oppe Golanhuuegde.<ref>[https://www.spiegel.de/ausland/beirut-hisbollah-bestaetigt-tod-von-kommandant-fuad-shukr-a-b1d60b88-1e61-44dd-9dbe-35c968552ee1 Der Spiegel - Hisbollah bestätigt Tod von Kommandant Fuad Shukr ]</ref> ;29 juli * ''Vereinig Keuninkriek'': inne [[Ingeland|Ingelse]] sjtad Southport, get ten noorde van [[Liverpool]], zint drie kinjer euverleje bie e sjtaekincident. Ach anger kinjer zint gewóndj geraak. De 17-jäörige verdachte is opgepak.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240729_94835380 De Limburger - Twee kinderen gedood en negen gewond bij mesaanval door 17-jarige verdachte op Britse kinderclub in Southport]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': bie verkezinge in [[Venezuela]] geuf 't óndutelikheid euver de oetsjlaag. Zoewaal zittend prizzedent [[Nicolás Maduro]] es oppositiekandidaat Edmundo González claime de euverwinning. De autocratische Maduro waert aevel door de keescommsissie oetgeroepe tot winnaar mit 51 procent van de sjtömme. 't Geuf sjterke twiefels euver de geldigheid van de oetsjlaag.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240729_96154586 De Limburger - Nicolás Maduro roept zich uit tot winnaar in Venezuela, maar stuit op ongeloof]</ref> ;27 juli * ''Midde-Oeste'': bie 'ne raketaanval op 't Druzische dörp Majdal Sjams op de door [[Israel]] gecontroleerde Golanhuuegde valle 12 doeje. Israel helt [[Hezbollah]] verantwoordelik veur de aanval.<ref>[https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams/ Times of Israel - 12 killed, mostly children, dozens hurt as Hezbollah rocket hits Majdal Shams soccer field]</ref> * ''Kóns en cultuur, Zuud-Europa'': De [[Via Appia]] waert door [[UNESCO]] op de welterfgoodlies gezat.<ref>[https://www.repubblica.it/cultura/2024/07/27/news/via_appia_patrimonio_unesco_60esimo_sito_italiano_cosa_vedere-423417103/ La Repubblica - La via Appia diventa patrimonio Unesco, è il 60esimo sito italiano]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsje componis [[Wolfgang Rihm]] sjtörf op 72-jäörige laeftied. ;26 juli * ''Frankriek'': in aanloup nao de [[Olympische Sjpeule]] in [[Paries]] is 't sjpoor op veer plekke in [[Frankriek]] doelwit van 'ne gecoördineerde sabotagepoging. Vöäl treine valle oet. De verdachte kump oet e extreemlinks milieu.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6322143/grote-aanval-door-brandstichters-legt-vlak-voor-spelen-frans-treinverkeer-plat.html Nu.nl - 'Grote aanval' door brandstichters legt vlak voor Spelen Frans treinverkeer plat]</ref> * ''Noord- en Midde-Amerika'': De Amerikaanse pelissie in [[El Paso]], [[Texas]] pak twie leijers van 't beröchte Sinaloa-drugskartel op. 't Geit óm [[:en:Ismael "El Mayo" Zambada|Ismael "El Mayo" Zambada]] en de zoon van ziene veurganger [[:nL:Joaquín Guzmán Loera|Joaquín Guzmán]], baeter bekindj es El Chapo. Ze waere verdach van groetsjalige [[drugs]]sjmókkel nao de [[VS]]<ref>[https://theconversation.com/mexico-leading-members-of-the-sinaloa-cartel-arrested-in-huge-symbolic-win-for-the-us-235626 The Conversation - Mexico: leading members of the Sinaloa cartel arrested in huge symbolic win for the US]</ref> ;24 juli * ''Sjport'': In [[Paries]] beginne de [[Olympische Sjpele]]. ;21 juli * ''Sjport, Frankriek'': De Sjloveen [[Tadej Pogačar]] wintj de [[Tour de France]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13975/artikel/2529801-pogacar-ook-snelste-in-slottijdrit-en-wint-voor-derde-keer-tour-de-france NOS - Pogacar ook snelste in slottijdrit en wint voor derde keer Tour de France]</ref> * ''Politiek, Vereinigde Sjtaote'': [[Joe Biden]] trèk zich trök es kandidaat veur de prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c1e5xpdzkd8o BBC - Joe Biden withdraws from US presidential election race]</ref> ;20 juli * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] veurt 'ne lóchaanval oet oppe have vanne [[Jeme|Jemenitische]] sjtad [[Hodeida]], wat in henj van de Houthi's is. Daobie valle drie doeje en 90 gewónje. 't Geit óm 'n wraakactie op de drone-aanval op Tel Aviv.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6321527/israel-valt-haven-jemen-aan-na-aanval-op-tel-aviv-waarbij-dode-viel.html Nu.nl - Israël valt haven Jemen aan na aanval op Tel Aviv waarbij dode viel]</ref> ;19 juli * ''Midde-Oeste'': de [[houthi's]] claime 'ne drone-aanval [[Tel Aviv]] in [[Israel]], woebie eine man óm 't laeve kump en teen luuj gewóndj rake. 't Is de ierste succesvolle aanval van de [[Jeme|Jemenitische]] terreurgroop op de sjtaat Israel.<ref>[https://edition.cnn.com/2024/07/19/middleeast/israel-tel-aviv-explosion-us-embassy-intl-hnk/index.html CNN - Israel investigates security failures around deadly Tel Aviv drone strike ]</ref> ;18 juli * ''Politiek, Midde-Oeste'': 'n Mierderheid van de Knesset, 't [[parlement]] van [[Israel]], sjtump taege de vestiging van 'ne [[Palestiense Sjtaat]] ten weste van de [[Jordaan]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/07/18/israelisch-parlement-stemt-tegen-vestiging-palestijnse-staat-a4860113 NRC - Israëlisch parlement stemt tegen vestiging Palestijnse staat ]</ref> ;14 juli * ''Sjport, Europa algemein'': [[Spaons hierevoetbalèlftal|Sjpanje]] wintj 't [[Europees kampioensjap hierevoetbal 2024]] door in de finaal mit 2-1 taege [[Ingels hierevoetbalèlftal|Ingelandj]] te sjpele.<ref>[https://nos.nl/artikel/2528910-volksfeest-in-spanje-losgebarsten-na-winst-ek-voetbal-huldiging-rond-20-00-uur NOS - Volksfeest in Spanje losgebarsten na winst EK voetbal, huldiging rond 20.00 uur]</ref> ;13 juli * ''Politiek, Vereinigde Sjtaote'': tiedes 'n campagnebiejeinkóms in [[Pennsylvania]] raak prizzedentskandidaat [[Donald Trump]] gewóndj aan zien rechteroer wie 'ne 20-jäörige man 't vuur op 'm äöpent. De sjötter waert gedoed en in 't publiek kump eine persoen óm 't laeve, twie rake gewóndj.<ref>[https://www.reuters.com/world/us/trump-shooting-raises-questions-about-security-lapses-2024-07-14/ Reuters - Trump survives assassination attempt at campaign rally after major security lapse]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'ne Israelische lóchaanval [[Gaza]]-sjtad valle volges 't Gazaans gezóndheidsministerie, wat ónger leijing van [[Hamas]] sjteit, 91 doeje en 300 gewónje. Doelwit is Hamas-leijer [[Mohammed Deif]], dae verantwoordelik waert gehaje veur de [[Kreeg Hamas-Israel (2023-2024)#Aanval op Israel|terroristische aanvalle op Israel van 7 oktober 2023]]. Óndutelik is of hae bie de lóchaanval óm 't laeve is gekómme of gewóndj is geraak.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/dozens-palestinians-killed-or-wounded-israeli-attack-khan-younis-hamas-says-2024-07-13/ Reuters - Gaza officials say 90 Palestinians killed as Israel targets Hamas military chief]</ref> ;12 juli * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': jeugbeuksjriefster [[Tonke Dragt]], bekindj van ónger mie de kingerroman ''[[De brief voor de koning]]'', sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2528688-jeugdboekenschrijfster-tonke-dragt-93-overleden NOS - Jeugdboekenschrijfster Tonke Dragt (93) overleden]</ref> ;9 juli * ''Europa algemein, Weitesjap'': de [[:en:Ariane 6|Ariane 6]] waert succesvol gelanceerd. Daomit kump 't Europees [[ruumdevaart]]sprogram weer op gank.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6320105/nieuwe-europese-draagraket-ariane-6-maakt-eerste-succesvolle-vlucht.html Nu.nl - Nieuwe Europese draagraket Ariane 6 maakt eerste succesvolle vlucht]</ref> ;8 juli * ''Oes-Europa'': bie Róssische raketaanvalle op versjillende [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtaej valle 36 doeje en 140 gewónje. Ónger mie e kingerkrankehoes woort geraak.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cl4y1pjk2dzo BBC - Children's hospital hit as Russian strikes kill dozens in Ukraine]</ref> ;7 juli * ''Politiek, Frankriek'': 't Links blok Nouveau Front Populaire wintj de twiede rónde van de vervreugde parlementsverkezinge (180 bis 215 zedele). [[Emmanuel Macron|Macrons]] [[liberalisme|liberaal]] alliantie [[Ensemble]] kump op de twiede plaats (150 bis 180 zedele) en 't [[Rassemblement National]] van [[Marine Le Pen]] op de derde (120 bis 150 zedele).<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/07/07/het-republikeins-front-werkt-nog-links-blok-nfp-wint-franse-parlementsverkiezingen-a4859006?t=1720391391 NRC - Links blok NFP wint verrassend Franse parlementsverkiezingen]</ref> ;4 juli * ''Politiek, Vereinig Keuninkriek'': Bie verkezinge veur 't [[Liegerhoes (Vereinig Keuninkriek)|Liegerhoes]] book de [[Arbeierspartie (Vereinig Keuninkriek)|Arbeierspartie]] 'n mónstereuverwinning. De regerende [[Conservatieve Partie (Vereinig Keuninkriek)|Conservatieve Partie]] behaolt waorsjienelik häör sjlechste rizzeltaat oets.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/ng-interactive/2024/jul/04/uk-general-election-results-2024-live-in-full The Guardian - UK general election results in full: Labour wins in landslide]</ref> ;3 juli * ''Sjport, Europa algemein'': [[Mark Cavendish]] pak zien 35e euverwinning in 'n etap in de [[Runj van Frankriek]]. Hae brik daomit 't record van [[Eddy Merckx]].<ref>Live-oetzenjing NPO 1</ref> ;2 juli * ''Politiek, Nederlandj'': 't [[kabbinèt-Schoof]] weurt beëidig. * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever en lètterkónjige [[Wim Hazeu]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan [[ALS]].<ref>[https://www.rtvutrecht.nl/nieuws/3760254/baarnse-schrijver-wim-hazeu-overleden RTV Utrecht - Baarnse schrijver Wim Hazeu overleden]</ref> ;1 juli * ''Kóns en cultuur, Zuudoes-Europa'': de [[Albanië|Albanese]] sjriever [[:nl:Ismail Kadare|Ismail Kadare]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2526890-ismail-kadare-grootmeester-van-de-albanese-literatuur-overleden NOS - Ismail Kadare, grootmeester van de Albanese literatuur, overleden]</ref> ===juni=== * ''Natuur & milieu, Midde-Oeste'': bie de [[hadj]] in [[Mekka]] ([[Saoedi-Arabië]]) sjtörve 1300 luuj ane gevolge vanne hitte inne regio.<ref>[https://nos.nl/artikel/2525866-dodental-hadj-opgelopen-tot-1300-maakt-saudi-arabie-bekend NOS - Dodental hadj opgelopen tot 1300, maakt Saudi-Arabië bekend]</ref> ;30 juni * ''Nederlands Limburg/Belsj/Duutsjlandj'': D'n ierste [[Drielenjertrein]] veurt van [[Aoke]] euver [[Mestreech]] nao [[Luuk]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2526703-eerste-drielandentrein-na-jaren-oponthoud-eindelijk-vertrokken NOS.nl - Eerste Drielandentrein na jaren oponthoud eindelijk vertrokken]</ref> * ''Politiek, Frankriek'': 't Extreemrechs [[Rassemblement National]] wintj de vervreugde parlemèntsverkezinge. ;26 juni * ''Politiek, Nederlandj'': [[Mark Rutte]], d'n demissionaire premier van Nederlandj, weurt formeel beneump tot de nuje secretair-generaal van de [[NAVO]]. Hae geit die functie per 1 oktober bekleie.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6302504/rutte-na-maandenlang-gesteggel-officieel-benoemd-tot-navo-chef.html Nu.nl - Rutte na maandenlang gesteggel officieel benoemd tot NAVO-chef]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': in [[Bolivia]] kump e gedeilte van 't leger ónger leijing van ginneraal [[:en:Juan José Zúñiga|Juan José Zúñiga]] in opsjtand en probeert daobie zittend prizzedent [[:en:Luis Arce|Luis Arce]] aaf te zette, wat aevel neet lök. Zúñiga woort daonao gearresteerd.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c288eewr1wko BBC - Bolivian police arrest leader of apparent coup attempt]</ref> ;25 juni * ''Sjport, Nederlandj'': De [[KNVB]] pak [[SBV Vitesse]] häör proflicentie aaf. Hiedoor maag de voetbalclub kómmend sezoen neet in de Ierste Devisie sjpele.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6316831/noodlijdend-vitesse-mag-geen-profvoetbal-meer-spelen-club-gaat-in-beroep.html Nu.nl - Noodlijdend Vitesse mag geen profvoetbal meer spelen, club gaat in beroep]</ref> * ''Wetensjap'': 't Chinees ruumdetuug [[Chang'e-6]] kump op Aerd trök mit e bojemmónster van d'n achterkantj van de maon.<ref>[https://www.nu.nl/tech-wetenschap/6318182/chinees-ruimtevaartuig-terug-op-aarde-met-gruis-van-achterkant-van-de-maan.html Nu.nl - Chinees ruimtevaartuig terug op aarde met gruis van 'achterkant' van de maan]</ref> ;23 juni * ''Oes-Europa'': bie [[Aasjleëg in Dagestan van juni 2024|versjillende aansjlaeg]] op 'n [[synagoog]], e pelissiebureau en twie [[kerk]]e inne sjtaej [[Derbent]] en [[Machatsjkala]] inne zujelike [[Róslandj|Róssische]] regio [[Dagestan]] valle twintig doeje, woe-ónger vieftien pelissie-agente, eine preester en veer börgers.<ref>[https://www.themoscowtimes.com/2024/06/24/what-we-know-about-church-and-synagogue-attacks-in-dagestan-a85498 The Moscow Times - What We Know About the Church and Synagogue Attacks in Dagestan]</ref> ;22 juni * ''Kóns en cultuur, Midde-Oeste'': archeologe vinje inne [[Middellandse Zie]] veure kös van [[Israel]] e 3.300 jaor aad sjip mit [[aerdwerk|aerdewerke]] kroeke, woevan de meiste nog intak zin. Veur zoewied bekind is dit 't aadste sjeepswrak oets.<ref>[https://www.nu.nl/tech-wetenschap/6317842/oudste-scheepswrak-ooit-gevonden-voor-israelische-kust-sensationele-vondst.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Oudste scheepswrak ooit gevonden voor Israëlische kust: 'Sensationele vondst']</ref> ;20 juni * ''Kóns en cultuur'': De Canadesen acteur [[Donald Sutherland]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6317730/van-psychopaat-tot-rouwende-vader-acteur-donald-sutherland-kon-alles.html Nu.nl - Van psychopaat tot rouwende vader: acteur Donald Sutherland kon alles]</ref> ;19 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[Jan Cremer]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6317448/schrijver-en-kunstenaar-jan-cremer-84-overleden.html Nu.nl - Schrijver en kunstenaar Jan Cremer (84) overleden]</ref> ;14 juni * ''Afrika'': Nao 't sjlete van 'n coalitie mit ónger mie de [[Democratische Alliantie (Zuid-Afrika)|Democratische Alliantie]] weurt [[Cyril Ramaphosa]] herkoze es presidentj van [[Zuud-Afrika]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2524628-cyril-ramaphosa-herkozen-als-president-zuid-afrika NOS.nl - Cyril Ramaphosa herkozen als president Zuid-Afrika]</ref> ;12 juni * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': In [[Haarlem]] begintj 't perces taege rapper [[Ali B]]. Hae weurt verdach van verkrachting en aanrenjing.<ref>[https://www.nu.nl/media/6315476/ali-b-25-jaar-na-beruchte-boos-uitzending-voor-de-rechter-dit-weten-we.html Nu.nl - Ali B 2,5 jaar na beruchte BOOS-uitzending voor de rechter: dit weten we]</ref> * ''Nederlandj'': De rechter deit oetsjpraok in 't perces róndj de maord op [[Peter R. de Vries]]. Twie verdachte kriege 28 jaor gevangenis, van de angere waeren 'rs drie vriegesjpraoke.<ref>[https://nos.nl/artikel/2524212-tot-28-jaar-voor-moord-op-peter-r-de-vries-drie-keer-vrijspraak NOS.nl - Tot 28 jaar voor moord op Peter R. de Vries, drie keer vrijspraak]</ref> ;11 juni * ''Kóns en cultuur'': De Franse zengeres [[Françoise Hardy]] sjtörf op 80-jäörige laeftied aan de kaelkanker.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6316501/franse-zangeres-francoise-hardy-80-na-ziekbed-overleden.html Nu.nl - Franse zangeres Françoise Hardy (80) na ziekbed overleden]</ref> ;10 juni * ''Midde-Afrika'': bie versjillende aanvalle op dörpkes in 't oeste van [[Congo-Kinshasa|Congo]] vermoorde leje vanne jihadistische terreurbeweging [[Allied Democratic Forces|ADF]] mie es 80 luuj. De ADF is gelieerd aan [[IS]] en väöl militante kómme oet buurlandj [[Oeganda]].<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/meer-dan-tachtig-doden-in-een-week-bij-aanvallen-in-congo-bewoners-voelen-zich-door-overheid-in-de-steek-gelaten~ac955bfe/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Algemeen Dagblad - Meer dan tachtig doden in een week bij aanvallen in Congo, ‘bewoners voelen zich door overheid in de steek gelaten’]</ref> ;9 juni * ''Politiek, Europa algemein'': Bie de [[Europese verkezinge]] blief de centrumrechse [[Europese Voukspartie]] de groetste fractie. De liberaal fractie [[Renew Europe]] en de [[Europese Greune Partie]] verleze väöl zedele. De nationalistisch-rechse fractie [[Identiteit en Democratie]] wintj in groete deile van [[Europa]], ónger anger door de wins van 't [[Rassemblement National]] van [[Marine Le Pen]] in [[Frankriek]] en de [[Alternative für Deutschland]]. In [[Nederlandj]] waert [[GroenLinks]]-[[PvdA]] mit 8 zedele de groetste fractie, gevolg door de [[PVV]] mit 6 zedele.<ref>[https://www.nu.nl/europese-verkiezingen/6316153/teruglezen-europese-verkiezingen-volt-haalt-tweede-zetel-in-parlement.html Nu.nl - Teruglezen Europese verkiezingen | Volt haalt tweede zetel in Parlement]</ref> * ''Belsj'': Bie algemein verkezinge blief in [[Vlaandere]] de [[N-VA]] de groetste partie, dewiel in [[Wallonië]] de centrumrechse partieë [[MR]] en [[Les Engagés]] sjterk winne. * ''Sjport'': [[Carlos Alcaraz]] wintj [[Roland Garros (toernooj)|Roland Garros]] bie de mansluuj door de finaal in vief sets (3-6, 6-5, 7-6, 1-6, 2-6) te winne van [[Alexander Zverev]]. ;8 juni * ''Midde-Oeste'': Inne [[Gazasjtroek]] waere veer Israelische giezelaers bevried door 't Israelisch leger.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd11z2j34k4o BBC - Four Israeli hostages freed in raid in central Gaza]</ref> Daobei sjtörve minder es 100 bis mie es 200 luuj.<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-under-100-palestinian-casualties-including-terrorists-in-rescue-op-hamas-claims-210-martyrs/ Times of Israel - IDF says under 100 Palestinian casualties, including terrorists, in rescue op; Hamas claims 210 ‘martyrs’]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In de [[Maos (revier)|Maas]] beej [[Lóm]] wuurt 'n lichaam gevónde. 't Betröf 't liek van 'ne 21-jäörige Pruus oet [[Nettetal]], dae same mit 'ne 22-jäörige plaatsgenoot veurige waek zóndaag vanaaf de Maaskade in [[Venlo]] in 't water spróng um 'ne [[mobiel telefoans|mobiel]] te redde dae in 't water waas gevalle.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240609_95034070 De Limburger - Gevonden lichaam in Maas bij Lomm is van vermiste Duitse man (21)]</ref> 't Lichaam van de 22-jäörige man woort d'n daag d'rveur gevónde in de Maas ter huuegte van [[Grevors]].<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/geldern/sprung-in-die-maas-toter-ist-vermisster-aus-nettetal_aid-114116949 Rheinische Post - Sprung in die Maas: Leiche identifiziert – Toter ist Vermisster aus Nettetal]</ref> * ''Sjport'': [[Iga Świątek]] wintj Roland Garros bie de vrouwluuj door in twie sets (6-2-, 6-1) te winne van [[Jasmine Paolini]]. ;7 juni * ''Weitesjap'': D'n Amerikaansen astronaut [[William Anders]], dae in 1968 mitdeeg aan de [[Apollo 8]]-missie, kump op 90-jäörige laeftied óm in e vleegtuugóngelök.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6316032/astronaut-die-wereldberoemde-foto-van-aarde-maakte-overleden-bij-vliegtuigcrash.html Nu.nl - Astronaut die wereldberoemde foto van aarde maakte overleden bij vliegtuigcrash]</ref> ;5 juni * ''Oes-Afrika'': ca. 100 luuj in 't dörpke [[:en:Wad An Nora|Wad an Nora]] inne [[Soedan]]ese regio Al-Jazirah waere vermoord door de paramilitair organisatie RSF.<ref>[https://sudantribune.com/article286609/ Sudan Tribune - RSF commits massacre in Al-Jazirah village, leaving nearly 100 dead]</ref> ;3 juni * ''Politiek, Midde-Amerika'': [[:en:Claudia Sheinbaum|Claudia Sheinbaum]] wintj mit 55 bis 60 procent van de sjtömme de [[Mexico|Mexicaanse]] prizzedentsverkezinge. Ze is doamit de ierste vrouwelike prizzedent van 't landj.<ref>[https://www.france24.com/en/americas/20240603-sheinbaum-set-to-win-mexico-election-becoming-first-female-president France 24 - Ruling leftist party candidate Sheinbaum elected Mexico's first female president]</ref> ;1 juni * ''Sjport'': [[Real Madrid]] wintj veur de vieftiende kier de [[UEFA Champions League (manslui)|UEFA Champions League]] door mit 2-0 van [[Borussia Dortmund]] te winne.<ref>[https://www.nu.nl/champions-league/6315201/real-wint-weer-champions-league-na-zege-op-dortmund-van-maatsen-en-malen.html Nu.nl - Real wint wéér Champions League na zege op Dortmund van Maatsen en Malen]</ref> ===mei=== * ''Natuur & milieu, Wes-Europa,'' 16 mei-17 mei: zjwaore raegeval en watereuverlas in de Duutsje deilsjtaat [[Saarland]], 't noordoeste van [[Frankriek]], [[Luxembörg (land)|Luxemburg]], inne [[Ardenne]] en inne [[Voere (sjtreek)|Voersjtreek]].<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240518_92193616 HBVL - LIVE. Zware overstromingen in Voeren en in Luik: “De situatie is zeer moeilijk”]</ref> In 't zude van [[Nederlands Limburg]] goof 't ouch euverlas, meh bleef de sja beperk.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240517_92672338 De Limburger - Vier campings in Limburg voor de zekerheid ontruimd: ‘Iedereen is heel ontspannen’]</ref> * ''Natuur & milieu, Oes-Afrika'': zjwaore raegeval en euversjtruiminge in [[Kenia]] mit 169 doeje en 91 vermisde es gevolg. ;30 mei * ''Vereinigde Sjtaote'': 'ne Jury verklaort [[Donald Trump]] sjöljig aan 't betaole van zwieggeld aan pornoactries [[Stormy Daniels]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6314854/donald-trump-als-eerste-oud-president-ooit-schuldig-bevonden-in-strafzaak.html Nu.nl - Donald Trump als eerste oud-president ooit schuldig bevonden in strafzaak]</ref> ;29 mei * ''Sjport'': De Nederlands-Limbörgse ruter [[Arjen Theeuwissen]] (zilver op de [[Olympische Sjpaele]] van 2000) sjtörf op 53-jäörige laeftied.<ref>[https://www.knhs.nl/nieuws/arjen-teeuwissen-plotseling-overleden KNHS - Arjen Teeuwissen plotseling overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Olympiakos Piraeus]] wintj de [[Europa Conference League]] door mit 1-0 te winne van [[Fiorentina]].<ref>Live-oetzenjing Veronica/Disney</ref> ;28 mei * ''Europa algemein, Midde-Oeste'': [[Sjpanje]], [[Noorwege]] en [[Ierlandj]] erkenne [[Palestijnse Staot|Palestina]].<ref>[https://www.nu.nl/binnenland-en-buitenland/6314613/spanje-ierland-en-noorwegen-erkennen-officieel-palestijnse-staat.html Nu.nl - Spanje, Ierland en Noorwegen erkennen officieel Palestijnse staat]</ref> ;25 mei * ''Kóns en cultuur'': Cabaretier [[Youp van 't Hek]] sjpeelt zien lèste veursjtèlling oets in 't Amsterdams [[Theater Carré]].<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6314325/minutenlang-applaus-voor-youp-van-t-hek-na-allerlaatste-show-in-carre.html Nu.nl - Minutenlang applaus voor Youp van 't Hek na allerlaatste show in Carré]</ref> ;24 mei * ''Natuur & milieu, Oceanië'': Bie 'n aerdversjuving in [[Papoea-Nuuj-Guinea]] kómme zeker 2.000 luuj óm.<ref>[https://nos.nl/artikel/2522052-papoea-nieuw-guinea-schat-dodenaantal-aardverschuiving-op-2000 NOS.nl - Papoea-Nieuw-Guinea schat dodenaantal aardverschuiving op 2000]</ref> ;22 mei * ''Sjport'': [[Atalanta Bergamo]] wintj de [[UEFA Europa League]] door mit 3-0 te winne van [[Bayer Leverkusen]]. ;19 mei * ''Sjport'': In [[Riyaad]] ([[Saoedi-Arabië]]) bókse [[Oleksandr Oesyk]] en [[Tyson Fury]] taegenein in wat 't "gevech van de iew" weurt geneump. Oesyk wintj 't gevech op punte.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6313475/usyk-wint-historische-boksstrijd-van-fury-en-grijpt-alle-wereldtitels-in-zwaargewicht.html Nu.nl - Usyk wint historische boksstrijd van Fury en grijpt alle wereldtitels in zwaargewicht]</ref> * ''Midde-Oeste'': D'n Iraanse presidentj [[Ebrahim Raisi]] (63) en ziene minister van boetelandjse zakes [[Hossein Amir-Abdollahian]] (60) kómme óm in 'nen helikoptercrash kortbie de grens mit [[Azerbeidzjan]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6313549/iraanse-president-ebrahim-raisi-omgekomen-bij-helikopterongeluk.html Nu.nl - Iraanse president Ebrahim Raisi omgekomen bij helikopterongeluk]</ref> ;16 mei * ''Sjport, Belsj'': Voetbalclub [[KV Oostenende]] vreug e faillissemènt aan.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240516_95913203 De Standaard - Voetbalclub KV Oostende vraagt faillissement aan na mislukte overname: “Zeer betreurenswaardig”]</ref> * ''Duutsjlandj'': bie 'n explosie in 'n kiosk in [[Düsseldörp]] valle drie doeje en 16 gewónje.<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/duesseldorf/blaulicht/kiosk-explosion-in-duesseldorf-flingern-identitaet-eines-brandtoten-geklaert_aid-112786459 Rheinische Post - Explosion in Düsseldorfer Kiosk: Identität eines Brandtoten geklärt – Zerstörung erschwert Ermittlungen]</ref> ;15 mei * ''Politiek, Nederlandj'': De óngerhanjelaere van [[PVV]], [[BBB]], [[VVD]] en [[NSC]] kómme mit e regeerakkaord. * ''Politiek, Midde-Europa'': De Sjlowaakse premier [[Robert Fico]] weurt denaergesjaote.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6313000/slowaakse-premier-fico-neergeschoten-en-gewond-naar-ziekenhuis-afgevoerd.html Nu.nl - Slowaakse premier Fico neergeschoten en gewond naar ziekenhuis afgevoerd]</ref> ;14 mei * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse cabaretier [[George Groot]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2520533-cabaretier-george-groot-don-quishocking-overleden NOS.nl - Cabaretier George Groot (Don Quishocking) overleden]</ref> ;13 mei * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Canadese sjriefster [[Alice Munroe]] ([[Nobelpries]] in de Literatuur 2013) sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2520506-nobelprijswinnende-schrijver-alice-munro-92-overleden NOS.nl - Nobelprijswinnende schrijver Alice Munro (92) overleden]</ref> ;12 mei * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse saxofonis [[David Sanborn]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2520379-jazzsaxofonist-david-sanborn-78-overleden NOS.nl - Jazzsaxofonist David Sanborn (78) overleden]</ref> ;11 mei * ''Kóns en cultuur, Europa algemein'': [[Nemo (arties)|Nemo]] wintj veur [[Zjwitserlandj]] 't [[Eurovisie Songfestival]] in [[Malmö]] mit 't leedje ''The code''. De editie waor óntseerd door versjillende incidente, wo-ónger de oetzunjerlike oetsjleting van de Nederlandse inzenjing [[Joost Klein]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13971/artikel/2520133-zwitserland-wint-zwaarbeladen-songfestival-nemo-eerste-non-binaire-winnaar-ooit NOS.nl - Zwitserland wint zwaarbeladen Songfestival, Nemo eerste non-binaire winnaar ooit]</ref> * ''Sjport'': [[FC Twente]] weurt [[Ieredevisie (damesvoetbal)|kampioen voetbal bie de vrouwluuj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2520083-driemaal-is-scheepsrecht-vrouwen-fc-twente-kampioen-van-nederland - Driemaal is scheepsrecht: vrouwen FC Twente kampioen van Nederland]</ref> ;10 mei * ''Oes-Europa'': Róssische troepe valle opnuuj de regio [[Charkiv]] aan vanoet 't noorde.<ref>[https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/10/russians-attack-north-of-kharkiv-ukraine The Guardian - Russians try to break through Ukrainian defence lines north of Kharkiv]</ref> ;9 mei * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rezjisseur [[Roger Corman]], veural bekèndj óm zien b-films, sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6312553/filmpionier-en-oscarwinnaar-roger-corman-op-98-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Filmpionier en Oscarwinnaar Roger Corman op 98-jarige leeftijd overleden]</ref> ;8 mei * ''Nederlands Limburg'': De rechbank in [[Remunj]] verbeujt 't gebroek van landjboewgif bie de teelt van lelies in de buurt van 'n woenwiek in [[Zaerem]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240508_94111342 De Limburger - Rechter verbiedt gebruik landbouwgif bij lelieteelt in Sevenum: kans dat omwonenden ziek worden]</ref> ;7 mei * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse producentj [[Steve Albini]], pioneer van 't [[grunge]]-geluid, sjtörf op 61-jäörige laedftied.<ref>[https://pitchfork.com/news/steve-albini-storied-producer-and-icon-of-the-rock-underground-dies-at-61/ Pitchfork - Steve Albini, Storied Producer and Icon of the Rock Underground, Dies at 61]</ref> ;6 mei * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger vèlt de sjtad [[Rafah]] binne inne zujelike [[Gazasjtrook]].<ref>[https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-war-humanitarian-aid-8659eae6e0a7362504f0aa4aa4be53e0 AP News - Hamas accepts Gaza cease-fire; Israel says it will continue talks but presses on with Rafah attacks]</ref> ;4 mei * ''Kóns en cultuur'': [[Madonna]] gief op 't sjtrandj van [[Copacabana]] ([[Rio de Janeiro]]) e konzaer veur 1,6 miljón luuj. Dit maak 't eint van de groetste konzaers oets gegaeve.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6311677/madonna-geeft-een-van-best-bezochte-concerten-ooit-16-miljoen-op-copacabana.html Nu.nl - Madonna geeft een van best bezochte concerten ooit: 1,6 miljoen op Copacabana]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse sjèlder [[Frank Stella]] sjtörf op 87-jäörige laeftied aan lymfeklierkanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240505_93704289 De Standaard - Frank Stella, de schilder die het aanzicht van abstracte kunst drastisch veranderde]</ref> ;2 mei * ''Sjport'': De Nederlandse kunssjaatsster [[Sjoukje Dijkstra]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/schaatsen/6311388/legendarische-oud-kunstschaatsster-sjoukje-dijkstra-82-overleden.html Nu.nl - Legendarische oud-kunstschaatsster Sjoukje Dijkstra (82) overleden]</ref> ===april=== * ''Natuur & milieu, Zuud-Azië'': zjwaore raegeval in [[Pakistan]] mit 143 doeje es gevolg. * ''Natuur & milieu, Midde-Oeste'': zeldzaam zjwaore raegeval en euversjtruiminge inne regio róndj de [[Perzische Golf]]. 33 luuj kómme hiebie óm 't laeve. Veural [[Oman]] waert hel getroffe. * ''Natuur & milieu, Oes-Europa, Centraal-Azië'': zjwaor euversjtruiminge inne regio róndj [[Orsk]] ([[Róslandj]]) en 't noordweste van [[Kazachstan]]. 8 luuj kómme hiebie óm 't laeve. ;30 april * ''Politiek, Midde-Amerika'': de presidentiële euverganksraod van [[Haïti]] wies veurmalig sjportminister Fritz Belizaire es nuje [[premier]] aan. Hae krieg de taak óm de orde en veiligheid in 't door bendegeweld geteisterde landj te hersjtelle.<ref>[https://nos.nl/artikel/2518791-haiti-wijst-nieuwe-premier-aan-die-orde-moet-herstellen NOS - Haïti wijst nieuwe premier aan die orde moet herstellen]</ref> ;29 april * ''Oes-Europa'': bie opgravinge in 't hoes van [[nazi]]-kopsjtök [[Hermann Göring]] in de [[Wolfsschanze]] bie [[Kętrzyn]] (veurmalig Oes-Pruse) waere vief [[skelet]]te óntdek.<ref>[https://www.spiegel.de/wissenschaft/wolfsschanze-forscher-finden-skelette-in-haus-von-hermann-goering-a-ddcc89d5-fa3b-456d-9b65-63b06907442d Der Spiegel - Forscher finden Skelette in Görings Haus ]</ref> ;27 april * ''Centraal-Europa'': In [[Murnau]] (inne [[Duutsjland|Duutsje]] deilsjtaat [[Beiere]]) waere twie Oekraïners doedgesjtoke. De verdachte, 'ne 57-jäörige Rós, waert opgepak. Volges de Oekraïense autoriteite zint de sjlachoffersj revaliderende militaire.<ref>[https://www.zdf.de/nachrichten/panorama/kriminalitaet/bayern-murnau-ukrainer-getoetet-russe-tatverdaechtig-100.html ZDF - Tote Ukrainer: Generalstaatsanwalt ermittelt ]</ref> ;21 april * ''Sjport'': [[Grace Brown]] wintj [[Luuk-Bastenake-Luuk]] bie de vrouwluuj, en [[Tadej Pogačar]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Feyenoord]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] door in de finaal mit 1-0 van [[NEC]] te winne. ;20 april * ''Politiek, Noord-Amerika'': 't [[VS|Amerikaans]] Hoes van Aafgevaerdigde geit akkoord mit e sjteunpakket van 61 miljard [[dollar]] (ca. 57 miljard [[euro]]) veur de [[Oekraïne]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13965/artikel/2517523-vs-na-maanden-akkoord-met-steunpakket-voor-oekraine-van-61-miljard-dollar NOS - VS na maanden akkoord met steunpakket voor Oekraïne van 61 miljard dollar]</ref> ;19 april * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse filosoof [[Daniel Dennett]] sjtörf op 82-jäörige laeftied aan longprobleme.<ref>[https://nos.nl/artikel/2517489-amerikaanse-filosoof-en-uitgesproken-atheist-daniel-dennett-82-overleden NOS.nl - Amerikaanse filosoof en uitgesproken atheïst Daniel Dennett (82) overleden]</ref> ;17 april * ''Sjport'': [[Stephen Williams]] wintj de [[Welzje Piel]] bie de mansluuj, en [[Katarzyna Niewiadoma]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing NOS</ref> * ''Oes-Europa'': 'n Róssische militair basis bie Dzjankoj oppe [[Krim (sjiereiland)|Krim]] waert aangevalle mit [[:nl:ATACMS|ATACMS]]-rakette. [[Oekraïne]] haet d'n aanval opgeëis. Bie d'n aanval woorte volges de Oekraïense sjtriedkrachte ónger mie veer [[:nl:S-400|S-400-lóchaafweerinstallaties]] vernetig.<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/four-russian-missile-launchers-critically-damaged-crimea-ukraine-says-2024-04-18/ Reuters - Four Russian missile launchers 'critically damaged' in Crimea, Ukraine says]</ref> ;16 april * ''Kóns en cultuur, Noord-Europa'': 't Børsen-geboew inne [[Daenemarke|Daense]] huidsjtad [[Kopenhage]] sjteit in brandj. E aantal kónswerke waert gered en nemes raak gewóndj. E groet gedeilte van 't iconische geboew geit aevel verlore.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/04/16/beursgebouw-in-brand-kopenhagen/ VRT - Brand in historisch Beursgebouw in Kopenhagen: "Helft gebouw afgebrand, waaronder iconische drakentoren en Grote Hal"]</ref> ;14 april * ''Midde-Oeste'': [[Iran]] lanceert diverse lóchaanvalle op [[Israël]] mit rakètte en drones es vergelding veur 'ne lóchaanval oppe Iraanse ambassade in [[Damascus]] op 1 april. Volges de Israelische sjtriedkrachte woorte wiedoet de meiste drones en rakètte oete lóch gehaold. 'n lóchmachbasis is leech besjadig geraak. 32 persoene rake gewóndj, woevan eine ernstig. 't Is de ierste kier det Iran 'ne direkte aanval oetveurt op Israelisch gróndjgebeed.<ref>[https://apnews.com/article/strait-of-hormuz-vessel-33fcffde2d867380e98c89403776a8ac AP News - Israel says Iran launched more than 300 drones and missiles, 99% of which were intercepted]</ref> * ''Sjport'': De Nederlenjer [[Abdi Nageeye]] wintj de [[Marathon van Rotterdam]] in 2:04:43, e nuuj Nederlands record.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6309017/abdi-nageeye-wint-marathon-van-rotterdam-in-nieuw-nederlands-record.html Nu.nl - Abdi Nageeye wint marathon van Rotterdam in nieuw Nederlands record]</ref> * ''Sjport'': [[Marianne Vos]] wint de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Tom Pidcock]] bie de mansluuj.<ref>Liveoetzending [[NOS]]</ref> * ''Sjport'': [[Bayer 04 Leverkusen]] weurt veur 't iers kampión voetbal van Duutsjlandj. Hiemit kump ouch 'n èndj aan 'n serie van ilf opeinvolgende kampiónsjappe veur [[FC Bayern München]]. ;12 april * ''Kóns en cultuur'': D'n Italiaanse mode-óntwerper [[Roberto Cavalli]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6308895/italiaanse-modeontwerper-roberto-cavalli-83-overleden.html Nu.nl - Italiaanse modeontwerper Roberto Cavalli (83) overleden]</ref> ;10 april * ''Sjport'': D'n Amerikaansen American footballer en acteur [[O.J. Simpson]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6308719/omstreden-americanfootballspeler-en-acteur-oj-simpson-76-overleden.html Nu.nl - Omstreden Americanfootballspeler en acteur O.J. Simpson (76) overleden]</ref> ;9 april * ''Europa algemein'': 't Europees Hof veur de Rechte van de Mins in [[Sjtraasburg]] kump tot de conclusie det de [[Zjwitserlandj|Zjwitserse sjtaat]] inkel minserechte haet gesjonde, ómdet e neet genoog deit taege [[klimaatopwerming|klimaatverangering]]. 't Is de iersjte zaak woe-in dees vraog behandeld waert. De oetsjpraok van 't hof haet meugelik groete gevolge; ze kènt e precedent sjeppe veur vergeliekbaar rechszake en wiejer is ze bindend.<ref>[https://www.srf.ch/news/international/sieg-fuer-klimaseniorinnen-egmr-schweiz-verletzt-menschenrechte-bei-klimafragen SRF - EGMR: Schweiz verletzt Menschenrechte bei Klimafragen]</ref> * ''Weitesjap, Nederlands Limburg'': Wetensjappers vaan de [[Universiteit vaan Mestreech]] oontdèkke wie 'nen [[eineiëgen twieling]] oontsteit.<ref>[https://nos.nl/artikel/2516187-maastrichtse-onderzoekers-ontdekken-hoe-een-eeneiige-tweeling-ontstaat NOS.nl - Maastrichtse onderzoekers ontdekken hoe een eeneiïge tweeling ontstaat]</ref> ;8 april * ''Nederlandj'': In [[Arnhem]] begintj de zaak taege zeve verdachte die betrokke zouwe zin gewaes bie 't versjtrekke van Middel X, 'n poejer woemit me [[zelfmoord]] kènt plege. Twie verdachte zint aad-besjtuursleje vanne Coöperatie Laatste Wil.<ref>[https://nos.nl/nieuwsuur/video/2515927-rechtszaak-van-start-tegen-verdachten-verstrekken-middel-x NOS - Rechtszaak van start tegen verdachten verstrekken 'Middel X']</ref> * ''Ikkenomie, Belsj'': Bösboewer [[Van Hool]] oet [[Koningshooikt]] (sjtad [[Lier (Belsj)|Lier]]) weurt failliet verklaord. [[VDL]] nump e deil van 't bedrief euver, mae ouch daobie is mer 'n fractie van de jobs gerèd.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240311_92250232 De Standaard - Liveblog Van Hool]</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2515984-vdl-neemt-deel-van-failliet-belgische-busbedrijf-van-hool-over NOS.nl - VDL neemt deel van failliet Belgische busbedrijf Van Hool over]</ref> * ''Weitesjap'': De Britse natuurkóndige [[Peter Higgs]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6308451/peter-higgs-voorspeller-van-het-goddeeltje-op-94-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Peter Higgs, voorspeller van het 'goddeeltje', op 94-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 april * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj. ;6 april * ''Sjport'': [[Lotte Kopecky]] wintj Paries-Roubaix bie de vrouwluuj. ;5 april * ''Oes-Europa'': bie 'nen [[Oekraïne|Oekraïense]] drone-aanval op e militair vleegveld in Morozovsk inne [[Róslandj|Róssische]] regio Rostov waere zes gevechtsvleegtuger vernetig. Twintig luuj waere daobie doedgemaak of rake gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2515662-russische-gevechtsvliegtuigen-vernietigd-na-droneaanval-oekraine NOS - 'Russische gevechtsvliegtuigen vernietigd na droneaanval Oekraïne']</ref> ;3 april * ''Natuur & milieu, Oes-Azië'': inne oestelike [[Taiwan]]ese sjtad Hualien vèntj 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 7,4 op de MM-sjaal plaats. Daobie valle 13 doeje en 1145 gewónje.<ref>[https://news.southcn.com/node_179d29f1ce/cfdc380820.shtml Southern News Network - 台湾花莲地震已造成13人死亡1145人受伤]</ref> ;2 april * ''Kóns en cultuur'': De Guadeloups-Franse sjriefster [[Maryse Condé]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2515175-franse-schrijfster-maryse-conde-90-overleden NOS.nl - Franse schrijfster Maryse Condé (90) overleden]</ref> ;1 april * ''Mide Oeste'': Bie 'ne [[Israel]]ische 'ne lóchaanval oppe [[Iran|Iraanse]] ambassade in [[Damascus]] kómme 16 luuj óm 't laeve, woe-ónger 'ne hoeggeplaatsde militair vanne Quds-bridgade (sjpeciaal einheid).<ref>[https://www.syriahr.com/en/330101/ SOHR - Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy]</ref> ===miert=== * ''Noord-Amerika, Europa algemein'': groetsjalige [[NAVO]]-oefening in [[Europa]]. 90.000 militaire oet 32 lenj doon mèt.<ref>[https://www.nato.int/cps/en/natohq/222847.htm Navo - Steadfast Defender 24]</ref> * ''Midde-Oeste'', 19 fibberwarie-huuj: [[Frankriek]], [[Duutsjlandj]], [[Griekelandj]] en [[Italië]] vorme 'n Europees coalitie veur handelssjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]] te besjerme ([[:en:Operation Aspides|Operation Aspides]]). Angers es de Brits-Amerikaanse operatie ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) is dees missie defensief en waere gein Houthi-doele aangevalle.<ref>[https://www.euronews.com/my-europe/2024/02/19/eu-launches-mission-aspides-to-protect-red-sea-vessels-from-houthi-attacks Euronews- EU launches mission Aspides to protect Red Sea vessels from Houthi attacks ]</ref> ;31 miert * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wint de [[Runj van Vlaandere]] bie de mansluuj, en [[Elisa Longo Borghini]] wintj bie de vrouwluuj. ;27 miert * ''Sjport'': [[Matteo Jorgenson]] wintj [[Dwars door Vlaanderen]] bie de mansluuj. [[Marianne Vos]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6306772/live-wielrennen-dwars-door-vlaanderen-vrouwen-nadert-finale-met-vos-in-kopgroep.html Nu.nl - liveblog]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Joe Lieberman]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6306897/bekende-amerikaanse-politicus-joe-lieberman-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Bekende Amerikaanse politicus Joe Lieberman op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse psycholoog en ikkenoom [[Daniel Kahneman]] ([[Nobelpries]] 2002) sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2514521-nobelprijswinnende-psycholoog-daniel-kahneman-90-overleden NOS.nl - Nobelprijswinnende psycholoog Daniel Kahneman (90) overleden]</ref> ;26 miert * ''Noord-Amerika'': Inne [[VS|Amerikaanse]] sjtad [[Baltimore]] ([[Maryland]]) is 'n brök ingesjtort nao 'n aanvaring mit e groet vrachsjip. Twie luuj kóste waere gered, zès vermisde zint dinkelik óm 't laeve gekómme.<ref>[https://www.baltimoresun.com/2024/03/26/key-bridge-collapses-into-patapsco/ The Baltimore Sun - 6 workers presumed dead; Baltimore’s Key Bridge collapses after container ship hits support column ]</ref> ;25 miert * ''Politiek, Wes-Afrika'': Oppositiekandidaat Bassirou Diomaye Faye wintj de [[Senegal]]ese prizzedentsverkezinge mit 53,7% van de sjtömme en versjleit zinne taegesjtander Amadou Ba (36,2%), dae [[premier]] waor inne regering van aaftraejend prizzedent Macky Sall.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/senegal-oppositions-faye-leads-early-presidential-election-results-2024-03-25/ Reuters - Senegal's president-elect Faye vows to govern with humility]</ref> ;24 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Hongaarsen dirizjent en componis [[Péter Eötvös]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/5d4d4c12-331f-4ff4-ab50-f6f706a122f4/peter-eotvos-toonbeeld-voor-de-jonge-generatie-overleden NPO Klassiek - Peter Eötvös, toonbeeld voor de jonge generatie, overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse rapper [[Def Rhymz]] sjtörf op 53-jäörige laeftied aan hertprobleme.<ref>[https://nos.nl/artikel/2514099-rapper-def-rhymz-53-overleden-na-hartfalen NOS - Rapper Def Rhymz (53) overleden na hartfalen]</ref> * ''Sjport'': [[Mads Pedersen]] wintj [[Gent-Wevelgem]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2514043-pedersen-verslaat-van-der-poel-in-wielerklassieker-gent-wevelgem-na-sprint-a-deux NOS.nl - Pedersen verslaat Van der Poel in wielerklassieker Gent-Wevelgem na sprint-à-deux]</ref> ;23 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Italiaanse pianis [[Maurizio Pollini]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/musici/bd210e4e-0d3f-4b38-85e9-a304d9ec2b80/maurizio-pollini NPO Radio Klassiek - Pianist Maurizio Pollini overleden (82)]</ref> ;22 miert * ''Oes-Europa'': In [[Krasnogorsk]], 'n veursjtad van [[Moskou]], weurt 'nen aansjlaag geplaeg op 'n konzaerzaal, woebie zeker 115 luuj óm 't laeve kómme en 145 luuj gewóndj rake. D'n [[Afghanistan|Afghaansen]] tak van [[IS]] eis d'n aansjlaag op.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6306293/live-moskou-zoektocht-naar-daders-gaande-dit-weekend-geen-grote-evenementen-in-heel-rusland.html Nu.nl - Liveblog]</ref> * ''Sjport'': 't Vrouwluujèlftal van [[Fortuna Zitterd]] versjleit [[Telstar (voetbalclub)|Telstar]] mit 8-0. [[Tessa Wullaert]] sjcoort zeve kier en zèt daomit e record denaer.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6306299/fortuna-aanvaller-tessa-wullaert-vestigt-nieuw-record-in-eredivisie-duel.html Nu.nl - Fortuna-aanvaller Tessa Wullaert vestigt nieuw record in Eredivisie-duel]</ref> ;20 miert * ''Zuudoes-Azië'': [[Vo Van Thuong]], de presidentj van [[Vietnam]], weurt óm e corruptiesjendal tot aaftraeje gedwónge.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6305912/president-vietnam-treedt-af-mogelijk-reden-afblazen-staatsbezoek-koningspaar.html Nu.nl - President Vietnam treedt af, mogelijk reden afblazen staatsbezoek koningspaar]</ref> ;17 miert * ''Politiek, Oes-Europa'': [[Vladimir Poetin]] wintj volges de Róssische keesraod mit zeker 87 procent van de sjtömme de [[Róslandj|Róssische]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6305520/poetin-wint-zoals-verwacht-russische-verkiezingen-en-krijgt-vijfde-termijn.html Nu.nl - Poetin wint zoals verwacht Russische verkiezingen en krijgt vijfde termijn]</ref> ;16 miert * ''Sjport'': [[Jasper Philipsen]] wintj [[Milaan-San Remo]].<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6305485/philipsen-sprint-naar-zege-milaan-san-remo-na-kopwerk-luxeknecht-van-der-poel.html Nu.nl - Philipsen sprint naar zege Milaan-San Remo na kopwerk luxeknecht Van der Poel]</ref> ;14 miert * ''Belsj'': e peleton van 't veerde Belsje zjeniebataljon van [[Amay]] ([[Provincie Luuk]]) waert opgeheve naodat ónger mie ernstig wangedraag aan 't leech is gekómme.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240314_93146425 De Standaard - Machtsmisbruik, vernederingen en slagen: Defensie schaft volledig peloton af]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse primatoloog [[Frans de Waal]] sjtörf op 75-jäörige laeftied aan maagkanker.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/03/16/de-man-die-mens-en-aap-dichter-bij-elkaar-bracht-a4193299 NRC.nl - De man die mens en aap dichter bij elkaar bracht]</ref> ;13 miert * ''Nederlandj'': [[Geert Wilders]] geuf zien ambitie veur premier van Nederlandj te waere op. Es leier van de groetste partie ([[PVV]]) waor hae de logische kandidaat.<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/artikel/5440101/geert-wilders-formatie-kabinet-torentje RTL Nieuws - Geen premier Wilders, maar wie komt er dan wel in het Torentje?]</ref> ;12 miert * ''Oes-Europa'': Róssische milities sjtaeke vanoet de [[Oekraïne]] de grens euver en rake in gevech mit 't Róssisch leger. De militante höbbe nao eige zègke e dörpke inne regio Koersk ingenome. <ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-based-russian-armed-groups-say-they-have-launched-incursion-into-russia-2024-03-12/ Reuters - Anti-Kremlin fighters launch cross-border attacks into Russia from Ukraine]</ref> * ''Belsj'': D'n extreemrechsen activis [[Dries Van Langenhove]] weurt tot ei jaor celsjtraof veroerdeild óm racisme en negationisme.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240312_92493736 De Standaard - Proces-Schild & Vrienden | Dries Van Langenhove “werkte fysiek en psychisch geweld in de hand”]</ref> ;11 miert * ''Kóns en cultuur'': [[Tom Lanoye]] krieg de [[Pries van de Nederlandse Lèttere]] toegekèndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2512359-taalvirtuoos-tom-lanoye-krijgt-prijs-der-nederlandse-letteren NOS.nl - 'Taalvirtuoos' Tom Lanoye krijgt Prijs der Nederlandse Letteren]</ref> ;10 miert * ''Politiek, Zuud-Europa'': de centrumrechtse Democratische Alliantie wintj mit 29,49 procent van de sjtömme de [[Portugal|Portugese]] parlementsverkezinge. De Socialistische Partie waert twiede en kump oet op 28,66 procent. De rechs-populistische partie Chega eindig op 18 procent en waert derde.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/portugal-schuift-op-naar-rechts-na-ruim-acht-jaar-socialisme~a2ab7e88/ AD - Portugal schuift op naar rechts na ruim acht jaar socialisme]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Op de 96e oetreiking van de [[Academy Awards]] wintj ''[[Oppenheimer (film)|Oppenheimer]]'' de pries veur bèste film. [[Cillian Murphy]] en [[Emma Stone]] waere bèste acteur en actries.<ref>[https://www.nu.nl/film/6304273/dit-zijn-de-oscarwinnaars-van-2024.html Nu.nl - Dit zijn de Oscarwinnaars van 2024]</ref> * ''Sjport'': De [[Tirreno-Adriatico]] weurt gewonne door d'n Daen [[Jonas Vingegaard]]. * ''Sjport'': [[Paries-Nice]] weurt gewonne door d'n Amerikaan [[Matteo Jorgenson]]. ;9 miert * ''Politiek, Wes-Europa'': 'n Mierderheid van de [[Iere]] sjtömp in e [[referendum]] taege de aanpassing van de [[Ierlandj|Ierse]] [[Gróndjwet]]. De Ierse premier Varadkar wilde twie amandemente doorveure, woe-in ónger anger sjteit dat ouch anger relaties es 't huwelik de basis veur 't gezin zouwe kinne zie.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-68484651 BBC - Irish referendums: Voters reject changes to family and care definition]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse popzenger [[Eric Carmen]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6304853/all-by-myself-zanger-eric-carmen-op-74-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - All By Myself-zanger Eric Carmen op 74-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 miert * ''Politiek, Naord-Europa'': [[Zjwede]] kump officieel bie de [[NAVO]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2511843-zweden-officieel-toegetreden-tot-de-navo NOS - Zweden officieel toegetreden tot de NAVO]</ref> ;6 miert * ''Midde-Oeste'': bie ne raketaanval van Houthi-rebelle op e sjip veure kós van [[Jeme]] kómme drie luuj óm 't laeve.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6304193/zeker-twee-doden-bij-eerste-fatale-aanval-van-houthi-rebellen-op-schip-bij-jemen.html Nu.nl - Zeker twee doden bij eerste fatale aanval van Houthi-rebellen op schip bij Jemen]</ref> ;5 miert * ''Oes-Europa'': bie 'nen aanval mit marien drones bie de sjtraot van Kertsj ane oeskant vanne [[Krim (sjiereiland)|Krim]] waert 't Róssisch patrouillesjip Sergej Kotov tot zinke gebrach.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511528-opnieuw-russisch-schip-tot-zinken-gebracht-op-zwarte-zee NOS - Opnieuw Russisch schip tot zinken gebracht op Zwarte Zee]</ref> * ''Midde-Amerika'': gewapende bendes besjtorme de lóchhave vanne [[Haïti]]aanse huidsjtad [[Port-au-Prince]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2511514-gewapende-bendes-proberen-vliegveld-van-haiti-over-te-nemen NOS - Gewapende bendes proberen vliegveld van Haïti over te nemen]</ref> * ''Centraal-Europa'': Bie de Teslafabriek kórtbie [[Berlien]] vèlt de sjtroum oet es gevolg van brandjsjtichting. De extreemlinkse Vulkangruppe haet d'n aansjlaag opgeëis.<ref>[https://www.morgenpost.de/vermischtes/article241817658/tesla-brandanschlag-stromausfall-berlin-brandenburg.html Berliner Morgenpost - Elon Musk reagiert – Unternehmen beziffert den Schaden]</ref> ;4 miert * ''Centraal-Europa'': 'n Bewaffnete vrauw versjanst zisj in e sjpitaal in [[Oche]]. Ze wead dursj de pliese mit sjusse jesjtopt.<ref>[https://rp-online.de/nrw/panorama/aachen-nach-grosseinsatz-in-klinik-ermittlungen-gegen-65-jaehrige_aid-108302731 Rheinische Post - Nach Großeinsatz im Aachener Luisenhospital – Ermittlungen gegen 65-Jährige ]</ref> * ''Centraal-Europa'': bie 'ne brandj in e bejaardetehoes in 't Duutsje [[Bedburg-Hau]], neet wied van [[Gennep]] en [[Nijmege]], kómme veer luuj óm 't laeve. Ouch valle 24 gewónje.<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/kleve/bedburg-hau-4-tote-bei-brand-in-altenheim-in-qualburg-ursache-unklar_aid-108209205 Rheinische Post - Ermittlungen gegen Bewohner nach Brandtragödie in Altenheim]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer en traineur [[Kees Rijvers]] sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6303915/voetbalicoon-en-oud-bondscoach-kees-rijvers-op-97-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voetbalicoon en oud-bondscoach Kees Rijvers op 97-jarige leeftijd overleden]</ref>{{doedbekèndj}} ;3 miert * ''Wes-Afrika'': in 't noorde van [[Burkina Faso]] waere drie dörper aangevalle door ónbekinde sjötters. Daobie waere meugelik 170 luuj doedgemaak.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511283-schutters-executeren-170-mensen-in-burkina-faso-zegt-aanklager NOS - Schutters executeren 170 mensen in Burkina Faso, zegt aanklager]</ref> * ''Midde-Amerika'': Inne [[Haïti]]aanse huidsjtad [[Port-au-Prince]] valle gewapende bendes de groete gevangenis van 't landj aan. Väöl gedetineerde óntsjnappe, woe-ónger wichtige bendeleje. Ouch waere luuj doedgemaak.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511346-grootste-gevangenis-haiti-bestormd-zeker-honderden-gevangenen-bevrijd NOS - Grootste gevangenis Haïti bestormd, 'zeker honderden gevangenen bevrijd']</ref> ;2 miert * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': In 't kader van 't projek "Heel [[Heerlen]] graaft" woeëde seër d'r september veurig joar mieë es 8500 artefakte oet vuurnamelig de [[Romeinse tied in de Limburge|Romeinse Tied]] gevónge.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2574018/heel-heerlen-graaft-8500-romeinse-vondsten 1limburg - Heel Heerlen Graaft: 8500 Romeinse vondsten ]</ref> * ''Sjport'': [[Tadej Pogačar]] wintj de [[Strade Bianche]] bie de mansluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511136-heroische-zege-pogacar-in-strade-bianche-aangekondigde-solo-van-81-kilometer-slaagt NOS.nl - Heroïsche zege Pogacar in Strade Bianche: aangekondigde solo van 81 kilometer slaagt]</ref> [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://www.touretappe.nl/strade-bianche-donne-2024/ Touretappe.nl - Strade Bianche Donne 2024]</ref> ;1 miert * ''Politiek, Centraal- en Oes-Europa'': [[Róslandj]] publiceert e aafgeloesterd gesjprek vanne Duutsje lóchmach. 't Gesjprek ging euver de lievering van Taurus-kruutsrakette veur 't Oekraïens leger.<ref>[https://www.welt.de/politik/deutschland/article250369030/Bundeswehr-Spionage-Ernste-Angelegenheit-Scholz-verspricht-Aufklaerung-zu-Luftwaffen-Mitschnitt.html Welt - Verteidigungsministerium bestätigt Spionagefall – Scholz verspricht Aufklärung]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse mode-óntwerpster [[Iris Apfel]] sjtörf op 102-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6303621/amerikaanse-mode-icoon-met-grote-bril-iris-apfel-op-102-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse mode-icoon met grote bril Iris Apfel op 102-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Japanse [[manga|sjtripteikenaer]] [[Akira Toriyama]] (veural bekèndj van de serie ''[[Dragon Ball]]'') sjtörf op 68-jäörige laeftied aan 'n acute harrebleujing.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6304387/dragon-ball-maker-akira-toriyama-op-68-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Dragon Ball-maker Akira Toriyama op 68-jarige leeftijd overleden]</ref> ===fibberwarie=== * ''Midde-Oeste'', 19 fibberwarie-huuj: [[Frankriek]], [[Duutsjlandj]], [[Griekelandj]] en [[Italië]] vorme 'n Europees coalitie veur handelssjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]] te besjerme ([[:en:Operation Aspides|Operation Aspides]]). Angers es de Brits-Amerikaanse operatie ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) is dees missie defensief en waere gein Houthi-doele aangevalle.<ref>[https://www.euronews.com/my-europe/2024/02/19/eu-launches-mission-aspides-to-protect-red-sea-vessels-from-houthi-attacks Euronews- EU launches mission Aspides to protect Red Sea vessels from Houthi attacks ]</ref> * ''Nederlands Limburg, politiek, sjport'': In de raod van [[Vols]] weurt e veursjtèl besjpraoke óm amateurkoerse in de gemeinte te verbeje of te bepèrke.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240219_97544920 De Limburger - Grote wielertoertochten blijven toch welkom in Vaals: opluchting bij organisatoren]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud-Amerika'': bie bósbrenj inne [[Chili|Chileense]] regio Valparaíso valle zeker 131 doeje.<ref>[https://www.jpost.com/international/article-785347 The Jerusalem Post - Forest fires kill 131 in Chile's worst disaster since 2010 earthquake]</ref> * ''Zuud-Amerika'': ónrös in [[Ecuador]] door bendegeweld. * ''Wes-Europa'', medio jannewarie-huuj: boereproteste op 't [[Belsj]] en in [[Frankriek]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6299767/arrestaties-bij-boerenprotesten-in-frankrijk-ook-in-belgie-weer-acties.html Nu.nl - Arrestaties bij boerenprotesten in Frankrijk, ook in België weer acties]</ref> * ''Politiek, Duutsjland'': groetsjalige demonstraties taege de [[AfD]] en rechsextremisme in 't algemein.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/demonstrationen-gegen-rechts-106.html Tagesschau - Hunderttausende setzen "ein klares Signal"]</ref> ;27 fibberwarie * ''Nederlandj'': Crimmeneel [[Ridouan Taghi]] krieg in 't [[Marengoperces]] 'n laeveslang gevangenissjtraof opgelag veur de opdrach tot zès liquidaties.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6302680/levenslang-voor-ridouan-taghi-en-2-anderen-voor-reeks-moorden-in-monsterproces-marengo.html Nu.nl - Levenslang voor Ridouan Taghi en 2 anderen voor reeks moorden in monsterproces Marengo]</ref> * ''Centraal-Europa'': [[Rote Armee Fraktion|RAF-terroriste]] Daniela Klette waert opgepak inne Duutsje huidsjtad [[Berlien]]. Ze waert ónger mie verdach van zes roufeuvervalle. Ouch 'ne twiede verdachte waert gearresteerd.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/raf-klette-festnahme-102.html Tagesschau - Ex-RAF-Terroristin Klette in Untersuchungshaft]</ref> ;26 fibberwarie * ''Politiek, Centraal-Europa, Noord-Europa'': 't [[Hongarije|Hongaars]] parlement sjtömp in mit 't [[NAVO]]-lidmaatsjap van [[Zjwede]]. Daomit kènt 't Scandinavische landj toetraeje tot 't bondgenootsjap.<ref>[https://nos.nl/artikel/2510482-parlement-hongarije-stemt-in-met-navo-lidmaatschap-zweden NOS - Parlement Hongarije stemt in met NAVO-lidmaatschap Zweden]</ref> * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': ane zuudkantj van 't veurmalige [[Noord-Holland]]se eilandj [[Marke (eilandj)|Marke]] waere reste van 'ne [[terp]] gevónje. De terp woort inne 18e iew verzjwolge door de [[Zujerzie]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2510508-archeologische-vondst-bij-dijkversterking-marken-blijkt-van-verdronken-werf NOS - Archeologische vondst bij dijkversterking Marken blijkt van 'verdronken werf']</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': De Britse bankier [[Jacob Rothschild]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/lord-jacob-rothschild-dead-dies-b2502502.html Independent.co.uk - Lord Jacob Rothschild: Financier dies aged 87]</ref> ;25 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse gangsterrapper [[Bigidagoe]] (Denzel Silos) weurt op 26-jäörige laeftied doedgesjote.<ref>[https://www.parool.nl/nieuws/danzel-silos-rapper-bigidagoe-26-van-rapformatie-zone-6-doodgeschoten-bij-station-sloterdijk~b35c154e/ Het Parool - Danzel Silos, rapper Bigidagoe (26) van rapformatie Zone 6, doodgeschoten bij station Sloterdijk]</ref> * ''Sjport'': [[Wout Van Aert]] wintj [[Kuurne-Brussel-Kuurne]]. ;24 fibberwarie * ''Sjport'': [[Jan Tratnik]] wintj [[Omloop Het Nieuwsblad]] bie de mansluuj, en [[Marianne Vos]] wintj bie de vrouwluuj. * ''Kóns en cultuur'': De Canadesen acteur [[Kenneth Mitchell]] sjtörf op 49-jäörige laeftied aan [[ALS]].<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6302932/star-trek-acteur-kenneth-mitchell-49-overleden.html Nu.nl - Star Trek-acteur Kenneth Mitchell (49) overleden]</ref> ;23 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriefster [[Kim Moelands]] sjtörf op 48-jäörige laeftied aan [[tejsjliemkrenkde]].<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6302902/auteur-kim-moelands-op-48-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Auteur Kim Moelands op 48-jarige leeftijd overleden]</ref> ;22 fibberwarie * ''Centraal-Europa, politiek'': [[Duutsjlandj]] legaliseert recreatief gebroek van [[cannabis]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/bundestag-cannabis-teillegalisierung-100.html Tagesschau.de - Teil-Legalisierung von Cannabis beschlossen]</ref> * ''Centraal-Europa'': De [[Oesteriek]]se aad-bondskanseleer [[Sebastian Kurz]] waert veroerdeild tot 'n veurwaerdelike celsjtraof van 8 maonde waeges meineid.<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/europa/sebastian-kurz-verurteilung-100.html Tagesschau.de - Schuldspruch für Österreichs Ex-Kanzler Kurz]</ref> * ''Zuud-Europa'': bie 'ne flatbrandj inne Oes-[[Sjpaanje|Sjpaanse]] sjtad [[Valencia]] valle zeker 10 doeje.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/02/22/brand-gebouw-valencia/ VRT - https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/02/22/brand-gebouw-valencia/]</ref> - ;20 fibberwarie * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Andreas Brehme]] sjtörf op 63-jäörige laeftied aan 'nen hertsjtilsjtandj.<ref>[https://www.bz-berlin.de/sport/fussball/wm-held-andreas-brehme-ist-tot BZ Berlin - WM-Held Andreas Brehme ist tot!]</ref> * ''Oes-Europa'': bie 'ne Oekraïense raketaanval op e militair oefeterrein in bezet gebeed inne oblas [[Dontesk (oblas)|Donetsk]] waere 65 Róssische militaire doedgemaak.<ref>[https://www.hln.be/buitenland/65-russische-militairen-in-een-klap-gedood-door-himars-aanval-ze-stonden-opgelijnd-te-wachten-op-hun-commandant~a35e62cc/ HLN - 65 Russische militairen in één klap gedood door Himars-aanval: “Ze stonden opgelijnd te wachten op hun commandant”]</ref> ;17 fibberwarie * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens leger trek zich truuk oet [[Avdiivka]]. Róssische troepe neme de sjtad in.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-68323366 BBC News - Avdiivka: Ukraine troops leave embattled eastern town]</ref> * ''Nederlandj'': In [[Den Haag]] löp 'n confrontatie tösje veur- en taegesjtenjers van 't [[Eritrea|Eritrees]] rezjiem compleet oet de handj. 't Geweld en de materieel sjaoj zeen óngezeen.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6301958/me-grijpt-in-met-traangas-bij-rellen-groepen-eritreeers-in-den-haag.html Nu.nl - ME grijpt in met traangas bij rellen groepen Eritreeërs in Den Haag]</ref> ;16 fibberwarie * ''Oes-Europa'': De Róssische politicus [[Aleksej Navalni]] kump óm in e sjtraofkamp.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/russische-ambassade-na-dood-navalny-nederlandse-beschuldigingen-absoluut-onwaar~aaf7849c/ AD - Russische ambassade na dood Navalny: 'Nederlandse beschuldigingen absoluut onwaar’]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[NedCar]] sjtop mit de productie van auto's. Officieel geit 't febrik neet toe.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2564901/l1mburg-centraal-nedcar-einde-van-een-tijdperk 1Limburg - L1mburg Centraal: Nedcar: einde van een tijdperk]</ref> ;15 fibberwarie * ''Zuud-Europa'': [[Griekelandj]] legaliseert 't [[homohuwelik]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2509039-griekenland-legaliseert-homohuwelijk-ondanks-weerstand-orthodoxe-kerk NOS - Griekenland legaliseert homohuwelijk, ondanks weerstand orthodoxe kerk]</ref> ;14 fibberwarie * ''Oes-Europa'': bie 'nen aanval mit marien drones inne [[Zjwarte Zie]] kórtbie de [[Krim (sjiereiland)|Krim]] waert 't Róssisch landingssjip ''Caesar Kunikov'' tot zinke gebrach.<ref>[https://web.archive.org/web/20240215221653/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5434862/zwarte-zee-vloot-caesar-kunikob RTL - Opnieuw groot Russisch oorlogsschip tot zinken gebracht bij de Krim]</ref> ;13 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': In [[Venlo]] wuuert de [[boerebroelof]] georganiseerd door de Molukse gemeinschap.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240213_96706256 De Limburger - Venlose Boerebroélof is ook in Molukse handen zo traditioneel als wat: ‘Zo hoort het ook, want we zijn gewoon Venlonaren’]</ref> ;12 fibberwarie * ''Belsj Limburg'': bie e verkiersóngelök in [[Audsberge]] kump 'ne 20-jäörige man óm 't laeve. Drie luuj rake gewóndj.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240212_94345621 HBVVL - 20-jarige jongeman verongelukt in Oudsbergen, mama (38) en twee kinderen (5 en 9) gewond]</ref> * ''Politiek, Noord-Europa'': De centrum-rechse kandidaat Alexander Stubb wint de [[Finland|Finse]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.helsinkitimes.fi/finland/finland-news/politics/24888-stubb-beats-haavisto-in-finland-s-closest-ever-presidential-election.html Helsinki Times - Stubb beats Haavisto in Finland’s closest-ever presidential election]</ref> ;11 fibberwarie * ''Sjport'': [[Ivoriaons hierevoetbalèlftal|Ivoorkös]] wintj 't [[Afrikaans kampioensjap hierevoetbal]] door in 't finaal mit 2-1 van [[Nigeriaons hierevoetbalèlftal|Nigeria]] te winne.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6301150/live-afrika-cup-dolle-vreugde-in-abidjan-na-eindzege-ivoorkust-winnende-goal-haller.html Nu.nl - Live Afrika Cup | Dolle vreugde in Abidjan na eindzege Ivoorkust, winnende goal Haller]</ref> * ''Sjport'': De Keniaansen atleet [[Kelvin Kiptum]], waereldrecordhauwer op de [[marathon (loupe)|marathon]], kump op 24-jäörige laeftied óm bie 'n aanvaring.<ref>[https://nos.nl/artikel/2508501-wereldrecordhouder-op-de-marathon-kelvin-kiptum-24-overleden-bij-ongeluk NOS.nl - Wereldrecordhouder op de marathon Kelvin Kiptum (24) overleden bij ongeluk]</ref> * ''Sjport'': De [[Kansas City Chiefs]] winne de 58e editie van de [[Super Bowl]] door [[San Francisco 49ers]] mit 25-22 te versjlaon.<ref>[https://nos.nl/artikel/2508507-kansas-city-chiefs-na-spannend-gevecht-opnieuw-winnaar-super-bowl NOS.nl - Kansas City Chiefs na spannend gevecht opnieuw winnaar Super Bowl]</ref> ;10 fibberwarie * ''Sjport'': [[Qatarees hierevoetbalèlftal|Qatar]] wintj 't [[Aziatisch kampioensjap hierevoetbal]] door in 't finaal mit 3-1 van [[Jordaans hierevoetbalèlftal|Jordanië]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2508316-qatar-prolongeert-aziatisch-kampioenschap-dankzij-goochelende-penaltynemer NOS.nl - Qatar prolongeert Aziatisch kampioenschap dankzij goochelende penaltynemer]</ref> ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Japanse popzenger [[Damo Suzuki]], veural bekèndj van de Duutsje band [[Can (band)|Can]], sjtörf op 74-jäörige laeftied aan [[dermkanker]].<ref>[https://oor.nl/news/can-legende-damo-suzuki-is-op-74-jarige-leeftijd-overleden/ OOR.nl - Can-zanger Damo Suzuki op 74-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 fibberwarie * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie twie explosies inne [[Pakistan|Pakistaanse]] provincie Beloetsjistan valle zeker 26 doeje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6300689/zeker-26-doden-bij-aanslagen-in-pakistan-op-dag-voor-verkiezingen.html Nu.nl - Zeker 26 doden bij aanslagen in Pakistan op dag voor verkiezingen]</ref> ;6 fibberwarie * ''Nederlandj'': 't [[NSC]] sjtap oet de óngerhanjelinge euver e rechs kabbinèt mit [[PVV]], [[VVD]] en [[BBB]]; veurman [[Pieter Omtzigt]] zaet det de partie neet in zoe'n regering geit.<ref>[https://nos.nl/collectie/13962/artikel/2507827-voor-nsc-is-deze-formatieronde-ten-einde-houdt-mogelijkheden-open NOS.nl - Voor NSC is deze formatieronde ten einde, houdt mogelijkheden open]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Japansen dirizjent [[Seiji Ozawa]] sjtörf op 88-jäörige laeftied aan de krenkde van Alzheimer.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/9d882ebd-fc7c-4be7-b915-5036ff84e4a2/dirigent-seiji-ozawa-88-overleden NPO Klassiek - Dirigent Seiji Ozawa (88) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[country]]zenger [[Toby Keith]] sjtörf op 62-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2507814-country-ster-toby-keith-62-overleden NOS.nl - Country-ster Toby Keith (62) overleden]</ref> * ''Zuud-Amerika'': De [[Chili|Chileense]] politicus [[Sebastián Piñera]] kump op 74-jäörige laeftied óm in 'nen helikoptercrash.<ref>[https://nos.nl/artikel/2507841-chileense-oud-president-pinera-omgekomen-bij-helikoptercrash NOS.nl - Chileense oud-president Piñera omgekomen bij helikoptercrash]</ref> ;5 fibberwarie * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Dries van Agt]] ([[KVP]], [[CDA]]), [[Lies vaan premiers vaan de Nederlen|premier]] vam 1977 tot 1982, sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6286503/oud-premier-dries-van-agt-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Oud-premier Dries van Agt op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;4 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse radio-deejay [[Jan van Veen]], veural bekèndj van 't program ''[[Candlelight]]'', sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6300302/radio-dj-en-candlelight-presentator-jan-van-veen-79-overleden.html Nu.nl - Radio-dj en Candlelight-presentator Jan van Veen (79) overleden]</ref> ;3 fibberwarie * ''Oes-Europa'': bie 'ne raketaanval op de door [[Róslandj]] bezatte Oekraïense sjtad [[Lysytsjansk]] kómme zeker drie hoeëggeplaatsde separatiste vanne [[Volksrippebliek Loehansk]] óm 't laeve.<ref>[https://eng.obozrevatel.com/section-war/news-ukrainian-armed-forces-strike-on-lysychansk-eliminated-minister-of-emergency-situations-and-two-lpr-deputies-details-emerged-05-02-2024.html Oboz.ua - Ukrainian armed forces strike on Lysychansk eliminated "Minister of Emergency Situations" and two "LPR deputies": details emerged]</ref> * ''Politiek, Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': [[Sinn Féin]]-politicus Michelle O'Neill waert beneump tot premier van [[Noord-Ierlandj]]. Daomit kump veur 't iers 'n rippeblikeinse aan de mach in 't landj.<ref>[https://www.breakingnews.ie/ireland/live-powersharing-returns-in-northern-ireland-1584037.html Breakingnews.ie - Live: Powersharing returns in Northern Ireland as Michelle O'Neil becomes First Minister]</ref> * ''Zuud-Europa'': [[Vittorio Emanuele (kroenprins)|Vittorio Emanuele]], de lèste kroenprins van [[Italië]], sjtörf op 86-jäörige laeftied in ballingsjap.<ref>[https://nos.nl/artikel/2507419-laatste-kroonprins-van-italie-overleden NOS.nl - Laatste kroonprins van Italië overleden]</ref> ;2 fibberwarie * ''Midde-Oeste'': bie [[VS|Amerikaanse]] lóchaanvalle op versjillende militair doele in [[Irak]] en [[Syrië]] waere teentalle pro-Iraanse militante en meugelik ouch börgers doedgemaak. Teentalle luuj rake gewóndj en väöl militair doele waere vernetig. De aanvalle zint 'n vergelding veur de drone-aanval op Amerikaanse soldaote in Jordanië van veurige waek.<ref>[https://www.zeit.de/politik/ausland/2024-02/usa-syrien-irak-angriffe-schaeden Die Zeit - US-Angriffe in Syrien und dem Irak töten offenbar 45 Menschen]</ref> ;1 fibberwarie * ''Politiek, Wes-Azië'': [[Armenië]] sjlut zich aan bie 't Internationaal Sjtraofhof in [[Den Haag]]. Daomit verplich 't zich óm de Róssische prizzedentj [[Vladimir Poetin]] te arrestere. Dees gebeurtenis is teikenend veur de versjlechterde diplomatieke relatie tösje bei lenj. Wiejer probeert Armenië zich hiemit te besjerme taege nuuj militair ambities van [[Azerbeidzjan]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2492752-armenie-sluit-zich-aan-bij-internationaal-strafhof-tot-irritatie-van-rusland NOS - Armenië sluit zich aan bij Internationaal Strafhof, tot irritatie van Rusland]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In de [[Maas]] bie [[Kessel]] wuuert 'n lichaam gevónge.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240202_95810939 De Limburger - Stoffelijk overschot aangetroffen in de Maas bij camping in Kessel]</ref> ===jannewarie=== * ''Zuud-Amerika'': ónrös in [[Ecuador]] door bendegeweld. * ''Wes-Europa'', medio jannewarie-huuj: boereproteste op 't [[Belsj]] en in [[Frankrijk]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6299767/arrestaties-bij-boerenprotesten-in-frankrijk-ook-in-belgie-weer-acties.html Nu.nl - Arrestaties bij boerenprotesten in Frankrijk, ook in België weer acties]</ref> * ''Politiek, Duutsjland'': groetsjalige demonstraties taege de [[AfD]] en rechsextremisme in 't algemein.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/demonstrationen-gegen-rechts-106.html Tagesschau - Hunderttausende setzen "ein klares Signal"]</ref> * ''Natuur & milieu, Wes-Europa'', eind december-medio jannewarie: aanhajende raegeval in groete deile van [[Wes-Europa]] en [[:de:Weihnachtshochwasser 2023|hoegwater]] in deile van Noord- en Oes-Duutsjland. * ''Midde-Oeste'', 18 december-huuj: 'n internasjonaal coalitie ónger leijing vanne [[VS]] ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) besjermp sjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]]. ;31 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': In de [[Maas]] beej [[Velde]] wuuert 'n lichaam gevónde.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2548556/lichaam-vermiste-man-uit-velden-aangetroffen-in-maas 1limburg - Lichaam vermiste man uit Velden aangetroffen in Maas]</ref> ;30 jannewarie * ''Politiek, Zuud- en Centraal-Azië'': De [[Pakistan|Pakistaanse]] aad-premier Imran Khan waert veroerdeild tot teen jaor cel vanwaege 't lekke van sjtaatsgeheime.<ref>[https://nos.nl/artikel/2506845-pakistaanse-oud-premier-khan-moet-tien-jaar-cel-in-voor-lekken-staatsgeheimen NOS - Pakistaanse oud-premier Khan moet tien jaar cel in voor lekken staatsgeheimen]</ref> ;29 jannewarie * ''Nederlandj'': bie 'n explosie in [[Rotterdam]] rake twie luuj gewóndj en kómme zeker drie persoene óm 't laeve.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6300006/alles-wijst-erop-dat-ook-derde-vermiste-onder-puin-rotterdams-pand-is-gevonden.html Nu.nl - Alles wijst erop dat ook derde vermiste onder puin Rotterdams pand is gevonden]</ref> ;28 jannewarie * ''Belsj'': bie e óngelök mit e vleegmesjien ter huuegde van [[Spa]] in de [[Luuk (provincie)|provincie Luuk]] kómme twie inzittende óm 't laeve.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240128_95072409 De Limburger - Twee doden bij crash met klein vliegtuig in Spa]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'ne drone-aanval op 'n militair basis in [[Jordanië]] waere drie Amerikaanse soldaote doedgemaak, 47 luuj rake gewóndj. Aanvalle op Amerikaanse militaire in 't Midde-Oeste kómme dökker veur saer 't begin van de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2024)|oorlog in Gaza en Israel]], meh dit is de ierste kier dat ouch soldaote zint ómgekómme. Achter de aanvalle zit de pro-Iraanse terreurorganisatie Islamitisch Verzet.<ref>[https://www.reuters.com/world/biden-says-three-us-service-members-killed-drone-attack-us-forces-jordan-2024-01-28/ Reuters- Three US troops killed, up to 34 injured in Jordan drone strike linked to Iran]</ref> * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': milieuactiviste bekogele de ''[[Mona Lisa]]'' in 't Louvre in [[Paries]] mit [[sóp]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2506583-milieuactivisten-gooien-soep-naar-mona-lisa NOS - Milieuactivisten gooien soep naar Mona Lisa]</ref> * ''Sjport'': D'n Italiaan [[Jannik Sinner]] wintj d'n Australian Open door in vief sets (3-6 3-6 6-4 6-4 6-4) te winne van de Rus [[Dimitri Medvedev]].<ref>[https://www.gazzetta.it/Tennis/atp/slam/australian-open/28-01-2024/sinner-batte-medvedev-e-vince-l-australian-open-3-6-3-6-6-4-6-4-6-3.shtml La Gazzetta dello Sport - Sinner nella storia! Rimonta e vince l’Australian Open al 5° set]</ref> ;27 jannewarie * ''Sjport'': [[Aryna Sabalenka]] wintj [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-3, 6-2) te winne van [[Zheng Qinwen]].<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6299293/live-australian-open-reacties-na-tweede-australian-open-titel-op-rij-voor-sabalenka.html Nu.nl - Live Australian Open | Reacties na tweede Australian Open-titel op rij voor Sabalenka]</ref> ;26 jannewarie * ''Midde-Oeste'': versjillende leng sjtoppe tiedelik mit 't sjteune van de UNRWA, de [[VN]]-organisatie veur hölp aan Palestiene, vanwaege meugelike betrokkeheid bie de terroristische aansjlaeg in [[Israel]] op 7 oktober 2023.<ref>[https://www.reuters.com/world/britain-italy-finland-pause-funding-un-refugee-agency-gaza-2024-01-27/ Reuters - More countries pause funds for UN Palestinian agency]</ref> * ''Midde-Oeste'': In 'n door [[Zuud-Afrika]] aangesjpanne zaak reup 't internationaal Gerechshof in [[Den Haag]] [[Israel]] op óm 'n [[genocide]] op Palestiene inne [[Gazasjtrook]] te veurkómme. [[Hamas]] mót alle giezelaers vrielaote.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2506337-tussenvonnis-internationaal-gerechtshof-israel-moet-genocide-in-gaza-voorkomen NOS - Tussenvonnis Internationaal Gerechtshof: Israël moet genocide in Gaza voorkomen]</ref> ;25 jannewarie * ''Noord-Amerika'': Inne [[VS|Amerikaanse]] sjtaat [[Alabama]] waert Kenneth Eugene Smith, veroerdeild veur de moord op Elizabeth Sennett in [[1989]], [[doeadstraof|geëxecuteerd]] door middel van [[sjtiksjtof]]. 't Is de ierste kier dat dees methode inne VS waert toegepas.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-us-canada-68089279 BBC - Kenneth Eugene Smith: US inmate faces first nitrogen execution after losing last-minute appeals]</ref> ;23 jannewarie * ''Politiek, Wes-Azië, Noord-Europa'': 't [[Törkieje|Törks]] parlement sjtömp in mit 't [[NAVO]]-lidmaatsjap van [[Zjwede]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2505991-turks-parlement-stemt-in-met-navo-lidmaatschap-zweden NOS - Turks parlement stemt in met NAVO-lidmaatschap Zweden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsje producentj [[Frank Farian]], veural bekèndj es de man achter [[Boney M.]], sjtörf op 82-jäörige laeftied. ;22 jannewarie * ''Nederlands & Belsj Limburg, Kóns en Cultuur'': "Limburgse [[vla]]" krieg 'ne besjermde sjtatus en waert door de [[EU]] officieel erkind es sjtreekproduk. Allein vla dae in [[Belsj Limburg|Belsj]] of [[Nederlands Limburg]] gebakke is moog dae naam drage. Wiejer waere ónger mie eise gesjteld aan de receptuur. * ''Midde-Oeste'': in 't midde vanne [[Gazasjtrook]] kómme 21 Israelische soldaote óm 't laeve bie e incident woebie twie geboewe insjtorte es gevolg 'n explosie.<ref>[https://www.timesofisrael.com/in-deadliest-incident-of-gaza-combat-21-soldiers-killed-as-buildings-collapse-in-blast/ Times of Israel - In deadliest incident of Gaza combat, 21 soldiers killed as buildings collapse in blast]</ref> * ''Zuud-Azië'': Premier [[Narendra Modi]] deit d'n [[Ayodhya Ram Modhir|Tempel van Ram]] in [[Ayodhya]] aop. De boew waor henjig ómsjtraeje, ónger mie ómdet 'r op de plaats van 'n aafgebrende moskee sjteit.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-india-68003095 BBC News - Ayodhya Ram Mandir: India PM Modi inaugurates Hindu temple on razed Babri mosque site]</ref> * ''Sjport'': D'n Italiaanse voetballer [[Gigi Riva]], nog ummer topsjcoorder van 't [[Italiaons hierevoetbalèlftal|nationaal ilftal]], sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/22-01-2024/morto-gigi-riva-aveva-79-anni.shtml La Gazzetta dello Sport - Calcio in lutto: è morto Gigi Riva. Aveva 79 anni, è stato un mito del Cagliari e della Nazionale]</ref> ;21 jannewarie * ''Politiek, Noord-Amerika'': [[Ron DeSantis]] sjtap oet de prizzedentsrace. Hae sjteunt [[Donald Trump]] in zien kandidatuur, dae väöl populairder is binne de [[Rippeblikeinse Partie]].<ref>[https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/ron-desantis-planning-drop-presidential-bid-sunday-rcna134953 NBC News - Ron DeSantis suspends his presidential bid and endorses Trump]</ref> * ''Sjport'': De Brit [[Stephen Williams]] wintj de [[Tour Down Under]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2505664-williams-wint-slotetappe-en-klassement-tour-down-under-lemmen-mee-met-de-sterksten NOS.nl - Williams wint slotetappe en klassement Tour Down Under, Lemmen mee met de sterksten]</ref> ;20 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse regisseur [[Norman Jewison]] sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6298775/veel-bekroonde-filmregisseur-norman-jewison-97-overleden.html Nu.nl - Veel bekroonde filmregisseur Norman Jewison (97) overleden]</ref> ;19 jannewarie * ''Weitesjap'': de lander [[:en:Smart Lander for Investigating Moon|SLIM]] van 't Japanse [[ruumdevaart]]agentsjap JAXA maak 'n succesvol landing oppe [[maon]]. [[Japan]] is daomit 't viefde landj wat e ruumdevaartuug nao de maon bringk.<ref>[https://web.archive.org/web/20240120142455/https://gotimesnews.com/japans-slim-mission-moon-sniper-landing-mission/ Go Times News - Japan’s lunar lander reaches the moon but is rapidly losing power, space agency says]</ref> * ''Sjport'': D'n Amerikaanse [[golf (sport)|golver]] [[Jack Burke]] sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6298461/amerikaanse-golfgrootheid-jack-burke-100-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse golfgrootheid Jack Burke (100) overleden]</ref> ;18 jannewarie * ''Zuud- en Centraal-Azië'': [[Pakistan]] vèlt Beloetsjische separatisten aan in 't zuudoeste van [[Irak]]. Nege luuj kómme óm 't laeve. De aanval is 'n reaksie op de Iraanse aanval op Pakistaanse terroriste.<ref>[https://apnews.com/article/pakistan-iran-air-force-strikes-638f2ee4ccfb1a56d26e8f28f7e91699 AP News - Pakistani retaliatory strikes in Iran kill at least 9, raising tensions along border]</ref> * ''Sjport'': De Canadesen atleet [[Shawn Barber]] sjtörf op 29-jäörige laeftied aan 'n ónbekènde krenkde.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6298340/voormalig-wereldkampioen-polsstokhoogspringen-shawn-barber-29-overleden.html Nu.nl - Voormalig wereldkampioen polsstokhoogspringen Shawn Barber (29) overleden]</ref> ;17 jannewarie * ''Economie, Belsj Limburg'': 't [[Sappi]]-pepierfebrik in [[Laoneke]] geit toe. 6000 luuj verlere hiemit hunne job.<ref>[https://web.archive.org/web/20240119210846/https://drukwerkindemarge.org/nieuws/papierfabriek-sappi-lanaken-definitief-gesloten/ Drukwerk in de marge - Papierfabriek Sappi Lanaken definitief gesloten]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Bennie Muller]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2505280-voormalig-ajax-en-oranje-voetballer-bennie-muller-85-overleden NOS - Voormalig Ajax- en Oranje-voetballer Bennie Muller (85) overleden]</ref> ;16 jannewarie * ''Weitesjap'': Sjinese weitesjappers klone mit sukses 'ne [[resusaap]], 'n soort wat väöl liekent op de minsj en inne medische weitesjap dök es proofdeer waert gebroek. Door de nuuj methode zint inne toekóms meugelik minder bieste nuuedig veur betroewbaar tesrizzeltate te kriege.<ref>[https://www.bbc.com/news/science-environment-67987633 BBC - Cloned rhesus monkey created to speed medical research]</ref> * ''Zuud- en Centraal-Azië'': [[Iran]] veurt lóchaanvalle oet op de soennitische militie Jaish al-Adl in [[Pakistan]]. Daobie valle twie doeje en drie gewónje.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240116_96742885 HBVL - Iran voert raket- en droneaanvallen uit in Pakistan]</ref> ;15 jannewarie * ''Midde-Oeste'': [[Iran]] veurt raketaanvalle oet op "terroristische doele" kórtbie de [[Irak|Iraakse]] sjtad [[Erbil]] en in [[Syrië]] taege [[IS]].<ref>[https://web.archive.org/web/20240116225803/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5429654/iran-valt-terroristische-doelen-aan-irak-en-syrie-2-doden RTL - Iran valt 'terroristische doelen' aan in Irak en Syrië, doden en gewonden]</ref> ;14 jannewarie * ''Naord-Europa'': [[Margarete II vaan Denemarke|Margarete II]] treujt nao 52 jaor aaf es keuningin van Daenemarke. Häöre zoon volg 'r op es [[Frederik X vaan Denemarke|Frederik X]]. * ''Naord-Europa'': De sjpleeteruptie bie 't Ieslands [[Grindavík]] bereik de beboewing van 't dörp. De hoezer waore al geëvacueerd.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6297791/lava-bereikt-vissersdorp-in-ijsland-meerdere-huizen-vlam-gevat.html Nu.nl - Lava bereikt vissersdorp in IJsland, meerdere huizen vlam gevat]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Róssischen dichter en dissidentj [[Lev Rubinstein]] sjtörf op 76-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n aanvaring.<ref>[https://www.kyivpost.com/post/26708 Kyiv Post - Russian Dissident Poet Rubinstein Dead at 76]</ref> ;13 jannewarie * ''Oes-Azië'': de regerende Sjina-kritische partie DDP wint de [[Taiwan]]ese verkezinge. [[:en:Lai Ching-te|Lai Ching-te]] waert de nuje prizzedentj. ;12 jannewarie * ''Midde-Oeste'': De Britse en Amerikaanse lóchmach en Amerikaanse kreegssjepe veure aanvalle oet op zeker 60 militair doele van de Houthi-rebelle in [[Jeme]], woe-ónger opsjlaagplaatse en lanceersysteme.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2504571-amerikanen-en-britten-vallen-houthi-doelen-in-jemen-aan-nederland-ondersteunt NOS - Amerikanen en Britten vallen Houthi-doelen in Jemen aan, Nederland ondersteunt]</ref> ;11 jannewarie * ''Weitesjap, Zuud-Amerika, kóns en cultuur'': in 't oeste van [[Ecuador]], deep in 't Amazonewoud, óntdekke arsjeologe e groet netwerk van sjtaej woe zó'n 2000 jaore truuk mie es 10.000 en meugelik 30.000 luuj höbbe gewoend. Qua groetde en periode is dat vergeliekbaar mit [[Lónje]] in de [[Romeins Riek|Romeinse Tied]].<ref>[https://scientias.nl/duizenden-jaren-oude-stad-ontdekt-in-amazonegebied-samenleving-groter-dan-die-van-de-mayas/ Scientias - Duizenden jaren oude stad ontdekt in Amazonegebied: samenleving groter dan die van de Maya’s]</ref> * ''Economie'': De Nederlandsen óngernummer [[Arie van der Valk]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6297585/medegrondlegger-van-der-valkconcern-arie-van-der-valk-overleden.html Nu.nl - Medegrondlegger Van der Valkconcern Arie van der Valk overleden]</ref> ;8 jannewarie * ''Zuud-Amerika'': In [[Ecuador]] óntsjnap drugsbaron [[José Adolfo Macías]] oet de gevangenis. Presidentj [[Daniel Noboa]] reup de noedtoesjtandj oet, wonao 't geweld sjnel escaleert. ;7 jannewarie * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Franz Beckenbauer]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/sport/fussball/franz-beckenbauer-ist-tot-weltmeister-von-1990-und-1974-stirbt-im-alter-von-78-jahren-19434495.html FAZ.net - Franz Beckenbauer im Alter von 78 Jahren gestorben]</ref> ;5 jannewarie * ''Sjport'': De Braziliaanse voetballer en coach [[Mário Zagallo]] (betrokke bie de [[Wereldkampioensjap hierevoetbal|Waereldbaekereuverwinninge]] van 1958, 1962, 1970 en 1994) sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6296901/braziliaanse-voetballegende-en-viervoudig-wk-winnaar-mario-zagallo-overleden.html Nu.nl - Braziliaanse voetballegende en viervoudig WK-winnaar Mário Zagallo overleden]</ref> ;3 jannewarie * ''Midde-Oeste'': In de Zuudoes-Iraanse sjtad [[Kerman]] kómme zeker 91 luuj óm 't laeve bie 'n döbbele explosie. 284 luuj rake gewóndj. De óntploffinge waore inne buurt van 'n herdenkingsbiejeinkóms veur de Iraanse ginneraal Qasem Soleimani, dae precies veer jaore truuk woort doedgemaak bie 'ne Amerikaanse drone-aanval. D'n aansjlaag waert opgeëis door terreurbeweging [[IS]].<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2024/01/03/iran-us-soleimani-explosion-kerman/c7b0f51a-aa32-11ee-bc8c-7319480da4f9_story.html The Washington Post - Iran says at least 84 were killed in blasts at a ceremony honoring slain general]</ref> * ''Nederlandj'': [[Twiede Wereldoorlog]]veteraan André Hissink sjtörf op 104-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503652-wo-ii-vlieger-andre-hissink-104-overleden-ik-heb-gezwijnd NOS - WO II-vlieger André Hissink (104) overleden: 'Ik heb gezwijnd']</ref> * ''Nederlands Limburg'': In [[Mestreech]], aon de [[Boschpoort]], brik 'nen diek door. Oerzaak is d'n aonhawwende regeval en 't droet veurtkoumend hoegwater.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6296595/dijk-in-maastricht-deels-weggespoeld-woonboten-ontruimd.html Nu.nl - Dijk in Maastricht deels weggespoeld, woonboten ontruimd]</ref> * ''Nederlandj'': In 't [[Gelderland|Gelders]] [[Puiflijk]] kómme 50.000 hoonder óm bie 'ne sjtalbrandj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503574-grote-stalbrand-in-puiflijk-50-000-kippen-dood NOS - Grote stalbrand in Puiflijk, 50.000 kippen dood]</ref> * ''Sjport'': De Fransen autocoureur [[René Metge]], drievaudig winner van [[Paries-Dakar]], sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240103_96833386 De Standaard - Drievoudig Dakarwinnaar René Metge overleden]</ref> ;2 jannewarie * ''Kóns en cultuur, Belsj Limburg'': [[Veldeke (vereiniging)|Veldeke]] in [[Belsj Limburg]] geuf 'ne speciale dialekkalender oet mit oetsjpraoke, weiteswaerdighede, gedichskes en wietse oet alle Belsj-Limburgse dialekte.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240102_95078928 HBVL - Nieuw jaar, nieuwe almanak met Limburgs dialect: “Taalrijkdom die niet verloren mag gaan”]</ref> * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne Israelische aanval op e [[Hamas]]-kentoer inne [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]] kómme 7 luuj óm 't laeve, woe-ónger Saleh al-Arouri, e kopsjtök vanne terreurbeweging.<ref>[https://www.timesofisrael.com/hamas-deputy-leader-saleh-al-arouri-killed-in-alleged-israeli-strike-in-beirut-suburb/?utm_source=article_hpsidebar&utm_medium=desktop_site&utm_campaign=liveblog-january-03-2024 Times of Israel - Hamas deputy leader Saleh al-Arouri killed in alleged Israeli strike in Beirut]</ref><ref>[https://www.aljazeera.com/news/2024/1/3/who-was-saleh-al-arouri-the-hamas-leader-killed-in-beirut Al Jazeera - Who was Saleh al-Arouri, the Hamas leader killed in Beirut?]</ref> * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger trek zich gedeiltelik truuk oet 't noorde vanne [[Gazasjtroek]]. De ierste bewoeners kere truuk.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2503534-eerste-palestijnen-terug-naar-verwoest-noord-gaza-nu-israel-zich-daar-terugtrekt NOS - Eerste Palestijnen terug naar verwoest Noord-Gaza nu Israël zich daar terugtrekt]</ref> * ''Wes-Azië/Midde-Oeste'': De Törkse pelissie pak 33 luuj op. Ze waere verdach van spionage veur [[Israel]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240102_93987246 De Limburger - Turkse politie pakt verdachten van spionage voor Israël op]</ref> * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]anse oppositieleijer [[:en:Lee Jae-myung|Lee Jae-myung]] waert tiedes e werkbezeuk in [[Busan]] naergesjtoke en raak doabie gewóndj. De aanvaller, 'ne 67-jäörige man, is opgepak.<ref>[https://en.yna.co.kr/view/AEN20240102003451315 Yonhap News Agency - Opposition leader Lee Jae-myung attacked during visit to Busan]</ref> * ''Oes-Azië'': op 'n lóchhave kórtbie [[Tokio]] kump e passageersvleegmesjien in boetsing mit e vleegmesjien vanne Japanse köswach. Vief inzittende vanne köswach kómme daobie óm 't laeve, eine raak gewóndj. In 't passageertoesjtel rake 14 luuj gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503496-honderden-tijdig-geevacueerd-bij-vliegtuigongeluk-tokio-vijf-doden-bij-kustwacht NOS - Honderden tijdig geëvacueerd bij vliegtuigongeluk Tokio, vijf doden bij kustwacht]</ref> ;1 jannewarie * ''Economie, Afrika, Midde-Oeste'': [[Egypte]], [[Ethiopië]], [[Iran]], [[Saudi-Arabië]] en de [[Vereinigde Arabische Emirate]] sjlete zich aan bie [[BRICS]]. * ''Politiek, Midde-Oeste'': 't Israelisch hoeggerechshof verwerp de ómsjtreje hervormingswet van premier Netanyahu. De wet waor gemeind um de mach vanne [[regering]] en 't [[parlement]] te vergroete ten koste vanne mach van 't hof.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503458-hooggerechtshof-israel-haalt-streep-door-staatsrechthervorming-netanyahu NOS - Hooggerechtshof Israël haalt streep door staatsrechthervorming Netanyahu]</ref> * ''Politiek, Wes-Azië'': De internationaal neet-erkinde rippebliek [[Hoeg-Karabach]] waert formeel opgeheve. * ''Natuur & milieu, Oes-Azië'': [[Japan]] weurt geraak door 'nen aerdsjóddel van 7,6 op de Memènt-Magnitudesjaol. Daobie valle zeker 202 doeje, 665 gewónje en rake 102 luuj vermis.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503407-zware-aardbeving-voor-de-kust-van-japan-tsunamiwaarschuwing-afgegeven NOS.nl - Zware aardbeving voor de kust van Japan, tsunamiwaarschuwing afgegeven]</ref> ==2023== ===december=== * ''Natuur & milieu, Duutsjland'': [[:de:Weihnachtshochwasser 2023|hoegwater]] in groete deile van Noord- en Oes-Duutsjland. * ''Zuud-Amerika'': diplomatieke crisis tösje de buurlenj [[Venezuela]] en [[Guyana]] noa e ómsjtreje [[referendum]] euver de annexatie vanne westelike Guyanese regio's. * ''Zuud-Azië'': hónderddoezende Afghane vlöchte oet [[Pakistan]] of waere 't landj oetgezat. * ''Midde-Oeste'', 18 december-huuj: 'n internasjonaal coalitie ónger leijing vanne [[VS]] ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) besjermp sjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]]. * ''Midde-Oeste'': aanvalle op Amerikaanse bases in [[Syrië]] en [[Irak]] door pro-Iraanse milities en Amerikaanse vergeldingsacties. * ''Midde-Oeste'', 7 oktober-huuj: [[Israëlisch-Palestiens conflik (2023)|kreeg in Israel en de Gazasjtroek]]. * ''Natuur & milieu'', 30 november-12 december: 198 leng neme deil aan de klimaatconferentie in [[Dubai]], [[Vereinigde Arabische Emirate]]. Ze waere 't eins euver de aafbouw van fossiel [[brandjsjtof]]fe. ;31 december * ''Duutsjland'': De Duutsje pelissie arresteert 3 luuj op verdenking van veurbereijing van 'nen aansjlaag op de [[Dóm van Kölle]]. Op keersjaovend woort 'ne 30-jäörige Tadzjiek aangehaote. Dae waert gezeen es 'ne sjpil in e terroristisch netwerk in 't weste van de deilsjtaat [[Noordrien-Wesfale]].<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/koeln/drei-weitere-verdaechtige-in-gewahrsam-nach-koelner-terroralarm_aid-104278149 Rheinische Post - Drei weitere Verdächtige in Gewahrsam nach Kölner Terroralarm]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlands-Limbörgse popjournalis en radio-dj [[Hubert van Hoof]] störf op 72-jaorege leeftied.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2249240/radio-icoon-hubert-van-hoof-72-overleden 1Limburg - Radio-icoon Hubert van Hoof (72) overleden]</ref> * ''Economie'': De Belzje zakeman [[Paul Buysse]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231231_94023609 De Standaard - Paul Buysse, the Belgian who sold the Rolls]</ref> * ''Weitesjap'': [[NASA]] lanceert vanaaf [[Antarctica]] 'ne nuje ruumde[[telescoop]] genaamp [[:en:GUSTO (telescope)|GUSTO]]. Dae geit óngerzeuk doon nao [[sjterresjtof]]. ;30 december * ''Nederlands Limburg'': 'ne 36-jäörige man oet [[Itter]] kump óm 't laeve nao e óngelök mit [[vuurwerk]].<ref>[https://www.1limburg.nl/112/2358624/dode-vuurwerkongeval-is-36-jarige-man-ook-een-gewonde 1limburg - Dode vuurwerkongeval is 36-jarige man, ook één gewonde]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britsen acteur [[Tom Wilkinson]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6296164/britse-acteur-tom-wilkinson-plotseling-op-75-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Britse acteur Tom Wilkinson plotseling op 75-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Oes-Europa'': bie 'nen aanval oppe Zuud-Róssische regio [[Belgorod]] valle 24 doeje en 108 gewónje. ;29 december * ''Oes-Europa'': bie 'ne Róssische aanval op versjeie Oekraïense sjtaej kómme 41 luuj óm 't laeve en mie es 160 luuj rake gewóndj. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzpianis [[Les McCann]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240101_97034427 De Standaard - Vaak gesamplede jazzgigant Les McCann overleden]</ref> ;27 december * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Koreaansen acteur [[Lee Sun-kyun]] begeit op 48-jäörige laeftied zelfmaord.<ref>[https://nos.nl/artikel/2502883-parasite-acteur-lee-sun-kyun-dood-gevonden-in-auto NOS.nl - Parasite-acteur Lee Sun-kyun dood gevonden in auto]</ref> * ''Frankriek/Europa'': De Franse politicus [[Jacques Delors]] sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6295793/franse-politicus-en-europese-unie-architect-jacques-delors-98-overleden.html Nu.nl - Franse politicus en Europese Unie-architect Jacques Delors (98) overleden]</ref> ;26 december * ''Duutsjlandj'': D'n Duutsje politicus [[Wolfgang Schäuble]] (CDU) sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/wolfgang-schaeuble-ist-tot-ehemaliger-cdu-politiker-wurde-81-jahre-alt-19409165.html FAZ.net - Wolfgang Schäuble ist tot]</ref> ;24 december * ''Wes-Afrika'': bie aanvalle op versjeie dörpkes in Centraal-[[Nigeria]] kómme 200 luuj óm 't laeve. Zó'n 500 luuj rake gewóndj. De sjlachoffers zint hoofzakelik christene. Me hèlt islamitische Fulani-militante verantwoordelik veur de aanvalle. ;23 december * ''Nederlands Limburg'': bie 'n sjeetpartie in [[Gelaen]] kump 'ne man óm 't laeve.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20231223_96348064 De Limburger - Slachtoffer schietpartij centrum Geleen overleden, dader voortvluchtig]</ref> ;21 december * ''Midde-Europa'': Aan de universiteit van [[Praag]] vèntj 'n sjeetpartie plaats wobie 14 doeje valle, ónger wae de sjötter zelf.<ref>[https://nos.nl/artikel/2502418-bloedbad-op-universiteit-praag-oud-student-doodt-14-mensen NOS.nl - Bloedbad op universiteit Praag: oud-student doodt 14 mensen]</ref> * ''Sjport'': De Utrechtse amateurvoetbalclub [[USV Hercules]], die in de [[Daarde Devisie|Driede Devisie]] sjpeelt, zörg veur 'n sensatie door in de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] mit 3-2 van [[AFC Ajax]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2502455-blamage-voor-ajax-nederlaag-tegen-amateurs-hercules-in-bekertoernooi NOS.nl - Blamage voor Ajax: nederlaag tegen amateurs Hercules in bekertoernooi]</ref> ;20 december * ''Zuud-Amerika'': Aad-prizzedent [[Desi Bouterse]] waert veroerdeild tot 20 jaor cel veur zinne rol bie de Decembermoorde in [[1982]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6294863/desi-bouterse-krijgt-ook-in-hoger-beroep-twintig-jaar-cel-voor-decembermoorden.html Nu.nl - Desi Bouterse krijgt ook in hoger beroep twintig jaar cel voor Decembermoorden]</ref> * ''Nederlands Limburg'': [[Harrie Smeets]], bisjop van Remunj tösje 2018 en 2023, sjtörf op 63-jäörige laeftied aan 'nen harretumor.<ref>[https://www.kn.nl/in-memoriam/harrie-smeets-1960-2023-toch-een-bisschop-tot-het-eind/ Katholiek Nieuwsblad - Harrie Smeets (1960-2023): Toch een bisschop tot het eind]</ref> * ''Politiek, Europa algemein'': 't [[Europees Parlement]] en de [[EU]] waere 't eins euver e pakket aan regels euver [[asiel]] en [[migratie]]. Wichtige óngerdeile van dit pakket zint versjnelde screening van migrante ane boetegrenze vanne EU en de meugelikheid veur migrante sjneller truuk te sjikke es ze oet veilige lenj kómme. ;19 december * ''Economie, Nederlands Limburg'': 't ''[[Sprookjesbos]]'' in [[Valkeberg]] geit failliet.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20231219_96267312 De Limburger - Sprookjesbos failliet: Valkenburg verliest na Valkenier opnieuw toeristische trekpleister]</ref> ;18 december * ''Natuur & milieu, Noord-Europa'': in 't zuudweste van [[Iesland]] op 't sjiereilandj Reykjanes bars 'ne [[völkaan]] oet. Veur zoewied bekindj zint gein sjlachoffers gevalle.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6294675/na-weken-van-maatregelen-barst-vulkaan-op-ijsland-eindelijk-uit.html Nu.nl -Na weken van maatregelen barst vulkaan op IJsland eindelijk uit]</ref> * ''Politiek, Zuudoes-Europa'': zittend prizzedent Vučić wint de [[Servië|Servische]] parlementsverkezinge. Zien partie, de Servische Progressieve Partie, kump oet op zó'n 47 procent. ;16 december * ''Nederlands Limburg, Weitesjap'': De Nederlands-Limbörgsen historicus [[Mathieu Segers]] störf op 47-jaorege leeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6294471/hoogleraar-en-europadeskundige-mathieu-segers-47-overleden.html Nu.nl - Hoogleraar en Europadeskundige Mathieu Segers (47) overleden]</ref> * ''Economie, Midde-Oeste'': Alle groete containerverveurders sjtoppe veurluipig mit vare euver de [[Roej Zie]] nao aanvalle van Houthi-rebelle op vrachsjepe inne watere róndj [[Jemen]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2501801-alle-grote-rederijen-mijden-rode-zee-na-aanvallen-het-loopt-uit-de-hand NOS - Alle grote rederijen mijden Rode Zee na aanvallen: 'Het loopt uit de hand']</ref> * ''Midde-Oeste'': Nawaf al-Ahmad al-Jaber al-Sabah, de emir van [[Koeweit]], sjtörf op 86-jäörige laeftied. ;14 december * ''Politiek, Oes-Europa'': de [[EU]] sjtart de toetraejingsóngerhandelinge mit [[Oekraïne]] en [[Moldavië]]. [[Georgië]] krieg de sjtatus kandidaat-lidsjtaat. ;13 december * ''Nederlands Limburg'': De gemeinte [[Valkeberg]] deit de veiligheid róndum de keersjmerte in de Gemeinte- en de Fluweelegrot aansjerpe. Ouch op de keersjmert op de [[Vriethof (Mestreech)|Vriethof]] in [[Mesjtreech]] were maotregele genómme. Rae daoveur ies 't verhoagd dreiginigsniveau door de oorlog in Gaza en koranverbrandinge in Zjwede.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2347925/extra-veiligheidsmaatregelen-bij-kerstmarkten-valkenburg 1limburg - Extra veiligheidsmaatregelen bij kerstmarkten Valkenburg]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': de liberale politicus [[Donald Tusk]] waert gekoze es nuje premier van [[Pole]]. ;1 december * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger vèlt 't zuje vanne Gazasjtroek binne. D'r waere gevechte gemeld inne sjtad Khan Yunis. ===november=== * ''Zuud-Azië'': hónderddoezende Afghane vlöchte oet [[Pakistan]] of waere 't landj oetgezat. * ''Belsj, Belsj-Limburg'': jaorlikse militair oefening ''Celtic Tiger'' inne Belsje Kempe, mit 900 militaire en 150 veurtuger.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/11/13/celtic-uprise/ VRT - Meer dan 700 militairen oefenen op straat in Limburg en Antwerpen: "Er wordt geschoten, maar met oefenmunitie"]</ref> * ''Midde-Oeste'': aanvalle op Amerikaanse bases in [[Syrië]] en [[Irak]] en Amerikaanse vergeldingsacties * ''Midde-Oeste'', 7 oktober-huuj: [[Israëlisch-Palestiens conflik (2023)|kreeg in Israel en de Gazasjtroek]]. ;30 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Iers-Britse folkzenger [[Shane MacGowan]] ([[The Pogues]]) sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2499805-shane-macgowan-65-van-the-pogues-overleden NOS.nl - Shane MacGowan (65) van The Pogues overleden]</ref> ;29 november * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Duutsj-Amerikaanse politicus en diplomaat [[Henry Kissinger]] ([[Nobelpries]] veur de Vrei 1973) sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6291935/amerikaanse-diplomaat-en-nobelprijswinnaar-henry-kissinger-100-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse diplomaat en Nobelprijswinnaar Henry Kissinger (100) overleden]</ref> ;26 november * ''Sjport'': 't [[Formule 1]]-kampioensjap ènjig mit de Grand Prix van [[Abu Dhabi (stad)|Abu Dhabi]]. [[Max Verstappen]] wintj e record van 19 op 22 races; daobie haet 'r mie es doezend rundjes geleid (ouch e record), es ènsigste alle races oetgevare en haet 'r mie es twie kier zoeväöl punte es nómmer twie [[Sergio Pérez]] (575 óm 285).<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]]</ref> ;22 november * ''Politiek, Nederlandj'': Bie de [[Twiede Kamer]]verkezinge kump de [[PVV]] van [[Geert Wilders]] oet op 37 zedele, woemit ze wiedoet de groetste partie is gewaore. Achter de PVV sjtaon 't links blok [[GroenLinks]]-[[PvdA]] van [[Frans Timmermans (politicus)|Frans Timmermans]] mit 25 zedele, de [[VVD]] van [[Dilan Yeşilgöz-Zegerius|Dilan Yeşilgöz]] mit 24 zedele en de nuuj partie [[Nieuw Sociaal Contract|NSC]] van [[Pieter Omtzigt]] mit 20 zedele.<ref>[https://nos.nl/collectie/13958/artikel/2498877-exitpoll-ipsos-pvv-met-afstand-grootste-partij-gevolgd-door-gl-pvda-vvd-en-nsc NOS - Exitpoll Ipsos: PVV met afstand grootste partij, gevolgd door GL-PvdA, VVD en NSC]</ref> ;20 november * ''Politiek, Zuud-Amerika'': Javier Milei, van de rechs-populistische partie Avanza Libertad, wint de [[Argentinië|Argentiense]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2498505-uiterst-rechtse-milei-wint-presidentsverkiezingen-in-argentinie]</ref> ;19 november * ''Economie'': De Nederlandse zakeman [[Wim van de Leegte]], vreugere topman van [[VDL]], sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6290394/wim-van-der-leegte-oud-topman-vdl-op-76-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Wim van der Leegte, oud-topman VDL, op 76-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Kaapverdië|Kaapverdiaans]]-[[Portugal|Portugese]] zengeres [[Sara Tavares]] sjtörf op 45-jäörige laeftied aan 'nen harretumor.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231120_96633993 De Standaard - Sara Tavares maakte Portugees-Kaapverdische pop voor de hele wereld]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Franse pianiste [[Colette Maze]] sjtörf op 109-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/7ea9f5ed-a3e1-41e7-8f77-06af5ab8b52b/franse-pianist-colette-maze-108-brengt-album-uit NPO Klassiek - Pianist Colette Maze (109) overleden: eeuw achter de piano]</ref> ;18 november * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Ruud Geels]] (20 kier international) sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2498324-oud-topspits-ruud-geels-op-75-jarige-leeftijd-overleden NOS.nl - Oud-topspits Ruud Geels op 75-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis [[David Del Tredici]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/11/18/arts/music/david-del-tredici-dead.html New York Times - David Del Tredici, Who Set ‘Alice’ to Music, Dies at 86]</ref> * ''Sjport'': In 'n kwalificatiematch veur 't [[Europees Kampioensjap hierevoetbal 2024]] wintj [[Frans hierevoetbalèlftal|Frankriek]] mit 14-0 van [[Gibraltarees hierevoetbalèlftal|Gibraltar]]. Dit is e record veur Europese voetbalmatche. ;16 november * ''Kóns en cultuur, Belsj-Limburg'': de film ''Zondebokken'' van documentaire- en filmmaeker Rocky Grispen oet [[Mezeik]] geit in première. De film geit euver de [[bokkeriejersj]] en de akteurs kómme allemaol oet Belsj- en Nederlands-Limburg.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/11/16/de-bokkenrijders-komen-opnieuw-tot-leven-in-film-zondebokken/ VRT - De Bokkenrijders komen opnieuw tot leven in film "Zondebokken" van Maaseikse regisseur Rocky Grispen]</ref> ;14 november * ''Nederlandj'': De Nederlandse journalis en prizzentator [[Karel van de Graaf]] sjtörf op 72-jäörige laeftied aan de gevolge van de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://www.nu.nl/media/6289806/journalist-en-wie-is-de-mol-presentator-karel-van-de-graaf-72-overleden.html Nu.nl - Journalist en Wie is de Mol?-presentator Karel van de Graaf (72) overleden]</ref> ;13 november * ''Weitesjap, natuur & milieu'': oet berekeninge van 'n internationaal óngerzeuksgroep bliek det mit bósjhersjtel en aanplant van nuje [[bósj]] 829 miljard ton [[CO2]] oete [[atmosfeer]] kèn waere gehaold.<ref>[https://nos.nl/collectie/13871/artikel/2497723-herstel-bossen-kan-flink-bijdragen-aan-klimaatverbetering-maar-geduld-vereist NOS - Herstel bossen kan flink bijdragen aan klimaatverbetering, maar geduld vereist]</ref> ;10 november * ''Belsj-Limburg'': In [[Diepenbik]] waere twie extreemrechse activiste gearresteerd die benj höbbe mit [[The Base]], 'n terroristische, op geweld gerichte sjplintergróp.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231111_96260214?&articlehash=ryflAtQG4IxhxVMKnxiX%2FVGrY%2FTBt5Bw7N3ptmy4y3YuLm1nuTZ94W8V2csVn0u8G%2FeFLHMx9gavE3u6ZPrX5mbkcEZP2IYBYw5AMnD1J7pGQOkVqyRafq%2BdfymBfASq%2FaSbrpWdFL2IOEGys1A%2F2wIbHYCY2JUMKPD6VoiNoQgnOvyVICk%2BxG89tcgQMR9NHF78T6N8vgXd3zVxxxCEtS%2FJF%2FexIRrA%2BNUnDdK3X0Dc%2BSno9jzLAkbRPoabu00g5sQdqCllLvZKk3Cu1Bvl%2B%2BBFWQJhATKW0ZTuUCk9AIav1%2FOaq%2BxaVHgMpqkIOVOS6vSBee9s%2BKHYOm%2BnVMu9jg%3D%3D De Standaard - Na de arrestaties in Diepenbeek: The Base predikt geweld met als doel een witte etnostaat]</ref> ;9 november * ''Midde-Oeste'': bie 'ne nuje Amerikaanse lóchaanval op pro-[[Iran|Iraanse]] militante inne [[Syrië|Syrische]] regio Deiz-ez-Zor valle 9 doeje en 7 gewónje.<ref>[https://www.syriahr.com/en/315250/ SOHR - Amid confirmed reports of fatalities | US airstrikes on military positions in Deir Ezzor leave seven Iranian-backed militiamen injured]</ref> ;2 november * ''Kóns en cultuur'': "Now and then", 'n ónaafgemaak leedje van [[The Beatles]], kump 53 jaor nao 't oetereingaon esnog aafgemaak oet. * ''Zuud-Azië'': rebelle in 't noorde van [[Myanmar]] verovere de sjtrategische grensplaats Chinshwehaw, 'ne wichtige sjakel veur de handel mit [[Sjina]].<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2023/11/2/myanmar-rebels-seize-vital-border-town-as-china-calls-for-ceasefire Al Jazeera - Myanmar rebels seize vital border town as China calls for ceasefire]</ref> ;1 november * ''Wes-Afrika'': Bie 'nen aanval inne [[Nigeria]]anse regio Yobe waere zeker 40 luuj gedoed. * ''Natuur & milieu, Oes-Azië'': Inne [[Groete Oceaan]] bie 't [[Japan]]se eilandj Iwo Jima is e nuuj eilendje óntsjtange nao de oetbarsting van 'n óngerziese völkaan.<ref>[https://apnews.com/article/japan-iwo-jima-volcano-eruption-new-island-94916ed3b033b6626610da16f9942452 AP - A volcanic eruption has created a new island off Japan, but it may not last]</ref> ===oktober=== * ''Midde-Oeste'': aanvalle op Amerikaanse bases in [[Syrië]] en [[Irak]] en Amerikaanse vergeldingsacties * ''Midde-Oeste'', 7 oktober-huuj: [[Israëlisch-Palestiens conflik (2023)|kreeg in Israel en de Gazasjtroek]]. * ''Zuudoes-Europa'': sjpanninge tösje [[Kosovo]] en [[Servië]]. * ''Midde-Oeste'': Etnische [[Armene]] vlöchte oet de belegerde enclave [[Hoeg-Karabach]] nao [[Armenië]]. ;31 oktober * ''Wetensjap'': D'n Amerikaansen astronaut [[Thomas Mattingly]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nasa.gov/news-release/nasa-administrator-remembers-apollo-astronaut-thomas-k-mattingly-ii/ NASA.gov - NASA Administrator Remembers Apollo Astronaut Thomas K. Mattingly II]</ref> ;28 oktober * ''Centraal-Azië'': Bie e óngelök in 'n koel in [[Karaganda]], [[Kazachstan]] valle 46 doeje. * ''Kóns en cultuur'': De Canadees-Amerikaansen acteur [[Matthew Perry]] sjtörf op 54-jäörige laeftied nao 'nen dènkelike zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/film/6287354/friends-acteur-matthew-perry-op-54-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Friends-acteur Matthew Perry op 54-jarige leeftijd overleden]</ref> ;27 oktober * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger vèlt de [[Gazasjtroek]] binne. * ''Midde-Oeste'': De [[VS]] valle munitiedepots aan van pro-Iraanse militante in [[Syrië]] en [[Irak]]. 't Geit óm 'ne vergeldingsaanval nao versjeie drone- en raketaanvalle op Amerikaanse bases inne regio.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67236438 BBC - US strikes Syria bases used by Iran-linked groups]</ref> ;26 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen dichter [[Hans Tentije]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231030_97385327 De Standaard - Dichter Hans Tentije overleden: de Edward Hopper van de Nederlandstalige poëzie]</ref> ;25 oktober * ''Noord-Amerika'': bie 'n sjeetpartie in Lewiston, [[Maine]], valle 18 doeje en 13 gewónje. De sjötter waert twie daag later doed gevónje. ;24 oktober * ''Natuur en milieu, Duutsjlandj'': get ten weste van [[Linnich]] (óng. 20 km ten oeste van [[Broensem]]) vèntj 'nen [[aerdsjóddel]] plaatsj mit 'n krach van 2,4 oppe [[sjaol van Richter]]. ;21 oktober * ''Sjport'': De Britse voetballer Sir [[Bobby Charlton]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2494850-engelse-voetballegende-sir-bobby-charlton-86-overleden NOS.nl - Engelse voetballegende Sir Bobby Charlton (86) overleden]</ref> ;18 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[Wessel te Gussinklo]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231020_94942129 De Standaard - Schrijver Wessel te Gussinklo overleden: ‘Alles staat in mijn boeken, ik ben er zelf niet meer’]</ref> ;17 oktober * ''Midde-Oeste'': bie 'n explosie in e krankehoes inne [[Gazasjtrook]] valle zeker teentalle doeje en gewónje. Volgens 't Palestiens ministerie van Volksgezóndheid geit 't óm 'ne Israelische aanval. Volges [[Israel]] is 't 'ne mislökde aanval van terreurorganisatie Islamitische Jihad, die ouch betrokke is bie de kreeg in Israel enne [[Palestijnse Staot|Palestiense gebede]]. * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse jazzpianis en -componis [[Carla Bley]] sjtörf op 87-jäörige laeftied aan [[harrekanker]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231018_93860891 De Standaard - Carla Bley: van sigarettenmeisje tot wereldvermaarde componiste]</ref> ;16 oktober * ''Naord-Europa'': De Finse politicus en diplomaat [[Martti Ahtisaari]] (Nobelpries veur de Vrei 2008) sjtörf op 86-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2494270-finse-oud-president-en-vredesmakelaar-martti-ahtisaari-86-overleden NOS.nl - Finse oud-president en 'vredesmakelaar' Martti Ahtisaari (86) overleden]</ref> * ''Belsj'': bie 'ne aansjlaag in 't centrum vanne [[Belsj]]e hoofsjtad [[Brössel]] zint twie [[Zjwede (volk)|Zjwede]] doedgesjote, eine is gewóndj geraak. De sjötter zaet geïnsjpireerd te zie door terreurorganisatie [[IS]]. Hae is nao 'n klopjach neergesjote en euverleje. ;15 oktober * ''Oes-Europa, politiek'': De conservatief en [[euroscepticisme|eurosceptische]] partie PiS van zittende premier [[Mateusz Morawiecki]] blief de groetste in de [[Pole|Poolse]] verkezinge, meh verluus geveulig. De liberaal en pro-Europese burgercoalitie van [[Donald Tusk]] kump op de twiede plaats. ;14 oktober * ''Oceanië, politiek'': De liberaal-conservatief National Party wint de [[Nuuj-Zieland]]se verkezinge. * ''Kóns en cultuur'': D'n Iraanse rezjisseur [[Dariush Merjui]] weurt, mit zien vrouw, op 83-jäörige laeftied vermaord.<ref>[https://www.nu.nl/film/6285408/bekende-iraanse-regisseur-dariush-mehrjui-doodgestoken-in-zijn-eigen-huis.html Nu.nl - Bekende Iraanse regisseur Dariush Mehrjui doodgestoken in zijn eigen huis]</ref> ;13 oktober * ''Weitesjap'': De [[NASA]] lanceert 't ruumdetuug [[Psyche (ruimtesonde)|Psyche]], wat [[Psyche (planetoïde)|de gelieknamige planetoïde]] geit óngerzeuke en dao in 2029 mót aankómme.<ref>[https://www.nasa.gov/missions/psyche-mission/6-things-to-know-about-nasas-asteroid-exploring-psyche-mission/ NASA.gov - 6 Things to Know About NASA’s Asteroid-Exploring Psyche Mission]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse póppesjpeler [[Jozef van den Berg]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gelderlander.nl/west-betuwe/we-kijken-verkeerd-zei-jozef-van-den-berg-1949-2023-we-kregen-het-paradijs-maar-zijn-het-verloren~a782b265b/ De Gelderlander - We kijken verkeerd, zei Jozef van den Berg (1949-2023): ‘We kregen het paradijs, maar zijn het verloren’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse dichteres [[Louise Glück]] ([[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] 2020) sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231013_97299223 De Standaard - Louise Glück, dichter van het verlangen]</ref> * ''Frankriek'': Inne Noord-[[Frankriek|Franse]] sjtad [[Arras]] waert 'ne lieraar doedgesjtoke door 'ne geradicaliseerde man van Tsjetsjeense aafkóms. 't Dreigingsniveau is verhoeg nao 't allerhoegste niveau en 7000 militaire waere ingezet veur [[terrorisme]] te besjtrieje.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/10/13/frankrijk-verhoogt-veiligheidsniveau/ VRT - Frankrijk kondigt hoogste dreigingsniveau af nadat leraar in Arras werd doodgestoken: "Link met situatie in Midden-Oosten"]</ref> ;10 oktober * ''Belsj Limburg, Economie'': De directie maak bekèndj det 't [[Sappi]]-pepierfebrik in [[Laoneke]] begin 2024 toe geit.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231010_93774302 De Standaard - 600 banen op de tocht door sluiting papierfabriek Sappi in Lanaken]</ref> ;9 oktober * ''Economie'': De [[Nobelpries]] in de Economie weurt toegekèndj aan [[Claudia Goldin]] "ómdet ze ós bezei van vrouwluuj op d'n arbeidsmerret veuroet haet geholpe."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Economie (paersberich)]</ref> ;8 oktober * ''Midde-Oeste'': [[Hezbollah]] mingk zich in 't conflik mit [[Israël]] door ouch rakètte aaf te vure. * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Tjerk Westerterp]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6284510/voormalig-cda-minister-tjerk-westerterp-op-92-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig CDA-minister Tjerk Westerterp op 92-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 oktober * ''Natuur & milieu, Centraal-Azië'': [[Afghanistan]] waert getroffe door 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 6,3 op de [[sjaol van Richter]]. Zeker 1000 luuj kómme daobie óm 't laeve en zó'n 9000 rake gewóndj. * ''Midde-Oeste'': Vanoet de [[Gazasjtroek]] weure hóngerde rakètte op [[Israël]] aafgesjote. Ouch sjtaeke infiltrante de grens euver tösje de Gazasjtroek en Israel. Veural in 't zude van Israel guf 't vuurgevechte. [[Hamas]] eis d'n aanval op.<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6284286/massale-verrassingsaanval-door-hamas-op-israel-meerdere-doden-en-gewonden.html Nu.nl - Massale verrassingsaanval door Hamas op Israël, meerdere doden en gewonden]</ref> * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] weurt twiede in de [[sprintrace]] in [[Qatar]] en sjtèlt zoedaonde zienen driede waereldtitel [[Formule 1]] veilig.<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]].</ref> ;6 oktober * ''Midde-Oeste'': De [[Nobelpries]] veur de Vrei weurt oetgereik aan [[Narges Mohammadi]] "óm häör gevech taege de óngerdrökking van vrouwluuj in [[Iran]] en häör gevech veur minsjerechte en vrieheid veur edereine."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/ NobelPrize.com - Nobelpries veur de Vrae (paersberich)]</ref> ;5 oktober * ''Kóns en cultuur'': De [[Nobelpries]] [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|in de Literatuur]] weurt oetgereik aan [[Jon Fosse]] "óm zien innovatief buun- en prozawerk wo-in hae 'n sjtum gief aan 't ónzegkbaart."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2023/bio-bibliography/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Literatuur (paersberich)]</ref> ;4 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Sjemie weurt oetgereik aan [[Moungi G. Bawendi]], [[Louis E. Brus]] en [[Aleksej E. Jemkimov]] "veur de óntdèkking en synthese van [[kwantumsjtip]]pe."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Sjemie 2023 (paersberich)]</ref> ;3 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Fysica weurt oetgereik aan [[Pierre Agostini]], [[Ferencz Krausz]] en [[Anne L'Huillier]] "veur ['t óntwikkele van] experimenteel menere die [[attosecondefysica|attosecondepulse]] ginnerere veur de studie van [[elektronedyniamiek]] in materie."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Natuurkónde 2023 (paersberich)]</ref> ;2 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Genaeskónde weurt oetgereik aan [[Katalin Karikó]] en [[Drew Weissman]] "veur häör óntdèkkinge ómtrèntj [[nucleoside]]-gebaseerde modificaties die de óntwikkeling van effective mRNA-vaccins taege [[COVID-19]] meugelik höbbe gemaak."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Genaeskónde 2023 (paersberich)]</ref> ;1 oktober * ''Economie, Nederlandj'': de [[aerdgaas|gaaskraan]] in [[Groninge (provincie)|Groninge]] geit toe. * ''Politiek, Oes-Europa'': De populistische partie Smer-SD van Robert Fico wènt de [[Slowakije|Sjlowaakse]] verkezinge. De liberaal partie PS kump op de twiede plaats. * ''Midde-Oeste'': bie 'ne zelfmoordaansjlaag kórtbie 't [[Turkieje|Törks]] parlement in [[Ankara]] rake twie agente gewóndj. 'ne Twiede persoen waert door de pelissie doedgesjote. De Koerdische aafsjeidingsbeweging [[PKK]] eis d'n aansjlaag op. * ''Frankriek'': In 't [[Normandië|Normandische]] dörp La Meauffe explodeert munitie oet de [[Twiede Weltkreeg]]. Eine man kump óm 't laeve, twie anger rake gewóndj. ===september=== * ''Zuudoes-Europa'': sjpanninge tösje [[Kosovo]] en [[Servië]]. * ''Natuur & milieu, Noord-Afrika'': in 't oeste van [[Libië]] valle bie zjwaor euversjtruiminge es gevolg van sjtorm Daniël zeker 11.000 doeje, woevan de meiste inne sjtad Derna. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. * ''Midde-Oeste'': Etnische [[Armene]] vlöchte oet de belegerde enclave [[Hoeg-Karabach]] nao [[Armenië]]. * ''Midde-Oeste'', 19-20 september: 't [[Azerbeidzjan|Azerbeidzjaans]] leger vèlt de enclave Hoeg-Karabach, die bewoend waert door Armene, aan. D'r valle teentalle doeje en gewónje en einen daag later capitulere Armeense militante. Inne internationaal gemeinsjap waert d'n aanval veroerdeild. ;29 september * ''Zuud- en Centraal-Azië'': Bie 'ne bómaansjlaag inne [[Pakistan|Pakistaanse]] sjtad Mastung valle 55 doeje en zeker 50 gewónje. ;28 september * ''Nederlandj'': In [[Rotterdam]], in e hoes in [[Delfshaven]] en in 't [[Erasmus MC]], weurt gesjote en brandj gestich. Hiebie valle drie doeje. 'ne Verdachte weurt flót opgepak.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6283006/politie-houdt-verdachte-aan-na-schietpartijen-in-erasmus-mc-en-rotterdamse-woning.html Nu.nl - Politie houdt verdachte aan na schietpartijen in Erasmus MC en Rotterdamse woning]</ref> ;27 september * ''Kóns en cultuur'': D'n Iers-Britsen acteur [[Michael Gambon]] sjtörf op 82-jäörige laeftied. ;26 september * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne brandj op e broelof inne Noord-[[Irak|Iraakse]] sjtad [[Qaraqosh]] valle 114 doeje en rake zeker 150 luuj gewóndj. ;25 september * ''Midde-Oeste'': Bie 'n explosie in e brandjsjtofdepot in [[Stepanakert]] (Chankendi), de groetse plaats in [[Hoeg-Karabach]], zien 68 luuj óm 't laeve gekómme en 300 luuj gewóndj geraak. Wiejer geuf 't 105 vermisde. De meiste sjlachoffers waore oppe vlöch nao [[Armenië]] es gevolg van 't Azerbeidzjaans offensief van afgeloupe waek. ;24 september * ''Weitensjap'': 't Ruumdetuug [[OSIRIS-REx]] kump trök op Eerd mit e mónster van asteroïde [[Bennu]].<ref>[https://blogs.nasa.gov/osiris-rex/2023/09/24/capsule-containing-asteroid-bennu-sample-has-landed/ NASA - Capsule Containing Asteroid Bennu Sample Has Landed]</ref> * ''Wes-Afrika'': [[Frankriek]] trèk zienen ambassadeur en zien militaire truuk oet [[Niger]].<ref>[https://www.leparisien.fr/international/coup-detat-au-niger-emmanuel-macron-annonce-le-retrait-des-forces-francaises-et-le-retour-de-lambassadeur-24-09-2023-PQIX2ANPUVHAZBOBK3GTANVTQ4.php Le Parisien - Niger : pourquoi Emmanuel Macron a annoncé le retrait de l’armée française]</ref> * ''Zuudoes-Europa'': In 't noorde van [[Kosovo]] vèlt 'n groep van 30 gewapende manne e dörpke binne. Dao sjete ze 'ne pelissie-agent doed en verwónje ze 3 anger agente, woenao ze zich versjanse in e [[kloester]]. Bie vuurgevechte woorte 3 aanvallers doedgemaak, 2 raakde gewóndj en veer woorte gearresteerd.<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/one-police-officer-killed-another-injured-kosovo-gunfire-pm-kurti-2023-09-24/ Reuters - Serb gunmen battle police in Kosovo monastery siege; four dead]</ref> * ''Sjport'': De Ethiopische [[Tigist Assefa]] zèt e nuuj record op de [[marathon (loupe)|marathon]] veur vrouwluuj naer. Häören tied van 2:11:53 is 'n verbaetering van mie es twie menute. ;23 september * ''Nederlands Limburg, economie'': In 'ne exploratieput bie 't gehuch [[Californië (Haors aan de Maas)|Californië]] in de gemeinte [[Haors aan de Maas]] waert [[lithium]] aangetroffe, e [[metaal]] wat ónger anger gebroek waert in [[Hendie|mobiel tillefoons]].<ref>[https://m.limburger.nl/cnt/dmf20230922_93338810 De Limburger - Lithium gevonden in Limburg: zitten we op een pot met wit goud? ‘Ik zie de potentie, maar ook veel haken en ogen’]</ref> ;22 september * ''Natuur & milieu'': In [[Afrika]] is 't aantal [[naashaore]]s saer veurig jaor toegenome. Zoewaal 't aantal zjwarte es witte naashaores nump toe.<ref>[https://www.nu.nl/goed-nieuws/6281989/voor-het-eerst-sinds-2012-meer-witte-neushoorns-in-afrika-ook-meer-zwarte.html Nu.nl - Voor het eerst sinds 2012 meer witte neushoorns in Afrika, ook meer zwarte]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne]] vèlt 'n Róssische marinebasis aan oppe [[Krim (sjiereiland)|Krim]]. Volges de Oekraïense inlichtingedeenst valle daobie teentalle doeje en gewónje, woe-ónger inkel hoeggeplaatsde marinecommandante.<ref>[https://m.limburger.nl/cnt/dmf20230923_92683711 De Limburger - LIVE | Kiev: ’Hoge marinecommandanten getroffen bij aanval op Zwarte Zeevloot, tientallen doden’]</ref> * ''Zuud-Europa'': D'n Italiaansen aad-prizzedent [[Giorgio Napolitano]] sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2491460-italiaanse-oud-president-napolitano-98-overleden NOS.nl - Italiaanse oud-president Napolitano (98) overleden]</ref> ;20 september * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse fotograaf [[Erwin Olaf]] sjtörf op 64-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6281764/fotograaf-erwin-olaf-overleden-op-64-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Fotograaf Erwin Olaf overleden op 64-jarige leeftijd]</ref> * ''Nederlands Limburg'': De gemeinte [[Bezel]] geit alle komborde vervange door niej borde mit de dialekname van de dörper binne de gemeinte (Bezel, [[De Ruiver]] en [[Óffebek]]).<ref>[https://m.limburger.nl/cnt/dmf20230920_93730595 De Limburger - Beesel vervangt alle komborden in gemeente: plaatsnamen in het dialect en leesbaar door rijhulpsystemen auto’s]</ref> ;10 september * ''Oes-Europa'': 't Oekraïense leger herovert veer boorplatforms oppe [[Zjwarte Zie]] kórtbie de [[Krim (sjiereiland)|Krim]]. ;9 september * ''Afrika'': De Zuud-Afrikaanse politicus [[Mangasuthu Buthulezi]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2489824-omstreden-zuid-afrikaanse-oud-politicus-buthelezi-95-overleden NOS.nl - Omstreden Zuid-Afrikaanse oud-politicus Buthelezi (95) overleden]</ref> ;8 september * ''Natuur & milieu, Noord-Afrika'': [[Marokko]] waert getroffe door 'ne zjwaoren [[aerdsjóddel]] woebie zeker 2900 luuj ómkómme. ;3 september * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] pak de Groete Pries van [[Monza]]. Haer weurt daomit d'n allerierste [[Formule 1]]-coureur dae tien races op rie wintj.<ref>[https://www.nu.nl/formule-1/6279318/reacties-na-historische-zege-verstappen-in-monza.html Nu.nl - Liveblog Reacties na historische zege Verstappen in Monza]</ref> ===augustus=== * ''Oceanië, natuur & milieu'': bie bósbrenj op 't [[Hawai]]aanse eilandj Maui valle mie es 100 doeje. Zó'n 1100 luuj waere vermis. * ''Noord-Europa, natuur & milieu'': sjtorm Hans veroerzaak sja en euverlas in 't zude van [[Scandinavië]]. Eine kump óm 't laeve. * ''Centraal-Europa, natuur & milieu'': zjwaore raegeval, euversjtruiminge en aerdversjuvinge in [[Sjlovenië]]. Zès luuj kómme óm 't laeve, woe-ónger twie Nederlandse toeriste. * ''Oes-Europa'': Róssische sjepe inne [[Zjwarte Zie]] waere aangevalle mit maritiem drones en Oekraïense ziehaves waere besjtook mit rakette. * ''Sjport'', 20 juli-20 augustus: 9e editie WK vrówwe[[vootbal]] in [[Australië]] en [[Nuuj-Zielandj]]. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. ;24 augustus * ''Oes-Europa'': kórtbie de Róssische huidsjtad [[Moskou]] crasht e vleegmesjien van [[Wagner]]-leider [[Jevgenij Prigozjin]]. Alle teen inzittende zint daobie óm 't laeve gekómme. Meugelik zoot ouch Prigozjin in dat toesjtel en is hae ómgekómme. ;23 augustus * ''Weitesjap, Zuud-Azië'': Vikram, de maonlanjer van de Indiase missie [[Chandrayaan-3]], lantj op de Zuudpool van de [[Maon]]. [[India]] weurt hiemit 't vierde landj wat mit succes op de Maon lantj.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6277673/india-levert-historische-prestatie-door-als-vierde-land-op-de-maan-te-landen.html Nu.nl - India levert historische prestatie door als vierde land op de maan te landen]</ref> ;21 augustus * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De sociaaldemocraat Bernardo Arévalo, ouch waal bekindj es de anti-corruptiekandidaat, wintj de twiede roonde van de prizzedentsverkezinge in [[Guatemala]]. ;19 augustus * ''Politiek, Nederlandj'': [[Pieter Omtzigt]] rich 'n nuuj politieke partie op ([[Nieuw Sociaal Contract]]) en deit mit aan de [[Twiede Kamer]]verkezinge van [[2023]]. ;14 augustus * ''Oes-Afrika'': Inne [[Soedan]]ese provincie Wes-Dafoer waere opnuuj massagraver óntdèk mit dao-in zeker óngevier 1000 lichame. Ze zint dinkelik doedgemaak door de RSF.<ref>[https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-mass-graves-found-in-west-darfur-rsf-accused-of-demolishing-camps Dabanga Sudan - More mass graves found in West Darfur, RSF accused of demolishing camps]</ref> ;3 augustus * ''Oes-Europa'': oppositieleijer [[Aleksej Navalny]] waert tot 19 jaore cel veroerdeild.<ref>[https://www.themoscowtimes.com/2023/08/04/russia-sentences-navalny-to-19-years-behind-bars-in-extremism-trial-a82056 Moscow Times - Russia Sentences Navalny to 19 Years Behind Bars in 'Extremism' Trial]</ref> * ''Zuud-Amerika'': tiedelik sjtaak-'t-vure tösje [[Colombia]] en de [[marxisme|marxistische]] rebellebeweging [[ELN]].<ref>[https://apnews.com/article/colombia-eln-guerrilla-peace-agreement-cease-fire-0a35f7f2e0e9b0818c8a2cd4b02ee3ff AP - Colombia begins a six-month cease-fire with its last remaining rebel group in hopes of forging peace]</ref> ;2 augustus * ''Noord-Amerika'': 'ne man dae in [[2018]] 11 luuj doedsjoot in 'n [[synagoge]] inne Amerikaanse sjtad [[Pittsburgh]] waert [[doedsjtraof|ter doed veroerdeild]].<ref>[https://www.bbc.com/news/world-us-canada-66388484 BBC - Pittsburgh synagogue gunman gets death penalty]</ref> ;1 augustus * ''Noord-Amerika'': aanklach taege veurmalig prizzedent [[Donald Trump]] i.v.m. beïnvleujing vanne prizzedentsverkezinge in [[2020]] en de [[Capitool]]besjtorming in jannewarie [[2021]].<ref>[https://apnews.com/article/trump-indicted-jan-6-investigation-special-counsel-debb59bb7a4d9f93f7e2dace01feccdc AP - Trump indicted for efforts to overturn 2020 election and block transfer of power]</ref> ===juli=== * ''Wes-Afrika'', 26-28 juli: [[coup]] in [[Niger]]. * ''Sjport'', 20 juli-huuj: 9e editie WK vrówwe[[vootbal]] in [[Australië]] en [[Nuuj-Zielandj]]. * ''Oes-Azië, natuur & milieu'': [[tyfoon]] Doksuri kump aan landj inne [[Filipiene]], [[Taiwan]] en 't oeste van [[China]]. 78 luuj luuj kómme óm 't laeve, mie es 200 luuj rake gewóndj. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. ;30 juli * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bómaansjlaag tiedes 'n politieke beijeinkóms van 'n islamistische partie inne [[Pakistan|Pakistaanse]] sjtad Khar. Hiebie valle 63 doeje en rake mie es 200 luuj gewóndj. [[IS]] haet d'n aansjlaag opgeëis. ;26 juli * ''Kóns en cultuur'': zengeres [[Sinéad O'Connor]] sjtörf op 56-jäörige laeftied. ;24 juli * ''Nederlandj, politiek'': [[Sylvana Simons]] sjtop es Kamerlid veur [[Bij1]]. * ''Nederlandj, politiek'': [[Farid Azarkan]] sjtop es fractieveurzitter van [[DENK]]. ;23 juli * ''Belsj'': De [[Belsj]]e nuujslaezeres en zjoernaliste [[Martine Tanghe]] sjtörf op 67-jäörige laeftied ane gevolge van [[kanker]]. * ''Sjport'': [[Jordi Meeus]] oet [[Lommel]] wint de sjlotetappe vanne [[Runj van Frankriek]] op de [[Champs-Elysées]]. ;13 juli * ''Politiek, Nederlandj'': [[Sigrid Kaag]] sjtop es liestrekker van [[D66]]. * ''Oes-Afrika'': Inne [[Soedan]]ese provincie Wes-Dafoer waert e massagraaf óntdèk mit dao-in zeker 87 lichame. Volges de [[VN]] behure de meiste sjlachoffers tot de Masalit-sjtam, 'n etnische minderheid inne regio. Ze zint dinkelik doedgemaak door de RSF.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/07/13/ontdekking-massagraf-soedan/ VRT - Massagraf ontdekt in Soedan, buurlanden komen samen om conflict te bespreken]</ref> ;11 juli * ''Kóns en cultuur'': De Tsjechisch-Franse sjriever [[Milan Kundera]] sjtörf op 94-jäörige laeftied. ;10 juli * ''Politiek, Nederlandj'': [[Mark Rutte]] sjtop es liestrekker vanne [[VVD]]. ; 9 juli ''Politiek, Nederlandj'': [[Wopke Hoekstra]] sjtop es liestrekker van 't [[CDA]]. ;7 juli * ''Politiek, Nederlandj'': [[Kabinet-Rutte IV]] vèlt. ;2 juli * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Theo Pahlplatz]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6270574/fc-twente-icoon-en-dertienvoudig-international-theo-pahlplatz-76-overleden.html Nu.nl - FC Twente-icoon en dertienvoudig international Theo Pahlplatz (76) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse motorcoureur [[Joey den Besten]] kump op 30-jäörige laeftied óm in e motoróngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2481215-motorcoureur-den-besten-30-overleden-na-crash-in-finland NOS.nl - Motorcoureur Den Besten (30) overleden na crash in Finland]</ref> ===juni=== * ''Oes-Europa'', 23-24 juni: de [[Wagnergroep]] kump in opsjtand en bezet versjeie militair bases en Róssische sjtaej, woe-ónger de grenssjtad [[Rostov]]. * ''Atlantische Oceaan'': Óngerzieboot Titan implodeert inne buurt van 't wrak vanne [[Titanic]]. De opvarende höbbe 't óngelök neet euverleef.<ref>[https://edition.cnn.com/2023/06/22/us/submersible-titanic-oceangate-search-thursday/index.html CNN - Titanic-bound submersible suffered ‘catastrophic implosion,’ killing all 5 on board, US Coast Guard says]</ref> * ''Oes-Europa'', 22-23 mei & 1-15 juni: Gevechte inne Róssische grensregio Belgorod tösje 't leger en pro-Oekraïense paramilitaire. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. * ''Midde-Amerika, natuur en milieu'', 2-3 juni: zjwaor euversjtruiminge in [[Haïti]]. Teentalle luuj kómme daobie óm 't laeve. * ''Noord-Amerika, natuur en milieu'': bósbrenj in [[Canada]] en roukeuverlas in groete deile van Noord-Amerika ;30 juni * ''Zuud-Amerika'': De Braziliaansen ex-presidentj [[Jair Bolsonaro]] weurt veroerdeild veur machsmisbroek. Hiedoor maag hae ach jaor neet mie aan de verkezinge mitdoon.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6270368/bolsonaro-acht-jaar-onverkiesbaar-na-veroordeling-voor-machtsmisbruik.html Nu.nl - Bolsonaro acht jaar onverkiesbaar na veroordeling voor machtsmisbruik]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse componis van lichte meziek [[Ruud Bos]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/5061a0fc-ac7e-4cb8-95ab-7f6455d7d547/componist-ruud-bos-overleden-bekend-van-efteling-en-tv NPO Klassiek - Componist Ruud Bos overleden, bekend van Efteling én tv]</ref> ;25 juni * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse sjemis [[John Goodenough]] ([[Nobelpries]] in de Sjemie 2019) sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2480418-oudste-nobelprijswinnaar-accupionier-john-goodenough-100-overleden NOS.nl - Oudste Nobelprijswinnaar, accupionier John Goodenough (100) overleden]</ref> ;22 juni * ''Nederlands Limburg, Kóns en cultuur'': Kleinkunsteneer [[Maurice Hermans]], veural bekind es de zoon vaan [[Toon Hermans]], störf op 74-jaorege leeftied aon 'n bacterieel infectie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2479902-maurice-hermans-74-zoon-van-toon-overleden NOS.nl - Maurice Hermans (74), zoon van Toon, overleden]</ref> * ''Sjport'': 't [[IOC]] trèk de erkènning van de internationaal [[bókse|bóksbóndj]] [[IBA]] in. 't Is veur iers det 't comité zoe'ne sjtap zèt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2479887-ioc-neemt-historisch-besluit-en-zet-internationale-boksbond-iba-buitenspel NOS.nl - IOC neemt historisch besluit en zet internationale boksbond IBA buitenspel]</ref> * ''Sjport'': De Belzje voetballer [[Stéphane Demol]] sjtörf op 57-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20230622_97332067 Het Nieuwsblad - Ex-Rode Duivel Stéphane Demol op 57-jarige leeftijd overleden]</ref>{{doedbekèndj}} ;21 juni * ''Weitesjap, Nederland'': Arsjeologe make de vónds bekèndj van e veerdoezendj jaor aud heiligdóm bie [[Tiel]] mit 'nen opboew dae aan [[Stonehenge]] rappeleert.<ref>[https://nos.nl/artikel/2479742-zonnekalender-langs-de-waal-archeologen-ontdekken-stonehenge-van-nederland-bij-tiel NOS.nl - Zonnekalender langs de Waal: archeologen ontdekken 'Stonehenge van Nederland' bij Tiel]</ref> ;18 juni * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Grand Prix van Canada en kump mit dees 41e euverwinning geliek te sjtaon mit [[Ayrton Senna]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2479446-verstappen-wint-ook-in-canada-en-komt-met-41ste-zege-naast-legende-senna NOS.nl - Verstappen wint ook in Canada en komt met 41ste zege naast legende Senna]</ref> * ''Sjport'': [[Spaons hierevoetbalèlftal|Sjpanje]] wintj de [[UEFA Nations League]] nao wins in [[penantie]]s taege [[Kroatisch hierevoetbalèlftal|Kroatië]]. ;16 juni *''Afrika'': De jihadistische militie ADF pleeg 'nen aansjlaag op 'n sjoel in Mpondwe in 't zuudweste van [[Oeganda]]. 42 luuj, ónger waem 38 kinger, kómme daobie óm 't laeve. * ''Sjport'': De Zjwitserse fietsrenner [[Gino Mäder]] sjtörf op 26-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val in de [[Runj van Zjwitserlandj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2479149-wielrenner-gino-mader-26-overleden-dag-na-val-in-ronde-van-zwitserland NOS.nl - Wielrenner Gino Mäder (26) overleden dag na val in Ronde van Zwitserland]</ref> ;15 juni * ''Weitesjap'': D'n Amerikaan [[Donald Triplett]], d'n ierste persoen oets dae de diagnose [[otisme|autisme]] kreeg, sjtörf op 89-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val.<ref>[https://apnews.com/article/donald-triplett-first-autism-diagnosis-e5d2867f2a922c1aca6446b8bd89a3b7 AP News - Donald Triplett, the 1st person diagnosed with autism, dies at 89]</ref> ;14 juni * ''Zuud-Europa'': Veur de kös van [[Griekelandj]] geuf 't 'n sjipbreuk. Hiebie zint zeker 78, mer meugelik hónderde migrante gehiemeld.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2023/jun/15/greece-refugee-shipwreck-rescuers-scour-sea-for-survivors The Guardian - Greece shipwreck: up to 100 children were below deck, survivors say]</ref> ;13 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse sjriever [[Cormac McCarthy]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6267885/amerikaanse-schrijver-cormac-mccarthy-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse schrijver Cormac McCarthy op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;12 juni * ''Zuud-Europa'': De Itteljaanse aad-premier [[Silvio Berlusconi]] sjtörf op 86-jäörige laeftied. ;11 juni * ''Sjport'': [[Novak Đoković]] wintj [[Roland Garros]] bie de mansluuj door in drie sets (7-6 (1), 6-3, 7-5) [[Casper Ruud]] te versjlaon. Đoković is noe mit 23 grand slam-winste recordhawwer in 't mannetennis en haet es ènsegste eder van de veer groete toernoje minstens drie kier gewonne.<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]] ([[NPO Radio 1]]</ref> ;10 juni * ''Sjport'': De Poolse [[Iga Swiatek]] wintj veur de driede kier [[Roland Garros]] bie de vrouwluuj door in drie sets (6-2, 5-7, 6-4) van de Tsjechische [[Karolína Muchová]] te winne.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6267475/swiatek-klopt-muchova-in-spannend-duel-en-wint-voor-derde-keer-roland-garros.html Nu.nl - Swiatek klopt Muchová in spannend duel en wint voor derde keer Roland Garros]</ref> * ''Sjport'': [[Manchester City FC]] wintj de [[UEFA Champions League (manslui)|UEFA Champions League]] door mit 1-0 te winne van [[Inter Milan]].<ref>Live-oetzenjing [[RTL 7]]</ref> ;9 juni * ''Nederlands Limburg, politiek'': Limbörg krieg e nuuj provinciaal besjtuur mit [[BBB]], [[VVD]], [[CDA]], [[PvdA]] en [[SP]]. Daomit is Limbörg de ierste Nederlandse provincie mit e coalitieakkoord.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20230607_95785089 De Limburger - Limburg krijgt nieuw provinciebestuur met BBB, VVD, CDA, PvdA en SP]</ref> ;7 juni * ''Sjport'': D'n Italiaanse fietsrenner [[Renato Longo]], viefvoudig waereldkampión [[cyclocross]], sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6267185/vijfvoudig-wereldkampioen-veldrijden-renato-longo-85-overleden.html Nu.nl - Vijfvoudig wereldkampioen veldrijden Renato Longo (85) overleden]</ref> ;6 juni * ''Oes-Europa'': De sjtuwdam bie Nova Kachovka (kórtbie [[Cherson]]) is ingesjtort. De sjaoj is enorm; de toedrach blief d'n iersten tied ónzeker. ;5 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen hoboïs [[Werner Herbers]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2023/06/05/hoboist-en-dirigent-werner-herbers-is-overleden-hij-zocht-altijd-naar-iets-wonderbaarlijks-a4166407?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=twitter&utm_term=20230605 NRC.nl - Hoboïst en dirigent Werner Herbers is overleden. Hij zocht altijd naar iets wonderbaarlijks]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse zengeres [[Astrud Gilberto]], veural bekèndj van 't leedsje ''The girl from Ipanema'', sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2477926-braziliaanse-zangeres-astrud-gilberto-the-girl-from-ipanema-overleden NOS.nl - Braziliaanse zangeres Astrud Gilberto (The Girl From Ipanema) overleden]</ref> ;4 juni * ''Sjport'': [[Royal Antwerp FC]] weurt veur 't iers in 66 jaor kampión voetbal van 't Belsj.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230604_96761306 De Standaard - Alderweireld trapt Antwerp de voetbalhemel in]</ref> ;3 juni * ''Sjport'': [[FC Barcelona]] wintj de [[UEFA Champions League (vrouwluuj)|UEFA Champions League veur vrouwluuj]] door mit 3-2 van [[VfL Wolfsburg]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2477590-barcelona-klopt-nederlands-getint-wolfsburg-na-remontada-in-champions-league-finale NOS.nl - Barcelona klopt Nederlands getint Wolfsburg na 'remontada' in Champions League-finale]</ref> ;2 juni * ''Zuud-Azië'': Bie e treinóngelök in de buurt van [[Balasore]], [[Odisha]], Oes-[[India]], kómme 300 luuj óm en valle nog ens zeker 900 gewónje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6266360/dodental-treinramp-india-nadert-de-300-zeker-900-gewonden.html Nu.nl - Dodental treinramp India nadert de 300, zeker 900 gewonden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Finse componiste [[Kaija Saariaho]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gramophone.co.uk/features/article/contemporary-composer-kaija-saariaho?utm_medium=Social&utm_campaign=Echobox&utm_source=Twitter#Echobox=1685724053-1 Gramophone - Contemporary composer: Kaija Saariaho]</ref> ===mei=== * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. ;31 mei * ''Sjport'': [[Sevilla FC]] wintj de [[UEFA Europa League]] door [[A.S. Roma]] nao penanties te versjlaon. ;28 mei * ''Weitesjap'': D'n Duutsje biomedicus [[Harald zur Hausen]] ([[Nobelpries]] in de Genaeskónde 2008) sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230529_96445417 De Standaard - Nobelprijswinnaar Harald zur Hausen overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Primož Roglič]] wintj de [[Runj van Italië]]. De koers waor óntseerd door 't massaal oetvalle van väöl favoriete mit COVID-19. ;24 mei * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse popzengeres [[Tina Turner]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6265042/muzieklegende-tina-turner-op-83-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Muzieklegende Tina Turner op 83-jarige leeftijd overleden]</ref> ;22 mei * ''Oes-Europa'': 'n Róssische verzatsgróp zaet 't dörpke [[Kozinka (Belgorod)|Kozinka]] aan de grens mit de Oekraïne te höbbe ingenome.<ref>[https://nos.nl/artikel/2476095-onrust-door-aanvallen-oekraiense-saboteurs-in-russische-regio-belgorod NOS.nl - Onrust door aanvallen 'Oekraïense' saboteurs in Russische regio Belgorod]</ref> ;20 mei * ''Oes-Europa'': Nao maondelang gevechte vilt de sjtad [[Bachmoet]] gans in Róssische henj. ;19 mei * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjriever [[Martin Amis]] sjtörf op 73-jäörige laeftied aan sjlókdermkanker.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/05/20/books/martin-amis-dead.html?smid=tw-nytimes&smtyp=cur The New York Times - Martin Amis, Acclaimed Author of Bleakly Comic Novels, Dies at 73]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse bassis [[Andrew Rourke]] ([[The Smiths]]) sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230519_95291471 De Standaard - Andy Rourke, de Motown-motor van The Smiths]</ref> ;18 mei * ''Sjport'': D'n [[American football]]er [[Jim Brown]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6264418/americanfootballlegende-jim-brown-op-87-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Americanfootballlegende Jim Brown op 87-jarige leeftijd overleden]</ref> ;16 mei * ''Europa algemein'': De [[Raod van Europa]] belègk 'nen twiedaagsen top in [[Reykjavík]]. 't Is pas de veerde kier in zie besjtaon det de regeringsleiers van de ganse Raod biejeinkómme. ;14 mei * ''Zuudoes-Europa'': De presidentsverkezinge in [[Turkieë]] enjige ónbesjlis; 'n twiede runj volg. * ''Sjport'': [[Feyenoord]] weurt kampioen van Nederlandj nao 'n 3-0 wins op [[Go Ahead Eagles]]. ;13 mei * ''Kóns en cultuur'': [[Loreen]] wintj veur [[Zjwaede]] 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje ''Tattoo''.<ref>[https://www.nu.nl/songfestival/6263549/loreen-wint-voor-de-tweede-keer-eurovisie-songfestival-namens-zweden.html Nu.nl - Loreen wint voor de tweede keer Eurovisie Songfestival namens Zweden]</ref> ;9 mei * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[DSM]] kunjig 'n fusie aan mit de Zjwitserse concurrent [[Firmenich]]. De nuje naam weurt gewoen [[DSM Firmenich]].<ref>[https://www.nu.nl/economie/6262821/koninklijke-dsm-is-niet-meer-chemiebedrijf-fuseert-met-zwitsers-concern.html Nu.nl - Koninklijke DSM is niet meer: chemiebedrijf fuseert met Zwitsers concern]</ref> ;8 mei * ''Nederlands Limburg'': [[Mestreech Aoke Airport]] geit veur ach weke touw veur 'n ripperatie aon de landingsbaon.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6262641/acht-weken-geen-vliegverkeer-op-maastricht-aachen-airport-vanwege-renovatie.html Nu.nl - Acht weken geen vliegverkeer op Maastricht Aachen Airport vanwege renovatie]</ref> ;7 mei * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] wintj de [[Runj van Sjpanje]] bie de vrouwluuj. Ze versjleit [[Demi Vollering]] mit e versjil van mer 9 seconde. * ''Sjport'': [[AFC Ajax|Ajax]] weurt Nederlands landskampión voetbal bie de vrouwluuj. ;5 mei * ''Zuudoes-Europa'': Bie 'n sjeetpartie inne Servische sjtad Mladenovac, get t'n zuje vanne huidsjtad Beograd, kómme ach luuj óm 't laeve en zint 14 luuj gewóndj geraak. ;3 mei * ''Zuudoes-Europa'': Bie 'n sjeetpartie op 'n basissjoel inne [[Servië|Servische]] huidsjtad [[Beograd]] kómme 8 kinger en 'ne bewaker óm 't laeve. Zès kinger en eine lieraar rake gewóndj. ;1 mei * ''Sjport'': De Maasmechelaer [[Luca Brecel]] weurt waereldkampión [[snooker]] door in de finaal mit 18-14 te winne van de Brit [[Mark Selby]].<ref>[https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20230501_92924334 Het Nieuwsblad - LIVE WK SNOOKER. Hij doet het! Luca Brecel kroont zich tot wereldkampioen en schrijft snookergeschiedenis]</ref> ===april=== * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. ;30 april * ''Sjport'': [[PSV]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker bie de mansluuj]] door nao penanties van [[AFC Ajax|Ajax]] te winne. * ''Sjport'': D'n Amerikaanse [[wiedsjpringe]]r [[Ralph Bosten]], waereldrecordhawwer tösje 1960 en 1968, sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2473531-voormalig-verspringer-en-wereldrecordhouder-ralph-boston-83-overleden NOS.nl - Voormalig verspringer en wereldrecordhouder Ralph Boston (83) overleden]</ref> ;29 april * ''Nederlands Limburg'': In de [[ENCI-kojl]] brik 'n massaol vechpartij oet, boebij versjèllende lui 't mets trèkke.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6261567/politie-rukt-massaal-uit-voor-steekpartij-met-meerdere-gewonden-in-maastricht.html Nu.nl - Politie rukt massaal uit voor steekpartij met meerdere gewonden in Maastricht]</ref> ;28 april * ''Belsj Limburg, Kóns en cultuur'': In [[Brustem]] bie [[Sintruin]] begintj 'nen illegale [[rave]] dae tot zóndigaovendj (30 april) laat doorgeit. Op 't huugepuntj doon 10.000 luuj draon mit.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230430_92418979 De Standaard - ‘Deelnemers illegale rave vertrekken druppelsgewijs’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Canadese rockgitaris [[Tim Bachman]] ([[Bachman-Turner Overdrive]]) sjtörf op 71-jäörige laeftied.<ref>[https://people.com/music/bachman-turner-overdrives-tim-bachman-dead-at-age-71/?utm_campaign=peoplemagazine&utm_content=new&utm_medium=social&utm_source=twitter.com&utm_term=644ec6eb5926cc000177195b People.com - Tim Bachman, Bachman-Turner Overdrive Member, Dead at 71]</ref> ;27 april * ''Media'': D'n Amerikaansen tv-prizzentator [[Jerry Springer]] sjtörf op 79-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.tmz.com/2023/04/27/jerry-springer-dead-dies/?adid=social-twa TMZ - Jerry Springer Dead at 79]</ref> ;25 april * ''Kóns en cultuur'': De Jamaicaans-Amerikaanse zenger en acteur [[Harry Belafonte]] sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/04/25/arts/music/harry-belafonte-dead.html New York Times - Harry Belafonte, 96, Dies; Barrier-Breaking Singer, Actor and Activist]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse cabaretier [[Paul van Vliet]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6261071/cabaretier-paul-van-vliet-87-overleden.html Nu.nl - Cabaretier Paul van Vliet (87) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Belzje Limbörger [[Luca Brecel]] versjleit in de kwartfinaal van 't WK [[snooker]] de zevevaudig waereldkampioen [[Ronnie O'Sullivan]]. ;24 april * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaans-Nederlandse popzangeres [[Lilian Day Jackson]] (bekèndj van [[Spargo]]) sjtörf op 63-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6260953/spargo-zangeres-lilian-day-jackson-overleden-op-63-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Spargo-zangeres Lilian Day Jackson overleden op 63-jarige leeftijd]</ref> ;23 april * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj [[Luuk-Bastenaoke-Luuk]] bie de vrouwluuj; [[Remco Evenepoel]] wintj bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Sifan Hassan]] löp in Lonje häören ierste [[marathon (loupe)|marathon]] oets en wintj 'm direk, in 2:18:33.<ref>[https://nos.nl/artikel/2472518-fenomenale-hassan-wint-bij-marathondebuut-in-londen-en-verpulvert-nederlands-record NOS.nl - Fenomenale Hassan wint bij marathondebuut in Londen en verpulvert Nederlands record]</ref> ;21 april * ''Nederlandj'': Avvekaot [[Inez Weski]] weurt gearresteerd op verdènking van 't doorsjpaele van infermatie in häör rol es raodsvrouw van [[Ridouan Taghi]]. ;19 april * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj de [[Welzje Piel]] bie de vrouwluuj; [[Tadej Pogačar]] wintj bie de mansluuj.<ref>Live-oetzending NOS</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Koreaanse popsjtaar [[Moonbin]] sjtörf op 25-jäörige laeftied aan 'nen dènkelike zelfmaord.<ref>[https://nos.nl/artikel/2472138-k-popster-moonbin-25-overleden NOS.nl - K-popster Moonbin (25) overleden]</ref> ;16 april * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wint de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj; [[Tadej Pogačar]] wint bie de mansluuj.<ref>Live-oetzending NOS</ref> * ''Sjport'': De Belsj [[Bashir Abdi]] wintj de [[Marathon van Rotterdam]]. Bèste Nederlanjer is [[Abdi Nageeye]] op de driede plaatsj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471602-belg-abdi-voor-de-tweede-keer-winnaar-rotterdam-marathon-nageeye-derde NOS.nl - Belg Abdi voor de tweede keer winnaar Rotterdam Marathon, Nageeye derde]</ref> * ''Kóns en cultuur'': ''[[The phantom of the opera]]'', de langsloupende [[musical]] op [[Broadway]] oets, sjtop nao 35 jaor en 13.981 veursjtèllinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471730-na-13-981-voorstellingen-spookt-het-niet-meer-op-broadway-doek-valt-voor-phantom NOS.nl - Na 13.981 voorstellingen spookt het niet meer op Broadway: doek valt voor 'Phantom']</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzpianis [[Ahmad Jamal]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471746-jazzpianist-ahmad-jamal-92-inspiratiebron-van-een-generatie-overleden NOS.nl - Jazzpianist Ahmad Jamal (92), inspiratiebron van een generatie, overleden]</ref> ;15 april * ''Natuur en milieu, Duutsjlandj'': De lèste drie [[kerncentraal|kerncentrale]] in Duutsjlandj gaon toe. * ''Afrika'': In [[Soedan]] vèntj 'n couppoging plaatsj, wobie 't tot geweld kump tösje de (militair) regering en de paramilitair bewaeging RSF.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6259642/klm-vliegt-niet-meer-over-soedan-tientallen-doden-daar-door-oplaaiend-geweld.html Nu.nl - KLM vliegt niet meer over Soedan, tientallen doden daar door oplaaiend geweld]</ref> De daag dao-op greujt dit geweld oet tot e nationaal conflik. * ''Sjport'': [[Derek Fox]] en [[Corach Rambler]] winne de [[Grand National]]. Róndj 't evenemènt weurt hel gepróttesteerd door dererechteactiviste.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471538-grand-national-onder-druk-118-arrestaties-drie-sterfgevallen-en-schotse-winnaar NOS.nl - Grand National onder druk: 118 arrestaties, drie sterfgevallen en Schotse winnaar]</ref> ;14 april * ''Nederlandj'': [[Euthanasie]] veur kènjer ónger de twelf weurt meugelik gemaak.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6259478/ongeneeslijk-zieke-kinderen-tot-12-jaar-krijgen-mogelijkheid-tot-levensbeeindiging.html Nu.nl - Ongeneeslijk zieke kinderen tot 12 jaar krijgen mogelijkheid tot levensbeëindiging]</ref> * ''Weitesjap'': 't Europees ruumdetuug [[Jupiter Icy Moons Explorer]] (JUICE) weurt gelanceerd. 't Mót in 2034 bie Jupiter aankómme. ;13 april * ''Kóns en cultuur'': De Britse modeóntwerpster [[Mary Quant]], bedènkster van de [[minirok]] en de [[hotpants]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471283-modeontwerper-mary-quant-93-vrouw-achter-de-minirok-en-hotpants-overleden NOS.nl - Modeontwerper Mary Quant (93), vrouw achter de minirok en hotpants, overleden]</ref> ;12 april * ''Nederlandj'': De [[Nederlandse Tuinboewraod]] sjaf de [[Floriade]] aaf. Direkte aanleiing is 't miljoeneverlees op de Floriade van 2022 in [[Almere]].<ref>[https://www.nu.nl/economie/6259180/nooit-meer-floriade-tuinbouwtentoonstelling-niet-meer-van-deze-tijd.html Nu.nl - Nooit meer Floriade: 'Tuinbouwtentoonstelling niet meer van deze tijd']</ref> ;9 april * ''Sjport'': De Nederlanjer [[Mathieu van der Poel]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj.<ref>Liveoetzenjing [[NOS]]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandsen theoloog en dichter [[Huub Oosterhuis]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6258876/theoloog-en-dichter-huub-oosterhuis-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Theoloog en dichter Huub Oosterhuis op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;8 april * ''Sjport'': De Canadese [[Alison Jackson]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de vrouwluuj.<ref>Liveoetzenjing [[NOS]]</ref> ;4 april * ''Naord-Europa'': [[Finland]]j kump nao [[finlandisering|'n jaorelang politiek van neutraliteit]] bie de [[NAVO]]. * ''Nederlandj'': Bie [[Voorschoten]] ([[Zuud-Hollandj]]) óntsjpore 'n geujertrein en 'n passageerstrein nao 'n bóksing mit 'n sjtèlling wo op gewirk weurt. Daobie valle 30 gewónje. Eine wirkman kump óm 't laeve, 'ne 65-jäörige treinmachinis oet [[Beringe]].<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2164650/slachtoffer-voorschoten-is-limburgse-kraanmachinist?fbclid=IwAR22AybZ3iPYcKRYf3JktLJEVc8iXsugQfieEGGgpTk-Epx3F5NgNVE4dn8 1limburg - Slachtoffer Voorschoten is Limburgse kraanmachinist]</ref> ;2 april * ''Sjport'': De Sjloveen [[Tadej Pogačar]] wintj de [[Runde vaan Vlaondere|Runj van Vlaandere]] bie de mansluuj; [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing NOS</ref> * ''Oes-Europa'': De nationalistische blogger [[Vladlen Tatarski]] kump óm bie 'nen aansjlaag op 'ne kaffee in Sint-Petersburg.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6257902/bekende-russische-militaire-blogger-komt-om-bij-explosie-in-sint-petersburg.html Nu.nl - Bekende Russische militaire blogger komt om bij explosie in Sint-Petersburg]</ref> * ''Nederlands Limburg'': [[Leo Hendrikx]], Nederlandse kreegveteraan oet d'n Twiede Waereldoorlog en de lèsten Èngelandjvaarder, sjtörf op 99-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6258067/laatste-engelandvaarder-en-spitfire-piloot-in-woii-leo-hendrikx-99-overleden.html Nu.nl - Laatste Engelandvaarder en Spitfire-piloot in WOII Leo Hendrikx (99) overleden]</ref> ;1 april * ''Nederlandj, Economie'': Zès van de èlf [[eerdgaas|gaas]]pötte in [[Groninge (provincie)|Groninge]] gaon definitief toe. De anger vief blieve op de 'waakvlamsjtandj' en waere allein in geval van noed weer actief.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6257653/meer-dan-de-helft-van-de-groningse-gasputten-gaat-definitief-dicht-op-1-april.html Nu.nl - Meer dan de helft van de Groningse gasputten gaat definitief dicht op 1 april]</ref> ===miert=== * ''Nederlands Limburg'', 23 fibberwarie-huuj: 't [[Julianakanaal]] is toe vanwaege 'nen dambreuk. * ''Zuud-Amerika'', 7 december 2022-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september 2022-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. ;31 miert * ''Vereinigde Sjtaote, Natuur en milieu'': E 'monstersjtörmsysteem' raak de Vereinigde Sjtaote. Teentalle tornado's en zjwaor sjtörme rake 't landj van 't zuje tot in 't noorde en zörge veur diverse doeje en hiel väöl materieel sjaaj. ;30 miert * ''Vereinigde Sjtaote'': 'n Zjurie in [[New York (staot)|New York]] besjluut [[Donald Trump]] te vervolge veur 't betale van zwieggeld aan [[Stormy Daniels]]. 't Is veur 't iers det 'nen Amerikaansen ex-presidentj vervolg weurt.<ref>[https://www.nytimes.com/live/2023/03/30/nyregion/trump-indictment-news New York Times - NY Grand Jury votes to indict Donald Trump]</ref> ;29 miert * ''Sjport'': [[Christophe Laporte]] wintj [[Dwars door Vlaanderen]] bie de mansluuj. [[Demi Vollering]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2469352-laporte-wint-ook-dwars-door-vlaanderen-nu-geheel-op-eigen-kracht NOS.nl - Laporte wint ook Dwars door Vlaanderen, nu geheel op eigen kracht]</ref><ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6257343/vollering-soleert-naar-schitterende-zege-in-dwars-door-vlaanderen-vos-derde.html Nu.nl - Vollering soleert naar schitterende zege in Dwars door Vlaanderen, Vos derde]</ref> ;28 miert * ''Kóns en cultuur'': De Japansen tósjenis en filmcomponis [[Ryuichi Sakamoto]] sjtörf op 71-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6257877/japanse-componist-ryuichi-sakamoto-op-71-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Japanse componist Ryuichi Sakamoto op 71-jarige leeftijd overleden]</ref> ;27 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': Komiker en tv-maeker [[Wim de Bie]], dae jaorelank mit [[Kees van Kooten]] 't duo [[Van Kooten en De Bie]] vörmde, sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6256995/komiek-wim-de-bie-83-van-iconisch-duo-van-kooten-en-de-bie-overleden.html Nu.nl - Komiek Wim de Bie (83) van iconisch duo Van Kooten en De Bie overleden]</ref> * ''Midde-Oeste'': Nao zjwaor proteste besjlut d'n [[Israël]]ische premier [[Benjamin Netanyahu]] hervörminge die häöm groete mach zouwe gaeve oet te sjtèlle. ;26 miert * ''Sjport'': De Fransoos [[Christophe Laporte]] wintj [[Gent-Wevelgem]] bie de mansluuj. De Zjwitserse [[Marlen Reusser]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Liveoetzenjing [[NOS]]</ref> ;24 miert * ''Weitesjap'': D'n Amerikaansen óngernummer en inzjenjeur [[Gordon Moore]], veural bekèndj van de [[wèt van Moore]], sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6256810/intel-oprichter-gordon-moore-94-die-wet-van-moore-bedacht-overleden.html Nu.nl - Intel-oprichter Gordon Moore (94) die 'wet van Moore' bedacht overleden]</ref> ;23 miert * ''Nederlands Limburg'': [[Wim Hillenaar]] weurt veurgedrage es de nuie börgemeister vaan [[Mestreech]]. Heer geit op 1 juli [[Annemarie Penn-te Strake]] opvolge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2468629-wim-hillenaar-voorgedragen-als-nieuwe-burgemeester-van-maastricht NOS.nl - Wim Hillenaar voorgedragen als nieuwe burgemeester van Maastricht]</ref> ;21 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse cabaretier [[Fred Florusse]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6256344/don-quishocking-cabaretier-en-regisseur-fred-florusse-85-overleden.html Nu.nl - Don Quishocking-cabaretier en regisseur Fred Florusse (85) overleden]</ref> ;19 miert * ''Economie'': De Zjwisterse investeringsbank [[UBS]] nump häöre concurrent [[Credit Suisse]], dae mit failissemint woort bedreig, euver. Hiemit weurt 'ne groete bankecrisis veurkómme. ;18 miert * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj [[Milaan-Sanremo]], es ierste Nederlanjer saer [[Hennie Kuiper]] in 1985.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6255909/ontketende-van-der-poel-wint-milaan-san-remo-als-eerste-nederlander-in-38-jaar.html Nu.nl - Ontketende Van der Poel wint Milaan-San Remo als eerste Nederlander in 38 jaar]</ref> ;17 miert * ''Ruslandj/Internationaal'': 't [[Internationaal Sjtraofhof]] in [[D'n Haag]] vaerdig 'n arrestatiebevel oet taege [[Vladimir Poetin]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230317151628/https://www.icc-cpi.int/news/situation-ukraine-icc-judges-issue-arrest-warrants-against-vladimir-vladimirovich-putin-and ICC-CPI - Situation in Ukraine: ICC judges issue arrest warrants against Vladimir Vladimirovich Putin and Maria Alekseyevna Lvova-Belova]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Adri Duivesteijn]] ([[PvdA]]) sjtörf op 72-jäörige laeftied aan [[prostaatkanker]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6255828/haags-pvda-kopstuk-adri-duivesteijn-op-72-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Haags PvdA-kopstuk Adri Duivesteijn op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Kroatisch-Nederlandse sjriefster [[Dubravka Ugrešić]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6255822/schrijfster-dubravka-ugresic-bekend-van-de-vos-op-73-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Schrijfster Dubravka Ugrešić, bekend van De Vos, op 73-jarige leeftijd overleden]</ref> ;15 miert * ''Nederlandj'': Bie verkezinge veur de [[provincie|Provinciaal Sjtaote]] en de [[watersjap]]pe wintj veural de rechs-populistische [[BBB]] henjig. ;13 miert * ''Nederlands Limburg'': In de Hèrkebósjer zedezaak kriege Nancy D. en Peter S. 12 jaor gevangenis opgelag óm 't misbroek van zeve jóng oppaskinger.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2151580/lange-celstraffen-voor-duo-in-grote-kindermisbruikzaak 1Limburg - Lange celstraffen voor duo in grote kindermisbruikzaak]</ref> * ''Sjport'': D'n Amerikaansen [[hoegsjpringe]]r [[Dick Fosbury]], bekèndj van de [[fosburyflop]] womit 'r in 1968 e waereldrecord haolde, sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6255154/hoogspringlegende-dick-fosbury-76-van-revolutionaire-fosburyflop-overleden.html Nu.nl - Hoogspringlegende Dick Fosbury (76) van revolutionaire fosburyflop overleden]</ref> ;12 miert * ''Kóns en cultuur'': Op de 95e [[Academy Awards]] wintj ''[[Everything everywhere all at once]]'' zeve prieze, wo-ónger dae van beste film en bèste actries ([[Michelle Yeoh]]). [[Brendan Fraser]] weurt tot bèsten acteur beneump.<ref>[https://nos.nl/artikel/2467279-everything-everywhere-all-at-once-maakt-belofte-waar-met-historische-oscarsoverwinning NOS.nl - Everything Everywhere All at Once maakt belofte waar met historische Oscarsoverwinning]</ref> ;10 miert * ''Nederlandj'': De Nederlandse regering luf de lèste beperkinge ómtrèntj [[COVID-19]] op.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6252775/kabinet-schrapt-per-direct-de-laatste-coronaregels.html Nu.nl - Kabinet schrapt per direct de laatste coronaregels]</ref> * ''Belsj'': De Vlaomse regering kump esnog mit e sjtiksjtofakkaord wo de ganse coalitie achter sjteit.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230310_97523714 De Standaard - Wat staat er in dit stikstofakkoord?]</ref> ;9 miert * ''Duutsjlandj'': Bie 'n sjeetpartie in 'ne Keuninkriekszaal vanne [[Jehovagetuge]] in [[Hamburg]] valle zeker ach doeje (incl. de sjötter) en mierder gewónje.<ref>[https://www.berliner-zeitung.de/news/mehrere-tote-bei-schuessen-in-hamburg-li.326047 Berliner Zeitung - Hamburg: Schüsse bei Zeugen Jehovas – Tote und Verletzte]</ref> ;6 miert * ''Belsj, politiek'': De Vlaamse regering kump mit e concepakkoord euver de sjtiksjtofregulering. Dit akkoord weurt neet gesjteund door 't [[CD&V]], wat hiemit de facto boete de regering weurt gezat.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230306_94232478 De Standaard -Vlaamse regering heeft stikstofakkoord, zonder CD&V]</ref> * ''Duutsjlandj, Noord-Amerika'': [[Traute Lafrenz]], de lètste euverlaevende vanne anti[[nazi]]stische verzetsgroop Weiße Rose Hamburg, sjtörf op 103-jäörige laeftied.<ref>[https://www.abendblatt.de/hamburg/article237852209/Letzte-Ueberlebende-der-Weissen-Rose-ist-tot.html Hamburger Abendblatt - Letzte Überlebende der Weißen Rose ist tot]</ref> ;4 miert * ''Sjport'': In de Klassieker taege [[Feyenoord]] sjpaelt 't vrouweteam van [[AFC Ajax]] veur 't iers in de [[Johan Cruijff Arena]]. De match trèk zoeget 34.000 bezeukers, wat veur de [[Ieredevisie (damesvoetbal)|vrouwluuj-Ieredevisie]] óngekèndj is.<ref>[https://nos.nl/artikel/2466183-geen-winnaar-wel-34-000-toeschouwers-bij-eerste-vrouwen-klassieker-in-arena NOS.nl - Geen winnaar, wel 34.000 toeschouwers bij eerste vrouwen-Klassieker in Arena]</ref> * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj de [[Strade Bianche]] bie de vrouwluuj, en [[Tom Pidcock]] wintj bie de mansluuj. ;3 miert * ''Belsj'': In [[Brussel]] demonstrere doezende boere taege 'n versjtrenging van 't sjtiksjtofbeleid veur de landjboew. ;2 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzsaxofonis [[Wayne Shorter]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6253654/saxofonist-en-componist-wayne-shorter-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Saxofonist en componist Wayne Shorter op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;1 miert * ''Zuud-Europa'': Bie e treinóngelök in 't noorde van [[Griekelandj]] valle 57 doeje. ===fibberwarie=== * ''Nederlands Limburg'', 23 fibberwarie-huuj: 't [[Julianakanaal]] is toe vanwaege 'n dambreuk. * ''Zuud-Amerika'', 7 december 2022-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september 2022-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. ;28 fibberwarie * ''Sjport'': In de kwartfinaal van de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] wintj amateurclub [[SV Spakenburg]] mit 1-4 van [[FC Utrecht]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2465644-megastunt-spakenburg-amateurclub-halvefinalist-knvb-beker-na-winst-bij-utrecht NOS - Megastunt Spakenburg: amateurclub halvefinalist KNVB-beker na winst bij Utrecht]</ref> ;26 fibberwarie * ''Zuud-Europa'': Bie e bootóngelök in Zuud-[[Italië]] kómme zeker 67 migrante óm 't laeve. ;25 fibberwarie * ''Sjport'': [[Dylan van Baarle]] wintj [[Omloop Het Nieuwsblad]] bie de mansluuj. [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzending [[NOS]]</ref> ;22 fibberwarie * ''Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': In 't [[Noord-Ierlandj|Noord-Ierse]] [[Omagh]] waert 'ne pelissie-agent besjaote. Hae raak ernstig gewóndj. D'n aansjlaag is meugelik 't wirk vanne rippeblikeinse terreurbeweging [[New IRA]]. ;20 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Japanse sjtripteikenaer en animator [[Leiji Matsumoto]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2464595-invloedrijke-japanse-anime-en-mangatekenaar-leiji-matsumoto-overleden NOS.nl - Invloedrijke Japanse anime- en mangatekenaar Leiji Matsumoto overleden]</ref> ;19 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse [[Femke Bol]] löp de 400 meter indoor in 49,29 seconde; e nuuj waereldrecord. Ze is de ierste in 41 jaor die 't waereldrecord verbaetert. ;17 fibberwarie * ''Zuud-Amerika'': Demonstrante in [[Paramaribo]] besjtörme 't [[Suriname|Surinaams]] parlemèntsgeboew. ;15 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Raquel Welch]] sjtörf op 82-jäörige laeftied. ;14 fibberwarie * ''Oceanië, natuur en milieu'': [[Nuuj-Zielandj]] reup de [[noedtoesjtand]] oet óm de sjaaj die orkaan [[Gabrielle (orkaan)|Gabrielle]] deit. 't Is pas de driede kier in de historie van 't landj det de regering det deit.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6251167/nieuw-zeeland-neemt-zeldzame-stap-en-roept-noodtoestand-uit-vanwege-cycloon.html Nu.nl - Nieuw-Zeeland neemt zeldzame stap en roept noodtoestand uit vanwege cycloon]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Wim Kras]], de jóngste sjpeler oets in de [[Ieredevisie (hierevoetbal)|Ieredevisie]], sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6251400/jongste-eredivisie-debutant-ooit-en-volendam-icoon-wim-kras-79-overleden.html Nu.nl - Jongste Eredivisie-debutant ooit en Volendam-icoon Wim Kras (79) overleden]</ref> ;12 fibberwarie * ''Duutsjlandj, politiek'': 't [[CDU]] wèntj de lokaal verkezinge in [[Berlien]] en is dao veur 't iers in jaore de groetste.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/innenpolitik/berlin-wahl-171.html Tagesschau - CDU siegt deutlich - SPD historisch schlecht]</ref> * ''Sjport'': In de [[Super Bowl]] LVII winne de [[Kansas City Chiefs]] mit 38-35 van de [[Philadelphia Eagles]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2463624-kansas-city-chiefs-wint-spectaculaire-super-bowl NOS.nl - Kansas City Chiefs wint spectaculaire Super Bowl]</ref> ;11 fibberwarie * ''Duutsjlandj'': D'n Duutsje politicus [[Hans Modrow]], de lèste communistische premier van de [[DDR]], sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/frueherer-ddr-regierungschef-hans-modrow-gestorben-18671231.html FAZ.net - Zum Tod von Hans Modrow: Der letzte Ministerpräsident der SED]</ref> ;10 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': [[Nederlands Limburg|Limburg]] sjaf es lèste provincie in Nederlandj de bae veur 't debat aaf.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2133071/provinciale-staten-schaft-openingsgebed-af 1Limburg - Provinciale Staten schaft openingsgebed af]</ref> ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis van popleedjes [[Burt Bacharach]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2023/02/09/burt-bacharach-songwriter-dies/ The Washington Post - Burt Bacharach, prolific composer of pop hits, dies at 94]</ref> ;6 fibberwarie * ''Zuudoes-Europa/Midde-Oeste'': Kortbie [[Gaziantep]] in [[Turkije|Turkieë]] vèntj 'ne zjwaoren aerdsjóddel plaatsj mit 'n krach van 7,8 op de [[memènt-magnitudesjaol]]. In Turkië en [[Syrië]] valle teendoezende doeje. ;5 fibberwarie * ''Zuud-Azië'': De vreugere [[Pakistan|Pakistaanse]] presidentj [[Pervez Musharraf]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2462575-pakistaanse-oud-president-musharraf-79-overleden NOS.nl - Pakistaanse oud-president Musharraf (79) overleden]</ref> * ''Nederlandj'': In [[Delf]] vèntj 'n sjtaekpartie plaatsj. Daobie vèlt einen doeje en einen gewónje. ;4 fibberwarie * ''Vereinegde Sjtaote'': De Amerikaanse lochmach haolt 'n Chinese ballon denaer, die volgens häör veur sjpionagedoele waor opgelaote.<ref>[https://edition.cnn.com/politics/live-news/suspected-chinese-balloon-over-us-02-04-23/index.html CNN.com - US shoots down Chinese spy balloon off East Coast]</ref> ===jannewarie=== * ''Zuud-Amerika'', 7 december 2022-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september 2022-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * [[India]] haolt [[China]] in es landj mit de groetste bevolking. ;31 jannewarie * ''Nederlandj'': Bie 'ne brandj in [[Arnhem]] valle twie doeje. Mierder luuj rake hön hoes kwiet.<ref>[https://www.gelderlander.nl/arnhem/twee-doden-verwoeste-huizen-en-veel-boosheid-dit-is-wat-we-tot-nu-toe-weten-over-de-megabrand-in-arnhem~a3be4b26/ De Gelderlander - Twee doden, verwoeste huizen en veel boosheid: dit is wat we tot nu toe weten over de megabrand in Arnhem]</ref> ;30 jannewarie * ''Zuud-Azië'': Bie 'ne bómaansjlaag op 'n [[moskee]] inne [[Pakistan|Pakistaanse]] sjtad Pesjawar valle zeker 59 doeje en 170 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2461885-pakistan-ontzet-over-zware-aanslag-op-moskee-in-zwaarbeveiligde-zone NOS- Pakistan ontzet over zware aanslag op moskee in zwaarbeveiligde zone]</ref> * ''Belsj'': In 'n [[metro]]sjtasie in [[Brössel]] waere reizigers aangevalle door 'ne man mit e mets. Drie luuj rake gewóndj, woevan eine ernstig. De verdachte is opgepak.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/01/30/incident-schuman-brussel/ VRT - Brussels metrostation Schuman afgesloten na mesaanval: drie gewonden, verdachte opgepakt]</ref> ;28 jannewarie * ''Zuud-Europa'': De Sjpaanse pelissie pak 'ne 28-jäörige Sjpaans-Marokkaanse man op dae meugelik 'ne aansjlaag wool plege op 't sjtrand van [[Benidorm]]. ;27 jannewarie * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne aansjlaag op 'n [[synagoog]] in Oes-[[Jeruzalem]] valle zeve doeje en drie gewónje. De sjötter, 'ne 21-jäörige Palestien, waert doedgesjote in e vuurgevech mit de pelisse.<ref>[https://nos.nl/artikel/2461514-zeker-zeven-doden-bij-aanslag-synagoge-in-jeruzalem NOS - Zeker zeven doden bij aanslag synagoge in Jeruzalem]</ref> ;26 jannewarie * ''Midde-Oeste'': Bie gevechte tösje 't [[Israel]]ische leger en Palestiense militante in Jenin oppe [[Westelike Jordaanoever]] valle 9 doeje. Ónger de doeje zint zeve militante en 'n vrouw.<ref>[https://apnews.com/article/politics-palestinian-territories-government-israel-middle-east-c8e644c39b066d78b8e2accde0a11e23 AP News- Israel, Gaza fighters trade fire after deadly West Bank raid]</ref> ;25 jannewarie * ''Zuud-Europa'': In 'n kèrk en 'n kapel inne Zuud-Sjpaanse sjtad [[Algericas]] ([[Andalusië]]) waere luuj aangevalle door 'ne man mit 'ne machete. Daobie valle einen doeje en veer gewónje. De man is opgepak en de pelissie geit oet van e terroristisch motief.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20230125_97305970 De Limbörger - Een dode en vier gewonden door man met zwaard in Zuid-Spaanse kerken]</ref> * ''Duutsjlandj'': Bie e sjtaekincident in e treintoesjtel hauverwaeges [[Kiel]] en [[Hamburg]] zint twie doeje en zeve gewónje gevalle. Me geit neet oet van e terroristisch motief.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/messerattacke-regionalzug-101.html Tagesschau - Zwei Tote bei Messerattacke in Zug]</ref> * ''Noord-Amerika, Oes-Europa'': De [[VS]] gaon 31 zjwaor gevechstanks van 't type M1 Abrams levere aan [[Oekraïne]]. * ''Oceanië, politiek'': Chris Hipkins volg Jacinda Ardern op es [[premier]] van [[Nuuj-Zielandj]]. ;24 jannewarie * ''Duutsjlandj, Oes-Europa'': [[Duutsjlandj]] geit veerteen Leopard 2-[[tank]]s levere aan [[Oekraïne]]. Ouch anger lenj, woe-ónger [[Pole]], kriege toesjtömming óm dit type tank ane Oekraïense sjtriedkrachte te gaeve.<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/europa/eilmeldung-ukraine-leopard-panzer-101.html Tagesschau - Deutschland liefert 14 "Leopard"-Panzer an Ukraine]</ref> ;23 jannewarie * ''Noord-Amerika'': Bie twie sjeetpartieje inne sjtad Half Moon Bay, kórtbie [[San Francisco]] ([[Californië]]), valle zeve doeje. De sjötter woort opgepak. ;22 jannewarie * ''Noord-Amerika'': Bie 'n sjeetpartie tiedes de vering van 't Sjinees Nuujjaor in Monterey Park, kórtbie [[Los Angeles]] ([[Californië]]), valle teen doeje en teen gewónje. De sjötter haet zichzelf doedgemaak. ;21 jannerwarie * ''Nederlandj'': 'ne Sjötter äöpent 't vuur op 66-jäörige vrouw en häör 38-jäörige dochter in e winkelcentrum in [[Zwijndrecht (Nederland)|Zwijndrecht]]. De 66-jäörige vrouw kump óm 't laeve, häör dochter ligk zjwaorgewóndj in 't krankehoes.<ref>[https://web.archive.org/web/20230125110328/https://www.politie.nl/nieuws/2023/januari/21/vrouw-overlijdt-na-schietpartij-bij-winkelcentrum-zwijndrecht.html Politie - Politie Zwijndrecht zoekt voortvluchtige Minh Nghia Vuong]</ref> ;20 jannewarie * ''Weitesjap'': De Amerikaanse meziekpsychologe [[Sandra Trehub]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/02/16/science/sandra-trehub-dead.html New York Times - Sandra Trehub, Pioneer in the Psychology of Music, Dies at 84]</ref> ;19 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse zenger-sjriever [[David Crosby]] ([[The Byrds]], [[Crosby, Stills, Nash & Young]]) sjtörf op 81-jäörige laetied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6247736/singer-songwriter-david-crosby-op-81-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Singer-songwriter David Crosby op 81-jarige leeftijd overleden]</ref> ;17 jannewarie * ''Nederlands Limbörg'': In [[Den Bosch]] begintj de zaak taege Peter S. oet [[Bieëgdje]] en Nancy D. oet [[Hèrkebósj]], die verdach waere van sadistisch kènjermisbroek.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2091866/hoe-kon-oppasstel-twee-jaar-lang-kinderen-misbruiken 1Limburg - Hoe kon oppasstel twee jaar lang kinderen misbruiken?]</ref> * ''Nederlandj'': In [[Arkel]], kórtbie [[Gorinchem]], waert 'ne 37-jäörige man opgepak. Hae zouw tösje [[2015]] en [[2018]] 'n leidinggaevende rol höbbe gesjpeeld bie terreurbeweging [[IS]] in [[Syrië]].<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5359788/islamitische-staat RTL Nieuws - Vermoedelijke IS-veiligheidschef opgepakt in Arkel, verdacht van oorlogsmisdaden]</ref> * ''Frankriek'': De Franse [[zöster André]], de auwdste minsj op de waereld, sjtörf op 118-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6247405/franse-zuster-andre-sterft-op-118-jarige-leeftijd-als-oudste-persoon-ter-wereld.html Nu.nl - Franse zuster André sterft op 118-jarige leeftijd als oudste persoon ter wereld]</ref> ;16 jannewarie * ''Zuud-Europa'': [[Maffia]]kopsjtök [[Matteo Messina Denaro]] weurt in [[Palermo]] gearresteerd.<ref>[https://nos.nl/artikel/2460047-siciliaanse-maffiabaas-matteo-messina-denaro-na-30-jaar-opgepakt NOS.nl - Siciliaanse maffiabaas Matteo Messina Denaro na 30 jaar opgepakt]</ref> * ''Zuud-Europa, Kóns en cultuur'': De Italiaanse actries [[Gina Lollobrigida]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230116_94318822 De Standaard - Filmicoon en sekssymbool Gina Lollobrigida (95) overleden]</ref> ;15 jannewarie * ''Zuud-Azië'': Bie e óngelök mit e [[vleegmesjieng]] in [[Nepal]] kómme alle 72 inzittende óm 't laeve. * ''Afrika'': Bie 'ne aansjlaag mit e geïmproviseerd explosief in 'n kerk in [[Congo]] valle 10 doeje en 39 gewónje.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/01/15/tien-doden-en-39-gewonden-bij-bomaanslag-op-kerk-in-congo0/ Vrt.be - Minstens 10 doden en 39 gewonden bij bomaanslag op kerk in Congo]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Jan Krol]], bekèndj van ''[[Bartje (tv-serie)|Bartje]]'', sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/15277391/bartje-acteur-jan-krol-60-overleden RTV Drenthe - Bartje-acteur Jan Krol (60) overleden]</ref> ;14 jannewarie * ''Oes-Europa'': Bie 'ne Róssische raketaanval op [[Dnipro]] in de [[Oekraïne]] valle 40 doeje en 75 gewónje. Teentalle luuj waere nog vermis.<ref>[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/01/16/7384991/ Ukrainska Pravda - Attack on Dnipro: death toll rises to 40 people]</ref> * ''Midde-Oeste'': De Brits-Iraanse politicus [[Alireza Akbari]] weurt geëxecuteerd op aanklach van sjpionaasj.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64273520 BBC News - Alireza Akbari: Iran executes British-Iranian dual national]</ref>{{doedbekèndj}} * ''Sjport'': De Nederlandse fietsrenner [[Lieuwe Westra]] sjtörf op 40-jäörige laeftied, dènkelik door zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6247053/oud-profwielrenner-lieuwe-westra-op-veertigjarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Oud-profwielrenner Lieuwe Westra op veertigjarige leeftijd overleden]</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2459894-oud-wielrenner-westra-40-overleden NOS.nl - Oud-wielrenner Westra (40) overleden]</ref> ;11 jannewarie * ''Duutsjlandj'': De pelitie begintj mit de óntruming van [[Lutseroa]]. 't Dörp, wat gesjloop mót waere veur de [[broenkole|broenkool]]winning, weurt door activiste bezat gehauwe.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6246496/ontruiming-duits-bruinkooldorp-mondt-uit-in-gevechten-tussen-politie-en-activisten.html Nu.nl - Ontruiming Duits 'bruinkooldorp' mondt uit in gevechten tussen politie en activisten]</ref> ;10 jannewarie * ''Zuud-Europa'': [[Constantijn II vaan Griekeland|Constantien II]], de lèste keuning van [[Griekeland]]j, sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6246456/laatste-griekse-koning-constantijn-ii-overleden-op-82-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Laatste Griekse koning Constantijn II overleden op 82-jarige leeftijd]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockgitaris [[Jeff Beck]], bekèndj van [[The Yardbirds]], sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[Nu.nl - https://www.nu.nl/muziek/6246612/rockgitarist-jeff-beck-78-overleden.html]</ref> * ''Australië'': D'n [[Australië|Australische]] [[kardinaal]] George Pell sjtörf op 81-jäörige laeftied. Hae woort veroerdeild veur kingermisbroek en later weer vriegesjpraoke.<ref>[https://www.acistampa.com/story/e-morto-a-81-anni-il-cardinale-george-pell-21541 Acistampa - E' morto a 81 anni il Cardinale George Pell]</ref> ;8 jannewarie * ''Zuud-Amerika'': Aanhengers van ex-presidentj [[Jair Bolsonaro]] besjtörme 't parlemèntsgebouw in [[Brasília]]. De besjtörming is dujelik geïnspireerd door de besjtörming van 't Amerikaans Capitool in 2021.<ref>[https://nos.nl/artikel/2459162-aanhangers-bolsonaro-bestormen-parlement-in-brasilia NOS.nl - Aanhangers Bolsonaro bestormen parlement in Brasilia]</ref> ;6 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Italiaanse voetballer [[Gianluca Vialli]] sjtörf op 58-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458851-italiaanse-voetballegende-vialli-58-overleden-ciao-luca NOS.nl - Italiaanse voetballegende Vialli (58) overleden: 'Ciao Luca']</ref> ;4 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjriefster [[Fay Weldon]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458711-britse-feministische-schrijfster-fay-weldon-91-overleden NOS.nl - Britse feministische schrijfster Fay Weldon (91) overleden]</ref> ;3 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote, Politiek'': Veur 't iers in hóngerd jaor sjtake de sjtumme bie de verkezing veur de sjpraeker van 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]]. Door de verdeildheid binne de [[Rippeblikeinse Partie (Vereinigde Sjtaote)|Rippeblikeinse Partie]], die 'n minimaal miejerheid haet, is dit noe ins gein formaliteit. Oetènjelik weurt [[Kevin McCarthy]] op 6 jannewarie nao vieftien sjtumrunje gekoze.<ref>[https://edition.cnn.com/politics/live-news/new-congress-sworn-in-2023/index.html CNN.com - The latest on the new Congress and House speaker vote]</ref> ;2 jannewarie * ''Oes-Europa'': Bie 'nen Oekraïensen aanval op 'n tiedelike Róssische basis in Makiivka inne regio [[Oblas Donetsk|Donetsk]] zint zeker 63, mer dinkelik hónderde militaire óm 't laeve gekómme.<ref>[https://edition.cnn.com/2023/01/02/europe/ukraine-makiivka-strike-intl/index.html CNN - Ukraine claims hundreds of Russian troops killed in strike; Moscow says 63 died]</ref> ;1 jannewarie * ''Economie, Zuudoes-Europa'': [[Kroatië]] treujt toe tot de [[eurozone]]. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen drummer [[Fred White]] ([[Earth, Wind & Fire]]) sjtörf op 67-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458503-drummer-fred-white-67-van-earth-wind-and-fire-overleden NOS.nl - Drummer Fred White (67) van Earth, Wind & Fire overleden]</ref> ==2022== ===december=== * ''Natuur & milieu, Noord-Amerika'', 21-26 december 2022: 'n frontaal depressie veroerzaak sjniesjtorme en extreem lieg temperature (bis -45°C) euver e groet deil van [[Canada]] en de [[VS]]. * ''Zuud-Amerika'', 7 december-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Azië'', 26 november- 5 december: fel proteste in [[Sjina]] taege 't sjtreng [[COVID-19|corona]]beleid en 't kommunistisch rezjiem van prizzedent Xi Jinping. * ''Oes-Europa'', 10 oktober-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. ;31 december * ''Zuud-Europa'': Paus emeritus [[Benedictus XVI]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6245103/paus-emeritus-benedictus-xvi-overleden-op-95-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Paus emeritus Benedictus XVI overleden op 95-jarige leeftijd]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soulzengeres [[Anita Pointer]] (van de [[Pointer Sisters]]) sjtörf op 74-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458345-zangeres-anita-van-de-pointer-sisters-overleden NOS.nl - Zangeres Anita van de Pointer Sisters overleden]</ref> ;30 december * ''Nederlands Limbörg'': Bie e verkiersóngelök in [[Bree (Nederlands Limburg)|Bree]] bie Venlo rake mierder luuj gewóndj.<ref>[https://www.1limburg.nl/112/1966702/meerdere-gewonden-bij-ongeval-maasbree 1limburg - Meerdere gewonden bij ongeval Maasbree]</ref> ;29 december * ''Sjport'': De Braziliaanse voetballer [[Pelé]], algemein gezeen es eine van de bèste voetballers oets, sjtörf op 82-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://ge.globo.com/pele/noticia/2022/12/29/morre-o-rei-pele-aos-82-anos.ghtml O Globo - Morre o Rei Pelé aos 82 anos]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse mode-óntwerpster [[Vivienne Westwood]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-44683514.amp BBC News - Dame Vivienne Westwood - the godmother of punk]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse zengeres [[Margriet Eshuis]], veural bekèndj van de band [[Lucifer (band)|Lucifer]], sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6244995/house-for-sale-zangeres-margriet-eshuijs-70-overleden.html Nu.nl - House For Sale-zangeres Margriet Eshuijs (70) overleden]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': Bie 'ne groete brandj in e hotel inne [[Cambodja]]anse sjtad Poipot valle zeker 25 doeje. ;28 december * ''Nederlands Limbörg'': Bie 'n treinóngelök in [[Tiender]] in de gemeinte Haors is 'ne man van 57 um 't laeve gekómme. 't Slachoffer kump oet [[Luuene]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20221229_93784356 De Limburger - Slachtoffer spoorongeluk Tienray is man (57) uit Leunen, berging trein duurt nog de hele dag]</ref> ;24 december * ''Sjport'': D'n Italiaanse fietsrenner [[Vittorio Adorni]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6244108/voormalig-giro-ditalia-winnaar-adorni-op-85-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig Giro d'Italia-winnaar Adorni op 85-jarige leeftijd overleden]</ref> ;23 december * ''Kóns en cultuur'': [[Maxi Jazz]], zenger van de Britse [[house]]gróp [[Faithless]], sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6244121/zanger-maxi-jazz-65-van-dancegroep-faithless-overleden.html Nu.nl - Zanger Maxi Jazz (65) van dancegroep Faithless overleden]</ref> ;20 december * ''Nederlands Limbörg'': Bie 'n sjeetpartie in e hoes in [[Broensem]] valle twieë doeje en twieë gewónje. De sjlachoffesj zint e maedje van 14 en 'ne maan van 39.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/1924285/schietpartij-brunssum-meisje-14-en-man-39-komen-om?fbclid=IwAR1kw1FvOIa0a-1bX1AIUomxm4fpnoOdbhP3ZO6cgF8owO9eR6AWmQW3MG4 1limburg.nl - Schietpartij Brunssum: meisje (14) en man (39) komen om]</ref> * ''Nederlands Limbörg'': Bie 'n sjtaekpartie in [[Geverik]] kórtbie [[Baek (plaats)|Baek]] kump 'ne man óm 't laeve.<ref>[https://www.1limburg.nl/112/1924152/man-overleden-bij-steekincident-verdachte-opgepakt 1limburg.nl - Man overleden bij steekincident: verdachte opgepakt ]</ref> ;19 december * ''Sjport'': D'n Duutsje voetbaltrainer [[Kurt Linder]], veural bekèndj van zie werk bie [[AFC Ajax|Ajax]], sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.ajax.nl/artikelen/voormalig-ajax-trainer-kurt-linder-89-overleden/ Ajax.nl - Voormalig Ajax-trainer Kurt Linder (89) overleden]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': D'n Brits-Pakistaanse chef-kok [[Ali Ahmed Aslam]], oetvinder van 't gerech ''chicken tikka masala'', sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/food/2022/dec/21/ali-ahmed-aslam-inventor-chicken-tikka-masala-dies-77 Guardian - Ali Ahmed Aslam, inventor of chicken tikka masala, dies at 77]</ref> ;18 december * ''Sjport'': [[Argentijns hierevoetbalèlftal|Argentinië]] weurt veur de driede kier [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|waereldkampión hierevoetbal]] door in de finaal van 't WK nao penanties van [[Frans hierevoetbalèlftal|Frankriek]] te winne.<ref>Live-oetzenjing NPO 1</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje componis [[Wim Henderickx]] sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221218_97662905 De Standaard - Bevlogen componist die muziek ademde]</ref> ;17 december * ''Kóns en cultuur'': In [[De Standaard]] versjient veur de lèste kier 'ne sjtriep van [[Suske en Wiske]]. Veur dees gezèt is de sjtrip in 1945 oersjprunkelik bedach.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221216_95986592 De Standaard - Einde zonder knipoog]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse rockbandj [[De Dijk]] gief zie lèste konzaer.<ref>[https://nos.nl/artikel/2456812-de-dijk-speelt-laatste-concert-in-uitverkocht-paradiso NOS.nl - De Dijk speelt laatste concert in uitverkocht Paradiso]</ref> ;16 december * ''Frankriek'': Bie 'ne brandj in e flatgeboew in 'n veursjtad van [[Lyon]] valle teen doeje, ónger waem vief kinger.<ref>[https://nos.nl/artikel/2456574-brand-in-voorstad-lyon-tien-doden-onder-wie-vijf-kinderen NOS - Brand in voorstad Lyon: tien doden, onder wie vijf kinderen]</ref> * ''Nederlands Limbörg, economie, politiek'': 't provinciebesjtuur van Limbörg sjtömp veur 't aophaje van [[Maastricht Aachen Airport|vleegveld Aoke-Mesjtreech]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20221216_97376655 De Limbörger - Ruim baan voor MAA na besluit Staten, maar discussie blijft]</ref> ;14 december * ''Economie, Nederlands Limburg'': De supermerretkaete [[Jan Linders]] maak bekèndj es [[franchise]]bedrief veur [[Albert Heijn]] te gaon wirke. De Jan Linders-winkelformuul zal hiedoor taege èndj 2023 verdwiene.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6242088/albert-heijn-slaat-slag-bij-limburgse-supermarktketen-jan-linders.html Nu.nl - Albert Heijn slaat slag bij Limburgse supermarktketen Jan Linders]</ref> * ''Nederlandj'': [[Jacob Luitjens]], kreegsmisdaodiger en veur zoewied bekèndj de lèste nog laevende [[NSB]]'er, sjtörf op 103-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6242512/laatst-bekende-oud-nsber-jacob-luitjens-op-103-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Laatst bekende oud-NSB'er Jacob Luitjens op 103-jarige leeftijd overleden]</ref> ;13 december * ''Duutsjland, Oesteriek en Zjwitserland'': De Duutsje pelissie deit invalle bie de radikaal klimaatbewaeging Letzte Generation. Elf luuj waere opgepak en bie de hoeszeukinge waere posters, computers en tillefoons in besjlaag genómme.<ref>[https://www.ndr.de/nachrichten/mecklenburg-vorpommern/Razzien-gegen-Letzte-Generation-Aktivisten-auch-in-MV-,razzia1894.html NDR - Razzien gegen "Letzte Generation"-Aktivisten - auch in MV]</ref> * ''Natuur en milieu, Afrika'': Bie euversjtruiminge inne Congolees huidsjtad Kinshasa valle teentalle doeje en gewónje. * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse [[componis]] Angelo Badalamenti sjtörf op 85-jäörige laeftied. * ''Politiek, Zuudoes-Europa'': [[Bosnië-Herzegovina]] waert kandidaat-lid vanne [[EU]]. * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen tillevisiemaeker [[Han Peekel]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6241974/televisiemaker-han-peekel-75-overleden-tijdens-vakantie-op-bali.html Nu.nl - Televisiemaker Han Peekel (75) overleden tijdens vakantie op Bali]</ref> ;7 december * ''Zuud-Amerika'': In [[Peru]] weurt presidentj Castillo aafgezat. * ''Duutsjland, Oesteriek en Zjwitserland'': Duutsje autoriteite pakke 25 luuj op die ónger mie van plaan waore d'n Duutsje Rieksdaag te besjtörme. De luuj zint sympathisante vanne Reichsbürgerbewaeging.<ref>[https://www.derstandard.de/story/2000141600433/reichsbuerger-planten-putsch-in-deutschland Der Standard - Reichsbürger planten Putsch in Deutschland]</ref> ;6 december * ''Sjport'': [[Salinero]], 't [[dressuur]]paerd wo de Nederlandse [[Anky van Grunsven]] twie kier Olympisch goud mit haolde, sjtörf op 28-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bokt.nl/forums/viewtopic.php?f=11&t=2071525&view=unread#unread Bokt - Anky meldt overlijden gouden paard Salinero: 'Mijn hart is gebroken']</ref> ;5 december * ''Oes-Europa'': op twie militair vleegvelder kórtbie de Róssische sjtad Rjazan en inne regio Saratov vènje explosies plaats. Bie de explosies vele drie doeje en mierder gewónje. Volges ónaafhankelike Róssische media woorte daobie ouch inkel bómmewerpers besjadig.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10496563/rusland-onderzoekt-explosies-op-luchtmachtbases BNR - Explosies op luchtmachtbases diep in Rusland]</ref> ===november=== * ''Oes-Azië'', 26 november-huuj: fel proteste in [[Sjina]] taege 't sjtreng [[COVID-19|corona]]beleid en 't kommunistisch rezjiem van prizzedent Xi Jinping. * ''Oes-Europa'', 10 oktober-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * ''Weitesjap'': 't Maote- en gewichte-instituut [[BIPM]] nump veer nuuj [[SI]]-veurveugsele aan: ronna- (R, 10²⁷), ronto- (r, 10⁻²⁷), quetta- (Q, 10³⁰) en quecto- (q, 10⁻³⁰).<ref>[https://www.bipm.org/en/cgpm-2022/resolution-3 BIPM - Resolution 3 of the 27th CGPM (2022) ]</ref> ;30 november * ''China'': [[Jiang Zemin]], de vreugere presidentj van [[China]], sjtörf op 96-jäörige laeftied aan [[leukemie]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6239326/oud-president-jiang-zemin-96-die-van-china-wereldmacht-maakte-overleden.html Nu.nl - Oud-president Jiang Zemin (96) die van China wereldmacht maakte overleden]</ref> * ''Sjport'': D'n Italiaansen ex-fietsrenner [[Davide Rebellin]] kump op 51-jäörige laeftied óm in e verkiersóngelök.<ref>[https://www.gazzetta.it/Ciclismo/30-11-2022/ciclismo-morto-rebellin-investito-un-camion-vicentino-4501341537128.shtml La Gazzetta dello Sport - Tragedia nel ciclismo: è morto Davide Rebellin, investito da un camion]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse popmuzikantj [[Christine McVie]] ([[Fleetwood Mac]]) sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.rollingstone.com/music/music-news/christine-mcvie-fleetwood-mac-dead-obtuary-1234638903/ Rolling Stone - Christine McVie, Keyboardist and Singer for Fleetwood Mac, Dead at 79]</ref> ;27 november * ''Belsj'': Nao de voetbalmatch tösse 't [[Belsj hierevoetbalèlftal|Belsj]] en [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] (0-2 wins veur Marokko) braeke in [[Brussel]] groetsjalige relle oet. Ouch in diverse Nederlandse sjtaej is 't ónrastig. ;23 november * ''Belsj, Politiek'': De Belzje politica en [[minister van sjtaot]] [[Paula D'Hondt]] ([[CVP]]) sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221123_93690247 De Standaard - Minister van staat en voormalig migrantencommissaris Paula D’Hondt overleden]</ref> ;21 november * ''Zuudoes-Azië, klimaat en milieu'': 't Weste van 't eilandj [[Java]] ([[Indonesië]]) waert getróffe door 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 5,6 oppe [[sjaol van Richter]]. Daobie valle mie es 300 doeje en 7.700 gewónje. ;20 november * ''Vereinigde Sjtaote'': In 'n homoclub in [[Colorado Springs]] ([[Colorado|CO]]) waere 5 luuj doedgesjote.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/11/20/us/colorado-springs-shooting-gay-nightclub/index.html CNN.com - Gunman kills 5 at LGBTQ nightclub in Colorado Springs before patrons confront and stop him, police say]</ref> * ''Sjport'': In [[Qatar]] begint 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|WK voetbal]] mit 'ne match tösje [[Qatarees hierevoetbalèlftal|'t gaslandj]] en [[Ecuadoraons hierevoetbalèlftal|Ecuador]] (0-2).<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;18 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis [[Ned Rorem]] sjtörf op 99-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2022/11/18/ned-rorem-dead-composer-diarist/ Washington Post - Ned Rorem, Pulitzer-winning composer and noted diarist, dies at 99]</ref> ;17 november * ''Nederlandj/Oes-Europa'': In [[D'n Haag]] weurt 't vonnis oetgesproke in de zaak roond vlöch [[MH 17]]. Drie verdachte waere [[bie versjtaek]] tot laeveslank veroerdeild óm 't oet de loch sjete van de vleegmesjien in 2014; 'ne veerde verdachte weurt vriegesjpraoke. ;16 november * ''Weitesjap'': Vanaaf 't [[Kennedy Space Center]] weurt de [[Orion (rakèt)|Orion]]-rakèt gelanceerd. 't Geit óm 'n tesvlöch veur 'n bemande missie nao de [[maon]], deil van 't [[Artemis (ruimtevaartprogram)|Artemis]]program.<ref>[https://www.nasa.gov/press-release/liftoff-nasa-s-artemis-i-mega-rocket-launches-orion-to-moon NASA.gov - Liftoff! NASA’s Artemis I Mega Rocket Launches Orion to Moon]</ref> ;15 november * ''Midde- en Oes-Europa'': Róslandj veurt 'n groetsjaolige serie rakètaanvel op de Oekraïne oet. Twie Oekraïense aafwaerrakètte kómme in [[Pole]] terech, op 't dörpke [[Przewodów]] (regio [[Lublin (woiwodsjap)|Lublin]]). Hiebie kómme twie luuj óm.<ref>[https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-zelenskyy-kherson-9202c032cf3a5c22761ee71b52ff9d52?utm_source=homepage&utm_medium=TopNews&utm_campaign=position_01 AP News - Strikes put Ukraine in darkness; missiles cross into Poland]</ref> ;13 november * ''Zuudoes-Europa'': Bie 'ne bomaansjlaag in [[Istanbul]] kómme zès luuj óm; 81 rake gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2452243-aanslag-in-centrum-van-istanbul-zes-doden-en-ruim-tachtig-gewonden NOS.nl - Aanslag in centrum van Istanbul, zes doden en ruim tachtig gewonden]</ref> ;12 november * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Cor van der Gijp]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6235718/legendarische-feyenoord-aanvaller-cor-van-der-gijp-91-overleden.html Nu.nl - Legendarische Feyenoord-aanvaller Cor van der Gijp (91) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse punkmuzikantj [[Keith Levene]] ([[The Clash]]) sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6235813/gitarist-keith-levene-65-oprichter-van-the-clash-overleden.html Nu.nl - Gitarist Keith Levene (65), oprichter van The Clash, overleden]</ref> ;11 november * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens laeger pak de sjtad [[Cherson]] trök, die saer 2 miert in Róssische henj waor en de aafgeloupe daag door de Rósse is óntruump. ;9 november * ''Belsj'': Op 't [[Belsj]] weurt lenjelik gesjtaak. ;8 november * ''Vereinigde Sjtaote, politiek'': Verkezinge veur 't [[Congres (Vereinegde Staote)|Congres]]. * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': Arsjeologe vènje in auw [[wermwaterbrón]]ne inne [[Toscane]] mie es twintig zier good bewaarde [[bróns|brónze]] biljer oete [[Romeins Riek|Romeins-Etruskischen tied]].<ref>[https://www.nu.nl/296518/video/deze-eeuwenoude-beelden-vonden-italiaanse-archeologen-in-toscane.html Nu.nl - Deze eeuwenoude beelden vonden Italiaanse archeologen in Toscane]</ref> * ''Belsj, kóns en cultuur'': De Belzje zenger [[Will Ferdy]] sjtörf op 95-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221108_94690153 De Standaard - postuum Will Ferdy (1927-2022). Op ‘Christine’ was ‘eerste Vlaamse homo’ nooit verliefd]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek, kóns en cultuur'': De Britse rockmuzikant [[Dan McCafferty]] ([[Nazareth (band)|Nazareth]]) sjtörf op 76-jäörige laeftied aan [[COPD]].<ref>[https://planetradio.co.uk/planet-rock/news/rock-news/nazareth-dan-mccafferty-dead/ Planet Rock - Nazareth's Dan McCafferty dies aged 76]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse laevesleed- en vastelaoveszenger, componis en producentj [[Pierre Kartner]] (Vader Abraham) sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bndestem.nl/breda/pierre-kartner-87-bekend-als-vader-abraham-uit-breda-overleden~a8aa0a7c/ BN De Stem - Pierre Kartner (87) bekend als Vader Abraham uit Breda overleden]</ref> ;5 november * ''Vereinigde Sjtaote, kóns en cultuur'': De Amerikaanse indiemuzikantj [[Mimi Parker]] ([[Low (band)|Low]]) sjtörf op 54-jäörige laeftied aan eiersjtekkanker.<ref>[https://oor.nl/news/mimi-parker-van-low-overleden/ OOR.nl - Mimi Parker van Low overleden]</ref> ;3 november * ''Nederlandj, kóns en cultuur, weitesjap'': Oet óngerzeuk is gebleke det de olievèrfsjets ''Kruutsoprichting'' in 't Museum Bredius in [[Den Haag]] e wèrk van [[Rembrandt]] is.<ref>[https://nos.nl/artikel/2450876-olieverfschets-in-haags-museum-blijkt-rembrandt-te-zijn NOS - Olieverfschets in Haags museum blijkt Rembrandt te zijn]</ref> ;2 november [[File:Administrative map of Tigray.jpg|thumb|Kaat va Tigray]] * ''Oes-Afrika'': De regering van [[Ethiopië]] en rebelle oet Tigray sjlete ónger leijing vanne [[Afrikaanse Unie]] e akkoord euver e sjtaak-'t-vure inne noordelike regio Tigray. Daomèt kump meugelik e indj aan twie jaor krieg.<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2022/11/02/ethiopia-tigray-war-truce/ The Washington Post - Ethiopian government, Tigrayan forces agree to truce after two years of war]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Pole]] geit e hèk boewe ane grens mitte Róssische enclave [[Kaliningrad]]. De Poolse regering zaet det ze zich zörg maak euvere veiligheid in 't grensgebeed en is bang det Róslandj 'n [[Asiel in de Europese Unie|migrantecrisis]] geit creëre veure [[EU]] te destabilisere. * ''Noord-Europa, politiek'': 't Centrumlinks blok ónger leijing van premier Mette Frederiksen wèntj de [[Daenemarke|Daense]] parlementsverkezinge.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6233539/deense-premier-wint-met-haar-partij-de-verkiezingen-maar-treedt-toch-af.html Nu.nl - Deense premier wint met haar partij de verkiezingen, maar treedt toch af]</ref> ;1 november * ''Midde-Oeste, politiek'': 't Rechs blok ónger leijing van [[Benjamin Netanyahu]] vanne Likoed-partie wèntj de [[Israel]]ische parlementsverkezinge. * ''Kóns en cultuur'': Rapper [[Takeoff (rapper)|Takeoff]], lid van de formatie [[Migos]], weurt op 28-jäörige laeftied doedgesjote.<ref>[https://www.tmz.com/2022/11/01/migos-takeoff-dead-dies-shot-houston-quavo-migos/?adid=social-twa TMZ - Takeoff Dead at 28 ... Shot in Houston ]</ref> ===oktober=== * ''Oes-Europa'', 10 oktober-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde- en Zuud-Amerika, natuur en milieu'', 7-10 oktober: [[orkaan]] Julia kump aan landj bie [[Venezuela]] en [[Nicaragua]]. Dao gif 't väöl sja en valle teentalle sjlachoffers, ó.m. bie 'n aerdversjuving. * ''Midde-oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * ''Midde-Oeste'': In [[Saoedi-Arabië]] weurt begós mit de boew van de futuristische sjtad [[The Line]]. ;30 oktober * ''Zuud-Amerika'': [[Luiz Inácio Lula da Silva]] wintj mit 't miniem veursjprunk de [[Brazilië|Braziliaanse]] presidentsverkezinge van de zittende presidentj [[Jair Bolsonaro]].<ref>[https://g1.globo.com/politica/eleicoes/2022/apuracao/presidente.ghtml Globo.com - Eleição para Presidente]</ref> * ''Zuudoes-Azië, natuur en milieu, weitesjap'': Oppe Wakatobi-eilenj, kórtbie 't [[Indonesië|Indonesische]] eilandj [[Celebes]], waere nuuj vogelsoorte óntdèk.<ref>[https://phys.org/news/2022-10-beautiful-bird-species-remote-indonesian.html Phys.org - Several beautiful new bird species found on remote Indonesian islands]</ref> * ''Zuud-Azië'': Inne Wes-[[India]]se deilsjtaat Goejarat sjtort 'n hangbrök in. Hónderde luuj valle in 't reveerwater. Zeker 141 luuj euverlaeve det neet en mie es 100 persoene zint gewóndj geraak. * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Groete Pries van Mexico. 't Is zien 14e euverwinning dit seizón, hiemit brik 'r 't record van [[Michael Schumacher]] oet 2004.<ref>[https://nos.nl/artikel/2450445-verstappen-breekt-formule-1-record-in-mexico-met-veertiende-zege-dit-jaar NOS.nl - Verstappen breekt Formule 1-record in Mexico met veertiende zege dit jaar]</ref> ;29 oktober * ''Oes-Azië'': In [[Seoul]] óntsjteit bie 'n [[Halloween]]vering e gedrank wobie zeker 153 luuj waere doedgeduujd.<ref>[https://nos.nl/artikel/2450239-dodental-door-verdrukking-bij-halloweenviering-seoul-loopt-op-naar-146 NOS.nl - Dodental door verdrukking bij halloweenviering Seoul loopt op naar 146]</ref> * ''Oes-Afrika'': Inne [[Somalië|Somalische]] huidsjtad [[Mogadishu]] kómme zeker 100 luuj óm 't laeve bie twie explosies. Wiejer rake mie es 300 luuj gewóndj. * ''Kóns en cultuur'': De Belzje journalis en sjriever [[Hugo Camps]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.hln.be/nieuws/het-laatste-nieuws-columnist-en-journalistiek-icoon-hugo-camps-79-overleden~a1263749/ Het Laatste Nieuws - Het Laatste Nieuws-columnist en journalistiek icoon Hugo Camps (79) overleden]</ref> ;28 oktober * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[rock 'n roll]]zenger [[Jerry Lee Lewis]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6232816/great-balls-of-fire-zanger-jerry-lee-lewis-87-overleden.html Nu.nl - Great Balls of Fire-zanger Jerry Lee Lewis (87) overleden]</ref> ;27 oktober * ''Economie'': [[Elon Musk]] köp, nao lang óngerhanjelinge, [[Twitter]] definitief op. Hae begintj direk mit d'n doorveur van ingriepende verangeringe. ;26 oktober * ''Midde-Oeste'': Bie 'n sjeetpartie in 'n [[moskee]] inne Iraanse sjtad [[Shiraz]] kómme zeker 13 luuj óm 't laeve. ;24 oktober * ''Nederlandj'': Inne [[Lek]] kórtbie 't [[Zuud-Holland]]s [[Streefkerk]] waere veer doej luuj gevónje. 't Geit óm e gezin oet [[Gouda]]. * ''Zuudoes-Azië'': Bie 'ne lochaanval op e concert inne noordelike [[Myanmar]]ese regio Kachin zint zeker 80 luuj óm 't laeve gekómme. * ''Vereinig Keuninkriek, politiek'': [[Rishi Sunak]] volg Liz Truss op es leier van de Conservatief Partie en premier van 't Vereinig Keuninkriek. * ''Economie, Nederlandj'': [[Philips]] sjrap weltwied 4000 bane vanwaege sjlechte rizzeltate. In Nederlandj verdwiene 800 jobs, woevan 400 door gedwónge óntsjlaag. ;20 oktober * ''Vereinig Keuninkriek, politiek'': [[Liz Truss]] nump al nao 45 daag óntsjlaag es ierste minister van 't [[Vereinig Keuninkriek]]. ;17 oktober * ''Nederlands Limburg'': Börgemeister [[Rianne Donders]] van [[Remunj]] sjtap op.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/1864649/burgemeester-donders-van-roermond-treedt-af 1Limburg - Burgemeester Donders van Roermond treedt af]</ref> * ''Oes-Europa'': Inne Róssische sjtad [[Jejsk]] sjtort 'ne [[sjtraoljaeger]] denaer op e flatgeboew. Daobie valle 15 doeje en 26 gewónje. ;16 oktober * ''Midde-Amerika'': Twie verdachte van de maord op veer Nederlandse journaliste in [[El Salvador]] in 1982 waere opgepak. 't Geit óm 'nen ex-minister en 'nen ex-kóllenel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2448574-verdachten-moord-ikon-journalisten-el-salvador-na-40-jaar-opgepakt NOS.nl - Verdachten moord IKON-journalisten El Salvador na 40 jaar opgepakt]</ref> * ''Oes-Azië'': In [[China]] begintj 't twintigste congres van de [[Communistische Partij (China)|Communistische Partie]]. * ''Weitesjap'': De Nederlands-Amerikaansen astronaut en kristallograaf [[Lodewijk van den Berg]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.pzc.nl/zeeuws-nieuws/nederlands-eerste-ruimtevaarder-lodewijk-van-den-berg-90-overleden-zeeuw-viel-in-slaap-vlak-voor-de-landing~ab2c545b/ PZC - Nederlands eerste ruimtevaarder Lodewijk van den Berg (90) overleden: Zeeuw viel in slaap vlak voor de landing]</ref> ;15 oktober * ''Oes-Europa'': In 't Róssisch [[Belgorod]], zjus euver de Oekraïense grens, kómme bie 'n sjeetpartie in e trainingscentrum ilf luuj óm. De toedrach is óndujelik, volgens ein väölgehuurde versie zouwe de daojers huurlinge oet Tadzjikistan zeen. * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne brandj inne beröchte Evin-gevangenis kórtbie de Iraanse huidsjtad [[Teheran]] valle 4 doeje en 61 gewónje. ;14 oktober * ''Midde-Oeste'': Bie 'n explosie in 'n kaole[[mienbouw|mien]] inne Törkse sjtad Amasra zint 41 mienwèrkers óm 't laeve gekómme. Èlf luuj zint gewóndj geraak, 58 waere gered. * ''Vereinig Keuninkriek, kóns en cultuur'': Activiste vanne radicaal milieubewaeging Just Stop Oil sjmiete in e museum in [[Lónje]] bleker tomatesóp euver 't sjilderie ''Zónneblome'' van [[Vincent van Gogh]]. Daonao liemde ze zich vas aan 'n moer.,<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2022/oct/14/just-stop-oil-activists-throw-soup-at-van-goghs-sunflowers The Guardian - Just Stop Oil activists throw soup at Van Gogh’s Sunflowers]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'', ''Economie'': De Britse minister van Financië [[Kwasi Kwarteng]] weurt nao 'ne goje maondj óntsjlaoge. Zien orthodox-liberaal belastingplan haet in korten tied groeten ikkenomische sjaoj gedaon.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/uk-politics-63221738 BBC News - Kwasi Kwarteng sacked as UK Chancellor]</ref> [[Jeremy Hunt]] volg häöm op. * ''Kóns en cultuur'': De Britsen acteur [[Robbie Coltrane]], bekèndj es Hagrid oet de ''[[Harry Potter]]''-films, sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6230033/robbie-coltrane-die-hagrid-speelde-in-harry-potter-op-72-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Robbie Coltrane die Hagrid speelde in Harry Potter op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> ;11 oktober * ''Vereinig Keuninkriek en Ierlandj, kóns en cultuur'': Actrice [[Angela Lansbury]], bekindj van de sjtöm van Mrs. Potts in ''Beauty and the beast'', sjtörf op 96-jäörige laeftied. ;10 oktober * ''Oes-Europa'': Versjillende Oekraïense sjtaej waere besjtook mit rakette. De aanvalle veroerzake ónger mie groetsjalige sjtroumoetval.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10490732/liveblog-oekraine-rusland-donbas-vs-eu-kremlin-kiev-zelenski-poetin-kernwapens-oorlog-wapenleveranties-sancties-zaporizja-krim-krimbrug-sabotage-cherson-kernramp BNR - Liveblog | Rusland bestookt Oekraïense steden met raketten]</ref> * ''Zuud-Amerika, natuur en milieu'': In [[Venezuela]] zint 43 luuj óm 't laeve gekómme nao aerdversjuvinge. Wiejer waere nog teentalle luuj vermis. * ''Economie'': De Nobelpries in de Economie geit nao [[Ben Bernanke]], [[Douglas W. Diamond]] en [[Philip H. Dybvig]] "óm hun ongerzeuk nao banke en financieel crises."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2022/press-release/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;9 oktober * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de [[Grand Prix]] van Japan en weurt daomit veur d'n twiede kier waereldkampión [[Formule 1]].<ref>[https://www.nu.nl/formule-1/6228782/superieure-verstappen-weer-wereldkampioen-na-verwarring-over-puntentelling.html Nu.nl - Superieure Verstappen weer wereldkampioen na verwarring over puntentelling]</ref> * ''Weitesjap'': De Franse filosoof en antropoloog [[Bruno Latour]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2447692-franse-filosoof-en-baanbrekend-antropoloog-bruno-latour-75-overleden NOS.nl - Franse filosoof en baanbrekend antropoloog Bruno Latour (75) overleden]</ref> ;8 oktober * ''Oes-Europa'': Oppe [[Krimbrögk]], die de [[Krim]] verbindj mit 't [[Rósland|Róssische]] vastelandj, brik 'ne brandj oet nao 'n explosie.<ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/explosie-op-krimbrug-is-een-logistiek-probleem-maar-vooral-een-klap-in-het-gezicht-van-poetin~bfeaf5aad/ Trouw - Explosie op Krimbrug is een logistiek probleem, maar vooral een klap in het gezicht van Poetin ]</ref> ;7 oktober * ''Politiek, Oes-Europa'': De Nobelpries veur de Vrae geit nao de Wit-Róssischen dissidentj [[Ales Bjaljatski]], de Róssische minsjerechteorganisatie [[Memorial (organisatie)|Memorial]] en 't Oekraïens [[Centrum veur Börgerlike Vriehede]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/press-release/ NobelPrize.org - The Nobel Peace Prize 2022]</ref> * ''Oes-Europa'': Kórtbie de sjtad [[Liman]] in Oes-Oekraïne waere twie massagraver óntdèk. Dao-in ligke óngevier 200 lichame.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-63181475 BBC - Ukraine says mass burial sites found in retaken town of Lyman]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': In 't noorde van [[Ierlandj]] zint teen luuj óm 't laeve gekómme door 'n explosie in e tankstation. ;6 oktober * ''Zuudoes-Azië'': Op e kènjerdaagverblief inne Noord-[[Thailand|Thaise]] provincie Nong Bua Lamphu vèntj 'n sjeetpartie plaats. Daobie valle zeker 37 doeje en teen gewónje. * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] geit nao de Franse [[Annie Ernaux]] "óm de mood en klinische sjerpde womit ze de wortele, vervraemdinge en collectieve remminge van 't persoenlik gehäöge ónthölt."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2022/summary/ NobelPrize.org - The Nobel Prize in Literature 2022]</ref> ;5 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Sjemie geit nao [[Carolyn R. Bertozzi]], [[Morten Meldal]] en [[K. Barry Sharpless]] "veur de óntjdèkking van [[kliksjemie]] en [[bio-orthogonaal sjemie]]".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2022/press-release/ NobelPrize.org - Paersberich: The Nobel Prize in Chemistry 2022]</ref> ;4 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Natuurkónde geit nao [[Alain Aspect]], [[John F. Clauser]] en [[Anton Zeilinger]] "veur hun experimènte mit [[kwantumversjtringeling|versjtringelde]] [[foton]]e, womit ze de sjenninge van de [[Bell-óngeliekheid]] aantuinde en pioneerswerk dege veur de [[kwantuminformatica]]."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2022/summary/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Natuurkónde 2022]</ref> ;3 oktober * ''Weitesjap'': De [[Nobelpries]] in de Genaeskónde geit nao de Zweed [[Svante Pääbo]] "óm zien óntdekkinge ómtrèntj de genome van oetgesjtorve minsjesaorte en de minsjelike evolutie."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2022/press-release/ NobelPrize.org - Paersberich: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2022]</ref> ;2 oktober * ''Zuud-Amerika, politiek'': In [[Brazilië]] zeen presidentsverkezinge. De centrumlinkse kandidaat [[Luíz Ignacio Lula da Silva]] versjleit de zittenden extreemrechse presidentj [[Jair Bolsonaro]]. Op 30 oktober zal 'n twiede runj waere gehauwe.<ref>[https://oglobo.globo.com/politica/eleicoes-2022/noticia/2022/10/placar-de-lula-e-bolsonaro-e-o-mais-apertado-para-1o-turno-desde-a-redemocratizacao.ghtml O Globo - Placar Lula e Bolsonaro é o mais apertado para 1º turno desde a redemocratização]</ref> * ''Zuudoes-Europa, politiek'': De centrum-rechtse partie GERB wèntj de [[Bulgarije|Bölgaarse]] parlementsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2446838-oud-premier-borisov-wint-bulgaarse-verkiezingen-maar-formatie-wordt-moeilijk NOS.nl - Oud-premier Borisov wint Bulgaarse verkiezingen, maar formatie wordt moeilijk]</ref> ;1 oktober * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens laeger pak de sjtad [[Lyman]] trök. Zoewel sjtrategisch es symbolisch is dit 'ne zjwaore sjlaag veur Róslandj.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/10/01/europe/ukraine-russia-lyman-donetsk-intl/index.html CNN.com - Russian forces retreat from strategic Donetsk city a day after Moscow’s annexation of the region]</ref> * ''Zuudoes-Azië, Sjport'': Bie relle tösje hooligans van Arema FC en Persebaya Surabaya in de [[Indonesië|Indonesische]] sjtad [[Malang]] valle zeker 174 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2446735-ten-minste-174-doden-bij-rellen-na-voetbalwedstrijd-in-indonesie NOS.nl - Ten minste 174 doden bij rellen na voetbalwedstrijd in Indonesië]</ref> ===september=== * ''Oes-Europa'', 23-27 september: [[Róslandj]] hèlt [[referendum|referenda]] inne bezatde Oekraïense regio's [[Oblas Loehansk|Loehansk]], [[Oblas Donetsk|Donetsk]], [[Oblas Zaporizja|Zaporizja]] en [[Oblas Cherson|Cherson]]. Dees referenda zint illegaal en verloupe neet democratisch. * ''Midde-oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * ''Centraal-Azië'', 14-20 september: Bie gevechte oppe grens tösje [[Kirgizië]] en [[Tadzjikistan]] valle mie es 90 doeje. Bei lenj besjöldige zich óngerein van provokaties.<ref>[https://www.reuters.com/world/kyrgyzstan-says-death-toll-border-conflict-rises-36-2022-09-18/ Reuters - Kyrgyz-Tajik border conflict death toll nearly 100]</ref> * ''Midde-Oeste'', 12-14 september: Bie gevechte oppe grens tösje [[Armenië]] en [[Azerbeidzjan]] valle mie es 200 doeje. Bei lenj besjöldige zich óngerein van provokaties.<ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/armenia-says-135-soldiers-killed-clashes-with-azerbaijan-this-week-2022-09-16/ Reuters - More than 200 killed in Armenia-Azerbaijan border clashes - officials]</ref> * ''Oes-Europa'', 6-12 september: Bie e groetsjalig taegenoffensief inne regio [[Charkov]] boke de Oekraïense sjtriedkrachte in e paar daag tied flinke terreinwins oppe Róssische armee.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20220913_91702542 De Limbörger - LIVE | ‘Hevige gevechten in Charkov-regio, Oekraïne rukt verder op’]</ref> * ''Midde- en Noord-Amerika, natuur en milieu'', 27 september-2 oktoeber: [[orkaan]] Ian kump bie [[Cuba]] en [[Florida]] aan landj. Op Cuba zit praktisch de ganse bevolking zónger [[sjtroum]]. Ouch in 't zuudoeste vanne [[VS]] rich 't noedwaer boetegewoen väöl sja aan. Dao valle teentalle doeje en gewónje.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/09/27/us/hurricane-ian-cuba.html The New York Times - Cuba's power grid fails in wake of Hurricane Ian, leaving island without electricity]</ref><ref>[https://www.nbcnews.com/news/us-news/biden-visit-florida-puerto-rico-hurricane-ian-devastation-rcna50348 NBC News - Historic search-and-rescue operation underway as Ian's death toll reaches 87]</ref> ;30 september * ''Oes-Europa'': Róslandj annexeert, bie mónj van Poetin, officieel de Oekraïense oblaste Loehansk, Donetsk, Zoprizja en Cherson. Dees annexaties waere door zoe good wie gein ènkel landj erkèndj. * ''Economie, Nederlandj'': Volges 't CBS is de [[inflatie]] gesjtege nao 'n recordhuuegde van 17,1%. Det kump ónger mie door de hoeg enerzjieprieze. * ''Oes-Europa'': Bie 'ne raketaanval op e humanitair konvooi inne regio Zaporizjia valle 30 doeje. Wiejer rake 88 luuj gewóndj. * ''Centraal-Azië'': Bie 'nen terroristischen aansjlaag op 'n sjoel inne [[Afghanistan|Afghaanse]] huidsjtad [[Kaboel]] valle teentalle doeje en gewónje. * ''Afrika'': Presidentj [[Paul-Henri Sandaogo Damiba]] van [[Burkina Faso]] weurt door 't laeger aafgezat. ;28 september * ''Kóns en cultuur'': Rapper Coolio, bekindj van d'n hit ''Gangsta's Paradise'', sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/09/28/arts/music/coolio-rapper-dead.html The New York Times - Coolio, 'Gangsta's Paradise' Rapper, Dies at 59]</ref> ;26 september * ''Weitesjap'' [Waereldtied; 27 september Midde-Europesen Tied] De [[NASA]] deit e ruumdetuug, [[Double Asteroid Retraction Test|DART]], mit succes insjlaon op asteroïde [[Dimorphos]]. Dit is 'nen test óm te toekóms potentieel insjlaaggevierlike asteroïde te kinne vernetige of ómleie.<ref>[https://twitter.com/NASA/status/1574539270987173903 NASA op Twitter]</ref> * ''Midde-Amerika'': Op [[Cuba]] waert 't [[homohuwelik]] gelegaliseerd. * ''Oceanië, natuur en milieu'': Inne [[Groete Oceaan]] bie [[Tonga]] is e nuuj eilendje óntsjtange nao de oetbarsting van 'n óngerziese [[völkaan]].<ref>[https://www.washingtonpost.com/nation/2022/09/26/new-island-tonga-volcano-2022/ Washington Post - New island forms in Tonga after Home Reef volcano eruption]</ref> * ''Oes-Europa'': Op 'n sjoel in 't Róssische [[Izjevsk]] vèntj 'n sjeetpartie plaats. Daobie valle 18 doeje en 24 gewónje. * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[Brand (beer)|Brand]] kunjig aan det 't de productie van [[pils]] oet [[Wielder]] eweg geit haole. De broewerie zouw allein nog mótte waere gebroek veur speciaalbeer.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6226202/brand-stopt-met-het-grootschalig-brouwen-van-pils-in-limburgs-dorp-wijlre.html?redirect=1 Nu.nl - Brand stopt met het grootschalig brouwen van pils in Limburgs dorp Wijlre]</ref> ;25 september * ''Zuud-Europa, politiek'': De parlemèntsverkezinge in [[Italië]] waere gewonne door [[Fratelli d'Italia]], 'n extreemrechse partie mit wortele in 't [[fascisme]]. * ''Sjport'': De Keniaan [[Eliud Kipchoge]] löp op de [[marathon (loupe)|marathon]] van [[Berlien]] 'nen tied van 2:01:09 en verbaetert daomit zien eige waereldrecord.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6226043/kipchoge-verbetert-eigen-wereldrecord-op-marathon-in-berlijn.html Nu.nl - Kipchoge verbetert eigen wereldrecord op marathon in Berlijn]</ref> * ''Sjport'': De Belsj [[Remco Evenepoel]] wintj 't WK fietsrenne op de waeg bie de mansluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445915-evenepoel-pakt-met-overmacht-wk-titel-geen-succes-oranje-na-van-der-poel-ophef NOS.nl - Evenepoel pakt met overmacht WK-titel, geen succes Oranje na Van der Poel-ophef]</ref> ;24 september * ''Nederlandj/Belsj'': In [[D'n Haag]] en [[Leidschendam]] waere drie mansluuj gearresteerd. 't Zeen krimmenele oet 't drugsmilieu die e plan hauwe veur de Belzje minister [[Vincent van Quickenborne]] te óntveure.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220924_93285624 De Standaard - Drugscriminelen wilden Van Quickenborne ontvoeren, drie Nederlanders gearresteerd]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzsaxofonis [[Pharoah Sanders]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://louderthanwar.com/pharaoh-sanders-rip/ Louder than War - Pharaoh Sanders RIP]</ref> * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] weurt waereldkampión fietsrenne in de waegren, óndanks 'ne breuk in häören èllebaog.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445791-stunt-van-vleuten-ondanks-elleboogbreuk-solo-naar-wereldtitel-in-wollongong NOS.nl - Stunt Van Vleuten: ondanks elleboogbreuk solo naar wereldtitel in Wollongong]</ref> ;23 september * ''Sjport'': [[Roger Federer]] nump op 40-jäörige laeftied aafsjeid es [[tennis|proftennisser]]. In 'nen débbelmatch mit [[Rafel Nadal]], deil van de [[Laver Cup]], verluus hae van de Amerikane [[Frances Tiafoe]] en [[Jack Sock]] (6-4, 6-7 (2), 9-11). * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Louise Fletcher]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445794-actrice-louise-fletcher-88-bekend-als-nurse-ratched-overleden NOS.nl - Actrice Louise Fletcher (88), bekend als Nurse Ratched, overleden]</ref> ;22 september * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjriefster [[Hilary Mantel]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/4thEstateBooks/status/1573254617990938626 Oetgeverij 4th Estate Books op Twitter]</ref> ;21 september * ''Oes-Europa'': De Róssischen dictator [[Vladimir Poetin]] reup veur 't iers saer 't begin van d'n [[kreeg i g'n Oekraïne|oerlog taege de Oekraïne]] rizzerviste op. ;19 september * ''Kóns en cultuur, Midde-Oeste'': Op 't sjtrandj kórtbie de [[Israel]]ische sjtad [[Tel Aviv]] weurt 'n graafgrót óntdèk oeten tied vanne Egyptische [[farao]] Ramses II. Arsjeologe sjpraeke van 'n extreem zeldzaam óntdekking.<ref>[https://www.jpost.com/archaeology/article-717442 Jerusalem Post - Israeli archeologists discover 'once-in-a-lifetime find' of ancient pottery under beach]</ref> ;18 september * ''Sjport'': De Noor [[Tobias Foss]] weurt in [[Wollongong]] ([[Australië]]) waereldkampión tiedrieje bie de mansluuj. De Nederlandse [[Ellen van Dijk]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445022-foss-verrast-topfavorieten-op-wk-tijdrijden-voelt-alsof-ik-droom NOS.nl - Foss verrast topfavorieten op WK tijdrijden: 'Voelt alsof ik droom']</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2444996-van-dijk-snelt-in-australie-superieur-naar-derde-wereldtitel-tijdrijden NOS.nl - Van Dijk snelt in Australië superieur naar derde wereldtitel tijdrijden]</ref> ;17 september * ''Zuud-Azië'': In Acham, 't weste van [[Nepal]], valle zeker 17 doeje door aerdversjuvinge. ;16 september * ''Oes-Europa'': In 'ne bósj kórtbie de [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtad [[Izjoem]], die veurige waek zaoterdig woort heroverd door Oekraïense sjtriedkrachte, waere hónderde graver en inkel massagraver óntdèk. Dao-in ligke óngevier 450 lichame.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2022/09/16/massagraf-izjoem/ VRT - Honderden graven ontdekt in bos in bevrijde Oekraïense stad Izjoem: massa-executie of omgekomen tijdens bombardementen?]</ref> * ''Belsj Limburg, politiek'': [[Veerle Heeren]] nump óntsjlaag es börgemeisterse van [[Sintruin]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220916_96222012 De Standaard - Burgemeester Veerle Heeren van Sint-Truiden neemt ontslag]</ref> * ''Zuud-Europa'': Door euversjtruiminge inne [[Marche (Italië)|Marke]] (Midde-[[Italië]]) zint 9 luuj óm 't laeve gekómme. ;14 september * ''Noord-Europa, politiek'': Rechse partieje winne de [[Zjwaede|Zwjaedse]] parlementsverkezinge. De sociaaldemocratische premier Andersson treujt aaf.<ref>[https://nos.nl/artikel/2444621-rechts-blok-wint-parlementsverkiezingen-zweden-premier-treedt-af NOS - Rechts blok wint parlementsverkiezingen Zweden, premier treedt af]</ref> * ''Nederlands Limburg'': Donny M. bekèntj de óntveuring, 't misbroek en de maord op de neugejäörige jóng Gino begin juli.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6223971/donny-m-bekent-ontvoeren-misbruiken-en-doden-van-negenjarige-gino.html Nu.nl - Donny M. bekent ontvoeren, misbruiken en doden van negenjarige Gino]</ref> ;13 september * ''Kóns en cultuur'': De Franse rezjisseur [[Jean-Luc Godard]] sjtörf op 91-jäörige laeftied door euthanasie. ;11 september * ''Sjport'': De Belsj [[Remco Evenepoel]] wintj de [[Runj van Sjpanje]] bie de mansluuj, en de Nederlandse [[Annemiek van Vleuten]] wintj bie de vrouwluuj. * ''Sjport'': De Sjpanjool [[Carlos Alcaraz]] winth de US Open bie de mansluuj door in veer sets (6-4, 2-6, 7-6 (7-1) en 6-3) te winne van de Noor [[Casper Ruud]]. Alcaraz weurt mit dees euverwinning d'n iersten tiener oets dae de Waereldranglies aanveurt. ;10 september * ''Sjport'': [[Iga Świątek]] wintj de [[US Open (tennis)|US Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-2, 7-6 (7-5)) te winne van [[Ons Jabeur]]. ;8 september * ''Vereinig Keuninkriek'': Keuningin [[Elizabeth II]] sjtörf op 96-jäörige laeftied en weurt opgevolg door häöre zoon [[Sjarel III]]. * ''Sjport'': De Nederlandse keeper [[Piet Schrijvers]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.ajax.nl/artikelen/voormalig-ajax-doelman-piet-schrijvers-75-overleden/ Ajax.nl - Voormalig Ajax-doelman Piet Schrijvers (75) overleden]</ref> ;6 september * ''Vereinig Keuninkriek, politiek'': [[Liz Truss]] volg [[Boris Johnson]] op es premier van 't [[Vereinig Keuninkriek]]. ;5 september * ''Centraal- en Oes-Azië'': In [[Sjina]] en [[Afghanistan]] vènje [[aerdsjóddel]]e plaats. Daobie zint teentalle luuj óm 't laeve gekómme en gewóndj geraak. * ''Noord-Amerika'': bie mierder sjtaekpartieje inne [[Canada|Canadese]] sjtaat [[Saskatchewan]] kómme 12 luuj óm 't laeve en rake 18 luuj gewóndj. ;2 september * ''Nederlandj'': Bie e verkiersóngelök in 't [[Noord-Braobant|Braobantse]] Oud-Gastel (gemeinte [[Halderberge]]) kómme veer luuj óm 't laeve.<ref>[https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/4143033/twee-jonge-kinderen-en-twee-vrouwen-omgekomen-bij-ongeluk-in-oud-gastel Omroep Brabant - Twee jonge kinderen en twee vrouwen omgekomen bij ongeluk in Oud Gastel]</ref> ===augustus=== ;31 augustus * ''Nederlands Limburg'': In de [[Pieël|Piel]] bie [[Griendsveen]] weujt 'ne groete natuurbrandj, zoeget op dezelfde plaatsj wo twie jaor haer ouch al 'ne brandj waor.<ref>[https://nos.nl/artikel/2442691-grote-natuurbrand-in-de-peel-tot-nu-toe-twee-hectare-in-brand NOS.nl - Grote natuurbrand in De Peel, tot nu toe twee hectare in brand]</ref> ;30 augustus * ''Oes-Europa'': De [[Sovjet-Unie|Sovjet-Róssische]] sjtaotsman [[Michail Gorbatsjov]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2442662-russische-staatsmedia-gorbatsjov-laatste-president-sovjet-unie-overleden NOS.nl - Russische staatsmedia: Gorbatsjov, laatste president Sovjet-Unie, overleden]</ref> ;29 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Afrikaanse actries en model [[Charlbi Dean]] sjtörf op 32-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220830_97111232 De Standaard - Actrice Charlbi Dean (32), hoofdrolspeelster in Gouden Palm-winnaar, plots overleden]</ref> ;27 augustus * ''Zuudoes-Europa'': [[Servië]] en [[Kosovo]] sjlete 'n akkaord euver grensverkier en 'n kènteikekwestie ómtrint Servische Kosovare.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6220280/kosovo-en-servie-bereiken-akkoord-in-gevoelige-kentekenkwestie.html Nu.nl - Kosovo en Servië bereiken akkoord in gevoelige kentekenkwestie]</ref> * ''Nederlandj'': In 't [[Zuud-Hollandj|Zuud-Hollandse]] [[Nieuw-Beijerland]] (gemeinte [[Hoeksche Waard]]) kómme zès luuj óm 't laeve en rake mierder luuj gewóndj wie 'n vrachwage van 'nen diek veurt.<ref>[https://web.archive.org/web/20220827213812/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5329449/vrachtwagen-rijdt-van-dijk-nieuw-beijerland-meerdere-gewonden RTL Nieuws - Vrachtauto rijdt van dijk bij Nieuw-Beijerland, zeker drie doden]</ref> * ''Zuud-Azië'': In [[Pakistan]] valle 1300 doeje door zjwaore raegeval en euversjtruiminge. Wiejer zint 170.000 hoezer besjadig. In totaal zint 33 miljoen luuj getroffe door 't noedwaer. ;26 augustus * ''Midde-Oeste'': Nao 't gereidkómme van 'ne nuje waeg tösje [[Armenië]] en [[Nagorno-Karabach]] kump de [[Laçin-corridor]], inclusief 't gelieknamige sjtrategische sjtedje en twie ómligekende dörper, in [[Azerbeidzjaan]]se henj.<ref>[https://www.rferl.org/a/azerbaijan-lacin-nagorno-karabakh-control-/32006090.html Radio Free Europe - Azerbaijani Forces Take Over Strategic Town Linking Armenia With Nagorno-Karabakh]</ref> ;25 augustus * ''Sjport'': De Belzje fietsrenner [[Herman Vanspringel]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220825_93752461 De Standaard - Voormalig wielerkampioen Herman Vanspringel overleden]</ref> ;24 augustus * ''Oes-Europa'': Bie 'ne Róssische raketaanval op 'n treinsjtasie inne regio [[Dnipro (oblas)|Dnipro]] zint 25 luuj óm 't laeve gekómme en teentalle luuj gewóndj geraak. ;20 augustus * ''Midde-Oeste'': Bie e verkiersóngelök in 't zuudoeste van [[Törkieje]] zint 16 luuj óm 't laeve gekómme en 21 luuj gewóndj geraak. * ''Economie, Zuud-Europa'': [[Grekelandj]] sjteit neet mie ónger versjerp toezich vanne [[eurozone]]. Dat sjtóng 't es gevolg vanne [[kredietcrisis]] in [[2010]]. * ''Oes-Afrika'': Bie 'nen bómaansjlaag op e hotel inne [[Somalië|Somalische]] hoofsjtad [[Mogadishu]] zint 20 luuj óm 't laeve gekómme. * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Bram Peper]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2441448-bram-peper-82-overleden-er-zal-altijd-een-rotterdam-voor-en-na-zijn-tijd-zijn NOS.nl - Bram Peper (82) overleden, 'Er zal altijd een Rotterdam voor en na zijn tijd zijn']</ref> ;16 augustus * ''Nederlands Limburg, Natuur en milieu'': [[Staatsbosbeheer]] maak bekèndj det in de [[Pieël|Piel]] veur 't iers e [[kroenekraan|kroenekranejónk]] is gezeen. Veurhaer vloog 't bies in Limbörg allein euver.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/1805664/eerste-kraanvogeljong-ooit-in-de-peel-dit-is-uniek?swipePagination=cc4d4e0e-ebf1-534b-baa4-e41fa18f3eab 1Limburg - Eerste kraanvogeljong ooit in de Peel: 'Dit is uniek']</ref> * ''Belsj'': De stad [[Ieper]] verbeujt 't festival [[Frontnacht]], boe op 27 augustus (roond de [[IJzerwake]]) diverse extreemrechse bands zouwe speule.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220816_93201616 De Standaard - Extreemrechts festival Frontnacht mag toch niet doorgaan]</ref> ;15 augustus * ''Sjport'': [[Tom Dumoulin]] sjeit direk oet mèt [[fietsrenne]]. Ieder had 'r al gezag tot 'r nao dit sezoen zouw oetsjeie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2440730-tom-dumoulin-stopt-per-direct-geen-wk-wielrennen-in-australie-meer NOS.nl - Tom Dumoulin stopt per direct, geen WK wielrennen in Australië meer]</ref> * ''Nederlands Limburg'': Bie 'n sjtaekpartie in [[Wielder]] kump eine direk óm; 'nen angere sjtörf d'n daag drop. D'n daojer is 'ne Sjpanjool, de slachoffers zeen 'nen angere Sjpanjool en 'ne Portugees.<ref>[https://nos.nl/artikel/2440849-steekpartij-wijlre-eist-tweede-leven NOS.nl - Steekpartij Wijlre eist tweede leven]</ref> ;14 augustus * ''Afrika'': In 'n kirk in [[Gizeh]] brik 'ne brandj oet, wo zeker 41 luuj bie ómkómme. De mieste doeje zeen kènjer in 'n aanligkendj kènjerdaagverblief.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/lest-35-killed-egyptian-church-fire-security-sources-say-2022-08-14/ Reuters - Egyptian church fire kills at least 41, most of them children- sources]</ref> * ''Zuud-Azië, Economie'': D'n Indiase zakeman [[Rakesh Jhunjhunwala]] sjtörf op 62-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6217577/indiase-warren-buffett-op-62-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - 'Indiase Warren Buffett' op 62-jarige leeftijd overleden]</ref> ;12 augustus * ''Vereinigde Sjtaote'': In [[Chautauqua]] ([[New York (staot)|NY]]) weurt de Brits-Indiase sjriever [[Salman Rushdie]] denaergesjtaoke. Rushdie is al saer 1989 doel van dreiging oet islamistischen hook. * ''Zuud-Europa'': Inne [[Montenegro|Montenegriense]] sjtad [[Cetinje]] zint bie 'n sjeetpartie zeker 12 luuj, ónger waem de sjötter, óm 't laeve gekómme. * ''Natuur en milieu, Oes-Europa'': Inne [[Oder]] oppe grens tösje [[Duutslandj]] en [[Pole]] waere teendoezende doej vèsje gevónje. Bei lenj zègke det 't water dinkelik vergiftig is door sjemisch aafval.<ref>[https://www.nu.nl/dieren/6217396/duitsland-en-polen-onderzoeken-massale-vissterfte-in-rivier-de-oder.html Nu.nl - Duitsland en Polen onderzoeken massale vissterfte in rivier de Oder]</ref> ;11 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Anne Heche]] sjtörf op 53-jäörige laeftied aan de gevolge van e verkiersóngelök. ;9 augustus * ''Oes-Europa'': Bie 'nen Oekraïense raketaanval oppe [[Krim]] waere zeker 8 Róssische vleegtuger vernetig. * ''Kóns en cultuur'': De Britse journalis en sjriever [[Nicholas Evans]], veural bekèndj van ''The horse whisperer'', sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://www.thebookseller.com/news/nicholas-evans-author-of-the-horse-whisperer-dies-aged-72 The Book Seller - Nicholas Evans, author of The Horse Whisperer, dies aged 72]</ref> ;8 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Britse zengeres en actries [[Olivia Newton-John]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/08/08/arts/olivia-newton-john-dead.html?smtyp=cur&smid=tw-nytimes New York Times - Olivia Newton-John, Pop Singer and ‘Grease’ Star, Dies at 73]</ref> ; 7 augustus * ''Midde-Oeste'': Bie raketbesjetinge in [[Gazasjtrook|Gaza]] en [[Israel]] valle teentalle doeje en gewónje. Alle doeje en wiedoet de meiste gewónje valle ane Palestiense kantj. Ouch woorte bie de besjetinge twie hoeggeplaatsde commendante vanne tereurbeweging Islamitische Jihad doedgemaak. ; 6 augustus * ''Zuud-Europa'': Bie e bösóngelök in [[Kroatië]] kómme 12 Poolse pelgrims óm 't laeve. 32 anger passagiers rake gewóndj, van waem sommige ernstig. De pelgrims waore óngerwaeg nao Medjugorje, e baevaartsoord in [[Bosnië-Herzegovina]]. ;5 augustus * ''Belsj, Weitesjap'': De Belzje geneticus [[Jean-Jacques Cassiman]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20220806093058/https://nieuws.kuleuven.be/nl/2022/overlijden-emeritus-professor-jean-jacques-cassiman KU Leuven - Overlijden emeritus professor Jean-Jacques Cassiman]</ref> ;4 augustus * ''Oes-Azië'': [[Sjina]] hèlt militair oefeninge inne watere róndj [[Taiwan]]. De oefeninge zint 'n reaksie op 't sjtaatsbezeuk van Nancy Pelosi.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/08/04/asia/china-taiwan-military-exercises-intl-hnk-ml/index.html CNN - China fires missiles near Taiwan in live-fire drills as PLA encircles island]</ref> ;3 augustus * ''Midde-Oeste'': Bie gevechte inne regio [[Hoeg-Karabach]] zint drie militaire óm 't laeve gekómme. De gevechte vónje plaats in en róndjóm de [[Laçin-corridor]], 'n sjtrook landj die de regio verbindj mit [[Armenië]].<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2022/8/4/soldiers-killed-nagorno-karabakh-fighting-azerbaijan-armenia Al Jazeera - Three soldiers killed in renewed Nagorno-Karabakh fighting]</ref> ;2 augustus * ''Nederlandj'': [[Mark Rutte]] weurt de langszittende [[premier]] van [[Nederland]]j. Hae is noe 4.311 daag premier, einen daag langer es [[Ruud Lubbers]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2439140-rutte-nu-echt-de-langstzittende-premier-van-nederland NOS.nl - Rutte nu echt de langstzittende premier van Nederland]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote / Oes-Azië'': [[Nancy Pelosi]], veurzitster van 't Amerikaans Hoes van Aafgevaerdigde, bezeuk [[Taiwan]]. ===juli=== ;31 juli * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] wintj de ierste editie van de [[Runj van Frankriek veur Vrouwluuj]]. Mit [[Demi Vollerging]] (bergklassemènt), [[Marianne Vos]] (sjprintklassemènt) en [[Shirin van Anrooij]] (jóngereklassemènt) zörg ze veur 'ne Nederlandse veersjlaag. * ''Sjport'': [[Ingels damesvoetbalèlftal|Èngelandj]] wintj 't [[Europees kampioensjap damesvoetbal 2022|EK damesvoetbal 2022]] door nao verlènging mit 2-1 van [[Duits damesvoetbalèlftal|Duutsjlandj]] te winne. * ''Sjport'': D'n Amerikaanse baskètter [[Bill Russell]] sjtörf op 88-jäörige laeftied. * ''Oes-Azië'': De [[Filipijne|Filipiense]] politicus [[Fidel Ramos]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2438960-oud-president-ramos-van-filipijnen-overleden-94-streed-tegen-armoede NOS.nl - Oud-president Ramos van Filipijnen overleden (94), streed tegen armoede]</ref> ;30 juli * ''Zuud-Azië'': D'n Egyptischen terroris [[Ayman al-Zawahiri]] (71), leier van [[al-Qaedah]] en 't brein achter de aansjlaeg van 11 september 2001, kump óm bie 'nen Amerikaansen droneaanval.<ref>[https://web.archive.org/web/20220802092204/https://edition.cnn.com/2022/08/01/politics/joe-biden-counter-terrorism/index.html CNN - US kills al Qaeda leader Ayman al-Zawahiri in drone strike in Afghanistan]</ref> * ''Sjport'': [[PSV]] pak de [[Johan Cruijffsjaol]] door [[AFC Ajax|Ajax]] mit 3-5 te versjlaon. ;29 juli * ''Kóns en cultuur'': In Australië kump de lèste aaflievering van de [[soap]]serie ''[[Neighbours]]'' op de tv. * ''Noord-Amerika'': De Canadese jihadis Mohammed Khalifa, dae ónger anger verantwoordelik is veur de produksie van executie- en rekruteringsvideo's, weurt door 'n Amerikaanse rechbank veroerdeild tot 'n laeveslang gevangenissjtraof. * ''Noord-Amerika'', ''Natuur en milieu'': Bie zjwaor euversjtruiminge inne Amerikaanse sjtaat [[Kentucky]] valle zeker 37 doeje en 30 gewónje. ;28 juli * ''Oes-Europa'': In Olenivka, inne regio [[Oblas Donetsk|Donetsk]], kómme 53 Oekraïense kreegsgevangene óm 't laeve bie 'ne raketaanval. Róslandj en de Oekraïne besjöldige zich óngerein, wiewaal 't sjterke aanwiezinge gief det 't Róssische laeger verantwoordelik is veur d'n aanval. ;27 juli * ''Noord-Afrika'': In [[Tunesië]] weurt, mit 'n zier lieg opkóms, 'n nuuj gróndjwèt aangenome die de regering dictatoriaal mach gief. Feitelik kump hiemit 'n ind aan de democratie die nao 't [[Arabisch Vreugjaor]] in 't landj waor ingeveurd. ;25 juli * ''Groet-Brittannië en Ierlandj'': De Noord-Ierse politicus [[David Trimble]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2438333-noord-ierse-oud-politicus-en-nobelprijswinnaar-david-trimble-77-overleden NOS.nl - Noord-Ierse oud-politicus en Nobelprijswinnaar David Trimble (77) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[Paul Sorvino]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6214305/goodfellas-acteur-paul-sorvino-83-overleden.html Nu.nl - Goodfellas-acteur Paul Sorvino (83) overleden]</ref> ;24 juli * ''Sjport'': D'n Daen [[Jonas Vingegaard]] wintj veur d'n ierste kier de [[Runj van Frankriek]].<ref>Live-oetzenjing [[NPO 1]]</ref> ;21 juli * ''Economie'': De [[Europese Centraal Bank]] verhoeg de [[rente]] mit 0,5 percèntpuntj tot 0% percies. Veur 't iers in ach jaor hilt de bank gein negatieve rente mie aan.<ref>[https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2022/html/ecb.mp220721~53e5bdd317.en.html ECB - Monetary policy decisions]</ref> ;18 juli * ''Kóns en cultuur'': De Zjwaeds-Amerikaanse kónstenaer [[Claes Oldenburg]], pioneer van de [[pop art]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2022/07/18/artist-claes-oldenburg-dead/?itid=hp-top-table-main-t-6 Washington Post - Claes Oldenburg, a whimsical father of pop art, dies at 93]</ref> ;11 juli * ''Wetesjap'': D'n ierste foto van de [[James Webb-ruimtetelescoop|James Webb-ruumdetelescoop]] weurt geprizzenteerd.<ref>[https://www.nasa.gov/image-feature/goddard/2022/nasa-s-webb-delivers-deepest-infrared-image-of-universe-yet NASA.gov - NASA’s Webb Delivers Deepest Infrared Image of Universe Yet]</ref> ;10 juli * ''Sjport'': De Serviër [[Novak Djokovic]] wintj veur de zevende kier Wimbledon bie de mansluuj door in veer sets (4-6, 6-3, 6-4, 7-6 (7-3)) te winne van d'n Australiër [[Nick Kyrgios]]. Veur Kyrgios waor 't zien ierste grandslamfinaal. ;9 juli * ''Sjport'': Sjötterie Sint-Martinus oet [[Bor]] wintj 't [[OLS|Aud Limbörgs Sjöttersfies]] in [[Mael (dörp)|Mael]].<ref>[https://www.1limburg.nl/entertainment/1784267/sint-martinus-uit-born-wint-ols-2022 1Limburg - Sint Martinus uit Born wint OLS 2022 ]</ref> * ''Sjport'': De Kazachse [[Elena Rybakina]] wintj Wimbledon bie de vrouwluuj door in drie sets (3-6, 6-2, 6-2) te winne van de Tunesische [[Ons Jabeur]]. Veur allebei waor 't e debuut in 'n grandslamfinaal. ;8 juli * ''Oes-Azië'': De [[Japan]]sen ex-premier [[Shinzo Abe]] weurt op 67-jäörige laeftied vermaord.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6211029/neergeschoten-japanse-oud-premier-abe-67-overleden-aan-zijn-verwondingen.html Nu.nl - Neergeschoten Japanse oud-premier Abe (67) overleden aan zijn verwondingen]</ref> * ''Economie'': [[Elon Musk]] zuut aaf van de koup van [[Twitter]]. ;7 juli * ''Vereinig Keuninkriek'': [[Boris Johnson]] sjtap op es premier en leisman van de [[Conservatieve Partie (Vereinig Keuninkriek)|Conservatieve Partie]] nao immensen drök van zien partiegenote en e groet aantal ministers wat opsjtap. Oerzaak waore diverse sjendale. ;4 juli * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever en dichter [[Remco Campert]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6210233/schrijver-remco-campert-op-92-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Schrijver Remco Campert op 92-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Noord-Amerika'': Bie 'n sjeetpartie inne Amerikaanse sjtad [[Chicago]] valle 6 doeje en 36 gewónje ;3 juli * ''Oes-Europa'': Róssische troepe en milities vanne [[Volksrippebliek Loehansk]] verovere [[Lisitsjank]]. Hiemit is de gansen oblas [[Oblas Loehansk|Loehansk]] in henj vanne separatiste en 't Róssische leger. * ''Oes-Europa'': Bie 'nen aanval op de Róssische sjtad [[Belgorod]], kórtbie de grens mit de Oekraïne, valle 3 doeje. Ouch raakde zeker 50 gebouwe besjadig. * ''Noord-Europa'': Bie 'n sjeetpartie inne [[Denemarke|Deense]] huidsjtad [[Kopenhage]] valle 3 doeje en 31 gewónje. De sjötter is 'nen 22-jäörige man mit psychische probleme. ;1 juli * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse [[lies vaan musicologe|musicoloog]] [[Richard Taruskin]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/07/01/arts/music/richard-taruskin-dead.html New York Times - Richard Taruskin, Vigorously Polemical Musicologist, Dies at 77]</ref> ===juni=== ;30 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse YouTuber [[Technoblade]] sjtörf op 23-jäörige laeftied aan de [[kanker]]. {{doedbekèndj}} * ''Oes-Europa'': Oekraïense troepe herovere [[Sjlangeneilandj]], e sjtrategisch eilendje inne [[Zjwarte Zee]] wat saer 24 fibberwaar, d'n iersten daag vanne [[Krieg in de Oekraïne|Róssische invasie]], in henj waor gekómme vanne Rósse. ;29 juni * ''Nederlandj'': Extremistische boere doon 'n poging óm vasgezatte collega's mit geweld te bevrieje oet pelitiecelle in [[Apeldoorn]]. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[r&b (urbanmeziekstijl)|r&b]]-zenger [[R. Kelly]] weurt óm ómvangriek en jaore doerendj misbroek van dèks minderjaorige maedjes tot 30 jaor gevangenis veroerdeild.<ref>[https://nos.nl/artikel/2434615-30-jaar-cel-voor-r-kelly-26-jaar-na-eerste-misbruikaantijging NOS.nl - 30 jaar cel voor R. Kelly, 26 jaar na eerste misbruikaantijging]</ref> ;28 juni * ''Nederlandj'': E boereprotes van activistische boere bie 't hoes van minister [[Christine van der Wal]] löp henjig oet de handj.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6209175/rellende-boeren-breken-door-afzetting-politie-bij-huis-minister-van-der-wal.html Nu.nl - Rellende boeren breken door afzetting politie bij huis minister Van der Wal]</ref> ;27 juni * ''Noord-Amerika'': In 'ne vrachwage in [[San Antonio]], [[Texas]], weure 53 euverleje migrante aangetroffe. ;26 juni * ''Zudelik Afrika'': In 'ne illegale kafee inne [[Zuud-Afrika]]anse sjtad [[Oos-Londen]] weure 21 doeje gevónje. 't Geit óm jóng luuj, mer woeraan ze zint gesjtorve is nog neet dutelik. ;25 juni * ''Oes-Europa'': [[Severodonjetsk]] kump in Róssische henj. * ''Noord-Europa'': Bie 'nen aansjlaag op 'nen homobar inne [[Noorwege|Noorse]] huidsjtad [[Oslo]] valle twie doeje. De pelissie geit oet van [[terrorisme]]. ;24 juni * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Ameirkaansen Hoeggerichshof drejt 't lenjelik rech op [[abortus]] trök.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/06/24/politics/dobbs-mississippi-supreme-court-abortion-roe-wade/index.html CNN.com - Supreme Court overturns Roe v. Wade]</ref> ;23 juni * ''Europa'': De [[Oekraïne]] en [[Moldavië]] waere es kandidaat-lid van de [[EU]] toegelaote.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6208305/alle-eu-leiders-omarmen-kandidaat-lidmaatschap-oekraine-en-moldavie.html Nu.nl - Alle EU-leiders omarmen kandidaat-lidmaatschap Oekraïne en Moldavië]</ref> ;22 juni * ''Nederlandj'': In [[Stroe (Gelderland)|Stroe]] (gemeinte [[Barneveld]], [[Gelderland]]) vèntj e lenjelik boereprotes plaats. De boere demonstrere taege vaergaonde maotraegele óm de sjtiksjtofoetsjtoet in de te damme. ;21 juni * ''Zuud-Azië'': [[Afghanistan]] weurt getroffe door 'nen aerdsjóddel van 6,2 op de Memènt-Magnitudesjaol. ;18 juni * ''Kóns en cultuur'': [[Jan Smeets]] nump aafsjeid es baas van [[Pinkpop]]. ;17 juni * ''Sjport'': 't Ingels [[cricket|hierecricketèlftal]] zèt taege Nederlandj 'n ODI-record vamn 498 runs denaer.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6207117/engelse-cricketers-breken-wereldrecord-runs-in-interland-tegen-nederland.html - Nu.nl - Engelse cricketers breken wereldrecord runs in interland tegen Nederland]</ref> ;12 juni * ''Frankriek'': Verkezinge veur 't parlemènt. * ''Sjport'': De Nederlandsen tennisser [[Tim van Rijthoven]] (ATP205) wintj 't toernooj van [[Rosmalen]] door in twie sèts (6-4, 6-1) waereldtopper [[Daniil Medvedev]] te versjlaon. * ''Sjport'': De Zweedse [[golf (sport)|golf]]ster [[Linn Grant]] wintj es ierste vrouw oets e toernooj wo-op ouch mansluuj waere toegelaote. ;5 juni * ''Sjport'': [[Rafael Nadal]] wintj [[Roland Garros (toernooj)|Roland Garros]] bie de mansluuj door in drie sets (6-3, 6-3, 6-0) van [[Casper Ruud]] te winne. Veur Nadel is 't al zien veerteende euverwinning op Roland Garros en zien 22e Grand Slam-euverwinning. ;4 juni * ''Sjport'': [[Iga Swiatek]] wintj Roland Garros bie de vrouwluuj door in twie sets (6-1, 6-3) [[Coco Gauff]] te versjlaon. ;1 juni * ''Nederlands Limburg'': De 9-jäörige jóng [[Gino van der Heijden]] verdwient in [[Kirchroa]]. Drie daag later weurt hae doed trökgevónge in [[Gelaen]]; 'ne man van 22 weurt hieveur gearresteerd.<ref>[https://web.archive.org/web/20220604164751/https://www.1limburg.nl/zoektocht-gino-lichaam-gevonden-geleen 1Limburg - Zoektocht Gino: lichaam gevonden in Geleen]</ref> ===mei=== * Oetbraak vaan [[apepokke]] in [[Europa]]. 't Ierste geval weurt in 't [[Vereinig Keuninkriek]] vasgesjtèld. ;29 mei * ''Sjport'': D'n Australiër [[Jai Hindley]] wintj de [[Runj van Italië]]. ;28 mei * ''Sjport'': [[Real Madrid]] wintj de [[UEFA Champions League (manslui)|UEFA Champions League]] door mit 0-1 van [[Liverpool F.C.]] te winne.<ref>Live-oetzenjing RTL7</ref> ;27 mei * ''Nederlands Limburg'': In 't [[Sprookjesbos]] in [[Valkeberg]] sjtort e kaerke van 'n attractie naer. Drie luuj rake daobie gewónd.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6203261/zes-gewonden-in-sprookjesbos-valkenburg-door-vallende-attractiekarretjes.html Nu.nl - Zes gewonden in Sprookjesbos Valkenburg door vallende attractiekarretjes]</ref> ;26 mei * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Gijs de Lange]] sjtörf op 65-jäörige laeftied aan [[longfibrose]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2430294-gijs-de-lange-onder-meer-bekend-van-het-klokhuis-op-65-jarige-leeftijd-overleden NOS.nl - Gijs de Lange, onder meer bekend van Het Klokhuis, op 65-jarige leeftijd overleden]</ref> * De Nederlandse prizzentator [[Willibrord Frequin]] sjtörf op 80-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.nu.nl/media/6203063/willibrord-frequin-80-overleden-aan-gevolgen-van-parkinson.html Nu.nl - Willibrord Frequin (80) overleden aan gevolgen van parkinson]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse popmuzikantj [[Andy Fletcher]], tósjenis van [[Depeche Mode]], sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/depechemode/status/1529901182562340864 Twitter - doedsberich door de band]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse popmuzikantj [[Alan White]], drummer van [[Yes]], sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://consequence.net/2022/05/alan-white-yes-john-lennon-drummer-dies/ Consequence - R.I.P. Alan White, Drummer for Yes and John Lennon Dead at 72]</ref> ;25 mei * ''Sjport'': [[AS Roma]] wintj de ierste editie van de [[UEFA Conference League]] door in de finaal mit 1-0 van [[Feyenoord]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[Veronica]]</ref> ;24 mei * ''Noord-Amerika'': Op 'n lieger sjaol in [[Uvalde]] ([[Texas|TX]]) sjut 'nen achteenjäörige man 19 kènjer en twie volwassene doed.<ref>[https://edition.cnn.com/us/live-news/texas-elementary-school-shooting-05-25-22/index.html CNN.com - Deadly shooting at Texas elementary school]</ref> ;23 mei * ''Belsj Limburg, Nederlands Limburg'': De Vlaamse regering zuut definitief aaf van 't plan veur 'ne sjneltram tösje [[Hasselt]] en [[Mestreech]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220524075504/https://www.1limburg.nl/plan-tram-maastricht-hasselt-na-18-jaar-prullenbak?context=topstory 1Limburg - Plan tram Maastricht-Hasselt na 18 jaar in prullenbak]</ref> ;22 mei * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse documentairemaekster [[Heddy Honigmann]] sjtörf op 70-jäörige laeftied aan de gevolge van [[multiple sclerose]] en [[kanker]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2429761-gelauwerd-filmmaker-heddy-honigmann-70-overleden NOS.nl - Gelauwerd filmmaker Heddy Honigmann (70) overleden]</ref> ;20 mei * ''Sjport'': [[FC Twente]] weurt [[Ieredevisie (damesvoetbal)|landskampión voetbal bie de vrouwluuj]] nao 'n 2-3 wins bie [[AFC Ajax]]. ;18 mei * ''Noord-Europa'': [[Zjwaede]] en [[Finlandj]] dene 'n aanvraog in veur lid te waere van de [[NAVO]]. * ''Sjport'': [[Eintracht Frankfurt]] wintj de [[Europa League]] door nao penanties van [[Glasgow Rangers]] te winne. ;17 mei * ''Kóns en cultuur'': De Griekse popmuzikantj en filmcomponis [[Vangelis]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.amna.gr/home/article/647982/Pethane-o-Baggelis-Papathanasiou APE - Πέθανε ο σπουδαίος συνθέτης Βαγγέλης Παπαθανασίου]</ref> * ''Nederlandj'': De Marokkaans-Nederlandsen activis en politicus [[Mohammed Rabbae]] ([[GroenLinks]]) sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6201355/oud-groenlinks-lijsttrekker-mohamed-rabbae-81-overleden.html Nu.nl - Oud-GroenLinks-lijsttrekker Mohamed Rabbae (81) overleden]</ref> ;16 mei * ''Oes-Europa'': 't Batteljón van 't [[Azovrezjiment]] in 't [[Azovstal]]-febrik in [[Marioepol]] geuf zich euver. Hiemit kump nao maonde van zjwaor bómbardemènte de sjtad in Róssische han. ;15 mei * ''Nederlandj/Zuud-Europa'': Paus [[Franciscus (paus)|Franciscus]] verklaort de Nederlandse pater [[Titus Brandsma]] heilig. * ''Sjport'': [[Club Brugge]] weurt veur d'n 18e kier landskampión van 't Belsj. ;14 mei * ''Naord-Amerika'': Bie 'n sjeetpartie in [[Buffalo]] ([[New York (staot)|NY]]), hoegswaorsjienelik mit e racistisch motief, kómme teen luuj óm.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/05/14/us/buffalo-ny-supermarket-multiple-shooting/index.html CNN.com - 10 people killed in a racially motivated mass shooting at a Buffalo supermarket, police say. The 18-year-old suspect is in custody]</ref> * ''Kóns en cultuur'': [[Kalush Orchestra]] wintj veur de [[Oekraïne]] 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje ''Stefania''. ;13 mei * ''Midde-Oeste'': Sjeik [[Chalifa bin-Zajed an-Nahjan]], emir van [[Abu Dhabi (emiraat)|Abu Dhabi]] en presidentj van de [[Vereinigde Arabische Emirate]], sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6200575/sjeik-verenigde-arabische-emiraten-khalifa-bin-zayed-al-nahyan-73-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - Sjeik Verenigde Arabische Emiraten Khalifa Bin Zayed Al Nahyan (73) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Sjpaanse operazangeres [[Teresa Berganza]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2428711-spaanse-operazangeres-teresa-berganza-89-overleden NOS - Spaanse operazangeres Teresa Berganza (89) overleden]</ref> ;12 mei * ''Belsj'': [[Wouter Beke]] sjtop es veurzitter van de [[CD&V]]. De partie is ónger zie veurzittersjap ummer wiejer in de peilinge weggezak. * ''Weitesjap'': De [[NASA]] publiceert de ierste foto van [[Sagittarius A*]], 't [[zjwart laok]] in 't centrum van de [[Milkwaeg]].<ref>[https://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/images/sagittarius-a-nasa-telescopes-support-event-horizon-telescope-in-studying-milky-ways.html NASA - Sagittarius A*: NASA Telescopes Support Event Horizon Telescope in Studying Milky Way's Black Hole]</ref> ;11 mei * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[Jeroen Brouwers]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.atlascontact.nl/2022/05/11/jeroen-brouwers-is-overleden/ Uitgeverij Atlas Contact - Jeroen Brouwers overleden]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Henk Groot]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2428333-oud-international-henk-groot-84-overleden-kopsterke-spits-van-ajax-en-feyenoord NOS.nl - Oud-international Henk Groot (84) overleden, kopsterke spits van Ajax én Feyenoord]</ref>{{doedbekèndj}} * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] weurt veur de 36e kier kampión voetbal van Nederlandj door mit 5-0 van [[sc Heerenveen]] te winne. ;9 mei * ''Sjport'': De Congolees-Nederlandse voetballer [[Jody Lukoki]] sjtörf op 29-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6199668/voormalig-eredivisie-speler-jody-lukoki-op-29-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig Eredivisie-speler Jody Lukoki op 29-jarige leeftijd overleden]</ref> {{doedbekèndj}} ;6 mei * ''Belsj Limburg'': In [[Tóngere]] begintj 't percès róndj de maord op maffiabaos [[Silvio Aquino]]. Vief verdachte sjtaon terech, eine veur d'n opdrach tot, veer veur 't oetveure van de maord.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20220427_95241465 Het Belang van Limburg - LIVE. Volg hier het assisenproces over de moord op Silvio Aquino]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': Lokaal verkezinge in gans 't landj en regioparlemèntsverkezinge in [[Naord-Ierlandj]]. De [[Conservatieve Partie (Vereinig Keuninkriek)|Conservatieve Partie]] van premier [[Boris Johnson]] verluus sjterk, dewiel in Naord-Ierlandj de Iers-nationalistische partie [[Sinn Féin]] de groetste weurt. ;5 mei * ''Sjport'': De Nederlandse fietsrenner [[Harm Ottenbros]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2427598-oud-wereldkampioen-wielrennen-harm-ottenbros-78-overleden NOS.nl - Oud-wereldkampioen wielrennen Harm Ottenbros (78) overleden]</ref> ;4 mei * ''Weitesjap'': Op [[Mars (planeet)|Mars]] weurt 'ne [[eerdsjok|Marssjóddel]] van 5 op de MM-sjaol gemaete. Dit is óngevaer de zjwaorste sjok dae op de planeet meugelik is.<ref>[https://www.nasa.gov/feature/jpl/nasa-s-insight-records-monster-quake-on-mars NASA - NASA’s InSight Records Monster Quake on Mars]</ref> ===april=== * ''Afrika'': In de [[Zuud-Afrika]]anse provincie [[KwaZoeloe-Natal]] vènje zjwaor euversjtruiminge plaats, die aan hóngerde luuj 't laeve koste. ;30 april * ''Economie'', ''Sjport'': De bekèndje voetbalzaakwaornummer [[Mino Raiola]] sjtörf op 54-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/30-04-2022/mino-raiola-morto-procuratore-440223652586.shtml La Gazzetta dello Sport - È morto Mino Raiola, aveva 54 anni: l'annuncio sui social da parte della famiglia]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse countryzengeres [[Naomi Judd]] sjtörf op 76-jäörige laeftied, waorsjienelik door zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6198193/bekende-amerikaanse-countryzangeres-naomi-judd-76-overleden.html Nu.nl - Bekende Amerikaanse countryzangeres Naomi Judd (76) overleden]</ref> ;27 april * ''Oes-Europa'': [[Róslandj]] sjtop mit de lievering van [[aerdgaas]] aan [[Pole]] en [[Bulgarieë]]. ;26 april * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsje synthesizersjpaeler [[Klaus Schulze]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://oor.nl/news/in-memoriam-elektronica-pionier-klaus-schulze-1947-2022/ OOR.nl - De vliegende klank­tapijten van Klaus Schulze]</ref> ;25 april * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse bassis en zenger [[Henny Vrienten]], veural bekèndj van [[Doe Maar]], sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6197166/doe-maar-zanger-en-componist-henny-vrienten-73-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - Doe Maar-zanger en componist Henny Vrienten (73) overleden]</ref> * ''Oes-Azië'': De Japanse [[Kane Tanaka]], d'n audste minsj van de waereld en d'n op ein nao audste minsj dae oets haet gelaef, sjörf op 119-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6197105/een-na-oudste-mens-ooit-op-119-jarige-leeftijd-overleden-in-japan.html Nu.nl - Een-na-oudste mens ooit op 119-jarige leeftijd overleden in Japan]</ref> * ''Economie'': [[Elon Musk]] köp [[Twitter]] veur 44 miljón dollar.<ref>[https://www.bbc.com/news/business-61222470 BBC News - Elon Musk strikes deal to buy Twitter for $44bn]</ref> ;24 april * ''Frankriek'': Bie de twiede runj van de presidentsverkezinge wintj de rechs-liberalen [[Émanuel Macron]] mit 58,55% óm 41,45% van zien extreemrechse oetdaagster [[Marine Le Pen]]. * ''Zuudoes-Europa'': Bie verkezinge in [[Sjlovenië]] weurt de nuuj linkse partie [[Svoboda (partie)|Svoboda]] de groetste en versjleit daomit de regerende rechs-populistische [[SDS]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2426409-nieuwe-groene-partij-lijkt-de-grootste-bij-sloveense-verkiezingen NOS.nl - Nieuwe groene partij lijkt de grootste bij Sloveense verkiezingen]</ref> * ''Sjport'': [[Remco Evenepoel]] wintj [[Luuk-Bastenake-Luuk]] bie de mansluuj; [[Annemiek van Vleuten]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing NPO 1</ref> ;23 april * ''Kóns en cultuur'': De Belzje zenger [[Arno Hintjes]] sjtörf op 72-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220423_95435808 De Standaard - Arno Hintjens overleden na lange strijd tegen kanker]</ref> ;22 april * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse popmuzikantj [[Jan Rot]], veural bekèndj óm zien Nederlandstalige hertalinge van angerstalige leedjes, sjtörf op 64-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://twitter.com/janrot/status/1517481968555986944 Twitter - Doedsberich op 't account van Jan Rot]</ref> ;20 april * ''Sjport'': [[Dylan Teuns]] wintj de [[Welzje Piel]] bie de mansluuj, en [[Marta Cavalli]] wintj bie de vrouwluuj. ;18 april * ''Oes-Europa'': In 't oeste van de [[Oekraïne]] begintj e nuuj Róssisch offensief. Me nump aan det de Rósse zich noe op det deil van 't landj gaon concentrere. * ''Kóns en cultuur'': De Britse componis [[Harrison Birtwistle]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2425625-eigenzinnige-componist-van-moderne-muziek-harrison-birtwistle-overleden NOS.nl - Eigenzinnige componist van moderne muziek Harrison Birtwistle overleden]</ref> * ''Sjport'': [[AA Gent]] pak de [[Croky Cup|baeker van 't Belsj]] door [[RSC Anderlecht]] nao penanties te kloppe.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220418_95713516 De Standaard - AA Gent wint Beker van België na penalty’s]</ref> * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] pak de [[KNVB-beker (vrouwlui)|KNVB-baeker bie de vrouwluuj]] door mit 2-1 van [[PSV]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2425606-ajax-vrouwen-pakken-knvb-beker-wel-door-psv-te-verslaan NOS.nl - Ajax-vrouwen pakken KNVB-beker wél door PSV te verslaan]</ref> ;17 april * ''Sjport'': [[Dylan van Baarle]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> * ''Sjport'': [[PSV]] pak de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker bie de mansluuj]] door mit 2-1 van [[AFC Ajax]] te winne. ;16 april * ''Sjport'': D'n Oes-Duutsje voetballer [[Joachim Streich]] sjtörf op 71-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6195622/gerd-muller-van-het-oosten-joachim-streich-op-71-jarige-leeftijd-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - 'Gerd Müller van het Oosten' Joachim Streich op 71-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Elisa Longo Borghini]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de vrouwluuj. ;14 april * ''Oes-Europa'': 't Róssisch kreegssjeep de Moskva vergeit door 'ne brandj, dae door de Oekraïne es aanval weurt opgeëis. * ''Nederlandj'': De Nederlandse zjuris [[Alex Brenninkmeijer]], nationalen ombudsman van 2005 bis 2014, sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6195298/oud-ombudsman-alex-brenninkmeijer-overleden-op-zeventigjarige-leeftijd.html Nu.nl - Oud-ombudsman Alex Brenninkmeijer overleden op zeventigjarige leeftijd]</ref> ;13 april * ''Sjport'': [[Magnus Sheffield]] wintj de [[Braobentse Piel]] bie de mansluuj, en [[Demi Vollering]] bie de vrouwluuj. ;12 april * ''Nederlandj'': [[Lilianne Ploumen]] treujt trök es fractieveurzitter vaan de [[PvdA]]. ;10 april * ''Nederlands Limbörg'': 'n Zeukaksie nao de vermisde [[Marjo Winkens]] in 'ne bösj in [[Ulesjtraote]] haet nieks opgeleverd.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20220410_94829466 De Limburger - Nieuwe zoekactie naar Marjo Winkens in bos bij Ulestraten levert weer niets op]</ref> * ''Sjport'': [[Michał Kwiatkowski]] wintj d'n [[Amstel Gold Race]] bie de mansluuj, en [[Marta Cavalli]] wintj bie de vrouwluuj. * ''Sjport'': [[Abdi Nageeye]] wintj es ierste Nederlanjer de [[marathon van Rotterdam]] bie de mansluuj in e Nederlands record van 2:04:55.<ref>[https://nos.nl/artikel/2424593-abdi-nageeye-wint-als-eerste-nederlandse-man-de-marathon-van-rotterdam NOS.nl - Abdi Nageeye wint als eerste Nederlandse man de marathon van Rotterdam]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje componis [[Philippe Boesmans]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220411_94941352 De Standaard - Componist Philippe Boesmans overleden]</ref> ;8 april * ''Oes-Europa'': 't Róssisch laeger vilt de sjtatie van [[Kramatorsk]] aan, wo zoeget veerdoezendj börgersj sjtaon te wachte op evacuatie. ;7 april * ''Oes-Europa, Waereldwied'': [[Róslandj]] weurt nao 'n sjtumming van de plenair vergaojering oet de [[VN-minsjerechteraod]] gezat. Rae daoveur is 't groetsjaolig geweld taege börgers in de Oekraïne.<ref>[https://news.un.org/en/story/2022/04/1115782 UN.org - UN General Assembly votes to suspend Russia from the Human Rights Council]</ref> ;6 april * ''Kóns en cultuur'': De Belzje actries [[Reinhilde Decleir]] sjtörf op 73 door [[euthanasie]] nao kanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220406_97175761 De Standaard - Actrice Reinhilde Decleir (73) overleden]</ref> * ''Oes-Europa'': De Róssischen ultranationalistische politicus [[Vladimir Zjirinovski]] sjtörf op 75-jäörige laeftied, dènkelik aan [[COVID-19]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2424127-ultra-nationalistische-russische-clown-en-nar-vladimir-zjrinovski-overleden NOS.nl - Ultra-nationalistische Russische 'clown en nar' Vladimir Zjrinovski overleden]</ref> ;3 april * ''Oes-Europa'': In [[Boetsja]], 'n veursjtad van [[Kiev]], waere teentalle tot hónderde lieke aangetroffe. Volges de börgemeister van die sjtad en de Oekraïense regering geit 't óm de lichame van börgers en woorte ze vermoord door Róssische troepe of Tsjetsjeense huurlinge.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/04/03/europe/bucha-ukraine-civilian-deaths-intl/index.html CNN - Bodies of 'executed people' strewn across street in Bucha as Ukraine accuses Russia of war crimes]</ref><ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/wereld-reageert-geschokt-op-burgerdoden-in-boetsja~bd177de5/?fbclid=IwAR3eN3skc7LEJT-X20P2ZZp4OoSBxockg8OtsQa7Qy3C7-eGgjv8Mb1kU_0 Trouw - Wereld reageert geschokt op burgerdoden in Boetsja]</ref> * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj de [[Runj van Vlaondere]] bie de mansluuj, en [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj. ;1 april * ''Sjport'': In [[Doha]] weurt geloot veur 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|WK hierevoetbal]] van later dit jaor. [[Nederlands hierevoetbalèlftal|Nederlandj]] kump in poule A mit [[Qatarees hierevoetbalèlftal|Qatar]], [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]] en [[Ecuadoraons hierevoetbalèlftal|Ecuador]]; [[Belsj hierevoetbalèlftal|'t Belsj]] is mit [[Kroatisch hierevoetbalèlftal|Kroatië]], [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] en [[Canadees hierevoetbalèlftal|Canada]] in poule F ingedeild.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6192806/oranje-treft-gastland-qatar-senegal-en-ecuador-in-groepsfase-wk.html Nu.nl - Oranje treft gastland Qatar, Senegal en Ecuador in groepsfase WK]</ref> * ''Nederlandj, Natuur en milieu'': In [[Mestreech]] weurt 't neet wermer es 1,8°C. Heimèt weurt e nationaol kawrecord veur dezen daag gebroke - allewijl 'n zeldzaomheid.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6192844/laagste-maximumtemperatuur-op-1-april-in-nederland-ooit-gemeten-in-maastricht.html Nu.nl - Laagste maximumtemperatuur op 1 april in Nederland ooit gemeten in Maastricht]</ref> ===miert=== ;31 miert * ''Nederlands Limburg'': Bie [[Hèrkebósj]] weurt 't groetste illegaal segrèttefebrik oets gevónge. In 't febrik waor zoeget 150 ton toebak, allezelaeve besjtump veur de Britse merret.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6192575/grootste-illegale-sigarettenfabriek-ooit-bij-toeval-opgerold-in-limburg.html Nu.nl - Grootste illegale sigarettenfabriek ooit bij toeval opgerold in Limburg]</ref> ;29 miert * ''Sjport'': De Belzje voetballer [[Miguel Van Damme]] sjtörf op 28-jäörige laeftied aan de [[leukemie]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220329_92447525 De Standaard - Voetballer Miguel Van Damme verliest jarenlange strijd tegen leukemie]</ref> ;28 miert * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens laeger pak [[Irpin]], 'n veursjtad van [[Kiev]], van de Rósse trök. ;27 miert * ''Sjport'': D'n Eritreeër [[Biniam Girmay]] wintj es iersten Afrikaan oets [[Gent-Wevelgem]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220327_95386918 De Standaard - Eritreeër Girmay sprint naar historische zege in Gent-Wevelgem]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Bie de 94e [[Academy Awards]] wintj ''[[CODA]]'' de pries veur de bèste film, dewiel ''[[Dune (film, 2021)|Dune]]'' mit de mieste prieze (zès) geit loupe. [[Will Smith]] en [[Jessica Chastain]] winne d'n Oscar veur respectievelik bèsten acteur en bèste actries.<ref>[https://www.nu.nl/film/6191804/coda-wint-oscar-voor-beste-film-dune-grote-winnaar-met-zes-prijzen.html Nu.nl - CODA wint Oscar voor beste film, Dune grote winnaar met zes prijzen]</ref> ;25 miert * ''Midde-Oeste'': In [[Djedda]] ([[Saoedi-Arabië]]), kortbie de plaats wo twie daag later 'ne [[Formule 1]]-race mót kómme, weurt 'nen aanslaag geplaeg op 'n oliedepot. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen drummer [[Taylor Hawkins]] ([[Foo Fighters]]) sjtörf op 50-jäörige laeftied.<ref>[https://oor.nl/news/foo-fighters-drummer-taylor-hawkins-50-overleden/ OOR - Foo Fighters-drummer Taylor Hawkins (50) overleden]</ref> * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse wiskónjige [[Dennis Sullivan]] krieg d'n [[Abelpries]] toegekèndj óm zie werk in de [[topologie]]. * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soapactries [[Katryn Hays]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://tvline.com/2022/04/08/kathryn-hays-as-the-world-turns-kim-obituary-dead-age-87/ TV Line - ATWT Vet Kathryn Hays Dead at 87]</ref> ;24 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse bassis [[Bert Ruiter]] ([[Focus (band)|Focus]], [[Earth & Fire]]) sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6191310/bassist-bert-ruiter-75-van-earth-fire-en-focus-overleden.html Nu.nl - Bassist Bert Ruiter (75) van Earth & Fire en Focus overleden]</ref> ;23 miert * ''Vereinigde Sjtaote'': De Amerikaanse politica [[Madeleine Albright]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/03/23/politics/madeleine-albright-obituary/index.html CNN - Madeleine Albright, first female US secretary of state, dies]</ref> ;21 miert * ''Oes-Azië'': Bie [[Wuzhou]] (provincie [[Guangxi]], [[China]]) sjtort e vleegtuug denaer. Waorsjienelik zeen alle 132 inzittende ómgekómme.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6190515/passagiersvliegtuig-met-132-inzittenden-neergestort-in-zuiden-van-china.html Nu.nl - Passagiersvliegtuig met 132 inzittenden neergestort in zuiden van China]</ref> * ''Weitesjap'': 't Aantal óntdèkde [[exoplaneet|exoplanete]] geit officieel de viefdoezendj veurbie.<ref>[https://www.nasa.gov/feature/jpl/cosmic-milestone-nasa-confirms-5000-exoplanets NASA - Cosmic Milestone: NASA Confirms 5,000 Exoplanets]</ref> ;20 miert * ''Belsj'': In [[Strépy-Bracquegnies]], 'n deilgemeinte van [[La Louvière]], veurt 'nen automobilis in op 'n gróp carnavaliste. Zès luuj kómme hiebie óm.<ref>[https://www.lesoir.be/431126/article/2022-03-20/wallonie-une-voiture-fonce-dans-une-foule-reunie-pour-le-carnaval-et-fait Le Soir - Wallonie: une voiture fonce dans une foule réunie pour le carnaval et fait plusieurs morts]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse meteoroloog en prizzentator [[Piet Paulusma]] sjtörf op 65-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6190450/weerman-piet-paulusma-op-65-jarige-leeftijd-overleden-aan-gevolgen-van-kanker.html?redirect=1 Nu.nl - Weerman Piet Paulusma op 65-jarige leeftijd overleden aan gevolgen van kanker]</ref> ;19 miert * ''Sjport'': De Sjloveen [[Matej Mohorič]] wintj [[Milaan-San Remo]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220319_95684311 De Standard - Mohoric is favorieten te snel af in Milaan-Sanremo]</ref> * ''Sjport, Belsj Limburg'': 'ne [[kickbokse|Kickboksmatch]] tösje de Nederlanjer [[Badr Hari]] en de Pool [[Arek Wrzosek]] weurt aafgebraoke es in 't pebliek 'n vechpartie oetbrik.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6190327/kickboksgevecht-tussen-hari-en-wrzosek-gestaakt-na-vechtpartijen-op-tribune.html Nu.nl - Kickboksgevecht tussen Hari en Wrzosek gestaakt na vechtpartijen op tribune]</ref> ;17 miert * ''Sjport'': De Nederlandse sjaatser [[Kjeld Nuis]] haolt 'n sjnelheid van 103 km/o. Hae is daomit d'n ierste minsj oets dae sjneller as 100 km/o sjaats.<ref>[https://nos.nl/artikel/2421556-nuis-doorbreekt-magische-grens-en-schaatst-met-103-km-u-een-wereldrecord NOS.nl - Nuis doorbreekt magische grens en schaatst met 103 km/u een wereldrecord]</ref> * ''Nederland(s Limburg)'': [[Thijs H.]], de maordenaer van drie luuj in [[D'n Haag]] en op de [[Broensemerhei]], weurt in hoeger beróp veroerdeild tot de hoeger sjtraof van 22 jaor mit [[tbs]]. Hae geit direk in [[cassatie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220317211353/https://www.1limburg.nl/thijs-h-gaat-cassatie-tegen-22-jaar-celstraf?context=topstory 1Limburg - Thijs H. gaat in cassatie tegen 22 jaar celstraf]</ref> ;16 miert * ''Nederlandj'': Bie de verkezinge veur de gemeinteraod, mit 'n historisch lieg opkóms, winne de lokaal partieje hènjig. De mieste lenjelike partieje verleze; de [[PvdA]] is de oetzunjering. * ''Nederlandj'': Politicus [[Piet Bukman]] ([[CDA]]) sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6189673/voormalig-tweede-kamervoorzitter-en-cda-coryfee-piet-bukman-88-overleden.html Nu.nl - Voormalig Tweede Kamervoorzitter en CDA-coryfee Piet Bukman (88) overleden]</ref> ;15 miert * ''(Oes-)Europa'': Róslandj sjtap formeel oet de [[Raod van Europa]]. Hiemit treujt 't [[Europees Verdraag van de Rechte van de Minsj]] in 't landj boete wirking. ;13 miert * ''Oes-Europa'': Róslandj bombardeert 'ne laegerbasis kortbie [[Lviv]], in 't weste van de Oekraïne. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[William Hurt]] sjtörf op 71-jäörige laeftied aan de prostaatkanker.<ref>[https://www.nu.nl/film/6189176/oscarwinnende-acteur-william-hurt-71-overleden.html Nu.nl - Oscarwinnende acteur William Hurt (71) overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Primož Roglič]] wintj [[Paries-Nice]]. ;12 miert * ''Nederlandj/Oes-Europa'': De Russisch-orthodoxe kónkergatie van [[Amsterdam]] verklaort zich ónaafhenkelik van 't [[patriarchaat van Moskou]], veural óm de radicaal pro-kreegspraeke van patriarch [[Kirill van Moskou|Kirill]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13888/artikel/2420909-russisch-orthodoxe-geestelijken-in-amsterdam-verlaten-kerk-van-moskou NOS.nl - Russisch-orthodoxe geestelijken in Amsterdam verlaten kerk van Moskou]</ref> ;9 miert * ''Oes-Europa'': In [[Marioepol]] weurt bie e bómbardemènt 'n kènjerkliniek verweus. ;5 miert * ''Oes-Europa'': Róslandj en de Oekraïne kómme 'ne waopesjtilsjtandj euverein veur 't belaegerd [[Marioepol]], meh dae weurt gesjónne door de Rósse. * ''Sjport'': De Sjloveen [[Tadej Pogačar]] wintj [[Stade Bianche]] bie de mansluuj, en de Belzjin [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj. ;4 miert * ''Oes-Europa'': Bie Róssische besjetinge vluug de [[kerncentraal]] van [[Zaporizjzja]] in brandj. * ''Zuud-Azië'': Bie 'ne zelfmaordaansjlaag in 'ne sjiïtische moskee in [[Pesjawar]] ([[Pakistan]]) kómme zeker 50 luuj óm.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6187573/tientallen-doden-na-zelfmoordaanslag-in-pakistaanse-moskee.html Nu.nl - Tientallen doden na zelfmoordaanslag in Pakistaanse moskee]</ref> * ''Oes-Europa'': 't Róssisch parlemènt nump 'n wèt aan die alle journalistiek die neet zaet wat de sjtaotspaersj veursjrief sjtraofbaar maak; de sjtraofe kanne tot 15 jaor oploupe. De lèste ónafhankelike media waere aafgesjlaote en westerse journaliste verplaatse zich massaal nao 't boetelandj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2419855-internationale-journalisten-staken-activiteiten-in-rusland NOS.nl - Internationale journalisten staken activiteiten in Rusland]</ref> ;2 miert * ''Oes-Europa'': 't Róssisch laeger pak de zujelike sjtad [[Cherson]], dewiel de bombardemènte op anger sjtei ummer haeviger waere. ===fibberwarie=== * ''Oes-Europa'': [[Kreeg i g'n Oekraïne|Crisis en kreeg]] tösje [[Róslandj]] en de [[Oekraïne]]. ;28 fibberwarie * ''Oes-Europa'' ** Aan de grens tösje de Oekraïne en [[Wit-Róslandj]] vènje óngerhanjelinge plaats. ** De Róssische lochmach veurt bómbardeminte oet op [[Kiëv]], [[Charkov]] en diverse anger sjtei. Hiebie waere ouch [[clusterbom|cluster]]- en [[vacuümbom]]me gebroek, die door 't [[verdraag van Genève]] zeen verboje. * ''Sjport'': De [[UEFA]] en [[FIFA]] sjorse 't [[Russisch hierevoetbalèlftal|Róssisch]] en [[Wit-Russisch hierevoetbalèlftal|Wit-Róssisch]] voetbalilftal zowie alle Europees nog actieve clubs oet die lenj. Barragematche veur 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|WK in Qatar]], die de Róssische hiere nog te sjpaele hauwe, waere gesjrap. Versjillende anger sjportorganisaties lagte al soortgelieke boycots op of zalle nog volge. * ''Nederlands Limburg'': Beej 'n carnavalsvering in [[Haors]] wirt 'r iemand doeëdgestaoke.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6186857/dode-bij-steekpartij-in-limburgs-horst-carnavalsactiviteiten-stilgelegd.html Nu.nl - Dode bij steekpartij in Limburgs Horst, carnavalsactiviteiten stilgelegd]</ref> ;27 fibberwarie * ''Oes-Europa'': ** 'n Oestelik Róssisch offensief bereik [[Charkov]]. ** Poetin zèt nucleair einhede op sjerp. * ''Sjport'': [[Fabio Jakobsen]] pak [[Kuurne-Brussel-Kuurne]].<ref>Live-oetzenjing vtm</ref> ;26 fibberwarie * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] wintj [[Ómloup Het Nieuwsblad]] bie de vrouwluuj, en [[Wout van Aert]] bie de mansluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;25 fibberwarie * ''Oes-Europa'': 't Róssisch laeger bereik [[Kiev]], meh in de loup van d'n daag sjtok zienen opmarsj. ;24 fibberwarie * ''Oes-Europa'': Róslandj vilt de Oekraïne van alle kantj binne. ;22 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen dichter [[Stijn De Paepe]] sjtörf op 43-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://www.demorgen.be/nieuws/stijn-de-paepe-de-mensendichter-die-al-lachend-de-waarheid-zei-is-overleden~b4a3394e/ De Morgen - Stijn De Paepe, de mensendichter die al lachend de waarheid zei, is overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rockmuzikantj [[Mark Lanegan]] sjtörf op 57-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/marklanegan/status/1496208436874428424 Aankunjiging op persoenelik Twitter-account]</ref> ;21 fibberwarie * ''Oes-Europa'': [[Rósland]]j erkintj, bie mónj van presidentj [[Vladimir Poetin]], de aafgesjeie rippeblieke [[Vouksrippebliek Donjetsk|Donjetsk]] en [[Vouksrippebliek Loehansk|Loehansk]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2418344-poetin-gaat-volksrepublieken-donetsk-en-loehansk-erkennen NOS.nl - Poetin gaat 'Volksrepublieken' Donetsk en Loehansk erkennen]</ref> Nog dezelfden aovendj sjik 't landj tróppe nao dit gebeed. * ''Nederlands Limburg'': De [[Limburgse Academie]] bringk e nuuj Limburgs waordebook oet in vief dialekte: 't Mestreechs, 't Remunjs, 't Valkebergs, 't Venloos en 't Zittesj.<ref>[https://web.archive.org/web/20220221203728/https://www.1limburg.nl/nieuw-digitaal-limburgs-woordenboek-op-verzoek-van-amerikaan?context=topstory 1Limburg.nl - Nieuw digitaal Limburgs woordenboek op verzoek van Amerikaan]</ref> ;20 fibberwarie * ''Sjport'': De Olympische Wintersjpaele in Peking loupe aaf. Nederlandj ènjig es zèsde mit ach kier goud, vief kier zilver en eine kier bróns, 't Belsj is mit ein gouwe en ein brónze medalje 21e.<ref>[https://web.archive.org/web/20220220100339/https://www.nu.nl/olympische-spelen/6181305/bekijk-de-olympische-medaillespiegel-met-nederland-op-plek-zes.html Nu.nl - Bekijk de olympische medaillespiegel met Nederland op plek zes]</ref> * ''Afrika'': De [[Groete Renaissancedam]] (''Tālāqu Hidāsē Gidib'') in [[Ethiopië]] weurt in gebroek gesjtèld. Nao wiejeren oetboew mót dit de sjterkste [[waterkrach]]centraal van Afrika waere.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220221_96759589 De Standaard - Grootste stuwdam van Afrika wekt eerste elektriciteit op]</ref> ;19 fibberwarie * ''Sjport'': De Belsj [[Bart Swings]] pak de gouwe medaje in de [[massastart (sjaatse)|massasjtart]] bie 't sjaatse. Hae pak daomit 't ierste goud veur Belsj op de Wintersjpaele saer 1948.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220219_92587336 De Standaard - Eén tegen allen, maar Swings pakt goud]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockzenger [[Gary Brooker]] ([[Procol Harum]]) sjtörf op 76-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6185678/procol-harum-zanger-gary-brooker-76-overleden.html Nu.nl - Procol Harum-zanger Gary Brooker (76) overleden]</ref> ;15 fibberwarie * ''Zuud-Amerika'': Bie euversjtruiminge en pratsjlawines in [[Petrópolis]] ([[Rio de Janeiro (staot)|RJ]], [[Brazilië]]) koume 152 luuj óm. ;12 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse [[Kimberley Bos]] weurt derde bie 't [[skeleton]]. Ze is de ierste Nederlandse mit 'n Olympische medaje in dae sjport en de twiede mit 'n Olympische medaje boeten 't sjaatse. ;11 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse [[Suzanne Schulting]] haolt de gouwe medaje op de 1000 meter [[shorttrack]]. De Belzjin [[Hanne Desmet]] weurt derde en pak daomit de ierste Belzje medaje in dae sjport. ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockmuzikantj [[Ian McDonald]] sjtörf op 75-jäörige laeftied. ;8 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': De pelitie óntruump de [[Sjtarrebósj]] bie [[Bor]], wo miljeuactiviste zich aan de buim hawue geketteld. De bósj weurt gekap veur oetbreiing van 't [[NedCar]]-febrik.<ref>[https://web.archive.org/web/20220211142657/https://nos.nl/index.php/artikel/2416378-sterrebos-volledig-ontruimd-acht-actievoerders-aangehouden NOS.nl - Sterrebos volledig ontruimd, acht actievoerders aangehouden]</ref> * ''Weitesjap'': De Franse viroloog [[Luc Montagnier]] ([[Nobelpries]] in de Genaeskónde 2008) sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220210_96387566 De Standaard - Ontdekker van aidsvirus Luc Montagnier overleden]</ref> ;7 fibberwarie * ''Sjport'': [[Ireen Wüst]] prolongeert häören Olympischen titel op de 1.500 maeter sjaatse en weurt daomit de ierste sjaatsster die op vief achtereinkómmende Sjpaele 'n medaje haolt. ;6 fibberwarie * ''Sjport'': [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]] wintj d'n [[Africa Cup]] door in de finaal nao penanties (4-2) te winne van [[Egyptisch hierevoetbalèlftal|Egypte]].<ref>Live-oetzenjing [[ESPN]]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis [[George Crumb]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.volkskrant.nl/mensen/george-crumb-1929-2022-componist-van-grote-muziek-voor-kleine-bezetting~be466b6d/?utm_source=link&utm_medium=app&utm_campaign=shared%20content&utm_content=free De Volkskrant - George Crumb (1929-2022), componist van grote muziek voor kleine bezetting]</ref> ;4 fibberwarie * ''Sjport'': In [[Peking]] beginne de [[Olympische Speule|Olympische Wintjersjpaele]]. Peking weurt de ierste sjtad die zoewaal de Zomer- es de Wintjersjpaele hilt. ===jannewarie=== * ''Centraal-Azië'': In [[Kazachstan]] vènje massaproteste plaats nao de verhoeging van de [[lpg]]-pries. Presidentj [[Kassim-Zjomart Tokajev]] óntsjleit zien regering, meh duujt de proteste mit geweld de kop in. ;30 jannewarie * ''Sjport'': [[Rafael Nadal]] wintj de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de mansluuj daor mit vief sets (2-6, 6-7 (5), 6-4, 6-4, 7-5) te winne van [[Daniil Medvedev]]. 't Is Nadal zienen 21e Grand Slam-titel; hae is daomit noe allein recordhawwer. ;29 jannewarie * ''Sjport'': [[Ashleigh Barty]] wintj de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] door in twie sets (6-3, 7-6 (2)) van [[Danielle Collins]]. ;28 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': Jos B. weurt in hoeger beroop tot 15 jaor gevangenis veroerdeild veur de maord op [[Nicky Verstappen]]. Zienen avvekaat deit weite in [[cassatie]] te gaon.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6180765/jos-b-krijgt-16-jaar-cel-voor-doden-misbruiken-en-ontvoeren-van-nicky-verstappen.html Nu.nl - Jos B. krijgt 16 jaar cel voor doden, misbruiken en ontvoeren van Nicky Verstappen]</ref> ;27 jannewarie * ''Nederlandj'': De Nederlands-Limbörgsen avvekaot [[Max Moszkowicz sr.]] störf op 95-jaorege leeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20220127180124/https://www.telegraaf.nl/nieuws/960668367/max-moszkowicz-95-overleden De Telegraaf - Max Moszkowicz (95) overleden]</ref> ;25 jannewarie * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Wim Jansen]] sjtörf op 75-jäörige laeftied aan de gevolge van dementie.<ref>[https://www.feyenoord.nl/nieuws/nieuwsoverzicht/wim-jansen-overleden-250122 Feyenoord.nl - Clubicoon Wim Jansen (75) overleden]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Gert Schutte]] ([[GPV]]) sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6180237/oud-leider-van-christelijke-partij-gpv-gert-schutte-82-overleden.html Nu.nl - Oud-leider van christelijke partij GPV Gert Schutte (82) overleden]</ref> ;23 jannewarie * ''Belsj'': 'n Groete demonstratie taegen 't COVID-beleid van de Belzje regering löp oet op 'n gewelddaojige confrontatie mit de pelitie.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220123_94918368 De Standaard - Uit de hand gelopen coronabetoging: relschoppers gooien hekken op politie, 70-tal mensen opgepakt]</ref> ;22 jannewarie * ''Oes-Azië'': De [[Vietnam]]ese geiselike [[Thích Nhất Hạnh]], bekèndj as de 'vajer van de [[mindfulness]], sjtörf op 95-jäörige laeftied. ;20 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse [[samba]]zengeres [[Elsa Soares]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://oor.nl/news/koningin-van-de-samba-elza-soares-91-overleden/ OOR.nl - 'Koningin van de samba' Elza Soares (91) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rockzenger [[Meat Loaf]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://deadline.com/2022/01/meat-loaf-dead-bat-out-of-hell-rocky-horror-picture-show-1234917056/ Deadline - Meat Loaf Dies: ‘Bat Out Of Hell’ Singer & ‘Rocky Horror Picture Show’ Actor Was 74]</ref> ;16 jannewarie * ''Afrika'': De [[Mali]]nese politicus [[Ibrahim Boubacar Keita]], presidentj van 2013 bis 2020, sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2022/1/16/ousted-mali-president-ibrahim-boubacar-keita-dies Al Jazeera - Former Mali President Ibrahim Boubacar Keita dies aged 76]</ref> ;15 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': In diverse Zuid- en Midde-Limbörgse gemeintes goon horeca en cultuur tege de COVID-veursjrifte in ope, zoonder tot hei-op weurt gecontroleerd. ;14 jannewarie * ''Natuur en milieu, Oceanië'': De vulkaan [[Hunga Tonga]] in [[Tonga]] bersj oet. Veural de drop volgenden [[tsunami]] maak väöl sjaoj; 't sjókfróntj weurt euver de ganse waereld gemaete.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220116_93782468 De Standaard - Aanzienlijke schade in Tonga na onderzeese vulkaanuitbarsting, luchtdrukschommeling tot in België merkbaar]</ref><ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6178496/gevolgen-enorme-vulkaanuitbarsting-tonga-ook-in-nederland-waarneembaar.html Nu.nl - Gevolgen enorme vulkaanuitbarsting Tonga ook in Nederland waarneembaar]</ref> ;12 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse zengeres [[Ronnie Spector]] (bekèndj van [[The Ronettes]]) sjtörf op 78-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://apnews.com/article/entertainment-music-arts-and-entertainment-phil-spector-ronnie-spector-84c905db02a01ffa43a6052c3ce66920?utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow&utm_source=Twitter AP News - Ronnie Spector, ’60s icon who sang ‘Be My Baby,’ dies at 78]</ref> ;10 jannewarie * ''Nederlandj'': 't [[Kabinèt-Rutte IV]] weurt beëidig. ;7 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De [[Bahama's|Bahamaansen]] acteur [[Sidney Poitier]] sjtörf op 94-jäörige laeftied. ;1 jannewarie * ''Economie'': D'n Italiaansen óngernummer [[Carlisto Tanzi]], bekèndj óm 't [[Parmalat]]-sjendal, sjtörf op 83-jäörige laeftied. ==2021== ===december=== ;31 december * ''Belsj'': Bie 'n explosie in [[Turnhout]] vilt e geboew in. Veer luuj kómme hiebie óm.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211231_92956434 De Standaard - Laatste vermiste bewoner geborgen na gasexplosie]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Betty White]] sjtörf op 99-jäörige laeftied. ;30 december * ''Belsj Limburg'': [[Veerle Heeren]] weurt veur zès maondj gesjors es börgemeisterse van [[Sintruin]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211230_93615594 De Standaard - Bart Somers schorst Veerle Heeren als burgemeester]</ref> ;29 december * ''Kóns en cultuur'': De Belzje sjriever en dichter [[Bart Plouvier]] störf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211231_93458203 De Standaard - Schrijver en dichter Bart Plouvier overleden]</ref> ;26 december * ''Afrika'': De Zuud-Afrikaanse bisjop [[Desmond Tutu]], bekèndj óm ziene sjtried taege de Apartheid, sjtörf op 90-jäörige laeftied. * ''Zuud-Europa'': De Griekse politicus [[Karolos Papoulias]] sjtörf op 92-jäörige laeftied. ;25 december * ''Weitesjap'': Nao jaore van oetsjtèl weurt de [[James Webb-ruimtetelescoop|James Webbtillescoop]] gelanceerd. * ''Natuur en milieu, Afrika/Zuud-Europa'': De oetbersting van de [[Cumbre Vieja]] op [[La Palma]] weurt veur beènjig verklaord. ;23 december * ''Kóns en cultuur'': De Belzje sjriever [[Bernald Dewulf]] sjtörf op 61-jäörige laeftied aan [[neurogeen claudicatio]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211223_95588261 De Standaard - Dichter en columnist Bernard Dewulf is overleden]</ref> ;22 december * ''Belsj'': [[Steve Bakelmans]] weurt veroerdeild tot 'n laeveslang gevangenissjtraof veur de verkrachting en maord op Julie Van Espen.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211222_93566858 De Standaard - Steve Bakelmans krijgt levenslang: ‘Hij is een psychopaat’]</ref> ;20 december * ''Sjport'': De Nederlandse marathonsjaatser [[Reinier Paping]], winner van bezunger zjwaoren [[Èlfsteidetoch]] van 1963, sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2410310-schaatslegende-paping-90-overleden-winnaar-zwaarste-tocht-der-tochten NOS - Schaatslegende Paping (90) overleden, winnaar zwaarste tocht der tochten]</ref> ;19 december * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Ed van Thijn]] ([[PvdA]]) sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6174063/voormalig-burgemeester-van-amsterdam-en-pvda-coryfee-ed-van-thijn-87-overleden.html Nu.nl - Voormalig burgemeester van Amsterdam en PvdA-coryfee Ed van Thijn (87) overleden]</ref> * ''Zuud-Amerika'': De presidentsverkezinge in [[Chili]] waere gewonne door [[Gabriel Boric]], de kandidaat van 't links blok. Hae versjleit mit 55,87% van de sjtumme ziene rechspopulistischen taegekandidaat [[José Antonio Kast]]. ;18 december * ''Nederlandj'': Veuroetloupendj op de versjpreiing van de zoegenaamden [[omikronvariantj]] lègk de Nederlandse regering obbenuujs 'nen helle lockdown op. * ''Kóns en cultuur'': De Nederlands-Limbörgse filmmaeker [[Henk van der Linden]] sjtörf op 96-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val.<ref>[https://web.archive.org/web/20211219160920/https://www.1limburg.nl/kinderfilmmaker-henk-van-der-linden-96-overleden?context=topstory 1Limburg - Kinderfilmmaker Henk van der Linden (96) overleden]</ref> ;17 december * ''Politiek, Duutsjlandj'': De leje van de [[CDU]] keze [[Friedrich Merz]] tot opvolger van d'n opgesjtapden Armin Latschet.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/merz-wird-cdu-vorsitzender-comeback-im-dritten-anlauf-17690089.html Frankfurter Allgemeine - Merz wird CDU-Vorsitzender: Comeback im dritten Anlauf]</ref> ;15 december * ''Weitesjap, Kóns en cultuur'': De Amerikaanse sjriefster en theoretica [[bell hooks]] (pseudoniem van Gloria Watkins) sjtörf op 69-jäörige laeftied. ;13 december * ''Kóns en cultuur'': [[Arnon Grunberg]] krieg de [[P.C. Hooftpries]] veur proza toegekèndj.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6173026/pc-hooft-prijs-voor-proza-gaat-naar-arnon-grunberg.html Nu.nl - P.C. Hooft-prijs voor proza gaat naar Arnon Grunberg]</ref> * ''Nederlandj'': 'n Coalitie van [[VVD]], [[CDA]], [[D66]] en [[ChristenUnie]] kump nao neuge maondj mit e regeerakkoord. Dit zouw de waeg mótte vriemake veur e veerde kabinèt-Rutte. ;12 december * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Groete Pries van [[Abu Dhabi]] en weurt daomit es ierste Nederlenjer waereldkampión [[Formule 1]]. ;10 december * ''Natuur en milieu'': [[Tornado]]'s zörge in 't oeste van de Vereinigde Sjtaote veur tientalle (meugelik zelfs mie es hóngerd) doeje en enorm materieel sjaoj. ;8 december * ''Duutsjlandj'': [[Olaf Scholz]] weurt verkoze tot [[Lies van kanselere van Duutsland|bóndjskanseleer]] van [[Duutsjlandj]]. Hiemit kump nao zèsteen jaor 'n èndj aan 't kanseleersjap van [[Angela Merkel]]. ;5 december * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Bob Dole]], dae in 1996 de verlezende presidentskandidaat waor, sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/12/05/politics/bob-dole-dies/index.html CNN.com - Bob Dole, giant of the Senate and 1996 Republican presidential nominee, dies]</ref> ;3 december * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Horst Eckel]], de lèste laevende sjpaeler van 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal|kampiónsilftal]] van [[1954]], sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/sport/fussball/horst-eckel-mit-89-jahren-gestorben-letzter-wm-held-von-1954-17665325.html Frankfurter Allgemeine - Der letzte Weltmeister von 1954 ist tot]</ref> ;1 december * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen avant-gardecomponis [[Alvin Lucier]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2021/12/01/alvin-lucier-composer-dead/ Washington Post - Alvin Lucier, seminal avant-garde composer, dies at 90]</ref> ===november=== ;30 november * ''Naord-Amerika'': [[Barbados]], tot noe toe e keuninkriek in 't [[Gemeinebès van Naties]], weurt 'n rippubliek. ;29 november * ''Economie'': [[Jack Dorsey]], bedènker en oprichter van [[Twitter]], sjtop es baas van 't bedrief. Hae weurt opgevolg door [[Parag Agrawal]]. ;28 november * ''Sjport'': De Britse coureur en Formule 1-baas [[Frank Williams]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/formule-1/6170219/formule-1-icoon-en-oud-teambaas-frank-williams-79-overleden.html Nu.nl - Formule 1-icoon en oud-teambaas Frank Williams (79) overleden]</ref> ;26 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis en tekssjriever [[Stephen Sondheim]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/1b67836f-f870-451d-9bde-c7ef4eba5afa/musicalcomponist-stephen-sondheim-91-overleden NPO Radio 4 - Musicalcomponist Stephen Sondheim (91) overleden]</ref> ;23 november * ''Sjport'': De Nederlandse voetbaltrainer [[Simon Kistemaker]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6168493/excentrieke-oud-voetbaltrainer-simon-kistemaker-81-overleden.html Nu.nl - Excentrieke oud-voetbaltrainer Simon Kistemaker (81) overleden]</ref> ;19 november * ''Oesteriek'': [[Oesteriek]] geit es ierste Europees landj [[vaccinatie]] taege [[COVID-19]] verplichte. Ouch weurt de 'lockdown' veur alle börgers van krach. * ''Nederlandj'': 'n Neet-aangemelde demonstratie taege 't COVID-beleid van de regering in [[Rotterdam]] löp compleet oet de handj.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6168803/agenten-schoten-mogelijk-uit-noodweer-bij-rellen-in-rotterdam.html Nu.nl - Agenten schoten mogelijk uit noodweer bij rellen in Rotterdam]</ref> ;18 november * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse jazztrompettis [[Ack van Rooyen]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6168603/wereldwijd-geroemde-haagse-trompettist-ack-van-rooyen-91-overleden.html NU.nl - Wereldwijd geroemde Haagse trompettist Ack van Rooyen (91) overleden]</ref> ;15 november * ''Oesteriek'': [[Oesteriek]] lègk neet-gevaccineerde börgers quarantainemaotraegele op, die (veuriers) neet veur gevaccineerde gelde. ;13 november * ''Natuur en milieu'': De [[VN]]-klimaattop in [[Glasgow]] kump tot 'n èndj. Wat weurt aafgesjpraoke is neet genóg óm 't doel van maximaal 1,5 graod opwerming te haole; wel waere aafsjprake gemaak óm 't gebroek van fossiel brensjtoffe aaf te boewe. ;12 november * ''Kóns en cultuur, Nederlands-Limburg'': D'r Nederlandsj-Limburgsje zenger, cultuuróngernummer en nachbörgemeester va Heële [[Lex Nelissen]] sjtörf op 72-jöarige leëftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20211114074126/https://www.1limburg.nl/lex-nelissen-op-72-jarige-leeftijd-overleden?context=topstory 1Limburg - Lex Nelissen op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> ;11 november * ''Afrika'': De Zuud-Afrikaanse politicus [[F.W. de Klerk]], [[Nobelpries]]winner en tösje 1989 en 1994 presidentj van 't landj, sjtörf op 85-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6167185/laatste-president-van-zuid-afrika-onder-apartheid-de-klerk-85-overleden.html Nu.nl - Laatste president van Zuid-Afrika onder apartheid De Klerk (85) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Rinus Bennaars]] sjtörf op 90-jäörige laeftied aan COVID-19.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6167272/oud-international-en-feyenoord-aanvaller-bennaars-90-overleden.html Nu.nl - Oud-international en Feyenoord-aanvaller Bennaars (90) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockmuzikantj [[Graeme Edge]], bekèndj van [[Moody Blues]], sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2021/nov/11/moody-blues-drummer-graeme-edge-dies-aged-80 The Guardian - Moody Blues drummer Graeme Edge dies aged 80]</ref> ;7 november * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Bas van der Vlies]] ([[SGP]]) sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2404830-oud-sgp-leider-bas-van-der-vlies-79-overleden NOS.nl - Oud-SGP-leider Bas van der Vlies (79) overleden]</ref> ;6 november * ''Kóns en cultuur'': Terence Wilson, baeter bekèndj es Astro, ex-bandjlid van [[UB40]], sjtörf op 64-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/UB40/status/1457085875209359368 UB40 op Twitter]</ref> ;5 november * ''Vereinigde Sjtaote'': Bie e konzaer van rapper [[Travis Scott]] in [[Houston]] kómme zaeker ach luuj óm in e gedrangs.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/11/06/us/houston-astroworld-festival/index.html CNN.com - At least 8 dead and many injured after crowd surge at Travis Scott's Astroworld Festival in Houston, officials say]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse [[sertanejo]]-zengeres [[Marilia Mendoça]] kump op 26-jäörige laeftied óm bie 'ne vleegtuugcrash.<ref>[https://g1.globo.com/mg/vales-mg/noticia/2021/11/05/marilia-mendonca-morre-em-acidente-aereo-em-minas-gerais-o-que-se-sabe-ate-agora.ghtml Globo.com - Marília Mendonça morre em acidente aéreo em Minas Gerais: o que se sabe até agora]</ref> * ''Afrika'': Bie 'n óntploffing in [[Freetown]] ([[Sierra Leone]]) kómme minstes 91 luuj óm.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6166329/zeker-91-doden-in-sierra-leone-door-ontploffing-tankwagen.html Nu.nl - Zeker 91 doden in Sierra Leone door ontploffing tankwagen]</ref> ===oktober=== ;31 oktober * ''Natuur en milieu'': In [[Glasgow]] begintj 'ne waereldwieje klimaattop. * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse pianis [[Nelson Freire]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/b6a7bb9e-15db-4bbd-84ae-feb571a9ca6a/pianist-nelson-freire-overleden NPO Radio 4 - Pianist Nelson Freire overleden]</ref> ;29 oktober * ''Sjport'', ''Nederlands Limburg'': D'n [[derby (sport)|derby]] tösse [[MVV]] en [[Roda JC]] in de [[Ierste Devisie (Nederlands voetbal)|Ierste Devisie]] weurt stèlgelag naotot op de tribunes mèt vuurwerk weurt gesmete.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6165033/derby-mvv-roda-jc-definitief-gestaakt-wegens-ongeregeldheden-op-tribunes.html Nu.nl - Derby MVV-Roda JC definitief gestaakt wegens ongeregeldheden op tribunes]</ref> ;25 oktober * ''Afrika'': In [[Soedan]] begeit 't leger 'ne coup. Premier [[Abdalla Hamdok]] en diverse ministers waere gearresteerd.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2021/10/25/sudans-abdalla-hamdok-under-arrest-report Al Jazeera - Sudan security forces arrest PM Abdalla Hamdok, ministers]</ref> ;21 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen dirizjent [[Bernard Haitink]] sjtörf op 92-jäörige laeftied. * ''Kóns en cultuur'': Acteur [[Alec Baldwin]] sjut bie óngelök bie filmopnaome 'n rezjisseus doed.<ref>[https://www.nu.nl/film/6163597/alec-baldwin-schiet-tijdens-opnamen-cameraregisseur-dood-met-filmwapen.html Nu.nl - Alec Baldwin schiet tijdens opnamen cameraregisseur dood met filmwapen]</ref> ;18 oktober * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse militair en politicus [[Colin Powell]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan complicaties van kanker en COVID-19.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/10/18/politics/colin-powell-dies/index.html CNN.com - Colin Powell, first Black US secretary of state, dies of Covid-19 complications amid cancer battle]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje, veural in Nederlandj bekènde actries [[Sien Dils]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2021/10/18/rip-sien-diels/ VRT NWS - Actrice Sien Diels (74), bekend als Sien uit "Sesamstraat", is overleden]</ref> {{doedbekèndj}} ;15 oktober * ''Vereinig Keuninkriek'': 't [[Conservatieve Partij (Vereineg Keuninkriek)|Conservatief]] parlemèntslid [[David Amess]] weurt op campagne doedgesjtaoke.<ref>[https://www.bbc.com/news/uk-58930593 BBC News - Sir David Amess: Conservative MP stabbed to death]</ref> ;13 oktober * ''Kóns en cultuur'': [[Peter Verhelst]] krieg de [[Constantijn Huygenspries]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211014_96931108 De Standaard - Peter Verhelst wint Constantijn Huygens-prijs 2021]</ref> ;11 oktober * ''Economie'': De Nobelpries veur Economie weurt toegekèndj aan [[David Card]] "veur zien empirische biedrage aan arbeidseconomie" en aan [[Joshua D. Angrist]] en [[Guido W. Imbens]] "óm häör methodologische biedrage aan de analyse van causaal verbenj."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Indiasen acteur [[Nedumudi Venu]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/10/11/entertainment/nedumudi-venu-actor-dead-india-scli-intl/index.html CNN.com - Nedumudi Venu, acclaimed Indian film actor, dies aged 73]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse klimaatweitesjapper [[Geert Jan van Oldenborgh]] sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/klimaat/6162220/baanbrekende-klimaatonderzoeker-geert-jan-van-oldenborgh-59-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - Baanbrekende klimaatonderzoeker Geert Jan van Oldenborgh (59) overleden]</ref> ;10 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse boulevardjournalis [[Ruud ten Wolde]] sjtörf op 29-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/media/6161570/rtl-boulevard-verslaggever-ruud-ten-wolde-29-overleden.html Nu.nl - RTL Boulevard-verslaggever Ruud ten Wolde (29) overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Frans hierevoetbalèlftal|Frankriek]] wintj de twiede editie van de [[UEFA Nations League]] door mit 1-2 van [[Spaons hierevoetbalèlftal|Sjpanje]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;9 oktober * ''Oesteriek'': Bóndjskanseleer [[Sebastian Kurz]] treujt aaf nao e [[corruptie]]sjendal. ;8 oktober * ''Politiek'': De Nobelpries veur de Vrae geit nao de Filipiense journaliste [[Maria Ressa]] en häöre Russische collega [[Dmitri Andrejevitsj Moeratov]] "óm häör insjpanninge óm de vrieheid van meiningsuting, 'n veurwaerde veur democratie en doerzame vrae, te waorborge."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;7 oktober * ''Belsj Limburg'', ''Natuur en milieu'': Bie 'n explosie in 't [[Thermo-Clean]]-febrik in [[Heuze-Zolder]] kump eine wirkman óm. Veer angere rake gewóndj.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20211007_92664526 Het Belang van Limburg - Eén dode en vier gewonden na gasexplosie bij bedrijf in Heusden-Zolder]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] weurt toegekèndj aan [[Abdulrazak Gurnah]] "óm zie compromisloes, mitliedsvol doordringe tot de effekte van 't kolonialisme en 't loot van de vlöchteling in de kloof tösje culture en continente."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> * ''Midde-Europa'': 't [[Pole|Pools]] Constitutioneel Haof bepaolt det de Poolse gróndjwèt veurgeit op de minsjerechteartikele van de EU. Dit maak de verhaudinge tösje Pole en de [[EU]] nog sjlechter es ze al waore. ;6 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Sjemie weurt toegekèndj aan [[Benjamin List]] en [[W.C. MacMillan]] "óm hun óntwikkeling van asymmetrische [[organokatalyse]]."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> * ''Weitesjap'': De [[WHO]] käört veur 't iers e [[malaria]]vaccin good. ;5 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Natuurkónde weurt toegekèndj aan [[Syukuro Manabe]] en [[Klaus Hasselmann]] "veur 't make van fysieke modelle van 't Aerds klimaat, womit de verangerlikheid en betroewbaarheid in 't veursjpelle van de klimaatopwerming weurt bepaold" en aan [[Giorgio Parisi]] "óm de óntdèkking van 't sjpel tösje versteuringe en fluctuaties in fysieke systeme van atomair bis op planetair niveau."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;4 oktober * ''Weitesjap'': De [[Nobelpries]] in de Genaeskónde weurt toegekèndj aan de Amerikane [[David Julius]] en [[Ardem Patapoutian]] "veur hun óntdèkking van wermde- en aanrakingsreceptore."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;3 oktober * ''Frankriek'': De Franse zakeman, politicus en sjportbesjtuurder [[Bernard Tapie]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2021/10/03/mort-de-bernard-tapie-ancien-ministre-et-homme-d-affaires_6096929_3382.html Le Monde - Mort de Bernard Tapie, un homme aux mille vies]</ref> * ''Sjport'': De [[Klassieker]], de voetbalmatch tösje [[Feyenoord]] en [[AFC Ajax]], weurt veur 't iers door de vrouwe-ilftalle gesjpaeld. Feyenoord wintj mit 4-1. * ''Sjport'': D'n Italiaan [[Sonny Colbrelli]] wintj de 118e oetveuring van [[Paries-Roubaix]].<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;2 oktober * ''Sjport'': De Britse [[Elizabeth Deignan]] wintj de alderierste editie van [[Paries-Roubaix]] veur vrouwluuj. * ''Kóns en cultuur'': De Belzje misdaodauteur [[Bob Mendes]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gva.be/cnt/dmf20211002_96936100 Gazet van Antwerpen - Antwerps auteur Bob Mendes overleden]</ref> ===september=== ;28 september * ''Sjport'': [[FC Sheriff Tiraspol]], de landjkampión van [[Moldavië]], zörg veur 'ne groete sjtunt door in de [[UEFA Champions League]] mit 1-2 van [[Real Madrid]] te winne. ;27 september * ''Sjport'': D'n Ingelse voetballer [[Roger Hunt]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/58721150 BBC Sport - Roger Hunt obituary: 'Gentleman, modest and one of Liverpool's greatest']</ref> ;26 september * ''Kóns en cultuur'': De Britse bassis [[Alan Lancaster]] ([[Status Quo]]) sjtörf op 72-jäörige laeftied aan [[multiple sclerose]].<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6159127/status-quo-bassist-alan-lancaster-op-72-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Status Quo-bassist Alan Lancaster op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Afrika'': De [[Rwanda|Rwandese]] militair en kreegsmisdaojiger [[Théoneste Bagosora]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210926_91936743 De Standaard - ’Brein achter Rwandese genocide’ overleden]</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek en Zjwitserlandj'': Bie verkezinge veur de [[Bóndjsdag]] geit de [[CDU]]/[[CSU]] van [[Armin Laschet]] op 'n historisch verlees aaf. De [[SPD]] van [[Olaf Scholtz]] weurt de groetste partie. Mit de Daens-Friese [[SSW]] kump veur 't iers ouch 'n minderheidspartie in 't nationaal parlemint. * ''Sjport'': [[Lewis Hamilton]] wintj de Grand Prix van [[Sotsji]] en pak daomit zien hóngerdste GP-euverwinning. [[Max Verstappen]] weurt compleet ónverwach nog twiede.<ref>[[NPO]] 1 - Live-oetzenjng ''[[Langs de Lijn]]''</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek en Zjwitserlandj'': In [[Zjwitserlandj]] sjtump 'n mierderheid van de bevolking veur 't toelaote van 't [[homohoewelik]]. ;25 september * ''Nederlandj'': In Nederlandj weurt de [[coronapas]] verplich in opebaar gelaegehede. Wae eine kier binne maag, hoof zich dan neet mie aan biekómmende maatraegele wie móndjkepkes of aafsjtandj te hawwe. * ''Nederlandj'': Sjtaotssecretair [[Mona Keijzer]] van Ikkenomische Zake weurt oet 't [[kabinèt-Rutte III]] óntsjlaoge óm häör eupelike kritiek op 't COVID-beleid. ;23 september * ''Zuud-Europa'': [[Carles Puigdemont]], de vreugere premier van [[Catalonië]], weurt in [[Italië]] gearresteerd.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6158711/voormalig-catalaanse-leider-puigdemont-aangehouden-in-italie.html Nu.nl - Voormalig Catalaanse leider Puigdemont aangehouden in Italië]</ref> ;22 september * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Pieter Adriaan Cornelis Beelaerts van Blokland]] ([[CHU]], [[CDA]]) sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6158985/voormalig-cda-minister-beelaerts-van-blokland-88-overleden.html - Voormalig CDA-minister Beelaerts van Blokland (88) overleden]</ref> ;19 september * ''Sjport'': D'n Ingelse voetballer [[Jimmy Greaves]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6157879/tottenham-hotspur-icoon-jimmy-greaves-op-81-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Tottenham Hotspur-icoon Jimmy Greaves op 81-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Zuud-Europa, Natuur en milieu''<!--Zuid-Europa jeh. De Canarische eilen hure fysiek bij Afrika, meh nuits oet Spaanje is nuits oet Zuid-Europa-->: De [[Cumbre Vieja]], 'n [[völkaan]] op [[La Palma]] ([[Canarische Eilenj]]) begintj 'n oetbersting die de evacuatie van doezende luuj tot gevolg haet. ;18 september * ''Sjport'': D'n Daensen ex-fietsrenner [[Chris Anker Sørensen]] kump op 37-jäörige laeftied óm bie e verkiersóngelök in [[Zeebrugge]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210918_97396598 De Standaard - Deense ex-wielrenner Chris Anker Sørensen overleden na ongeval in Zeebrugge]</ref> ;17 september * ''Afrika'': [[Abdelaziz Bouteflika]], de vreugere presidentj van [[Algerieë]], sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2019/04/02/les-mille-et-une-vies-politiques-d-abdelaziz-bouteflika_5444690_3212.html Le Monde - Les mille et une vies de l’ancien président algérien Abdelaziz Bouteflika, mort à 84 ans]</ref> ;16 september * ''Nederlandj'': [[Sigrid Kaag]] treujt aaf es minister van Boetelandjse Zake nao 'n motie van aafkäöring taege häör.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6157497/kaag-stapt-op-als-minister-van-buitenlandse-zaken-na-evacuatiechaos-afghanistan.html Nu.nl - Kaag stapt op als minister van Buitenlandse Zaken na evacuatiecrisis Afghanistan]</ref> Einen daag later treujt ouch [[Ank Bijleveld]] aaf. ;15 september * ''Weitesjap'': In 't [[Kennedy Space Center]] weurt [[Inspiration4]] gelanceerd, de ierste toeristische ruumdevlöch. ;13 september * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen tv-prizzentator [[François Boulangé]] sjtörf op 67-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2397665-mister-lingo-francois-boulange-overleden NOS.nl - 'Mister Lingo' François Boulangé overleden]</ref> ;12 september * ''Sjport'': De Rus [[Daniil Medvedev]] wintj de U.S. Open bie de mansluuj door in drie sets (6-4, 6-4, 6-4) van de Serf [[Novak Djokovic]] te winne. Veur Medvedev is 't zienen iersten Grand Slam-titel. ;11 september * ''Sjport'': De Britse [[Emma Raducanu]] wintj de [[U.S. Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-4, 6-3) van [[Leylah Fernandez]] te winne. Ze is de ierste óngeplaatsde die dat lök. 'n Anger bezóngerheid is dat allebei de finaliste tieners zeen.<ref>[https://nos.nl/artikel/2397469-nog-nooit-vertoond-raducanu-18-vanuit-kwalificatietoernooi-naar-winst-us-open NOS.nl - Nog nooit vertoond: Raducanu (18) vanuit kwalificatietoernooi naar winst US Open]</ref> ;9 september * ''Kóns en cultuur'': [[Alfred Schaffer]] krieg de [[P.C. Hooftprijs]] veur [[poëzie]] oetgereik.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6156247/alfred-schaffer-krijgt-pc-hooft-prijs-voor-poezie.html Nu.nl - Alfred Schaffer krijgt P.C. Hooft-prijs voor poëzie]</ref> ;6 september * ''Kóns en cultuur'': De Fransen acteur [[Jean-Paul Belmondo]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bfmtv.com/people/cinema/l-acteur-jean-paul-belmondo-est-mort-a-l-age-de-88-ans_AN-202109060296.html BFM TV - L'acteur Jean-Paul Belmondo est mort à l'âge de 88 ans]</ref> ;5 september * ''Afrika'': Inne [[Guinee]]se huidsjtad [[Conakry]] begeit 't laeger 'ne [[sjtaotsgreep]]. Presidèntj Alpha Condé weurt daobie gevangegenómme.<ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/militairen-plegen-staatsgreep-in-guinee-president-afgevoerd~b9359f53/ Trouw - Militairen plegen staatsgreep in Guinee, president afgevoerd]</ref> * ''Sjport'': Veur 't iers saer 1985 weurt in [[Zandvoort]] 'ne [[Grand Prix]] gehauwte. [[Max Verstappen]] wintj de race. ;2 september * ''Kóns en cultuur'': De Zjwaedse pópgróp [[ABBA]] brèngk twie singles oet en kunjig e nuuj album en 'n serie virtueel kónzaers aan.<ref>[https://web.archive.org/web/20210902185801/https://www.soundz.nl/abba-is-terug-een-gloednieuw-album-en-een-revolutionair-concert/ Soundz - ABBA IS TERUG! Een gloednieuw album én een revolutionair concert.]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Griekse componis [[Mikis Theodorakis]] sjtörf op 96-jäörige laeftied. ===augustus=== ;29 augustus * ''Belsj, Sjport'': De Belzje rugbyer, zeiler en sjportbesjtuurder [[Jacques Rogge]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210829_95806267 De Standaard - Voormalig IOC-voorzitter Jacques Rogge overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Jamaicaanse reggae- en dubpioneer [[Lee 'Scratch' Perry]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210829181704/https://oor.nl/news/reggaelegende-lee-scratch-perry-85-overleden/ OOR.nl - Reggaelegende Lee 'Scratch' Perry (85) overleden]</ref> ;27 augustus * ''Nederlands Limburg'': 'ne Kraanwagel ramp 't spoorweegviaduk euver de Breuselseweeg in [[Mestreech]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210827144944/https://www.1limburg.nl/kraanwagen-ramt-spoorbrug-rijksmonument-deels-ingestort?context=topstory 1Limburg - Kraanwagen ramt spoorbrug: rijksmonument deels ingestort]</ref> ;26 augustus * ''Zuud-Azië'': Bie 't vleegveld van [[Kaboel]] weurt 'ne zelfmaordaansjlaag geplaeg, wobie 170 luuj ómkómme, woerónger 13 Amerikaanse militaire. [[IS]] eis d'n aansjlaag op.<ref>[https://edition.cnn.com/world/live-news/afghanistan-kabul-taliban-us-news-08-27-21/index.html CNN.com - The latest on the Kabul airport attack]</ref> ;24 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Britsen drummer [[Charlie Watts]], bekèndj van de [[Rolling Stones]], sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210824170126/https://oor.nl/news/rolling-stones-drummer-charlie-watts-80-overleden/ OOR - Rolling Stones-drummer Charlie Watts (80) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Belzje voetballer [[Wilfried Van Moer]] sjtörf op 76-jäörige laeftied aan 'n harrebleujing.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210824_95902948 De Standaard - Drievoudige Gouden Schoen Wilfried Van Moer overleden]</ref> ;21 augustus * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse muzikantj [[Don Everly]], bekèndj van de [[Everly Brothers]], sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2021-08-21/don-everly-brothers-dies Los Angeles Times - Don Everly, of harmonizing rock ‘n’ roll pioneers the Everly Brothers, dies at 84]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse chirurg [[Jan Nico Homan van der Heide]], oetvènjer van de [[pacemaker]], sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6153469/uitvinder-van-de-pacemaker-jan-nico-homan-van-der-heide-94-overleden.html Nu.nl - Uitvinder van de pacemaker Jan Nico Homan van der Heide (94) overleden]</ref> ;18 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Britse kemik [[Sean Lock]] sjtörf op 58-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58254859 BBC.com - Sean Lock: Comedian and 8 Out of 10 Cats captain dies aged 58]</ref>{{doedbekèndj}} ;15 augustus * ''Zuud-Azië'': De [[Taliban]] beginne aan 't innumme van [[Kaboel]]. * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Gerd Müller]] sjtörf op 75-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]]. ;14 augustus * ''Natuur en milieu'', ''Naord-Amerika'': [[Haïti]] weurt geraak door 'nen aerdsjóddel van 7,2 op de MM-sjaol.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6151426/vrees-voor-slachtoffers-na-zware-aardbeving-haiti.html Nu.nl - Vrees voor slachtoffers na zware aardbeving Haïti]</ref> ;12 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen dichter [[K. Schippers]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6151189/dichter-k-schippers-84-overleden-aan-gevolgen-van-kanker.html Nu.nl - Dichter K. Schippers (84) overleden aan gevolgen van kanker]</ref> ;11 augustus * ''Natuur en milieu'': In [[Floridia]] op [[Sicilië]] weurt 'n temperatuur van 48,8 graod gemaete. Dit is 'n Europees wermderecord.<ref>[https://www.corriere.it/cronache/21_agosto_11/sicilia-floridia-48-gradi-7c7a0094-faaf-11eb-ba5f-da3c10b6af90.shtml Corriere della Sera - Caldo in Sicilia: a Floridia ci sono 48,8 gradi, la temperatura più alta mai registrata in Europa]</ref> ;10 augustus * ''Belsj Limburg'': De Belsj-Limbörgse influencer [[Lara Switten]] sjtörf op 35-jäörige laeftied aan [[baarmojerhauskanker]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210811_95355502 De Standaard - Terminaal zieke mamablogster overleden: ‘Lara zal altijd ons lichtpuntje zijn’]</ref> ;9 augustus * ''Natuur en milieu'': De [[IPCC]] publiceert 't ierste deil van zie zèsde rapport. Volgens hun kan de [[klimaatopwerming]] nog wel tot 5 graod oploupe es neet gaw hiel väöl mie weurt gedaon. ;8 augustus * ''Sjport'': De [[Olympische Zomerspeule 2021|Olympische Speule]] in [[Tokio]] loupe aaf. Zoewel Nederlandj (10 gouwe medajes, 12 zilvere en 14 brónze) es 't Belsj (3 gouwe, 1 zilvere ne 2 brónze) degen 't oetzunjerlik good. ;7 augustus * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse funkmuzikantj [[Dennis Thomas]], bekèndj van [[Kool & The Gang]], sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6150308/kool-the-gang-medeoprichter-dennis-thomas-70-overleden.html Nu.nl - Kool & The Gang-medeoprichter Dennis Thomas (70) overleden]</ref> ;5 augustus * ''Sjport'': [[Lionel Messi]] verlèngk zien aafloupendj contrak mit [[FC Barcelona]] neet.<ref>[https://www.fcbarcelona.es/es/futbol/primer-equipo/noticias/2207655/leo-messi-no-seguira-ligado-al-fc-barcelona FC Barcelona - Leo Messi no seguirá ligado al FC Barcelona]</ref> ;1 augustus * ''Sjport'': Oppe Olympische Sjpaele in Tokyo haolt gymnas [[Nina Derwael]] oet [[Sintruin]] de gouwe medaje oppe oongelieke brögk.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210801_94073657 De Standaard - Goud! Nina Derwael kroont zich tot olympisch kampioene op brug met ongelijke leggers]</ref><ref>[https://sporza.be/nl/matches/turnen/2021-07/goud-nina-derwael-zweeft-en-zwaait-naar-olympische-titel-aan-de-brug~1627771311757/ Sporza - Goud! Nina Derwael zweeft en zwaait naar olympische titel aan de brug]</ref> * ''Sjport/Oes-Europa'': De Wit-Russische loupster [[Krystsina Tsimanowskaja]] geit op de vlöch. Ze zal later asiel kriege in [[Pole]]. ===juli=== ;30 juli * ''Nederlands Limburg'': In [[Ni-jwieërt]] tröf de pelitie 't groetste [[crystal meth]]lab aan wat oets in Nederlandj is gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6148749/politie-vindt-in-nederweert-grootste-crystalmethlab-ooit-in-nederland.html Nu.nl - Politie vindt in Nederweert grootste crystalmethlab ooit in Nederland]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Guadeloupese muzikantj [[Jacob Desvarieux]], gróndlègker van de [[zouk]], sjtörf op 65-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2392152-reacties-op-overlijden-jacob-desvarieux-iconische-stem-van-antillen NOS.nl - Reacties op overlijden Jacob Desvarieux: iconische stem van Antillen]</ref> ;28 juli * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse bassis [[Dusty Hill]], bekèndj van [[ZZ Top]], sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/31287/zz-top-bassist-dusty-hill-overleden NPO Radio 2 - ZZ Top-bassist Dusty Hill overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n [[Dominicaanse Rippubliek|Dominicaanse]] [[merengue]]- en [[salsa]]muzikantj [[Johnny Ventura]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nbcnews.com/news/latino/johnny-ventura-legendary-dominican-merengue-singer-dies-81-n1275345 NBC News - Johnny Ventura, legendary Dominican merengue singer, dies at 81]</ref> ;27 juli *''Duutsjlandj'': Bie 'n zjwaor explosie op 'n industrieterrein in [[Leverkusen]], kórtbie [[Kölle]], zeen twie persoene óm 't laeve gekómme. 31 luuj raakde gewóndj en vief luuj zeen nog vermis.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/een-dode-zestien-gewonden-en-vier-vermisten-na-explosie-chemiepark-leverkusen~a13c856d/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F ''Twee doden, vijf vermisten en tientallen gewonden na explosie chemiepark Leverkusen''. Casper Naber - AD, 27 juli 2021]</ref> ;26 juli * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen acteur [[Michel Van Dousselaere]] sjtörf op 73-jäörige laeftied aan de gevolge van progressief [[afasie]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210727_93708344 De Standaard - Acteur Michel Van Dousselaere overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': [[Joey Jordison]], ex-drummer van [[Slipknot]], sjtörf op 46-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6148146/voormalige-slipknot-drummer-joey-jordison-46-overleden.html Nu.nl - Voormalige Slipknot-drummer Joey Jordison (46) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Hero Muller]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.rtvnoord.nl/nieuws/838514/acteur-hero-muller-boven-wotter-is-overleden RTV Noord - Acteur Hero Muller (Boven Wotter) is overleden]</ref> ;24 juli *''Belsj'': Zjwaore raegeval zörg opnuuj veur euverlas in deile van [[Wallonië]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20210724_96958967 ''Wéér chaos in België: modderstromen trekken door Dinant, auto’s drijven mee''. De Limburger, 24 julie 2021]</ref> ;23 juli * ''Nederlands Limburg'', ''Politiek'': [[Zitterd-Gelaen]] dreug zoe'n 45.000 euro bij aon't ''[[Volwassenenfonds]]'', boe de gemeinte ziech vaanaof [[1 september]] bij aonsleet. 't Foonds vergeujd [[sport]]- en [[cultuur]]activiteite veur [[börger]]s mèt e lieg [[inkoume]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20210723_94817691 De Limburger - Wie geen geld overhoudt voor de sportclub of fanfare, kan dit in Sittard-Geleen vergoed krijgen]</ref> ;19 juli * ''Vereinig Keuninkriek'': In [[Èngelandj]] waere alle beperkinge ómtrèntj [[COVID-19]] opgeluf. Hie is groete kritiek op, ómdet 't aantal besjmettinge de lèsten tied henjig oplöp. ;18 juli * ''Sjport'': [[Tadej Pogačar]] wintj de 108e [[Runj van Frankriek]]. 't Is nao veurig jaor d'n twiede kier det hae de euverwinning pak. ;16 juli * ''Nederlands Limburg'', ''Natuur en milieu'': De [[Maas (revier)|Maas]] bie [[Èèsjde]] bereik e [[debiet]] van 3260 m³/s; 'n absoluut record.<ref>[https://twitter.com/RWS_ZN/status/1415952460343037956 Twitter - Rijkswaterstaat Zuidnederland]</ref> * ''Nederlands Limburg, Belsj Limburg'': D'n diek van 't [[Julianakenaal]] bie [['t Voelwames]], en dae van d'n [[Demer]] bie [[Herk]] braeke door.<ref>Extra journaol [[NOS]]</ref><ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20210716_94577237 Het Belang van Limburg - Dichten van bres in Demer gestart: “Gelukkig daalt het waterpeil lichtjes”]</ref> ;15 juli * ''Nederlandj'': Misdaodversjlaaggaever [[Peter R. de Vries]] sjtörf op 64-jäörige laeftied aan de wónje die hae de waek deveur bie d'n aansjlaag op häöm opleep.<ref>[https://www.nu.nl/peter-r-de-vries/6143983/peter-r-de-vries-64-overleden-aan-verwondingen-na-moordaanslag-in-amsterdam.html Nu.nl - Peter R. de Vries (64) overleden aan verwondingen na moordaanslag in Amsterdam]</ref> * ''Economie'', ''Nederlands Limburg'': [[DSM]] kundeg aon per 2023 te goon verhuize vaan [[Heële|Heerle]] nao [[Mestreech]].<ref>[https://www.nu.nl/economie/6145707/dsm-verhuist-na-121-jaar-het-hoofdkantoor-binnen-limburg.html Nu.nl - DSM verhuist na 121 jaar het hoofdkantoor binnen Limburg]</ref> * ''Sjport'': De Britsen darter [[Andy Fordham]] sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.thesun.co.uk/sport/15603043/andy-fordham-dead/?utm_medium=Social&utm_campaign=sunsporttwitter&utm_source=Twitter#Echobox=1626364126 The Sun - DARTS SHOCK DEATH Andy Fordham dead at 59: Former world darts champion ‘Viking’ passes away as Adrian Lewis leads tributes]</ref> ;14 juli * ''Natuur en milieu, Nederlands Limburg, Belsj, Duutsjlandj'': Zjwaore raegeval veurt in 't sjtruimgebeed van de Maas en de Rien tot groete euversjtruiminge. Sjtraote en hoezer loupe ónger, [[Valkeberg]] raak van de boetewaereld aafgesjnoje en in 't Belsj en Duutsjlandj valle mie es hóngerd doeje.<ref>[https://web.archive.org/web/20210716075801/https://www.fr.de/panorama/tief-bernd-unwetter-ueber-deutschland-talsperre-bei-wuppertal-laeuft-ueber-rettungskraefte-sterben-90862156.html Frankfurter Rundschau - Unwetter über Deutschland: Mindestens 19 Tote in NRW und Rheinland-Pfalz - Zahlreiche Vermisste]</ref><ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210715_92632113 De Standaard - Liveblog regen | Tiental huizen ingestort in Luikse gemeente, man verdronken, meisje vermist]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210715085405/https://www.1limburg.nl/voedseltekort-dreigt-valkenburg-vanwege-hoogwater?context=topstory 1Limburg - Voedseltekort dreigt in Valkenburg vanwege hoogwater]</ref> ;11 juli * ''Sjport'': [[Italiaans hierevoetbalèlftal|Italië]] weurt [[Europees kampioensjap hierevoetbal 2021|Europees kampión hierevoetbal]] door nao penanties [[Ingels hierevoetbalèlftal|Èngelandj]] te versjlaon. * ''Sjport'': [[Anna van der Breggen]] wintj veur de veerde kier de [[Giro Rosa]]. * ''Sjport'': [[Novak Djokovic]] wintj veur de zèsde kier [[Wimbledon]] door in veer sets (6-7 (4), 6-4, 6-4, 6-3) te winne van [[Matteo Berrettini]]. ;10 juli * ''Sjport'': De Australische [[Ashleigh Barty]] wintj Wimbledon door in drie sets (6-3, 6-7 (4), 6-3) de Tsjechische [[Karolína Plísková]] te versjlaon. * ''Sjport'': [[Argentijns hierevoetbalèlftal|Argentinië]] wintj de [[Copa América]] daor mit 1-0 van [[Braziliaans hierevoetbalèlftal|Brazilië]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[Ziggo Sport]]</ref> ;7 juli * ''Caribisch gebeed'': D'n [[Haïti]]aanse presidentj [[Jovenel Moïse]] weurt op 53-jäörige laeftied in zie hoes doedgesjaote.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-57750358 BBC News - Haitian president killed in attack at home]</ref> ;6 juli * ''Nederlandj'': Misdaadversjlaggaever [[Peter R. de Vries]] weurt naergesjaote in [[Amsterdam]] en in kritieke toesjtandj nao 't krankehoes gebrach.<ref>[https://web.archive.org/web/20210706193413/https://www.1limburg.nl/peter-r-de-vries-neergeschoten-amsterdam ''Peter R. de Vries neergeschoten in Amsterdam''. Frits van Otterdijk - 1limburg, 6 juli 2021]</ref> ;5 juli * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsj-Amerikaanse zenger [[Bill Ramsay]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210705163749/https://www.faz.net/agenturmeldungen/dpa/schlagersaenger-bill-ramsey-gestorben-17422998.html FAZ - Schlagersänger Bill Ramsey gestorben]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Italiaanse zengeres en actries [[Raffaella Carrà]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6143739/italiaanse-zangeres-en-actrice-raffaella-carra-op-78-jarige-leetijd-overleden.html Nu.nl - Italiaanse zangeres en actrice Raffaella Carrà op 78-jarige leetijd overleden]</ref> ;2 juli * ''Sjport'': De Belzje cyclocrosster [[Jolien Verschueren]] sjtörf op 31-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210702_92970564 De Standaard - Veldrijdster Jolien Verschueren op 31-jarige leeftijd overleden]</ref> ;1 juli * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse componis [[Louis Andriessen]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/geen-componist-in-nederland-was-zo-invloedrijk-als-louis-andriessen-1939-2021~b9976a66/?utm_source=link&utm_medium=app&utm_campaign=shared%20content&utm_content=free de Volkskrant - Geen componist in Nederland was zo invloedrijk als Louis Andriessen (1939-2021)]</ref> ===juni=== * ''Belsj'': In [[Vlaandere]] óntsjteit e sjendaal róndj de gróndjvervoeling mit [[PFOS]] ('n hiel lestig aafbraekbaar sjtóf) door 't [[3M]]-febrik in [[Zwijndrecht (Belsj)|Zwijndrecht]]. Ónger mie de euverheid weurt verwete dao lank neet op te höbbe gelèt. ;30 juni * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Donald Rumsfeld]], ex-minister van Defensie, sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/06/30/politics/donald-rumsfeld-dead/index.html CNN.com - Donald Rumsfeld, former secretary of defense, dies at 88]</ref> * ''Sjport'': De Zjweedse voetballer [[Inge Danielsson]], dae ónger mie bie [[AFC Ajax]] voetbalde, sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6142898/danielsson-maker-van-legendarische-goals-ajax-in-europa-cup-overleden.html Nu.nl - https://www.nu.nl/voetbal/6142898/danielsson-maker-van-legendarische-goals-ajax-in-europa-cup-overleden.html]</ref> ;29 juni * ''Natuur en milieu, Nederlands Limburg'': Bove Zuid-Limbörg (en deile vaan 't Belsj) breke zwoer [[rege]]sjore oet, die lokaol groete watereuverlas geve. In Mestreech vèlt 87,2 mm rege binnen 't oor; heimèt weurt e lendelek record gebroke.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6142587/onweersbuien-breken-stokoud-record-872-millimeter-neerslag-in-maastricht.html Nu.nl - Onweersbuien breken stokoud record: 87,2 millimeter neerslag in Maastricht]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlands-Limbörgse taolweitesjapper [[Flor Aarts]], oteur vaan diverse beuk euver 't [[Mestreechs]], störf op 86-jaorege leeftied.<ref>[https://neerlandistiek.nl/2021/07/overleden-flor-aarts-1934-2021/#comment-27317 Neerlandistiek.nl - Overleden: Flor Aarts (1934-2021)]</ref> ;26 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis en pianis [[Frederic Rzewski]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gramophone.co.uk/classical%20music%20news/article/the-american-composer-and-pianist-frederic-rzewski-has-died Gramophone - The American composer and pianist Frederic Rzewski has died]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Kameroenese zenger [[Wes Madiko]] sjtörf op 57-jäörige aan de gevolge van 'n infectie.<ref>[https://www.237online.com/cameroun-deces-ce-jour-de-lartiste-wes-madiko/?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter 237 online - Cameroun : Décès ce jour de l’artiste WES MADIKO]</ref> ;25 juni * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Derek Chauvin]], de blauwe dae verantjwaordelik is veur d'n doed van [[George Floyd]], weurt tot 22 1/2 jaor gevangenis veroerdeild.<ref>[https://edition.cnn.com/us/live-news/derek-chauvin-sentencing/h_d79ed2f75f8f02c3bbef5d7f4de58e06 CNN.com - Derek Chauvin sentenced to 22.5 years for George Floyd's murder]</ref> ;23 juni * ''Economie'': D'n Amerikaansen informaticus [[John McAfee]], bekèndj van zienen antivirussofwaer, begeit in ziene cel in Sjpanje zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6141354/antiviruspionier-john-mcafee-dood-aangetroffen-in-spaanse-cel.html Nu.nl - Antiviruspionier John McAfee dood aangetroffen in Spaanse cel]</ref> ;20 juni * ''Belsj Limburg'': In 'ne bós kórtbie [[Mezeik]] weurt 't liek van [[Jürgen Conings]] gevónge.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210620_94135500 De Standaard - Parket bevestigt: gevonden lichaam is dat van Jürgen Conings]</ref> ;18 juni * ''Sjport'': D'n Italiaanse voetballer [[Giampiero Boniperti]], tösje 1946 en 1961 sjtersjpaeler van [[Juventus]], sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/18-06-2021/morto-giampiero-boniperti-bandiera-presidente-onorario-juventus-4102077682371.shtml La Gazzetta dello Sport - È morto Boniperti, bandiera e presidente onorario della Juve]</ref> * ''Belsj'': In [[Antwerpe (sjtad)|Antwerpe]] vilt 'n sjaol in aanboew in. Hiebie valle vief doeje.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210618_94712633 De Standaard - School in opbouw deels ingestort in Antwerpen: een dodelijk slachtoffer, negen in ziekenhuis]</ref> * ''Nederlandj'': 't Demissionair [[kabinèt-Rutte III]] kunjig per 26 juni 'n groete aafsjaoling van de [[Coronacrisis in Nederlandj|maotraegele taege COVID-19]] aan.<ref>Live-oetzenjing [[NPO]] 1</ref> ;17 juni * ''Afrika'': [[Kenneth Kaunda]], presidentj van [[Zambia]] van 1964 bis 1991, sjtörf op 97-jäörige laeftied. ;15 juni * ''Kóns en cultuur'': De Belzje jäögbokesjriever [[Dirk Bracke]] sjtörf op 68-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210615_96212181 De Standaard - Jeugdauteur Dirk Bracke op 68-jarige leeftijd overleden]</ref> ;13 juni * ''Midde-Oeste, Politiek'': In [[Israël]] kump nao diverse mislökde formaties en nuuj verkezinge 'n regering ónger [[Naftali Bennett]] tot sjtandj. De regering berós op 'n links-rechse mónstercoalitie die veural es doel haet de lankjäörige premier [[Benjamin Netanyahu]] en zien [[Likoed]]partie van de mach te hawwe. ;12 juni * ''Nederlandj, Politiek'': Nao diverse inhaudelike en persuunlike conflikte sjtap Kamerlid [[Pieter Omtzigt]] oet 't [[CDA]].<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6139104/pieter-omtzigt-zegt-cda-lidmaatschap-op-wil-op-termijn-terugkeren-als-zelfstandig-kamerlid.html Nu.nl - Pieter Omtzigt zegt CDA-lidmaatschap op, wil op termijn terugkeren als zelfstandig Kamerlid]</ref> ;11 juni * ''Kóns en cultuur'': De Ierse sjriefster [[Lucinda Riley]] sjtörf op 55-jäörige laeftied. * ''Sjport'': 't [[Europees kampioensjap hierevoetbal 2021|Europees kampioensjap hierevoetbal]] begintj nao e jaor oetsjtèl mit 'n 0-3 euverwinning van [[Italiaans hierevoetbalèlftal|Italië]] op [[Turks hierevoetbal|Turkieë]].<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;8 juni * ''Zuudoes-Europa'': [[Ratko Mladić]] weurt ouch in hoeger beroop tot laeveslank veroerdeild.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6138229/slager-van-srebrenica-mladic-ook-in-hoger-beroep-veroordeeld-tot-levenslang.html Nu.nl - 'Slager van Srebrenica' Mladic ook in hoger beroep veroordeeld tot levenslang]</ref> ;7 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[A.L. Snijders]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/a-l-snijders-uitvinder-van-het-zeer-korte-verhaal-op-83-jarige-leeftijd-overleden~b5fc6576/ De Volkskrant - A.L. Snijders, uitvinder van het Zeer Korte Verhaal, op 83-jarige leeftijd overleden]</ref> ;3 juni * ''Nederlandj'': De Nederlandsen theoloog [[Anne van der Meiden]], ónger mie bekèndj van zien [[Biebel]]vertalinge in 't [[Twents]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nd.nl/geloof/geloof/1038117/theoloog-anne-van-der-meiden-91-overleden Nederlands Dagblad - Anne van der Meiden (1929-2021), theoloog in het Twents]</ref> ;1 juni * ''Nederlands Limburg'': In [[Lin]] waere vieftig Roemeense wirkluuj óntdèk die ónger extreem sjlechte en gevierlike ómsjtenjighede laeve.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6136888/gemeente-maasgouw-ontdekt-vijftig-arbeidsmigranten-in-erbarmelijke-situatie.html Nu.nl - Gemeente Maasgouw ontdekt vijftig arbeidsmigranten in erbarmelijke situatie]</ref> ===mei=== ;29 mei * ''Sjport'': [[Chelsea F.C.]] wintj veur d'n twiede kier de [[UEFA Champions League]] daor mit 1-0 te winne van [[Manchester City FC]].<ref>Live-oetzenjing [[SBS 6]]</ref> ;26 mei * ''Nederlandj'': D'n tribbenaal in [[D'n Haag]] verplich [[Shell]], in 'n zaak aangesjpanne daor [[Milieudefensie]], ziene CO₂-oetsjtoet taege 2030 mit 45% te vermènjere.<ref>[https://www.nu.nl/klimaat/6135292/milieudefensie-wint-historische-klimaatzaak-shell-moet-co2-uitstoot-verlagen.html Nu.nl - Milieudefensie wint historische klimaatzaak: Shell moet CO2-uitstoot verlagen]</ref> * ''Sjport'': [[Villarreal CF|Villarreal]] wintj de [[UEFA Europa League]] daor mit 1-1 (penanties 11-10) van [[Manchester United F.C.|Manchester United]] te winne. 't Aantal nujige penanties waor mit 22 oetzunjerlik groet.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6135775/villarreal-verrast-united-na-zinderende-penaltyreeks-en-wint-europa-league.html Nu.nl - Villarreal verrast United na zinderende penaltyreeks en wint Europa League]</ref> ;24 mei * ''Afrika'': [[Assimi Goïta]], kóllenel en vice-presidentj van [[Mali]], zèt in 'ne coup presidentj [[Bah Ndaw]] aaf. Ndaw waor in september 2020 zelf daor 'ne coup aan de mach gekómme. ;23 mei * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Eric Carle]], bekindj van 't kingerbook "Rupsje Nooitgenoeg", sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6135779/schrijver-eric-carle-91-van-kinderboek-rupsje-nooitgenoeg-overleden.htmlhttps://www.nu.nl/cultuur-overig/6135779/schrijver-eric-carle-91-van-kinderboek-rupsje-nooitgenoeg-overleden.html ''Schrijver Eric Carle (91) van kinderboek Rupsje Nooitgenoeg overleden''. Nu.nl - 27 mei 2021]</ref> * ''Oes-Europa'': 'ne Vlöch van [[Ryanair]] mit aan baord de Wit-Róssische oppositiefiguur [[Roman Protasevitsj]] weurt op las van de regering baove [[Wit-Róslandj]] oet de loch gehaold. Protasevitsj weurt nao lanjing astrein gearresteerd. * ''Zuud-Europa'': 'n Kabelbaon in 't Italiaans dörpke [[Stresa]] ([[Piemonte]]) sjtort door sjlech óngerhaud en sabotaasj denaer. Alle inzittende op eine nao kómme óm. * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Grand Prix van [[Monaco]] en pak daomit veur d'n ierste kier de leiing in 't WK-klassemènt. ;22 mei * ''Afrika'': De [[völkaan]] [[Nyiragongo]] in 't oeste van [[Congo-Kinshasa]] bersj oet. 32 luuj kómme óm en in diverse dörper róndj [[Goma]] is groete materieel sjaoj. * ''Sjport'': Mit zienen 41e gool van 't sezón brik [[Robert Lewandowski]] 't aud record van [[Gerd Müller]], wat jaorelank veur ónversjlaonbaar woort gehauwe.<ref>[https://www.bild.de/sport/fussball/fussball/fc-bayern-fc-augsburg-5-2-robert-lewandowski-holt-sich-den-rekord-76484288.bild.html Bild - Das 41. Tor! Lewy-Rekord Sekunden vorm Abpfiff]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Italië wintj de 65e editie van 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje "Zitti e buoni", oetgeveurd door [[Måneskin]]. ;20 mei * ''Midde-Oeste'': Op initiatief van [[Egypte]] sjlete [[Israël]] en [[Hamas]] 'ne waopesjtilsjtandj. * ''Sjport'': [[Club Brugge]] weurt daor e 3-3 gelieksjpael taege Anderlecht veur de 17e kier kampión voetbal van 't Belsj. ;18 mei * ''Belsj Limburg'': Kepraol en sjeetinsjtructeur Jürgen C. oet [[Lanker]] vertrèk zjwaorbewaopendj mit 't veurnumme zich mit geweld taege de euverheid te waere.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210518_95838020 De Standaard - Meest onrustwekkende wapens van militair teruggevonden, klopjacht gaat verder]</ref> ;10 mei * ''Frankriek'': De Franse [[seriemaordenaer]] [[Michel Fourniret]], biegenaamp 't 'mónster van de Ardenne', sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210510_94290438 De Standaard - Seriemoordenaar Michel Fourniret overleden]</ref> ;2 mei * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] weurt veur de 35e kier landskampión daor mit 4-0 van [[FC Emmen]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In [[Gebrook]] weurt 'ne man doedgesjote. De pelitie haet miejer verdachte in beeld.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6131101/dode-bij-schietincident-in-limburgs-hoensbroek-politie-zoekt-verdachten.html Nu.nl - Dode bij schietincident in Limburgs Hoensbroek, politie zoekt verdachten]</ref> ;1 mei * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen detectiveauteur [[Pieter Aspe]] sjtörf op 68-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210501_97142266 De Standaard - Succesauteur Pieter Aspe overleden]</ref> ===april=== ;30 april * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Hans van Baalen]] ([[VVD]]) sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6130673/vvd-politicus-hans-van-baalen-60-overleden-na-kort-ziekbed.html Nu.nl - VVD-politicus Hans van Baalen (60) overleden na kort ziekbed]</ref> ;29 april * ''Kóns en cultuur'': De Marokkaans-Nederlandse sjriever [[Hafid Bouazza]] sjtörf op 51-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6130456/auteur-hafid-bouazza-51-overleden-na-ziekte.html Nu.nl - Auteur Hafid Bouazza (41) overleden na ziekte]</ref> ;28 april * ''Vereinigde Sjtaote'', ''Weitesjap'': D'n Amerikaansen astronaut [[Michael Collins]], bekindj vanne Apollo 11-missie in juli [[1969]], sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6130365/astronaut-eerste-maanlanding-michael-collins-90-overleden.html NU.nl - Astronaut eerste maanlanding Michael Collins (90) overleden]</ref> * ''Nederlandj'': De door de regering ingesjtèlde [[aovendjklok]] löp aaf. Ouch winkele en terrasse gaon weer aop. ;25 april * ''Kóns en cultuur'': De Franse modeóntwerper [[Alber Elbaz]] sjtörf op 59-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210425_93528339 De Standaard - Modeontwerper Alber Elbaz onverwacht overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj [[Luuk-Bastenaoke-Luuk]] bie de vrouwluuj, en [[Tadej Pogačar]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Racing Gènk]] wintj de [[Croky Cup]] daor in de finaal mit 1-2 van [[Standard Luuk]] te winne.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210425_97454948 De Standaard - Racing Genk klopt Standard in spannende bekerfinale]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Bie de 93e [[Academy Awards]] weurt ''[[Nomadland]]'' bekroend tot bèste film, [[Anthony Hopkins]] tot bèsten acteur en [[Frances McDormand]] tot bèste actries. ;24 april * ''Kóns en cultuur'': De Oesteriekse mezzosopraan [[Christa Ludwig]] sjtörf op 93-jäörige laeftied. ;21 april * ''Zuudoes-Azië'': D'n Indonesischen [[óngerzieboot]] ''KRI Nanggala (402)'' raak mit 53 opvarendje vermis in de [[Balizie]]. Later bliek det ze gezónken is en daobie in drie sjtökker is gebraoke. * ''Sjport'': [[Anna van der Breggen]] wintj veur de zevende kier de [[Welzje Piel]] bie de vrouwluuj, 'n absoluut record. [[Julian Alaphilippe]] wintj bie de mansluuj.<ref>Live-oetzenjinge NOS</ref> ;20 april * ''Vereinigde Sjtaote'': Derek Chauvin, de blauwe dae [[George Floyd]] bie 'n arrestatie haet verwörg, weurt sjöljig bevónge.<ref>[https://edition.cnn.com/us/live-news/derek-chauvin-trial-04-20-21/index.html CNN.com - Derek Chauvin guilty in death of George Floyd]</ref> * ''Afrika'': [[Idriss Déby Itno]], saer 1990 presidentj van [[Tsjaad]], sjtörf op 68-jäörige laetied, volgens officieel berichte aan oorlogswónje.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210420_94557859 De Standaard - President van Tsjaad overleden door oorlogsverwondingen, één dag na herverkiezing]</ref> * ''Sjport'': Daor e verlees taege [[Arminia Bielefeld]] degradeert [[Schalke 04]] oet de [[Bundesliga (hierevoetbal)|Bundesliga]].<ref>[https://www.bild.de/sport/fussball/fussball/schalke-04-letzter-funke-hoffnung-weg-schalke-abgestiegen-76137172.bild.html Bild - Schalke abgestiegen!]</ref> ;19 april * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Willy van der Kuijlen]] sjtörf op 74-jäörige laeftied aan complicaties van de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://www.volkskrant.nl/sport/mister-psv-willy-van-der-kuijlen-op-74-jarige-leeftijd-overleden~b2272455/?utm_campaign=shared_earned&utm_medium=social&utm_source=twitter De Volkskrant - ‘Mister PSV’ Willy van der Kuijlen op 74-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Weitesjap'': De [[Mars (planeet)|Mars]]helikopter Ingenuity, deil van de [[Perseverance]]-missie, vluug euver 't oppervlaak van Mars. 't Is d'n ierste kier det e minsjelik tuug 'n gecontroleerde vlöch door 'n boetenaerdse atmosfeer deit.<ref>[https://www.nasa.gov/image-feature/jpl/ingenuity-s-first-black-and-white-image-from-the-air NASA - Ingenuity’s First Black-and-White Image From the Air]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Walter Mondale]], van 1977 bis 1981 vice-presindentj ónger [[Jimmy Carter]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210420060621/https://www.axios.com/walter-mondale-dies-vice-president-f8b5bfaf-bec1-44c5-8120-811c6f1a664b.html?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=editorial&utm_content=politics-breaking Axois - Former Vice President Walter Mondale dies at 93]</ref> ;18 april * ''Sjport'': [[Marianne Vos]] wintj de [[Amstel Gold Race 2021|Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Wout Van Aert]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] pak veur d'n twintigste kier de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker veur mansluuj]] daor in de finale mit 2-1 te winne van [[SBV Vitesse]]. * ''Sjport'': Twelf Europese voetbalclubs prizzentere e plan veur de [[Super League]], 'n gesjlaote competitie die de [[UEFA Champions League]] zouw mótte vervange.<ref>[https://thesuperleague.nl/#landing_slides Officieel Website]</ref> Direk denao kómme väöl luuj en organisaties mit koej reacties. ;16 april * ''Naord-Amerika'': [[Raúl Castro]] sjtop es leier van de Communistische Partie op [[Cuba]]. Iejer sjtopde hae al es presidentj van 't landj. ;10 april * ''Sjport'': De Ierse [[Rachael Blackmore]] wintj mit [[Minella Times]] de [[Grand National]]. Ze is de ierste vrouwelike ruter die dit evenemènt wintj. ;9 april * ''Nederlands Limburg'': Gouvernäör [[Theo Bovens]] en 't Colleesj van [[Gedeputeerde Sjtaote]] sjtappe op in de naosjleip van de Vrehen-affair.<ref>[https://web.archive.org/web/20210409183710/https://www.1limburg.nl/gouverneur-theo-bovens-stapt-op-ruimte-voor-nieuwe-start?context=default 1Limburg - Gouverneur Theo Bovens stapt op: 'Ruimte voor nieuwe start']</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': De Britse [[prins-gemaal]] [[Philip van Griekelandj en Daenemarke|Philip]] sjtörf op 99-jäörige laeftied. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rapper Earl Simmons, baeter bekèndj es [[DMX]], sjtörf op 50-jäörige laeftied aan de dènkelike gevolge van 'nen [[euverdosis]].<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6126157/rapper-dmx-50-overleden-na-mogelijke-overdosis-drugs.html Nu.nl - Rapper DMX (50) overleden na mogelijke overdosis drugs]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse zjuris [[Ramsey Clark]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/ramsey-clark-dead/2021/04/10/70314e68-9949-11eb-a6d0-13d207aadb78_story.html Washington Post - Ramsey Clark, attorney general who became a critic of U.S. policies, dies at 93]</ref> ;7 april * ''Weitesjap'': De Nederlands-Limbörgse taalweitesjapper [[Pieter Muysken]] sjtörf op 70- of 71-jäörige laeftied.<ref>[https://neerlandistiek.nl/2021/04/overleden-pieter-muysken-1950-2021/ Neerlandistiek.nl - Overleden: Pieter Muysken (1950 – 2021)]</ref>{{doedbekèndj}} ;4 april * ''Sjport'': D'n Daen [[Kasper Asgreen]] wintj de [[Runj van Vlaandere]] bie de mansluuj. [[Annemiek van Vleuten]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;1 april * ''Nederlandj'': 'n [[Motie van wantroewe]] weurt ingedeendj taege [[Mark Rutte]] en gesjteund door de ganse oppositie, naodet dudelik weurt det Rutte euver details oet de formatie haet gelaoge. ===miert=== ;31 miert * ''Belsj'': 'ne Brusselse richter verordonneert det de Belzje sjtaot alle maotraegele taege [[COVID-19]] binne de dartig daag mót sjrappe, of in 'ne baetere wèttelike basis deveur mót veurzeen.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210331_94032383 De Standaard - Rechter veroordeelt overheid tot opheffen alle coronamaatregelen]</ref> ;29 miert * ''Afrika'': De ''Ever Given'' weurt losgetrokke naodet ze 'n klein waek 't [[Suezkenaal]] haet geblokkeerd. * ''Sjport'': De Nederlandse gehandicapdesnowboardster [[Bibian Mentel]] sjtörf op 48-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6120666/bibian-mentel-48-overleden-aan-gevolgen-kanker.html Nu.nl - Bibian Mentel (48) overleden aan gevolgen kanker]</ref> ;28 miert * ''Sjport'': [[Wout Van Aert]] wintj [[Gent-Wevelgem]] bie de mansluuj, en [[Marianne Vos]] bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;26 miert * ''Nederlands Limburg'': De CDA-[[Gedeputeerde Staote|gedeputeerde]] [[Ger Koopmans]] en [[Hubert Mackus]] sjtappe op nao e sjendal róndj hunne partiegenoet [[Herman Vrehen]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6124164/cda-gedeputeerden-in-limburg-treden-per-direct-af-om-subsidieaffaire.html Nu.nl - CDA-gedeputeerden in Limburg treden per direct af om subsidieaffaire]</ref> ;23 miert * ''Afrika'', ''Economie'': 't Containersjeep de ''[[Ever Given]]'' sjtrand in 't [[Suezkenaal]], wat hiedaor lankdoerig weurt geblokkeerd. ;22 miert * ''Sjport'': D'n Amerikaanse basketballer [[Elgin Baylor]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6123451/legendarische-basketballer-elgin-baylor-op-86-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Legendarische basketballer Elgin Baylor op 86-jarige leeftijd overleden]</ref> ;21 miert * ''Belsj'': De [[SP.A]] verangert häöre naam officieel in [[Vooruit]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210321_93744731 De Standaard - SP.A is officieel Vooruit: ‘Definitief afstand van de stilstand’]</ref> ;20 miert * ''Sjport'': De Belsj [[Jasper Stuyven]] wintj [[Milaan-Sanremo]]. Hae blief daomit de favoriete veur.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210320_95657462 De Standaard - Jasper Stuyven wint Milaan-Sanremo]</ref> * ''Kóns en cultuur'': [[Astrid Roemer]] krieg es ierste Surinamer/se de [[Pries van de Nederlandse Lèttere]] toegekèndj.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210320_94897039 De Standaard - Astrid H. Roemer krijgt als eerste Surinaamse de Prijs der Nederlandse Letteren]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Egypte|Egyptische]] sjriefster [[Nawal El Saadawi]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6123190/egyptische-schrijfster-en-feminist-nawal-el-saadawi-89-overleden.html Nu.nl - Egyptische schrijfster en feminist Nawal El Saadawi (89) overleden]</ref> ;17 miert * ''Nederlandj'': In Nederlandj zeen verkezinge veur de [[Twiede Kamer]]. De [[VVD]] van premier [[Mark Rutte]] hilt zich, [[D66]] weurt de twiede groetste, dewiel de extreemrechse partieë zoe groet waere es alle linkse partieë same. In totaal haole neet minder es zevetien partieë de Kamer. * ''Afrika'': [[John Magufuli]], de zittende presidentj van [[Tanzania]], sjtörf op 61-jäörige laeftied; volgens officieel berichgaeving aan 'n hertkrenkde.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6122534/controversiele-president-van-tanzania-john-magufuli-61-overleden.html Nu.nl - Controversiële president van Tanzania John Magafuli (61) overleden]</ref> * ''Weitesjap'': De [[Abelpries]] veur 2021 weurt toegekèndj aan [[László Lovász]] en [[Avi Wigderson]] óm häör biedrage aan [[complexiteitstheorie|complixiteits-]] en [[grafetheorie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210324131323/https://www.abelprize.no/c76389/seksjon/vis.html?tid=76390 Abel Prize - The Abel Prize Laureates 2021 International Page]</ref> ;10 miert * ''Vereinigde Sjtaote'': 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]] sjtump in mit 't economisch sjteunpakkèt van 1,9 biljón dollar, in de geamendeerde vörm wie door de Senaot aongenom.<ref>[https://web.archive.org/web/20210310213106/https://edition.cnn.com/politics/live-news/stimulus-house-vote-03-10-21 CNN.com - Congress passes Biden's Covid-19 stimulus bill]</ref> ;9 miert * ''Belsj'': Naodet 't de Belzje pelitie lök berichte versjleuteld mit [[SkyECC]] te krake, waere tientalle krimmenele opgepak en groete kwantiteite drugs en geld in besjlaag genome.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210309_95926061 De Standaard - Grote drugsoperatie in het hele land: 17 ton cocaïne en 1,2 miljoen euro in beslag genomen]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen dirizjènt [[James Levine]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210317_95760252 De Standaard - Beroemde Amerikaanse dirigent James Levine op 77-jarige leeftijd overleden]</ref> ;6 miert * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wint d'n Italiaanse fietsrenklassieker [[Strade Bianche]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210306_95623542 De Standaard - Superieure Van der Poel wint Strade Bianche]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': Nao 't Hoes van Aafgevaerdigde sjtump ouch de Senaat in mit 't ómvankriek COVID-sjteunplan van [[Joe Biden]], is 't dan ouch mit 'n paar aanpassinge.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/03/05/politics/senate-covid-relief-vote-a-rama/index.html CNN.com - Senate passes Biden's $1.9 trillion Covid relief plan after all-night votes]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandsen oetvinder [[Lou Ottens]], dae bie [[Philips]] ónger mie 't [[cassettebendje]] bedach, sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.ed.nl/eindhoven/lou-ottens-philips-uitvinder-cassettebandje-overleden-we-waren-als-kleine-jongens-die-leuk-aan-het-spelen-waren~af8a81cd Eindhovens Dagblad - Lou Ottens, Philips-uitvinder cassettebandje, overleden: ‘We waren als kleine jongens die leuk aan het spelen waren’]</ref> ;3 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse cabaretier [[Jeroen van Merwijk]] sjtörf op 65-jäörige laeftied aan [[dermkanker]].<ref>[https://www.ad.nl/show/cabaretier-jeroen-van-merwijk-65-overleden~a448347e/ AD - Cabaretier Jeroen van Merwijk (65) overleden]</ref> ;1 miert * ''Frankriek'': [[Lies vaan staotshoofde vaan Fraankriek|Ex-presidentj]] [[Nicolas Sarkozy]] weurt óm [[corruptie]] tot drie jaor gevangenis veroerdeild, wovan twie veurwaerdelik.<ref>[https://www.lemonde.fr/politique/article/2021/03/01/nicolas-sarkozy-condamne-a-trois-ans-de-prison-dont-un-an-ferme-dans-l-affaire-des-ecoutes_6071580_823448.html Le Monde - Nicolas Sarkozy condamné à trois ans de prison dont un an ferme dans l’affaire des écoutes]</ref> ===fibberwarie=== ;27 fibberwarie * ''Sjport'': [[Davide Ballerini]] wintj [[Omloop Het Nieuwsblad]] bie de mansluuj, en [[Anna van der Breggen]] bie de vrouwluuj.<ref>[https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20210227_96661845 Het Nieuwsblad - Daar is de nieuwe Ballerini]</ref> ;26 fibberwarie * ''Vereinigde Sjtaote'': 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]] sjtump in mit e sjteunpakkèt aan 1,9 biljón [[Amerikaansen dollar|dollar]] veur door [[COVID-19]] en de daotaege getroffe maotregele geraakde sectore.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/02/26/politics/stimulus-package-covid-relief-house-vote/index.html CNN.com - House passes Biden's $1.9 trillion Covid relief package]</ref> ;21 fibberwarie * ''Sjport'': De Serf [[Novak Djokovic]] pak ziene negenden titel op de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de mansluuj daor de Rus [[Dmitri Medvedev]] in drie sets (6-3, 6-4, 6-2) te versjlaon. ;20 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': E vleegtuig op weeg vaan [[Mestreech Aoke Airport]] nao [[New York]] struit kort nao zien opstijge motoroonderdeile, die op [[Meersje|Meerse]] terechkoume.<ref>[https://web.archive.org/web/20210511030436/https://www.1limburg.nl/vliegtuig-verliest-metaaldelen-boven-meerssen?context=default 1Limburg - Vliegtuig verliest metaaldelen boven Meerssen]</ref> * ''Sjport'': De Japanse [[Naomi Osaka]] wintj de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-4, 6-3) van de Amerikaanse [[Jennifer Brady]] te winne. ;19 fibberwarie * ''Belsj'': De Belzje politicus [[Leopold Lippens]] sjtörf op 79-jäörige laeftied aan [[leukemie]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210219_94461892 De Standaard - Burgemeester van Knokke-Heist Leopold Lippens overleden]</ref> ;18 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': De Nederlands-Limburgse politicus [[Jan Mans]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.1limburg.nl/oud-politicus-jan-mans-pvda-overleden?context=topstory 1Limburg - Oud-politicus Jan Mans (PvdA) overleden]</ref> ;16 fibberwarie * ''Nederlandj'': De [[aovendklok|aovendjklok]], die de regering hauw ingesjtèld óm de verbreiing van [[COVID-19]] taege te gaon, weurt op las van de richter per direk opgeluf. Dezelfden daag weurt dit besjluut in hoeger beroop weer opgesjort.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6116806/geen-avondklok-meer-en-toen-toch-wel-weer-dit-gebeurde-er-dinsdag.html Nu.nl - Geen avondklok meer, en toen toch wel weer: dit gebeurde er dinsdag]</ref> ;15 fibberwarie * ''Economie'': De Nigeriaanse [[Ngozi Okonjo-Iweala]] weurt tot ierste vrouwelike en ierste Afrikaanse veurzitter van de [[WHO]] gekoze. * ''Kóns en cultuur'': D'n Dominicaanse muzikantj [[Johnny Pacheco]], pioneer van de [[salsa]], sjtörf op 85-jäörige laeftied aan complicaties van 'n lóngóntsjtaeking.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2021/feb/16/johnny-pacheco-co-founder-new-york-latin-label-fania-dies-aged-85 The Guardian - Johnny Pacheco, co-founder of New York's Latin label Fania, dies aged 85]</ref> ;14 fibberwarie * ''Zuud-Amerika'': D'n Argentiense politicus [[Carlos Menem]], dae van 1989 bis 1999 presidentj van 't landj waor, sjtörf op 90-jäörige laeftied. ;13 fibberwarie * ''Vereinigde Sjtaote'': De [[Senaat (Vereinigde Sjtaote)|Senaat]] sjprik ex-presidentj [[Donald Trump]] vrie van opsjteuke tot 'ne coup. Veur 'n veroerdeiling wier 'n twiedriede miejerheid nujig gewaes. ;10 fibberwarie * ''Belsj'': De jezuïet en politicus [[Luc Verstreylen]], sjtichter van [[Groen|Agalev]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210210_97999786 De Standaard - Agalev-stichter Luc Versteylen (93) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen oetgaever [[Larry Flynt]], bekèndj van 't [[pornografie|pornoblaad]] ''[[Hustler]]'', sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2368182-amerikaanse-porno-uitgever-larry-flynt-78-overleden.html NOS.nl - Amerikaanse porno-uitgever Larry Flynt (78) overleden]</ref> ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzpianis [[Chick Corea]] sjtörf op 79-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://glidemagazine.com/253567/jazz-keyboard-legend-chick-corea-dies-at-79/ Glide Magazine - Jazz Keyboard Legend Chick Corea Dies at 79]</ref> ;8 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse loupster [[Els Vader]] sjtörf op 61-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://archive.today/20210210010626/https://www.telegraaf.nl/sport/1202492278/voormalig-topatlete-els-vader-61-overleden De Telegraaf - Voormalig topatlete Els Vader (61) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soulzengeres [[Mary Wilson]], bekèndj van [[The Supremes]], sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.foxla.com/news/mary-wilson-of-the-iconic-music-group-the-supremes-dies-at-76 Fox11 - Mary Wilson of the iconic music group, The Supremes, dies at 76]</ref> ;7 fibberwarie * ''Sjport'': De 55e editie van de [[Super Bowl]] weurt gewonne door de [[Tampa Bay Buccaneers]], die de [[Kansas City Chiefs]] mit 31-9 versjlaon.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6115040/tampa-bay-buccaneers-wint-super-bowl-zevende-titel-voor-tom-brady-43.html Nu.nl - Tampa Bay Buccaneers wint Super Bowl, zevende titel voor Tom Brady (43)]</ref> ;5 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse rockband [[Golden Earring]] sjtop per direk naodet bekèndj weurt det gitaris [[George Kooymans]] aan [[ALS]] liet en neet mie kan optrejje.<ref>[https://www.ad.nl/show/ziekte-george-kooymans-betekent-einde-van-golden-earring-dit-is-een-doodsklap~aab3d5b1/ AD.nl - Ziekte George Kooymans betekent einde van Golden Earring: ‘Dit is een doodsklap’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Canadesen acteur [[Christopher Plummer]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://variety.com/2021/film/news/christopher-plummer-dead-sound-of-music-1234901760/ Variety - Christopher Plummer, Legendary ‘Sound of Music’ Star, Dies at 91]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandsen [[hónkbal]]ler [[Hans Urbanus]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2367677-honkbalpionier-han-urbanus-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html NOS.nl - Honkbalpionier Han Urbanus op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;3 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Belzje zenger-sjriever [[Kris De Bruyne]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210204_93953579 De Standaard - Vlaamse muzieklegende Kris De Bruyne (70) overleden]</ref> ;2 fibberwarie * ''Vereinig Keuninkriek'': De Britse veteraan [[Tom Moore]] sjtörf op 100-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://www.bbc.com/news/uk-england-beds-bucks-herts-55881753 BBC News - Captain Sir Tom Moore dies in hospital with coronavirus]</ref> ;1 fibberwarie * ''Zuudoes-Azië'': 't Laeger in [[Myanmar]] begeit 'ne sjtaotsgreep en arresteert [[Aung San Suu Kyi]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6113620/leger-myanmar-pleegt-staatsgreep-omstreden-aung-san-suu-kyi-opgepakt.html Nu.nl - Leger Myanmar pleegt staatsgreep, omstreden Aung San Suu Kyi opgepakt]</ref> ===jannewarie=== ;30 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse elektronicamuzikant en producent [[SOPHIE]] kump op 34-jäörige laeftied óm.<ref>[https://mixmag.net/read/musician-sophie-died-news Mizmag - Musician SOPHIE has died]</ref> ;28 jannewarie * ''Weitesjap'': De Nederlandse sjemis [[Paul Crutzen]], dae in 1995 de [[Nobelpries]] in de Sjemie won óm zien óngerzeuk nao de [[ozonlaog]], sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2366382-nobelprijswinnaar-scheikunde-paul-crutzen-overleden.html NOS.nl - Nobelprijswinnaar scheikunde Paul Crutzen overleden]</ref> ;23 jannewarie * ''Sjport'': [[Tom Dumoulin]] zeet veur oonbepaolden tied te stoppe mèt fietsrenne.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6107452/ongelukkige-dumoulin-30-stopt-voor-onbepaalde-tijd-met-wielrennnen.html?redirect=1 Nu.nl - Ongelukkige Dumoulin (30) stopt voor onbepaalde tijd met wielrennnen]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse talkshowprizzentator [[Larry King]], bekèndj van ónger mie [[CNN]], sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/kingsthings/status/1352960673978880000 Twitter - @kingsthings - officieel berich]</ref> * ''Róslandj'': In diverse sjtei demonstrere luuj taege de arrestatie van oppositieleier [[Aleksander Navalni]]. D'n ómvank van de proteste is veur Róslandj van óngekènde gruutde. * ''Nederlandj'': Drek nao de inveuring van de aovendklok kump 't op [[Urk]] tot relle en versjendeleringe. De volgenden daag gief 't relle in gans 't landj. ;22 jannewarie * ''Sjport'': D'n Amerikaansen [[hónkbal]]ler [[Hank Aaron]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6106202/amerikaanse-honkballegende-hank-aaron-op-86-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse honkballegende Hank Aaron op 86-jarige leeftijd overleden]</ref> ;21 jannewarie * ''Nederlandj'': De [[Twiede Kamer]] sjtump in samesjpraok mit 't kabinèt veur 'n [[aovendklok]] tösje 21.00 en 4.30, die vanaaf 23 jannewarie mót ingaon. De maotraegel is gemeindj óm, in verbandj mit de COVID-19-pandemie, illegaal fieskes taege te gaon.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6103926/kamer-achter-avondklok-vanaf-zaterdag-binnenblijven-tussen-2100-en-430-uur.html Nu.nl - Kamer achter avondklok: vanaf zaterdag binnenblijven tussen 21.00 en 4.30 uur]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje sjtripteikenaer [[Jean Graton]] sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210121164655/https://www.michelvaillant.com/actualite.php?id=261 Michel Vaillant - Jean Graton nous a quittés]</ref> ;20 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Joe Biden]] weurt beëidig es de 46e [[Lies van presidente van de Vereinigde Sjtaote|presidentj van de]] [[Vereinigde Sjtaote van Amerika]], en [[Kamala Harris]] es ziene vice-presidentj. Ze volge respectievelik [[Donald Trump]] en [[Mike Pence]] op.<ref>Live-oetzenjing [[CNN]]</ref> ;18 jannewarie * ''Nederlandj'': [[Lilianne Ploumen]] weurt veurgedrage es nuie fractieveurzitster van de [[PvdA]]. Ze zouw in die functie [[Lodewijk Asscher]] mote opvolge.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6102573/lilianne-ploumen-voorgedragen-als-nieuwe-lijsttrekker-van-pvda.html Nu.nl - Lilianne Ploumen voorgedragen als nieuwe lijsttrekker van PvdA]</ref> ;16 jannewarie * ''Duutsjlandj'': De [[CDU]] keus zich [[Armin Laschet]] es nuje partieleier. Hae geit [[Angela Merkel]] in die functie opvolge.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/inland/kommentar-mit-armin-laschet-geht-die-cdu-auf-nummer-sicher-17149342.html Frankfurter Allgemeine - Mit Laschet auf Nummer Sicher]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse producentj [[Phil Spector]] sjtörf op 81-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://www.tmz.com/2021/01/17/phil-spector-dead-dies-81/ TMZ - Phil Spector dead at 81]</ref> ;15 jannewarie * ''Nederlandj'': 't [[Kabinèt-Rutte III]] treujt aaf óm de [[Toesjlage-affair]]. Ómdet de verkezinge al in 't versjeet ligke, is dit in de ierste plaatsj 'n symbolische daod.<ref>[https://nos.nl/collectie/13855/artikel/2364513-kabinet-rutte-iii-gevallen-om-vernietigend-rapport-toeslagaffaire NOS.nl - Kabinet-Rutte III gevallen om vernietigend rapport toeslagaffaire]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': Op [[Celebes]] vèntj 'nen aerdsjóddel plaats mit 'n krach van 6,2. Tientalle luuj kómme óm, väöl hóngerde rake gewóndj.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6102362/ruim-800-gewonden-door-aardbeving-op-sulawesi-nog-vier-mensen-overleden.html Nu.nl - Ruim 800 gewonden door aardbeving op Sulawesi, nog vier mensen overleden]</ref> * ''Sjport'': De Franse motorcoureur [[Pierre Cherpin]] sjtörf op 52-jäörige laeftied, naodet hae vief daag iejer in de [[Dakarrally]] waor veróngelök.<ref>[https://www.nu.nl/sport/6102102/franse-motorcoureur-cherpin-52-overlijdt-vijf-dagen-na-val-in-dakar-rally.html Nu.nl - Franse motorcoureur Cherpin (52) overlijdt vijf dagen na val in Dakar Rally]</ref> ;14 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsjen illusionis [[Siegfried Fischbacher]] (van 't duo [[Siegfried & Roy]]) sjtörf op 81-jäörige laeftied aan [[sjlókdermkanker]].<ref>[https://www.focus.de/kultur/vermischtes/im-alter-von-81-jahren-nach-krebsdiagnose-star-magier-siegfried-fischbacher-ist-gestorben_id_12868600.html Focus.de - Nach Krebsdiagnose: Star-Magier Siegfried Fischbacher ist gestorben]</ref> ;13 jannewarie * ''Noord-Amerika'': [[Donald Trump]] weurt in 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]] officieel aangeklaag óm de couppoging van 'n waek iejer. 't Is d'n twiede kier det 'n aafzèttingsproceduur taegen 'm in gank weurt gezat. ;9 jannewarie * ''Zuuoes-Azië'': Kort nao 't opsjtiege sjtort vlöch 182 van [[Sriwijaya Air]], van [[Jakarta]] nao [[Pontianak]], in zie mit 62 luuj aan baord. ;8 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote'': Sociaal medium [[Twitter]] blokkeert 't account van [[Donald Trump]] permanent. Es rae neump 't diverse geweldsverhierlikinge en greujende geweldsdreiging ónger zienen aanhank. Trump haet 't platform es presidentj geraegeld veur officieel bekèndjmakinge en communicatie gebroek.<ref>[https://blog.twitter.com/en_us/topics/company/2020/suspension.html Twitter Blog - Permanent suspension of @realDonaldTrump]</ref> ;6 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote'': Dewiel e debat veur de formeel verkezing van [[Joe Biden]] es presidentj löp, dringe demonsjtrante, aangevuurd door d'n oettraejende presidentj [[Donald Trump]], mit geweld 't [[Capitool (Washington)|Capitool]] in.<ref>[https://edition.cnn.com/politics/live-news/congress-electoral-college-vote-count-2021/h_827fbc8cf8d03aba895c3a2f858d12ec CNN - US Capitol on lockdown after escalating situation among demonstrators]</ref> * ''Nederlandj'': In Nederlandj begintj de vaccinatie taege [[COVID-19]]. Door diverse probleme is ze in dit landj rillatief laat op gank gekómme.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6100359/coronavaccinatie-van-start-eerste-zorgmedewerker-ingeent-in-veghel.html Nu.nl - Coronavaccinatie van start: eerste zorgmedewerker ingeënt in Veghel]</ref> ;5 jannewarie * ''Sjport'': De Britse voetballer [[Colin Bell]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.mancity.com/news/mens/colin-bell-khaldoon-al-mubarak-63745469 Manchester City - Colin Bell: 1946-2021]</ref> ;4 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Lance O'Brien]] sjtörf op 65-jäörige laeftied nao complicaties van 'n blaosóntsjtaeking.<ref>[https://www.nu.nl/film/6100305/partner-van-bondgirl-tanya-roberts-bevestigt-haar-overlijden-na-misverstand.html Nu.nl - Partner van bondgirl Tanya Roberts bevestigt haar overlijden na misverstand]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse natuurkónjige [[Martinus Veltman]] ([[Nobelpries]] in de Natuurkónde 1999) sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.uu.nl/nieuws/nobelprijswinnaar-martinus-veltman-overleden Nu.nl - Nobelprijswinnaar Martinus Veltman overleden]</ref> ;3 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse beatzenger [[Gerry Marsden]], bekèndj van [[Gerry & The Pacemakers]], sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6099991/youll-never-walk-alone-zanger-gerry-marsden-78-overleden.html Nu.nl - You'll Never Walk Alone-zanger Gerry Marsden (78) overleden]</ref> ;2 jannewarie * ''Afrika'': In [[Niger]], kortbie de grens mit [[Mali]], weurt 'nen aansjlaag op börgers geplaeg, woebie tientalle doeje valle.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210102_97541107 De Standaard - Zware aanslag in grensgebied van Niger]</ref> ;1 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Portugese [[fado]]zenger [[Carlos do Carmo]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210101_97502793 De Standaard - Portugal kondigt nationale dag van rouw af om ‘de stem van Lissabon’ te herdenken]</ref> {{nuujsarchief}} [[Categorie:In 't nuujs|*]] [[pt:Jornalismo#Notícia]] qb2fzm5rttxu4onnvfaeamas2q8n2hk 486451 486450 2026-08-27T07:02:10Z Steinbach 16 /* augustus */ 486451 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <center> '''Oetgebreider nuujsberichte kan me vènje op [[n:|Wikinuujs]]. Aw nuujsberichte waere nao e tiedsje gearchiveerd. Zuug veur de belankriekste berichte 't [[{{CURRENTYEAR}}|jaorartikel]].''' </center> ==2026== ===augustus=== ;26 augustus * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika, Groet-Brittannië'': De [[Groeët-Brittannië|Britsen]] aktäör [[Tim Curry]], bekindj van ónger mie ziene rol es conciërge in 't Plaza Hotel in ''[[Home Alone 2: Lost in New York]]'', sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2628415-rocky-horror-picture-show-acteur-en-it-clown-tim-curry-overleden NOS - Rocky Horror Picture Show-acteur en IT-clown Tim Curry overleden]</ref> ;25 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse [[country]]zangeres [[Dolly Parton]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6407530/amerikaans-muziekicoon-dolly-parton-80-overleden.html Nu.nl]</ref> ;21 augustus * ''Sjport'': De Belzje fietsrenner [[Frans Verbeeck]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/sport/frans-verbeeck-1941-2026-generatiegenoot-van-eddy-merckx-is-overleden/159729331.html De Standaard - Frans Verbeeck (1941-2026), generatiegenoot van Eddy Merckx, is overleden]</ref> ;14 augustus * ''Belsj, Duutsjlandj, Nederlands Limburg'': op 't [[Hoeëg Ven]] op 't [[Belsj]] en in 't [[Hürtgenwald]] in [[Duutsjlandj]] brik brandj oet. De twie brenj veroerzake roukeuverlas in 't zude van Nederlands Limburg.<ref>[https://www.heuvellandvandaag.nl/rookoverlast-in-zuid-limburg-door-natuurbranden-in-belgi-en-duitsland Heuvelland Vandaag - Rookoverlast in Zuid-Limburg door natuurbranden in België en Duitsland]</ref><ref>[https://www1.wdr.de/nrw/nrw-waldbraende-freitag-rauch-feuerwehreinsaetze-100.html WDR - NRW hat Rauch in der Nase: Die Waldbrände wüten weiter]</ref><ref>[https://ostbelgiendirekt.be/grossbrand-im-hohen-venn-441449 Ostbelgiendirekt.be - Der Großbrand im Venn breitet sich aus - 850 Hektar sind betroffen - Drei Löschhubschrauber im Einsatz]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Japanse kónstenaerse [[Yayoi Kusama]] sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref> https://www.nu.nl/cultuur-overig/6407677/japanse-kunstenares-yayoi-kusama-op-97-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Japanse kunstenares Yayoi Kusama op 97-jarige leeftijd overleden]</ref> ;9 augustus * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': veur de weskös van [[Sicilië]] waert e [[Romeins Riek|Romeins]] sjeepswrak gevónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2626096-ruim-tweeduizend-jaar-oud-romeins-scheepswrak-gevonden-bij-sicilie NOS - Ruim tweeduizend jaar oud Romeins scheepswrak gevonden bij Sicilië]<ref/> * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj veur d'n twiede kier de [[Tour de France Femmes]].<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6405795/live-tour-demi-vollering-in-tranen-na-haar-tweede-eindzege.html Nu.nl - Live Tour | Demi Vollering in tranen na haar tweede eindzege]</ref> ;6 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Peter Faber]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6405588/acteur-peter-faber-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Acteur Peter Faber op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse muzikantj [[Tony Scott]], pioneer van d'n [[hiphouse]], sjtörf op 54-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2625816-rapper-tony-scott-overleden-54-vaandeldrager-van-het-genre-hiphouse NOS.nl - Rapper Tony Scott overleden (54), vaandeldrager van het genre hiphouse]</ref>{{doedbekèndj}} ;3 augustus * ''Nederlands Limburg, Natuur en milieu'': Ien natuurgebied [[De Rosmuuele]] bie [[Venroj]] wuujt 'ne groeëte natuurbrand.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6405226/natuurbrand-bij-venray-gaat-van-boomtop-naar-boomtop-en-breidt-zich-uit.html Nu.nl - Natuurbrand bij Venray gaat 'van boomtop naar boomtop' en breidt zich uit]</ref> ;2 augustus * ''Sjport'': [[AZ]] wintj de [[Johan Cruijffsjaal]] door mit 4-0 [[PSV]] te versjlaon.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6405131/az-verpulvert-psv-in-strijd-om-johan-cruijff-schaal-na-vroege-rode-kaart-veerman.html Nu.nl - AZ verpulvert PSV in strijd om Johan Cruijff Schaal na vroege rode kaart Veerman]</ref> ;1 augustus * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[Vincent Pastore]], bekèndj van ''[[The Sopranos]]'', weurt op 80-jäörige laeftied doed gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/film/6405090/sopranos-acteur-vincent-pastore-80-overleden.html Nu.nl - Sopranos-acteur Vincent Pastore (80) overleden]</ref> ===juli=== ;31 juli * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse popzengeres en meziekóngernummer [[Jerney Kaagman]] ([[Earth & Fire]]) sjtörf op 79-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.earthandfire.nl/jerney-kaagman-79-overleden/ Earth & Fire - Jerney Kaagman (79)]</ref> ;21 juli * ''Politiek, Noord-Amerika'': prizzedent [[Daniel Ortega]] kónjig aaf dat gein nuuj verkezinge mie zulle waere gehoute in [[Nicaragua]]. Ónger zien autoritair bewindj noom de repressie de lètste jaore al toe, mer mit dizze sjtap liek e formeel inj te kómme aan de [[democratie]] in dat landj.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2026/07/21/voortaan-geen-verkiezingen-meer-in-nicaragua-zegt-president-ortega-a4932935 NRC - Voortaan geen verkiezingen meer in Nicaragua, zegt president Ortega ]</ref> ;20 juli * ''Economie, Midde-Oeste'': de [[Houthi's]] kónjige 'n maritiem blokkade aan veur [[Saoedi-Arabië|Saoedische]] sjepe in de [[Roej Zie]]. Twie Saoedische [[aerdaolje|aolie]]tankers waere besjote. Saoedi-Arabië en de aan [[Iran]] gelieerde terreurbeweging zin al mie es teen jaor verwikkeld in e conflik, meh de zieblokkade is 'n nuuj escalatie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2624083-houthi-s-beschieten-olietankers-opnieuw-amerikaans-bombardement-op-iran NOS - Houthi's beschieten olietankers, opnieuw Amerikaans bombardement op Iran]</ref> Tiedes de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2026)|oorlog in Gaza tösje Israel en Hamas]] waore sjeper ouch dök doelwit van aanvalle, meistal sjeper van en nao de have in 't Israelische [[Eilat]]. 't Geuf zörg euver de wereldhandel noe zoewaal de Roej Zie es de [[Perzische Golf]] via de [[Sjtraot van Hormoez]] zin aafgesjlote. ;19 juli * ''Sjport'': [[Sjpanje]] wèntj de finale van 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2026|WK van 2026]] mit 1-0 van [[Argentinië]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2623685-spanje-krijgt-machteloos-argentinie-uiteindelijk-op-de-knieen-en-is-wereldkampioen NOS - Spanje krijgt machteloos Argentinië uiteindelijk op de knieën en is wereldkampioen]</ref> ;16 juli * ''Nederlandj, Frankriek, Noord-Amerika, politiek'': 't [[Frankriek|Frans]] [[parlement]] nump e veursjtel aan woemit de grens tösje 't Franse en [[Nederland]]se deil van 't Carabische eilandj [[Sint-Maarte]] formeel waert vasgelag. 't Eilandj woort in [[1648]] opgedeild tösje de bei ziemachte; de grens woort getrokke mit de potloed, meh dudelike aafsjpraoke woorte noets gemaak, wat leidde tot e territoriaal gesjil een besjtuurlike probleme.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6403357/nederland-en-frankrijk-krijgen-na-bijna-vierhonderd-jaar-grens-op-sint-maarten.html Nu.nl - Nederland en Frankrijk krijgen na bijna vierhonderd jaar grens op Sint-Maarten]</ref> ;8 juli * ''Kóns en cultuur'': De Britse popzengeres [[Bonnie Tyler]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6402478/total-eclipse-of-the-heart-zangeres-bonnie-tyler-75-overleden.html Nu.nl - Total Eclipse of the Heart-zangeres Bonnie Tyler (75) overleden]</ref> ;4 juli * ''Afrika, Wetensjap'': Egyptische arsjeologe make de vónds bekèndj van 'n Byzantiense rewienesjtad in de [[Dachla-oase]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/jul/04/archaeologists-uncover-ancient-byzantine-city-in-egypts-western-desert The Guardian - Archaeologists uncover ancient Byzantine city in Egypt’s western desert]</ref> ;2 juli * ''Economie, Nederlands Limburg'': beerbrouwer [[Grolsch]] numt familiebedrief [[Gulpener beer|Gulpener]] euver.<ref>[https://nos.nl/artikel/2621314-bierbrouwer-grolsch-neemt-familiebedrijf-gulpener-over-het-doet-pijn NOS - Bierbrouwer Grolsch neemt familiebedrijf Gulpener over: 'Het doet pijn']</ref> ;1 juli * ''Belsj'': Ex-bisjop van Brugge [[Roger Vangheluwe]] sjtörf op 89-jäörige laeftied. Hae is veural bekèndj óm e misbroeksjandaal wat in 2010 aan 't leech kaam.<ref>[https://www.demorgen.be/snelnieuws/in-opspraak-gekomen-oud-bisschop-roger-vangheluwe-overleden-op-89-jarige-leeftijd~bd75c9d6/ De Morgen - In opspraak gekomen oud-bisschop Roger Vangheluwe overleden op 89-jarige leeftijd]</ref> ===juni=== * ''Belsj Limburg'': In [[Hasselt]] waere zès tieners opgepak die 'ne zjwaoren aansjlaag op de secóndair sjaol HAST wólle plaege. Gedreig woort mit brandjsjtichting en sjemische aanvel.<ref>[https://www.hbvl.be/regio/limburg/hasselt/politie-lrh-kan-mogelijke-aanslag-op-hasseltse-school-hast-voorkomen-zes-minderjarigen-opgepakt/158311951.html Het Belang van Limburg - Politie LRH kan mogelijke aanslag op Hasseltse school HAST voorkomen: zes minderjarigen opgepakt]</ref> ;28 juni * ''Frankriek, Sjport'': kórtbie de [[Frankriek|Franse]] sjtad [[Nancy]] sjtort e klein vleegmesjien denaer mit dao-in elf parachutesjpringers. Ze kómme allemaol óm 't laeve bie 't óngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2620694-vliegtuig-vol-parachutisten-stort-neer-in-frankrijk-elf-doden NOS - Vliegtuig vol parachutisten stort neer in Frankrijk: elf doden]</ref> ;27 juni * ''Europa algemein, natuur & milieu'': in [[Nederlands Limburg]] is officieel sjpraoke van 'n superhittegolf. Vief daag waor de temperatuur hoeger es 30 grade, woevan drie dag achterein baove de 35 grade.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3186704/limburg-heeft-als-eerste-regionale-superhittegolf-van-nederland L1 - Limburg heeft als eerste regionale superhittegolf van Nederland]</ref> In gans [[Nederlandj]] en deile van [[Wes-Europa]] is 't ouch oetzónjerlik werm.<ref>[https://nos.nl/artikel/2622312-heetste-juni-ooit-gemeten-in-west-europa-hitte-blijft-maar-opbouwen NOS - Heetste juni ooit gemeten in West-Europa: 'Hitte blijft maar opbouwen']</ref> ;26 juni * ''Nederlands Limburg, natuur & milieu'': In [[Èl]] woort e temperatuur gehaold van 39,4 grade, de hoegste junitemperatuur ooit in [[Nederlands Limburg]] (en Nederland).<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3186503/hitterecord-juni-verbroken-39-4-graden-in-limburg L1 - Hitterecord juni verbroken: 39,4 graden in Limburg]</ref> ;25 juni * ''Wetensjap'': Wetensjappers make de óntdèkking bekèndj van 'ne nuje teks van de Greekse filosoof [[Aristocreon]]. De teks kump van drie verkaolde bookrolle oet [[Herculaneum]]; nuuj scantechnieke en kónsmaesige intelligentie höbbe de laezing meugelik gemaak.<ref>[https://scrollprize.org/firstscroll Vesuvius Challenge - Three sealed scrolls, three milestones]</ref> ;24 juni * ''Zuud-Amerika, natuur & milieu'': bie mierder [[aerdsjóddel]]e kórtbie de kössjtad La Guaira in [[Venezuela]] valle zeker 5000 doeje en 3200 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2623434-dodental-venezuela-loopt-op-tot-boven-de-5000 NOS - Dodental Venezuela loopt op tot boven de 5000]</ref> ;22 juni * ''Vereinig Keuninkriek'': [[Keir Starmer]] treujt aaf es premier van 't [[Vereinig Keuninkriek]] en leisman van de Arbeierspartie.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/ckger03mrl0t BBC News - Keir Starmer resigns as prime minister and leader of Labour Party]</ref> * ''Noord-Amerika, kóns en cultuur, Wetensjap'': De Mexicaanse regering maak de vónds bekèndj van [[Minanbé]], 'n euvergreujde [[Maya]]sjtad in [[Yucatán]] die neet euver de waeg te bereike waor en gans intak (óngeplunjerd) is gevónge.<ref>[https://inah.gob.mx/boletines/bautizan-como-minanbe-no-hay-camino-a-ciudad-maya-virgen-al-norte-de-la-biosfera-de-calakmul INAH - Bautizan como Minanbé, “no hay camino”, a ciudad maya virgen al norte de la Biosfera de Calakmul]</ref> ;19 juni * ''Weitesjap'': De Belzje natuurkónjige [[François Langlert]] ([[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Nobelpries in de natuurkónje]] 2013) sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.demorgen.be/snelnieuws/belgische-nobelprijs-winnaar-en-medeontdekker-higgsdeeltje-francois-englert-overleden-op-93-jarige-leeftijd~ba01a44b/ De Morgen - Belgische Nobelprijs-winnaar en medeontdekker higgsdeeltje François Englert overleden op 93-jarige leeftijd]</ref> ;16 juni * ''Nederlandj'': Arsjeologe lègke in [[Numwaege]] e [[therme]]complex van 4900 m² bloet. 't Is 't groetste Remeins badhoes wat in Nederlandj is gevónge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2618801-grootste-romeinse-badhuiscomplex-van-nederland-opgegraven-in-nijmegen NOS - Grootste Romeinse badhuiscomplex van Nederland opgegraven in Nijmegen]</ref> ;15 juni * ''Sjport'': De Surinaoms-Nederlandse voetballer [[Jerry de Jong]], dee oonder mie bij [[PSV]] en [[MVV]] späölde, störf op 61-jaorege leeftied.<ref>[https://www.knvb.nl/nieuws/organisatie/berichten/71915/ex-international-jerry-de-jong-61-overleden KNVB - Ex-international Jerry de Jong (61) overleden]</ref> {{doedbekèndj}} * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Afrikaanse jazzmuzikantj [[Abdullah Ibrahim]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6399503/jazzlegende-abdullah-ibrahim-91-overleden.html Nu.nl - Jazzlegende Abdullah Ibrahim (91) overleden]</ref> ;13 juni * ''Nederlandj, politiek'': [[GroenLinks]] en [[PvdA]] gaon same in de nuuj linkse fusiepartie [[Progressief Nederland]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6399273/leden-stemmen-officieel-in-met-oprichting-pro-groenlinks-en-pvda-opgeheven.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Leden stemmen officieel in met oprichting PRO, GroenLinks en PvdA opgeheven]</ref> ;12 juni * ''Economie'': Op de [[Nasdaq]] weurt [[SpaceX]] geïntroduceerd; door investeringe in dit aandeil weurt eigenaer [[Elon Musk]] es ierste minsj oets biljonair in Amerikaanse dollars.<ref>[https://nos.nl/artikel/2618280-spacex-wint-11-procent-bij-beursopening-musk-eerste-biljonair-ooit NOS.nl - SpaceX wint 11 procent bij beursopening, Musk eerste biljonair ooit]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjonenóntwerper [[Jan Jansen (mode-oontwerper)|Jan Jansen]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2618329-schoenontwerper-jan-jansen-85-overleden NOS.nl - Schoenontwerper Jan Jansen (85) overleden]</ref> ;11 juni * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjilder [[David Hockney]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2618232-britse-kunstenaar-david-hockney-op-88-jarige-leeftijd-overleden NOS.nl - Britse kunstenaar David Hockney op 88-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Sjport'': Mit 'ne match tösje [[Mexicaans hierevoetbalèlftal|Mexico]] en [[Zuid-Afrikaons hierevoetbalèlftal|Zuud-Afrika]] in [[Mexico-sjtad]] begintj 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2026|Waereldkampiónsjap hierevoetbal 2026]] in [[Canada]], de [[Vereinigde Sjtaote]] en [[Mexico]]. ;10 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse [[conceptueel kuns|conceptuele kónstenaer]], tv-maeker en sjtumacteur [[Wim T. Schippers]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2618742-kunstenaar-programmamaker-en-stemacteur-wim-t-schippers-83-overleden NOS.nl - Kunstenaar, programmamaker en stemacteur Wim T. Schippers (83) overleden]</ref> ;8 juni * ''Duutsjlandj'': inne Zuud-[[Duutsjlandj|Duutsje]] sjtad [[Reutlingen]] brik brandj oet bie e óngerstation van 't [[elektriciteit]]snetwerk. Zo'n 30.000 luuj zitte zónger sjtroum. De Duutsje minister van Binnelandse Zake sjlut brandjsjtichting mit [[terrorisme|terroristisch ougmerk]] neet oet. Brandjsjtichtinge goof 't recent ierder inne huidsjtad [[Berlien]]. Die waore 't werk van linksextremiste.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/regional/badenwuerttemberg/stromausfall-reutlingen-100.html Tagesschau - Stromausfall in Reutlingen - Verdacht auf Anschlag]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': veur de [[Filipiene|Filipiense]] kös waert e [[Japan]]s sjeepswrak óntdek oet de [[Twiede Wereldoorlog]] met dao-in ónger mie de lichame van [[Nederland]]se kriegsgevangene.<ref>[https://nos.nl/artikel/2617684-japans-scheepswrak-uit-woii-ontdekt-met-lichamen-van-nederlandse-krijgsgevangen NOS - Japans scheepswrak uit WOII ontdekt met lichamen van Nederlandse krijgsgevangen]</ref> ;7 juni * ''Oes-Europa'': De pro-Europese partie [[Börgercontrak]] van premier [[Nikol Pasjinian]] wintj de verkezinge in [[Armenië]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2617579-pro-europese-partij-van-premier-pasjinian-wint-verkiezingen-in-armenie NOS.nl - Pro-Europese partij van premier Pasjinian wint verkiezingen in Armenië]</ref> ;4 juni * ''Kóns en cultuur'': De [[Iran|Iraans]]-[[Frankriek|Franse]] sjtripteikenaerse [[Marjane Satrapi]] sjtörf op 56-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6398169/frans-iraanse-kunstenares-en-persepolis-maker-marjane-satrapi-56-overleden.html Nu.nl - Frans-Iraanse kunstenares en Persepolis-maker Marjane Satrapi (56) overleden]</ref> ;3 juni * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': [[Lieke Marsman]], [[Dichter der Nederlanden|Dichter des Vaderlands]] van 2021 bis 2023, sjtörf op 35-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6398140/voormalig-dichter-des-vaderlands-lieke-marsman-op-35-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig Dichter des Vaderlands Lieke Marsman op 35-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Belsj, Kóns en cultuur'': Sjlagerzengeres en presentatries [[Margriet Hermans]], die liejt aan de [[kanker]], liet op 72-jäörige laeftied [[euthanasie]] doon.<ref>[https://www.standaard.be/media-en-cultuur/margriet-hermans-72-overleden-na-korte-strijd-tegen-agressieve-kanker/155064803.html De Standaard - Margriet Hermans (72) overleden na korte strijd tegen agressieve kanker]</ref> ;2 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[soul]]zenger [[Peabo Bryson]] sjtörf op 75-jäörige laeftied. ===mei=== ;30 mei * ''Sjport'': [[Paris Saint-Germain FC|Paris Saint-Germain]] wintj de [[Champions League (hierevoetbal)|Champions League]] door in de finaal nao penanties van [[Arsenal F.C.|Arsenal]] te winne. ;26 mei * ''Belsj'': In [[Buggenhout]] ([[Oes-Vlaondere]]) bókse 'nen trein en 'n sjaolbös opein. Twie volwasse luuj en twie kènjer kómme óm; vief anger kènjer rake zjwaorgewóndj.<ref>[https://www.standaard.be/binnenland/vrees-voor-dodelijke-slachtoffers-bij-ongeval-met-schoolbus-aan-overweg-in-buggenhout/153273392.html De Standaard - Vrees voor dodelijke slachtoffers bij ongeval met schoolbus aan overweg in Buggenhout]</ref> ;25 mei * ''Relizjie, Zuud-Europa'': Paus [[Leo XIV]] brèngk ziene nujen [[encycliek]] ''[[Magnifica humanitas]]'' oet, wo-in gewaorsjoewd weurt taege de gevaore van [[kónsmaesige intelligentie]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2615740-paus-leo-xiv-laat-ai-ons-niet-beroven-van-onze-menselijkheid NOS.nl - Paus Leo XIV: laat AI ons niet beroven van onze menselijkheid]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse saxofonis [[Sonny Rollins]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://bsky.app/profile/thesonnyrollins.bsky.social/post/3mmptectgpk2h Doedsberich] op [[Bluesky]]-account</ref> ;23 mei * ''Nederlands Limburg'': De [[Veldeke (vereineging)|Vereiniging Veldeke]] krieg bie zien hóngerdjäörig besjtaon 't predikaat 'keuninklik' toebedeild.<ref>[https://www.limburg.nl/actueel/nieuws/nieuwsberichten/2026/mei/predicaat-koninklijk-100-jarig-veldeke/?utm_campaign=Taalpost_2546&utm_source=Nieuwsbrief&utm_medium=email Provincie Limburg - Predicaat Koninklijk voor 100-jarig Veldeke Limburg]</ref> ;22 mei * ''Kóns en cultuur'': De Britse saxofonist [[Dick Parry]] ([[Pink Floyd]]) sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6397027/pink-floyd-saxofonist-dick-parry-op-83-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Pink Floyd-saxofonist Dick Parry op 83-jarige leeftijd overleden]</ref> ;17 mei * ''Afrika'': De [[WHO]] verklaort 'n recènte [[ebola]]-oetbraok in [[Congo-Kinshasa]] en [[Oeganda]] tot 'n internationaal noedsituatie.<ref>[https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern WHO - Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern]</ref> ;16 mei * ''Oes-Afrika'': Félicien Kabuga, dae verantwoordelik waert gehoute veur 't mede-aansjtichte van de [[Rwandese Genocide|genocide op Tutsi's en gematigde Hutu's]] in [[Rwanda]], sjtörf op 91-jäörige laeftied in e krankehoes in [[Den Haag]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2614598-verdachte-rwandese-genocide-felicien-kabuga-overleden-in-den-haag NOS - Verdachte Rwandese genocide Félicien Kabuga overleden in Den Haag]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Hamas]]-leider Izz al-Din al-Haddad waert doedgemaak bie 'ne Israelische lóchaanval op de [[Gazasjtrook]]. Volges [[Israel]] waor hae eine van de lètste laevende hoege commandante dae verantwoordelik waor veur de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2026)|de terreuraanvalle op 7 oktober 2023]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2614542-hamas-leider-gedood-volgens-israel-verantwoordelijk-voor-7-oktober NOS - Hamas-leider gedood, volgens Israël verantwoordelijk voor 7 oktober]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Zangeres [[DARA]] wintj veur [[Bulgarieë]] 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje ''[[Bangaranga]]''. 't Is d'n ierste kier det dit landj de wins pak. Dees editie is ómsjtrejje door 't mitdoon van Israël.<ref>[https://www.nu.nl/songfestival/6396062/bulgarije-wint-voor-het-eerst-eurovisie-songfestival-israel-wordt-tweede.html Nu.nl - Bulgarije wint voor het eerst Eurovisie Songfestival, Israël wordt tweede]</ref> ;15 mei * ''Nederlandj'': De Nederlandse tv- en radioprizzentator [[Bas Westerweel]] sjtörf op 62-jäörige laeftied aan hartprobleme.<ref>[https://nos.nl/artikel/2614531-presentator-bas-westerweel-op-62-jarige-leeftijd-overleden NOS.nl - Presentator Bas Westerweel op 62-jarige leeftijd overleden]</ref> ;8 mei * ''Nederlandj'': De Nederlandse essayis en óngerzeuksjournalis [[Karin Spaink]] begeit op 68-jäörige laeftied [[euthanasie]]; ze had saer jaore las van [[multiple sclerose]].<ref>[https://www.spaink.net/2026/05/08/exit-spaink/ Spaink.net - Exit Spaink]</ref> * ''Sjport'': [[PSV]] weurt veur 't iers kampioen van de [[Ieredevisie (damesvoetbal)|Ieredevisie veur vrouwluuj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2613641-dubbel-feest-in-eindhoven-ook-psv-vrouwen-kronen-zich-tot-landskampioen NOS.nl - Dubbel feest in Eindhoven: ook PSV-vrouwen kronen zich tot landskampioen]</ref> ;7 mei * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': Rapper [[Ali B]] weurt in hoeger beroop tot drei jaor gevangenis veroerdeild veur versjillende zededelikte. Hae weurt noe ouch sjöljig bevónge aan verkrachting van [[Ellen ten Damme]], wo hae iejer van waor vriegesjpraoke.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6394885/ali-b-krijgt-zwaardere-straf-in-hoger-beroep-drie-jaar-cel-voor-twee-verkrachtingen.html Nu.nl - Ali B krijgt zwaardere straf in hoger beroep: drie jaar cel voor twee verkrachtingen]</ref> ;6 mei * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse zakeman [[Ted Turner]], oprichter van [[CNN]], sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2026/05/06/us/ted-turner-death CNN.com - CNN founder Ted Turner, a pioneer of cable TV news, dies at 87]</ref> ;5 mei * ''Belsj Limburg'': De pelitie veurt door de ganse provincie hoeszeukinge oet bie luuj oet de krimmeneel Sahin-femilie. Hiebie weurt e groet aantal waopes, auto's en väöl contant geld in besjlaag genome.<ref>[https://www.hbvl.be/regio/limburg/beringen/kalasjnikov-en-andere-wapens-gevonden-bij-groot-onderzoek-naar-turkse-maffia-18-arrestaties/151219938.html Het Belang van Limburg - Kalasjnikov en andere wapens gevonden bij groot onderzoek naar Turkse maffia: 18 arrestaties]</ref> * ''Belsj'': De Belzje prizzentator [[Hans Otten]] sjtörf op 55-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/media-en-cultuur/radio-en-tv-presentator-hans-otten-55-overleden/151115387.html De Standaard - Radio- en tv-presentator Hans Otten (55) overleden]</ref> ;1 mei * ''Economie, Oes-Europa'': Oekraïense [[drone]]s rake opnuuj de aolie[[raffinaderie]] in de [[Róslandj|Róssische]] sjtad [[Toeapse]] aan de [[Zjwarte Zie]]. De lètste maonde woorte ouch anger militair en industrieel doelwitte in Róslandj besjtook. De aanvalle valle same mit de [[Irankreeg (2026)|oorlog in 't Midde-Oeste]]. Oekraïne probeert hiemit de Róssische aoliesector en veural de export van geraffineerde [[produk]]te te versjture noe ouch de handel bie de [[Sjtraot van Hormoez]] door de Iraanse en Amerikaanse blokkade versjtuurd is.<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5596881/oekraine-slaat-terug-met-aanvallen-op-russische-oliesector-wil RTL - Oekraïne slaat terug met aanvallen op Russische oliesector: 'Daar raken waar het pijn doet' ]</ref> ===april=== ;30 april * ''Kóns en cultuur, Noord-Europa'': in 't oeste van [[Noorwege]] waere ca. 3000 [[munt]]e gevónje oet de tied van de [[Vikinge]]. Bezónjer is de gruutde van de vónds in combinatie mit de zier goje sjtaat woe-in de munte verkiere.<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5596275/grootste-muntentvondst-vikingtijd-noorwegen RTL - Grootste Vikingschat ooit gevonden in Noorwegen: 'Uitzonderlijk']</ref> ;25 april * ''Politiek, Wes-Afrika'': jihadiste en [[toeareg]]rebelle oet 't noorde van [[Mali]] äöpene de aanval op de pro-Róssische [[junta]] en 't Róssische Afrikakorps. Versjillende regio's en sjtaej valle in henj van de milities. In de regio waert al decennia gevochte tösje regeringstroepe, Toearegseparatiste en jihadiste van aan [[Al-Qaeda]] gelieerde groeperinge. 't Vertrek van 't Frans leger oet Mali saer de [[coup]] van [[2022]], de kóms van [[IS]] en Róssische milities make 't conflik complexer.<ref>[https://nos.nl/artikel/2612498-rebellengroepen-bundelen-krachten-om-junta-in-mali-omver-te-werpen NOS - Rebellengroepen bundelen krachten om junta in Mali omver te werpen]</ref> ;23 april * ''Economie, Europa algemein'': [[Oekraïne]] krieg definitief de [[Europese Unie|EU]]-liening van 90 miljard euro naodat [[Hongarieë]] nao de wins van [[Viktor Orbán|Orbán]] ziene taegesjtander [[Peter Magyar]] de blokkade op die liening haet opgehöf.<ref>[https://nos.nl/artikel/2611694-hongarije-trekt-blokkade-definitief-in-oekraine-krijgt-miljardenlening-van-eu NOS - Hongarije trekt blokkade definitief in: Oekraïne krijgt miljardenlening van EU]</ref> ;19 april * ''Sjport'': [[Paula Blasi]] wint de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Remco Evenepoel]] wint bie de mansluuj.<ref>Live-oetzending [[NPO1]]</ref> * ''Sjport'': [[AZ]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] door mit 5-1 te winne van [[N.E.C.]]<ref>[ Live-oetzenjing NOS [[Langs de Lijn]].</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': de pro-Róssische aad-prizzedent Roemen Radev wèntj mit zien centrumlinkse partie Progressief Bulgarieje de [[Bulgarije|Bulgaarse]] [[parlement]]sverkezinge mit 'n relatieve mierderheid van ca. 44 procent. De opkóms loog net ónger de 50 procent van de sjtömgerechtigde.<ref>[https://nos.nl/artikel/2611173-meerderheid-lonkt-voor-bulgaarse-verkiezingswinnaar-radev NOS - Meerderheid lonkt voor Bulgaarse verkiezingswinnaar Radev]</ref> ;16 april * ''Economie, Nederlands Limburg'': [[VDL NedCar]] en 't [[Oekraïne|Oekraïense]] bedrief Greentech Harvest gaon langeaafsjtands[[drone]]s boewe in de VDL-fabriek in [[Bor]].<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3145205/oekraiens-bedrijf-bouwt-in-born-aanvals-en-verkenningsdrones L1 - Oekraïens bedrijf bouwt in Born aanvals- en verkenningsdrones]</ref> ;14 april * ''Kóns en cultuur, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': De [[Ierlandj|Ierse]] zengeres [[Moya Brennan]], waereldwied bekindj van 't nómmer ''Theme from Harry's Game'' oet 1983, sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2610398-clannad-zangeres-moya-brennan-73-overleden NOS - Clannad-zangeres Moya Brennan (73) overleden]</ref> ;12 april * ''Midde-Europa'': De parlemèntsverkezinge in [[Hóngarieë]] waere mit groete euvermach gewonne door de partie [[Tisza]] van [[Peter Magyar]]. Hiemit kump nao 16 jaor 'n èndj aan 't bewindj van [[Viktor Orbán]] en zien partie [[Fidesz]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6392322/historische-avond-in-hongarije-oppositieleider-magyar-neemt-macht-van-orban-over.html Nu.nl - Historische avond in Hongarije: oppositieleider Magyar neemt macht van Orbán over]</ref> * ''Sjport'': De Belsj [[Wout Van Aert]] vintj veur 't iers [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj. De Duutsje [[Franziska Koch]] wintj bie de vrouwluuj<ref>Live-oetzending [[NPO]] 1.</ref> * ''Sjport'': De [[marathon van Rotterdam]] weurt bie de mansluuj gewonne door d'n Ethiopiër [[Guye Idemo Adola]] (in 2:03:53), en bie de vrouwluuj door zien landjgenoet [[Mekides Shimeles]] (in e parcoursrecord van 2:18:55).<ref>[https://nos.nl/artikel/2610126-shimeles-pakt-parcoursrecord-in-rotterdam-abdi-moet-zege-aan-adola-laten NOS.nl - Shimeles pakt parcoursrecord in Rotterdam, Abdi moet zege aan Adola laten]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[India]]se [[Bollywood]]-zangeres [[Asha Bhosle]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6392310/legendarische-bollywood-zangeres-asha-bhosle-92-overleden.html Nu.nl - Legendarische Bollywood-zangeres Asha Bhosle (92) overleden]</ref> ;11 april * ''Midde-oeste'': In [[Islamabad]] ([[Pakistan]]) vèntj 'n euverlèk plaats tösje [[Iran]] en de [[Vereinigde Sjtaote]]. 't Is veur 't iers saer de Iraanse revolutie van 1979 det de twie lenj op zoe hoeg niveau mitein kalle.<ref>[https://edition.cnn.com/2026/04/11/world/live-news/iran-us-war-talks CNN.com - US-Iran talks last into the early morning hours in Pakistan]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse talkshowgasvrouw [[Sonja Barend]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bnnvara.nl/artikelen/sonja-barend-1940-2026 BNNVARA - Sonja Barend (1940 - 2026)]</ref> ;9 april * ''Oes-Afrika, Natuur & milieu, weitesjap'': veur 't iersj höbbe weitesjappersj 'n permanente breuk en e conflik binne 'ne groep [[chimpansee]]s gedocumenteerd. 't Geit óm de Ngogo-chimpansees in 't weste van [[Oeganda]]. Oerzaak van 't conflik is 'n verangering in de hiërarchie wie drie menkes doedginge.<ref>[https://www.nu.nl/opmerkelijk/6391882/grootste-groep-chimpansees-ter-wereld-ruziet-en-splitst-op-extreem-zeldzaam.html Nu.nl - Grootste groep chimpansees ter wereld ruziet en splitst op: 'Extreem zeldzaam']</ref> * ''Natuur & milieu'': de keizers[[pinguïn]] kump op de lies van bedreigde deersaorte door [[klimaatopwerming|klimaatverangering]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2609751-keizerspinguin-door-klimaatverandering-op-lijst-bedreigde-diersoorten NOS - Keizerspinguïn door klimaatverandering op lijst bedreigde diersoorten]</ref> ;8 april * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen [[hiphop]]-dj [[Afrika Bambaataa]] sjtörf op 68-jäörige laeftied aan de [[prostaatkanker]].<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/04/10/pionier-van-de-hiphop-afrika-bambaataa-overleden/ VRT.nl - Hiphoppionier Afrika Bambaataa (68) overleden: "Zijn stempel op de hiphop is onmiskenbaar"]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Curaçaose film- en theatermaeker [[Norman de Palm]] sjtörf op 78-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Parkinson]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2609576-theatermaker-norman-de-palm-overleden-grondlegger-van-curacaose-film-en-theater NOS.nl - Theatermaker Norman de Palm overleden, grondlegger van Curaçaose film en theater]</ref> ;7 april * ''Sjport'': De Roemeense voetbaltraineur [[Mircea Lucescu]], bis veur 'n waek nog traineur van 't [[Roemeens hierevoetbalèlftal|Roemeens voetbalteam]], sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.frf.ro/nationale/masculin/echipa-nationala/doliu-in-fotbalul-romanesc-s-a-stins-mircea-lucescu/ FRF - Doliu în fotbalul românesc: S-a stins Mircea Lucescu]</ref> ;5 april * ''Sjport'': De [[Runde vaan Vlaondere|Runj van Vlaandere]] weurt bie de mansluuj gewonne door [[Tadej Pogačar]], en bie de vrouwluuj door [[Demi Vollering]]. * ''Sjport'': [[PSV]] weurt veur de driede kier achterein [[Ieredevisie 2025/26 (hierevoetbal)|kampión hierevoetbal]] daor punteverlees van [[Feyenoord]].<ref>[https://eredivisie.nl/nieuws/psv-snelste-kampioen-ooit-in-de-vriendenloterij-eredivisie/ Eredivisie.nl - PSV vroegste landskampioen ooit!]</ref> ;2 april * ''Nederlandj, Oes-Europa, Kóns en cultuur'': De helm van Cotofenesti en twie anger [[Daciërs|Dacische]] goudsjatte, die veurig jaor oet 't [[Drents Museum]] waore geruif, waere trökgebrach.<ref>[https://nos.nl/artikel/2608795-roemeense-gouden-helm-en-twee-armbanden-terug-na-deal-met-verdachten NOS.nl - Roemeense gouden helm en twee armbanden terug na deal met verdachten]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In [[Amerika (dörp)|Amerika]] weurt 'n illegaal sjlechterie opgerold.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3137096/illegale-slachterij-ontdekt-in-america-slachtafval-lag-verspreid-over-terrein L1 - Illegale slachterij ontdekt in America: slachtafval lag verspreid over terrein]</ref> * ''Weitesjap, Kóns en cultuur, Naord-Amerika'': Arsjeologe make de vónds bekèndj van versjillende [[Indiaone|Indiaanse]] [[dóbbelsjtein]]. Sommige zeen 12.000 jaor aud, vaeroet de audste die me nag gevónge haet.<ref>[https://www.cambridge.org/core/journals/american-antiquity/article/probability-in-the-pleistocene-origins-and-antiquity-of-native-american-dice-games-of-chance-and-gambling/E38C7B1F4CE7F417D8EFAC5AFEEF20A2 Cambridge University Press - Probability in the Pleistocene: Origins and Antiquity of Native American Dice, Games of Chance, and Gambling]</ref> * ''Weitesjap, Naord-Europa'': In [[Kopenhage]] weurt de vónds bekèndj gemaak van 't vrak van de ''Dannebroge'', 'n oorlogssjeep wat in 1801 in de kreeg mit de Britte gezonke is.<ref>[https://www.vikingeskibsmuseet.dk/om-museet/nyheder-og-presse/pressemeddelelser/225-aar-efter-vikingeskibsmuseet-og-byhavn-finder-flagskib-fra-slaget-paa-reden-2-april-1801 Vikingeskibsmuseet - 225 år efter Slaget på Reden 2. april 1801: ”Vi har fundet Dannebroge og rester af dem, der ikke kom i land efter slaget.” ]</ref> ;1 april * ''Weitesjap, Vereinigde Sjtaote'': De [[Artemis II]]-missie weurt gelanceerd vanaaf 't [[Kennedy Space Center]]. Ze weurt ómsjreve es de ierste bemande misse nao de [[Maon]] saer 1972, al gaon de astronaute neet op de Maon lanje.<ref>[https://www.nasa.gov/news-release/nasa-sets-coverage-for-first-artemis-crewed-mission-around-moon/ NASA - NASA Sets Coverage for First Artemis Crewed Mission Around Moon]</ref> * ''Weitesjap'': E 500 miljón jaor auwd fossiel oet [[Mexico]] krieg de naam ''[[Megachelicerax cousteaui]]'' en weurt besjreve es d'n ierste van de [[Chelicerata]], 'n óngerriek van de [[Gelidpoetige]] wo ónger mie [[Spinne]] en [[sjorpioene|Sjorpión]]ne bie hure.<ref>[https://www.nature.com/articles/s41586-026-10284-2 Nature - A chelicera-bearing arthropod reveals the Cambrian origin of chelicerates]</ref> ===miert=== ;30 miert * ''Politiek, Midde-Oeste'': 't [[Israel]]isch [[parlement]] nump 'n wèt aan die de [[doedsjtraof]] meugelik maak veur luuj die veroerdeild zint veur moord met e [[terrorisme|terroristisch motief]].<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6390918/israel-neemt-nieuwe-wet-aan-palestijnen-kunnen-doodstraf-krijgen-voor-terrorisme.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Israël neemt nieuwe wet aan: Palestijnen kunnen doodstraf krijgen voor terrorisme]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Suriname|Surinaamse]] politicus [[Chan Santokhi]], van 2020 tot 2025 presidentj van 't landj, sjtörf op 67-jäörige laeftied.<ref>[https://www.starnieuws.com/index.php/welcome/index/nieuwsitem/91274 Starnieuws - Ex-president tevens VHP-voorzitter Santokhi overleden]</ref> ;26 miert * ''Nederlands Limburg'': Nao gelieke sjtandj bie de gemeinteraodsverkezinge van 18 miert weurt in [[Remunj]] geloot óm 'ne reszaetel tössen 't [[CDA]] en de [[PvdD]]. De litste partie wintj de loting en kump hie zo veur 't eers in de raod.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3132430/bizarre-ontknoping-partij-voor-de-dieren-wint-loting-en-krijgt-toch-zetel-in-raad-roermond L1 - Bizarre ontknoping: Partij voor de Dieren wint loting en krijgt toch zetel in raad Roermond]</ref> * ''Nederlandj'': De politieke partieje [[PvdA]] en [[GroenLinks]], die in e fusieperces zitte, make bekèndj det hunne nuje naam [[Progressief Nederland]] (PRO) weurt.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6390323/groenlinks-pvda-gaat-verder-als-progressief-nederland-pro.html Nu.nl - GroenLinks-PvdA gaat verder als Progressief Nederland (PRO)]</ref> ;25 miert * ''Nederlands Limburg, Weitesjap'': Oonder de [[Petrus-en-Pauluskèrk (Wolder)|Petrus-en-Pauluskèrk]] in [[Wolder]] weurt e gereemsel gevoonde wat mèt groete woersjijnelekheid aon de Franse musketier [[Charles de Batz de Castelmore d'Artagnan]] kin weure touwgesjreve.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/3130751/spectaculaire-vondst-in-maastrichtse-kerk-alles-wijst-op-skelet-van-wereldberoemde-dartagnan L1 - Spectaculaire vondst in Maastrichtse kerk: 'Alles wijst op skelet van wereldberoemde d'Artagnan']</ref> ;24 miert * ''Weitesjap'': 't Lök weitesjappers van 't [[CERN]] veur 't iers óm [[antimaterie]] te verveure zónger 't zich te laote vernetige.<ref>[https://home.cern/news/press-release/experiments/base-experiment-cern-succeeds-transporting-antimatter CERN - BASE experiment at CERN succeeds in transporting antimatter]</ref> ;23 miert * ''Frankriek'': De Franse politicus [[Lionel Jospin]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2026/03/23/lionel-jospin-socialiste-au-destin-foudroye-est-mort_6673872_3382.html Le Monde - Lionel Jospin, socialiste au destin foudroyé, est mort]</ref> ;21 miert * ''Kóns en cultuur'': [[K-pop]]gróp [[BTS]] hilt e groet comebackkonzèr in [[Seoul]]. De gróp is veer jaor inactief gewaes ómdet de leje in deens móste.<ref>[https://nos.nl/artikel/2607179-bekendste-k-popgroep-ter-wereld-bts-maakt-mega-comeback-na-afronden-dienstplicht NOS.nl - Bekendste K-popgroep ter wereld BTS maakt mega-comeback na afronden dienstplicht]</ref> ;20 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[Chuck Norris]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6389900/acteur-en-actieheld-chuck-norris-op-86-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Acteur en actieheld Chuck Norris op 86-jarige leeftijd overleden]</ref> ;17 miert * ''Sjport'': De finale van de [[Africa Cup]] in jannewarie, in ierste insjtantie gewonne door [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]], weurt in 'n reglementair 3-0 euverwinning veur [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] ómgezat.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6389574/marokko-alsnog-uitgeroepen-tot-afrika-cup-winnaar-senegal-moet-titel-inleveren.html Nu.nl - Marokko alsnog uitgeroepen tot Afrika Cup-winnaar, Senegal moet titel inleveren]</ref> ;16 miert * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie 'ne [[Pakistan|Pakistaanse]] lóchaanval op e aafkickcentrum in de [[Afghanistan|Afghaanse]] huidsjtad [[Kaboel]] valle zeker mie es 100 doeje. Volges 't Afghaans gezóndheidsministerie zint 't mie es 400.<ref>[https://nos.nl/artikel/2606635-mogelijk-honderden-doden-bij-pakistaanse-aanval-op-ziekenhuis-in-kabul NOS - Mogelijk honderden doden bij Pakistaanse aanval op ziekenhuis in Kabul]</ref> * ''Nederlandj'': op de [[Amsterdam]]se Zuidas vingk 'n explosie plaatsj in e pand woe e Amerikaans bedrief gevestig is. De aansjlaag waert opgeëis door 'n relatief nuuj [[sjiisme|sjiitische]] groepering die ierder dizze maond aansjlaeg haet gepleeg op joedse insjtellinge in de [[Randsjtad]] en op 't [[Belsj]].<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6389382/groep-achter-aanval-op-synagoge-en-joodse-school-eist-ook-explosie-zuidas-op.html Nu.nl - Groep achter aanval op synagoge en Joodse school eist ook explosie Zuidas op]</ref> ;15 miert * ''Kóns en cultuur'': De 98e [[Academy Awards]] waere gehauwe. ''[[One battle after another]]'' wintj de pries veur bèste film, [[Michael B. Jordan]] dae veur bèsten acteur en [[Jessie Buckley]] dae veur bèste actries. ;14 miert * ''Duutsjlandj'': D'n Duutsje filosoof [[Jürgen Habermas]] sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/feuilleton/juergen-habermas-im-alter-von-96-jahren-gestorben-accg-200633029.html Frankfurter Allgemeine - Jürgen Habermas im Alter von 96 Jahren gestorben]</ref> * ''Belsj Limburg'': Bie 'nen brandj in [[Neël-bie-As]] kómme twie kènjer van 6 en 8 óm.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6389276/twee-kinderen-van-6-en-8-omgekomen-bij-brand-in-chalet-in-belgisch-limburg.html Nu.nl - Twee kinderen van 6 en 8 omgekomen bij brand in chalet in Belgisch-Limburg]</ref> * ''Sjport'': Frankriek wintj 't [[Six Nations Championship]] door mit 48-46 van Èngelandj te winne. ;8 miert * ''Sjport'': India wintj 't kampiónsjap [[Twenty20]]-[[cricket]] bie de manluuj door Nuuj-Zielandj mit 96 runs te versjlaon. * ''Belsj'': de [[synagoog]] van [[Luuk]] is doelwit van 'n explosie. Bie de aansjlaag valle gein gewónje, meh waal geuf 't materieel sja. Meugelik geit 't óm 'ne [[antisemitisme|antisemititsche]] daad.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/03/09/explosie-aan-synagoge-in-luik-geen-gewonden/ VRT - Explosie aan synagoge in Luik is "duidelijk antisemitische aanslag", zegt minister Quintin]</ref> * ''Midde-Oeste'': Ayatolla [[Mojtaba Khamenei]], zoon van de geliquideerden Ali Khamenei, weurt tot opperste leisman van [[Iran]] oetgerope. ;6 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse prizzentator [[Jan Lenferink]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2605258-rur-presentator-jan-lenferink-overleden-founding-father-van-de-talkshow-op-tv NOS.nl - RUR-presentator Jan Lenferink overleden, 'founding father van de talkshow op tv']</ref> ;5 miert * ''Weitesjap'': Op 't [[Vogelkop]]-sjiereilandj van westelik [[Nui-Guinee|Nuuj-Guinea]] waere twie [[buuldere]] óntdèk die veurhaer [[lazarustaxon|elein es fossiele bekèndj waore]]: de [[possums|possum]] ''[[Dactylonax kambuayai]]'' en de [[buulmoes]] ''[[Tous ayamaruensis]]''.<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2026/mar/05/marsupials-discovered-new-guinea The Guardian - Marsupials previously thought extinct for millennia discovered in New Guinea]</ref> ===fibberwarie=== ;28 fibberwarie * ''Midde-Oeste'': [[Israël]] en de [[Vereinigde Sjtaote]] valle [[Iran]] aan. Ónger mie ayatollah [[Ali Khamenei]] weurt bie dees aanvel ómgebrach. * ''Sjport'': [[Omloop Het Nieuwsblad]] weurt bie de mansluuj gewonne door [[Mathieu van der Poel]], en bie de vrouwluuj door [[Demi Vollering]].<ref>Livestream [[NOS]]</ref> ;27 fibberwarie * ''Zuud-Azië'': [[Pakistan]] verklaort 't [[Taliban]]-rezjiem in [[Afghanistan]] de kreeg.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/czx4pq9xe6rt BBC.com - Pakistan strikes Afghanistan as PM says forces ready to 'crush' Taliban]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse zenger en leedjessjriever [[Neil Sedaka]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2604306-zanger-en-songwriter-neil-sedaka-86-overleden NOS.nl - Zanger en songwriter Neil Sedaka (86) overleden]</ref> ;26 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': In de Amerikaanse [[Congresbibliotheek]] weurt 'n rol van de [[verlore film]] ''[[Gugusse et l'automate]]'' trökgevónge. De Franse film van róndj 1897 gilt es d'n ierste [[sciencefiction]]film.<ref>[https://blogs.loc.gov/loc/2026/02/lost-19th-century-film-by-melies-discovered-at-the-library/ Lost 19th century film by Méliès discovered at the Library]</ref> ;23 fibberwarie * ''Politiek, Nederlandj'' 't [[Kabinet-Jetten]] waert beëidig.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603685-kabinet-jetten-officieel-beedigd-en-kan-aan-de-slag NOS - Kabinet-Jetten officieel beëdigd en kan aan de slag]</ref> ;22 fibberwarie * ''Sjport'': De Olympische Wintersjpele 2026 in [[Turien]] waere aafgesjlaote. Noorwaege veurt mit 18 gouwe, 12 zilvere en 11 brónze medajes 't klassemènt aan. Nederlandj haolt mit 10 kier goud, 7 kier zilver en 3 kier bróns 'n historische driede plaats, 't Belsj pak gein medajes. * ''Kóns en cultuur, Zuud-Europa'': veur 't iers zin in de [[Basiliek (ièretitel)|basiliek]] in baevaartsplaats [[Assisi]] de knäök van de heilige [[Franciscus van Assisi|Franciscus]] te zeen.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603535-beenderen-sint-franciscus-voor-het-eerst-te-zien-in-assisi NOS - Beenderen Sint-Franciscus voor het eerst te zien in Assisi]</ref> * ''Noord-Amerika'': Nemesio Rubén Oseguera Cervantes, de leider van 't beröchte Jaliscokartel waert doedgemaak door 't [[Mexico|Mexicaanse]] leger en sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603611-leider-berucht-mexicaans-jaliscokartel-gedood-door-leger NOS - Leider berucht Mexicaans Jaliscokartel gedood door leger]</ref> ;21 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Centraal-Europa'': [[archeologie|Archeologe]] óntdekke in de [[Pole|Poolse]] regio [[Woiwodsjap Wes-Pommere|Wes-Pommere]] de reste van 'n [[middeliewe|middeliewse]] sjtad. Ze woed waarsjienlik gesjtich in de 13e of 14e iew, meh sjnel daonao al óm ónbekinde reie verlaote.<ref>[https://www.polskieradio.pl/400/7764/Artykul/3649939,mittelalterliche-stadt-stolzenberg-entdeckt Polskieradio.pl - Mittelalterliche Stadt Stolzenberg entdeckt]</ref> * ''Economie, Noord-Amerika'': de [[VS|Amerikaanse]] prizzedent [[Donald Trump]] verhoeg de importhöffinge weltwied van 10 nao 15%. Dit besjloet kump eine daag naodat 't Hoeggerechshof oerdeilde dat ierdere heffinge ónwettig zeen.<ref>[https://www.washingtonpost.com/business/2026/02/21/supreme-court-tariff-ruling/ Washington Post - Trump's tariff policy faces new era, new uncertainty for economy]</ref> * ''Sjport'': Op de Olympische Wintersjpele haolt de Noor [[Johannes Høsflot Klaebo]] de gouwe medaje in de 50 kilomaeter [[langlaufe]]. Hae weurt daomit d'n iersten Olympischen atleet dae zès kier goud op dezelfde Sjpele pak.<ref>[https://www.nu.nl/olympische-spelen/6386929/langlauffenomeen-klaebo-eerste-olympier-met-6-keer-goud-op-een-winterspelen.html Nu.nl - Langlauffenomeen Klaebo eerste olympiër met 6 keer goud op één Winterspelen]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse prizzentator [[Koos Postema]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6387000/presentator-koos-postema-93-overleden.html Nu.nl - Presentator Koos Postema (93) overleden]</ref> ;20 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Zuud-Europa'': De baovensten erm van 't kruus op de [[Kèrk vaan de Heilege Femilie (Barcelona)|Sagrada Familia]] in [[Barcelona]] weurt gemonteerd. Hiemit bereik de kirk nao 146 jaor boewe häör hoegste punt van 172,5 maeter.<ref>[https://sagradafamilia.org/-/una-creu-que-arriba-al-cel-de-barcelona?redirect=%2F Sagradafamilia.org - Una creu que arriba al cel de Barcelona]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud-Amerika'': op 't [[Galapagoseilen|Galapagoseilandj]] Floreana waert 'n óngersaort van de lokale reuze[[sjildpad]] oetgezat in 't wild. De bieste woete róndj [[1840]] oetgeroeid en kenne dankzie e succesvol fokprogram mit 'n genetisch vergeliekbaar saort, wat in [[2017]] begós, waere truukgebrach nao hun habitat.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/feb/20/floreana-giant-tortoise-reintroduced-to-galapagos-island-after-almost-200-years The Guardian - Floreana giant tortoise reintroduced to Galápagos island after almost 200 years]</ref> ;19 fibberwarie * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]ansen ex-presidentj [[Yoon Suk-Yeol]] weurt tot laeveslang gevangenissjtraof veroerdeild veur de poging tot sjtaotsgreep die 'r in 2024 deeg.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603087-levenslang-voor-zuid-koreaanse-ex-president-yoon-voor-poging-staatsgreep NOS.nl - Levenslang voor Zuid-Koreaanse ex-president Yoon voor poging staatsgreep]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': [[Andrew Mountbatten-Windsor]], veurhaer bekèndj es 'prins Andrew', weurt gearresteerd in verbandj mit zien betrokkeheid bie [[Jeffrey Epstein]].<ref>[https://www.bbc.com/news/live/c70kjr9wjw0t BBC News - Andrew arrested on suspicion of misconduct in public office as King says 'law must take its course']</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen operazenger [[José van Dam]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/media-en-cultuur/belgische-operaster-jose-van-dam-is-overleden/134113027.html De Standaard - Belgische operaster José van Dam is overleden]</ref> ;18 fibberwarie * ''Sjport, Nederlandj'': De Nederlandse sjaker [[Jan Timman]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2603096-nederlandse-schaakgrootmeester-jan-timman-74-overleden NOS.nl - Nederlandse schaakgrootmeester Jan Timman (74) overleden]</ref> ;17 fibberwarie * ''Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse geiselike en börgerrechteactivis [[Jesse Jackson]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6386382/bekende-dominee-en-burgerrechtenactivist-jesse-jackson-84-overleden.html Nu.nl - Bekende dominee en burgerrechtenactivist Jesse Jackson (84) overleden]</ref> ;15 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaansen acteur [[Robert Duvall]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6386324/the-godfather-acteur-robert-duvall-op-95-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - The Godfather-acteur Robert Duvall op 95-jarige leeftijd overleden]</ref> ;14 fibberwarie * ''Sjport, Zuud-Amerika'': De Braziliaanse skiër [[Lucas Pinheiro Braathen]] haolt de gouwe medaje in de reuzesjlalom. Hae is d'n iersten atleet dae veur e tropisch landj 'n medaje op de Wintersjpele pak. ;12 fibberwarie * ''Politiek, Belsj'': 't [[Brussels Hoofsjtaejelik Gewes|Brussels Gewes]] krieg nao 614 daag 'n regering, die geit besjtaon oet [[MR]],[[PS]], [[Les Engagés]], [[Groen]], [[Anders]], [[Vooruit]] en [[CD&V]].<ref>[https://www.standaard.be/politiek/brussel-heeft-na-614-dagen-een-regering-mr-leden-verzamelen-voor-toetredingscongres/35089272.html De Standaard - Brussel heeft na 614 dagen een regering, MR-leden verzamelen voor toetredingscongres]</ref> ;11 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse sjriever [[Cees Nooteboom]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6385720/schrijver-cees-nooteboom-92-overleden.html Nu.nl - Schrijver Cees Nooteboom (92) overleden]</ref> ;6 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': [[theologie|theoloog]] en kerkhistoricus [[Peter Nissen]] sjtörf op 68-jäörige laeftied.<ref>[https://www.kn.nl/in-memoriam/peter-nissen-1957-2026-ging-zijn-eigen-weg-met-god-en-zijn-pen-als-trouwe-metgezellen/ KN - Peter Nissen (1957-2026) ging zijn eigen weg, met God en zijn pen als trouwe metgezellen]</ref> * ''Oes-Europa'': in de [[Róslandj|Róssische]] huidsjtad [[Moskou]] weurt Vladimir Alexeyev, 'ne hoege generaal, naergesjote. Hae raak daobie ernstig gewóndj.<ref>[https://www.themoscowtimes.com/2026/02/06/russian-general-hospitalized-after-attempted-assassination-in-moscow-a91877 The Moscow Times - Russian General Hospitalized After Attempted Assassination in Moscow]</ref> ;5 fibberwarie * ''Zuud- en Centraal-Azië'': in de [[Pakistan|Pakistaanse]] deilsjtaot [[Beloetsjistan]] zin regeringstroepe sjlaags geraak mit separatiste. Daobie valle zeker teentalle doeje, wiewaal precieze ciefers óntbraeke. De separatiste zien etnische [[Beloetsji]], veule zich neet verwant mit Pakistan en sjtraeve nao 'ne ónaafhankelike sjtaot.<ref>[https://tribune.com.pk/story/2590898/security-forces-conclude-operations-after-terrorist-attacks-in-balochistan The Express Tribune - Security forces conclude operations after terrorist attacks in Balochistan]</ref> ;4 fibberwarie * ''Wes-Afrika'': gewaopende manne vermoorde zeker 160 luuj bie 'ne aanval op twie dörper in de [[Nigeria]]anse deilsjtaat Kwara. 't Zouw gaon óm 't werk van 'n jihadistische groepering die gelieerd is aan 'ne lokale tak van [[IS]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2026/feb/04/gunmen-west-nigeria-attack-red-cross The Guardian - Gunmen kill more than 160 people in attacks on two west Nigeria villages]</ref> ===jannewarie=== ;30 jannewarie * ''Economie, Zuud-Amerika'': waarnömmend [[Venezuela]]ans prizzedent Delcy Rodríguez óngerteikent 'n [[wèt]] woemit de [[aerdaolje|aolie]]sector waert aopgesjteld veur privatisering. Dit besjloet kump nao de gevangenömming van Maduro door de [[VS]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2600225-waarnemend-president-venezuela-tekent-wet-die-oliesector-openstelt-voor-privatisering NOS - Waarnemend president Venezuela tekent wet die oliesector openstelt voor privatisering]</ref> * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De [[Canada|Canadese]] actrice Catherine O'Hara, bekindj veur häör rol es de moder van personage Kevin McCallister in de iersjte twie ''[[Home Alone]]''-films, sjörf op 71-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6384402/actrice-en-home-alone-moeder-catherine-ohara-op-71-jarige-leeftijd-overleden.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Actrice en Home Alone-moeder Catherine O'Hara op 71-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse rockband [[Golden Earring]] geuf in de Rotterdamse konzèrzaol [[Ahoy']] zie lèste konzèr oets. De band waor door de krenkde en doed van gitaris [[George Kooyman]] gedwónge veur te sjtoppe.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6384114/golden-earring-neemt-met-brok-in-keel-afscheid-this-is-our-last-goodbye.html Nu.nl - Golden Earring neemt met brok in keel afscheid: 'This is our last goodbye']</ref> ;28 jannewarie * ''Economie, natuur & milieu, Midde-Afrika'': mie es 400 luuj kómme óm 't laeve bie de insjtorting van 'n [[mien]] in 't oeste van de [[Democratische Republiek Kongo]]. Inkel luuj rake gewóndj. De ramp is 't gevolg van 'n aerdversjuving. De mien is in henj van rebellebeweging M23. Lokaal luuj grave nao bezónger [[erts]]e wie [[coltan]], wat gebroek waert bie de [[produktie]] van bieveurbeeld [[hendie|smartphones]].<ref>[https://www.lavanguardia.com/internacional/20260203/11456519/suben-mas-400-muertos-derrumbe-mina-coltan-congo.html La Vanguardia - Suben a más de 400 los muertos por el derrumbe de una mina de coltán en el Congo]</ref> ;27 jannewarie * ''Politiek, Nederlandj'': de formerende partieje [[CDA]], [[D66]] en [[VVD]] zin 't eins euver e coalitieakkoord.<ref>[https://www.limburger.nl/binnenland/d66-vvd-en-cda-zijn-het-eens-op-hoofdlijnen/127020425.html De Limburger - D66, VVD en CDA zijn het eens op hoofdlijnen]</ref> * ''Economie, Zuud- en Centraal-Azië, Europa algemein'': de [[EU]] en [[India]] sjlete e vriehandelsakkoord, woedoor e groet gedeilte van de [[heffing]]e op [[produkt]]e in dees vriehandelszone zal verdwiene.<ref>[https://nos.nl/artikel/2599846-vrijhandelsakkoord-tussen-eu-en-india-na-decennia-onderhandelen NOS - Vrijhandelsakkoord tussen EU en India na decennia onderhandelen]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud-Europa'': inne [[Italië|Italiaanse]] sjtad Niscemi op [[Sicilië]] waere óngeveer doezend luuj geëvacueerd vanwege 'n aerdversjuving.<ref>[https://nos.nl/video/2599849-huizen-in-de-diepte-gestort-na-aardverschuiving-op-sicilie NOS - Huizen in de diepte gestort na aardverschuiving op Sicilië]</ref> ;25 jannewarie * ''Nederland(s Limburg), Kóns en cultuur'': [[Lex Uiting]] en [[Frans Pollux]] gaeve e konzaer in de [[Ziggo Dome]] in [[Amsterdam]]. 't Weurt 't groetste Limburgstalig konzaer oets boete Limburg gegaeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2599625-duizenden-limburgers-in-amsterdam-voor-grootste-dialectpopconcert-ooit NOS.nl - Duizenden Limburgers in Amsterdam voor 'grootste dialectpopconcert ooit']</ref> ;23 jannewarie * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse videokónstenaer [[Micha Klein]] sjtörf op 61-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2599559-micha-klein-61-pionier-van-de-computerkunst-overleden NOS.nl - Micha Klein (61), pionier van de computerkunst, overleden]</ref> ;20 jannewarie * ''Nederlandj'': Zeve leje van de [[PVV]]-Twiede Kamerfractie ónger aanveuring van [[Gidi Markuszower]] sjpliete zich aaf oet ónvrei euver de koers dae [[Geert Wilders]] veurt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2598974-opstand-tegen-wilders-zeven-pvv-ers-beginnen-eigen-fractie NOS.nl - Opstand tegen Wilders: zeven PVV'ers beginnen eigen fractie]</ref> ;19 jannewarie * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': de [[Italië|Italiaanse]] mode-óntwerper [[Valentino Garavani|Valentino]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2598879-italiaanse-keizer-van-de-mode-valentino-93-overleden Italiaanse 'keizer van de mode' Valentino (93) overleden NOS - Italiaanse 'keizer van de mode' Valentino (93) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Italiaanse arsjeologe make de vónds bekèndj van 'n [[basiliek]] in [[Fano]] die aan [[Vitruvius]] kan waere toegesjreve.<ref>[https://www.reuters.com/science/italy-uncovers-basilica-designed-by-vitruvius-father-architecture-2026-01-19/ Reuters - Italy uncovers basilica designed by Vitruvius, the 'father of architecture']</ref> ;18 jannewarie * ''Zuud-Europa'': bie e trein-óngelök in 't [[Sjpanje|Sjpaanse]] Adamuz, kórtbie [[Córdoba]], valle 41 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2598935-dodental-treinramp-spanje-naar-41-zoeken-naar-slachtoffers-in-wagons-gaat-door NOS - Dodental treinramp Spanje naar 41, zoeken naar slachtoffers in wagons gaat door]</ref> * ''Sjport, Afrika algemein'': [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]] wintj d'n [[Africa Cup (manslui)|Africa Cup]] door nao verlènging mit 1-0 van [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] te winne.<ref>Live-oetzenjing Ziggo Sport</ref> ;13 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': 'ne Man oet [[Herte]] kump veur de rechter veur 't misbroek van mie es 150 minderjaorige maedjes. Hae deeg dit via e zelfóntwikkeld sjpeel.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6382466/limburger-vast-voor-online-misbruik-van-150-minderjarigen-via-zelfgemaakt-spel.html Nu.nl - Limburger vast voor online misbruik van 150 minderjarigen via zelfgemaakt spel]</ref> ;12 jannewarie * ''Nederlandj'': De Nederlandse prezentator, klimaatóntkènner en coronascepticus [[Robert Jensen]] sjtörf op 52-jäörige laeftied aan 'nen hertaanval.<ref>[https://www.nu.nl/media/6382706/presentator-robert-jensen-52-overleden.html Nu.nl - Presentator Robert Jensen (52) overleden]</ref> ;11 jannewarie * ''Midde-Oeste, economie, politiek'': miensjerechteorganisatie HRANA meld dat bie groetsjalige proteste taege 't ayatollah-regime in [[Iran]] hónderde doeje zint gevalle en mie es 10.000 luuj zint gearresteerd. De direkte aanleiding veur de demonstraties, die eind december veurig jaor begóste, waore aanvankelik de hoege koste veur 't laevesóngerhaud, meh monde oet in proteste taege 't regime zelf, mit name vanwege 't gebrek aan vrouwerechte en politieke vrieheid.<ref>[https://nos.nl/artikel/2597802-mensenrechtenorganisatie-meer-dan-500-doden-bij-massale-demonstraties-iran NOS - Mensenrechtenorganisatie: meer dan 500 doden bij massale demonstraties Iran]</ref> ;10 jannewarie * ''Midde-Oeste, politiek'': Koerdische militante van de Syrische Democratische Sjtriedkrachte (SDF) en 't [[Syrië|Syrische]] regeringsleger bereike e sjtaak-'t-vure nao gevechte in en óm de sjtad [[Aleppo]]. De SDF-militante trekke zich truuk oet de sjtad; börgers en militante waere geëvacueerd nao 't noorde en oeste van 't landj. 't Regeringsleger nump de sjtad in.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2026/01/11/na-een-week-vol-geweld-heeft-de-syrische-regering-aleppo-onder-controle-bewoners-zijn-er-niet-gerust-op-a4917383 NRC - Na een week vol geweld heeft de Syrische regering Aleppo onder controle. Bewoners zijn er niet gerust op]</ref> ;9 jannewarie * ''Midde-Oeste, politiek'': 't [[Jeme]]nitisch regeringsleger nump de havesjtad [[Aden]] in van de Zudelike Euverganksraod, 'n separatistische beweging in 't zude van 't landj. Die höf zichzelf op in reaksie op de val van die sjtad.<ref>[https://www.arabnews.com/node/2628748/middle-east Arab News - STC announces dissolution]</ref> * ''Nederlandj, politiek'': [[D66]], [[VVD]] en [[CDA]] gaon óngerhanjele euver e [[mènjerheidskabinèt]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6381619/live-formatie-d66-vvd-en-cda-gaan-minderheidskabinet-vormen.html Nu.nl - Live formatie | D66, VVD en CDA gaan minderheidskabinet vormen]</ref> ;8 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote, politiek'': De [[Senaat (Vereinigde Sjtaote)|Senaat]] nump 'n wèt aan die de militair mach van de presidentj beperk. Hiemit weurt 't 'm lestiger gemaak óm beveurbeeld solistisch e landj binne te valle.<ref>[https://edition.cnn.com/2026/01/08/politics/war-powers-vote-trump-venezuela-senate CNN.com - Handful of Republicans join Democrats to force Senate check on Trump’s war powers in Venezuela ]</ref> ;7 jannewarie * ''Nederlandj, Sjport'': De Nederlandsen hónkballer [[Sydney de Jong]] sjtörf op 46-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6381932/honkbalicoon-en-voormalig-oranje-captain-sidney-de-jong-46-plots-overleden.html Nu.nl - Honkbalicoon en voormalig Oranje-captain Sidney de Jong (46) plots overleden]</ref> ;6 jannewarie * ''Oes- en Centraal-Europa, Kóns en cultuur'': De Hongaarse filmmaeker [[Béla Tarr]] sjtörf op 70-jäörige laeftied. ;5 jannewarie * ''Zuud-Amerika, politiek'': 't Rezjiem in [[Venezuela]] reup [[Delcy Rodríguez]] oet tot presidentj ad interim. ;3 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote, Zuud-Amerika, politiek'': De [[Vereinigde Sjtaote]] veure op bevel van presidentj [[Donald Trump]] 'nen aanval op [[Venezuela]] oet; Trump zaet ouch presidentj [[Nicolas Maduro]] te höbbe gevangegenaome.<ref>[https://edition.cnn.com/world/live-news/venezuela-explosions-caracas-intl-hnk-01-03-26 CNN.com - Venezuela president Maduro captured and flown out of country after US strikes, says Trump ]</ref> ;1 jannewarie * ''Economie, Europa'': [[Bulgarieë]] veurt es 21e landj d'n [[euro]] in. * ''Zjwitserlandj'': Bie 'ne brandj in 'nen aprèsskihut in [[Crans-Montana]] ([[Wallis (kanton)|Wallis]], [[Zjwitserlandj]]) kómme teentalle luuj óm.<ref>[https://nos.nl/artikel/2596650-tientallen-doden-bij-cafebrand-in-zwitsers-ski-oord-meer-dan-honderd-gewonden NOS.nl - Tientallen doden bij cafébrand in Zwitsers ski-oord, meer dan honderd gewonden]</ref> * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De [[Vondelkèrk|Vondelkirk]] in 't [[Amsterdam]]s sjtadsdeil Aud-Zuud brentj oet. ==2025== ===december=== ;28 december * ''Kóns en cultuur'': De Franse actries [[Brigitte Bardot]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6380890/franse-actrice-en-stijlicoon-brigitte-bardot-op-91-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Franse actrice en stijlicoon Brigitte Bardot op 91-jarige leeftijd overleden]</ref> ;26 december * ''Kóns en cultuur'': De Belsj-Limbörgsen dichter [[Leonard Nolens]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nieuwsblad.be/nieuws/dichter-leonard-nolens-overleden-op-78-jarige-leeftijd/120233453.html Het Nieuwsblad - Dichter Leonard Nolens overleden op 78-jarige leeftijd]</ref> * ''Afrika'': [[Israël]] erkèntj es ierste VN-lid [[Somaliland]]j es ónaafhenkelike sjtaot.<ref>[https://nos.nl/artikel/2596095-afwijzende-reacties-op-erkenning-door-israel-van-somaliland NOS.nl - Afwijzende reacties op erkenning door Israël van Somaliland]</ref> ;25 december * ''Kóns en cultuur'': De Britse gitaris [[Perry Bamonte]] ([[The Cure]]) sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://www.thecure.com/news/2025/12/perry-archangelo-bamonte-1960-2025/ The Cure - PERRY ARCHANGELO BAMONTE 1960-2025]</ref> ;22 december * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, kóns en cultuur'': de [[Groet-Brittannië|Britse]] zanger en gitaris [[Chris Rea]], bekindj van 't kaersjleed ''Driving home for Christmas'', sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6380416/driving-home-for-christmas-zanger-chris-rea-74-overleden.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Driving Home for Christmas-zanger Chris Rea (74) overleden]</ref> ;18 december * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse muzikantj en componis [[Tonny Eyk]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2595115-componist-tonny-eyk-85-man-achter-iconische-tv-tunes-en-nummers-overleden NOS.nl - Componist Tonny Eyk (85), man achter iconische tv-tunes en nummers, overleden]</ref> ;17 december * ''Nederland, Kóns en cultuur'': De Nederlandse koreograaf [[Hans van Manen]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6379837/topchoreograaf-en-balleticoon-hans-van-manen-93-overleden.html Nu.nl - Topchoreograaf en balleticoon Hans van Manen (93) overleden]</ref> ;15 december * ''Politiek, Zuud-Amerika'': de rechse politicus José Antonio Kast wèntj de [[Chili|Chileense]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2594743-verkiezingswinst-van-uiterst-rechts-in-chili-is-teken-voor-heel-latijns-amerika NOS - Verkiezingswinst van uiterst rechts in Chili is teken voor heel Latijns-Amerika]</ref> ;14 december * ''Oceanië'': twie sjötters äöpene 't vuur op e joeds [[Chanoeka]]festival inne [[Australië|Australische]] sjtad [[Sydney]]. Daobie kómme zesteen luuj óm 't laeve, woe-ónger eine sjötter. Zeker eine van de sjötters haet boetedat 'ne link mit terreurbeweging [[IS]] en e verleie mit [[antisemitisme]].<ref>[https://www.abc.net.au/news/2025-12-16/video-shows-bondi-beach-shooting-gunman-preaching-islam-to-teens/106145626 ABC.net.au - Bondi Beach shooting gunman Naveed Akram was follower of pro-Islamic State preacher Wisam Haddad]</ref> ;10 december * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse sjriefster [[Sophie Kinsella]] sjtörf op 55-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2593985-britse-auteur-sophie-kinsella-55-bekend-van-shopaholic-reeks-overleden NOS.nl - Britse auteur Sophie Kinsella (55), bekend van Shopaholic-reeks, overleden]</ref> ;8 december * ''Sjport, Belsj'': De Belzje voetballer en traineur [[Glenn De Bock]] sjtörf op 54-jäörige laeftied aan 'n harrebleujing.<ref>[https://www.standaard.be/sport/voormalig-rode-duivel-en-trainer-glen-de-boeck-54-overleden-na-hersenbloeding/110983288.html De Standaard - Voormalig Rode Duivel en trainer Glen De Boeck (54) overleden na hersenbloeding]</ref> ;7 december * ''Sjport, Belsj & Nederlands Limburg'': Nao 'n darde plaats in de Groete Pries van [[Abu Dhabi]] weurt [[Lando Norris]] veur d'n ierste kier waereldkampión [[Formule 1]]. Hae blief [[Max Verstappen]] twie punte veur. ;5 december * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Canadees-Amerikaansen arsjitek [[Frank Gehry]] sjtörf op 96-jäörige laeftied aan 'n lóchwaegkrenkde.<ref>[https://edition.cnn.com/2025/12/05/style/architect-frank-gehry-dies CNN - Frank Gehry, world renowned architect, dies at 96]</ref> ;4 december * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse zenger [[Marco Borsato]] weurt óm gebrek aan bewies vriegesjproke van óntuch mit e mènderjaorig maedje.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6378215/marco-borsato-vrijgesproken-van-ontucht-met-meisje-wegens-gebrek-aan-bewijs.html Nu.nl - Marco Borsato vrijgesproken van ontucht met meisje wegens gebrek aan bewijs]</ref> ;1 december * ''Nederlandj, politiek'': De Nederlandse politicus [[Michel van Hulten]] (o.m. [[PPR]]) sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2592884-oud-staatssecretaris-michel-van-hulten-95-overleden NOS.nl - Oud-staatssecretaris Michel van Hulten (95) overleden]</ref> ===november=== ;25 november * ''Weitesjap'': Japanse óngerzeukers vènje sjterke energie-oetberstinge in 't centrum van de [[Milkwaeg]] die euvereinkómme mit zichzelf vernetigende [[duuster materie]]. 't Zouw d'n ierste kier zeen det me die zoe direk waornump.<ref>[https://iopscience.iop.org/article/10.1088/1475-7516/2025/11/080 Journal of Cosmology and Astroparticle Physics - 20 GeV halo-like excess of the Galactic diffuse emission and implications for dark matter annihilation]</ref> ;26 november * ''Oes-Azië'': bie 'ne brandj in 'ne groep woentoeres in [[Hongkong]] valle zeker 146 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2592642-nog-ruim-veertig-vermisten-na-brand-in-woontorens-hongkong-dodental-nu-op-146 NOS - Nog ruim veertig vermisten na brand in woontorens Hongkong, dodental nu op 146]</ref> ;24 november * ''Politiek, Belsj'': Nao 'n marathonzitting van 20 oer kump de [[regering-De Wever]] mit 'n begroeting. Hiemit is 'n dreigende regeringscrisis bezjwaore.<ref>[https://www.standaard.be/politiek/premier-de-wever-heeft-begrotingsakkoord-na-marathonvergadering-een-soort-tweede-regeerakkoord/107209395.html De Standaard - Premier De Wever heeft begrotingsakkoord na marathonvergadering: “Een soort tweede regeerakkoord”]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Jamaicaanse reggaezenger [[Jimmy Cliff]] sjtörf op 81-jäörige laeftied aan de gevolge van 'nen [[epilepsie|epileptischen aanval]] en 'n lóngóntsjtaeking. ;23 november * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval inne [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]] kump Haitham Ali Tabatabai, e kopsjtök van [[Hezbollah]], óm 't laeve. In totaal valle bie dae aanval vief doeje en 28 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2591673-israel-doodt-hezbollah-kopstuk-en-vier-anderen-bij-aanval-in- NOS - doodt Hezbollah-kopstuk en vier anderen bij aanval in Beiroet]</ref> ;22 november * ''Wes-Afrika'': in 'n katholieke sjoel 't noordweste van [[Nigeria]] waere mie es 227 kinger óntveurd door 'ne gewapende bende.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6376816/meer-dan-tweehonderd-scholieren-en-leerkrachten-ontvoerd-van-school-in-nigeria.html Nu.nl - Meer dan tweehonderd scholieren en leerkrachten ontvoerd van school in Nigeria]</ref> * ''Nederlandj'': baove de lóchhave van [[Indjhaove]] en 't militair vleegveld van [[Volkel]] waere [[drone]]s gesjpot.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6376938/drones-vlogen-gisteren-niet-alleen-boven-eindhoven-maar-ook-weer-boven-volkel.html Nu.nl - Drones vlogen gisteren niet alleen boven Eindhoven, maar ook weer boven Volkel]</ref> ;20 november * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': aktäör en regisseur [[Paul van Gorcum]], baeter bekindj es Gargamel in de teikefilmserie de [[Sjmurfe]] en baron Van Neemweggen in de kingerserie [[Bassie & Adriaan]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6376740/paul-van-gorcum-de-baron-uit-bassie-adriaan-op-91-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Paul van Gorcum (de Baron uit Bassie & Adriaan) op 91-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse bassis [[Gary Mounfield]] ([[The Stone Roses]]) sjtörf op 63-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2591284-stone-roses-bassist-gary-mani-mounfield-63-overleden NOS.nl - Stone Roses-bassist Gary 'Mani' Mounfield (63) overleden]</ref> ;18 november * ''Sjport, Midde-Amerika'': [[Curaçaos hierevoetbalèlftal|'t Voetbalilftal van Curaçao]] sjpeelt mit 0-0 geliek taege [[Jamaicaons hierevoetbalèlftal|Jamaica]] en plaats zich daomit veur 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2026|WK van 2026]]. Curaçao is vaeroet 't kleinste landj wat dat oets presteert.<ref>[https://nos.nl/artikel/2591060-curacao-schrijft-historie-met-plaatsing-voor-wk-na-zenuwslopende-slotfase-tegen-jamaica NOS.nl - Curaçao schrijft historie met plaatsing voor WK na zenuwslopende slotfase tegen Jamaica]</ref> * ''Politiek, Belsj'': [[Vincent Van Quickenborne]] begintj aan 'ne [[filibuster]] dae tot de volgenden daag doert. Nao 23 oer weurt 'm oetènjelik 't woord aafgepak. Mit iejer marathonmonologe mitgetèlt waor hae zelfs mie es 40 oer aan 't woord gewaes.<ref>[https://www.demorgen.be/nieuws/microfoon-van-van-quickenborne-uitgezet-nadat-hij-40-uur-lang-aan-het-woord-is-geweest-om-stemming-tegen-money-control-te-stoppen~b44c5335/ De Morgen - Microfoon van Van Quickenborne uitgezet nadat hij 40 uur lang aan het woord is geweest om stemming tegen ‘money control’ te stoppen]</ref> ;17 november * ''Nederlandj'': in [[Zjwolle]] begint de rechzaak tege twiè manne oet [[Valkeberg]] en [[Ulesjtraote]]. Hunne webshop weurt in verband gebrach mèt de verkoup van designer[[drugs]] en meugelik 49 doaje es gevolg van de consumptie dees middele.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/valkenburg-aan-de-geul/valkenburg/limburgers-stefan-en-jord-werden-schatrijk-met-webshop-in-designerdrugs-maar-hebben-mogelijk-tientallen-doden-op-hun-geweten-verdienmodel-is-menselijke-ellende/105613376.html De Limburger - Limburgers Stefan en Jord werden schatrijk met webshop in designerdrugs, maar hebben mogelijk tientallen doden op hun geweten: ‘Verdienmodel is menselijke ellende’]</ref> * ''Oes-Europa'': 'n explosie besjadig 'n [[sjpoorlien]] in 't oeste van [[Pole]], 'n wichtige aanveurroute veur hölp aan buurlandj [[Oekraïne]]. Premier Tusk sjprik van 'n sabotageactie. De lètste tied kómme vergeliekbaar incidente veur in groete deile van [[Europa]]. [[Róslandj]] waert döks es aansjtichter gezeen.<ref>[https://tvpworld.com/90064838/polish-ministers-rail-saboteurs-will-be-quickly-identified TVP - Poland has the evidence to identify suspected railway saboteurs, ministers say]</ref> * ''Politiek, Zuud- en Centraal-Azië'': aad[[premier]] Sheikh Hasina van [[Bangladesh]] waert bie versjtek veroerdeild tot de [[doedsjtraof]] veur de rol die ze sjpeelde bie proteste taege häör bewindj veurig jaar. Daobie koame meugelik 1400 luuj óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2590796-oud-premier-bangladesh-veroordeeld-tot-doodstraf-voor-rol-bij-bloedige-protesten NOS - Oud-premier Bangladesh veroordeeld tot doodstraf voor rol bij bloedige protesten]</ref> * ''Weitesjap, kóns en cultuur'': [[Meziekwetensjap]]per [[Peter Wollny]] identificeert twie örgelsjtökker es vreug werke van [[Johann Sebastian Bach]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2590863-onbekende-orgelwerken-bach-ontdekt-en-in-leipzig-gespeeld-door-ton-koopman NOS.nl - Onbekende orgelwerken Bach ontdekt en in Leipzig gespeeld door Ton Koopman]</ref> ;16 november * ''Nederlandj, sjport'': De Nederlandse sjaatsster [[Femke Kok]] verbaetert in [[Salt Lake City]] 't waereldrecord 500 maeter dames tot 36,09 s. 't Awd record hauw twelf jaor gesjtande en laog bekans drie tiende hoeger.<ref>[https://nos.nl/artikel/2590745-kok-verpulvert-wereldrecord-500-meter-in-salt-lake-tot-36-09-hoe-kan-dit NOS.nl - Kok verpulvert wereldrecord 500 meter in Salt Lake tot 36,09: 'Hoe kan dit?']</ref> * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriefster [[Yvonne Keuls]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6376197/schrijfster-yvonne-keuls-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Schrijfster Yvonne Keuls op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;15 november * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': 't Groàt Bunger woordebook kump oet. 't Tèlt 320 pagina's, bevat doezende [[Bungersj]]e wäörd en e lieske mit specifieke klanke die in [[Bung]] gebroek were.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/meerssen/bunde/groat-bunger-woordebook-legt-dialect-van-bunde-vast/90499616. De Limburger - Groàt Bunger Woordebook legt dialect van Bunde vast]</ref> ;14 november * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': in [[Mestreech]] weurt veur 't iers e kombord mèt 'nen oondertitel in 't [[Mestreechs]] oonthöld.<ref>[https://rtvmaastricht.nl/nieuws/artikel/eerste-kombord-met-ondertitel-in-mestreechter-taol-onthuld RTV Maastricht - Eerste kombord met ondertitel in Mestreechter Taol onthuld]</ref> ;10 november * ''Economie, politiek, Oes-Europa'': oet óngerzeuk van anticorruptiebureau NABU bliek dat 't [[Oekraïne|Oekraïens]] sjtaats[[energie]]bedrief Energoatom betrokke is gewaes bie e groet ómkoupsjandaal van óngeveer 100 miljoen [[dollar]] (ca. 86,5 miljoen [[euro]]). Ouch e contak van prizzedent Zelensky en 'ne veurmalige adviseur van de minister van Energie zouwe hie 'n rol in höbbe gesjpeeld.<ref>[https://nos.nl/artikel/2589991-grootschalig-corruptieonderzoek-naar-energiesector-oekraine NOS - Grootschalig corruptieonderzoek naar energiesector Oekraïne ]</ref> ;7 november * ''Nederlands Limburg'': in g'n buuet va g'n [[NAVO]]-basis i [[Broensem]] were mieëder [[drone]]s gesjpot.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6375581/vrijdag-meerdere-drones-gespot-boven-zuid-limburg-politie-zette-helikopter-in.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Vrijdag meerdere drones gespot boven Zuid-Limburg, politie zette helikopter in]</ref> ;6 november * ''Noord-Amerika, weitesjap'': D'n Amerikaanse bioloog en Nobelprieswinner [[James Watson]], mit-óntdekker van de [[DNA]]-sjtructuur, sjtörf op 97-jäörige laeftied aan 'n infectie.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html The New York Times - James Watson, Co-Discoverer of the Structure of DNA, Is Dead at 97]</ref> * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': De Nederlandse presentatries [[Viola Holt]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6375156/oud-presentatrice-viola-holt-76-overleden.html Nu.nl - Oud-presentatrice Viola Holt (76) overleden]</ref> ;5 november * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Suriname|Surinaamse]] politicus [[Ronald Venetiaan]], presidentj tösje 1991 en 1996 zoewie tösje 2000 en 2010, sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6374938/surinaamse-oud-president-ronald-venetiaan-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Surinaamse oud-president Ronald Venetiaan op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;3 november * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur en prizzentator [[Joost Prinsen]] sjtörf op 83-jäörige laeftied aan [[blaoskanker]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/11/03/hij-was-een-fenomenale-voordrachtskunstenaar-en-erik-engerd-a4911638 NRC.nl - Hij was een fenomenale voordrachtskunstenaar – en Erik Engerd]</ref> * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': in de [[Italië|Italiaanse]] huidsjtad [[Roeme]] sjtort 'n historische toere oet [[1238]] inein. Daobie valle inkel gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2589045-gewonden-door-instorten-middeleeuwse-toren-in-rome NOS - Gewonden door instorten middeleeuwse toren in Rome]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Dick Cheney]], vice-prizzendentj tösje 2001 en 2009; sjtörf op 84-jäörige laeftied aan de gevolge van lóngóntsjtaeking en hart- en vaatkrenkdes.<ref>[https://edition.cnn.com/2025/11/04/politics/dick-cheney-death-obit CNN.com - Dick Cheney, influential Republican vice president to George W. Bush, dies]</ref> ;1 november * ''Belsj-Limburg'': kórtbie de militair lóchmachbasis in [[Kleine-Briegel]] bie [[Peer (Belsj)|Peer]] waere [[drone]]s gesjpot.<ref>[https://www.hbvl.be/regio/limburg/peer/ook-zondagavond-drones-gespot-aan-basis-van-kleine-brogel-sprake-van-mogelijk-vier-verschillende-toestellen/101874641.html HBVL - Ook zondagavond drones gespot aan basis van Kleine-Brogel: “Sprake van mogelijk vier verschillende toestellen”]</ref> * ''Noord-Afrika, kóns en cultuur'': In de buurt van [[Gizeh]] ([[Egypte]]) geit 't [[Groet Egyptisch Museum]] aop. Dit weurt ein van de groetste musea op de waereld en 't groetste gewiejd aan ein cultuur.<ref>[https://www.standaard.be/buitenland/dubbel-zo-groot-als-het-louvre-100.000-objecten-7-miljoen-bezoekers-per-jaar-vandaag-opent-het-grand-egyptian-museum/101681050.html De Standaard - Dubbel zo groot als het Louvre, 100.000 objecten, 7 miljoen bezoekers per jaar: vandaag opent het Grand Egyptian Museum]</ref> ===oktober=== ;30 oktober * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': 't Ierste deil van 't kruus weurt op de [[Kèrk vaan de Heilege Femilie (Barcelona)|Sagrada Familia]] in [[Barcelona]] gemonteerd. Hiemit is de kirk noe de hoegste van de waereld; 'n ier die saer de middeliewe aan de [[Dom (Ulm|Dom van Ulm]] hauw toebehuurd.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6374299/spaanse-sagrada-familia-stoot-duitse-kerk-van-de-troon-met-hoogste-kerktoren.html Nu.nl - Spaanse Sagrada Familia stoot Duitse kerk van de troon met hoogste kerktoren]</ref> * ''Groet-Brittannië en Ierlandj'': Nao aonleiing van diverse sjendale, wo-ónger meugelik misbroek van mènjerjaorige, weurt [[Andrew van Windsor]] door zie broor keuning [[Sjarel III van 't Vereinig Kuueninkriek|Sjarel III]] d'n titel van prins en 't rech op keuninklik betaolde hoesvèsting aafgepak. Zien kènjer hauwe de keuninklike waerdighede wel.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c0qp75z3dw4o BBC.com - Buckingham Palace statement on Andrew in full]</ref> ;29 oktober * ''Nederlandj, politiek'': [[D66]] en [[PVV]] kriege allebei 26 zedele bie de [[Twiede Kamer]]verkezinge. D66 wèntj vöäl zedele (+17), dewiel de PVV hendig verluus (-11). Ouch de [[VVD]] (22 zedele, -2) en [[GL]]-[[PvdA]] (20 zedele, -5) verleze sjtömme. 't [[CDA]] kump oet op 18 zedele (+13). [[NSC]] verluus al zien zedele (-20).<ref>[https://app.nos.nl/nieuws/tk2025/ NOS - Uitslagen Tweede Kamer 2025]</ref> ;28 oktober * ''Nederlands Limburg'': Bie 'ne sjtalbrandj in [[Detere]] kómme zevehóngerd verkes óm.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/echt-susteren/dieteren/zevenhonderd-varkens-dood-bij-brand-op-agrarisch-bedrijf-in-dieteren/100834144.html De Limburger - Zevenhonderd varkens dood bij brand op agrarisch bedrijf in Dieteren]</ref> * ''Zuud-Europ, kóns en cultuur'': 'ne geheime keizerlike [[tunnel]] in 't [[Colosseum]] in de [[Italië|Italiaanse]] huidsjtad [[Roeme]] waert geäöpend veur 't publiek.<ref>[https://nos.nl/artikel/2588213-geheime-keizerlijke-tunnel-in-colosseum-na-2000-jaar-open-voor-publiek NOS - Geheime keizerlijke tunnel in Colosseum na 2000 jaar open voor publiek]</ref> * ''Zuud-Amerika'': bie 'n groete pelissie-actie in de favela's van de [[Brazilië|Braziliaanse]] sjtad [[Rio de Janeiro]] valle zeker 130 doeje.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/ruim-130-doden-bij-grote-politieactie-brazilie-tientallen-doden-op-straat-gelegd~a7904c7c/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F AD - Ruim 130 doden bij grote politieactie Brazilië, tientallen doden op straat gelegd]</ref> * ''Midde-Amerika, Natuur en milieu'': Melissa, 'nen orkaan van de viefde categorie, kump in [[Jamaica]] aan landj en zörg dao veur enorm sjaoj.<ref>[https://edition.cnn.com/weather/live-news/hurricane-melissa-jamaica-landfall-tuesday-climate?post-id=cmhanappg000m3b6pn85pafw2 CNN.com - Hurricane Melissa]</ref> ;27 oktober * ''Weitesjap, kóns en cultuur'': oet e rapport van miensjerechteorganisatie Survival International bliek dat 't mie [[etniciteit|volker]] geuf die gein contak höbbe mit de boetewelt es döks aangenaome waert. SI sjprik euver 196 volkere, vöäl mie es in ieder sjattinge (mie es 100). Ze laeve in teen lenj in [[Zuud-Amerika]], [[Afrika]] en [[Oceanië]]. Wiedoet de meiste daovan laeve in [[Brazilië]] en 't veurtbesjtaon van dees volker is ónzeker door versjillende factore.<ref>[https://www.cbsnews.com/news/uncontacted-indigenous-tribes-report-what-to-know/ CBS News - Half of uncontacted Indigenous tribes "could be wiped out" in 10 years, report says. Here's what to know.]</ref> * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, Kóns en cultuur'': De Britse actries [[Prunella Scales]] sjtörf op 93-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://www.nu.nl/film/6373968/fawlty-towers-actrice-prunella-scales-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Fawlty Towers-actrice Prunella Scales op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;26 oktober * ''Noord-Afrika'': de paramilitair beweging [[RSF]] nump [[El Fasher]] in, de lètste groete sjtad in de [[Soedan]]ese regio Darfoer. De rebelle vermoorde hiebie zeker 2000 börgers, mit name zjwarte neet-[[Arabisch]]talige Soedaneze.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10586206/soedanese-rsf-executeert-duizenden-burgers-hulporganisaties-vrezen-massaslachting BNR - Soedanese RSF executeert duizenden burgers, hulporganisaties vrezen massaslachting]</ref> * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzdrummer [[Jack DeJohnette]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2025/oct/27/jack-dejohnette-versatile-jazz-drummer-miles-davis-fusion-dies-aged-83 The Guardian - Jack DeJohnette, versatile jazz drummer known for Miles Davis fusion recordings, dies aged 83]</ref> ;25 oktober * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, politiek'': de partieloze kanidaat Catherine Connolly wèntj de [[Ierlandj|Ierse]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c4gk2kml122o BBC - Connolly declared president of Ireland after landslide win]</ref> * ''Noord-Europa, Kóns en cultuur'': De Zjwaedsen acteur [[Björn Andrésen]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.dn.se/kultur/skadespelaren-bjorn-andresen-ar-dod/ Dagens Nyheter - Skåadespelaren Björn Andrésen är död]</ref> ;23 oktober * ''Weitesjap'': oet 'n sjtudie van de Universiteit van [[Texas]] bliek dat dat mRNA-[[vaksinaasje|vaccin]]s die gebroek waere taege [[COVID-19|corona]] helpe bie immuuntherapie taege bepaalde vorme van [[kanker]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2587519-studie-coronaprik-helpt-bij-immuuntherapie-tegen-bepaalde-soorten-kanker NOS - Studie: coronaprik helpt bij immuuntherapie tegen bepaalde soorten kanker]</ref> * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, Kóns en cultuur'': De Britse popmuzikantj [[Dave Ball]] ([[Soft Cell]]) sjtörf op 66-jäörige laeftied.<ref>[https://news.sky.com/story/dave-ball-one-half-of-tainted-love-hitmakers-soft-cell-dies-aged-66-13455838 Sky News - Dave Ball, one half of Tainted Love hitmakers Soft Cell, dies aged 66]</ref> ;22 oktober * ''Oes-Europa, economie'': de [[VS|Amerikaanse]] prizzedent [[Donald Trump]] kónjig sancties taege de twie groetste [[Róslandj|Róssische]] [[aerdaolje|aoliebedriever]] Lukoil en Rosneft aan. 't Geit óm de iersjte sancties ónger 't prizzedentsjap van Trump es reactie op [[oorlog in de Oekraïne|de Róssische invasie in Oekraïne]].<ref>[https://www.nu.nl/spanningen-oekraine/6373354/trump-zegt-gesprek-met-poetin-af-en-legt-rusland-sancties-op.html Nu.nl - Trump zegt gesprek met Poetin af en legt Rusland sancties op]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[Fibrant]] kónjig aan zie febrik op [[Chemelot]] te gaon sjlete.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6373242/opnieuw-sluit-een-chemiebedrijf-fabrieken-in-nederland.html Nu.nl - Opnieuw sluit een chemiebedrijf fabrieken in Nederland]</ref> ;21 oktober * ''Oes-Azië, politiek'': Sanae Takaichi van de conservatief-nationalistische partie LDP waert door 't [[Japan]]s [[parlement]] verkaoze tot de iersjte vrouwelike [[premier]] van 't landj.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6373103/japan-schrijft-geschiedenis-parlement-verkiest-eerste-vrouwelijke-premier.html Nu.nl - Japan schrijft geschiedenis: parlement verkiest eerste vrouwelijke premier]</ref> ;20 oktober * ''Zuud-Amerika, politiek'': de centrumrechse kandidaat Rodrigo Paz wèntj de [[Bolivia]]anse prizzedentsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2587114-eind-aan-links-tijdperk-in-bolivia-centrumrechtse-kandidaat-wordt-president NOS - Eind aan links tijdperk in Bolivia, centrumrechtse kandidaat wordt president]</ref> ;19 oktober * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': oet 't [[Louvre]] in [[Paries]] waere ach topsjtökker gesjtaole. 't Geit óm de [[zjuwiel|zjuwiele]] van keizerin Marie-Louise (1791-1847) en keizerin Eugénie (1826-1920) häör [[kroen]]. De kroen waert later truukgevónje, de serade aevel neet.<ref>[https://www.lemonde.fr/en/france/article/2025/10/19/louvre-closed-for-the-day-after-a-robbery-according-to-culture-minister_6746572_7.html Le Monde - Louvre closes after thieves steal 'priceless' jewels in daytime heist]</ref> * ''Centraal- en Zuud-Azië'': [[Pakistan]] en 't door terreurbeweging [[Taliban]] geregeerde landj [[Afghanistan]] bereike e ónmiddelik sjtaak-'t-vure nao 'n waek van gevechte op de grens. Tösje de bei lenj besjtaon al jaorelang sjpanninge, mit gróndjgebeed en [[terrorisme]] es twie wichtige aspekte van 't conflik.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2025/10/19/what-we-know-about-pakistan-afghanistan-ceasefire-will-it-hold Al Jazeera - What we know about Pakistan-Afghanistan ceasefire, will it hold?]</ref> * ''Noord-Amerika, Sjport'': D'n Amerikaanse sjaker [[Daniel Naroditsky]] sjtörf op 29-jäörige laeftied door dènkelike zelfmaord.<ref>[https://nos.nl/artikel/2587416-schakers-hekelen-russische-oud-wereldkampioen-na-plotselinge-dood-amerikaan-29 NOS.nl - Schakers hekelen Russische oud-wereldkampioen na plotselinge dood Amerikaan (29)]</ref> ;18 oktober * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse bassis [[Sam Rivers]] ([[Limp Bizkit]]) sjtörf op 48-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6372906/limp-bizkit-bassist-sam-rivers-48-overleden-we-zijn-in-shock.html Nu.nl - Limp Bizkit-bassist Sam Rivers (48) overleden: 'We zijn in shock']</ref> ;17 oktober * ''Oes-Azië, politiek'': De Japanse politicus [[Tomiichi Murayama]] sjtörf op 101-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2586771-oud-premier-murayama-overleden-bood-excuses-aan-voor-japanse-rol-in-wo-ii NOS.nl - Oud-premier Murayama overleden, bood excuses aan voor Japanse rol in WO II]</ref> * ''Afrika, politiek'': Kóllenel [[Michael Randrianirina]] weurt geïnsjtalleerd es presidentj van [[Madagaskar]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2586781-militaire-leider-in-madagaskar-beedigd-als-nieuwe-president NOS.nl - Militaire leider in Madagaskar beëdigd als nieuwe president]</ref> ;16 oktober * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse gitaris [[Ace Frehley]] ([[Kiss]]) sjtörf op 74-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val.<ref>[https://nos.nl/artikel/2586739-sologitarist-ace-frehley-74-van-rockband-kiss-overleden NOS.nl - Sologitarist Ace Frehley (74) van rockband Kiss overleden]</ref> ;14 oktober * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse r&b-zenger [[D'Angelo]] sjtörf op 51-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://www.tmz.com/2025/10/14/dangelo-dead/ TMZ - D'Angelo Grammy-Winning Icon Dead at 51 Following Cancer Battle]</ref> ;13 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (economie)|Nobelpries veur de Economie]] weurt toegekèndj aan [[Joel Mokyr]] "veur 't aanwieze van de veurwaerdes veur lankdoerige greuj door technische veuroetgank" en aan [[Philippe Aghion]] en [[Peter Howitt]] "veur de theorie van lankdorige greuj door creatieve vernetiging."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries veur de Economie 2025 (paersberich)]</ref> * ''Afrika'': Nao waeke van protes vlöch de [[Madagaskar|Malegassische]] presidentj [[Andry Rajoelina]] nao Frankriek. ;11 oktober * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Amerikaanse actries [[Diane Keaton]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://people.com/diane-keaton-dead-oscar-winning-actress-dies-at-79-exclusive-8603118 People.com - Diane Keaton, Famed for Roles in Father of the Bride, First Wives Club and More, Dies at 79 (Exclusive)]</ref> * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse zenger en veroerdeilde kènjermisbroeker [[Ian Watkins]] ([[Lostprophets]]) weurt op 48-jäörige laeftied doedgesjtaoke in de gevangenis.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6372114/voormalig-lostprophets-zanger-ian-watkins-48-doodgestoken-in-de-gevangenis.html Nu.nl - Voormalig Lostprophets-zanger Ian Watkins (48) doodgestoken in de gevangenis]</ref> ;10 oktober * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Nobelpries veur de Vrei]] weurt toegekèndj aan de [[Venezuela|Venezolaanse]] oppositieleister [[Maria Corina Machado]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries veur de Vrei 2025 (paersberich)]</ref> ;9 oktober * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] en terreurbeweging [[Hamas]] bereike e akkoord euver e sjtaak-'t-vure, woemit de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|oorlog in de Gazasjtrook]] beëindig kent waere. Óngerdeil van dit plan is de oetwisseling van de euvergebleve laevende en later ouch gehiemelde Israelische giezelaers in de [[Gazasjtrook]] taege Palestiense gevangene en de gedeiltelike truuktrekking van 't Israelische leger oet de sjtrook.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/nieuws-politiek/10584625/israel-en-hamas-akkoord-over-eerste-fase-wapenstilstand BNR - Israël en Hamas akkoord over eerste fase wapenstilstand: gijzelaars komen vrij, leger trekt zich terug]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] weurt toegekèndj aan [[László Krasznahorkai]] "veur zien ónweersjtaonbaar en visionair werk wat, temidde van apocalyptischen terreur, de mach van de kóns bevestig."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Literatuur 2025 (paersberich)]</ref> * ''Belsj, politiek'': 'nen Aansjlaag op premier [[Bart De Wever]] weurt veurkómme. D'n aansjlaag kaom oet jihadistischen hook.<ref>[https://www.standaard.be/binnenland/premier-de-wever-was-doelwit-van-verijdelde-aanslag-met-kamikazedrone-drie-verdachten-opgepakt/96350929.html De Standaard - Premier De Wever was doelwit van verijdelde aanslag met kamikazedrone, drie verdachten opgepakt]</ref> ;8 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Nobelpries in de Sjemie]] weurt toegekèndj aan [[Susumu Kitagawa]], [[Richard Robson]] en [[Omar M. Yaghi]] "veur de óntwikkeling van metallo-organische raomwerke."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Sjemie 2025 (paersberich)]</ref> ;7 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Nobelpries in de Natuurkónde]] weurt toegekèndj aan [[John Clarke]], [[Michel H. Devoret]] en [[John M. Martinis]] "veur de óntdèkking van groetsjaolige [[kwantumtunneling]] in 'n [[èllentrik circuit]]".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Natuurkónde 2025 (paersberich)]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': De Nederlandse, in Limbörg woenende zenger [[Joost Nuissl]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/entertainment/3007630/joost-ik-ben-blij-dat-ik-je-niet-vergeten-ben-nuissl-overleden L1 Nieuws - Joost 'Ik ben blij dat ik je niet vergeten ben' Nuissl overleden ]</ref> ;6 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Nobelpries in de Genaeskónde]] weurt toegekèndj aan [[Mary E. Brunkow]], [[Fred Ramsdell]] en [[Shimon Sakaguchi]] "veur hun óntdèkkinge ómtrèntj perifeer immuuntollerantie".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2025/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Genaeskónde 2025 (paersberich)]</ref> ;4 oktober * ''Politiek, Centraal-Europa'': ANO, de partie van miljardair en veurmalig [[premier]] Andrej Babiš, wèntj de [[Tsjechië|Tsjechische]] [[parlement]]sverkezinge en kump oet op 35% van de sjtömme. Babiš haet ierder geregeerd in e centrumlinks [[kabinet]] tösje [[2017]] en [[2021]], meh sjteit inmiddels bekindj es populistisch en [[euroskepticisme|euroskeptisch]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2585160-populistische-oppositieleider-babis-wint-tsjechische-parlementsverkiezingen NOS - Populistische oppositieleider Babis wint Tsjechische parlementsverkiezingen]</ref> ;3 oktober * ''Belsj & Luxemburg'': baove 't militair terrein van 't Belsje [[Elsenborn]] in de [[Oeskantons]] waere viefteen drones gesjpot.<ref>[https://brf.be/regional/2012029/ BRF - Drohnen über Militärlager Elsenborn: Kommandant und Minister bestätigen Vorfall]</ref> * ''Politiek, Belsj & Luxemburg'': Guillaume van Luxemburg (43 jaor) waert beëidig es de nuje groethertog van [[Luxemburg (land)|Luxemburg]]. Hae volg ziene 70-jäörige pap Henri van Luxemburg op, dae 25 jaor haet geregeerd.<ref>[https://www.rtl.lu/news/national/a/2342467.html Rtl.lu - Lëtzebuerg huet een neie Staatschef: De Grand-Duc Guillaume huet den Eed ofgeluecht]</ref> * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse actrice [[Patricia Routledge]], bekèndj óm häöre rol es Hyacinth Bucket oet de tv-serie ''[[Keeping up appearances]]'' (''Schone schijn''), sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standard.co.uk/showbiz/patricia-routledge-dead-keeping-up-appearances-actress-b1251054.html The Standard - Dame Patricia Routledge dead aged 96: Keeping Up Appearances star has passed away, agent announces]</ref> * ''Zuud-Amerika'': de [[VS]] valle 'ne boot aan veur de kös van [[Venezuela]], woebie veer doeje valle. 't Is de veerde aanval saer september op vergeliekbaar doele. Volges Amerika geit 't óm [[drugs]]sjeper. Wiejer wilt de Amerikaanse prizzedent [[Donald Trump|Trump]] de Venezolaanse prizzedent Maduro laote arrestere, ómdat hae zouw samewerke mit drugscriminele.<ref>[https://nos.nl/artikel/2585061-vs-voert-weer-dodelijke-aanval-uit-op-drugsschip-bij-venezuela NOS - VS voert weer dodelijke aanval uit op 'drugsschip' bij Venezuela]</ref> * ''Groet-Brittannië & Ierlandj'': Sarah Mullally waert beneumd tot aartsbössjop van [[Canterbury]] en zal in [[2026]] de iersjte vrouw zeen die de [[Anglicaanse Kèrk]] zal leide.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c2lxyxqzxkdo BBC - Sarah Mullally named as new Archbishop of Canterbury]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Rapper Sean Combs, baeter bekèndj es [[P. Diddy]], weurt veroerdeild tot 'n gevangenissjtraof van veer jaor en twie maondj veur diverse vörm van misbroek.<ref>[https://nos.nl/artikel/2585072-sean-diddy-combs-krijgt-ruim-vier-jaar-cel-in-zedenzaak NOS.nl - Sean 'Diddy' Combs krijgt ruim vier jaar cel in zedenzaak]</ref> ;2 oktober * ''Groet-Brittannië & Ierlandj'': bie 'ne aansjlaag op 'n [[synagoge]] in de [[Groet-Brittannië|Britse]] sjtad [[Manchester]] valle twie doeje en drie gewónje. Ein sjlachoffer waert per óngelök doedgesjote door de pelissie. De dader, 'ne 35-jäörige man van Syrische aafkóms, waert ouch doedgemaak.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd63p1djgd7o BBC - What we know about Manchester synagogue attack]</ref> ;1 oktober * ''Weitesjap, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Britse etholoog [[Jane Goodall]], bekèndj óm häör óngerzeuk nao [[chimpansee]]s, sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6370959/wereldberoemde-chimpansee-onderzoekster-jane-goodall-91-overleden.html Nu.nl - Wereldberoemde chimpansee-onderzoekster Jane Goodall (91) overleden]</ref> ===september=== ;30 september * ''Nederlands Limburg'': beej 'n óngelök op de [[A73]] beej [[Belvend]] kómme twieë luuj öm 't laeve.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/venlo/belfeld/ongeluk-met-vrachtwagens-op-a73-bij-belfeld-eist-tweede-dodelijk-slachtoffer/94248016.html De Limburger - Ongeluk met vrachtwagens op A73 bij Belfeld eist tweede dodelijk slachtoffer]</ref> ;28 september *''Politiek, Oes-Europa'': de regerende pro-Europese partie PAS wèntj de [[parlement]]sverkezinge in [[Moldavië]]. De partie van zittend prizzedent Sandu sjteit op 50 procent, 't pro-Róssisch Patriottisch Blok op ruum 24 procent. Tiedes de campagne is sjpraoke gewaes van intensieve Róssische inmenging.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/sep/28/moldova-heads-to-the-polls-in-tense-vote-that-could-steer-country-closer-to-eu-or-russia The Guardian - Moldova’s ruling pro-European party pulls ahead in pivotal election]</ref> ;27 september * ''Economie, Europa algemein, Midde-Oeste'': de [[VN]] lègke opnuuj sancties op aan [[Iran]]. [[Duutsjlandj]], [[Frankriek]] en 't [[Vereinig Keuninkriek]] höbbe de truukkier van de sancties geactiveerd, ómdat ze van meining zeen dat Iran 't akkoord van [[2015]] haet gesjonde. Dat mós de óntwikkeling van 'n [[atoombóm]] door 't ayatollahregime veurkómme.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/sep/28/sweeping-un-sanctions-on-iran-come-into-effect-after-nuclear-talks-fail The Guardian - Iran angry as sweeping UN sanctions take effect after failure of nuclear talks]</ref> * ''Noord-Amerika'': De [[VS|Amerikaanse]] [[Kerk van Jezus Christus en de Heilige vanne lètste daag|mormone]]leider [[Russell Nelson]] sjtörf op 101-jäörige laeftied.<ref>[https://time.com/7321286/russell-m-nelson-dead/ Time Magazine - Russell M. Nelson, President of the Mormon Church, Dies at 101]</ref> ;26 september * ''Noord-Europa'': kórtbie 'n wichtige basis van de [[Daenemarke|Daense]] lóchmach in Karup in [[Jutlandj]] waert 'ne [[drone]] gesignaleerd. 't Is 't lètste van 'n rits aan vergeliekbaar incidente in dit landj, beginnend bie 't vleegveld van [[Kopehage]]. 't Is nog neet dutelik woe de drones vandaan kómme. De [[Europese Commissie]] geit oet van Róssische drones; die woorte ierder in september ouch op anger plekke in [[Europa]] gesjpot.<ref>[https://www.dr.dk/nyheder/indland/droner-set-over-koebenhavns-lufthavn DR - Overblik: en uge med mystiske droner over Danmark]</ref> ;24 september * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': bie werkzaamhede in [[Nijmege]] waert 'n begraafplaats oet de [[vreug middeliewe]] óntdèk mit versjillende gifte.<ref>[https://nos.nl/artikel/2583849-begraafplaats-vol-schatten-gevonden-uit-vroege-middeleeuwen-in-nijmegen NOS - Begraafplaats vol schatten gevonden uit vroege middeleeuwen in Nijmegen]</ref> ;23 september * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': bie 'n archeologische opgraving in de [[Maas]] bie [[Kuuk]] waere reste van 'n [[Romeins Riek|Romeinse]] aanlèkplaatsj óntdèk. De óntdèkking is bezónjer, ómdat de reste oet de laat-Romeinsen tied datere, 'n relatief duuster periode mit weinig vindplaatsje. Ierder deze maond woort in de buurt ouch al e aolielempke oet daen tied gevónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2583705-live-meekijken-bij-romeinse-onderwateropgraving-in-de-maas-zoiets-komt-maar-weinig-voor NOS - Live meekijken bij Romeinse onderwateropgraving in de Maas: 'Zoiets komt maar weinig voor']</ref> ;22 september * ''Politiek, Frankriek, Midde-Oeste'': [[Frankriek]] erkènt de [[Palestina|Palestiense sjtaat]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd9ykqw22zlo BBC - Trump to address UN General Assembly after France recognises Palestinian state]</ref> ;21 september *''Politiek, Noord-Amerika, Europa algemein, Oceanië, Midde-Oeste'': [[Canada]], 't [[Vereinig Keuninkriek]], [[Portugal]] en [[Australië]] erkènne de [[Palestina|Palestiense sjtaat]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6369801/verenigd-koninkrijk-canada-en-australie-erkennen-palestijnse-staat.html Nu.nl - Verenigd Koninkrijk, Canada en Australië erkennen Palestijnse staat]</ref><ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd9ykqw22zlo BBC - Trump to address UN General Assembly after France recognises Palestinian state]</ref> ;19 september *''Noord-Europa'': 't [[Eslandj|Estische]] lóchruum waert gesjonde door drie [[Róslandj|Róssische]] MiG-31-[[sjtraoljaeger]]s.<ref>[https://www.euronews.com/2025/09/19/russian-fighter-jets-violated-estonias-airspace-authorities-say Euronews - NATO's article 4 triggered amid Russian airspace violation, 'it could be big trouble' Trump says]</ref> ;17 september * ''Poliitek, Midde-Oeste, Zuud- en Centraal-Azië'': [[Pakistan]] en [[Saoedi-Arabië]] sjlete e militair bondgenoetsjap. Dat beteikent dat 'ne aanval op 't eine landj waert besjouwd es 'ne aanval op 't anger.<ref>[https://nos.nl/artikel/2582963-saudi-arabie-en-pakistan-sluiten-militair-bondgenootschap NOS - Saudi-Arabië en Pakistan sluiten militair bondgenootschap]</ref> ;16 september * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': de [[VS|Amerikaanse]] aktäör [[Robert Redford]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/c07p8yle7pet BBC - One of the lions has passed': Hollywood remembers Robert Redford as he dies aged 89]</ref> ;14 september * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': de [[CDU]] wèntj mit 33,3% (-1,0) van de sjtömme de lokaal verkezinge in de [[Duutsjlandj|Duutjse]] deilsjtaat [[Noordrien-Wesfale]], gevolg door de [[SPD]] mit 22,2% van de sjtömme (-2,2). De Greune verlere 6,5 procentpunte (13,5%). De [[AfD]] sjut daoentaege ómhoeg en kump oet op 14,5% (+9,4).<ref>[https://www1.wdr.de/nachrichten/wahlen/kommunalwahlen-2025/ticker-kommunalwahlen-aktuell-analysen-ergebnisse-100.html WDR - Liveblog zu Kommunalwahlen: CDU bleibt stärkste Kraft, AfD legt deutlich zu]</ref> ;13 september * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse zenger, cabaretier en acteur [[Gerard Cox]] sjtörf op 85-jäörige laeftied aan sjlókdermkanker.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6368991/zanger-en-acteur-gerard-cox-op-85-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Zanger en acteur Gerard Cox op 85-jarige leeftijd overleden]</ref> ;12 september * ''Politiek, Zuud-Europa'': de [[Albanië|Albanese]] [[premier]] Edi Rama nump 'ne [[Kónsmaesige intelligentie|AI]]-bot op in zien [[regering]]. Dizze nuje virtuele minister mót helpe bie 't taegegaon van [[corruptie]], wat al decennia e groet probleem is in dit landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2582112-albanie-maakt-ai-minister-van-aanbestedingen-in-strijd-tegen-corruptie NOS - Albanië maakt AI minister van Aanbestedingen in strijd tegen corruptie ]</ref> * ''Politiek, Zuud- en Centraal-Azië'': de [[Nepal]]ese prizzedent Ram Chandra Paudel sjtèlt veurmalig opperrechter Sushila Karki aan tot interim-[[premier]], de iersjte vrouwelike premier van 't landj. Hiemit probeert Paudel de deils gewelddadige jongereproteste 'n halt toe te rope. Die zint óntsjtange wie häöre aafgeloupe dinsdig gevlöchde veurganger Khadga Prasad Oli e verbod probeerde in te sjtèlle op [[sociaal media]], meh ouch [[corruptie]] sjpeelde mit.<ref>[https://nos.nl/artikel/2582158-president-nepal-stelt-interim-premier-aan-dodental-protesten-verder-opgelopen NOS - President Nepal stelt interim-premier aan, dodental protesten verder opgelopen ]</ref> ;11 september * ''Politiek, Zuud-Amerika'': veurmalig prizzedent [[Jair Bolsonaro]] waert veroerdeild tot 27 jaor cel veur 'n [[coup]]poging op 8 jannewarie [[2023]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6368592/braziliaanse-oud-president-bolsonaro-krijgt-27-jaar-cel-voor-mislukte-staatsgreep.html Nu.nl - Braziliaanse oud-president Bolsonaro krijgt 27 jaar cel voor mislukte staatsgreep]</ref> ;10 september * ''Oes-Europa'': 't [[Pole|Poolse]] lóchruum waert gesjonde door Róssische [[drone]]s. Versjillende waere oet de lóch gesjote. Ouch Nederlandse F35-[[straoljaeger]]s kómme daobie in actie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581926-nederlandse-f-35-s-in-polen-voor-de-tweede-keer-in-tien-dagen-in-actie-minutenwerk NOS - Nederlandse F-35's in Polen voor de tweede keer in tien dagen in actie: 'Minutenwerk']</ref> * ''Weitesjap, Noord-Amerika'': ruumdesonde Perseverance van [[NASA]] vènjt sjterke aanwiezinge dat 't oets laeve goof op [[Marsj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2581959-nasa-vindt-sterkste-aanwijzingen-tot-nu-toe-voor-mogelijk-leven-op-mars NOS - NASA vindt sterkste aanwijzingen tot nu toe voor mogelijk leven op Mars]</ref> * ''Politiek, Noord-Amerika'': conservatief politiek activis en mediapersoenlikheid [[:en:Charlie Kirk|Charlie Kirk]] waert naergesjote tiedes 'n biejeinkóms op de campus van Utah Valley University in [[Orem]], [[Utah]]. Hae sjtörf op 31-jäörige laeftied aan zien verwónjinge.<ref>[https://apnews.com/article/charlie-kirk-conservative-activist-shot-546165a8151104e0938a5e085be1e8bd AP News - Conservative activist Charlie Kirk dies after being shot at Utah college event]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval op de [[Jeme]]nitische huidsjtad [[Sanaa]] valle 35 doeje en 131 gewónje. Volges Israel zin de aanvalle gerich op militair doele van de [[houthi's]].<ref>[https://www.haaretz.com/israel-news/2025-09-10/ty-article/.premium/israel-strikes-houthi-targets-in-yemen-reportedly-attacking-defense-ministry/00000199-340c-d3db-a999-bf6c81c00000 Haaretz - Israel Strikes Houthi Targets in Yemen, Reportedly Killing at Least 35]</ref> ;9 september * ''Politiek, Nederlandj'': de [[Twiede Kamer]] sjtump in mit e verbod op ''[[homoseksualiteit|homo]]genezing''. Daodoor waert 't sjtraofbaar óm emes zien of häör aafwiekende seksueel oriëntatie ónger dwang te verangere in 'n heteroseksueel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581803-kamer-stemt-voor-verbod-op-homogenezing-coc-spreekt-van-overwinning NOS - Kamer stemt voor verbod op 'homogenezing', COC spreekt van overwinning]</ref> * ''Politiek, Frankriek'': de Franse prizzedent [[Emmanuel Macron]] sjtelt Sébastien Lecornu (39 jaor) aan es nuje [[premier]] van [[Frankriek]]. De beneuming kump eine daag naodat ziene veurganger François Bayrou door 't [[parlement]] woort weggesjik. Lecornu is de viefde premier in minder es twie jaor tied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581830-macron-stelt-sebastien-lecornu-39-aan-als-nieuwe-premier-van-frankrijk NOS - Macron stelt Sébastien Lecornu (39) aan als nieuwe premier van Frankrijk]</ref> * ''Midde-Afrika'': 71 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne aanval door de aan [[IS]] gelieerde terroristische groepering ADF in de provincie Kivu in 't oeste van [[Democratische Republiek Kongo|Congo]].<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/09/09/meer-dan-60-mensen-brutaal-vermoord-door-jihadistische-groeperin/ VRT - Meer dan 70 mensen brutaal vermoord door jihadistische groepering ADF in Congo]</ref> * ''Economie, Oes-Afrika, Noord-Afrika'': [[Ethiopië]] äöpent de Renaissancedam, gebouwd in 'ne zietak van de [[Niel]]. Volges de Ethiopische regering zal de dam miljoene hoeshajes van [[elektriciteit]] veurzeen en 't landj verangere in 'ne groete sjtroumexporteur in de [[Oes-Afrika|regio]]. Lenj sjtroumaafwaarts, wie [[Egypte]] en [[Soedan]], make zich zörg; de bevolking dao is aafhankelik van de reveer veur de drinkwaterveurzening.<ref>[https://theconversation.com/ethiopias-mega-dam-has-taken-14-years-to-build-what-it-means-for-the-niles-11-river-states-and-why-its-so-controversial-264665 The Conversation - Ethiopia’s mega dam has taken 14 years to build: what it means for the Nile’s 11 river states and why it’s so controversial]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] vèlt de [[Qatar]]ese huidsjtad [[Doha]] aan. Volges Israel waore hoeggeplaatsde [[Hamas]]leje 't doelwit bie dae aanval. Die zin in Doha samegekómme óm e Amerikaans veursjtel veur vrae in [[Gaza]] te besjpraeke. Volges Hamas zin de kopsjtukke nog allemaol in laeve. Waal zouwe vief anger leje bie de aanval óm 't laeve zin gekómme, same mit 'ne Qatarese veiligheidsfunctionaris.<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/air-force-dropped-more-than-10-bombs-on-hamas-hq-in-qatar-during-long-range-mission/ Times of Israel - Air Force dropped more than 10 bombs on Hamas HQ in Qatar during long-range mission]</ref> ;6 of 7 september * ''Weitesjap'': De Mestreechse taolkundege [[Ben Salemans]] störf op 69-jaorege leeftied.<ref>[https://neerlandistiek.nl/2025/09/overleden-ben-salemans/ Neerlandistiek - Overleden: Ben Salemans (1955-2025)]</ref> ;4 september * ''Zuud-Europa, Kóns en cultuur, Economie'': D'n Italiaanse mode-óntwerper [[Giorgio Armani]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6367937/italiaanse-modeontwerper-giorgio-armani-91-overleden.html Nu.nl - Italiaanse modeontwerper Giorgio Armani (91) overleden]</ref> ;3 september * ''Zuud-Europa'': bie e óngeluk mit de iconische kabel[[tram]] in de [[Portugal|Portugese]] huidsjtad [[Lissabon]] valle zèsteen doeje.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/vijftien-doden-bij-ongeluk-met-iconische-kabeltram-in-lissabon-ook-veel-gewonden~aa830d4a/ AD - Vijftien doden bij ongeluk met iconische kabeltram in Lissabon, ook veel gewonden]</ref> ;2 september * ''Nederlands Limburg'': twee miense kómme óm 't laeve bie 'ne woningbrandj in [[Remunj]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/roermond/ook-moeder-51-overleden-na-brand-in-woning-aan-de-plutolaan-in-roermond/87702542.html De Limburger - Ook moeder (51) overleden na brand in woning aan de Plutolaan in Roermond]</ref> ===augustus=== ;31 augustus * ''Nederlands Limburg'': bie e zjwaor verkeersóngeval in [[Gelaen]] valle drie doaje.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/sittard-geleen/geleen/drie-doden-bij-ernstige-botsing-tussen-scooter-en-motor-in-geleen-slachtoffers-15-19-en-24-jaar-oud/87142404.html De Limburger - Drie doden bij ernstige botsing tussen scooter en motor in Geleen; slachtoffers 15, 19 en 24 jaar oud]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud- en Centraal-Azië'': Bie 'nen [[aerdsjóddel]] mèt 'n krach van 6,0 op de [[sjaal van Richter]] in 't oeste van [[Afghanistan]] valle 3000 doeje en 4000 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2580874-dodental-na-de-aardbeving-in-afghanistan-loopt-op-tot-meer-dan-1400 NOS - Dodental na de aardbeving in Afghanistan loopt op tot meer dan 1400]</ref> * ''Natuur & milieu, Noord-Afrika'': bie aerdversjuvinge in de door oorlog versjeurde [[Soedan]]ese regio Darfoer valle hónderde doeje'.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cdj2jygzzk9o BBC - Race to find survivors after Sudan landslide kills hundreds]</ref> * ''Weitesjap, Europa algemein'': de ruumdesonde Juice van [[ESA]] vluug langs [[Venus (planeet)|Venus]]. De [[zjwaortekrach]] van dees planeet mót häör de [[sjnelheid]] gaeve óm wiejer te vlege nao de [[maone van Jupiter]].<ref>[https://www.esa.int/Space_in_Member_States/The_Netherlands/Juice_omgeleid_naar_Venus_in_s_werelds_eerste_maan-aarde_flyby Esa.int - Juice omgeleid naar Venus in 's werelds eerste maan-aarde flyby]</ref> * ''Kóns en cultuur, Centraal-Europa'': 't Literatuurmuseum in [[Praag]] vènjt de origineel manuscripte truuk van [[Jaroslav Hašek]]s satirische anti-oorlogs[[roman]] ''De lotgevallen van de brave soldaat Švejk''. 't Geit óm ein van de bekindste werke oet de [[Tsjechië|Tsjechische]] [[literatuur]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2580608-manuscripten-wereldberoemd-tsjechisch-wo-i-boek-na-eeuw-teruggevonden NOS - Manuscripten wereldberoemd Tsjechisch WO I-boek na eeuw teruggevonden]</ref> ;30 augustus * ''Nederlands Limburg'': aad-zjoernalis van 't ''[[Limburgs Dagblad]]'' en sjriever [[Jan van Lieshout]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/sittard-geleen/geleen/journalist-en-oorlogsboekenschrijver-jan-van-lieshout-overleden/87023281.html De Limburger - Journalist en oorlogsboekenschrijver Jan van Lieshout overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': archeologe óntdekke e [[Romeine|Romeins legerhoofkerteer]] (''principia'') bie d'n aanlèk van 'n bösbaan tösje [[Katwijk]] en [[Leiden]]. De vónds is uniek, want de funderingsbelk die me dao gevónje haet zien redelik intak. 't Geboew ligk óngeveer op de [[Limes]], de noordgrens van 't Romeins Riek die dwaersj door [[Nederlandj]] leep.<ref>[https://nos.nl/artikel/2580465-resten-romeinse-legerbasis-ontdekt-bij-aanleg-busbaan-zuid-holland NOS - Resten Romeinse legerbasis ontdekt bij aanleg busbaan Zuid-Holland]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': veurmalig veurzitter van 't [[Oekraïne|Oekraïens]] parlement Andri Paroebi sjtörf bie 'n sjteetpartie, waarsjienlik 'n liquidatie. 't Motief is aevel ónbekindj.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/oud-parlementsvoorzitter-oekraine-doodgeschoten-op-straat-in-lviv~a79567eb/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F AD - Oud-parlementsvoorzitter Oekraïne doodgeschoten op straat in Lviv]</ref> * ''Politiek, economie, Zuudoes-Azië'': demonstrante sjtaeke e regionaal parlementsgeboew in brandj in de [[Indonesië|Indonesische]] sjtad [[Makassar]]. Daobie kómme drie luuj óm 't laeve en rake vief luuj gewóndj. In Indonesië is 't al zikker ein waek ónröstig vanwaege de meujelike economische situatie in 't landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2580449-doden-bij-brand-die-demonstranten-stichtten-in-indonesisch-parlementsgebouw NOS - Doden bij brand die demonstranten stichtten in Indonesisch parlementsgebouw]</ref> * ''Zudelik Afrika, Nederlands Limburg'': veilinghoes Hessink in [[Baek (plaats)|Baek]] verköp 'ne 240 kilo zjwaore [[meteoriet]] van 'n [[asteroïde]] die 4,5 miljard jaor geleje woort gevörmd en óm de [[zón]] dreijde tösje de planete [[Marsj]] en [[Jupiter (planeet)|Jupiter]]. De sjtein sjtortde naer in de [[Kalahari-weuste]] in [[Namibië]] en woort in de [[Dütsj-Zuudwes-Afrika|koloniale tied]] nao [[Europa]] gehaold.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2978208/meteoriet-onder-limburgse-veilinghamer-1-7-miljoen-euro-getikt L1 - https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2978208/meteoriet-onder-limburgse-veilinghamer-1-7-miljoen-euro-getikt]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlands-Limburgse sjriever, illustrator en tv-maeker [[Harrie Geelen]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2581054-illustrator-en-kinderboekenschrijver-harrie-geelen-86-overleden NOS.nl - Illustrator en kinderboekenschrijver Harrie Geelen (86) overleden]</ref> ;28 augustus * ''Politiek, Midde-Oeste'' Ahmed al-Rahawi, de premier van de [[houthi's]], sjtörf bie 'nen [[Israel]]ische lóchaanval op de [[Jeme]]nitische huidsjtad [[Sanaa]]. Ouch is meugelik nog e aantal ministers van de rebellebeweging doedgemaak bie dae aanval.<ref>[https://www.nytimes.com/2025/08/30/world/middleeast/houthi-prime-minister-killed-israel.html New York Times - Houthis Say Prime Minister Is Killed in Israeli Attack]</ref> * ''Oes-Europa'': zikker 25 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne [[Róslandj|Róssische]] raket- en drone-aanval op de [[Oekraïne|Oekraïense]] huidsjtad [[Kyiv]].<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5525771/reddingswerkers-kyiv-ronden-berging-lichamen-af-25-doden-door RTL Nieuws - 25 doden in Kyiv na Russische raketaanval, bergingswerkzaamheden stoppen]</ref> ;26 augustus * ''Weitesjap, Natuur & milieu, Wes-Europa'': oet 'n nuuj sjtudie bliek dat 't risico dat de Golfsjtroum in de [[Atlantische Oceaan]] [[twieëntwintegste iew|nao 2100]] sjtèl ken valle groet is es de oetsjtoet van [[CO2|CO₂]] hoeg blief. Dat zouw in gans Noordwes-Europa tot kaaj winters en druug zomers mit mislökde ougste leije.<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2025/aug/28/collapse-critical-atlantic-current-amoc-no-longer-low-likelihood-study The Guardian - Collapse of critical Atlantic current is no longer low-likelihood, study finds]</ref> ;23 augustus * ''Politiek, Nederlandj'': demissionair minister van Boetelandse Zake [[Caspar Veldkamp]] ([[NSC]]) sjtap oet 't [[kabinet-Schoof]], gevolg door alle anger bewindspersoene van NSC.<ref>[https://nos.nl/artikel/2579552-na-veldkamp-stappen-ook-alle-andere-nsc-bewindslieden-uit-kabinet NOS - Na Veldkamp stappen ook alle andere NSC-bewindslieden uit kabinet]</ref> ;22 augustus * ''Wes-Afrika'': 't leger van 't Wes-Afrikaanse landj [[Niger]] zaet dat 't Bakura Doro haet doedgemaak. Doro waor leijer van terreurbeweging [[Boko Haram]] en waert ónger mie in verbandj gebrach mit de óntveuring van 300 sjoelmaedjes in buurlandj [[Nigeria]] in april [[2014]] en diverse zelfmoordaansjlaeg in de wiej regio.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/08/22/leger-niger-zegt-leider-boko-haram-te-hebben-gedood-a4903735 NRC - Leger Niger: leider Boko Haram gedood ]</ref> * ''Natuur en milieu, Nederlands Limburg'': De [[dennepercessiepiepel]] (''Thaumetopoea pityocampa''), wovan de rópsje sjaojelik zeen weurt de minsj, weurt veur 't iers saer de neugeteende iew in Nederlandj gezeen, en wel in Limburg en Gelderlandj.<ref>[https://www.nu.nl/dieren/6366377/dennenprocessierups-voor-het-eerst-in-nederland-gaat-ook-voor-overlast-zorgen.html Nu.nl - Dennenprocessierups voor het eerst in Nederland, gaat ook voor overlast zorgen]</ref> * ''Nederlandj, Weitesjap, kóns en cultuur'': De reste van 't [[kestiel Wijdenes]] waere in 't [[Markermeer]] gevónge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2579486-duikers-vinden-in-markermeer-precieze-locatie-van-middeleeuws-kasteel NOS.nl - Duikers vinden in Markermeer precieze locatie van middeleeuws kasteel]</ref> ;21 augusrtus * ''Nederlands Limburg, natuur & milieu'': op de [[Broensemerhei]] brik 'ne groeëte natuurbrandj oet. E gebeed van 7,5 hectare is in vlamme opgegange.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/brunssum/drone-was-goud-waard-bij-brand-brunssummerheide-en-blusrobot-staat-in-de-startblokken-hoe-techniek-brandweer-helpt-bij-natuurbranden/85277358.html De Limburger - Drone was goud waard bij brand Brunssummerheide en blusrobot staat in de startblokken: hoe techniek brandweer helpt bij natuurbranden ]</ref> * ''Zuud-Amerika'': bie 'ne aansjlaag en vuurgevechte in de [[Colombia]]anse sjtaej Amalfi en [[Cali]] valle zeker 18 doeje. In Cali óntplofde 'ne vrachwage en in Amalfi woort 'nen helikopter denaergesjote mit 'nen drone. Bei aansjlaeg zint 't werk van 'n aafsjplitsing van [[FARC]], 'n veurmalige [[communisme|communistische]] guerillabeweging.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/08/22/colombia-aanslagen/ VRT - Colombiaanse guerrilla schiet politiehelikopter neer met een drone, autobom ontploft in Cali]</ref> ;20 augustus * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie e bösóngelök in 't weste van [[Afghanistan]] kómme 79 luuj óm 't laeve. De sjlachoffers zin migrante die gedeporteerd woorte oet buurlandj [[Iran]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c336jj5xkvko BBC - Dozens of Afghan deportees from Iran killed in bus crash]</ref> ;18 augustus * ''Politiek, Zuud-Amerika'': bie de [[Bolivia]]anse parlements- en prizzedentsverkezinge verluus de regerende linkse partie Movimiento al Socialismo (MAS) hendig en kump oet op sjlechs 3 procent van de sjtömme. De centrumrechse senator Rodrigo Paz van de Christedemocratische Partie en de rechsconservatieve kandidaat Jorge Quiroga kómme op de ierste en twiede plaats mit respectievelik 32,2 en 26,9 procent van de sjtömme.<ref>[https://theconversation.com/bolivia-election-voters-bring-two-decades-of-leftist-politics-to-an-end-263238 The Conversation - Bolivia election: voters bring two decades of leftist politics to an end]</ref> ;16 augustus * ''Zuud-Azië, natuur & milieu'': bie zjwaore raegeval in [[India]] en [[Pakistan]] valle hónderde doeje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6365832/zware-regenval-en-modderstromen-in-pakistan-en-india-eisen-honderden-levens.html Nu.nl - Zware regenval en modderstromen in Pakistan en India eisen honderden levens]</ref> ;11 augustus * ''Politiek, Zuud-Amerika'': de [[Colombia]]anse senator [[:en:Miguel Uribe Turbay|Miguel Uribe Turbay]] sjtörf op 39-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne aansjlaag aafgeloupe juni tiedes 'n campagnebiejeinkóms in de huidsjtad [[Bogotá]]. Hae sjtelde zich names de conservatieve oppositiepartiej Democratisch Centrum kandidaat veur de prizzedentsverkezinge van volgend jaor en waor oetgesjpraoke criticus van de linkse prizzedent Gustavo Petro.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/08/11/colombiaanse-presidentskandidaat-uribe-twee-maanden-na-aanslag-overleden-a4902687 NRC - Colombiaanse presidentskandidaat Uribe twee maanden na aanslag overleden ]</ref> ;9 augustus * ''Economie, politiek, Midde-Oeste'': [[Armenië]] en [[Azerbeidzjan]] sjlete ónger bemiddeling van de Amerikaanse prizzedent [[Donald Trump|Trump]] vraej nao decennia conflik euver de regio [[Nagorno-Karabach]]. Wiejer sjlut Trump deals mit bei lenj op 't gebeed van energie, handel en technologie.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6365077/armenie-en-azerbeidzjan-beeindigen-in-witte-huis-conflict-van-bijna-40-jaar.html Nu.nl - Armenië en Azerbeidzjan beëindigen in Witte Huis conflict van bijna 40 jaar]</ref> ;7 augustus * ''Noord-Amerika, weitesjap'': de [[VS|Amerikaanse]] [[astronaut]] [[James Arthur Lovell|Jim Lovell]], ónger mie bekindj es commandant van de vlöch mit [[Apollo-program|Apollo 13]] in [[1970]], sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>https://nos.nl/artikel/2578019-jim-lovell-97-commandant-van-apollo-13-overleden NOS - Jim Lovell (97), commandant van Apollo 13, overleden]</ref> * ''Midde-Oeste, politiek'': 't [[Libanon|Libanees]] parlement sjtump in mit e Amerikaans plan veur de óntwapening van ónger mie [[Hezbollah]] en de volledige truuktrekking van [[Israel]] oet 't zudelik grensgebed.<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6364997/libanese-regering-op-hoofdlijnen-akkoord-met-plan-voor-ontwapening-hezbollah.html Nu.nl - Libanese regering op hoofdlijnen akkoord met plan voor ontwapening Hezbollah]</ref> ;6 augustus * ''Politiek, Wes-Afrika'': In 't midde van [[Ghana]] crasht 'ne helikopter mit hoeggeplaatsde poliitci. Twie [[minister]]s, twie anger politici en veer bemanningsleje kómme hiebie óm 't laeve.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/08/07/ghana-helikopter-crash/ VRT - Twee ministers en andere hooggeplaatste politici komen om bij helikoptercrash in Ghana]</ref> ;3 augustus * ''Midde-Oeste'': veur de kös van [[Jeme]] kapseis 'ne boot mit mie es 150 [[vlöchteling]]e. Zikker 76 luuj euverlaeve dit neet.<ref>[https://www.standaard.be/buitenland/boot-met-meer-dan-150-vluchtelingen-kapseist-voor-kust-jemen-dodental-loopt-op/81593020.html Standaard - Boot met meer dan 150 vluchtelingen kapseist voor kust Jemen: dodental loopt op]</ref> ;1 augustus * ''Politiek, Midde-Amerika'': 't parlement van [[El Salvador]] sjtump in mit 'n [[gróndjwet]]swieziging die ónger anger ónbeperkde herverkezing van de prizzedent meugelik maak. 't Geuf zörg dat de hudige ómsjtreje prizzedent [[Nayib Bukele Ortez|Bukele]], dae bekindjsjteit óm ziene autoritaire regeersjtiel, zoe jaore of decennia aan de mach kent blieve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2577161 NOS - Parlement El Salvador plaveit weg voor onbeperkte herverkiezing president]</ref> ===juli=== ;31 juli * ''Nederlandj, Oes-Europa'': de Nederlandse zjoernalis [[Derk Sauer]] sjtörf op 72-jäörige laeftied aan de gevolge van óngelök op ziene zeilboet in juni 2025. Hae is eine van de oprichters van de ónaafhankelike Róssischtalige online-gezèt [[The Moscow Times]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/07/31/derk-sauer-ondernemend-strijdbaar-en-voor-de-duvel-niet-bang-a4901841 NRC - Derk Sauer: ondernemend, strijdbaar en voor de duvel niet bang ]</ref> * ''Noord-Europa, Midde-Oeste'': De Zjwaedse [[IS]]-terroris Osama Krayem waert veroerdeild tot laeveslang gevangenis óm zien betrokkeheid bie de maord op de [[Jordanië|Jordaanse]] piloot Muath al-Kasasbeh. Al-Kasasbeh woort in [[2014]] in [[Syrië]] gevangegenaome door IS, opgesjlaote in 'n kouw en laevend verbrandj. De beelde woorte door de terreurorganisatie gebroek veur propaganda.<ref>[https://nos.nl/artikel/2577089 NOS - Zweedse IS-terrorist veroordeeld voor in brand steken Jordaanse piloot in 2014]</ref> ;29 juli * ''Politiek, Nederlandj, Midde-Oeste'': 't demissionair [[kabinet-Schoof]] sjtèlt e inreisverbod in taege de [[Israel]]ische ministers [[Bezalel Smotrich]] en [[Itamar Ben-Gvir]]. Bei ministers zint lid van rechsextremistische partieje en zouwe herhaaldelik geweld höbbe aangewakkerd taege [[Palestijnse Staot#Demografie|Palestiene]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6364011/kabinet-stelt-inreisverbod-in-voor-israelische-ministers-en-ontbiedt-ambassadeur.html Nu.nl - Kabinet stelt inreisverbod in voor Israëlische ministers en ontbiedt ambassadeur ]</ref> ;27 juli * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': in [[Remunj]] waert e compleet archief van 30 maeter lank en mie es 94.000 scans volledig digitaal toegankelik. De sjtökker versjaffe inzich in de gesjiedenis van 't sjtadsbesjtuur van de gemeinte Remunj tösje [[1259]] en [[1796]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/roermond/roermonds-archief-na-twee-jaar-en-260.000-euro-gerestaureerd-en-digitaal-in-te-zien-van-rijk-gedecoreerde-adelsbrief-tot-kosten-copieus-banket-in-1601/79448227.html De Limburger - Roermonds archief na twee jaar en 260.000 euro gerestaureerd en digitaal in te zien: van rijk gedecoreerde adelsbrief tot kosten copieus banket in 1601]</ref> * ''Midde-Afrika'': bie 'ne aanjslaag op 'n katholieke kèrk in de [[Democratische Republiek Kongo|Kongolose]] regio Ituri valle 38 doeje en 15 gewónje. De aansjlaag is 't werk van terreurgroep ADF, dae benj haet mit [[IS]] en dökker christene in 't ónröstige oeste van Kongo aanvèlt.<ref>[https://www.standaard.be/buitenland/bij-terreuraanslag-in-oost-congo-komen-zeker-38-burgers-om/80157834.html De Standaard - Bij terreuraanslag in Oost-Congo komen zeker 38 burgers om]</ref> * ''Economie, Europa algemein, Noord-Amerika'': De [[EU]] en de [[VS]] sjlete e handelsakkoord. 't Geit ónger mie óm 'n importheffing van 15% veur Europese goedere. De EU sjtelt gein extra heffinge op produkte oet de VS.<ref>[https://nos.nl/artikel/2576621 NOS - Akkoord EU en VS: Amerikaanse importheffingen van 15 procent, geen tegenmaatregelen EU]</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in 't zude vanne [[Duutsjlandj|Duutsje]] deilsjtaat [[Baden-Württemberg]] óntsjpaort 'ne trein. Hiebie valle drie doeje en ónbekindj aantal gewónje.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/zugunglueck-baden-wuerttemberg-100.html Tagesschau - Mindestens drei Tote bei Zugunglück in Baden-Württemberg]</ref> ;24 juli * ''Kóns en cultuur, Zuudoes-Azië'': e [[:en:2025 Cambodia–Thailand border conflict|grensconflik]] tösje [[Thailandj]] en [[Cambodja]] escaleert. De besjetinge concentrere zich in e gebeed róndjóm de Preah Vihear-tempel, e [[hindoeïsme|hindoeïstisch]] [[tempel]]complex oet de [[Khmer-riek|Khmerperiode]] (802-1431 nao Chr.) en boetedet e [[UNESCO]]-welterfgood. Dit ligk precies op de grens waert door bei lenj geclaimp.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6363546/ruzie-tussen-thailand-en-cambodja-escaleert-burgers-gedood-en-grens-gesloten.html Nu.nl - Ruzie tussen Thailand en Cambodja escaleert: burgers gedood en grens gesloten]</ref> * ''Oes-Azië'': in 't oeste van [[Róslandj]] crasht e vleegmesjien. Alle 48 inzittende kómme óm 't laeve.<ref>[https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/soviet-era-passenger-plane-crashes-russias-far-east-killing-all-48-board-2025-07-24/ Reuters - Russian plane crashes in Russia's far east, nearly 50 people on board feared dead]</ref> ;22 juli * ''Kóns en cultuur, Groet-Brittannië & Ierlandj'': De Ingelsje singer-songwriter [[Ozzy Osbourne]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2576039 NOS - Metalicoon Ozzy Osbourne overleden op 76-jarige leeftijd]</ref> ;21 juli *''Zuud- en Centraal-Azië'': in [[Dhaka]], de huidsjtad van [[Bangladesh]], sjtort e vleegmesjien denaer van 't leger. Daobie kómme 31 luuj óm 't laeve en rake mie es 160 luuj gewóndj. De oerzaak van de crash es dinkelik e technisch mankement.<ref>[https://www.observerbd.com/news/535521 Daily Observer - - Death toll rises to 31, 165 Injured]</ref> * ''Midde-Oeste'': 't [[Israel]]isch leger trèk de sjtad [[Deir al-Balah]], die in 't midde vanne [[Gazasjtroek]] ligk, binne. 't Geit óm de iersjte aanval op dees sjtad saer 't begin van de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|Gaza-oorlog in 2023]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/07/21/israelische-tanks-trekken-deir-al-balah-binnen-a4900857?t=1753192398 NRC - Israëlische tanks trekken Deir al-Balah binnen ]</ref> ;19 juli * ''Politiek, Midde-Afrika'': de [[Democratische Republiek Kongo]] en rebelle vanne M23-beweging sjlete 'n euvereinkóms mit 'n intentieverklaoring óm nao jaore van gevechte in 't oeste van 't landj vreie te sjlete.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/07/19/congo-en-rebellen-van-m23-tekenen-overeenkomst-in-qatar-a4900723 NRC - Congo en rebellen van M23 tekenen overeenkomst in Qatar ]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': inne [[Hạ Longbóch]] in 't naorde van [[Vietnam]] kump 'ne toeristeboot in de probleme door sjtormechtig waer, woenao 't zink. Hiebie kómme 34 luuj óm 't laeve, 8 luuj zin vermis.<ref>[https://nos.nl/artikel/2575668 NOS - Toeristenboot gekapseisd in Vietnam, zeker 34 doden]</ref> ;16 juli * ''Midde-Oeste'': zeker 69 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne brandj in e winkelcentrum inne [[Irak]]ese sjtad [[Al-Koet]]. Elf luuj zin nog vermis.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/fire-iraq-mall-kills-69-prime-minister-orders-probe-2025-07-17/ Reuters - Fire at Iraq mall kills 69, prime minister orders probe]</ref> ;13 juli * ''Midde-Oeste'': in Suwayda, 'n sjtad in 't zude van [[Syrië]] vechte [[Druze|druzische]] milities mit [[soennisme|soennitische]] Bedoeïene. 't Regeringsleger en ouch 't [[Israel]]isch leger mènge zich in de sjtried en zouwe respectievelik de Bedoeïene en Druze óngersjteune. Tiedes de gevechte valle hónderde doeje en vinge ernstige oorlogsmisdade plaats.<ref>[https://www.france24.com/en/middle-east/20250716-syria-druze-israel France24 - Syria withdraws army from Sweida after Israel bombs Damascus]</ref> ;10 juli * ''Nederlands Limburg, Belsj Limburg, natuur & milieu'': oet óngerzeuk bliek dat 't [[Euversjtruiming in Miedde-Europa (2021)|hoegwater van juli 2021]] groete verangeringe haet aangebrach in de baojem van de [[Maas]]. Allein al tösje [[Maes]] en [[Berg aan de Maas]] woorte zèsteen gater óntdek, woevan sommige bis viefteen maeter deep zin.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/sittard-geleen/waterramp-2021-sloeg-gaten-tot-vijftien-meter-diepte-in-de-maasbodem/77017249.html De Limburger - Waterramp 2021 sloeg gaten tot vijftien meter diepte in de Maasbodem]</ref> ;9 juli * ''Nederlandj, Oes-Europa'': 't [[Europees Hof van de Rechte van de Minsj]] hèlt [[Róslandj]] officieel verantwaordelik veur 't naersjete van Malaysia Airlines-vlöch 17 op [[17 juli]] [[2014]] baove [[Oekraïne]], baeter bekindj es MH17. Hiebie koame alle 298 inzittende óm 't laeve, woevan 196 Nederlanders en 4 Belzje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2574305-mensenrechtenhof-houdt-rusland-verantwoordelijk-voor-neerhalen-vlucht-mh17 NOS - Mensenrechtenhof houdt Rusland verantwoordelijk voor neerhalen vlucht MH17]</ref> ;5 juli * ''Frankriek, Sjport'': De 112e [[Runj van Frankriek]] begintj mit 'n vlake etap in en róndj [[Lille]]. ;4 juli * ''Noord-Amerika, natuur & milieu'': bie euversjtruiminge inne [[VS|Amerikaanse]] deilsjtaat [[Texas]] valle zeker 135 doeje. Zeker 100 luuj zint vermis.<ref>[https://bnonews.com/index.php/2025/07/death-toll-in-texas-flood-disaster-rises-to-135-over-a-hundred-still-missing/ BBC - Death toll in Texas flood disaster rises to 135; over a hundred still missing]</ref> * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse filmproducent [[Rob Houwer]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6361577/turks-fruit-producent-rob-houwer-overleden-op-87-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Turks Fruit-producent Rob Houwer overleden op 87-jarige leeftijd]</ref> ;3 juli * ''Oes-Europa'': Michaïl Goedkov, de twiede man van de [[Róslandj|Róssische]] marine, waert same mit teen anger luuj doedgemaak bie 'nen [[Oekraïne|Oekraïense]] lóchaanval op 'ne commandopos inne Róssische regio Koersk, kórtbie de Oekraïense grens. Goedkov is eine van de hoegste militaire dae doedgemaak woort door de Oekraïense sjtriedkrachte.<ref>[https://www.msn.com/nl-nl/nieuws/buitenland/oekra%C3%AFne-doodt-tweede-man-van-russische-marine/ar-AA1HTblr MSN - Oekraïne doodt tweede man van Russische marine]</ref> * ''Sjport, Zuud-Europa'': De Portugese voetballer [[Diogo Jota]] kump op 28-jäörige laeftied óm in e verkiersóngelök.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6361162/liverpool-speler-diogo-jota-28-omgekomen-bij-verkeersongeluk-in-spanje.html Nu.nl - Liverpool-speler Diogo Jota (28) omgekomen bij verkeersongeluk in Spanje]</ref> ;2 juli * ''Politiek, Midde-Oeste'': de [[Iran|Iraanse]] prizzedent Masoud Pezeshkian beëindig de samewerking mit 't Internationaal Atoomenergieagentsjap (IAEA). De besjlissing kump nao sjerpe kritiek van 't IAEA op Iran en 'n escalatie van 't conflik mit [[Israel]] en de [[VS]], die ónger mie diverse nucleair sites höbbe aangevalle.<ref>[https://nos.nl/artikel/2573321-iran-schort-samenwerking-met-atoomagentschap-op NOS - Iran schort samenwerking met atoomagentschap op]</ref> * ''Sjport, Europa algemein'': In [[Zjwitserlandj]] geit 't Europees Kampioensjap Damesvoetbal van sjtart. ;1 juli * ''Sjport, Nederlandj'': De Nederlandse voetballer [[Rinus Israël]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6360922/feyenoord-icoon-rinus-israel-83-overleden.html Nu.nl - Feyenoord-icoon Rinus Israël (83) overleden]</ref> ===juni=== ;27 juni * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': bie wèrkzaamhede ane [[A2]] kórtbie [[Zöstere]] waere reste bloetgelag van 'n [[prehistorie|prehistorische]] boerderie van óngevier 5.500 jaor aad, dus oet de [[neolithicum|late sjteintied]] (tösje 3634 en 3509 veur Chr.).<ref>[https://www.vmlnieuws.nl/echt-susteren/unieke-prehistorische-boerderij-blootgelegd-bij-a2-werkzaamheden/ VML Nieuws - Unieke prehistorische boerderij blootgelegd bij A2-werkzaamheden]</ref> ;26 juni * ''Zuud-Amerika, kóns en cultuur'': D'n Argentiense componis en dirizjènt [[Lalo Schifrin]], veural bekèndj van de meziek veur ''[[Mission impossible]]'', sjtörf op 93-jäörige laeftied aan 'n lóngóntsjtaeking.<ref>[https://nos.nl/artikel/2572640-componist-van-iconische-mission-impossible-tune-overleden NOS.nl - Componist van iconische Mission: Impossible-tune overleden]</ref> ;24 juni * ''Europa algemein, Noord-Amerika, Nederlandj'': In [[Den Haag]] begintj 'nen top veur alle [[NAVO]]-lenj. ;23 juni * ''Zuud-Amerika, weitesjap'': in [[Chili]] waert 't Vera C. Rubin Observatory in gebroek genaome. De [[telescoop]] geit eins in de drie daag [[sjterresjtelsel]]s baove 't Zuud-Amerikaanse landj vaslègke. 't Óngerzeuk mót ónger mie inzich beie in duuster materie.<ref>[https://www.eoswetenschap.eu/ruimte/vera-rubin-observatory-van-start-eerste-beelden-nu-te-zien EOS wetenschap - Vera Rubin Observatory van start: eerste beelden nu te zien]</ref> ;22 juni * ''Midde-Oeste'': bie 'ne aansjlag op 'n [[Orthodox-Christelek|Grieks-orthodoxe]] kèrk inne [[Syrië|Syrische]] huidsjtad [[Damascus]] valle zeker 25 doeje en mie es 60 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2572218-aanslag-op-syrische-kerk-zorgt-voor-knauw-in-vertrouwen-in-nieuwe-regering NOS - Aanslag op Syrische kerk zorgt voor knauw in vertrouwen in nieuwe regering]</ref> * ''Midde-Oeste'': de [[VS]] valle drie nucleair sites aan in [[Iran]] en mènge zich hiedoor in de oorlog tösje [[Israel]] en 't Ayatollah-regime.<ref>[https://www.nytimes.com/live/2025/06/21/world/iran-israel-trump New York Times - Trump Claims Success After Bombing Key Iran Nuclear Sites]</ref> ;17 juni * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, Kóns en cultuur'': De Britsen dj [[John Reid (dj)|John Reid]], bekèndj van de [[house]]gróp [[Nightcrawlers]], sjtörf op 61-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2571537-john-reid-61-overleden-bekend-van-danceklassieker-push-the-feeling-on NOS.nl - John Reid (61) overleden, bekend van danceklassieker Push The Feeling On]</ref> * ''Noord-Europa, kóns en cultuur'': in 't noorde van [[Daenemarke]], kórtbie de sjtad [[Aarhus]], waere dertig grave gevónge mit kosbaar objekte oet de tied van de [[Vikinge]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/jun/17/viking-age-burial-site-full-of-ancient-objects-found-in-denmark-say-experts The Guardian - Viking age burial site full of ancient objects found in Denmark, say experts]</ref> ;16 juni * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj, Kóns en cultuur'': D'n Oesteriekse pianis [[Alfred Brendel]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cjmmmrl4mz7o BBC.com - Pianist Alfred Brendel dies aged 94]</ref> ;14 juni * ''Politiek, Noord-Amerika'': in [[Brooklyn Park]] en [[Champlin (Minnesota)|Champlin]], twie veursjtaej van [[Minneapolis]] ([[Minnesota]]), waere parlementariërs Melissa Hortman en John Hoffman naergesjaote. Hiebie kump Hortman same mit häöre man óm 't laeve. Hoffman en zien vrouw rake gewóndj. Me geit oet van e politiek motief.<ref>[https://www.nytimes.com/live/2025/06/14/us/minnesota-shootings/minnesota-shootings-politicians Mew York Times - Manhunt for Suspect in Political Assassination Rattles Minnesota]</ref> ;13 juni * ''Midde-Oeste'': De [[Israël]]ische lochmach veurt bombardemènte oet op versjillende doele in [[Iran]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6359020/israel-voert-luchtaanvallen-uit-op-nucleaire-doelen-en-legertop-iran.html Nu.nl - Israël voert luchtaanvallen uit op nucleaire doelen en legertop Iran]</ref> Dit weurt later op d'n daag beantwaord mit Iraanse rakètte op Israël. ;12 juni * ''Zuud- en Centraal-Azië'': in de [[India]]se sjtad [[Ahmedabad]] sjtort e vleegmesjien denaer. 279 luuj kómme óm 't laeve, zoewaal passageers es luuj op de gróndj. Eine passageer euverlaef de crash.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10575987/enige-overlevende-begrijpt-niets-van-zijn-redding-zwarte-dozen-na-crash-india-nog-altijd-zoek BNR - Enige overlevende begrijpt niets van zijn redding, zwarte dozen na crash India nog altijd zoek]</ref> ;11 juni * ''Europa algemein'': D'r Duutsjer Ingo Gerhartz weëd d'r nuie commandant van 't [[NAVO]]-hoofkerteer i [[Broensem]]. Gerhartz krieg ónger mieë 't bevel uuever de troepe i de [[Baltische Sjtate]] en anger lenj in [[Oeës-Europa]].<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2927291/nieuwe-commandant-voor-navo-hoofdkwartier-in-brunssum L1 - Nieuwe commandant voor NAVO-hoofdkwartier in Brunssum]</ref> * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse popmuzikantj [[Brian Wilson]], veural bekèndj van [[The Beach Boys]], sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6358874/the-beach-boys-zanger-brian-wilson-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - The Beach Boys-zanger Brian Wilson op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> ;10 juni * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': bie 'n sjeetpartie op 'n sjoel in de [[Oesteriek]]se sjtad [[Graz]] valle 11 doeje en 11 gewónje.<ref>[https://orf.at/stories/3396480/ ORF - Nach Amoklauf in Graz: Tatrekonstruktion in Schule hat begonnen]</ref> ;4 juni * ''Weitesjap, kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': oet paleografisch en diplomatiek oonderzeuk nao drei Limbörgse oerkóndes, boe-oonder ein vaan keizer Hendrik IV oet [[1087]] boe-in 't Sintervaoskapittel rieksoonmiddelek gemaak weurt, dus oonaofhankelek van eine vors, bliek tot de handsjrifte ech zien en neet vervals, wat me ierder dach.<ref>[https://www.kn.nl/verdieping/interview-verdieping/eeuwenoude-oorkonden-werpen-nieuw-licht-op-sint-servaaskapittel-ze-zijn-toch-echt/ KN - Eeuwenoude oorkonden werpen nieuw licht op Sint-Servaaskapittel: ‘Ze zijn tóch echt’]</ref> ;3 juni * ''Politiek, Nederlandj'': 't [[kabinèt-Schoof]] vilt naodet de [[PVV]] zich tröktrèk.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6357901/live-politiek-pvv-stapt-uit-coalitie-en-trekt-eigen-bewindslieden-terug-uit-kabinet.html Nu.nl - Live politiek | PVV stapt uit coalitie en trekt eigen bewindslieden terug uit kabinet]</ref> ;2 juni * ''Economie, Nederlands Limburg'': 't subtropisch zjwumbad [[Mosaqua]] in [[Gulpe]] geet weer oape noadat 'ne nuje exploitant gevónge is, 't bedrief Optisport.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2921696/mosaqua-heropent-de-deuren-eerste-zwemmers-kunnen-weer-baantjes-trekken L1 - Mosaqua heropent de deuren: eerste zwemmers kunnen weer baantjes trekken]</ref> * ''Economie, politiek, Nederlands Limburg'': teendoezende Limbörgers mit e lieg inkome kinne gratis reize mit bösse en treine van Arriva. De [[Gouvernemint (Nederlands Limburg)|provincie Limbörg]], de initiatiefnömmer, geit 't financiere. Limburg is hiemit de iersjte Nederlandse provincie woe minima op zo'n groete sjaal gratis kinne reize mit 't ov.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2921817/tienduizenden-limburgers-kunnen-voortaan-gratis-met-arriva-mee L1 - Tienduizenden Limburgers kunnen voortaan gratis met Arriva mee ]</ref> ;1 juni * ''Oes-Europa'': bie 'nen Oekraïnsen drone-aanval op versjillende [[Róslandj|Róssische]] lóchmachbases opvallend wied van de frontlien waere mierder bómmewerpers geraak. De toesjtelle waere gebroek veur langenaafsjtandsrakètte aaf te vure op [[Oekraïne]]. Sommige toesjtelle zouwe ouch [[atoombóm]]me kènne aafvure.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10575211/nucleaire-bommenwerpers-geraakt-oekraiense-drones-troffen-nog-niet-eerder-zo-ver-in-rusland-doel BNR - Nucleaire bommenwerpers geraakt, Oekraïense drones troffen nog niet eerder zo ver in Rusland doel]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': de conservatieve kandidaat [[Karol Nawrocki]] wèntj de [[Pole|Poolse]] prizzedentsverkezinge mit 'n krappe mierderheid.<ref>[https://www.nporadio1.nl/nieuws/buitenland/7f2ee06f-ef9e-4e53-ba60-65edf33db0b9/polen-houdt-conservatieve-president-nawrocki-wint-verkiezingen NPO Radio 1 - Omslag na tweede exitpoll: conservatieve Nawrocki wint verkiezingen]</ref> * ''Weitesjap, natuur & milieu, Noord-Amerika'': [[paleontologie|paleontologe]] van de Universiteit van [[Alaska]] ([[VS]]) kómme tot de conclusie dat [[veugel]] al 73 miljoen jaor geleje aanwezig waore in 't [[Naordpool]]gebeed en geliektiedig same höbbe gelaef mit [[dinosaurusse]].<ref>[https://www.sci.news/paleontology/cretaceous-bird-nesting-polar-latitudes-13949.html Sci.news - 73-Million-Year-Old Fossils Provide Oldest Evidence of Birds Nesting at Polar Latitudes]</ref> ===mei=== ;31 mei * ''Oes-Europa'': inne regio [[Oblas Brjansk|Brjansk]], in 't weste van [[Róslandj]], valle 7 doeje en teentalle gewónje nao ineinsjtorting van twie brögke.<ref>[https://nos.nl/artikel/2569526-minstens-7-doden-na-instorting-russische-bruggen-rusland-wijst-naar-oekraine NOS - Minstens 7 doden na instorting Russische bruggen, Rusland wijst naar Oekraïne]</ref> ;29 mei * ''Nederlands Limburg'': 'ne 39-jöärige maan oes [[Kirchroa]] kunt um 't leëve bie 'n sjeserei i [[Bóches]]. D'r maan is bekank bie de pliese.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/simpelveld/bocholtz/moord-in-bocholtz-vastgelegd-door-beveiligingscamera-s-slachtoffer-was-bekende-van-politie-en-justitie/69436273.html De Limburger - Logo dlMoord in Bocholtz vastgelegd door beveiligingscamera’s, slachtoffer was bekende van politie en justitie]</ref> ;28 mei * ''Kóns en cultuur, Oes-Afrika'': De [[Kenia]]anse sjriever [[Ngũgĩ wa Thiong'o]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/ce999kwxn1ro BBC - Giant of African literature Ngũgĩ wa Thiong'o dies aged 87]</ref> ;21 mei * ''Noord-Amerika'': in de [[VS|Amerikaanse]] huidsjtad [[Washington D.C.]] waere twie mètwerkers van de [[Israel]]ische ambassade doedgesjote. De sjeetpartie kump net nao 't nuuj offensief in de [[Gazasjtroek]], meh pas ouch in e patroen van sjterk toenömmend [[antisemitisme|antisemitisch geweld]] es gevolg van de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|kreeg tösje Hamas en Israel]].<ref>[https://www.npr.org/2025/05/22/nx-s1-5407572/israeli-embassy-staffers-killed-washington-dc NPR - Here's what we know about the 2 Israeli embassy staffers killed in Washington, D.C.]</ref> ;19 mei * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': 't [[Sacrementsoctaaf]] van [[Meersje]] weurt opgenaome in de lies van immaterieel erfgood van [[UNESCO]]. 't Octaaf vingk jaorliks plaats op de twjède dónderdig nao [[Pinkstere]] en doert ein waek. De traditie haet zinne warsjpróng in de hwag en late [[middeljewe]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/meerssen/meerssen/eeuwenoude-traditie-erkend-sacrementsoctaaf-meerssen-op-lijst-immaterieel-cultureel-erfgoed/67398403.html De Limbuurger - Logo dlEeuwenoude traditie erkend: Sacrementsoctaaf Meerssen op lijst immaterieel cultureel erfgoed]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Hans Wiegel]] ([[VVD]]) sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2568031-oud-vvd-leider-hans-wiegel-83-overleden NOS.nl - Oud-VVD-leider Hans Wiegel (83) overleden]</ref> ;18 mei * ''Politiek, Oes-Europa'': de pro-[[EU|Europese]] politicus [[Nicusor Dan]] wèntj de [[Roemenië|Roemeense]] prizzedentsverkezinge mit 53,6% van de sjtömme. Zinne radicaalnationalistische rivaal [[George Simion]] krieg 46,6 procent van de sjtömme.<ref>[https://www.volkskrant.nl/buitenland/gematigde-dan-nieuwe-president-roemenie-uiterst-rechtse-simion-geeft-toch-nederlaag-toe~bb927b99/ Volkskrant - Gematigde Dan nieuwe president Roemenië, uiterst rechtse Simion geeft toch nederlaag toe]</ref> ;17 mei * ''Kóns en cultuur, Europa algemein'': [[Oesteriek]] wèntj de 69e editie van 't [[Eurovisie Songfestival]]. [[Israel]], [[Eslandj]], [[Zjwaede]] en [[Italië]] zitte weiejer in de top vief.<ref>[https://www.trouw.nl/cultuur-media/live-songfestival-2025-oostenrijk-wint-het-songfestival-nederland-teleurstellend-twaalfde~b60d23dc/ Trouw - Live Songfestival 2025: Oostenrijk wint het Songfestival, Nederland teleurstellend twaalfde]</ref> ;16 mei * ''Politiek, Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse politicus en kènjerbokesjriever [[Jan Terlouw]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6355931/voormalig-d66-leider-en-schrijver-jan-terlouw-93-overleden.html Nu.nl - Voormalig D66-leider en schrijver Jan Terlouw (93) overleden]</ref> ;14 mei * ''Politiek, Nederlandj'': sjtaatssikkertaris [[Gijs Tuinman]] ([[BBB]]) óngerteikent 'ne order veur 46 nuuj Leopard 2A8-[[tank]]s via 't Duutsje leger bie de firma [[Rheinmetall]]. Doamit krieg 't Nederlands leger weer tanks. De lètste woorte wegbezunig in [[2011]].<ref>[https://www.ewmagazine.nl/nederland/news/2025/05/leopard-tank-defensie-nederland-duitsland-navo-landmacht-1478770/?fbclid=IwY2xjawKRrgZleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFxMExMWXA1MlBFbXN0dzBCAR63lqUxPbM0qP8z6Og6sOrmmBvrOzk6GaR-eh6K26IqR1L0iP7zpi6xiISAkA_aem_6DItvxINGQAKlRLF6LKfKA#de-feiten-nederland-koopt-46-leopard-tanks Elsevier Weekblad - Geven de nieuwe Leopard-tanks Defensie echt meer slagkracht?]</ref> ;13 mei * ''Politiek, Midde-Oeste'': politicus en [[Hamas]]-militant [[Mohammed Sinwar]], broor en opvolger van de in oktober [[2024]] doedgemaakde [[Yahya Sinwar]], waert doedgemaak bie 'ne Israelische lóchaanval op 'ne bunker ónger e krankehoes in [[Khan Yunis]] inne [[Gazasjtroek]]. Wiejer sjtörf dinkelik ouch 'ne hoeggeplaatsde Hamas-commandant bie d'n aanval.<ref>[https://www.haaretz.com/israel-news/2025-05-18/ty-article/body-of-gaza-hamas-leader-mohammed-sinwar-reported-found-in-khan-yunis-tunnel/00000196-e229-d6ef-a7f6-f2b9383b0000 Haaretz - Body of Gaza Hamas Leader Mohammed Sinwar Reportedly Found in Khan Yunis Tunnel]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Uruguay]]aanse aad-prizzedent [[Jóse Mujica]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nmas.com.mx/internacional/latinoamerica/pepe-mujica-muere-hoy-ex-presidente-uruguay-enfermo-cancer-2025/ N+ - Muere 'Pepe' Mujica, el Guerrillero que fue Presidente de Uruguay]</ref> ;9 mei * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': de Joeds-[[Duutsjers|Duutsje]] [[Holocaus]]euverlaevende [[Margot Friedländer]] sjtörf op 103-jäörige laeftied.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/margot-friedlaender-118.html Tagesschau - Margot Friedländer ist gestorben]</ref> ;8 mei * ''Politiek, Zuud-Europa'': D'n [[VS|Amerikaanse]] kardinaal Robert Prevost waert verkaoze tot nuje [[Paus]]. Zinne naam is [[Leo XIV]] en hae is de iersjte Paus dae oet de VS kump.<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2025/05/08/pope-prevost-american-vatican/ Washington Post - American-born Cardinal Robert F. Prevost is elected pope]</ref> ;7 mei * ''Zuud- en Centraal-Azië'': [[India]] veurt lóchaanvalle oet op [[Pakistan]], woenao gevechte oetbreke in de grensregio. Door d'n terroristischen aansjlaag in de betwisde regio Kasjmir van 22 april zint de sjpanninge tösje de buurlenj opgeloupe.<ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/multiple-loud-explosions-heard-pakistani-kashmir-reuters-witness-2025-05-06/ Reuters - India says it attacked Pakistan, Pakistani Kashmir]</ref> ;6 mei * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': [[Friedrich Merz]] ([[CDU]]) waert noa 'n twiede sjtömming tot bóndjskanseleer van [[Duutsjlandj]] gekaoze. CDU/CSU en [[SPD]] vörme wiejer 'n nuuj [[regering]].<ref>[https://de.euronews.com/2025/05/06/regierungswechsel-live-merz-bundeskanzler-linnemann Euronews - Deutschland hat eine neue Regierung ]</ref> ;5 mei * ''Oes-Europa'': [[Litouwe]] investeert 1,1 miljard euro in de versjterking van zien grenze mit [[Róslandj]] en [[Belarus]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6354772/litouwen-investeert-miljard-om-grens-met-belarus-en-rusland-te-versterken.html Nu.nl - Litouwen investeert miljard om grens met Belarus en Rusland te versterken]</ref> * ''Midde-Oeste'': d'n [[Israel]]ische [[premier]] [[Benjamin Netanyahu|Netanyahu]] kónjig 'nen intensieveren aanval op de [[Gazasjtroek]] aan en wilt meugelik 't ganse gebeed bezette.<ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/israel-plant-nog-zwaarder-offensief-op-al-grotendeels-vernietigd-gaza~bf4a7c6b/ Trouw - Israël plant nog zwaarder offensief op al grotendeels vernietigd Gaza]</ref> * ''Sjport'': De Chinees [[Zhao Xintong]], tot veur kort nog amateur, wintj 't Waereldkampiónsjap [[snooker]].<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6354767/omstreden-chinese-snookeramateur-zhao-schrijft-geschiedenis-met-wereldtitel.html Nu.nl - Omstreden Chinese snookeramateur Zhao schrijft geschiedenis met wereldtitel]</ref> ;3 mei * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': De Franse, veural in Nederlandj wirkende opera-intendantj [[Pierre Audi]] sjtörf op 67-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6354636/oud-artistiek-directeur-van-de-nationale-opera-pierre-audi-67-overleden.html Nu.nl - Oud-artistiek directeur van De Nationale Opera Pierre Audi (67) overleden]</ref> ===april=== * ''Midde-Oeste'': sektarisch geweld tösje [[Druze]] en milities ónger leijing van de conservatief soennitische Syrische Heilsregering (HTS).<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/asien/syrien-gewalt-tote-drusen-100.html?fbclid=IwY2xjawKAwMRleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETFxMExMWXA1MlBFbXN0dzBCAR6_IhYRe1WBSDk80AyQAshHCoj_ndzwqQf7tKP3x5D2ukSgjnDJoI32rNYOIA_aem_DuDqEqQgdHoS6kljmRDEGg Tagesschau - Zahlreiche Tote bei Gewalt in Syrien]</ref> ;30 april * ''Economie, Oes-Europa, Noord-Amerika'': de [[VS]] en [[Oekraïne]] teikene 'ne deal euver de winning van zeldzaam [[metaal|metale]] (woe-ónger [[lithium]]), [[aerdaolie|aolie]] en [[aerdgaas|gaas]] op Oekraïens gróndjgebeed.<ref>[https://nos.nl/artikel/2565618-oekraine-en-vs-eens-over-veelbesproken-mineralendeal NOS - Oekraïne en VS eens over veelbesproken mineralendeal]</ref> ;29 april * ''Weitesjap, natuur & milieu, Zuud-Amerika'': [[ESA]] lanceert [[satelliet]] Biomass vanoet [[Frans Guyana]]. Dae zal gebroek waere veur e óngerzeuk nao ecosysteme op [[aerd]], in 't bezónger in 't Amazone-[[raengerwoud]]. Zoe kint hae óntbusjing en [[kooldioxied|CO₂]]-opsjlaag door buim baeter in kaart bringe.<ref>[https://www.space.com/space-exploration/launches-spacecraft/vega-c-rocket-launch-esa-biomass-forest-monitoring-satellite Space.com - Vega-C rocket launches European forest-monitoring 'Biomass' satellite to orbit (video)]</ref> ;27 april * ''Politiek, Noord-Amerika'': bie de [[Canada|Canadese]] parlementsverkezinge winne de Liberale ten koste van de Conservatieve.<ref>[https://www.thestar.com/politics/federal/2025-federal-election-live-blog/article_5ee4e098-c52e-476a-8a6f-6387146581c7.html Toronto Star - Election results live: Mark Carney and the Liberal party will form minority government]</ref> * ''Noord-Amerika'': In de [[Canada|Canadese]] sjtad [[Vancouver]] riejt 'nen auto in op bezeukers van e sjtraotfestival. Daobie valle 11 doeje en mierder gewónje.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/c2d48erzg7lt BBC - Nine people killed after man drives car into Vancouver festival]</ref> ;26 april * ''Midde-Oeste'': in de [[Iran|Iraanse]] havesjtad [[Bandar Abbas]] valle 70 doeje en zikker 1000 gewónje bie 'n groete explosie. De explosie vóng dinkelik plaats in eine van de containers van de aoliehave. Meugelik bevatte die [[chemische sjtof]]fe veur de [[produktie]] van raket[[brandjsjtof]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cpdz300p0qlo BBC - Iran blames 'negligence' for port blast as death toll rises to 70]</ref> ;23 april * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': sjterrechef Jonnie Boer, bekindj es eigenaer van driesjterrerestaurant De Librije in [[Zjwolle]], sjtörf op 60-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n longembolie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2564709-sterrenchef-jonnie-boer-op-60-jarige-leeftijd-overleden NOS - Sterrenchef Jonnie Boer op 60-jarige leeftijd overleden]</ref> ;22 april * ''Zuud- en Centraal-Azië'': in Pahalgam, 'n toeristische plaats in de betwisde [[India]]se regio Kasjmir, valle 26 doeje bie 'nen terroristischen aansjlaag. Van aadsher is 't ónröstig in dae regio. Militante islamiste en separatiste wille zich aafsjeie van de res van India.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/04/22/zeker-20-mensen-omgekomen-bij-dodelijkste-aanval-in-jaren-in-kas/ VRT - Zeker 26 mensen gedood bij dodelijkste aanslag op toeristen in jaren in betwiste Indiase regio Kasjmir]</ref> ;21 april * ''Zuud-Europa'': Paus [[Franciscus (paus)|Franciscus]] sjtörf op 88-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n harre-imfark.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6345979/paus-franciscus-op-88-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Paus Franciscus op 88-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Go Ahead Eagles]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker bie de mansluuj]] door nao penanties van [[AZ]] te wènne.<ref>Live-oetzenjing [[NOS Langs de Lijn]]</ref> ;20 april * ''Sjport'': [[Mischa Bredewold]] wintj de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Mattias Skjelmose]] bie de mansluuj. ;18 april * ''Sjport'': [[Remco Evenepoel]] wintj de [[Braobese Piel]].<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6353082/evenepoel-klopt-van-aert-in-brabantse-pijl-en-slaat-direct-toe-bij-terugkeer.html Nu.nl - Evenepoel klopt Van Aert in Brabantse Pijl en slaat direct toe bij terugkeer]</ref> ;16 april * ''Wetensjap'': E team van Britse en Amerikaanse wetensjappers kónjig de óntdèkking aan van [[dimethylsulfide]] en [[dimethyldisulfide]] in de atmosfeer van [[K2-18b]], 'n [[exoplaneet]] in de [[Liew (starebeeld)|Liew]] op 124 leechjaor aafsjtandj van de Aerd. Zoe'n gaze waere op Aerd allein door [[leve|biologische]] percesse gemaak; dit is dus 'n sjterke aanwiezing det 't op de planeet laeve gief.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563893-wetenschappers-vinden-sterkste-tekenen-tot-nu-toe-van-mogelijk-buitenaards-leven NOS.nl - Wetenschappers vinden 'sterkste tekenen tot nu toe' van mogelijk buitenaards leven]</ref> ;15 april * ''Kóns en cultuur, Belsj'': de [[Belsj]]e acteur [[Danny Verbiest]], bekindj van de sjtum achter de hóndj Samson in de kingerserie [[Samson en Gert]], sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/04/15/obit-danny-verbiest/ VRT - Geestelijke vader van Samson en 'Kameleon'-knutselaar Danny Verbiest (79) is overleden]</ref> * ''Oes-Afrika'': 't [[Roed Kruuts]] sjtaak alle hölp in [[vlöchteling]]ekamp Zamzam in de door oorlog versjeurde regio Darfoer, [[Soedan]], woe 700.000 luuj verblieve. Ónlangs woort 't kamp ingenaome door militante van RSF.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563661-rode-kruis-staakt-hulp-in-vluchtelingenkamp-sudan-levensgevaarlijk NOS - Rode Kruis staakt hulp in vluchtelingenkamp Sudan: 'Levensgevaarlijk']</ref> ;14 april * ''Natuur & milieu, Nederlands Limburg'': d'n [[otter]] weurt nao 40 jaor weer woergenome in Zuid-Limburg, kortbij [[Mestreech]].<ref>[https://www.limburger.nl/regio/limburg/de-otter-na-veertig-jaar-terug-in-zuid-limburg/56778236.html De Limburger - De otter na veertig jaar terug in Zuid-Limburg ]</ref> * ''Politiek, Centraal-Europa'': 't [[Hongarieje|Hongaarse]] [[parlement]] nump 'n wet aan die jaorlikse Pride-evenemente verbeujt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2560216-hongarije-neemt-wet-aan-die-pride-mars-verbiedt NOS - Hongarije neemt wet aan die Pride-mars verbiedt]</ref> ;13 april * ''Kóns en cultuur, Zuud-Amerika'': De Peruaanse sjriever [[Mario Vargas Llosa]] ([[Nobelpries]] veur de Literatuur 2010) sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563543-peruaanse-schrijver-en-nobelprijswinnaar-vargas-llosa-overleden NOS.nl - Peruaanse schrijver en Nobelprijswinnaar Vargas Llosa overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj veur d'n driede kier achterein [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Geoffry Kamworor]] wintj de [[Marathon van Rotterdam]] bie de mansluuj (2:04:33), en [[Jackline Cherono]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563444-kamworor-en-cherono-winnen-marathon-van-rotterdam-tesfu-en-luijten-beste-nederlanders NOS.nl - Kamworor en Cherono winnen marathon van Rotterdam, Tesfu en Luijten beste Nederlanders]</ref> * ''Oes-Europa'': bie 'ne Róssische raketaanval op de [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtad [[Soemy]] valle 34 doeje en mie es hónderd gewónje.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2025/04/14/de-russische-aanval-op-burgers-in-soemy-toont-aan-dat-poetin-zich-gesterkt-voelt-door-trump-a4889862 NRC - De Russische aanval op burgers in Soemy toont aan dat Poetin zich gesterkt voelt door Trump ]</ref> ;12 april * ''Sjport'': [[Pauline Ferrand-Prévot]] wintj Paries-Roubaix bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563332-visma-renster-ferrand-prevot-wint-parijs-roubaix-met-indrukwekkende-solo NOS.nl - Visma-renster Ferrand-Prévot wint Parijs-Roubaix met indrukwekkende solo]</ref> ;10 april * ''Sjport'': De Nederlandsen traineur [[Leo Beenhakker]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6352215/legendarische-voetbaltrainer-leo-beenhakker-82-overleden.html Nu.nl - Legendarische voetbaltrainer Leo Beenhakker (82) overleden]</ref> ;8 april * ''Midde-Amerika'': in [[Santo Domingo]], de huidsjtad vanne [[Dominicaanse Republiek]], sjtort 't daak van 'n nachclub in. Doabie kómme mie es 200 luuj óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2563011-dodental-instorting-club-santo-domingo-boven-de-200 NOS - Dodental instorting club Santo Domingo boven de 200]</ref> ;4 april * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': kótbij abdij [[Rolduc]] i [[Kirchroa]] weëd 'n villa oes de [[Romeinse tied in de Limburge|Römisje tsied]] jevónge.<ref>[https://www.zo-nws.nl/romeinse-villa-bij-abdij-rolduc-kerkrade-gevonden?fbclid=IwY2xjawJfbRJleHRuA2FlbQIxMQABHoLFifT_LCz1oW9LRRlFKz7POYxbDLrA4Jj3AcDF57aGJkPzRf6Ojbk8cQXn_aem_qkqcMq8cCCiTG8AKeZFC5g Z NWS - Romeinse villa bij Abdij Rolduc in Kerkrade gevonden]</ref> ===miert=== * ''Politiek, Zuudoes-Europa/Midde-Oeste'': groetsjalige proteste in [[Törkieje]] taege zittend prizzedent [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğan]] nao de arrestatie van [[Ekrem Imamoğlu]], börgemeister van [[Istanbul]] en ziene groetste rivaal. Volges de demonstrante is de arrestatie politiek gemotiveerd.<ref>[https://news.sky.com/story/why-are-people-protesting-in-turkey-13334828 Sky news - Why are people protesting in Turkey?]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne]] vèlt de Róssische oblas [[Oblas Belgorod|Belgorod]] binne. De aanval is aevel neet zoe groet es in [[Oblas Koersk|Koersk]] veurig jaor augustus.<ref>[https://www.longwarjournal.org/archives/2025/03/ukraines-belgorod-incursion-makes-limited-gains.php FDD's Long War Journal - Ukraine’s Belgorod incursion makes limited gains]</ref> * ''Economie'': handelsoorloge tösje de [[VS]] einerzieds en [[Canada]], [[Mexico]], [[China]] en de [[EU]] angerzieds.<ref>[https://apnews.com/article/trump-tariffs-mexico-china-canada-trade-cfe1fa82a47f1bca21a82f4b504486c8 AP News - Trump has begun another trade war. Here’s a timeline of how we got here]</ref> * ''Politiek, Noord-Amerika, Oes-Europa'': De VS beëindige ein waek lank alle militair hölp aan [[Oekraïne]], woenao Róssische en Noord-Koreaanse troepe e taegeoffensief beginne in de door Oekraïne bezatte regio Koersk en dao kènne oprökke.<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-verge-losing-kursk-pocket-its-foothold-inside-russia-2025-03-12/ Reuters - Ukraine set to lose Kursk pocket, its foothold inside Russia]</ref> * ''Midde-Oeste'': sektarisch en politiek geweld in 't weste van [[Syrië]] tösje de nuuj machhöbbers, Alawiete en loyaliste van 't veurmalig regime van Assad. Meugelik hónderde [[alawiete]] waere vermoord door militante van de nuuj conservatief soennitische regering in [[Damascus]]. Assad behuurde tot de alawietische minderheid en me is bang dat dees börgers 't sjlachoffer waere van mie wraakakties.<ref>[https://www.france24.com/en/middle-east/20250308-more-than-300-alawite-civilians-killed-syria-security-forces-allies-since-thursday-monitor-says France 24 - More than 300 Alawite civilians killed by Syria security forces, allies since Thursday, monitor says]</ref> ;31 miert * ''Politiek, Vereinigde Sjtaote'': D'n Democratische senateur [[Cory Booker]] ([[New Jersey|NJ]]) begintj aan 'ne recordtoesjpraok van 25 oer en 6 menute. Hie-in bekritiseert hae 't autoritair beleid van presidentj [[Donald Trump]].<ref>[https://www.theguardian.com/us-news/2025/apr/01/cory-booker-senate-speech-trump The Guardian - Cory Booker breaks record for longest Senate speech with Trump condemnation]</ref> ;28 miert * ''Zuudoes-Azië'': In [[Burma]], bie [[Mandalay]] in de buurt, vèntj 'n [[aerdsjóddel]] plaatsj mit 'n krach van 7,7 op de [[Memènt-Magnitudesjaol]]. De sjóddel zörg tot in [[Bangkok]] veur sjaoj en sjlachoffers.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6350716/zware-aardbeving-treft-myanmar-wolkenkrabber-ingestort-in-bangkok.html Nu.nl - Zware aardbeving treft Myanmar, wolkenkrabber ingestort in Bangkok]</ref> ;27 miert * ''Nederlandj'': De Nederlandse presentatries en nuujslaezeres [[Loretta Schrijver]] sjtörf op 68-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2561287-nieuwslezer-en-presentator-loretta-schrijver-68-overleden NOS.nl - Nieuwslezer en presentator Loretta Schrijver (68) overleden]</ref> ;26 miert * ''Oes-Afrika'': De [[Soedan]]ese huidsjtad [[Khartoem]] is weer volledig in henj van 't regeringsleger naodat 't de lóchhave haet veroverd op de paramilitair militie RSF, woemit 't al twie jaor oorlog veurt.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2025/3/26/sudan-armed-forces-retakes-khartoum-airport-from-rsf Al Jazeera - ‘Khartoum is free’ says Sudan Army chief al-Burhan after airport captured]</ref> * ''Midde-Oeste'': hónderde Palestiene inne [[Gazasjtrook]] protestere taege de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2025)|oorlog mit Israel]] en [[Hamas]]. Proteste taege de terreurbeweging geuf 't neet dök inne Gazasjtrook.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/hundreds-palestinians-gaza-protest-against-hamas-after-conflict-resumes-2025-03-26/ Reuters - Hundreds stage Gaza protest against Hamas after conflict resumes]</ref> ;21 miert * ''Economie, Nederlands Limburg'': [[VDL NedCar]] in [[Bor]] geit materiaal make veur defensie es óngerdeil van e plan woedoor [[Nederlandj]] en anger Europese lenj minder aafhankelik waere van producente boete [[Europa]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2560604-autofabriek-van-nedcar-gaat-defensiematerieel-maken NOS - Autofabriek van Nedcar gaat defensiematerieel maken]</ref> ;19 miert * ''Politiek, Zuudoes-Europa/Midde-Oeste'': de börgemeister van de [[Törkieje|Törkse]] sjtad [[Istanbul]], [[Ekrem Imamoğlu]], waert opgepak. Hae waert besjouwd es de groetste rivaal van zittend prizzedent [[Recep Tayyip Erdoğan|Erdoğan]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2560277-burgemeester-van-istanbul-imamoglu-rivaal-van-president-erdogan-opgepakt NOS - Burgemeester van Istanbul Imamoglu, rivaal van president Erdogan, opgepakt]</ref> ;18 miert * ''Politiek, economie, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': de [[Duutsjland|Duutsje]] Bóndjsdaag sjtömp in mit 't deils loslaote van de rem op de sjölde. De ''Schuldenbremse'' is e [[Gróndjwet]]sartikel oet [[2009]] woe-in sjteit dat Duutsjlandj mer hiel beperk nuuj sjölde moog aangaon. Noe waert veur defensie en veiligheid 'n oetzöndering gemaak en hie-ónger vèlt de sjteun aan [[Oekraïne]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/bundestag-finanzpaket-100.html Tagesschau - Bundestag beschließt Schuldenpaket]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie zjwaor [[Israel]]ische lóchaanvalle op de [[Gazasjtroek]] waere mie es 400 doeje gemeld. Daomit waert 'n periode van twie maonde relatieve rös beëindig.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-conducts-strikes-hamas-targets-gaza-army-says-2025-03-18/ Reuters - Israel warns more to come as airstrikes kill over 400 in Gaza after two months of truce]</ref> ;17 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse zenger [[Rob de Nijs]] sjtörf op 82-jäörige laeftied aan de gevolge van de [[Krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6349510/zanger-rob-de-nijs-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Zanger Rob de Nijs op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> ;16 miert * ''Zuudoes-Europa'': bie 'ne brandj in 'ne nachclub in de [[Noord-Macedonië|Noord-Macedonische]] sjtad [[Kočani]] valle 59 doeje en 150 gewónje.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c70wdedp20wo BBC - Death toll from North Macedonia nightclub fire rises to 59]</ref> * ''Nederlands Limburg'': De [[Wilhelminatore]] in [[Valkeberg]] vilt in.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2873772/valkenburgse-wilhelminatoren-ingestort-oorzaak-nog-onduidelijk L1 Nieuws - Valkenburgse Wilhelminatoren ingestort, oorzaak nog onduidelijk]</ref> ;15 miert * ''Politiek, Zuudoes-Europa'': in de [[Servië|Servische]] huidsjtad [[Beograd]] kómme 300.000 luuj biejein veur 'n demonstratie taege zittend prizzedent [[Aleksandar Vučić|Vučić]] en zien regering. Daomit geit 't óm de groetste demonstratie oets in dit landj. De demonstrante eise dat hae zien verantwoordelikheid nump veur de doed van 15 luuj veurig jaor november, wie e geboew insjtortde. Volges de demonstrante is dae ramp 't gevolg gewaes van corruptie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2559771-vreedzaam-anticorruptieprotest-in-servie-trekt-zo-n-300-000-betogers NOS - Vreedzaam anticorruptieprotest in Servië trekt zo'n 300.000 betogers]</ref> ;13 miert * ''Kóns en cultuur, Oes-Europa'': De Róssische componis [[Sofia Goebajdoelina]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2559461-baanbrekende-russische-componiste-sofia-goebajdoelina-93-overleden NOS.nl - Baanbrekende Russische componiste Sofia Goebajdoelina (93) overleden]</ref> ;12 miert * ''Politiek, Noord-Amerika'': de centrumrechse partie Demokraatit wèntj mit 30% van de sjtumme de [[Greunland]]se verkezinge. Centrumpartie Naleraq kump mit 24,5% op de twiede plaats. Bei partieje wille dat Greunland ónaafhankelik waert van [[Daenemarke]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6348855/oppositiepartij-groenland-wint-verkiezingen-regering-verliest-meerderheid.html Nu.nl - Oppositiepartij Groenland wint verkiezingen, regering verliest meerderheid]</ref> * ''Oes-Europa'': Róssische troepe verovere 't sjtedje [[Soedzja]] in de regio [[Koersk (regio)|Koersk]].<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-verge-losing-kursk-pocket-its-foothold-inside-russia-2025-03-12/ Reuters - Ukraine set to lose Kursk pocket, its foothold inside Russia]</ref> ;11 miert * ''Zuud-Azië'': bie 'n treinkaping in 't zuudweste van [[Pakistan]] valle 64 doeje, woe-ónger 26 passageers. De aanval is 't werk van 'n militante beweging die zich 't bevriedingsleger van [[Beloetsjistan]] (BLA) nump. 't Wilt zich aafsjeie van de res van Pakistan.<ref>[https://www.dawn.com/news/1897846 Dawn - Will take on terrorists, enablers both inside and outside Pakistan: DG ISPR]</ref> * ''Politiek, Zuudoes-Azië'': de [[Filipiene|Filipiense]] aad-prizzedent [[Rodrigo Duterte]] waert opgepak en euvergebrach nao 't Internationaal Sjtraofhof (ICC) in [[Den Haag]]. Hae waert verantwoordelik gehaje veur de moord op 43 persoene tösje [[2011]] en [[2019]] tiedes zien campagne taege drugs.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cp9ykn85401o BBC - Philippines ex-leader Duterte on plane to The Hague after arrest]</ref> ;10 miert * ''Natuur en milieu, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': op de [[Noordzie]] kórtbie de [[Ingelandj|Ingelse]] havesjtad [[Hull]] boetse e Portugees vrachsjip en 'ne Amerikaanse tanker opein. Eine opvarende waert vermis en is waarsjienlik nimmie in laeve. De anger bemanningsleje waere gered. Es gevolg van de boetsing óntsjteit brandj en daobie kump [[kerosine]] vrie.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c62z9ee68y6o BBC - North Sea tanker collision - what we know so far]</ref> * ''Politiek, Midde-Oeste'': de [[Syrië|Syrische]] regering en de [[Koerde|Koerdische]] Syrische Democratische Sjtriedkrachte (SDF), bereike e akkoord. De deal ómvat e sjtaak-'t-vure, integratie van de SDF in 't Syrisch leger en 'n hereiniging mit de res van 't landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2559042-syrische-regering-breidt-macht-uit-dankzij-deal-met-koerden NOS - Syrische regering breidt macht uit dankzij deal met Koerden]</ref> * ''Natuur en milieu, wetensjap'': [[Ocean Census]], 't groetste ziebiologieperjek oets, maak de vónds bekèndj van mie es 800 nuuj saorte die in de luip van 'n klein twie jaor zeen óntdèk.<ref>[https://oceancensus.org/press-release-the-ocean-census-discovers-over-800-new-marine-species/ Ocean Census - PRESS RELEASE: The Ocean Census Discovers Over 800 New Marine Species]</ref> ;7 miert * ''Oes-Afrika'': op 'n veurmalige legerbasis van de [[Soedan]]ese rebellegroepering RSF ten noorde van [[Khartoem]] waere mie es 500 grave gevónje. Wiejer geuf 't sjterke aanwiezinge dat luuj hie systematisch gemarteld woorte.<ref>[https://www.theguardian.com/global-development/2025/mar/07/evidence-of-torture-found-as-detention-centre-and-mass-grave-discovered-outside-khartoum-sudan-rsf The Guardian - Evidence of torture found as detention centre and mass grave discovered outside Khartoum]</ref> ;6 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': bie 'ne groete brandj in 't centrum van [[Arnhem]] waere versjillende historische pande verwoes. Geine raak gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2558559-grote-brand-treft-arnhem-in-het-hart-we-zijn-zuinig-op-wat-we-nog-hebben NOS - Grote brand treft Arnhem in het hart: 'We zijn zuinig op wat we nog hebben']</ref> ;4 miert * ''Economie, Noord-Amerika, Oes-Azië'': in de [[VS]] gaon inveurhöffinge in op sjpulle oet [[Mexico]] en [[Canada]]. Bedriever die sjpulle oet dees lenj importere mótte 25% [[Belasting (fiscaal)|ómzetbelasting]] betale. Wiejer waere de höffinge veur sjpul oet [[Sjina]] nog eins verhoeg mit 10%, woemit 't percentage veur dees [[produk]]te oetkump op 20%.<ref>[https://www.reuters.com/world/trade-wars-erupt-trump-hits-canada-mexico-china-with-steep-tariffs-2025-03-04/ Reuters - Trump triggers trade war, price hikes with tariffs on Canada, China and Mexico]</ref> * ''Politiek, economie, Europa algemein'': veurzitter van de [[Europese Commissie]] [[Ursula von der Leyen]] prizzenteert e plan woemit [[Europa]] zich kent herbewapene. In totaal geit 't óm 800 miljoen euro. Hiemit kenne [[EU]]-lenj 1,5 procent van 't bbp mie oetgaeve aan defensie es dat ze noe doon (650 miljoen euro) en mit de res kenne lidsjtate zich door middel van lieninge wapes koupe.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/ausland/ein-plan-zur-wiederbewaffnung-europas-110332973.html Frankfurter Allgemeine - Ein Plan zur Wiederbewaffnung Europas]</ref> ;3 miert * ''Politiek, Noord-Amerika, Oes-Europa'': de [[VS]] pauzere alle militair hölp aan [[Oekraïne]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13985/artikel/2558105-verenigde-staten-pauzeren-alle-militaire-hulp-aan-oekraine NOS - pauzeren ]</ref> ;2 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse presentatries [[Dieuwertje Blok]] sjtörf op 67-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6347850/presentatrice-en-actrice-dieuwertje-blok-67-overleden.html Nu.nl - Presentatrice en actrice Dieuwertje Blok (67) overleden]</ref> ;1 miert * ''Midde-Oeste'': de [[PKK]] kónjig, nao decennia van gevechte mit 't [[Törkieje|Törkse]] leger, e sjtaak-'t vure aaf. De militante woorte ierder door häör leijer Öcalan opgeroepe óm de wapes naer te lègke en de PKK te óntbinje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557726-pkk-kondigt-staakt-het-vuren-aan-na-oproep-gevangen-leider-ocalan NOS - PKK kondigt staakt-het-vuren aan na oproep gevangen leider Öcalan]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soulzengeres [[Angie Stone]] kump op 63-jäörige laeftied óm bie 'n auto-óngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557845-soulzangeres-angie-stone-63-overleden-bij-auto-ongeluk-na-optreden NOS.nl - Soulzangeres Angie Stone (63) overleden bij auto-ongeluk na optreden]</ref> ===fibberwarie=== ;27 fibberwarie * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in [[Oesteriek]] sjlete de conservatieve [[Oesteriekse Volkspartie|ÖVP]], de sociaaldemocratische [[Sociaaldemocratische Partie van Oesteriek|SPÖ]] en 't liberaal [[NEOS]] e regeerakkoord. De rechsradicaal [[FPÖ]], die de groetste waor bie de verkezinge veurig jaor september, deit neet mit.<ref>[https://orf.at/stories/3386119/ ORF - ÖVP, SPÖ und NEOS: Koalition präsentiert Regierungsprogramm]</ref> * ''Sjport, Oes-Europa'': De Róssische sjaker [[Boris Spasski]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557562-russische-schaaklegende-boris-spasski-88-die-verloor-van-bobby-fischer-overleden NOS.nl - Russische schaaklegende Boris Spasski (88), die verloor van Bobby Fischer, overleden]</ref> ;26 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaansen acteur [[Gene Hackman]] (95) en zien vrouw, pianis [[Betsy Arakawa]] (63), waere heim doed gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6347628/legendarische-hollywoodacteur-hackman-lag-mogelijk-al-week-dood-in-woning.html Nu.nl - Legendarische Hollywoodacteur Hackman lag mogelijk al week dood in woning]</ref> * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Amerikaanse actries [[Michelle Trachtenberg]] (39) weurt doed in häör hoes gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/film/6347357/buffy-en-gossip-girl-actrice-michelle-trachtenberg-39-overleden.html Nu.nl - Buffy- en Gossip Girl-actrice Michelle Trachtenberg (39) overleden]</ref> ;25 fibberwarie * ''Economie, politiek, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': [[Premier]] Starmer maak bekindj dat 't [[Vereinig Keuninkriek]] fors mie geit investere in defensie. Per [[2027]] zal 't 2,5 procent van 't bbp zeen (in plaats van 2,3 procent noe) en op langere termien 3 procent. Óm de verhoeging te betale waert bezunig op óntwikkelingshölp. De letste kier dat 't budget zoe hoeg loog, waor tiedes de [[Kajen Oorlog]].<ref>[https://edition.cnn.com/2025/02/25/uk/uk-defense-spending-increase-trump-intl/index.html CNN - Britain ramps up defense spending and cuts foreign aid, ahead of PM Starmer’s crucial meeting with Trump]</ref> ;23 fibberwarie * ''Politiek, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': In Duutsjlandj weurt gesjtump veur de Bóndjsdag. Winner waert de [[CDU]]/CSU, dewiel ouch de extreemrechse [[AfD]] en de socialistische [[Linke]] henjig winne. De [[SPD]], [[Grüne]] en [[FDP]], de partieje die in de veurige coalitie zote, verleze väöl sjtömme. De nuuj linksconservatieve partie [[BSW]] blief net ónger de keesdörpel van 5%.<ref>[https://www.zdf.de/nachrichten/politik/deutschland/bundestagswahl-2025-prognose-hochrechnung-ergebnisse-liveticker-100.html ZDF - Bundestagswahl 2025: So fällt das vorläufige Ergebnis aus]</ref> * ''Politiek, Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Hans van den Broek]] ([[CDA]]) sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2557084-oud-minister-en-cda-prominent-hans-van-den-broek-88-overleden NOS.nl - Oud-minister en CDA-prominent Hans van den Broek (88) overleden]</ref> ;19 fibberwarie * '' Wetensjap, kóns en cultuur, Noord-Afrika'': Egyptologe make de vónds bekèndj van 't graaf van farao [[Toetmoses II]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c5ym30v356po BBC News - First pharaoh's tomb found in Egypt since Tutankhamun's]</ref> * ''Kóns en cultuur, Wes-Afrika'': De Malinese fimmaeker [[Souleymane Cissé]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2556665-bekroonde-malinese-filmmaker-souleymane-cisse-op-84-jarige-overleden NOS.nl - Bekroonde Malinese filmmaker Souleymane Cissé op 84-jarige overleden]</ref> * ''Nederlandj, Politiek'': De Nederlandse politicus [[Frits Korthals Altes]] ([[VVD]]) sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2556619-oud-vvd-minister-frits-korthals-altes-93-overleden NOS.nl - Oud-VVD-minister Frits Korthals Altes (93) overleden]</ref> ;17 fibberwarie * ''Nederlandj, politiek'': [[Frits Bolkestein]], aad-partieleijer en fractieleijer vanne [[VVD]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6346318/oud-vvd-leider-frits-bolkestein-91-overleden.html Nu.nl - Oud-VVD-leider Frits Bolkestein (91) overleden]</ref> ;15 fibberwarie * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': bie 'n sjtaekpartie in [[Villach]], [[Oesteriek]], kump eine persoen óm 't laeve. Vief anger luuj rake gewóndj. Me geit oet van e islamistisch [[terrorisme|terroristisch]] misdrief.<ref>[https://kaernten.orf.at/stories/3293645/ Kaernten.orf.at - Nach dem Terroranschlag: Villach trauert]</ref> ;13 fibberwarie * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in [[München]] riejt 'nen automobilis in op 'ne groep demonstrante. Daobie rake 25 luuj gewóndj en twie kómme óm 't laeve. E islamistisch [[terrorisme|terroristisch]] motief waert neet oetgesjlote.<ref>[https://web.archive.org/web/20250214205728/https://www.tz.de/muenchen/stadt/auto-anschlag-von-muenchen-verwirrung-um-verdaechtigen-welche-fragen-sich-jetzt-stellen-93571528.html Tageszeitung - Auto-Anschlag in München: Tatverdächtiger in U-Haft – Scholz gedenkt Verletzten am Samstag vor Ort]</ref> ;11 fibberwarie * ''Zuud-Europa'': de Italiaanse pelissie deit invalle inne [[Sicilië|Siciliaanse]] huidsjtad [[Palermo]], mit es doel de opboew van de [[maffia]] inne regio taege te gaon. Hiebie waere 181 luuj opgepak.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6345577/italiaanse-politie-arresteert-181-mensen-op-sicilie-in-strijd-tegen-maffia.html Nu.nl - Italiaanse politie arresteert 181 mensen op Sicilië in strijd tegen maffia]</ref> ;10 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse zenger en prizzentator [[Ron Brandsteder]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2555257-presentator-en-quizmaster-ron-brandsteder-74-overleden NOS.nl - Presentator en quizmaster Ron Brandsteder (74) overleden]</ref> ;9 fibberwarie * ''Oes-Europa, economie'': de [[Baltische sjtaote]] waere aangesjlote op 't Europees [[elektriciteit]]snet en losgekoppeld van Róssische sjtroum.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6345310/estland-letland-en-litouwen-succesvol-aangesloten-op-europees-stroomnet.html Nu.nl - Estland, Letland en Litouwen succesvol aangesloten op Europees stroomnet]</ref> ;7 fibberwarie * ''Oes-Europa'': 't Róssische leger claimp de verovering van de [[Oekraïne|Oeës-Oekraïense]] sjtad [[Toretsk]].<ref>[https://www.understandingwar.org/backgrounder/russian-offensive-campaign-assessment-february-7-2025 Institute for the Study of War - Russian Offensive Campaign Assessment, February 7, 2025]</ref> ;4 fibberwarie * ''Noord-Europa'': elf luuj kómme óm 't laeve bie 'n sjeetpartie inne [[Zjwede|Zjwaedse]] sjtad [[Örebro]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c79d52gpd02o BBC - Police say around 10 people killed in Sweden school campus shooting]</ref> * ''Zuud-Europa'': Karim Al-Husseini, bekindj filantroop en sjpiritueel leider van de ismaïliete, 'n subsjtruiming van 't sjiisme, sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.spiegel.de/panorama/karim-aga-khan-iv-oberhaupt-der-ismaeliten-ist-tot-a-8c0df587-c0b5-4e81-b4b7-e328c7a57e11 Der Spiegel - Karim Aga Khan IV. ist tot ]</ref> ;2 fibberwarie * ''Noord-Amerika, Nederlandj, kóns en cultuur'': De Curaçaos-Nederlandsen arsjitek [[Carlos Weeber]] sjtörf op 87-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2554279-architect-carlos-carel-weeber-overleden NOS.nl - Architect Carlos 'Carel' Weeber overleden]</ref> ===jannewarie=== * ''Naord-Amerika, Natuur en milieu'': Groete natuurbrenj bereike de sjtad [[Los Angeles]]. Doezende luuj rake óntheimd, de materieel sjaoj is enorm. ;31 jannewarie * ''Belsj, politiek'': Nao 236 daag weurt 'n federaal regering gevörmp oet [[N-VA]], [[Vooruit]], [[CD&V]], [[Les Engagés]] en [[MR]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240221_93241858 De Standaard - Live regeringsvorming | De Wever presenteert regeerakkoord aan koning, vannacht nog bevoegdheidsverdeling]</ref> ;30 jannewarie * ''Groet-Brittannië & Ierlandj, kóns en cultuur'': De Britse beatzengeres [[Marianne Faithfull]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cp8k931j423o BBC News - Singer and actress Marianne Faithfull dies at 78]</ref> * ''Zuud-Europa/Midde-Oeste, kóns en cultuur'': de Törkse componis en pedagoog [[Ilhan Usmanbaş]] sjtörf op 104-jäörige laeftied.<ref>[https://www.dailysabah.com/arts/turkish-composer-educator-ilhan-usmanbas-dies-at-104/news Daily Sabah - Turkish composer, educator Ilhan Usmanbaş dies at 104]</ref> ;29 jannewarie * ''Europa algemein, economie'': de [[Europese Commissie]] prizzenteert planne óm de [[Europa|Europese]] concurrentiekrach te verbaetere ten opzichte van [[Sjina]] en de [[VS]]. E wichtig óngerdeel van die planne is 't truukbringe van de bureaucratie door regelgaeving veur bedriever te harmonisere tösje lidsjtate en zoe te versimpele .<ref>[https://nos.nl/artikel/2553738-europese-commissie-komt-met-plannen-om-economie-uit-het-slop-te-trekken NOS - Europese Commissie komt met plannen om economie uit het slop te trekken]</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj, politiek'': 'n mierderheid van d'n [[Duutsjlandj|Duutsjen]] [[Bondsdaag]] in [[Berlien]] sjtömp in mit 'n motie van kanseleerkandidaat [[Friedrich Merz]] ([[CDU]]/CSU) veur e sjtrenger [[asielzeuker|asielbeleid]].<ref>[https://www.dw.com/de/mit-afd-unions-antrag-zu-asyl-im-bundestag-angenommen/a-71447482 Deutsche Welle - Mit AfD: Unions-Antrag zu Asyl im Bundestag angenommen]</ref> * ''Noord-Amerika'': bie 'n boetsing tösje e passageersvleegmesjien en 'ne helikopter baove de [[Potomac]] kórtbie [[Washington D.C.]] valle 67 doeje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6344587/al-55-van-de-67-doden-geidentificeerd-na-crash-vliegtuig-en-helikopter-washington.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Al 55 van de 67 doden geïdentificeerd na crash vliegtuig en helikopter Washington]</ref> ;27 jannewarie * ''Midde-Afrika'': rebelle van de door [[Rwanda]] gesjteunde [[M23-beweging]] claime de verovering van de sjtad [[Goma]], in 't ónröstige oeste van [[Congo-Kinshasa|Congo]]. Hiebie kómme ónger mie 17 [[VN]]-vreiestroepe óm 't laeve.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/rebels-enter-centre-congos-goma-after-claiming-capture-city-2025-01-27/ Reuters - Rwandan-backed rebels enter Congo's Goma in major escalation]</ref> ;25 jannewarie * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': in 't Drents Museum in [[Assen]] vingk 'ne könsrouf plaats, woebie ónger mie 'ne [[:nl:Helm van Coțofenești|kosbare gouwen helm]] waert gesjtole. D'n gesjtoale sjtökker zin óngerdeil van 'n expositie euver de [[Daciërs]], e volk wat veur de koms van de [[Romeine]] in e gebeed woende wat noe [[Roemenië]] hèt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2553183-archeologische-topstukken-buitgemaakt-bij-inbraak-drents-museum NOS - Archeologische topstukken buitgemaakt bij inbraak Drents Museum]</ref> ;23 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse dichteres [[Esther Jansma]] sjtörf op 66-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2552949-dichter-esther-jansma-66-overleden NOS.nl - Dichter Esther Jansma (66) overleden]</ref> ;22 jannewarie * ''Midde-Oeste'': bie 'ne brandj in e hotel in 't [[Törkieje|Törkse]] [[ski]]-oord [[Kartalkaya]] valle 76 doeje en rake teentalle luuj gewóndj.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/01/21/minstens-tien-doden-bij-brand-in-hotel-in-turks-skigebied/ VRT - Minstens 76 doden bij hotelbrand in skigebied Kartalkaya in Turkije, 4 mensen zijn opgepakt]</ref> ;21 jannewarie * ''Zuud-Amerika'': De [[Colombia]]anse prizzedent Gustavo Petro verklaort de oorlog aan de marxistische rebellegroepering [[ELN]]. Ónlangs zint teentalle luuj óm 't laeve gekómme en doezende luuj op de vlöch gesjlage bie gevechte in 't noordoeste van 't landj, taege de grens mit 't ónröstige [[Venezuela]]. De ELN en de aeveneins marxistische groepering [[FARC]] vechte hie óm controle euver d'n [[cocaïne]]handel.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/jan/20/colombia-guerrilla-violence-deaths The Guardian - Colombia vows war against leftwing guerrillas amid more than 100 deaths]</ref> ;17 jannewarie * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': in de antieke sjtad [[Pompeï]] waert e good bewaard badhoes mit moersjilderinge bloetgelag wat in de [[Romeine|Romeinsen tied]] deil oetmaakde van 'n private residentie.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c15zgvnvk4do BBC - 'Once-in-a-century' discovery reveals spectacular luxury of Pompeii]</ref> * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse zengeres en actries [[Manuëla Kemp]] sjtörf op 61-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n óngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2552099-zangeres-en-presentatrice-manuela-kemp-61-overleden NOS.nl - Zangeres en presentatrice Manuëla Kemp (61) overleden]</ref> ;16 jannewarie * ''Noord-Amerika, Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rezjisseur [[David Lynch]] sjtörf op 78-jäörige laeftied aan [[lóngemfyseem]].<ref>[https://variety.com/2025/film/news/david-lynch-dead-director-blue-velvet-twin-peaks-1236276106/ Variety - David Lynch, Visionary Director of ‘Twin Peaks’ and ‘Blue Velvet,’ Dies at 78]</ref> {{doedbekèndj}} ;15 jannewarie * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] en terreurbeweging [[Hamas]] bereike e akkoord euver e sjtaak-'t-vure in [[Kreeg Hamas-Israel (2023-2024)|Gaza]].<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-ceasefire-appears-close-us-egyptian-leaders-put-focus-coming-hours-2025-01-14/ Reuters - Israel, Hamas reach deal meant to end Gaza war, an official said]</ref> * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]anse prizzedent [[:nl:Yoon Suk Yeol|Yoon Suk Yeol]] waert gearresteerd. Veurig jaor december reep hae de militaire noedtoesjtand oet en daobie zat hae 't parlement boete sjpel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2551831-geschorste-zuid-koreaanse-president-yoon-gearresteerd-na-uitroepen-staat-van-beleg NOS - Geschorste Zuid-Koreaanse president Yoon gearresteerd na uitroepen staat van beleg]</ref> ;11 jannewarie * ''Belsj Limburg, Noord-Amerika, weitesjap'': aafsjeidnömmend prizzedent [[Joe Biden]] maak bekindj dat [[wiskónde|topwiskóndige]] [[Ingrid Daubechies]] oet [[Hôtele-Helichtre]], [[Belsj-Limburg]], de National Medal of Science óntvingk, de hoegste [[VS|Amerikaanse]] weitesjappelike óngersjeijing.<ref>[https://www.tijd.be/ondernemen/wetenschap/wiskundige-ingrid-daubechies-ontvangt-hoogste-amerikaanse-wetenschapsprijs/10582107.html Tijd.be - Wiskundige Ingrid Daubechies ontvangt hoogste Amerikaanse wetenschapsprijs]</ref> * ''Oes-Afrika'': 't [[Soedan]]ees leger herovert de sjtad [[Wad Madani]] in de sjtaat [[Gezira]] op de paramilitair beweging RSF.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2025/jan/11/sudan-army-recaptures-wad-madani-from-rebel-rapid-support-forces The Guardian - Sudan’s army recaptures Wad Madani from rebel Rapid Support Forces]</ref> ; 7 jannewarie * ''Oes-Azië, natuur & milieu'': de regio Tingri in 't zuje van [[Tibet]], neet wied van de [[Mount Everest]], waert getroffe door 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 7,1 op de sjaal van Richter. Daobie valle veur zoewied bekindj 126 doeje en 188 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550885-dodental-na-aardbeving-tibet-loopt-op-reddingsoperatie-moeilijk NOS - Dodental na aardbeving Tibet loopt op, reddingsoperatie moeilijk]</ref> * ''Zuudoes-Azië, economie'': [[Indonesië]] waert lid van 't economisch samewerkingsverbandj [[BRICS]].<ref>[https://fd.nl/politiek/1541984/indonesie-sluit-zich-als-tiende-lid-aan-bij-het-brics-blok FD - Indonesië sluit zich als tiende lid aan bij het BRICS-blok]</ref> * ''Frankriek, politiek'': politicus Jean-Marie Le Pen, oprichter van de extreemrechse partie [[Front National]] en bekindj óm zien controversieel oetsjpraoke, sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550851-jean-marie-le-pen-96-overleden-oprichter-van-extreemrechts-front-national NOS - Jean-Marie Le Pen (96) overleden, oprichter van extreemrechts Front National]</ref> ; 6 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': op de [[Napoleonswaeg]] kórtbie [[Gratem]] vleug 'ne sjoelbös in brandj. Geine raak gewóndj.<ref>[https://www.limburger.nl/regio/leudal/grathem/scholieren-waarschuwden-chauffeur-van-brandende-bus-op-napoleonsweg-willem-heeft-de-nooddeur-ingetrapt/33118189.html?recommender=Proteus De Limburger - Scholieren waarschuwden chauffeur van brandende bus op Napoleonsweg: ‘Willem heeft de nooddeur ingetrapt’]</ref> * ''Zuud-Europa, politiek'': Paus [[Franciscus (paus)|Franciscus]] sjtèlt veur 't iesj 'n vrouw aan op 'n toppositie in 't [[Vaticaan]]. De 59-jäörige zöster Simona Brambilla sjteit aan 't huid van 'n aafdeiling van de Romeinse Curie die euver religieus gemeinsjappe geit.<ref>[https://www.nd.nl/geloof/katholiek/1252836/paus-benoemt-eerste-vrouwelijke-minister-in-vaticaan-en-trump#closemodal Nederlands Dagblad - Paus benoemt eerste ‘vrouwelijke minister’ in Vaticaan en Trump-kritische kardinaal in Washington]</ref> * ''Noord-Amerika, politiek'': [[Justin Trudeau]] treujt aaf es leijer van de Liberaal Partie van [[Canada]]. Hae blief nog [[premier]] bis 'ne angere kandidaat veur zien partie is gevónje.<ref>[https://apnews.com/live/justin-trudeau-canada-prime-minister AP News - As it happened: Canadian Prime Minister Trudeau resigns as Liberal Party leader]</ref> ;5 jannewarie * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne|Oekraïense militaire]] beginne e nuuj offensief inne [[Róslandj|Róssische]] regio Koersk, woe ze in de zomer van [[2024]] e gebeed ter gruutde van óngevier de helf van [[Nederlands Limburg]] hadde veroverd op de Rósse, meh in 't naojaor dao gedeiltelik terrein móste opgaeve. 't Zjwaortepunt van 't offensief ligk noe get ten oeste van 't sjtedje [[Soedzja]].<ref>[https://www.volkskrant.nl/buitenland/oekraine-verrast-russen-met-offensief-in-koersk-zware-strijd-gaande~bc086773/ Volkskrant - Oekraïne verrast Russen met offensief in Koersk, zware strijd gaande]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': 't [[Gulpe]]r zjwumbaad [[Mosaqua]] geit nao 32 jaor toe.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2818891/afscheid-nemen-van-mosaqua-ik-kuste-hier-voor-het-eerst-een-meisje L1 - Afscheid nemen van Mosaqua: 'Ik kuste hier voor het eerst een meisje']</ref> ;3 jannewarie * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': De Nederlandse radiodeejay [[Willem van Kooten]], baeter bekèndj es Joost den Draaijer van [[Radio Veronica]], sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.spreekbuis.nl/willem-van-kooten-overleden/ Spreekbuis.nl - Willem van Kooten overleden]</ref> ;1 jannewarie * ''Europa algemein'': [[Roemenië]] en [[Bölgarieje]] traeje toe tot de [[Schengen-acquis|Schengenzone]].<ref>[https://edition.cnn.com/2025/01/01/europe/romania-bulgaria-schengen-zone-intl/index.html CNN - Romania and Bulgaria fully join Europe’s borderless travel zone ]</ref> * ''Zuud-Europa'': zikker teen luuj kómme óm 't laeve bie 'n sjeetpartie inne [[Montenegro|Montenegriense]] sjtad [[Cetinje]]. Veer luuj rake zjwaorgewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550323-zeker-tien-doden-bij-schietpartij-in-bar-montenegro-verdachte-voortvluchtig NOS - Zeker tien doden bij schietpartij in bar Montenegro, verdachte voortvluchtig]</ref> * ''Noord-Amerika'': in [[New Orleans]], deilsjtaat [[Louisiana]], riejt 'nen automobilis in op 'ne groete groep luuj. Volges de lokaal autoriteite valle daobie teen doeje en geuf 't zikker 30 gewónje. D'n automobilis waert doedgesjaote tiedes e vuurgevech. E [[terrorisme|terroristisch motief]] waert neet oetgesjlaote.<ref>[https://www.themirror.com/news/us-news/live-new-years-eve-terror-884866 The Mirror - New Orleans attack LIVE: FBI believes suspect didn't act alone after 10 killed, asks for public's help]</ref> ==2024== ===december=== * ''Midde-Oeste'': Nao jaore van sjtagnatie sjtort 't fróntj van de [[Syrische Börgeroorlog|Syrische Börgerkreeg]] in. Binne 'n waek weurt 't rezjiem van [[Bashar al-Assad]] versjlage, veural door 'n sjnel opmars van de islamistische [[Syrische Heilsregering]] (HTS) en massaal dissertering oet 't regeringslaeger. ;29 december * ''Politiek, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse presidentj [[Jimmy Carter]] sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2550032-amerikaanse-oud-president-jimmy-carter-100-overleden NOS.nl - Amerikaanse oud-president Jimmy Carter (100) overleden]</ref> ;28 december * ''Oes-Azië'': 179 luuj kómme óm 't laeve bie 'ne crash mit e passagiersvleegmesjien inne [[Zuud-Korea]]anse sjtad [[Muan]]. Allein twie bemanningsleje euverlaeve de ramp.<ref>[https://nos.nl/artikel/2549913-179-doden-bij-vliegtuigcrash-zuid-korea-twee-overlevenden NOS - 179 doden bij vliegtuigcrash Zuid-Korea, twee overlevenden]</ref> ;26 december * ''Politiek, Zuud-Azië'': d'n [[India]]sen aad-[[premier]] [[Manmohan Singh]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2024/dec/26/former-indian-prime-minister-manmohan-singh-dies-aged-92 The Guardian - Former Indian prime minister Manmohan Singh dies aged 92]</ref> ;25 december * ''Oes-Europa/Centraal-Azië'': e [[Azerbeidzjan|Azerbeidzjaans]] [[vleegmesjien]] op waeg nao [[Grozjny]] inne [[Róslandj|Róssische]] deilrippebliek [[Tsjetsjenië]] sjtort denaer inne buurt vanne [[Kazachstan|Kazachse]] sjtad [[Aktau]] aan de [[Kaspische Zieë]]. De Azerbeidzjaanse autoriteite gaon d'rvan oet dat 't toesjtel oete lóch is gesjote gewaore, vermoedelik door Róssische lóchaafweer. 38 vanne 67 passagiers kómme óm 't laeve en de res raak gewóndj.<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/artikel/5487009/azerbeidzjan-rusland-kazachstan-vliegtuig-vliegtuigcrash RTL Nieuws - Azerbeidzjan: vliegtuig is uit de lucht geschoten, vermoedelijk door Rusland]</ref> ;24 december * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Suriname|Surinaamse]] militair en politicus [[Desi Bouterse]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://dwtonline.com/breaking-ex-president-desi-bouterse-overleden/ De Ware Tijd - Ex-president Desi Bouterse overleden]</ref> ;20 december * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': in [[Magdeburg]], de huidsjtad van de [[Duutsjland|Duutsje]] deilsjtaot [[Sakse-Anhalt]], riejt 'nen automobilis in op bezeukers van 'ne keersjmert. Volges de autoriteite valle daobie twie doeje en geuf 't zikker 60 gewónje. D'n automobilis, 'ne 50-jäörige man dae oersjprónkelik oet [[Saoedi-Arabië]] kump, is opgepak. E [[terrorisme|terroristisch motief]] waert neet oetgesjlaote.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/magdeburg-weihnachtsmarkt-104.html Tagesschau - Weihnachtsmarkt in Magdeburg: Zwei Tote und viele Verletzte bei Anschlag]</ref> * ''Frankriek'': ach luuj kriege tösje de ein en zèsteen jaor cel veur betrokkeheid bie de terroristische maord op Samuel Paty in [[2020]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2549109-celstraffen-voor-acht-betrokkenen-bij-onthoofding-franse-leraar-samuel-paty NOS - Celstraffen voor acht betrokkenen bij onthoofding Franse leraar Samuel Paty]</ref> * ''Midde-Oeste, Vereinigde Sjtaote'': Abu Yusif, e kopsjtök van [[IS]], waert doedgemaak bie 'ne [[VS|Amerikaanse]] lóchaanval in 't oeste van [[Syrië]].<ref>[https://news.sky.com/story/us-says-it-has-killed-isis-leader-abu-yusif-in-syria-airstrike-13277161 Sky News - US says it has killed Islamic State leader Abu Yusif in Syria airstrike]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': i ge centrum va [[Heële]] weëd e graaf en 'ne [[bróns]]oave oet d'r [[Romeinse tied in de Limburge|Romeinse tied]] gevónge.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2812460/romeinse-bronsoven-en-tweede-graf-ontdekt-onder-raadhuisplein-in-heerlen L1 - Romeinse bronsoven en tweede graf ontdekt onder Raadhuisplein in Heerlen]</ref> ;18 december * ''Sjport, Belsj'': De Belzje fietsrenner [[Rik Van Looy]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20241218_93308076 De Standaard - Portret van wielericoon Rik Van Looy, de op een na beste Belgische renner ooit]</ref> ;17 december * ''Oes-Europa'': De [[Róslandj|Róssische]] topgeneraal Igor Kirillov en zinne assistent kómme óm 't laeve bie 'ne bómaansjlaag in [[Moskou]], meugelik door 't werk van de Oekraïense veiligheidsdeens SBU.<ref>[https://www.volkskrant.nl/buitenland/hoge-russische-generaal-gedood-bij-bomaanslag-in-moskou~be14cfcc6/ Volkskrant - Hoge Russische generaal gedood bij bomaanslag in Moskou]</ref> ;16 december * ''Belsj Limburg'': in e [[kanaal]] in [[Hasselt]] waert e lichaam oet 't water gehaold.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241216_95779996 HBVL - Lichaam uit kanaal gehaald aan Scheepvaartkaai: politie onderzoekt zaak]</ref> ;15 december * ''Natuur & milieu, Oes-Afrika'': 't [[Frankriek|Franse euverziese gebeedsdeil]] [[Mayotte]] inne [[Indische Oceaan]] waert hel getroffe door [[orkaan]] Chido.<ref>[https://nos.nl/artikel/2548388-doden-door-orkaan-chido-op-comoren-eiland-mayotte-lijkt-verwoest NOS - Doden door orkaan Chido op Comoren: 'Eiland Mayotte lijkt verwoest']</ref> ;14 december * ''Sjport, Nederlands Limburg'': De Nederlands-Limburgse voetbaltraineur [[Frans Körver]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6339083/oud-trainer-frans-korver-87-die-met-recordaantal-clubs-promoveerde-overleden.html Nu.nl - Oud-trainer Frans Körver (87), die met recordaantal clubs promoveerde, overleden]</ref> * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]anse prizzedent Yoon Suk-yeol, dae ierder dizze maond de militaire noedtoesjtand haet oetgeroepe, waert aafgezat door 't [[parlement]].<ref>[https://www.rtl.nl/nieuws/buitenland/artikel/5485148/zuid-koreaanse-president-yoon-afgezet-door-parlement RTL Nieuws- Zuid-Koreaanse president Yoon afgezet door parlement]</ref> ;13 december * ''Politiek, Nederlands Limburg'': De Provinciaal Sjtaote van Limburg debattere veur 't iers in 't Limburgs.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6339000/limburgse-politiek-vergadert-voor-het-eerst-in-eigen-streektaal.html Nu.nl - Limburgse politiek vergadert voor het eerst in eigen streektaal]</ref> ;12 december * ''Oes-Europa'': De [[Róslandj|Róssische]] rakètgelierde Michail Sjatski waert doedgemaak bie 'n sjeetpartie kórtbie [[Moskou]], vermoedelik door de Oekraïense geheime deens SBU.<ref>[https://nos.nl/artikel/2548078-russische-raketgeleerde-doodgeschoten-buiten-moskou NOS - 'Russische raketgeleerde doodgeschoten buiten Moskou']</ref> ;10 december * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': [[Maarten 't Hart]] krieg de [[P.C. Hooftpries]] veur verhaolendj proza.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6338624/meesterverteller-maarten-t-hart-krijgt-pc-hooft-prijs-laat-niemand-onberoerd.html Nu.nl - 'Meesterverteller' Maarten 't Hart krijgt P.C. Hooft-prijs: 'Laat niemand onberoerd']</ref> ;8 december * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] vèlt vanoet de [[Golanhuuegde]] [[Syrië]] binne. Wiejer bombardeert 't opsjlaagplaatse versjpreid euver 't landj en de Syrische [[vloot]] inne westelike kóssjtad [[Latakia]], óm 't veurkómme dat 't materiaal in henj kump van de rebelle.<ref>[https://www.nytimes.com/2024/12/10/world/middleeast/israel-strikes-syria.html New York Times - Israel Strikes Military Assets Across Syria to Keep Them Out of Rebel Hands]</ref> * ''Midde-Oeste'': Vreug in de mörge vlöch de [[Syrië|Syrischen]] dictator [[Bashar al-Assad]] nao [[Róslandj]]. Hiemit kump nao 61 jaor 'n èndj aan 't rezjiem van de [[Ba'athpartie]]. ;7 december * ''Nederlandj'': zès luuj kómme óm 't laeve bie 'n explosie in e flatgeboew in [[Den Haag]]. De pelissie geit oet van e misdrief.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6338567/drie-mannen-opgepakt-voor-betrokkenheid-bij-verwoestende-explosie-den-haag.html Nu.nl - Drie mannen opgepakt voor betrokkenheid bij verwoestende explosie Den Haag]</ref> * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': de [[Notre-Dame]] in [[Paries]] waert officieel heräöpend in 't biezeen van teentalle regeringsleijers en anger prominente, woe-onger premier Schoof. In april [[2019]] brande e deil van de [[kathedraal]] aaf en de restauratie doerde zikker vief jaor.<ref>[https://nos.nl/artikel/2547467-met-drie-kloppen-op-de-deur-is-de-notre-dame-in-parijs-officieel-heropend NOS - Met drie kloppen op de deur is de Notre-Dame in Parijs officieel heropend]</ref> ;5 december * ''Belsj Limburg, natuur & milieu'': oet óngerzeuk van 't Belsj Agentsjap veur Bösj en Natuur bliek dat 't [[bösj]]oppervlak in [[Belsj Limburg]] de aafgeloupe vief jaor mit 196 [[hectaar|ha]] is toegenome, óngevier 290 vootbalvelde.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241204_96189822 HBVL - Geen bosverlies in Limburg, er kwamen de afgelopen vijf jaar zelfs 290 voetbalvelden bos bij]</ref> * ''Belsj, economie'': [[Wallonië|Waalse]] boere blokkere de grenseuvergank van de Nederlandse [[A2]] bie [[Moelinge]] en [[Èèsjde]] en de Belsje [[A3 (Belsj)|A3]] bie [[Wellekete]]. Ze protestere taege 't Mercosur-handelsverdraag mit lenj in [[Zuud-Amerika]]. De boere zint bang veur ónierlike concurrentie.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241205_93458232 HBVL - Boze Waalse boeren blokkeren snelwegen bij Eijsden en Welkenraedt: forse files op donderdagochtend]</ref> ;4 december * ''Frankriek, politiek'': De centrumrechse [[Frankriek|Franse]] regering vèlt nao 'n motie van wantroewe taege premier [[Michel Barnier]]. Barnier kreeg väöl kritiek van zoewaal 't mechtige extreemlinks es 't mechtige extreemrechs blok wie hae 't [[parlement]] wilde passere bie e begroetingsveursjtel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2547086-frankrijk-dieper-in-politieke-crisis-parlement-stemt-kabinet-weg NOS - Frankrijk dieper in politieke crisis: parlement stemt kabinet weg]</ref> ;3 december * ''Oes-Azië, politiek'': De [[Zuud-Korea]]anse prizzedent Yoon Suk-Yeol kónjig de sjtaot van belègk aaf. De machsgreep is volges um nuuedig veur de [[Gróndjwet]] te besjèrme en es besjèrming taege buurlandj [[Noord-Korea]], wat de lètsten tied sjteeds agressiever waert. Zoewaal de regerende conservatief partie es de oppositie zint kritisch euver de besjlissing. Later woort de noodtoesjtand weer ingetrokke.<ref>[https://apnews.com/article/south-korea-yoon-martial-law-997c22ac93f6a9bece68454597e577c1 AP News - South Korean parliament votes to defy president by lifting his declaration of martial law]</ref> ===november=== ;29 november * ''Vereinig Keuninkriek & Ierlandj, politiek'': 't [[Groet-Brittannië|Brits]] Liegerhoes sjtump in mit de legalisering van [[euthanasie]] in [[Ingelandj]] en [[Wales]].<ref>[https://www.theguardian.com/society/2024/nov/29/mps-vote-for-assisted-dying-in-england-and-wales The Guardian - MPs back landmark bill to legalise assisted dying in England and Wales]</ref> * ''Belsj Limburg'': teentalle personeelsleje van de gemeinte [[Heuze-Zolder]] waere tegeliek krank nao 'n biejeinkóms mit lunch.<ref>[https://www.heusden-zolder.eu/veel-gemeentepersoneelsleden-ziek-na-brainstorm.aspx Heusden-zolder.eu - Ruim 60 gemeentepersoneelsleden ziek na brainstorm]</ref> ;28 november * ''Oceanië, politiek'': [[Australië]] verbeujt es iersjte landj oppe welt 't gebroek van [[social media]] veur jongere.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6337065/australie-verbiedt-als-eerste-land-ter-wereld-sociale-media-voor-jongeren.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Australië verbiedt als eerste land ter wereld sociale media voor jongeren]</ref> * ''Midde-Oeste'': Syrische rebelle ónger leijing van de islamitische beweging [[:en:Hay'at Tahrir al-Sham|Hay'at Tahrir al-Sham]] beginne e [[:nl:https://nl.wikipedia.org/wiki/Offensief_in_het_noordwesten_van_Aleppo_(2024)|offensief]] in 't noorde van [[Syrië]] en verovere daobie ouch [[Aleppo]]. 't Geit óm de zjwaorste gevechte in jaore in 't door [[Syrische Börgeroorlog|börgeroorlog]] versjeurd landj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2546266-geweld-laait-op-in-noord-syrie-zware-gevechten-tussen-rebellen-en-leger NOS - Geweld laait op in Noord-Syrië: zware gevechten tussen rebellen en leger]</ref> * ''Belsj, politiek'': D'n extreemrechse politieker [[Roeland Raes]] ([[Vlaams Belang]]), bekèndj óm zien negationistische ideeë, sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240221_93241858 De Standaard - Live politiek | Roeland Raes (Vlaams Belang), ooit veroordeeld voor negationisme, overleden]</ref> ;27 november * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': in 't centrum van [[Heële]] weëd e [[Romeinse tied in de Limburge|Romeins graaf]] gevónge.<ref>[https://www.l1nieuws.nl/nieuws/2798968/tweeduizend-jaar-oud-graf-onder-raadhuisplein-in-heerlen?fbclid=IwY2xjawG1stNleHRuA2FlbQIxMQABHdNs-ofssm_X0YDGi2w8Is3w6TiX_Gym-47-TG1j9fkBv2hSxmWR2tPLoA_aem_-3v16oZoSiJDUwoBDROseg L1 - Tweeduizend jaar oud graf onder Raadhuisplein in Heerlen]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] en [[Hezbollah]] sjlete 'ne waopesjtilsjtand. 't Libanees leger geit same mit de [[VN]] de rös handjhave in 't zude van [[Libanon]].<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10561745/wapenstilstand-israel-en-hezbollah-over-duur-nog-onduidelijkheid BNR - Wapenstilstand Israël en Hezbollah, ‘Over duur nog onduidelijkheid’]</ref> * ''Nederlands Limburg'': [[Donny M.]] weurt veroerdeild tot 25 jaor gevaangenis en [[tbs]] mèt dwaangverpleging veur de oontveuring, verkrachting en maord op 't negejaoreg keend Gino.<ref>[https://www.nu.nl/misdaad/6336940/donny-m-krijgt-25-jaar-cel-en-tbs-voor-ontvoering-misbruik-en-vermoorden-gino-9.html Nu.nl - Donny M. krijgt 25 jaar cel en tbs voor ontvoering, misbruik en vermoorden Gino (9)]</ref> ;26 november * ''Belsj Limburg, natuur & milieu'': i g'n [[Voere (sjtrieëk)|Voersjtrieëk]] tösje [[S'n Maeëte]], [[Voere (plaats)|Voere]] en [[Norbik]] waët vör 't ieësjt 'n [[wil kat]] gesjpot.<ref>[https://www.hln.be/voeren/wilde-kat-voor-het-eerst-gespot-in-natuurgebied-altenbroek-in-voeren~ac2a5f00/?fbclid=IwY2xjawG2ggBleHRuA2FlbQIxMAABHaKfCfctCkcb_pPfcJnZBuCi39b9gEjq7Tx1ZBb17HuGe1K4QSEzBeqsYw_aem_-8xJS5pBSPi_MFq-55DHNw%3Ffbclid%3DIwY2xjawG2ggBleHRuA2FlbQIxMAABHaKfCfctCkcb_pPfcJnZBuCi39b9gEjq7Tx1ZBb17HuGe1K4QSEzBeqsYw_aem_-8xJS5pBSPi_MFq-55DHNw&referrer=https%3A%2F%2Fl.facebook.com%2F HLN - Wilde kat voor het eerst gespot in natuurgebied Altenbroek in Voeren]</ref> ;23 november * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wuuert viefdje inne Grand Prix van [[Las Vegas]]. Daomit kump t'r veur ziene kónkurent [[Lando Norris]] oet en wuuert t'r veure veerdje kieër werreldmeister vanne [[Formule 1]]. ;21 november * ''Midde-Oeste'': 't Internationaal Sjtraofhof in [[Den Haag]] vaerdig arrestatiebevele oet taege d'n [[Israel]]ische premier [[Benjamin Netanyahu]], veurmalig minister van Defensie [[Yoav Gallant]] en [[Hamas]]-leijer [[Mohammed Deif]]. De drie waere vervolg veur kreegsmisdade: Deif veur de terroristische aanvalle op Israel van 7 oktober [[2023]] en de bei Israelische politici veur misdade in de [[Gazasjtroek]]. Óndutelik is aevel of Deif nog in laeve is. Meugelik is hae ierder dit jaor doedgemaak bie 'nen Israelischen aanval.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6336247/arrestatiebevelen-strafhof-tegen-premier-netanyahu-oud-minister-gallant-en-hamas-leider.html Nu.nl - Arrestatiebevelen Strafhof tegen premier Netanyahu, oud-minister Gallant en Hamas-leider]</ref> ;20 november * ''Europa algemein, economie'': d'n Amerikaansen [[auto]]fabrikant [[Ford]] sjrap 4000 jobs in zien Europese fabrieke, ómdat de verkoup tröklöp. Veural in [[Duutsjlandj]] zölle väöl jobs verdwiene.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6336139/ford-schrapt-nog-eens-duizenden-banen-in-europese-autofabrieken.html NU.nl - Ford schrapt nog eens duizenden banen in Europese autofabrieken]</ref> ;19 november * ''Nederlandj, economie'': De Volksbank, eigenaer van de merke SNS, ASN Bank, RegioBank en BLG Wonen, sjrap 750 jobs en is van plan óm de versjillende bankmerke same te veuge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2545045-volksbank-reorganiseert-en-schrapt-750-banen NOS - Volksbank reorganiseert en schrapt 750 banen]</ref> * ''Sjport'': Nederlandj wintj in de [[Davis Cup]] mit 2-1 van Sjpanje. Hiemit kump ouch 'n èndj aan de loupbaan van [[Rafael Nadal]], dae jaorelank aan de waereldtop sjtóng. * ''Oes-Azië, politiek'': in [[Hongkong]] waere 47 veuraansjtaonde [[democratie|democratischgezinde]] activiste veroerdeild tot jaorelang gevangenissjtraove. De activiste woorte in [[2021]] opgepak, ómdat ze betrokke zouwe zeen gewaes bie ónofficieel veurverkezinge veur de oppositie en daomit de controversieel Nationaal Veiligheidswet van de Communistische Partie van [[China]] zouwe höbbe euvertraeje.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2024/nov/19/hong-kong-47-hk47-sentencing-national-security-trial The Guardian - HK47: dozens of pro-democracy activists jailed in Hong Kong’s largest national security trial]</ref> ;18 november * ''Noord-Europa, natuur & milieu, politiek'': [[Denemarke]] geit belasting höffe op [[CO2]]-oetsjtoot van [[vie]]. De maotregel is e óngerdeil van e akkoord wat is gesjlote tösje natuur- en [[landjboew]]organisaties. In dat akkoord sjteit wiejer dat 15% van de landjboewgróndj ómgezat waert in [[bösj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2544968-landbouwakkoord-in-denemarken-15-procent-van-de-landbouwgrond-wordt-bos NOS - Landbouwakkoord in Denemarken: 15 procent van de landbouwgrond wordt bos]</ref> * ''Belsj, Nederlands Limburg'': de Belsje en Nederlandse pelitie hawwe 'n zeukactie in de [[Vesder]] in [[Verviers]] in verband met de Tefaf-zjuwielerouf in [[Mestreech]] op 28 juni [[2022]]. De zeukactie heet gein rizzeltate opgelieverd.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241118_93975527 De Limburger - Urenlange zoekactie Tefaf-juwelenroof in Belgische rivier levert geen resultaat op]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Franse componis van leechte meziek [[Charles Dumont]], ónger mie bekèndj es de vaste componis van [[Édith Piaf]], sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6335840/charles-dumont-die-veel-liedjes-schreef-voor-edith-piaf-overleden.html Nu.nl - Charles Dumont, die veel liedjes schreef voor Édith Piaf, overleden]</ref> ;17 november * ''Midde-Oeste'': Mohammed Afif, 'nen bekinde woordveurder van terreurbeweging [[Hezbollah]], waert doedgemaak bie 'nen [[Israel]]ische lóchaanval op de [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]].<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cx2ndzpwllxo BBC - Hezbollah media chief killed in Israeli strike in Beirut]</ref> * ''Europa algemein, Noord-Amerika'': De [[VS]] gaeve veur 't iers toesjtömming aan [[Oekraïne]] óm [[:en:ATACMS|ATACMS-rakette]] in te zètte in [[Róslandj]].<ref>[https://www.nytimes.com/2024/11/17/us/politics/biden-ukraine-russia-atacms-missiles.html New York Times - Biden Allows Ukraine to Strike Russia With Long-Range U.S. Missiles]</ref> [[Frankriek]] en 't [[Vereinig Keuninkriek]] volge mit toesjtömming veur 't gebroek van Frans-Britse [[:en:Storm Shadow|Storm Shadow/SCALP-rakette]] boete Oekraïne.<ref>[https://defence-industry.eu/france-and-britain-greenlight-use-of-storm-shadow-missiles-by-ukraine-against-russia/ Defence Industry.eu - France and Britain greenlight use of Storm Shadow missiles by Ukraine against Russia]</ref> ;15 november * ''Belsj Limburg'': In [[Peer (Belsj)|Peer]] begintj 'nen illegale [[rave]] op 't terrein van de failliete meubelhandel [[Heylen]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20241116_92830148 De Standaard - Duizend feestvierders aanwezig op illegale rave in Peer, vijf mensen gearresteerd en twee naar het ziekenhuis gebracht]</ref> ;13 november * ''Nederlandj, economie'': winkelkete [[Blokker (winkelkete)|Blokker]] geit failliet. De 400 winkels blieve veurluipig nog waal aope óm e deil van de sjulde in te losse.<ref>[https://nos.nl/artikel/2544319-blokker-failliet-verklaard-winkels-blijven-voorlopig-open NOS - Blokker failliet verklaard, winkels blijven voorlopig open]</ref> ;12 november * ''Nederlandj, economie, natuur & milieu'': 't Gerechshof in [[Den Haag]] oerdeilt dat olieconcern [[Shell]] zelf moog bepale wie 't ziene [[CO2]]-oetsjtoet geit vermènjere. Daomit waert e ierder vonnis oet [[2021]] vernetig, woe-in de rechter zjuus oerdeilde dat 't bedrief d'n oetsjtoet taege [[2030]] mit 45% mós vermènjere ten opzichte van 't niveau van [[2019]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2544216-milieudefensie-aangeslagen-na-verlies-klimaatzaak-uitspraak-biedt-wel-aanknopingspunten NOS - Milieudefensie aangeslagen na verlies klimaatzaak, uitspraak biedt wel aanknopingspunten]</ref> * ''Weitesjap'': Mit hölp van satellietbeelder weurt de historische sjtad [[al-Qadissiyah]] in 't hujig [[Irak]] heróntdèk.<ref>[https://www.cambridge.org/core/journals/antiquity/article/locating-alqadisiyyah-mapping-iraqs-most-famous-early-islamic-conquest-site/21B9442A0AF8C5AF41F67D7F270B0E34 ''Anitquity'' - Locating al-Qadisiyyah: mapping Iraq's most famous early Islamic conquest site]</ref> ;11 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsj-Britse sjilder [[Frank Auerbach]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6335184/brits-duitse-schilder-frank-auerbach-93-overleden.html Nu.nl - Brits-Duitse schilder Frank Auerbach (93) overleden]</ref> ;8 november * ''Nederlandj, economie'': E-bikefabrikant Stella geit [[faillissement|failliet]]. Winkels en servicepunte blieve gesjlote en alle 440 werknömmers zint op de huuegde gebrach van 't faillissement.<ref>[https://nos.nl/artikel/2543723-e-bikefabrikant-stella-nu-officieel-failliet NOS - E-bikefabrikant Stella nu officieel failliet]</ref> ;7 november * ''Nederlandj'': in 't centrum van [[Amsterdam]] waere supporters van de Israelische vootbalclub Maccabi Tel Aviv aangevalle door pro-Palestiense betogers. Ierder dae aovend waor 't al ónröstig. In totaal waere 62 luuj tiedes de relle opgepak. Mierder Maccabi-fans rake gewóndj.<ref>[https://www.ad.nl/binnenland/femke-halsema-op-telegram-werd-opgeroepen-tot-jodenjacht-dat-is-een-schande~a404b6463/ AD - Femke Halsema: ‘Op Telegram werd opgeroepen tot Jodenjacht, dat is een schande’]</ref> ;6 november * ''Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj, politiek'': de [[Freie Demokratische Partei|FDP]] trèk alle [[minister]]s truuk oet 't [[kabinet-Scholz]].<ref>[https://www.tagesschau.de/newsticker/liveblog-ampel-krise-100.html Tagesschau - liveblog: Bruch der Ampelkoalition ++ FDP zieht alle Minister aus Regierung zurück ++]</ref> ;5 november * ''Naord-Amerika, politiek'': De rippeblikeinse kandidaat [[Donald Trump]] wintj de Amerikaanse presidentjsverkezinge van ziene democratische rivaal [[Kamala Harris]].<ref>[https://www.nytimes.com/interactive/2024/11/05/us/elections/results-president.html New York Times - Presidential Election Results]</ref> * ''Nederlandj, economie'': 't Brits [[Aerdaolje|olie]]concern BP maak bekindj dat 't al zien 335 tankstations in [[Nederlandj]] wilt verkoupe. De kuiper nump óngevier doezend werknömmers euver.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6334329/oliebedrijf-bp-verkoopt-alle-nederlandse-tankstations.html Nu.nl - Oliebedrijf BP verkoopt alle Nederlandse tankstations]</ref> * ''Midde-Oeste, politiek'': De Israelische premier [[Benjamin Netanyahu]] vervingk minister [[Yoav Gallant]] van Defensie. [[Israël Katz]] van Boetelandse Zake waert beneump tot de nuje minister van Defensie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2543388-netanyahu-ontslaat-minister-gallant-op-moment-dat-israel-op-meerdere-fronten-actief-is NOS - Netanyahu ontslaat minister Gallant op moment dat Israël op meerdere fronten actief is]</ref> ;4 november * ''Frankriek'': in [[Paries]] begintj 't proces taege ach luuj die verdach waere van betrokkeheid bie de moord op Samuel Paty in [[2020]].<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/11/04/proces-tegen-8-mensen-die-betrokken-waren-bij-haatcampagne-tegen/ VRT - Proces over moord op Franse leraar Samuel Paty van start: 8 verdachten staan terecht voor terrorisme]</ref> * ''Kóns en cultuur'': E [[pospunk]]nómmer wat saer jaore bekèndjsjtóng es "'t mies mysterieus leedsje op 't Internèt" weurt geïdentificeerd as "[[Subways of your mind]]" van d'n Duutsje band [[FEX]]; 'n identificatie die de bandleje einen daag later bevestige.<ref>[https://www.rollingstone.com/music/music-news/most-mysterious-song-internet-identified-subways-of-your-mind-1235153685/ Rolling Stone - One of the Internet’s Biggest Musical Mysteries Has Likely Been Solved]</ref> ;3 november * ''Oes-Europa, politiek'': zittend prizzedent Maia Sandu wèntj mit 54% van de sjtömme ouch de twiede rónde van de [[Moldavië|Moldavische]] prizzedentsverkezinge. Zie versjleit daomit häöre pro-Róssischen taegesjtander Stoianoglo (46%).<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6334116/zittend-president-sandu-wint-verkiezingen-in-moldavie-na-nek-aan-nekrace.html Nu.nl - Zittend president Sandu wint verkiezingen in Moldavië na nek-aan-nekrace]</ref> * ''Nederlands Limburg'': bie e óngeluk mèt mjèrder auto's op de [[A2]] ter hwagde van [[Meersje]] kump eine perswan um 't laeve, ach anger luuj rake gewónd.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241103_92200325 De Limburger - Dode en acht gewonden bij ongeluk met meerdere auto’s op A2 bij Meerssen]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse popmuzikantj en producentj [[Quincy Jones]] sjtörf op 91-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2543184-muzikant-en-producent-quincy-jones-91-overleden NOS.nl - Muzikant en producent Quincy Jones (91) overleden]</ref><ref>[https://www.nu.nl/muziek/6335350/muzikant-en-producer-quincy-jones-overleed-aan-alvleesklierkanker.html Nu.nl - Muzikant en producer Quincy Jones overleed aan alvleesklierkanker]</ref> ;2 november * ''Zuud-Amerika, economie, natuur & milieu'': op 'ne [[VN]]-top in [[Calí]], [[Colombia]], waert besjlote dat inheimse volkere ouch 'n permanente vertaegewoordiging kriege. Wiejer waere aafsjpraoke gemaak euver 't gebroek van [[DNA]] van [[plante]]. Mit e fonds veur bedrieve waere de opbringste van genetische data oet de [[natuur]] ierliker herverdeild, ónger mie ónger de inheimse volker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542918-inheemse-volkeren-krijgen-permanente-vertegenwoordiging-bij-vn-voor-natuurbeleid NOS - Inheemse volkeren krijgen permanente vertegenwoordiging bij VN voor natuurbeleid]</ref> * ''Zuud-Amerika, politiek'': 'ne Gewapende groep giezelt 200 militaire inne [[Bolivia]]anse regio [[Cochabamba]] en haje drie poste bezat. De giezeling is hoegswaarsjienlik 't gevolg van e politiek conflik binne de regerende socialistische MAS-partie tösje de hujige prizzedent [[:nl:Luis Arce|Luis Arce]] en de veurmalige prizzedent [[:nl:Evo Morales|Evo Morales]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2543027-regering-bolivia-gewapende-groep-gijzelt-meer-dan-200-militairen NOS - Regering Bolivia: gewapende groep gijzelt meer dan 200 militairen]</ref> * ''Midde-Oeste'': de Israelische marine óntveurt e hoeggeplaats lid van terreurbeweging [[hezbollah]] in de noordelike [[Libanon|Libanese]] kössjtad [[Batroun]].<ref>[https://www.theguardian.com/world/2024/nov/02/israeli-military-abducts-alleged-hezbollah-official-in-sea-raid The Guardian - Israel abducts alleged Hezbollah official in unprecedented sea raid]</ref> ;1 november * ''Zuudoes-Europa'': inne [[Servië|Servische]] sjtad [[Novi Sad]] sjtort e deil van 't daak van 'n treinsjtasie in. Hiebie valle 14 doeje en dertig gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542860-veertien-doden-na-instorten-dak-treinstation-servie NOS - Veertien doden na instorten dak treinstation Servië]</ref> ===oktober=== ;30 oktober * ''Zudelik Afrika, politiek'': Nao verkezinge in [[Botswana]] kump veur 't iers in de historie van 't landj 'n anger partie es de BDP aan de mach. De oppositiebóndj UDC haoltj 'n groete miejerheid in 't parlemènt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542819-voor-het-eerst-in-58-jaar-nieuwe-partij-aan-de-macht-in-botswana NOS.nl - Voor het eerst in 58 jaar nieuwe partij aan de macht in Botswana]</ref> * ''Midde-Oeste, Weitesjap, kóns en cultuur'': Arsjeologe make de vónds bekèndj van 'n veerdoezendj jaor aw sjtad in de [[Khaybar]]-oase in [[Saoedi-Arabië]]. De sjtad had 'n walmoer van 14,5 kilomaeter mit neet mènjer es 180 bastions.<ref>[https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0309963 Plos One - A Bronze Age town in the Khaybar walled oasis: Debating early urbanization in Northwestern Arabia]</ref> ;29 oktober * ''Zuud-Europa, natuur & milieu'': zeker 202 luuj kómme óm 't laeve bie euversjtruiminge in 't zuudoeste van [[Sjpanje]].<ref>[https://elpais.com/espana/2024-10-29/la-dana-en-espana-en-directo-ultimas-noticias-del-temporal-y-las-inundaciones.html El Pais - Última hora de la dana, en directo | Al menos 95 muertos y decenas de desaparecidos en la peor gota fría del siglo en España]</ref> * ''Midde-Amerika, Weitesjap, kóns en cultuur'': De vónds van 'n [[Maya]]-rewienesjtad in [[Campeche]] weurt bekèndj gemaak.<ref>[https://news.tulane.edu/pr/have-we-found-all-major-maya-cities-not-even-close-new-research-suggests Tulane University - Have we found all the major Maya cities? Not even close, new research suggests]</ref> De sjtad krieg de naam ''[[Valeriana (vindplaots)|Valeriana]]''. ;28 oktober * ''Midde-Amerika, Kóns en cultuur'': De Cubaansen trompettis [[Manuel Maribal]], bekèndj van de [[Buena Vista Social Club]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6333437/buena-vista-social-club-trompettist-manuel-mirabal-op-91-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Buena Vista Social Club-trompettist Manuel Mirabal op 91-jarige leeftijd overleden]</ref> ;26 oktober * ''Wes-Azië/Oes-Europa, politiek'': in [[Georgië]] waere parlementsverkezinge gehoute. Regeringspartie Georgische Druim wèntj volges officieel peilinge mit 54 % van de sjtömme. De partie sjtelt zich de lètsten tied sjteeds autoritairder op en beweeg zich richting buurlandj [[Róslandj]]. De prizzedent van 't landj, Salome Zoerabisjvili, erkint d'n oetsjlaag neet. Volges de oppositie en de OVSE woorte kezers geïntimideerd en ónger drök gezat.<ref>[https://nos.nl/artikel/2542330-president-georgie-erkent-verkiezingsuitslag-niet-en-roept-op-tot-demonstraties NOS - President Georgië erkent verkiezingsuitslag niet en roept op tot demonstraties]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] vèlt militair doele aan in [[Iran]], woe-ónger in de huidsjtad [[Teheran]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2542134-israel-claimt-succes-bij-luchtaanval-militaire-doelen-iran-iran-relativeert-impact NOS - Israël claimt 'succes' bij luchtaanval militaire doelen Iran, Iran relativeert impact]</ref> ;24 oktober * ''Zuud-Amerika, politiek'': De [[Venezuela|Venezolaanse]] oppositieleijers María Corina Machado en Edmundo González Urrutia óntvange de [[Sacharovpries]], de hoegste EU-óngersjeijing op 't gebeed van minsjerechte. Machado woort taegegewerk door 't regime van zittend prizzedent Nicolás Maduro. González woort vervolg en vlöchde via de Nederlandse ambassade nao [[Sjpanje]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/10/24/venezolaanse-oppositieleden-winnen-sacharovprijs-a4870579 NRC Handelsblad - Venezolaanse oppositieleden winnen Sacharovprijs]</ref> * ''Midde-Afrika'': de aanklagers van 't [[Internationaal Sjtraofhof]] in [[Den Haag]] lancere e nuuj óngerzeuk nao oorlogsmisdade in 't oeste van [[Congo-Kinshasa|Congo]]. Dao vinge saer inkel jaore gevechte plaats tösje 't regeringsleger en de [[:nl:M23-beweging|M23-beweging]], 'n rebellegroepering wat óngersjteund waert door buurlandj [[Rwanda]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241024_97092831 De Limburger - Nieuw onderzoek misdaden tegen de menselijkheid in Oost-Congo: ‘Wat we tot nu toe hebben gedaan, was onvoldoende’]</ref> ;23 oktober * ''Belsj Limburg, Nederlands Limburg'': in de [[Zuud-Willemsvaart]] bie [[Maasmechele]] waert gezoch nao de reste van Angelique Hendrix oet [[Sjtein]]. Ze woort in [[1990]] es vermis opgegaeve. E jaor later woort 'ne sjeiel gevónje en ónlangs is oet 'ne [[DNA]]-match gebleke dat dae inderdaad van häör is.<ref>[https://www.hln.be/maasmechelen/politie-in-maasmechelen-op-zoek-naar-resten-van-nederlandse-vrouw-die-in-1990-verdween~a8a61e29/ HLN - Politie in Maasmechelen op zoek naar resten van Nederlandse vrouw die in 1990 verdween]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek & Ierlandj, Duutsjlandj, Oesteriek & Zjwitserlandj'': [[Duutsjlandj]] en 't [[Vereinig Keuninkriek]] teikene e nuuj militair pak. Aafgesjpraoke waert dat bei lenj mie metein gaon samewerke op 't gebeed van defensie en same wapes zulle óntwikkele.<ref>[https://www.welt.de/politik/ausland/article254143676/Epochal-Deutschland-und-Grossbritannien-unterzeichnen-Verteidigungsvereinbarung.html Die Welt - Deutsche Jets in Großbritannien – Berlin und London unterzeichnen Verteidigungsabkommen]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'n sjeetpartie bie TUSAS, e groet lóch- en ruundevaartbedrijf inne Törkse huidsjtad [[Ankara]], valle vief doeje en 22 gewónje. Törkieje hèlt de [[PKK]] verantwoordelik veur d'n aansjlaag en vèlt doele van die beweging aan in 't noorde van [[Irak]] en [[Syrië]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6332794/turkije-verdenkt-pkk-van-dodelijke-aanslag-in-ankara-en-voert-luchtaanvallen-uit.html Nu.nl - Turkije verdenkt PKK van dodelijke aanslag in Ankara en voert luchtaanvallen uit]</ref> * ''Centraal-Azië, Weitesjap'': 'n gróp arsjeologe maak de vónds bekèndj van [[Tugunbulak]], 'n groete rewienesjtad in [[Oezbekistan]] aan de [[Zieroute]], die op mie es 2000 maeter huugde ligk.<ref>[https://archive.ph/TWZdv#selection-1191.48-1191.122 Nature - Surprisingly high-altitude Silk Road city mapped from the sky]</ref> ;22 oktober * ''Belsj Limburg'': bie hoeszeukinge in [[Hasselt]] waere drie persoene gearresteerd. 't Geit óm twintigers die verdach waere van deilname aan 'n [[terrorisme|terroristische groepering]] en 't versjpreie van terroristische [[propaganda]].<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20241024_95710310 Het Belang van Limburg - Drie personen uit Hasselt gearresteerd in terreuronderzoek]</ref> ;20 oktober * ''Politiek, Zuud-Europa'': De Turkse geiselike en politicus [[Fethullah Gülen]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2541568-turkse-geestelijke-gulen-83-aartsvijand-van-erdogan-overleden NOS.nl - Turkse geestelijke Gülen (83), aartsvijand van Erdogan, overleden]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': in [[Moldavië]] waere prizzedentsverkezinge en e [[referendum]] euver de toetraejing tot de [[EU]] gehoute. Zittend prizzedent Maia Sandu haet mit 42% de meiste sjtömme binnegehaold, meh neet de absolute mierderheid. Alexandr Stoianoglo, häöre pro-Róssischen taegehanger, waert twiede mit 26% van de sjtömme. 'n Klein mierderheid van 50,42% sjtömp veur toetraejing, óndanks meugelike Róssische inmening.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6332505/moldavie-verkiest-met-piepklein-verschil-toenadering-eu-boven-rusland.html Nu.nl - Moldavië verkiest met piepklein verschil toenadering EU boven Rusland]</ref> ;19 oktober * ''Economie, Midde-Amerika'': in groete deile van [[Cuba]] vèlt de [[elektricitèèt|sjtroum]] oet. 't Landj haet te make mit tekórt aan [[brandjsjtof]] en sjlech óngerhaud in de energiesector.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c8elzx8dg7zo BBC - Much of Cuba remains without power - 24 hours after main power plant fails]</ref> * ''Weitesjap, Midde-Oeste, Europa algemein'': D'n [[Israel]]ischen historicus [[Yehuda Bauer]] sjtörf op 98-jäörige laeftied. Hae is bekindj gewaore mit zien óngerzeuk nao d'n [[Holocaus]] en 't [[antisemitisme]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2541397-vernieuwend-holocaustonderzoeker-yehuda-bauer-98-overleden NOS - Vernieuwend Holocaustonderzoeker Yehuda Bauer (98) overleden]</ref> * ''Belsj en Luxembörg, politiek'': 't extreem-rechs [[Vlaams Belang]] geit mitbesjture in [[Ranst]], inne [[Antwerpe (provincie)|provincie Antwerpe]]. Daomit waert 't [[cordon sanitaire]] gebraoke.<ref>[https://www.hln.be/binnenland/cordon-sanitaire-doorbroken-in-ranst-politicoloog-carl-devos-dit-kan-een-precedent-scheppen~a0877573/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Hln.be - Cordon sanitaire doorbroken in Ranst. Politicoloog Carl Devos: “Dit kan een precedent scheppen”]</ref> ;16 oktober * ''Midde-Oeste'': De Palestiensen terroris [[Yahya Sinwar]], leisman van [[Hamas]] en brein achter d'n aanval van 7 oktober 2023, weurt in 'nen Israëlischen aanval ómgebrach.<ref>[https://nos.nl/artikel/2541233-ook-hamas-bevestigt-nu-dood-van-leider-sinwar NOS.nl - Ook Hamas bevestigt nu dood van leider Sinwar]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse zenger [[Liam Payne]], bekèndj van [[One Direction]], sjprink op 31-jäörige laeftied zienen doed tegemoot.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6331973/voormalig-one-direction-lid-liam-payne-31-overleden-na-val-van-balkon.html Nu.nl - Voormalig One Direction-lid Liam Payne (31) overleden na val van balkon]</ref> ;14 oktober * ''Weitesjap, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse psycholoog [[Philip Zimbardo]], bekèndj van 't beröchte Stanford-gevangenisexperiment in [[1971]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6332310/bedenker-van-berucht-stanford-gevangenisexperiment-overleden.html Nu.nl - Bedenker van berucht Stanford-gevangenisexperiment overleden]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In Mestreech begint de inhajdeleke behandeling vaan de zaak tege [[Donny M.]], dee verdach weurt vaan verkrachting en kindermaord.<ref>[https://www.nu.nl/misdaad/6331639/donny-m-over-seksueel-misbruik-gino-toen-ik-hem-zag-ging-er-een-knop-om.html Nu.nl - Donny M. over seksueel misbruik Gino: 'Toen ik hem zag, ging er een knop om']</ref> * ''Economie'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (economie)|Nobelpries in de Economie]] geit nao [[Daron Acemoglu]], [[Simon Johnson]] en [[James A. Robinson]] "veur studies nao wie institute weure gevörmp en invlood op de welvaort höbbe."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2024/press-release/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> ;13 oktober * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': in [[Venlo]] wuuert 'n namemonument ónthöld veur slachoffers van de bombardemente in 't naojaor van [[1944]], tiedes de [[Twieëde Waereldoorlog]].<ref>[https://omroepvenlo.nl/nieuws/artikel/namenmonument-onthuld-tijdens-ceremonie-op-arsenaalplein Omroep Venlo - Namenmonument onthuld tijdens ceremonie op Arsenaalplein]</ref> * ''Politiek, Belsj en Luxembörg'': Op 't Belsj vènje gemeinte- en provincieverkezinge plaats. De centrumpartieë hauwe zich in 't gemein good, mae in [[Ninove]] haolt 't Vlaams Belang de absolute miejerheid. ;12 oktober * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': twelf nuuj luuj traeje toe tot de [[Ridderlike Orde van het Heilig Graaf van Jeruzalem]] in 'n zeldzaam plechtigheid inne [[Sint-Christoffelkathedraal]] in [[Remunj]].<ref>[https://www.kn.nl/verdieping/interview-verdieping/een-machtig-welkomstgevoel-voor-nieuwe-ridders-en-edelvrouwen-van-het-heilig-graf/ Katholiek Nieuwsblad - Een ‘machtig welkomstgevoel’ voor nieuwe ridders en edelvrouwen van het Heilig Graf]</ref> ;11 oktober * ''Politiek'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (vrei)|Nobelpries veur de Vrei]] geit nao [[Nihon Hidankyo]] "um zien inspanninge veur 'ne wereld vrij vaan kernwaopes door mèt getuigeversleeg te tuine tot kernwaopes noets mie gebruuk mage weure."<ref>[https://www.nobelprize.org/press-release-peace-2024/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> * ''Nederlands Limburg'': e vrachsjeep veurt tege 'n stuw in de [[Maos]] bij [[Mestreech]]. De bemanning is in veiligheid gebrach en geine is gewoond geraak.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241012_92610505 De Limburger - Video: Vrachtschip vaart tegen stuw en dreigt te zinken in Maastricht: bemanning in veiligheid]</ref> ;10 oktober * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] geit nao [[Han Kang]] "veur häör intens poëtische proza wat historische trauma's aongrip en de breekbaarheid vaan 't minselek leve bloetlègk."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2024/press-release/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> ;9 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (sjemie)|Nobelpries in de Sjemie]] geit nao [[David Baker]] "veur eiwit-oontwerp mèt de computer" en nao [[Demis Hassabis]] en [[John M. Jumper]] "veur de veurspeuling vaan eiwitstructure".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2024/press-release/ NobelPrize.org - Peersberiech]</ref> ;8 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (natuurkunde)|Nobelpries in de Natuurkónde]] geit nao [[John J. Hopfield]] en [[Geoffrey E. Hinton]] "veur hun groondlègkende oontdèkkinge en oetvindinge die [[mesjieneliere]] mèt [[neuraal nètwerk]]e meugelik make."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2024/press-release/ Nobelprize.org - Paersberich]</ref> * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': [[Niek Murray]] zaet te sjtoppe es festivaldirecteur van [[Pinkpop]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20241008_96959972 De Limburger - Niek Murray, de opvolger van Jan Smeets, stopt als festivalmanager Pinkpop]</ref> ;7 oktober * ''Weitesjap'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (geneeskunde)|Nobelpries in de Genaeskónde]] geit nao [[Victor Ambros]] en [[Gary Ruvkun]] "óm de óntdèkking van 't [[microRNA]] en zien rol in pos-transcriptioneel generegulatie".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2024/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries veur de Genaeskónde 2024 (Paersberich)]</ref> ;6 oktober * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj 't WK fietse op sjteinsjlaagwaeg bie de mansluuj. * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Johan Neeskens]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6330846/voetbalicoon-johan-neeskens-73-plotseling-overleden.html Nu.nl - Voetbalicoon Johan Neeskens (73) plotseling overleden]</ref> ;5 oktober * ''Weitesjap, Zuud-Europa'': D'n Italiaanse moleculair bioloog [[Sammy Basso]] sjtörf op 28-jäörige laeftied ane gevolge van [[progeria]], 'n zeldzaam krenkde woebie 't lief van de patiënt zier sjnel verajerd. Basso waor veur zoewied bekindj d'n aadste patiënt mit dees krenkde en deeg dao óngerzeuk nao.<ref>[https://www.rainews.it/articoli/2024/10/e-morto-sammy-basso-il-malato-di-progeria-il-piu-longevo-al-mondo-messaggi-commossi-33151f0d-e0cf-41d5-866a-183797a73de1.html Rainews.it - È morto Sammy Basso, il malato di progeria il più longevo al mondo]</ref> * ''Sjport'': [[Marianne Vos]] wintj 't WK fietse op sjteinsjlaagwaeg bie de vrouwluuj. ;3 oktober * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': 't [[Genneps]] waordebook waert geprizzenteerd in 't historisch sjtadhoes van [[Gennep]].<ref>[https://www.veldeke.net/lb/het-genneps-dialectwoordenboek-is-veerdeg/ Veldeke - Het Genneps Dialectwoordenboek is veerdeg]</ref> * ''Politiek, Afrika/Azië, Vereinig Keuninkriek & Ierlandj'': [[Groet-Brittannië]] geuf alle eilendjes vanne [[Chagosarchipel]] midden inne [[Indische Oceaan]] aan [[Mauritius]]. De militair basis blief in Britse henj.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c98ynejg4l5o BBC - UK will give sovereignty of Chagos Islands to Mauritius]</ref> * ''Midde-Afrika'': op 't [[Kivumeer]] in 't uterste oeste vanne [[Democratische Rippebliek Congo]] zink e euvervol passagierssjip. Daobie kómme zeker 126 luuj óm 't laeve.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/10/03/beelden-tonen-hoe-schip-kapseist-op-kivumeer-vrees-voor-honderd/ VRT - Beelden tonen hoe schip kapseist op Kivumeer in Congo: vrees voor honderden doden]</ref> * ''Midde-Oeste'': inne [[Gazasjtrook]] bevrieje Israelische militaire 'n [[Jezidi's|jezidische]] vrouw die in [[2014]], tiedes de [[genocide]] op dizze religieuze groep door [[IS]], woort óntveurd en doorverkoch aan 'ne man oet Gaza.<ref>[https://nos.nl/artikel/2539499-israel-redt-jezidische-vrouw-uit-gaza-10-jaar-na-ontvoering-door-is NOS - Israël redt jezidische vrouw uit Gaza, 10 jaar na ontvoering door IS]</ref> ;2 oktober * ''Nederlandj'': 65.000 [[pelissie]]-agente waere getroffe door 'ne [[hack]]-aanval. Veural zakelike gegaeves woorte gesjtole. Inlichtinge- en veiligheidsdeenste dinke dat e anger landj achter d'n aanval zit.<ref>[https://nos.nl/artikel/2539509-wat-kan-het-land-achter-de-politiehack-met-de-gestolen-gegevens NOS - Wat kan het land achter de politiehack met de gestolen gegevens?]</ref> ;1 oktober * ''Midde-Oeste'': [[Iran]] vèlt Israel aan mit 180 ballistische rakètte.<ref>[https://www.haaretz.com/israel-news/2024-10-01/ty-article-live/nsc-spox-u-s-supports-limited-israeli-operations-in-lebanon-to-protect-citizens/00000192-45ff-da69-a797-5fff1f610000 Haaretz - Attack: 180 Missiles Fired From Iran, IDF Says No Additional Threats Detected]</ref> * ''Midde-Oeste'': [[Israël]] begintj mit e gróndjoffensief taege [[Hezbollah]].<ref>[https://apnews.com/article/israel-lebanon-hezbollah-gaza-news-09-30-2024-83ea5f243688f309754ec74850de4238 Associated Press - Israel begins ground offensive against Hezbollah in southern Lebanon]</ref> * ''Politiek'': [[Mark Rutte]] weurt geïnstalleerd es secretair-ginneraal van de [[NAVO]].<ref>[https://nos.nl/video/2539172-rutte-geinstalleerd-als-nieuwe-secretaris-generaal-van-de-navo NOS - Rutte geïnstalleerd als nieuwe secretaris-generaal van de NAVO]</ref> * ''Oes-Europa'': Róssische troepe neme de Oes-Oekraïense sjtad [[Voehledar]] in.<ref>[https://www.nu.nl/spanningen-oekraine/6330284/oekraiens-leger-trekt-zich-terug-uit-door-russen-ingenomen-plaats-vuhledar.html Nu.nl - Oekraïens leger trekt zich terug uit door Russen ingenomen plaats Vuhledar]</ref> ===september=== * ''Natuur & milieu, Centraal- en Oes-Europa'': watereuverlas in [[Roemenië]], [[Pole]], [[Tsjechië]] en [[Oosteriek]]. * ''Natuur & milieu, Zuudoes-Azië'': mie es 800 luuj sjtörve es gevolg van [[tyfoon]] Yagi. Hel getroffe is veural [[Vietnam]]. ;30 september * ''Politiek, Belsj'': In [[Vlaandere]] weurt de regering-Diependaele gevörmp. Ze berös op 'n coalitie van [[N-VA]], [[Vooruit]] en [[CD&V]].<ref>[https://web.archive.org/web/20241002082334/https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/09/30/liveblog-verkiezingen-30-september/ VRT - Liveblog - Onderwijsvakbond bezorgd over besparingen in secundair onderwijs, ook Katholiek Onderwijs wil snel overleg met minister Demir (N-VA)]</ref> ;29 september * ''Politiek, Oesteriek'': De rechspopulistische [[FPÖ]] waert mit 29,2 % van de sjtömme de groetste partie bie parlementsverkezinge in [[Oesteriek]].<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/europa/oesterreich-wahl-analyse-100.html Tagesschau - Schwierige Regierungsbildung nach FPÖ-Sieg]</ref> ;28 september * ''Kóns en cultuur, Vereinigde Sjtate'': D'n Amerikaanse zenger-sjriever [[Kris Kristofferson]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://variety.com/2024/film/obituaries-people-news/kris-kristofferson-dead-country-music-legend-actor-1236159472/ Variety.com - Kris Kristofferson, Country Music Legend and ‘A Star Is Born’ Leading Man, Dies at 88]</ref> ;27 september * ''Midde-Oeste'': [[Hassan Nasrallah]], de langjäörige leisman van [[Hezbollah]], kump op 64-jäörige laeftied óm bie 'nen Israëlischen aanval.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6329810/hezbollah-bevestigt-dood-van-leider-nasrallah-bij-israelische-aanval.html Nu.nl - Hezbollah bevestigt dood van leider Nasrallah bij Israëlische aanval]</ref> * ''Kóns en cultuur, Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': De Britse actries [[Maggie Smith]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6329745/harry-potter-en-downton-abbey-actrice-maggie-smith-89-overleden.html Nu.nl - Harry Potter- en Downton Abbey-actrice Maggie Smith (89) overleden]</ref> ;23 september * ''Midde-oeste'': Bie Israëlische rakètaanvalle op Zuud-Libanon valle hóngerde doeje en gewonde.<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6329276/bijna-500-doden-en-duizenden-gewonden-gemeld-in-libanon-na-israelische-aanvallen.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Bijna 500 doden en duizenden gewonden gemeld in Libanon na Israëlische aanvallen]</ref> * ''Kóns en cultuur, Belsj'': De Belzjen acteur [[Aron Wade]] sjtörf op 57-jäörige laeftied nao euthanasie.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240923_95357825 De Standaard - Acteur Aron Wade neemt afscheid van het leven door euthanasie wegens psychisch lijden]</ref> ;22 september * ''Politiek, Duutsjlandj'': de [[SPD]] blief mit 30,9% van de sjtömme de groetste partie bie verkezinge in de Duutsje deilsjtaat [[Brandenburg]] (+4,7%). De [[AfD]] kump op de twiede plaats (29,2%, +5,7%). De [[CDU]], Die Linke en de Greune verleze. Groete winnaer op links is 't populistische [[Bündnis Sahra Wagenknecht]].<ref>[https://www.rbb24.de/politik/wahl/Landtagswahl/2024/brandenburg-wahl-2024-hochrechnungen-ergebnisse.html RBB24 - Vorläufiges Endergebnis: SPD vor AfD, BSW vor CDU - Grüne, Linke und Freie Wähler raus]</ref> ;21 september * ''Weitesjap, kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': de Rieksdeens vuur Cultureel Erfgood bevestig de vónds van 3600 munte oet de [[Romeinse tied in de Limburge|Romeinse tied]]. De vindplaats waert neet bekindgemaak.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240921_94616964 De Limburger - Grootste vondst ooit in Limburg: duizenden Romeinse munten van ‘onschatbare historische waarde’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzsaxofonis [[Benny Golson]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2024/09/23/arts/music/benny-golson-dead.html New York Times - Benny Golson, Saxophonist and Composer of Jazz Standards, Dies at 95]</ref> ;20 september * ''Midde-Oeste'': veerteen militante en hoeggeplaatsde commandante van terreurbeweging [[Hezbollah]] kómme óm 't laeve bie 'nen [[Israel]]ische lóchaanval op [[Beiroet]], de huidsjtad van [[Libanon]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2537950-hezbollah-bevestigt-dood-commandanten-na-aanval-israel NOS - Hezbollah bevestigt dood commandanten na aanval Israël]</ref> * ''Nederlandj'': bie e sjtaekincident oppe [[Erasmusbrök]] in [[Rotterdam]] kump eine persoen óm 't laeve. 'ne Man oet [[Zjwitserlandj]] raak zjwaorgewóndj. De verdachte is 'ne 22-jäörige man oet [[Amersfoort]]. Hae zoel bekindj zie bie de [[pelissie]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2537846-verdachte-van-steekpartij-erasmusbrug-is-amersfoorter-bekende-van-politie NOS - Verdachte van steekpartij Erasmusbrug is Amersfoorter, bekende van politie]</ref> * ''Kóns en cultuur, Zuudoes-Azië, Nederlandj'': [[Nederlandj]] geuf 288 sjtökke oet de Riekscollectie truuk aan [[Indonesië]]. 't Geit óm beelde, wapes, munte, serade en textiel die in de ierste helf van de [[19e iew]] en in [[1906]] zint mitgenaome oet respectievelik [[Java]] en Zuud-[[Bali]], wie de bei eilenj nog Nederlandse [[kolonie|koloniën]] waore.<ref>[https://nos.nl/artikel/2537819-nederland-geeft-indonesie-honderden-museumstukken-terug NOS - Nederland geeft Indonesië honderden museumstukken terug]</ref> ;19 september * ''Weitesjap, Kuns en cultuur, Duutsjlandj'': De bibliotheek van [[Leipzig]] maak de vónds van e jäögwerk van [[Wolfgang Amadeus Mozart|Mozart]] bekèndj. 't Geit óm 'n [[Serenaad in C, KV deest|serenaad veur twie viole en cello]].<ref>[https://stadtbibliothek.leipzig.de/detailansicht-news/news/ganz-kleine-nachtmusik-unbekanntes-mozart-stueck-in-leipzig-entdeckt Stadtbibliothek Leipzig - „Ganz kleine Nachtmusik“: Unbekanntes Mozart-Stück in Leipzig entdeckt]</ref> ;17 september * ''Economie, politiek, Nederlandj'': op [[Prinskesdaag]] waert bekindjgemaak dat de totaal oetgave inne begroeting van 't [[Kabbinèt-Schoof|nuuj kabinet]] volgend jaor 457 miljard euro bedrage, 'n toenaam van 23 miljard euro. De groetste oetgaveposte zin sociaal zekerheid en de zörg mit 115 miljard euro. Wiejer waert mie oetgegaeve aan [[justitie]], e sjtrenger [[migratie]]beleid en [[defensie]]. 't [[Óngerwies]] krieg minder geld. Hoeshajes gaon 0,7% in [[koupkraf|koupkrach]] op veuroet.<ref>[https://nos.nl/collectie/13979/artikel/2537546-dit-zijn-de-plannen-en-voornemens-van-het-kabinet-schoof NOS - Dit zijn de plannen en voornemens van het kabinet-Schoof]</ref> * ''Midde-Oeste'': in [[Libanon]] en [[Syrië]] explodeert e groet aantal semafoons in kórten tied. De apparate waere door väöl [[Hezbollah]]-leje op 't lichaam gedrage en gebroek veur mitein te communicere. Bie de óntploffinge valle zikker zesteen doeje en 2750 gewónje. Hezbollah besjöldig [[Israel]] van de óntploffinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2537529-doden-en-duizenden-gewonden-door-exploderende-hezbollah-piepers-in-libanon-en-syrie NOS - Doden en duizenden gewonden door exploderende Hezbollah-piepers in Libanon en Syrië]</ref> ;15 september * ''Vereinig Keuninkriek, Frankriek'': ach migrante kómme óm 't laeve in 't [[Kanaal]] tósje [[Frankriek]] en [[Ingelandj]].<ref>https://nos.nl/artikel/2537203-acht-migranten-omgekomen-in-het-kanaal-bij-frankrijk NOS - Acht migranten omgekomen in het Kanaal bij Frankrijk]</ref> ;11 september * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De [[Peru]]aanse politicus [[Alberto Fujimori]], presidentj tösje 1990 en 2000, sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2024/09/11/americas/peru-former-president-alberto-fujimori-dead-intl-latam/index.html CNN.com - Peru’s ex-leader Alberto Fujimori dies at 86]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjilder [[Peter Klashorst]] sjtörf op 67-jäörige laeftied aan [[AIDS]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2536814-kunstenaar-peter-klashorst-67-overleden NOS.nl - Kunstenaar Peter Klashorst (67) overleden]</ref> ;8 september * ''Kóns en cultuur, Vereinig Keuninkriek'': D'n [[Groeët-Brittannië|Britsen]] basgitaris [[Herbie Flowers]], bekindj van de baslien in "Walk on the Wild Side" van [[Lou Reed]] (1972), sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/uk-news/article/2024/sep/08/herbie-flowers-bassist-lou-reed-walk-on-the-wild-side-dies-aged-86 The Guardian - Herbie Flowers, bassist on Lou Reed’s Walk on the Wild Side, dies aged 86]</ref> * ''Wes-Afrika'': bie 'n explosie van 'ne tankwage gevöld mit brandjsjtof in 't noorde van [[Nigeria]] valle 48 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2536426-brandstoftruck-ontploft-in-nigeria-zeker-48-doden NOS - Brandstoftruck ontploft in Nigeria, zeker 48 doden]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika, Europa algemein'': De [[Venezuela|Venezolaanse]] oppositieleijer [[:en:Edmundo González|Edmundo González]] krieg politiek asiel in [[Sjpanje]]. Nao de controversieel herverkezing van Maduro woort hae nimmie in 't aopebaar gezeen. Hae kreeg óngerdaak in de Nederlandse ambassade in [[Caracas]], de huidsjtad van Venezuela.<ref>[https://nos.nl/artikel/2536405-venezolaanse-oppositieleider-in-spanje-geland-krijgt-politiek-asiel NOS - Venezolaanse oppositieleider in Spanje geland, krijgt politiek asiel]</ref> ;7 september * ''Politiek, Noord-Afrika'': zittend prizzedent Abdelmadjid Tebboune wintj volges officieel ciefers mit 95% van de sjtömme de [[Algerieje|Algeriense]] verkezinge. De oetsjlaag waert in twiefel getrokke.<ref>[https://nos.nl/artikel/2536448-zittend-president-algerije-wint-zoals-verwacht-verkiezingen-veel-vragen-over-uitslag NOS - Zittend president Algerije wint zoals verwacht verkiezingen, veel vragen over uitslag]</ref> ;5 september * ''Politiek, Frankriek'': [[:fr:Michel Barnier|Michel Barnier]] waert aangesjteld es de nuje [[premier]] van [[Frankriek]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2535948-macron-benoemt-brexit-onderhandelaar-barnier-tot-premier-van-frankrijk NOS - Macron benoemt Brexit-onderhandelaar Barnier tot premier van Frankrijk]</ref> ;3 september * ''Oes-Europa'': 't Róssische leger vèlt de [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtad [[Poltava]] aan mit ballistische rakette. Daobie valle 51 doeje en mie es 200 gewónje.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c1m0ylnkylko BBC - Ukraine says soldiers among 51 killed in Poltava missile attack]</ref> ;1 september * ''Politiek, Duutsjland'': de [[AfD]] waert mit 32,8% (+9,4%) van de sjtömme de groetse partie bie verkezinge in de Duutsje deilsjtaat [[Thüringen]]. De [[CDU]] kump op de twiede plaats mit 23,6% (+1,6%). In [[Sachsen]] zint de christendemocrate de groetste gebleve (31,9% in totaal, -0,2%), mit de de AfD (30,6%, +3,1%) es twiede partie. Groete winnaer op links is 't populistische [[Bündnis Sahra Wagenknecht]].<ref>[https://www.zdf.de/nachrichten/politik/deutschland/landtagswahl-sachsen-landtagswahl-thueringen-liveticker-100.html ZDF - Sachsen und Thüringen: Ergebnisse und Reaktionen zu den Wahlen]</ref> ===augustus=== ;26 augustus * ''Oes-Afrika'': in 't noordoeste van [[Soedan]] brik 'ne dam van e sjtuwmeer door. Daobie waere twintig dörper verwoes en rake 50.000 luuj daakloos. Teentalle luuj euverlaeve 't neet.<ref>[https://nos.nl/artikel/2534709-dambreuk-in-sudan-lijkt-uit-te-lopen-op-grote-humanitaire-ramp NOS - Dambreuk Sudan: twintig dorpen verwoest, 50.000 mensen dakloos]</ref> * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie versjillende aansjlaeg inne [[Pakistan|Pakistaanse]] deilsjtaat [[Baloetsjistan]] valle mie es 50 doeje. De Baloch Liberation Army (BLA), 'n separatistische beweging inne regio, haet de aansjlaeg opgeëis.<ref>[https://nos.nl/artikel/2534625-meer-dan-50-doden-in-pakistan-bij-aanslagen-door-separatisten NOS - hMeer dan 50 doden in Pakistan bij aanslagen door separatisten]</ref> ;25 augustus * ''Midde-Oeste'': [[Hezbollah]] sjöt 320 rakette en drones aaf op versjillende doele in [[Israel]], meugelik in reactie op de doed vanne hoeggeplaatsde commandant Fuad Shukr aafgeloupe 30 juli. Wiedoet de meiste waere óngersjöp. Israel reageert mit lóchaanvalle op doele van Hezbollah. In Israel valle kump eine persoen óm 't laeve en in [[Libanon]] valle drie doeje.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cq6rzvyz9p6o BBC - Israel and Hezbollah exchange heavy fire in major escalation]</ref> ;24 augustus * ''Nederlands Limburg'': [[Ron van den Hout]] waert geïnstalleerd es de nuje [[bisjop]] van 't [[bisdóm Remunj]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240823_97194158 De Limburger - Nieuwe bisschop van Roermond wordt geïnstalleerd]</ref> * ''Wes-Afrika'': bie 'ne groetsjalige aansjlaag in Barsalogho, [[Burkina Faso]], kómme mie es 200 luuj óm 't laeve en mie es 300 rake gewóndj. Jama’at Nasr al-Islam wal Muslimin (JNIM), 'ne tereurgroep dae gelink is aan [[Al-Qaeda]] en in dae regio aktief is, waert verantwoordelik gehaje veur 't geweld.<ref>[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20240825-burkina-faso-l-h%C3%B4pital-de-kaya-confront%C3%A9-%C3%A0-l-urgence-apr%C3%A8s-le-massacre-de-samedi Rfi.fr - Burkina Faso: l'hôpital de Kaya confronté à l'urgence après le massacre de samedi]</ref> ;23 augustus * ''Duutsjland'': bie 'ne metsaanval op e fies ter iere van 't 650-jäörig besjtaon van [[Solich]] valle drie doeje en mierder gewónje.<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/solingen/solingen-mindestens-drei-tote-bei-attacke-auf-solinger-stadtfest_aid-118174681 Rheinische Post - Mindestens drei Tote bei Attacke auf Solinger Stadtfest]</ref> [[IS]] eis d'n aansjlaag op. De verdachte is 'ne 26-jäörige man oet [[Syrië]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/innenpolitik/solingen-anschlag-is-100.html Tagesschau - Messerangriff in Solingen - ein Anschlag im Namen des IS?]</ref> ;22 augustus * ''Europa algemein'': óp g'n [[NAVO]]-basis in [[Jellekerke]], kótbie [[Broensem]], wurd de dreiging verhuueg noa waarsjuwinge durch deenste oet 't boetelandj. Personeel, wat doa neet noeëdzakelik mót zieë, wurd oet vuurzörg noa hoes gesjik. De oerzaak van de dreiging is nog ónbekindj.<ref>[https://www.aachener-zeitung.de/lokales/region-heinsberg/geilenkirchen/bedrohung-an-nato-flugplatz-was-wir-wissen-und-was-nicht./18316370.html Aachener Zeitung - Bedrohung an Nato-Flugplatz? Was wir wissen und was nicht.]</ref> * ''Nederlands Limburg'': in [[Sjpawbik]] kump 'ne 67-jäörige wandelaer um 't laeve bie 'ne aanval van 'n kudde [[kooj|keuj]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240822_95822482 De Limburger - Man overleden door aanval kudde koeien, natuurgebied in Spaubeek op slot]</ref> ;17 augustus * ''Zuudoes-Azië'': [[Nusantara]] weurt ingewiejd es nuuj huidsjtad van [[Indonesië]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6324903/indonesie-viert-onafhankelijkheid-in-geplande-nieuwe-hoofdstad-nusantara.html Nu.nl - Indonesië viert onafhankelijkheid in geplande nieuwe hoofdstad Nusantara]</ref> ;15 augustus * ''Oes-Europa'': De Oekraïense sjtriedkrachte bezètte inne regio [[Koersk]] e gebeed ter gruutde van óngevier de helf van [[Nederlands Limburg]] (ca. 1000 km²) en richte e militair kentoer op in 't sjtedje Soedzja, de groetste plaats die ze dao höbbe ingenome.<ref>[https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3274674/kursk-incursion-ukraine-sets-military-office-russian-town-sudzha South China Morning Post - Kursk incursion: Ukraine sets up military office in Russian town of Sudzha]</ref> ;14 augustus * ''Politiek, Zuudoes-Azië'': 't [[Thailandj|Thaise]] Hoeggerechshof zet [[premier]] [[:nl:Srettha Thavasin|Srettha Thavasin]] oet zien amb. Hae zoel de [[Gróndjwet]] höbbe euvertraeje, umdat hae 'ne aad-gevangene haet aangesjteld es [[minister]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2533241-thaise-premier-srettha-uit-ambt-gezet NOS - Thaise premier Srettha uit ambt gezet ]</ref> ;12 augustus * ''Weitesjap'': op [[Mars (planeet)|Mars]] waert vleujbaar water óntdèk.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/czxl849j77ko BBC - Reservoir of liquid water found deep in Martian rocks ]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': Tösje [[Berg aan de Maas]] en [[Bor]] weurt begós aan 'n groete óngerhaudsoperatie in 't [[Julianakenaal]]. Hieveur zal ónger mie 't kenaal euver veer kilomaeter waere droeggelag.<ref>[https://nos.nl/artikel/2532956-megaproject-van-start-julianakanaal-drooggelegd-voor-werkzaamheden NOS.nl - Megaproject van start: Julianakanaal drooggelegd voor werkzaamheden]</ref> ;11 augustus * ''Sjport'': De [[Olympische Sjpele]] in Paries loupe aaf. Veur Nederlandj, wat mit 15 gouwe, 7 zilvere en 12 brónze medajes op de zèsde plaats kump, zien dit de succesvolste Sjpele oets; ouch 't Belsj deit 't mit 'n 25e plaats (3 goud, 1 zilver, 6 bróns) baovegemiddeld good. ;10 augustus * ''Economie'': De Amerikaanse tech-óngernumster [[Susan Wojcicki]] sjtörf op 56-jäörige laeftied aan de lóngkanker.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6324084/voormalige-youtube-topvrouw-susan-wojcicki-56-overleden.html Nu.nl - Voormalige YouTube-topvrouw Susan Wojcicki (56) overleden]</ref> ;9 augustus * ''Zuud-Amerika'': e vleegmesjien sjtort denaer kortbie Vinhedo, get ten noordweste van [[São Paulo]] in [[Brazilië]]. Alle 61 inzittende kómme daobie óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/artikel/2532608-passagiersvliegtuig-met-61-mensen-aan-boord-neergestort-bij-sao-paulo NOS - Passagiersvliegtuig met 61 mensen aan boord neergestort bij São Paulo]</ref> * ''Oes-Europa'': Oekraïense troepe valle Róssische troepe aan op 't [[Kinboern-sjiereilandj]], wat saer 't begin van de [[Rósso-Oekraïenisje kreeg|invasie in 2022]] bezat waert.<ref>[https://www.rferl.org/a/ukraine-russia-kinburn-spit-raid/33073107.html Rferl.org - Ukraine Raids Russian Forces On Occupied Sliver Of Land In Black Sea]</ref> ;7 augustus * ''Duutsjlandj'': in [[Kröv]], inne Duutsje deilsjtaat [[Rienland-Palts]], sjtort e hotel in. Daobie valle twie doeje en zeve gewönje.<ref>[https://web.archive.org/web/20240807202820/https://www.swr.de/swraktuell/rheinland-pfalz/trier/hotel-in-kroev-an-der-mosel-eingestuerzt-zwei-tote-100.html SWR - Letzte Überlebende aus eingestürztem Hotel in Kröv gerettet]</ref> ;6 augustus * ''Politiek, Zuud-Azië'': in [[Bangladesh]] waert eine daag nao 't aaftraeje van premier Sheikh Hasina en 'n periode van gewelddadige demonstraties 't [[parlement]] óntbónje. Bankier en nobelprieswinnaer Muhammad Yunus geit 'n interim-regering leije.<ref>[https://nos.nl/artikel/2532063-nobelprijswinnaar-yunus-gaat-interim-regering-bangladesh-leiden NOS - Nobelprijswinnaar Yunus gaat interim-regering Bangladesh leiden]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne|Oekraïense]] troepe valle de [[Róslandj|Róssische]] regio [[Koersk]] aan mit gróndtroepe en gepantserde veurtuger. Ze numme versjillende dörpkes in en bezette ouch 't sjtedje [[Soedzja]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2532295-rusland-roept-noodtoestand-uit-in-grensregio-koersk-na-oekraiense-aanvallen NOS - Rusland roept noodtoestand uit in grensregio Koersk na Oekraïense aanvallen]</ref> ;4 augustus * ''Sjport'': [[Feyenoord]] pak de [[Johan Cruijffsjaol]] door mit 4-4 en 4-2 in penanties te winne van [[PSV]].<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6323344/live-johan-cruijff-schaal-psv-komt-na-rust-op-gelijke-hoogte-tegen-feyenoord.html Nu.nl - Live Johan Cruijffschaal]</ref> ;3 augustus * ''Natuur & milieu, Belsj Limburg'': in [[Belsj Limburg]] waere 29.000 [[Kwakkers en króddele|boumkwakkers]] geteld. De populatie haet zich saer de millenniumwisseling hersjteld door de aanlèk en 't hersjtel van gesjikde laefgebede. 't Bieske waert daomit nimmie mit oetsjterve bedreig.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/08/03/recordjaar-voor-de-boomkikker-29-000-exemplaren-geteld-in-limbu/ VRT - Boomkikker niet langer met uitsterven bedreigd: 29.000 exemplaren geteld in Limburg]</ref> * ''Oes-Afrika'': bie versjillende aansjlaeg op e hotel inne [[Somalië|Somalische]] huidsjtad [[Mogadishu]] valle zikker 37 doeje en versjillende gewónje. De aansjlaeg waere opgeëis door [[Al-Shabaab]].<ref>[https://www.france24.com/en/africa/20240803-somalia-beach-attack-dozens-killed-al-shabaab-terrorism France24 - More than 30 killed in Somalia beach attack claimed by Al-Shabaab]</ref> ;1 augustus * ''Europa algemein, Noord-Amerika'': oppe lóchhave van [[Ankara]] vingk de groetste gevangeneruul plaats saer 't einde van de [[Kaje Krieg]]. [[Róslandj]] en [[Wit-Róslandj]] laote zèsteen gevangene vrie, dewiel de [[VS]], [[Duutsjlandj]], [[Pole]], [[Sjlovenië]] en [[Noorwege]] ach gevangene en twie minderjäörige vrielaote.<ref>[https://www.theguardian.com/world/article/2024/aug/01/evan-gershkovich-other-foreign-citizens-freed-russia-prisoner-swap The Guardian - Russia frees Evan Gershkovich and others in biggest prisoner swap since cold war]</ref> ===juli=== ;31 juli * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval inne [[Iran]]ese huidsjtad [[Teheran]] kump [[:nl:Ismail Haniya|Ismail Haniyeh]], de hoegste leijer van [[Hamas]], óm 't laeve.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2531018-hamasleider-haniyeh-gedood-in-iraanse-hoofdstad-teheran NOS - Hamasleider Haniyeh gedood in Iraanse hoofdstad Teheran]</ref> ;30 juli * ''Midde-Oeste'': bie 'ne [[Israel]]ische lóchaanval inne [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]] kump [[:en:Fuad Shukr|Fuad Shukr]], 'ne hoeggeplaatsde [[Hezbollah]]commandant, óm 't laeve. Hae waert verantwoordelik gehaje veur de raketaanval op kinger in Majdal Sjams, oppe Golanhuuegde.<ref>[https://www.spiegel.de/ausland/beirut-hisbollah-bestaetigt-tod-von-kommandant-fuad-shukr-a-b1d60b88-1e61-44dd-9dbe-35c968552ee1 Der Spiegel - Hisbollah bestätigt Tod von Kommandant Fuad Shukr ]</ref> ;29 juli * ''Vereinig Keuninkriek'': inne [[Ingeland|Ingelse]] sjtad Southport, get ten noorde van [[Liverpool]], zint drie kinjer euverleje bie e sjtaekincident. Ach anger kinjer zint gewóndj geraak. De 17-jäörige verdachte is opgepak.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240729_94835380 De Limburger - Twee kinderen gedood en negen gewond bij mesaanval door 17-jarige verdachte op Britse kinderclub in Southport]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': bie verkezinge in [[Venezuela]] geuf 't óndutelikheid euver de oetsjlaag. Zoewaal zittend prizzedent [[Nicolás Maduro]] es oppositiekandidaat Edmundo González claime de euverwinning. De autocratische Maduro waert aevel door de keescommsissie oetgeroepe tot winnaar mit 51 procent van de sjtömme. 't Geuf sjterke twiefels euver de geldigheid van de oetsjlaag.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240729_96154586 De Limburger - Nicolás Maduro roept zich uit tot winnaar in Venezuela, maar stuit op ongeloof]</ref> ;27 juli * ''Midde-Oeste'': bie 'ne raketaanval op 't Druzische dörp Majdal Sjams op de door [[Israel]] gecontroleerde Golanhuuegde valle 12 doeje. Israel helt [[Hezbollah]] verantwoordelik veur de aanval.<ref>[https://www.timesofisrael.com/11-killed-mostly-children-dozens-more-hurt-as-rocket-hits-soccer-field-in-majdal-shams/ Times of Israel - 12 killed, mostly children, dozens hurt as Hezbollah rocket hits Majdal Shams soccer field]</ref> * ''Kóns en cultuur, Zuud-Europa'': De [[Via Appia]] waert door [[UNESCO]] op de welterfgoodlies gezat.<ref>[https://www.repubblica.it/cultura/2024/07/27/news/via_appia_patrimonio_unesco_60esimo_sito_italiano_cosa_vedere-423417103/ La Repubblica - La via Appia diventa patrimonio Unesco, è il 60esimo sito italiano]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsje componis [[Wolfgang Rihm]] sjtörf op 72-jäörige laeftied. ;26 juli * ''Frankriek'': in aanloup nao de [[Olympische Sjpeule]] in [[Paries]] is 't sjpoor op veer plekke in [[Frankriek]] doelwit van 'ne gecoördineerde sabotagepoging. Vöäl treine valle oet. De verdachte kump oet e extreemlinks milieu.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6322143/grote-aanval-door-brandstichters-legt-vlak-voor-spelen-frans-treinverkeer-plat.html Nu.nl - 'Grote aanval' door brandstichters legt vlak voor Spelen Frans treinverkeer plat]</ref> * ''Noord- en Midde-Amerika'': De Amerikaanse pelissie in [[El Paso]], [[Texas]] pak twie leijers van 't beröchte Sinaloa-drugskartel op. 't Geit óm [[:en:Ismael "El Mayo" Zambada|Ismael "El Mayo" Zambada]] en de zoon van ziene veurganger [[:nL:Joaquín Guzmán Loera|Joaquín Guzmán]], baeter bekindj es El Chapo. Ze waere verdach van groetsjalige [[drugs]]sjmókkel nao de [[VS]]<ref>[https://theconversation.com/mexico-leading-members-of-the-sinaloa-cartel-arrested-in-huge-symbolic-win-for-the-us-235626 The Conversation - Mexico: leading members of the Sinaloa cartel arrested in huge symbolic win for the US]</ref> ;24 juli * ''Sjport'': In [[Paries]] beginne de [[Olympische Sjpele]]. ;21 juli * ''Sjport, Frankriek'': De Sjloveen [[Tadej Pogačar]] wintj de [[Tour de France]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13975/artikel/2529801-pogacar-ook-snelste-in-slottijdrit-en-wint-voor-derde-keer-tour-de-france NOS - Pogacar ook snelste in slottijdrit en wint voor derde keer Tour de France]</ref> * ''Politiek, Vereinigde Sjtaote'': [[Joe Biden]] trèk zich trök es kandidaat veur de prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c1e5xpdzkd8o BBC - Joe Biden withdraws from US presidential election race]</ref> ;20 juli * ''Midde-Oeste'': [[Israel]] veurt 'ne lóchaanval oet oppe have vanne [[Jeme|Jemenitische]] sjtad [[Hodeida]], wat in henj van de Houthi's is. Daobie valle drie doeje en 90 gewónje. 't Geit óm 'n wraakactie op de drone-aanval op Tel Aviv.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6321527/israel-valt-haven-jemen-aan-na-aanval-op-tel-aviv-waarbij-dode-viel.html Nu.nl - Israël valt haven Jemen aan na aanval op Tel Aviv waarbij dode viel]</ref> ;19 juli * ''Midde-Oeste'': de [[houthi's]] claime 'ne drone-aanval [[Tel Aviv]] in [[Israel]], woebie eine man óm 't laeve kump en teen luuj gewóndj rake. 't Is de ierste succesvolle aanval van de [[Jeme|Jemenitische]] terreurgroop op de sjtaat Israel.<ref>[https://edition.cnn.com/2024/07/19/middleeast/israel-tel-aviv-explosion-us-embassy-intl-hnk/index.html CNN - Israel investigates security failures around deadly Tel Aviv drone strike ]</ref> ;18 juli * ''Politiek, Midde-Oeste'': 'n Mierderheid van de Knesset, 't [[parlement]] van [[Israel]], sjtump taege de vestiging van 'ne [[Palestiense Sjtaat]] ten weste van de [[Jordaan]].<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/07/18/israelisch-parlement-stemt-tegen-vestiging-palestijnse-staat-a4860113 NRC - Israëlisch parlement stemt tegen vestiging Palestijnse staat ]</ref> ;14 juli * ''Sjport, Europa algemein'': [[Spaons hierevoetbalèlftal|Sjpanje]] wintj 't [[Europees kampioensjap hierevoetbal 2024]] door in de finaal mit 2-1 taege [[Ingels hierevoetbalèlftal|Ingelandj]] te sjpele.<ref>[https://nos.nl/artikel/2528910-volksfeest-in-spanje-losgebarsten-na-winst-ek-voetbal-huldiging-rond-20-00-uur NOS - Volksfeest in Spanje losgebarsten na winst EK voetbal, huldiging rond 20.00 uur]</ref> ;13 juli * ''Politiek, Vereinigde Sjtaote'': tiedes 'n campagnebiejeinkóms in [[Pennsylvania]] raak prizzedentskandidaat [[Donald Trump]] gewóndj aan zien rechteroer wie 'ne 20-jäörige man 't vuur op 'm äöpent. De sjötter waert gedoed en in 't publiek kump eine persoen óm 't laeve, twie rake gewóndj.<ref>[https://www.reuters.com/world/us/trump-shooting-raises-questions-about-security-lapses-2024-07-14/ Reuters - Trump survives assassination attempt at campaign rally after major security lapse]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'ne Israelische lóchaanval [[Gaza]]-sjtad valle volges 't Gazaans gezóndheidsministerie, wat ónger leijing van [[Hamas]] sjteit, 91 doeje en 300 gewónje. Doelwit is Hamas-leijer [[Mohammed Deif]], dae verantwoordelik waert gehaje veur de [[Kreeg Hamas-Israel (2023-2024)#Aanval op Israel|terroristische aanvalle op Israel van 7 oktober 2023]]. Óndutelik is of hae bie de lóchaanval óm 't laeve is gekómme of gewóndj is geraak.<ref>[https://www.reuters.com/world/middle-east/dozens-palestinians-killed-or-wounded-israeli-attack-khan-younis-hamas-says-2024-07-13/ Reuters - Gaza officials say 90 Palestinians killed as Israel targets Hamas military chief]</ref> ;12 juli * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': jeugbeuksjriefster [[Tonke Dragt]], bekindj van ónger mie de kingerroman ''[[De brief voor de koning]]'', sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2528688-jeugdboekenschrijfster-tonke-dragt-93-overleden NOS - Jeugdboekenschrijfster Tonke Dragt (93) overleden]</ref> ;9 juli * ''Europa algemein, Weitesjap'': de [[:en:Ariane 6|Ariane 6]] waert succesvol gelanceerd. Daomit kump 't Europees [[ruumdevaart]]sprogram weer op gank.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6320105/nieuwe-europese-draagraket-ariane-6-maakt-eerste-succesvolle-vlucht.html Nu.nl - Nieuwe Europese draagraket Ariane 6 maakt eerste succesvolle vlucht]</ref> ;8 juli * ''Oes-Europa'': bie Róssische raketaanvalle op versjillende [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtaej valle 36 doeje en 140 gewónje. Ónger mie e kingerkrankehoes woort geraak.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cl4y1pjk2dzo BBC - Children's hospital hit as Russian strikes kill dozens in Ukraine]</ref> ;7 juli * ''Politiek, Frankriek'': 't Links blok Nouveau Front Populaire wintj de twiede rónde van de vervreugde parlementsverkezinge (180 bis 215 zedele). [[Emmanuel Macron|Macrons]] [[liberalisme|liberaal]] alliantie [[Ensemble]] kump op de twiede plaats (150 bis 180 zedele) en 't [[Rassemblement National]] van [[Marine Le Pen]] op de derde (120 bis 150 zedele).<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/07/07/het-republikeins-front-werkt-nog-links-blok-nfp-wint-franse-parlementsverkiezingen-a4859006?t=1720391391 NRC - Links blok NFP wint verrassend Franse parlementsverkiezingen]</ref> ;4 juli * ''Politiek, Vereinig Keuninkriek'': Bie verkezinge veur 't [[Liegerhoes (Vereinig Keuninkriek)|Liegerhoes]] book de [[Arbeierspartie (Vereinig Keuninkriek)|Arbeierspartie]] 'n mónstereuverwinning. De regerende [[Conservatieve Partie (Vereinig Keuninkriek)|Conservatieve Partie]] behaolt waorsjienelik häör sjlechste rizzeltaat oets.<ref>[https://www.theguardian.com/politics/ng-interactive/2024/jul/04/uk-general-election-results-2024-live-in-full The Guardian - UK general election results in full: Labour wins in landslide]</ref> ;3 juli * ''Sjport, Europa algemein'': [[Mark Cavendish]] pak zien 35e euverwinning in 'n etap in de [[Runj van Frankriek]]. Hae brik daomit 't record van [[Eddy Merckx]].<ref>Live-oetzenjing NPO 1</ref> ;2 juli * ''Politiek, Nederlandj'': 't [[kabbinèt-Schoof]] weurt beëidig. * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever en lètterkónjige [[Wim Hazeu]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan [[ALS]].<ref>[https://www.rtvutrecht.nl/nieuws/3760254/baarnse-schrijver-wim-hazeu-overleden RTV Utrecht - Baarnse schrijver Wim Hazeu overleden]</ref> ;1 juli * ''Kóns en cultuur, Zuudoes-Europa'': de [[Albanië|Albanese]] sjriever [[:nl:Ismail Kadare|Ismail Kadare]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2526890-ismail-kadare-grootmeester-van-de-albanese-literatuur-overleden NOS - Ismail Kadare, grootmeester van de Albanese literatuur, overleden]</ref> ===juni=== * ''Natuur & milieu, Midde-Oeste'': bie de [[hadj]] in [[Mekka]] ([[Saoedi-Arabië]]) sjtörve 1300 luuj ane gevolge vanne hitte inne regio.<ref>[https://nos.nl/artikel/2525866-dodental-hadj-opgelopen-tot-1300-maakt-saudi-arabie-bekend NOS - Dodental hadj opgelopen tot 1300, maakt Saudi-Arabië bekend]</ref> ;30 juni * ''Nederlands Limburg/Belsj/Duutsjlandj'': D'n ierste [[Drielenjertrein]] veurt van [[Aoke]] euver [[Mestreech]] nao [[Luuk]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2526703-eerste-drielandentrein-na-jaren-oponthoud-eindelijk-vertrokken NOS.nl - Eerste Drielandentrein na jaren oponthoud eindelijk vertrokken]</ref> * ''Politiek, Frankriek'': 't Extreemrechs [[Rassemblement National]] wintj de vervreugde parlemèntsverkezinge. ;26 juni * ''Politiek, Nederlandj'': [[Mark Rutte]], d'n demissionaire premier van Nederlandj, weurt formeel beneump tot de nuje secretair-generaal van de [[NAVO]]. Hae geit die functie per 1 oktober bekleie.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6302504/rutte-na-maandenlang-gesteggel-officieel-benoemd-tot-navo-chef.html Nu.nl - Rutte na maandenlang gesteggel officieel benoemd tot NAVO-chef]</ref> * ''Politiek, Zuud-Amerika'': in [[Bolivia]] kump e gedeilte van 't leger ónger leijing van ginneraal [[:en:Juan José Zúñiga|Juan José Zúñiga]] in opsjtand en probeert daobie zittend prizzedent [[:en:Luis Arce|Luis Arce]] aaf te zette, wat aevel neet lök. Zúñiga woort daonao gearresteerd.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/c288eewr1wko BBC - Bolivian police arrest leader of apparent coup attempt]</ref> ;25 juni * ''Sjport, Nederlandj'': De [[KNVB]] pak [[SBV Vitesse]] häör proflicentie aaf. Hiedoor maag de voetbalclub kómmend sezoen neet in de Ierste Devisie sjpele.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6316831/noodlijdend-vitesse-mag-geen-profvoetbal-meer-spelen-club-gaat-in-beroep.html Nu.nl - Noodlijdend Vitesse mag geen profvoetbal meer spelen, club gaat in beroep]</ref> * ''Wetensjap'': 't Chinees ruumdetuug [[Chang'e-6]] kump op Aerd trök mit e bojemmónster van d'n achterkantj van de maon.<ref>[https://www.nu.nl/tech-wetenschap/6318182/chinees-ruimtevaartuig-terug-op-aarde-met-gruis-van-achterkant-van-de-maan.html Nu.nl - Chinees ruimtevaartuig terug op aarde met gruis van 'achterkant' van de maan]</ref> ;23 juni * ''Oes-Europa'': bie [[Aasjleëg in Dagestan van juni 2024|versjillende aansjlaeg]] op 'n [[synagoog]], e pelissiebureau en twie [[kerk]]e inne sjtaej [[Derbent]] en [[Machatsjkala]] inne zujelike [[Róslandj|Róssische]] regio [[Dagestan]] valle twintig doeje, woe-ónger vieftien pelissie-agente, eine preester en veer börgers.<ref>[https://www.themoscowtimes.com/2024/06/24/what-we-know-about-church-and-synagogue-attacks-in-dagestan-a85498 The Moscow Times - What We Know About the Church and Synagogue Attacks in Dagestan]</ref> ;22 juni * ''Kóns en cultuur, Midde-Oeste'': archeologe vinje inne [[Middellandse Zie]] veure kös van [[Israel]] e 3.300 jaor aad sjip mit [[aerdwerk|aerdewerke]] kroeke, woevan de meiste nog intak zin. Veur zoewied bekind is dit 't aadste sjeepswrak oets.<ref>[https://www.nu.nl/tech-wetenschap/6317842/oudste-scheepswrak-ooit-gevonden-voor-israelische-kust-sensationele-vondst.html?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Nu.nl - Oudste scheepswrak ooit gevonden voor Israëlische kust: 'Sensationele vondst']</ref> ;20 juni * ''Kóns en cultuur'': De Canadesen acteur [[Donald Sutherland]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6317730/van-psychopaat-tot-rouwende-vader-acteur-donald-sutherland-kon-alles.html Nu.nl - Van psychopaat tot rouwende vader: acteur Donald Sutherland kon alles]</ref> ;19 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[Jan Cremer]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6317448/schrijver-en-kunstenaar-jan-cremer-84-overleden.html Nu.nl - Schrijver en kunstenaar Jan Cremer (84) overleden]</ref> ;14 juni * ''Afrika'': Nao 't sjlete van 'n coalitie mit ónger mie de [[Democratische Alliantie (Zuid-Afrika)|Democratische Alliantie]] weurt [[Cyril Ramaphosa]] herkoze es presidentj van [[Zuud-Afrika]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2524628-cyril-ramaphosa-herkozen-als-president-zuid-afrika NOS.nl - Cyril Ramaphosa herkozen als president Zuid-Afrika]</ref> ;12 juni * ''Nederlandj, Kóns en cultuur'': In [[Haarlem]] begintj 't perces taege rapper [[Ali B]]. Hae weurt verdach van verkrachting en aanrenjing.<ref>[https://www.nu.nl/media/6315476/ali-b-25-jaar-na-beruchte-boos-uitzending-voor-de-rechter-dit-weten-we.html Nu.nl - Ali B 2,5 jaar na beruchte BOOS-uitzending voor de rechter: dit weten we]</ref> * ''Nederlandj'': De rechter deit oetsjpraok in 't perces róndj de maord op [[Peter R. de Vries]]. Twie verdachte kriege 28 jaor gevangenis, van de angere waeren 'rs drie vriegesjpraoke.<ref>[https://nos.nl/artikel/2524212-tot-28-jaar-voor-moord-op-peter-r-de-vries-drie-keer-vrijspraak NOS.nl - Tot 28 jaar voor moord op Peter R. de Vries, drie keer vrijspraak]</ref> ;11 juni * ''Kóns en cultuur'': De Franse zengeres [[Françoise Hardy]] sjtörf op 80-jäörige laeftied aan de kaelkanker.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6316501/franse-zangeres-francoise-hardy-80-na-ziekbed-overleden.html Nu.nl - Franse zangeres Françoise Hardy (80) na ziekbed overleden]</ref> ;10 juni * ''Midde-Afrika'': bie versjillende aanvalle op dörpkes in 't oeste van [[Congo-Kinshasa|Congo]] vermoorde leje vanne jihadistische terreurbeweging [[Allied Democratic Forces|ADF]] mie es 80 luuj. De ADF is gelieerd aan [[IS]] en väöl militante kómme oet buurlandj [[Oeganda]].<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/meer-dan-tachtig-doden-in-een-week-bij-aanvallen-in-congo-bewoners-voelen-zich-door-overheid-in-de-steek-gelaten~ac955bfe/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Algemeen Dagblad - Meer dan tachtig doden in een week bij aanvallen in Congo, ‘bewoners voelen zich door overheid in de steek gelaten’]</ref> ;9 juni * ''Politiek, Europa algemein'': Bie de [[Europese verkezinge]] blief de centrumrechse [[Europese Voukspartie]] de groetste fractie. De liberaal fractie [[Renew Europe]] en de [[Europese Greune Partie]] verleze väöl zedele. De nationalistisch-rechse fractie [[Identiteit en Democratie]] wintj in groete deile van [[Europa]], ónger anger door de wins van 't [[Rassemblement National]] van [[Marine Le Pen]] in [[Frankriek]] en de [[Alternative für Deutschland]]. In [[Nederlandj]] waert [[GroenLinks]]-[[PvdA]] mit 8 zedele de groetste fractie, gevolg door de [[PVV]] mit 6 zedele.<ref>[https://www.nu.nl/europese-verkiezingen/6316153/teruglezen-europese-verkiezingen-volt-haalt-tweede-zetel-in-parlement.html Nu.nl - Teruglezen Europese verkiezingen | Volt haalt tweede zetel in Parlement]</ref> * ''Belsj'': Bie algemein verkezinge blief in [[Vlaandere]] de [[N-VA]] de groetste partie, dewiel in [[Wallonië]] de centrumrechse partieë [[MR]] en [[Les Engagés]] sjterk winne. * ''Sjport'': [[Carlos Alcaraz]] wintj [[Roland Garros (toernooj)|Roland Garros]] bie de mansluuj door de finaal in vief sets (3-6, 6-5, 7-6, 1-6, 2-6) te winne van [[Alexander Zverev]]. ;8 juni * ''Midde-Oeste'': Inne [[Gazasjtroek]] waere veer Israelische giezelaers bevried door 't Israelisch leger.<ref>[https://www.bbc.com/news/articles/cd11z2j34k4o BBC - Four Israeli hostages freed in raid in central Gaza]</ref> Daobei sjtörve minder es 100 bis mie es 200 luuj.<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-says-under-100-palestinian-casualties-including-terrorists-in-rescue-op-hamas-claims-210-martyrs/ Times of Israel - IDF says under 100 Palestinian casualties, including terrorists, in rescue op; Hamas claims 210 ‘martyrs’]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In de [[Maos (revier)|Maas]] beej [[Lóm]] wuurt 'n lichaam gevónde. 't Betröf 't liek van 'ne 21-jäörige Pruus oet [[Nettetal]], dae same mit 'ne 22-jäörige plaatsgenoot veurige waek zóndaag vanaaf de Maaskade in [[Venlo]] in 't water spróng um 'ne [[mobiel telefoans|mobiel]] te redde dae in 't water waas gevalle.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240609_95034070 De Limburger - Gevonden lichaam in Maas bij Lomm is van vermiste Duitse man (21)]</ref> 't Lichaam van de 22-jäörige man woort d'n daag d'rveur gevónde in de Maas ter huuegte van [[Grevors]].<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/geldern/sprung-in-die-maas-toter-ist-vermisster-aus-nettetal_aid-114116949 Rheinische Post - Sprung in die Maas: Leiche identifiziert – Toter ist Vermisster aus Nettetal]</ref> * ''Sjport'': [[Iga Świątek]] wintj Roland Garros bie de vrouwluuj door in twie sets (6-2-, 6-1) te winne van [[Jasmine Paolini]]. ;7 juni * ''Weitesjap'': D'n Amerikaansen astronaut [[William Anders]], dae in 1968 mitdeeg aan de [[Apollo 8]]-missie, kump op 90-jäörige laeftied óm in e vleegtuugóngelök.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6316032/astronaut-die-wereldberoemde-foto-van-aarde-maakte-overleden-bij-vliegtuigcrash.html Nu.nl - Astronaut die wereldberoemde foto van aarde maakte overleden bij vliegtuigcrash]</ref> ;5 juni * ''Oes-Afrika'': ca. 100 luuj in 't dörpke [[:en:Wad An Nora|Wad an Nora]] inne [[Soedan]]ese regio Al-Jazirah waere vermoord door de paramilitair organisatie RSF.<ref>[https://sudantribune.com/article286609/ Sudan Tribune - RSF commits massacre in Al-Jazirah village, leaving nearly 100 dead]</ref> ;3 juni * ''Politiek, Midde-Amerika'': [[:en:Claudia Sheinbaum|Claudia Sheinbaum]] wintj mit 55 bis 60 procent van de sjtömme de [[Mexico|Mexicaanse]] prizzedentsverkezinge. Ze is doamit de ierste vrouwelike prizzedent van 't landj.<ref>[https://www.france24.com/en/americas/20240603-sheinbaum-set-to-win-mexico-election-becoming-first-female-president France 24 - Ruling leftist party candidate Sheinbaum elected Mexico's first female president]</ref> ;1 juni * ''Sjport'': [[Real Madrid]] wintj veur de vieftiende kier de [[UEFA Champions League (manslui)|UEFA Champions League]] door mit 2-0 van [[Borussia Dortmund]] te winne.<ref>[https://www.nu.nl/champions-league/6315201/real-wint-weer-champions-league-na-zege-op-dortmund-van-maatsen-en-malen.html Nu.nl - Real wint wéér Champions League na zege op Dortmund van Maatsen en Malen]</ref> ===mei=== * ''Natuur & milieu, Wes-Europa,'' 16 mei-17 mei: zjwaore raegeval en watereuverlas in de Duutsje deilsjtaat [[Saarland]], 't noordoeste van [[Frankriek]], [[Luxembörg (land)|Luxemburg]], inne [[Ardenne]] en inne [[Voere (sjtreek)|Voersjtreek]].<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240518_92193616 HBVL - LIVE. Zware overstromingen in Voeren en in Luik: “De situatie is zeer moeilijk”]</ref> In 't zude van [[Nederlands Limburg]] goof 't ouch euverlas, meh bleef de sja beperk.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240517_92672338 De Limburger - Vier campings in Limburg voor de zekerheid ontruimd: ‘Iedereen is heel ontspannen’]</ref> * ''Natuur & milieu, Oes-Afrika'': zjwaore raegeval en euversjtruiminge in [[Kenia]] mit 169 doeje en 91 vermisde es gevolg. ;30 mei * ''Vereinigde Sjtaote'': 'ne Jury verklaort [[Donald Trump]] sjöljig aan 't betaole van zwieggeld aan pornoactries [[Stormy Daniels]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6314854/donald-trump-als-eerste-oud-president-ooit-schuldig-bevonden-in-strafzaak.html Nu.nl - Donald Trump als eerste oud-president ooit schuldig bevonden in strafzaak]</ref> ;29 mei * ''Sjport'': De Nederlands-Limbörgse ruter [[Arjen Theeuwissen]] (zilver op de [[Olympische Sjpaele]] van 2000) sjtörf op 53-jäörige laeftied.<ref>[https://www.knhs.nl/nieuws/arjen-teeuwissen-plotseling-overleden KNHS - Arjen Teeuwissen plotseling overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Olympiakos Piraeus]] wintj de [[Europa Conference League]] door mit 1-0 te winne van [[Fiorentina]].<ref>Live-oetzenjing Veronica/Disney</ref> ;28 mei * ''Europa algemein, Midde-Oeste'': [[Sjpanje]], [[Noorwege]] en [[Ierlandj]] erkenne [[Palestijnse Staot|Palestina]].<ref>[https://www.nu.nl/binnenland-en-buitenland/6314613/spanje-ierland-en-noorwegen-erkennen-officieel-palestijnse-staat.html Nu.nl - Spanje, Ierland en Noorwegen erkennen officieel Palestijnse staat]</ref> ;25 mei * ''Kóns en cultuur'': Cabaretier [[Youp van 't Hek]] sjpeelt zien lèste veursjtèlling oets in 't Amsterdams [[Theater Carré]].<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6314325/minutenlang-applaus-voor-youp-van-t-hek-na-allerlaatste-show-in-carre.html Nu.nl - Minutenlang applaus voor Youp van 't Hek na allerlaatste show in Carré]</ref> ;24 mei * ''Natuur & milieu, Oceanië'': Bie 'n aerdversjuving in [[Papoea-Nuuj-Guinea]] kómme zeker 2.000 luuj óm.<ref>[https://nos.nl/artikel/2522052-papoea-nieuw-guinea-schat-dodenaantal-aardverschuiving-op-2000 NOS.nl - Papoea-Nieuw-Guinea schat dodenaantal aardverschuiving op 2000]</ref> ;22 mei * ''Sjport'': [[Atalanta Bergamo]] wintj de [[UEFA Europa League]] door mit 3-0 te winne van [[Bayer Leverkusen]]. ;19 mei * ''Sjport'': In [[Riyaad]] ([[Saoedi-Arabië]]) bókse [[Oleksandr Oesyk]] en [[Tyson Fury]] taegenein in wat 't "gevech van de iew" weurt geneump. Oesyk wintj 't gevech op punte.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6313475/usyk-wint-historische-boksstrijd-van-fury-en-grijpt-alle-wereldtitels-in-zwaargewicht.html Nu.nl - Usyk wint historische boksstrijd van Fury en grijpt alle wereldtitels in zwaargewicht]</ref> * ''Midde-Oeste'': D'n Iraanse presidentj [[Ebrahim Raisi]] (63) en ziene minister van boetelandjse zakes [[Hossein Amir-Abdollahian]] (60) kómme óm in 'nen helikoptercrash kortbie de grens mit [[Azerbeidzjan]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6313549/iraanse-president-ebrahim-raisi-omgekomen-bij-helikopterongeluk.html Nu.nl - Iraanse president Ebrahim Raisi omgekomen bij helikopterongeluk]</ref> ;16 mei * ''Sjport, Belsj'': Voetbalclub [[KV Oostenende]] vreug e faillissemènt aan.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240516_95913203 De Standaard - Voetbalclub KV Oostende vraagt faillissement aan na mislukte overname: “Zeer betreurenswaardig”]</ref> * ''Duutsjlandj'': bie 'n explosie in 'n kiosk in [[Düsseldörp]] valle drie doeje en 16 gewónje.<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/duesseldorf/blaulicht/kiosk-explosion-in-duesseldorf-flingern-identitaet-eines-brandtoten-geklaert_aid-112786459 Rheinische Post - Explosion in Düsseldorfer Kiosk: Identität eines Brandtoten geklärt – Zerstörung erschwert Ermittlungen]</ref> ;15 mei * ''Politiek, Nederlandj'': De óngerhanjelaere van [[PVV]], [[BBB]], [[VVD]] en [[NSC]] kómme mit e regeerakkaord. * ''Politiek, Midde-Europa'': De Sjlowaakse premier [[Robert Fico]] weurt denaergesjaote.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6313000/slowaakse-premier-fico-neergeschoten-en-gewond-naar-ziekenhuis-afgevoerd.html Nu.nl - Slowaakse premier Fico neergeschoten en gewond naar ziekenhuis afgevoerd]</ref> ;14 mei * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': De Nederlandse cabaretier [[George Groot]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2520533-cabaretier-george-groot-don-quishocking-overleden NOS.nl - Cabaretier George Groot (Don Quishocking) overleden]</ref> ;13 mei * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': De Canadese sjriefster [[Alice Munroe]] ([[Nobelpries]] in de Literatuur 2013) sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2520506-nobelprijswinnende-schrijver-alice-munro-92-overleden NOS.nl - Nobelprijswinnende schrijver Alice Munro (92) overleden]</ref> ;12 mei * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse saxofonis [[David Sanborn]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2520379-jazzsaxofonist-david-sanborn-78-overleden NOS.nl - Jazzsaxofonist David Sanborn (78) overleden]</ref> ;11 mei * ''Kóns en cultuur, Europa algemein'': [[Nemo (arties)|Nemo]] wintj veur [[Zjwitserlandj]] 't [[Eurovisie Songfestival]] in [[Malmö]] mit 't leedje ''The code''. De editie waor óntseerd door versjillende incidente, wo-ónger de oetzunjerlike oetsjleting van de Nederlandse inzenjing [[Joost Klein]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13971/artikel/2520133-zwitserland-wint-zwaarbeladen-songfestival-nemo-eerste-non-binaire-winnaar-ooit NOS.nl - Zwitserland wint zwaarbeladen Songfestival, Nemo eerste non-binaire winnaar ooit]</ref> * ''Sjport'': [[FC Twente]] weurt [[Ieredevisie (damesvoetbal)|kampioen voetbal bie de vrouwluuj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2520083-driemaal-is-scheepsrecht-vrouwen-fc-twente-kampioen-van-nederland - Driemaal is scheepsrecht: vrouwen FC Twente kampioen van Nederland]</ref> ;10 mei * ''Oes-Europa'': Róssische troepe valle opnuuj de regio [[Charkiv]] aan vanoet 't noorde.<ref>[https://www.theguardian.com/world/article/2024/may/10/russians-attack-north-of-kharkiv-ukraine The Guardian - Russians try to break through Ukrainian defence lines north of Kharkiv]</ref> ;9 mei * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rezjisseur [[Roger Corman]], veural bekèndj óm zien b-films, sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6312553/filmpionier-en-oscarwinnaar-roger-corman-op-98-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Filmpionier en Oscarwinnaar Roger Corman op 98-jarige leeftijd overleden]</ref> ;8 mei * ''Nederlands Limburg'': De rechbank in [[Remunj]] verbeujt 't gebroek van landjboewgif bie de teelt van lelies in de buurt van 'n woenwiek in [[Zaerem]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240508_94111342 De Limburger - Rechter verbiedt gebruik landbouwgif bij lelieteelt in Sevenum: kans dat omwonenden ziek worden]</ref> ;7 mei * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse producentj [[Steve Albini]], pioneer van 't [[grunge]]-geluid, sjtörf op 61-jäörige laedftied.<ref>[https://pitchfork.com/news/steve-albini-storied-producer-and-icon-of-the-rock-underground-dies-at-61/ Pitchfork - Steve Albini, Storied Producer and Icon of the Rock Underground, Dies at 61]</ref> ;6 mei * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger vèlt de sjtad [[Rafah]] binne inne zujelike [[Gazasjtrook]].<ref>[https://apnews.com/article/israel-palestinians-gaza-hamas-war-humanitarian-aid-8659eae6e0a7362504f0aa4aa4be53e0 AP News - Hamas accepts Gaza cease-fire; Israel says it will continue talks but presses on with Rafah attacks]</ref> ;4 mei * ''Kóns en cultuur'': [[Madonna]] gief op 't sjtrandj van [[Copacabana]] ([[Rio de Janeiro]]) e konzaer veur 1,6 miljón luuj. Dit maak 't eint van de groetste konzaers oets gegaeve.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6311677/madonna-geeft-een-van-best-bezochte-concerten-ooit-16-miljoen-op-copacabana.html Nu.nl - Madonna geeft een van best bezochte concerten ooit: 1,6 miljoen op Copacabana]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse sjèlder [[Frank Stella]] sjtörf op 87-jäörige laeftied aan lymfeklierkanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240505_93704289 De Standaard - Frank Stella, de schilder die het aanzicht van abstracte kunst drastisch veranderde]</ref> ;2 mei * ''Sjport'': De Nederlandse kunssjaatsster [[Sjoukje Dijkstra]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/schaatsen/6311388/legendarische-oud-kunstschaatsster-sjoukje-dijkstra-82-overleden.html Nu.nl - Legendarische oud-kunstschaatsster Sjoukje Dijkstra (82) overleden]</ref> ===april=== * ''Natuur & milieu, Zuud-Azië'': zjwaore raegeval in [[Pakistan]] mit 143 doeje es gevolg. * ''Natuur & milieu, Midde-Oeste'': zeldzaam zjwaore raegeval en euversjtruiminge inne regio róndj de [[Perzische Golf]]. 33 luuj kómme hiebie óm 't laeve. Veural [[Oman]] waert hel getroffe. * ''Natuur & milieu, Oes-Europa, Centraal-Azië'': zjwaor euversjtruiminge inne regio róndj [[Orsk]] ([[Róslandj]]) en 't noordweste van [[Kazachstan]]. 8 luuj kómme hiebie óm 't laeve. ;30 april * ''Politiek, Midde-Amerika'': de presidentiële euverganksraod van [[Haïti]] wies veurmalig sjportminister Fritz Belizaire es nuje [[premier]] aan. Hae krieg de taak óm de orde en veiligheid in 't door bendegeweld geteisterde landj te hersjtelle.<ref>[https://nos.nl/artikel/2518791-haiti-wijst-nieuwe-premier-aan-die-orde-moet-herstellen NOS - Haïti wijst nieuwe premier aan die orde moet herstellen]</ref> ;29 april * ''Oes-Europa'': bie opgravinge in 't hoes van [[nazi]]-kopsjtök [[Hermann Göring]] in de [[Wolfsschanze]] bie [[Kętrzyn]] (veurmalig Oes-Pruse) waere vief [[skelet]]te óntdek.<ref>[https://www.spiegel.de/wissenschaft/wolfsschanze-forscher-finden-skelette-in-haus-von-hermann-goering-a-ddcc89d5-fa3b-456d-9b65-63b06907442d Der Spiegel - Forscher finden Skelette in Görings Haus ]</ref> ;27 april * ''Centraal-Europa'': In [[Murnau]] (inne [[Duutsjland|Duutsje]] deilsjtaat [[Beiere]]) waere twie Oekraïners doedgesjtoke. De verdachte, 'ne 57-jäörige Rós, waert opgepak. Volges de Oekraïense autoriteite zint de sjlachoffersj revaliderende militaire.<ref>[https://www.zdf.de/nachrichten/panorama/kriminalitaet/bayern-murnau-ukrainer-getoetet-russe-tatverdaechtig-100.html ZDF - Tote Ukrainer: Generalstaatsanwalt ermittelt ]</ref> ;21 april * ''Sjport'': [[Grace Brown]] wintj [[Luuk-Bastenake-Luuk]] bie de vrouwluuj, en [[Tadej Pogačar]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Feyenoord]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] door in de finaal mit 1-0 van [[NEC]] te winne. ;20 april * ''Politiek, Noord-Amerika'': 't [[VS|Amerikaans]] Hoes van Aafgevaerdigde geit akkoord mit e sjteunpakket van 61 miljard [[dollar]] (ca. 57 miljard [[euro]]) veur de [[Oekraïne]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13965/artikel/2517523-vs-na-maanden-akkoord-met-steunpakket-voor-oekraine-van-61-miljard-dollar NOS - VS na maanden akkoord met steunpakket voor Oekraïne van 61 miljard dollar]</ref> ;19 april * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse filosoof [[Daniel Dennett]] sjtörf op 82-jäörige laeftied aan longprobleme.<ref>[https://nos.nl/artikel/2517489-amerikaanse-filosoof-en-uitgesproken-atheist-daniel-dennett-82-overleden NOS.nl - Amerikaanse filosoof en uitgesproken atheïst Daniel Dennett (82) overleden]</ref> ;17 april * ''Sjport'': [[Stephen Williams]] wintj de [[Welzje Piel]] bie de mansluuj, en [[Katarzyna Niewiadoma]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing NOS</ref> * ''Oes-Europa'': 'n Róssische militair basis bie Dzjankoj oppe [[Krim (sjiereiland)|Krim]] waert aangevalle mit [[:nl:ATACMS|ATACMS]]-rakette. [[Oekraïne]] haet d'n aanval opgeëis. Bie d'n aanval woorte volges de Oekraïense sjtriedkrachte ónger mie veer [[:nl:S-400|S-400-lóchaafweerinstallaties]] vernetig.<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/four-russian-missile-launchers-critically-damaged-crimea-ukraine-says-2024-04-18/ Reuters - Four Russian missile launchers 'critically damaged' in Crimea, Ukraine says]</ref> ;16 april * ''Kóns en cultuur, Noord-Europa'': 't Børsen-geboew inne [[Daenemarke|Daense]] huidsjtad [[Kopenhage]] sjteit in brandj. E aantal kónswerke waert gered en nemes raak gewóndj. E groet gedeilte van 't iconische geboew geit aevel verlore.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/04/16/beursgebouw-in-brand-kopenhagen/ VRT - Brand in historisch Beursgebouw in Kopenhagen: "Helft gebouw afgebrand, waaronder iconische drakentoren en Grote Hal"]</ref> ;14 april * ''Midde-Oeste'': [[Iran]] lanceert diverse lóchaanvalle op [[Israël]] mit rakètte en drones es vergelding veur 'ne lóchaanval oppe Iraanse ambassade in [[Damascus]] op 1 april. Volges de Israelische sjtriedkrachte woorte wiedoet de meiste drones en rakètte oete lóch gehaold. 'n lóchmachbasis is leech besjadig geraak. 32 persoene rake gewóndj, woevan eine ernstig. 't Is de ierste kier det Iran 'ne direkte aanval oetveurt op Israelisch gróndjgebeed.<ref>[https://apnews.com/article/strait-of-hormuz-vessel-33fcffde2d867380e98c89403776a8ac AP News - Israel says Iran launched more than 300 drones and missiles, 99% of which were intercepted]</ref> * ''Sjport'': De Nederlenjer [[Abdi Nageeye]] wintj de [[Marathon van Rotterdam]] in 2:04:43, e nuuj Nederlands record.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6309017/abdi-nageeye-wint-marathon-van-rotterdam-in-nieuw-nederlands-record.html Nu.nl - Abdi Nageeye wint marathon van Rotterdam in nieuw Nederlands record]</ref> * ''Sjport'': [[Marianne Vos]] wint de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Tom Pidcock]] bie de mansluuj.<ref>Liveoetzending [[NOS]]</ref> * ''Sjport'': [[Bayer 04 Leverkusen]] weurt veur 't iers kampión voetbal van Duutsjlandj. Hiemit kump ouch 'n èndj aan 'n serie van ilf opeinvolgende kampiónsjappe veur [[FC Bayern München]]. ;12 april * ''Kóns en cultuur'': D'n Italiaanse mode-óntwerper [[Roberto Cavalli]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6308895/italiaanse-modeontwerper-roberto-cavalli-83-overleden.html Nu.nl - Italiaanse modeontwerper Roberto Cavalli (83) overleden]</ref> ;10 april * ''Sjport'': D'n Amerikaansen American footballer en acteur [[O.J. Simpson]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6308719/omstreden-americanfootballspeler-en-acteur-oj-simpson-76-overleden.html Nu.nl - Omstreden Americanfootballspeler en acteur O.J. Simpson (76) overleden]</ref> ;9 april * ''Europa algemein'': 't Europees Hof veur de Rechte van de Mins in [[Sjtraasburg]] kump tot de conclusie det de [[Zjwitserlandj|Zjwitserse sjtaat]] inkel minserechte haet gesjonde, ómdet e neet genoog deit taege [[klimaatopwerming|klimaatverangering]]. 't Is de iersjte zaak woe-in dees vraog behandeld waert. De oetsjpraok van 't hof haet meugelik groete gevolge; ze kènt e precedent sjeppe veur vergeliekbaar rechszake en wiejer is ze bindend.<ref>[https://www.srf.ch/news/international/sieg-fuer-klimaseniorinnen-egmr-schweiz-verletzt-menschenrechte-bei-klimafragen SRF - EGMR: Schweiz verletzt Menschenrechte bei Klimafragen]</ref> * ''Weitesjap, Nederlands Limburg'': Wetensjappers vaan de [[Universiteit vaan Mestreech]] oontdèkke wie 'nen [[eineiëgen twieling]] oontsteit.<ref>[https://nos.nl/artikel/2516187-maastrichtse-onderzoekers-ontdekken-hoe-een-eeneiige-tweeling-ontstaat NOS.nl - Maastrichtse onderzoekers ontdekken hoe een eeneiïge tweeling ontstaat]</ref> ;8 april * ''Nederlandj'': In [[Arnhem]] begintj de zaak taege zeve verdachte die betrokke zouwe zin gewaes bie 't versjtrekke van Middel X, 'n poejer woemit me [[zelfmoord]] kènt plege. Twie verdachte zint aad-besjtuursleje vanne Coöperatie Laatste Wil.<ref>[https://nos.nl/nieuwsuur/video/2515927-rechtszaak-van-start-tegen-verdachten-verstrekken-middel-x NOS - Rechtszaak van start tegen verdachten verstrekken 'Middel X']</ref> * ''Ikkenomie, Belsj'': Bösboewer [[Van Hool]] oet [[Koningshooikt]] (sjtad [[Lier (Belsj)|Lier]]) weurt failliet verklaord. [[VDL]] nump e deil van 't bedrief euver, mae ouch daobie is mer 'n fractie van de jobs gerèd.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240311_92250232 De Standaard - Liveblog Van Hool]</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2515984-vdl-neemt-deel-van-failliet-belgische-busbedrijf-van-hool-over NOS.nl - VDL neemt deel van failliet Belgische busbedrijf Van Hool over]</ref> * ''Weitesjap'': De Britse natuurkóndige [[Peter Higgs]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6308451/peter-higgs-voorspeller-van-het-goddeeltje-op-94-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Peter Higgs, voorspeller van het 'goddeeltje', op 94-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 april * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj. ;6 april * ''Sjport'': [[Lotte Kopecky]] wintj Paries-Roubaix bie de vrouwluuj. ;5 april * ''Oes-Europa'': bie 'nen [[Oekraïne|Oekraïense]] drone-aanval op e militair vleegveld in Morozovsk inne [[Róslandj|Róssische]] regio Rostov waere zes gevechtsvleegtuger vernetig. Twintig luuj waere daobie doedgemaak of rake gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2515662-russische-gevechtsvliegtuigen-vernietigd-na-droneaanval-oekraine NOS - 'Russische gevechtsvliegtuigen vernietigd na droneaanval Oekraïne']</ref> ;3 april * ''Natuur & milieu, Oes-Azië'': inne oestelike [[Taiwan]]ese sjtad Hualien vèntj 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 7,4 op de MM-sjaal plaats. Daobie valle 13 doeje en 1145 gewónje.<ref>[https://news.southcn.com/node_179d29f1ce/cfdc380820.shtml Southern News Network - 台湾花莲地震已造成13人死亡1145人受伤]</ref> ;2 april * ''Kóns en cultuur'': De Guadeloups-Franse sjriefster [[Maryse Condé]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2515175-franse-schrijfster-maryse-conde-90-overleden NOS.nl - Franse schrijfster Maryse Condé (90) overleden]</ref> ;1 april * ''Mide Oeste'': Bie 'ne [[Israel]]ische 'ne lóchaanval oppe [[Iran|Iraanse]] ambassade in [[Damascus]] kómme 16 luuj óm 't laeve, woe-ónger 'ne hoeggeplaatsde militair vanne Quds-bridgade (sjpeciaal einheid).<ref>[https://www.syriahr.com/en/330101/ SOHR - Woman and her son among 16 people killed in Israeli raid on building attached to Iranian embassy]</ref> ===miert=== * ''Noord-Amerika, Europa algemein'': groetsjalige [[NAVO]]-oefening in [[Europa]]. 90.000 militaire oet 32 lenj doon mèt.<ref>[https://www.nato.int/cps/en/natohq/222847.htm Navo - Steadfast Defender 24]</ref> * ''Midde-Oeste'', 19 fibberwarie-huuj: [[Frankriek]], [[Duutsjlandj]], [[Griekelandj]] en [[Italië]] vorme 'n Europees coalitie veur handelssjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]] te besjerme ([[:en:Operation Aspides|Operation Aspides]]). Angers es de Brits-Amerikaanse operatie ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) is dees missie defensief en waere gein Houthi-doele aangevalle.<ref>[https://www.euronews.com/my-europe/2024/02/19/eu-launches-mission-aspides-to-protect-red-sea-vessels-from-houthi-attacks Euronews- EU launches mission Aspides to protect Red Sea vessels from Houthi attacks ]</ref> ;31 miert * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wint de [[Runj van Vlaandere]] bie de mansluuj, en [[Elisa Longo Borghini]] wintj bie de vrouwluuj. ;27 miert * ''Sjport'': [[Matteo Jorgenson]] wintj [[Dwars door Vlaanderen]] bie de mansluuj. [[Marianne Vos]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6306772/live-wielrennen-dwars-door-vlaanderen-vrouwen-nadert-finale-met-vos-in-kopgroep.html Nu.nl - liveblog]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Joe Lieberman]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6306897/bekende-amerikaanse-politicus-joe-lieberman-op-82-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Bekende Amerikaanse politicus Joe Lieberman op 82-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse psycholoog en ikkenoom [[Daniel Kahneman]] ([[Nobelpries]] 2002) sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2514521-nobelprijswinnende-psycholoog-daniel-kahneman-90-overleden NOS.nl - Nobelprijswinnende psycholoog Daniel Kahneman (90) overleden]</ref> ;26 miert * ''Noord-Amerika'': Inne [[VS|Amerikaanse]] sjtad [[Baltimore]] ([[Maryland]]) is 'n brök ingesjtort nao 'n aanvaring mit e groet vrachsjip. Twie luuj kóste waere gered, zès vermisde zint dinkelik óm 't laeve gekómme.<ref>[https://www.baltimoresun.com/2024/03/26/key-bridge-collapses-into-patapsco/ The Baltimore Sun - 6 workers presumed dead; Baltimore’s Key Bridge collapses after container ship hits support column ]</ref> ;25 miert * ''Politiek, Wes-Afrika'': Oppositiekandidaat Bassirou Diomaye Faye wintj de [[Senegal]]ese prizzedentsverkezinge mit 53,7% van de sjtömme en versjleit zinne taegesjtander Amadou Ba (36,2%), dae [[premier]] waor inne regering van aaftraejend prizzedent Macky Sall.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/senegal-oppositions-faye-leads-early-presidential-election-results-2024-03-25/ Reuters - Senegal's president-elect Faye vows to govern with humility]</ref> ;24 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Hongaarsen dirizjent en componis [[Péter Eötvös]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/5d4d4c12-331f-4ff4-ab50-f6f706a122f4/peter-eotvos-toonbeeld-voor-de-jonge-generatie-overleden NPO Klassiek - Peter Eötvös, toonbeeld voor de jonge generatie, overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse rapper [[Def Rhymz]] sjtörf op 53-jäörige laeftied aan hertprobleme.<ref>[https://nos.nl/artikel/2514099-rapper-def-rhymz-53-overleden-na-hartfalen NOS - Rapper Def Rhymz (53) overleden na hartfalen]</ref> * ''Sjport'': [[Mads Pedersen]] wintj [[Gent-Wevelgem]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2514043-pedersen-verslaat-van-der-poel-in-wielerklassieker-gent-wevelgem-na-sprint-a-deux NOS.nl - Pedersen verslaat Van der Poel in wielerklassieker Gent-Wevelgem na sprint-à-deux]</ref> ;23 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Italiaanse pianis [[Maurizio Pollini]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/musici/bd210e4e-0d3f-4b38-85e9-a304d9ec2b80/maurizio-pollini NPO Radio Klassiek - Pianist Maurizio Pollini overleden (82)]</ref> ;22 miert * ''Oes-Europa'': In [[Krasnogorsk]], 'n veursjtad van [[Moskou]], weurt 'nen aansjlaag geplaeg op 'n konzaerzaal, woebie zeker 115 luuj óm 't laeve kómme en 145 luuj gewóndj rake. D'n [[Afghanistan|Afghaansen]] tak van [[IS]] eis d'n aansjlaag op.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6306293/live-moskou-zoektocht-naar-daders-gaande-dit-weekend-geen-grote-evenementen-in-heel-rusland.html Nu.nl - Liveblog]</ref> * ''Sjport'': 't Vrouwluujèlftal van [[Fortuna Zitterd]] versjleit [[Telstar (voetbalclub)|Telstar]] mit 8-0. [[Tessa Wullaert]] sjcoort zeve kier en zèt daomit e record denaer.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6306299/fortuna-aanvaller-tessa-wullaert-vestigt-nieuw-record-in-eredivisie-duel.html Nu.nl - Fortuna-aanvaller Tessa Wullaert vestigt nieuw record in Eredivisie-duel]</ref> ;20 miert * ''Zuudoes-Azië'': [[Vo Van Thuong]], de presidentj van [[Vietnam]], weurt óm e corruptiesjendal tot aaftraeje gedwónge.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6305912/president-vietnam-treedt-af-mogelijk-reden-afblazen-staatsbezoek-koningspaar.html Nu.nl - President Vietnam treedt af, mogelijk reden afblazen staatsbezoek koningspaar]</ref> ;17 miert * ''Politiek, Oes-Europa'': [[Vladimir Poetin]] wintj volges de Róssische keesraod mit zeker 87 procent van de sjtömme de [[Róslandj|Róssische]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6305520/poetin-wint-zoals-verwacht-russische-verkiezingen-en-krijgt-vijfde-termijn.html Nu.nl - Poetin wint zoals verwacht Russische verkiezingen en krijgt vijfde termijn]</ref> ;16 miert * ''Sjport'': [[Jasper Philipsen]] wintj [[Milaan-San Remo]].<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6305485/philipsen-sprint-naar-zege-milaan-san-remo-na-kopwerk-luxeknecht-van-der-poel.html Nu.nl - Philipsen sprint naar zege Milaan-San Remo na kopwerk luxeknecht Van der Poel]</ref> ;14 miert * ''Belsj'': e peleton van 't veerde Belsje zjeniebataljon van [[Amay]] ([[Provincie Luuk]]) waert opgeheve naodat ónger mie ernstig wangedraag aan 't leech is gekómme.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240314_93146425 De Standaard - Machtsmisbruik, vernederingen en slagen: Defensie schaft volledig peloton af]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse primatoloog [[Frans de Waal]] sjtörf op 75-jäörige laeftied aan maagkanker.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2024/03/16/de-man-die-mens-en-aap-dichter-bij-elkaar-bracht-a4193299 NRC.nl - De man die mens en aap dichter bij elkaar bracht]</ref> ;13 miert * ''Nederlandj'': [[Geert Wilders]] geuf zien ambitie veur premier van Nederlandj te waere op. Es leier van de groetste partie ([[PVV]]) waor hae de logische kandidaat.<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/artikel/5440101/geert-wilders-formatie-kabinet-torentje RTL Nieuws - Geen premier Wilders, maar wie komt er dan wel in het Torentje?]</ref> ;12 miert * ''Oes-Europa'': Róssische milities sjtaeke vanoet de [[Oekraïne]] de grens euver en rake in gevech mit 't Róssisch leger. De militante höbbe nao eige zègke e dörpke inne regio Koersk ingenome. <ref>[https://www.reuters.com/world/europe/ukraine-based-russian-armed-groups-say-they-have-launched-incursion-into-russia-2024-03-12/ Reuters - Anti-Kremlin fighters launch cross-border attacks into Russia from Ukraine]</ref> * ''Belsj'': D'n extreemrechsen activis [[Dries Van Langenhove]] weurt tot ei jaor celsjtraof veroerdeild óm racisme en negationisme.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240312_92493736 De Standaard - Proces-Schild & Vrienden | Dries Van Langenhove “werkte fysiek en psychisch geweld in de hand”]</ref> ;11 miert * ''Kóns en cultuur'': [[Tom Lanoye]] krieg de [[Pries van de Nederlandse Lèttere]] toegekèndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2512359-taalvirtuoos-tom-lanoye-krijgt-prijs-der-nederlandse-letteren NOS.nl - 'Taalvirtuoos' Tom Lanoye krijgt Prijs der Nederlandse Letteren]</ref> ;10 miert * ''Politiek, Zuud-Europa'': de centrumrechtse Democratische Alliantie wintj mit 29,49 procent van de sjtömme de [[Portugal|Portugese]] parlementsverkezinge. De Socialistische Partie waert twiede en kump oet op 28,66 procent. De rechs-populistische partie Chega eindig op 18 procent en waert derde.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/portugal-schuift-op-naar-rechts-na-ruim-acht-jaar-socialisme~a2ab7e88/ AD - Portugal schuift op naar rechts na ruim acht jaar socialisme]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Op de 96e oetreiking van de [[Academy Awards]] wintj ''[[Oppenheimer (film)|Oppenheimer]]'' de pries veur bèste film. [[Cillian Murphy]] en [[Emma Stone]] waere bèste acteur en actries.<ref>[https://www.nu.nl/film/6304273/dit-zijn-de-oscarwinnaars-van-2024.html Nu.nl - Dit zijn de Oscarwinnaars van 2024]</ref> * ''Sjport'': De [[Tirreno-Adriatico]] weurt gewonne door d'n Daen [[Jonas Vingegaard]]. * ''Sjport'': [[Paries-Nice]] weurt gewonne door d'n Amerikaan [[Matteo Jorgenson]]. ;9 miert * ''Politiek, Wes-Europa'': 'n Mierderheid van de [[Iere]] sjtömp in e [[referendum]] taege de aanpassing van de [[Ierlandj|Ierse]] [[Gróndjwet]]. De Ierse premier Varadkar wilde twie amandemente doorveure, woe-in ónger anger sjteit dat ouch anger relaties es 't huwelik de basis veur 't gezin zouwe kinne zie.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-68484651 BBC - Irish referendums: Voters reject changes to family and care definition]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse popzenger [[Eric Carmen]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6304853/all-by-myself-zanger-eric-carmen-op-74-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - All By Myself-zanger Eric Carmen op 74-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 miert * ''Politiek, Naord-Europa'': [[Zjwede]] kump officieel bie de [[NAVO]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2511843-zweden-officieel-toegetreden-tot-de-navo NOS - Zweden officieel toegetreden tot de NAVO]</ref> ;6 miert * ''Midde-Oeste'': bie ne raketaanval van Houthi-rebelle op e sjip veure kós van [[Jeme]] kómme drie luuj óm 't laeve.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6304193/zeker-twee-doden-bij-eerste-fatale-aanval-van-houthi-rebellen-op-schip-bij-jemen.html Nu.nl - Zeker twee doden bij eerste fatale aanval van Houthi-rebellen op schip bij Jemen]</ref> ;5 miert * ''Oes-Europa'': bie 'nen aanval mit marien drones bie de sjtraot van Kertsj ane oeskant vanne [[Krim (sjiereiland)|Krim]] waert 't Róssisch patrouillesjip Sergej Kotov tot zinke gebrach.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511528-opnieuw-russisch-schip-tot-zinken-gebracht-op-zwarte-zee NOS - Opnieuw Russisch schip tot zinken gebracht op Zwarte Zee]</ref> * ''Midde-Amerika'': gewapende bendes besjtorme de lóchhave vanne [[Haïti]]aanse huidsjtad [[Port-au-Prince]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2511514-gewapende-bendes-proberen-vliegveld-van-haiti-over-te-nemen NOS - Gewapende bendes proberen vliegveld van Haïti over te nemen]</ref> * ''Centraal-Europa'': Bie de Teslafabriek kórtbie [[Berlien]] vèlt de sjtroum oet es gevolg van brandjsjtichting. De extreemlinkse Vulkangruppe haet d'n aansjlaag opgeëis.<ref>[https://www.morgenpost.de/vermischtes/article241817658/tesla-brandanschlag-stromausfall-berlin-brandenburg.html Berliner Morgenpost - Elon Musk reagiert – Unternehmen beziffert den Schaden]</ref> ;4 miert * ''Centraal-Europa'': 'n Bewaffnete vrauw versjanst zisj in e sjpitaal in [[Oche]]. Ze wead dursj de pliese mit sjusse jesjtopt.<ref>[https://rp-online.de/nrw/panorama/aachen-nach-grosseinsatz-in-klinik-ermittlungen-gegen-65-jaehrige_aid-108302731 Rheinische Post - Nach Großeinsatz im Aachener Luisenhospital – Ermittlungen gegen 65-Jährige ]</ref> * ''Centraal-Europa'': bie 'ne brandj in e bejaardetehoes in 't Duutsje [[Bedburg-Hau]], neet wied van [[Gennep]] en [[Nijmege]], kómme veer luuj óm 't laeve. Ouch valle 24 gewónje.<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/kleve/bedburg-hau-4-tote-bei-brand-in-altenheim-in-qualburg-ursache-unklar_aid-108209205 Rheinische Post - Ermittlungen gegen Bewohner nach Brandtragödie in Altenheim]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer en traineur [[Kees Rijvers]] sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6303915/voetbalicoon-en-oud-bondscoach-kees-rijvers-op-97-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voetbalicoon en oud-bondscoach Kees Rijvers op 97-jarige leeftijd overleden]</ref>{{doedbekèndj}} ;3 miert * ''Wes-Afrika'': in 't noorde van [[Burkina Faso]] waere drie dörper aangevalle door ónbekinde sjötters. Daobie waere meugelik 170 luuj doedgemaak.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511283-schutters-executeren-170-mensen-in-burkina-faso-zegt-aanklager NOS - Schutters executeren 170 mensen in Burkina Faso, zegt aanklager]</ref> * ''Midde-Amerika'': Inne [[Haïti]]aanse huidsjtad [[Port-au-Prince]] valle gewapende bendes de groete gevangenis van 't landj aan. Väöl gedetineerde óntsjnappe, woe-ónger wichtige bendeleje. Ouch waere luuj doedgemaak.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511346-grootste-gevangenis-haiti-bestormd-zeker-honderden-gevangenen-bevrijd NOS - Grootste gevangenis Haïti bestormd, 'zeker honderden gevangenen bevrijd']</ref> ;2 miert * ''Nederlands Limburg, kóns en cultuur'': In 't kader van 't projek "Heel [[Heerlen]] graaft" woeëde seër d'r september veurig joar mieë es 8500 artefakte oet vuurnamelig de [[Romeinse tied in de Limburge|Romeinse Tied]] gevónge.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2574018/heel-heerlen-graaft-8500-romeinse-vondsten 1limburg - Heel Heerlen Graaft: 8500 Romeinse vondsten ]</ref> * ''Sjport'': [[Tadej Pogačar]] wintj de [[Strade Bianche]] bie de mansluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2511136-heroische-zege-pogacar-in-strade-bianche-aangekondigde-solo-van-81-kilometer-slaagt NOS.nl - Heroïsche zege Pogacar in Strade Bianche: aangekondigde solo van 81 kilometer slaagt]</ref> [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://www.touretappe.nl/strade-bianche-donne-2024/ Touretappe.nl - Strade Bianche Donne 2024]</ref> ;1 miert * ''Politiek, Centraal- en Oes-Europa'': [[Róslandj]] publiceert e aafgeloesterd gesjprek vanne Duutsje lóchmach. 't Gesjprek ging euver de lievering van Taurus-kruutsrakette veur 't Oekraïens leger.<ref>[https://www.welt.de/politik/deutschland/article250369030/Bundeswehr-Spionage-Ernste-Angelegenheit-Scholz-verspricht-Aufklaerung-zu-Luftwaffen-Mitschnitt.html Welt - Verteidigungsministerium bestätigt Spionagefall – Scholz verspricht Aufklärung]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse mode-óntwerpster [[Iris Apfel]] sjtörf op 102-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6303621/amerikaanse-mode-icoon-met-grote-bril-iris-apfel-op-102-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse mode-icoon met grote bril Iris Apfel op 102-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Japanse [[manga|sjtripteikenaer]] [[Akira Toriyama]] (veural bekèndj van de serie ''[[Dragon Ball]]'') sjtörf op 68-jäörige laeftied aan 'n acute harrebleujing.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6304387/dragon-ball-maker-akira-toriyama-op-68-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Dragon Ball-maker Akira Toriyama op 68-jarige leeftijd overleden]</ref> ===fibberwarie=== * ''Midde-Oeste'', 19 fibberwarie-huuj: [[Frankriek]], [[Duutsjlandj]], [[Griekelandj]] en [[Italië]] vorme 'n Europees coalitie veur handelssjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]] te besjerme ([[:en:Operation Aspides|Operation Aspides]]). Angers es de Brits-Amerikaanse operatie ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) is dees missie defensief en waere gein Houthi-doele aangevalle.<ref>[https://www.euronews.com/my-europe/2024/02/19/eu-launches-mission-aspides-to-protect-red-sea-vessels-from-houthi-attacks Euronews- EU launches mission Aspides to protect Red Sea vessels from Houthi attacks ]</ref> * ''Nederlands Limburg, politiek, sjport'': In de raod van [[Vols]] weurt e veursjtèl besjpraoke óm amateurkoerse in de gemeinte te verbeje of te bepèrke.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240219_97544920 De Limburger - Grote wielertoertochten blijven toch welkom in Vaals: opluchting bij organisatoren]</ref> * ''Natuur & milieu, Zuud-Amerika'': bie bósbrenj inne [[Chili|Chileense]] regio Valparaíso valle zeker 131 doeje.<ref>[https://www.jpost.com/international/article-785347 The Jerusalem Post - Forest fires kill 131 in Chile's worst disaster since 2010 earthquake]</ref> * ''Zuud-Amerika'': ónrös in [[Ecuador]] door bendegeweld. * ''Wes-Europa'', medio jannewarie-huuj: boereproteste op 't [[Belsj]] en in [[Frankriek]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6299767/arrestaties-bij-boerenprotesten-in-frankrijk-ook-in-belgie-weer-acties.html Nu.nl - Arrestaties bij boerenprotesten in Frankrijk, ook in België weer acties]</ref> * ''Politiek, Duutsjland'': groetsjalige demonstraties taege de [[AfD]] en rechsextremisme in 't algemein.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/demonstrationen-gegen-rechts-106.html Tagesschau - Hunderttausende setzen "ein klares Signal"]</ref> ;27 fibberwarie * ''Nederlandj'': Crimmeneel [[Ridouan Taghi]] krieg in 't [[Marengoperces]] 'n laeveslang gevangenissjtraof opgelag veur de opdrach tot zès liquidaties.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6302680/levenslang-voor-ridouan-taghi-en-2-anderen-voor-reeks-moorden-in-monsterproces-marengo.html Nu.nl - Levenslang voor Ridouan Taghi en 2 anderen voor reeks moorden in monsterproces Marengo]</ref> * ''Centraal-Europa'': [[Rote Armee Fraktion|RAF-terroriste]] Daniela Klette waert opgepak inne Duutsje huidsjtad [[Berlien]]. Ze waert ónger mie verdach van zes roufeuvervalle. Ouch 'ne twiede verdachte waert gearresteerd.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/raf-klette-festnahme-102.html Tagesschau - Ex-RAF-Terroristin Klette in Untersuchungshaft]</ref> ;26 fibberwarie * ''Politiek, Centraal-Europa, Noord-Europa'': 't [[Hongarije|Hongaars]] parlement sjtömp in mit 't [[NAVO]]-lidmaatsjap van [[Zjwede]]. Daomit kènt 't Scandinavische landj toetraeje tot 't bondgenootsjap.<ref>[https://nos.nl/artikel/2510482-parlement-hongarije-stemt-in-met-navo-lidmaatschap-zweden NOS - Parlement Hongarije stemt in met NAVO-lidmaatschap Zweden]</ref> * ''Nederlandj, kóns en cultuur'': ane zuudkantj van 't veurmalige [[Noord-Holland]]se eilandj [[Marke (eilandj)|Marke]] waere reste van 'ne [[terp]] gevónje. De terp woort inne 18e iew verzjwolge door de [[Zujerzie]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2510508-archeologische-vondst-bij-dijkversterking-marken-blijkt-van-verdronken-werf NOS - Archeologische vondst bij dijkversterking Marken blijkt van 'verdronken werf']</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': De Britse bankier [[Jacob Rothschild]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/lord-jacob-rothschild-dead-dies-b2502502.html Independent.co.uk - Lord Jacob Rothschild: Financier dies aged 87]</ref> ;25 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse gangsterrapper [[Bigidagoe]] (Denzel Silos) weurt op 26-jäörige laeftied doedgesjote.<ref>[https://www.parool.nl/nieuws/danzel-silos-rapper-bigidagoe-26-van-rapformatie-zone-6-doodgeschoten-bij-station-sloterdijk~b35c154e/ Het Parool - Danzel Silos, rapper Bigidagoe (26) van rapformatie Zone 6, doodgeschoten bij station Sloterdijk]</ref> * ''Sjport'': [[Wout Van Aert]] wintj [[Kuurne-Brussel-Kuurne]]. ;24 fibberwarie * ''Sjport'': [[Jan Tratnik]] wintj [[Omloop Het Nieuwsblad]] bie de mansluuj, en [[Marianne Vos]] wintj bie de vrouwluuj. * ''Kóns en cultuur'': De Canadesen acteur [[Kenneth Mitchell]] sjtörf op 49-jäörige laeftied aan [[ALS]].<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6302932/star-trek-acteur-kenneth-mitchell-49-overleden.html Nu.nl - Star Trek-acteur Kenneth Mitchell (49) overleden]</ref> ;23 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriefster [[Kim Moelands]] sjtörf op 48-jäörige laeftied aan [[tejsjliemkrenkde]].<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6302902/auteur-kim-moelands-op-48-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Auteur Kim Moelands op 48-jarige leeftijd overleden]</ref> ;22 fibberwarie * ''Centraal-Europa, politiek'': [[Duutsjlandj]] legaliseert recreatief gebroek van [[cannabis]].<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/bundestag-cannabis-teillegalisierung-100.html Tagesschau.de - Teil-Legalisierung von Cannabis beschlossen]</ref> * ''Centraal-Europa'': De [[Oesteriek]]se aad-bondskanseleer [[Sebastian Kurz]] waert veroerdeild tot 'n veurwaerdelike celsjtraof van 8 maonde waeges meineid.<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/europa/sebastian-kurz-verurteilung-100.html Tagesschau.de - Schuldspruch für Österreichs Ex-Kanzler Kurz]</ref> * ''Zuud-Europa'': bie 'ne flatbrandj inne Oes-[[Sjpaanje|Sjpaanse]] sjtad [[Valencia]] valle zeker 10 doeje.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/02/22/brand-gebouw-valencia/ VRT - https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/02/22/brand-gebouw-valencia/]</ref> - ;20 fibberwarie * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Andreas Brehme]] sjtörf op 63-jäörige laeftied aan 'nen hertsjtilsjtandj.<ref>[https://www.bz-berlin.de/sport/fussball/wm-held-andreas-brehme-ist-tot BZ Berlin - WM-Held Andreas Brehme ist tot!]</ref> * ''Oes-Europa'': bie 'ne Oekraïense raketaanval op e militair oefeterrein in bezet gebeed inne oblas [[Dontesk (oblas)|Donetsk]] waere 65 Róssische militaire doedgemaak.<ref>[https://www.hln.be/buitenland/65-russische-militairen-in-een-klap-gedood-door-himars-aanval-ze-stonden-opgelijnd-te-wachten-op-hun-commandant~a35e62cc/ HLN - 65 Russische militairen in één klap gedood door Himars-aanval: “Ze stonden opgelijnd te wachten op hun commandant”]</ref> ;17 fibberwarie * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens leger trek zich truuk oet [[Avdiivka]]. Róssische troepe neme de sjtad in.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-68323366 BBC News - Avdiivka: Ukraine troops leave embattled eastern town]</ref> * ''Nederlandj'': In [[Den Haag]] löp 'n confrontatie tösje veur- en taegesjtenjers van 't [[Eritrea|Eritrees]] rezjiem compleet oet de handj. 't Geweld en de materieel sjaoj zeen óngezeen.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6301958/me-grijpt-in-met-traangas-bij-rellen-groepen-eritreeers-in-den-haag.html Nu.nl - ME grijpt in met traangas bij rellen groepen Eritreeërs in Den Haag]</ref> ;16 fibberwarie * ''Oes-Europa'': De Róssische politicus [[Aleksej Navalni]] kump óm in e sjtraofkamp.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/russische-ambassade-na-dood-navalny-nederlandse-beschuldigingen-absoluut-onwaar~aaf7849c/ AD - Russische ambassade na dood Navalny: 'Nederlandse beschuldigingen absoluut onwaar’]</ref> * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[NedCar]] sjtop mit de productie van auto's. Officieel geit 't febrik neet toe.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2564901/l1mburg-centraal-nedcar-einde-van-een-tijdperk 1Limburg - L1mburg Centraal: Nedcar: einde van een tijdperk]</ref> ;15 fibberwarie * ''Zuud-Europa'': [[Griekelandj]] legaliseert 't [[homohuwelik]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2509039-griekenland-legaliseert-homohuwelijk-ondanks-weerstand-orthodoxe-kerk NOS - Griekenland legaliseert homohuwelijk, ondanks weerstand orthodoxe kerk]</ref> ;14 fibberwarie * ''Oes-Europa'': bie 'nen aanval mit marien drones inne [[Zjwarte Zie]] kórtbie de [[Krim (sjiereiland)|Krim]] waert 't Róssisch landingssjip ''Caesar Kunikov'' tot zinke gebrach.<ref>[https://web.archive.org/web/20240215221653/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5434862/zwarte-zee-vloot-caesar-kunikob RTL - Opnieuw groot Russisch oorlogsschip tot zinken gebracht bij de Krim]</ref> ;13 fibberwarie * ''Kóns en cultuur, Nederlands Limburg'': In [[Venlo]] wuuert de [[boerebroelof]] georganiseerd door de Molukse gemeinschap.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240213_96706256 De Limburger - Venlose Boerebroélof is ook in Molukse handen zo traditioneel als wat: ‘Zo hoort het ook, want we zijn gewoon Venlonaren’]</ref> ;12 fibberwarie * ''Belsj Limburg'': bie e verkiersóngelök in [[Audsberge]] kump 'ne 20-jäörige man óm 't laeve. Drie luuj rake gewóndj.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240212_94345621 HBVVL - 20-jarige jongeman verongelukt in Oudsbergen, mama (38) en twee kinderen (5 en 9) gewond]</ref> * ''Politiek, Noord-Europa'': De centrum-rechse kandidaat Alexander Stubb wint de [[Finland|Finse]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://www.helsinkitimes.fi/finland/finland-news/politics/24888-stubb-beats-haavisto-in-finland-s-closest-ever-presidential-election.html Helsinki Times - Stubb beats Haavisto in Finland’s closest-ever presidential election]</ref> ;11 fibberwarie * ''Sjport'': [[Ivoriaons hierevoetbalèlftal|Ivoorkös]] wintj 't [[Afrikaans kampioensjap hierevoetbal]] door in 't finaal mit 2-1 van [[Nigeriaons hierevoetbalèlftal|Nigeria]] te winne.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6301150/live-afrika-cup-dolle-vreugde-in-abidjan-na-eindzege-ivoorkust-winnende-goal-haller.html Nu.nl - Live Afrika Cup | Dolle vreugde in Abidjan na eindzege Ivoorkust, winnende goal Haller]</ref> * ''Sjport'': De Keniaansen atleet [[Kelvin Kiptum]], waereldrecordhauwer op de [[marathon (loupe)|marathon]], kump op 24-jäörige laeftied óm bie 'n aanvaring.<ref>[https://nos.nl/artikel/2508501-wereldrecordhouder-op-de-marathon-kelvin-kiptum-24-overleden-bij-ongeluk NOS.nl - Wereldrecordhouder op de marathon Kelvin Kiptum (24) overleden bij ongeluk]</ref> * ''Sjport'': De [[Kansas City Chiefs]] winne de 58e editie van de [[Super Bowl]] door [[San Francisco 49ers]] mit 25-22 te versjlaon.<ref>[https://nos.nl/artikel/2508507-kansas-city-chiefs-na-spannend-gevecht-opnieuw-winnaar-super-bowl NOS.nl - Kansas City Chiefs na spannend gevecht opnieuw winnaar Super Bowl]</ref> ;10 fibberwarie * ''Sjport'': [[Qatarees hierevoetbalèlftal|Qatar]] wintj 't [[Aziatisch kampioensjap hierevoetbal]] door in 't finaal mit 3-1 van [[Jordaans hierevoetbalèlftal|Jordanië]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2508316-qatar-prolongeert-aziatisch-kampioenschap-dankzij-goochelende-penaltynemer NOS.nl - Qatar prolongeert Aziatisch kampioenschap dankzij goochelende penaltynemer]</ref> ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Japanse popzenger [[Damo Suzuki]], veural bekèndj van de Duutsje band [[Can (band)|Can]], sjtörf op 74-jäörige laeftied aan [[dermkanker]].<ref>[https://oor.nl/news/can-legende-damo-suzuki-is-op-74-jarige-leeftijd-overleden/ OOR.nl - Can-zanger Damo Suzuki op 74-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 fibberwarie * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bie twie explosies inne [[Pakistan|Pakistaanse]] provincie Beloetsjistan valle zeker 26 doeje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6300689/zeker-26-doden-bij-aanslagen-in-pakistan-op-dag-voor-verkiezingen.html Nu.nl - Zeker 26 doden bij aanslagen in Pakistan op dag voor verkiezingen]</ref> ;6 fibberwarie * ''Nederlandj'': 't [[NSC]] sjtap oet de óngerhanjelinge euver e rechs kabbinèt mit [[PVV]], [[VVD]] en [[BBB]]; veurman [[Pieter Omtzigt]] zaet det de partie neet in zoe'n regering geit.<ref>[https://nos.nl/collectie/13962/artikel/2507827-voor-nsc-is-deze-formatieronde-ten-einde-houdt-mogelijkheden-open NOS.nl - Voor NSC is deze formatieronde ten einde, houdt mogelijkheden open]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Japansen dirizjent [[Seiji Ozawa]] sjtörf op 88-jäörige laeftied aan de krenkde van Alzheimer.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/9d882ebd-fc7c-4be7-b915-5036ff84e4a2/dirigent-seiji-ozawa-88-overleden NPO Klassiek - Dirigent Seiji Ozawa (88) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[country]]zenger [[Toby Keith]] sjtörf op 62-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2507814-country-ster-toby-keith-62-overleden NOS.nl - Country-ster Toby Keith (62) overleden]</ref> * ''Zuud-Amerika'': De [[Chili|Chileense]] politicus [[Sebastián Piñera]] kump op 74-jäörige laeftied óm in 'nen helikoptercrash.<ref>[https://nos.nl/artikel/2507841-chileense-oud-president-pinera-omgekomen-bij-helikoptercrash NOS.nl - Chileense oud-president Piñera omgekomen bij helikoptercrash]</ref> ;5 fibberwarie * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Dries van Agt]] ([[KVP]], [[CDA]]), [[Lies vaan premiers vaan de Nederlen|premier]] vam 1977 tot 1982, sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6286503/oud-premier-dries-van-agt-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Oud-premier Dries van Agt op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;4 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse radio-deejay [[Jan van Veen]], veural bekèndj van 't program ''[[Candlelight]]'', sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6300302/radio-dj-en-candlelight-presentator-jan-van-veen-79-overleden.html Nu.nl - Radio-dj en Candlelight-presentator Jan van Veen (79) overleden]</ref> ;3 fibberwarie * ''Oes-Europa'': bie 'ne raketaanval op de door [[Róslandj]] bezatte Oekraïense sjtad [[Lysytsjansk]] kómme zeker drie hoeëggeplaatsde separatiste vanne [[Volksrippebliek Loehansk]] óm 't laeve.<ref>[https://eng.obozrevatel.com/section-war/news-ukrainian-armed-forces-strike-on-lysychansk-eliminated-minister-of-emergency-situations-and-two-lpr-deputies-details-emerged-05-02-2024.html Oboz.ua - Ukrainian armed forces strike on Lysychansk eliminated "Minister of Emergency Situations" and two "LPR deputies": details emerged]</ref> * ''Politiek, Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': [[Sinn Féin]]-politicus Michelle O'Neill waert beneump tot premier van [[Noord-Ierlandj]]. Daomit kump veur 't iers 'n rippeblikeinse aan de mach in 't landj.<ref>[https://www.breakingnews.ie/ireland/live-powersharing-returns-in-northern-ireland-1584037.html Breakingnews.ie - Live: Powersharing returns in Northern Ireland as Michelle O'Neil becomes First Minister]</ref> * ''Zuud-Europa'': [[Vittorio Emanuele (kroenprins)|Vittorio Emanuele]], de lèste kroenprins van [[Italië]], sjtörf op 86-jäörige laeftied in ballingsjap.<ref>[https://nos.nl/artikel/2507419-laatste-kroonprins-van-italie-overleden NOS.nl - Laatste kroonprins van Italië overleden]</ref> ;2 fibberwarie * ''Midde-Oeste'': bie [[VS|Amerikaanse]] lóchaanvalle op versjillende militair doele in [[Irak]] en [[Syrië]] waere teentalle pro-Iraanse militante en meugelik ouch börgers doedgemaak. Teentalle luuj rake gewóndj en väöl militair doele waere vernetig. De aanvalle zint 'n vergelding veur de drone-aanval op Amerikaanse soldaote in Jordanië van veurige waek.<ref>[https://www.zeit.de/politik/ausland/2024-02/usa-syrien-irak-angriffe-schaeden Die Zeit - US-Angriffe in Syrien und dem Irak töten offenbar 45 Menschen]</ref> ;1 fibberwarie * ''Politiek, Wes-Azië'': [[Armenië]] sjlut zich aan bie 't Internationaal Sjtraofhof in [[Den Haag]]. Daomit verplich 't zich óm de Róssische prizzedentj [[Vladimir Poetin]] te arrestere. Dees gebeurtenis is teikenend veur de versjlechterde diplomatieke relatie tösje bei lenj. Wiejer probeert Armenië zich hiemit te besjerme taege nuuj militair ambities van [[Azerbeidzjan]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2492752-armenie-sluit-zich-aan-bij-internationaal-strafhof-tot-irritatie-van-rusland NOS - Armenië sluit zich aan bij Internationaal Strafhof, tot irritatie van Rusland]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In de [[Maas]] bie [[Kessel]] wuuert 'n lichaam gevónge.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240202_95810939 De Limburger - Stoffelijk overschot aangetroffen in de Maas bij camping in Kessel]</ref> ===jannewarie=== * ''Zuud-Amerika'': ónrös in [[Ecuador]] door bendegeweld. * ''Wes-Europa'', medio jannewarie-huuj: boereproteste op 't [[Belsj]] en in [[Frankrijk]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6299767/arrestaties-bij-boerenprotesten-in-frankrijk-ook-in-belgie-weer-acties.html Nu.nl - Arrestaties bij boerenprotesten in Frankrijk, ook in België weer acties]</ref> * ''Politiek, Duutsjland'': groetsjalige demonstraties taege de [[AfD]] en rechsextremisme in 't algemein.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/demonstrationen-gegen-rechts-106.html Tagesschau - Hunderttausende setzen "ein klares Signal"]</ref> * ''Natuur & milieu, Wes-Europa'', eind december-medio jannewarie: aanhajende raegeval in groete deile van [[Wes-Europa]] en [[:de:Weihnachtshochwasser 2023|hoegwater]] in deile van Noord- en Oes-Duutsjland. * ''Midde-Oeste'', 18 december-huuj: 'n internasjonaal coalitie ónger leijing vanne [[VS]] ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) besjermp sjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]]. ;31 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': In de [[Maas]] beej [[Velde]] wuuert 'n lichaam gevónde.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2548556/lichaam-vermiste-man-uit-velden-aangetroffen-in-maas 1limburg - Lichaam vermiste man uit Velden aangetroffen in Maas]</ref> ;30 jannewarie * ''Politiek, Zuud- en Centraal-Azië'': De [[Pakistan|Pakistaanse]] aad-premier Imran Khan waert veroerdeild tot teen jaor cel vanwaege 't lekke van sjtaatsgeheime.<ref>[https://nos.nl/artikel/2506845-pakistaanse-oud-premier-khan-moet-tien-jaar-cel-in-voor-lekken-staatsgeheimen NOS - Pakistaanse oud-premier Khan moet tien jaar cel in voor lekken staatsgeheimen]</ref> ;29 jannewarie * ''Nederlandj'': bie 'n explosie in [[Rotterdam]] rake twie luuj gewóndj en kómme zeker drie persoene óm 't laeve.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6300006/alles-wijst-erop-dat-ook-derde-vermiste-onder-puin-rotterdams-pand-is-gevonden.html Nu.nl - Alles wijst erop dat ook derde vermiste onder puin Rotterdams pand is gevonden]</ref> ;28 jannewarie * ''Belsj'': bie e óngelök mit e vleegmesjien ter huuegde van [[Spa]] in de [[Luuk (provincie)|provincie Luuk]] kómme twie inzittende óm 't laeve.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240128_95072409 De Limburger - Twee doden bij crash met klein vliegtuig in Spa]</ref> * ''Midde-Oeste'': bie 'ne drone-aanval op 'n militair basis in [[Jordanië]] waere drie Amerikaanse soldaote doedgemaak, 47 luuj rake gewóndj. Aanvalle op Amerikaanse militaire in 't Midde-Oeste kómme dökker veur saer 't begin van de [[Kreeg Hamas-Israël (2023-2024)|oorlog in Gaza en Israel]], meh dit is de ierste kier dat ouch soldaote zint ómgekómme. Achter de aanvalle zit de pro-Iraanse terreurorganisatie Islamitisch Verzet.<ref>[https://www.reuters.com/world/biden-says-three-us-service-members-killed-drone-attack-us-forces-jordan-2024-01-28/ Reuters- Three US troops killed, up to 34 injured in Jordan drone strike linked to Iran]</ref> * ''Kóns en cultuur, Frankriek'': milieuactiviste bekogele de ''[[Mona Lisa]]'' in 't Louvre in [[Paries]] mit [[sóp]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2506583-milieuactivisten-gooien-soep-naar-mona-lisa NOS - Milieuactivisten gooien soep naar Mona Lisa]</ref> * ''Sjport'': D'n Italiaan [[Jannik Sinner]] wintj d'n Australian Open door in vief sets (3-6 3-6 6-4 6-4 6-4) te winne van de Rus [[Dimitri Medvedev]].<ref>[https://www.gazzetta.it/Tennis/atp/slam/australian-open/28-01-2024/sinner-batte-medvedev-e-vince-l-australian-open-3-6-3-6-6-4-6-4-6-3.shtml La Gazzetta dello Sport - Sinner nella storia! Rimonta e vince l’Australian Open al 5° set]</ref> ;27 jannewarie * ''Sjport'': [[Aryna Sabalenka]] wintj [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-3, 6-2) te winne van [[Zheng Qinwen]].<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6299293/live-australian-open-reacties-na-tweede-australian-open-titel-op-rij-voor-sabalenka.html Nu.nl - Live Australian Open | Reacties na tweede Australian Open-titel op rij voor Sabalenka]</ref> ;26 jannewarie * ''Midde-Oeste'': versjillende leng sjtoppe tiedelik mit 't sjteune van de UNRWA, de [[VN]]-organisatie veur hölp aan Palestiene, vanwaege meugelike betrokkeheid bie de terroristische aansjlaeg in [[Israel]] op 7 oktober 2023.<ref>[https://www.reuters.com/world/britain-italy-finland-pause-funding-un-refugee-agency-gaza-2024-01-27/ Reuters - More countries pause funds for UN Palestinian agency]</ref> * ''Midde-Oeste'': In 'n door [[Zuud-Afrika]] aangesjpanne zaak reup 't internationaal Gerechshof in [[Den Haag]] [[Israel]] op óm 'n [[genocide]] op Palestiene inne [[Gazasjtrook]] te veurkómme. [[Hamas]] mót alle giezelaers vrielaote.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2506337-tussenvonnis-internationaal-gerechtshof-israel-moet-genocide-in-gaza-voorkomen NOS - Tussenvonnis Internationaal Gerechtshof: Israël moet genocide in Gaza voorkomen]</ref> ;25 jannewarie * ''Noord-Amerika'': Inne [[VS|Amerikaanse]] sjtaat [[Alabama]] waert Kenneth Eugene Smith, veroerdeild veur de moord op Elizabeth Sennett in [[1989]], [[doeadstraof|geëxecuteerd]] door middel van [[sjtiksjtof]]. 't Is de ierste kier dat dees methode inne VS waert toegepas.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-us-canada-68089279 BBC - Kenneth Eugene Smith: US inmate faces first nitrogen execution after losing last-minute appeals]</ref> ;23 jannewarie * ''Politiek, Wes-Azië, Noord-Europa'': 't [[Törkieje|Törks]] parlement sjtömp in mit 't [[NAVO]]-lidmaatsjap van [[Zjwede]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2505991-turks-parlement-stemt-in-met-navo-lidmaatschap-zweden NOS - Turks parlement stemt in met NAVO-lidmaatschap Zweden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsje producentj [[Frank Farian]], veural bekèndj es de man achter [[Boney M.]], sjtörf op 82-jäörige laeftied. ;22 jannewarie * ''Nederlands & Belsj Limburg, Kóns en Cultuur'': "Limburgse [[vla]]" krieg 'ne besjermde sjtatus en waert door de [[EU]] officieel erkind es sjtreekproduk. Allein vla dae in [[Belsj Limburg|Belsj]] of [[Nederlands Limburg]] gebakke is moog dae naam drage. Wiejer waere ónger mie eise gesjteld aan de receptuur. * ''Midde-Oeste'': in 't midde vanne [[Gazasjtrook]] kómme 21 Israelische soldaote óm 't laeve bie e incident woebie twie geboewe insjtorte es gevolg 'n explosie.<ref>[https://www.timesofisrael.com/in-deadliest-incident-of-gaza-combat-21-soldiers-killed-as-buildings-collapse-in-blast/ Times of Israel - In deadliest incident of Gaza combat, 21 soldiers killed as buildings collapse in blast]</ref> * ''Zuud-Azië'': Premier [[Narendra Modi]] deit d'n [[Ayodhya Ram Modhir|Tempel van Ram]] in [[Ayodhya]] aop. De boew waor henjig ómsjtraeje, ónger mie ómdet 'r op de plaats van 'n aafgebrende moskee sjteit.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-india-68003095 BBC News - Ayodhya Ram Mandir: India PM Modi inaugurates Hindu temple on razed Babri mosque site]</ref> * ''Sjport'': D'n Italiaanse voetballer [[Gigi Riva]], nog ummer topsjcoorder van 't [[Italiaons hierevoetbalèlftal|nationaal ilftal]], sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/22-01-2024/morto-gigi-riva-aveva-79-anni.shtml La Gazzetta dello Sport - Calcio in lutto: è morto Gigi Riva. Aveva 79 anni, è stato un mito del Cagliari e della Nazionale]</ref> ;21 jannewarie * ''Politiek, Noord-Amerika'': [[Ron DeSantis]] sjtap oet de prizzedentsrace. Hae sjteunt [[Donald Trump]] in zien kandidatuur, dae väöl populairder is binne de [[Rippeblikeinse Partie]].<ref>[https://www.nbcnews.com/politics/2024-election/ron-desantis-planning-drop-presidential-bid-sunday-rcna134953 NBC News - Ron DeSantis suspends his presidential bid and endorses Trump]</ref> * ''Sjport'': De Brit [[Stephen Williams]] wintj de [[Tour Down Under]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2505664-williams-wint-slotetappe-en-klassement-tour-down-under-lemmen-mee-met-de-sterksten NOS.nl - Williams wint slotetappe en klassement Tour Down Under, Lemmen mee met de sterksten]</ref> ;20 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse regisseur [[Norman Jewison]] sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6298775/veel-bekroonde-filmregisseur-norman-jewison-97-overleden.html Nu.nl - Veel bekroonde filmregisseur Norman Jewison (97) overleden]</ref> ;19 jannewarie * ''Weitesjap'': de lander [[:en:Smart Lander for Investigating Moon|SLIM]] van 't Japanse [[ruumdevaart]]agentsjap JAXA maak 'n succesvol landing oppe [[maon]]. [[Japan]] is daomit 't viefde landj wat e ruumdevaartuug nao de maon bringk.<ref>[https://web.archive.org/web/20240120142455/https://gotimesnews.com/japans-slim-mission-moon-sniper-landing-mission/ Go Times News - Japan’s lunar lander reaches the moon but is rapidly losing power, space agency says]</ref> * ''Sjport'': D'n Amerikaanse [[golf (sport)|golver]] [[Jack Burke]] sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6298461/amerikaanse-golfgrootheid-jack-burke-100-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse golfgrootheid Jack Burke (100) overleden]</ref> ;18 jannewarie * ''Zuud- en Centraal-Azië'': [[Pakistan]] vèlt Beloetsjische separatisten aan in 't zuudoeste van [[Irak]]. Nege luuj kómme óm 't laeve. De aanval is 'n reaksie op de Iraanse aanval op Pakistaanse terroriste.<ref>[https://apnews.com/article/pakistan-iran-air-force-strikes-638f2ee4ccfb1a56d26e8f28f7e91699 AP News - Pakistani retaliatory strikes in Iran kill at least 9, raising tensions along border]</ref> * ''Sjport'': De Canadesen atleet [[Shawn Barber]] sjtörf op 29-jäörige laeftied aan 'n ónbekènde krenkde.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6298340/voormalig-wereldkampioen-polsstokhoogspringen-shawn-barber-29-overleden.html Nu.nl - Voormalig wereldkampioen polsstokhoogspringen Shawn Barber (29) overleden]</ref> ;17 jannewarie * ''Economie, Belsj Limburg'': 't [[Sappi]]-pepierfebrik in [[Laoneke]] geit toe. 6000 luuj verlere hiemit hunne job.<ref>[https://web.archive.org/web/20240119210846/https://drukwerkindemarge.org/nieuws/papierfabriek-sappi-lanaken-definitief-gesloten/ Drukwerk in de marge - Papierfabriek Sappi Lanaken definitief gesloten]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Bennie Muller]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2505280-voormalig-ajax-en-oranje-voetballer-bennie-muller-85-overleden NOS - Voormalig Ajax- en Oranje-voetballer Bennie Muller (85) overleden]</ref> ;16 jannewarie * ''Weitesjap'': Sjinese weitesjappers klone mit sukses 'ne [[resusaap]], 'n soort wat väöl liekent op de minsj en inne medische weitesjap dök es proofdeer waert gebroek. Door de nuuj methode zint inne toekóms meugelik minder bieste nuuedig veur betroewbaar tesrizzeltate te kriege.<ref>[https://www.bbc.com/news/science-environment-67987633 BBC - Cloned rhesus monkey created to speed medical research]</ref> * ''Zuud- en Centraal-Azië'': [[Iran]] veurt lóchaanvalle oet op de soennitische militie Jaish al-Adl in [[Pakistan]]. Daobie valle twie doeje en drie gewónje.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240116_96742885 HBVL - Iran voert raket- en droneaanvallen uit in Pakistan]</ref> ;15 jannewarie * ''Midde-Oeste'': [[Iran]] veurt raketaanvalle oet op "terroristische doele" kórtbie de [[Irak|Iraakse]] sjtad [[Erbil]] en in [[Syrië]] taege [[IS]].<ref>[https://web.archive.org/web/20240116225803/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/artikel/5429654/iran-valt-terroristische-doelen-aan-irak-en-syrie-2-doden RTL - Iran valt 'terroristische doelen' aan in Irak en Syrië, doden en gewonden]</ref> ;14 jannewarie * ''Naord-Europa'': [[Margarete II vaan Denemarke|Margarete II]] treujt nao 52 jaor aaf es keuningin van Daenemarke. Häöre zoon volg 'r op es [[Frederik X vaan Denemarke|Frederik X]]. * ''Naord-Europa'': De sjpleeteruptie bie 't Ieslands [[Grindavík]] bereik de beboewing van 't dörp. De hoezer waore al geëvacueerd.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6297791/lava-bereikt-vissersdorp-in-ijsland-meerdere-huizen-vlam-gevat.html Nu.nl - Lava bereikt vissersdorp in IJsland, meerdere huizen vlam gevat]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Róssischen dichter en dissidentj [[Lev Rubinstein]] sjtörf op 76-jäörige laeftied aan de gevolge van 'n aanvaring.<ref>[https://www.kyivpost.com/post/26708 Kyiv Post - Russian Dissident Poet Rubinstein Dead at 76]</ref> ;13 jannewarie * ''Oes-Azië'': de regerende Sjina-kritische partie DDP wint de [[Taiwan]]ese verkezinge. [[:en:Lai Ching-te|Lai Ching-te]] waert de nuje prizzedentj. ;12 jannewarie * ''Midde-Oeste'': De Britse en Amerikaanse lóchmach en Amerikaanse kreegssjepe veure aanvalle oet op zeker 60 militair doele van de Houthi-rebelle in [[Jeme]], woe-ónger opsjlaagplaatse en lanceersysteme.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2504571-amerikanen-en-britten-vallen-houthi-doelen-in-jemen-aan-nederland-ondersteunt NOS - Amerikanen en Britten vallen Houthi-doelen in Jemen aan, Nederland ondersteunt]</ref> ;11 jannewarie * ''Weitesjap, Zuud-Amerika, kóns en cultuur'': in 't oeste van [[Ecuador]], deep in 't Amazonewoud, óntdekke arsjeologe e groet netwerk van sjtaej woe zó'n 2000 jaore truuk mie es 10.000 en meugelik 30.000 luuj höbbe gewoend. Qua groetde en periode is dat vergeliekbaar mit [[Lónje]] in de [[Romeins Riek|Romeinse Tied]].<ref>[https://scientias.nl/duizenden-jaren-oude-stad-ontdekt-in-amazonegebied-samenleving-groter-dan-die-van-de-mayas/ Scientias - Duizenden jaren oude stad ontdekt in Amazonegebied: samenleving groter dan die van de Maya’s]</ref> * ''Economie'': De Nederlandsen óngernummer [[Arie van der Valk]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6297585/medegrondlegger-van-der-valkconcern-arie-van-der-valk-overleden.html Nu.nl - Medegrondlegger Van der Valkconcern Arie van der Valk overleden]</ref> ;8 jannewarie * ''Zuud-Amerika'': In [[Ecuador]] óntsjnap drugsbaron [[José Adolfo Macías]] oet de gevangenis. Presidentj [[Daniel Noboa]] reup de noedtoesjtandj oet, wonao 't geweld sjnel escaleert. ;7 jannewarie * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Franz Beckenbauer]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/sport/fussball/franz-beckenbauer-ist-tot-weltmeister-von-1990-und-1974-stirbt-im-alter-von-78-jahren-19434495.html FAZ.net - Franz Beckenbauer im Alter von 78 Jahren gestorben]</ref> ;5 jannewarie * ''Sjport'': De Braziliaanse voetballer en coach [[Mário Zagallo]] (betrokke bie de [[Wereldkampioensjap hierevoetbal|Waereldbaekereuverwinninge]] van 1958, 1962, 1970 en 1994) sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6296901/braziliaanse-voetballegende-en-viervoudig-wk-winnaar-mario-zagallo-overleden.html Nu.nl - Braziliaanse voetballegende en viervoudig WK-winnaar Mário Zagallo overleden]</ref> ;3 jannewarie * ''Midde-Oeste'': In de Zuudoes-Iraanse sjtad [[Kerman]] kómme zeker 91 luuj óm 't laeve bie 'n döbbele explosie. 284 luuj rake gewóndj. De óntploffinge waore inne buurt van 'n herdenkingsbiejeinkóms veur de Iraanse ginneraal Qasem Soleimani, dae precies veer jaore truuk woort doedgemaak bie 'ne Amerikaanse drone-aanval. D'n aansjlaag waert opgeëis door terreurbeweging [[IS]].<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2024/01/03/iran-us-soleimani-explosion-kerman/c7b0f51a-aa32-11ee-bc8c-7319480da4f9_story.html The Washington Post - Iran says at least 84 were killed in blasts at a ceremony honoring slain general]</ref> * ''Nederlandj'': [[Twiede Wereldoorlog]]veteraan André Hissink sjtörf op 104-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503652-wo-ii-vlieger-andre-hissink-104-overleden-ik-heb-gezwijnd NOS - WO II-vlieger André Hissink (104) overleden: 'Ik heb gezwijnd']</ref> * ''Nederlands Limburg'': In [[Mestreech]], aon de [[Boschpoort]], brik 'nen diek door. Oerzaak is d'n aonhawwende regeval en 't droet veurtkoumend hoegwater.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6296595/dijk-in-maastricht-deels-weggespoeld-woonboten-ontruimd.html Nu.nl - Dijk in Maastricht deels weggespoeld, woonboten ontruimd]</ref> * ''Nederlandj'': In 't [[Gelderland|Gelders]] [[Puiflijk]] kómme 50.000 hoonder óm bie 'ne sjtalbrandj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503574-grote-stalbrand-in-puiflijk-50-000-kippen-dood NOS - Grote stalbrand in Puiflijk, 50.000 kippen dood]</ref> * ''Sjport'': De Fransen autocoureur [[René Metge]], drievaudig winner van [[Paries-Dakar]], sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240103_96833386 De Standaard - Drievoudig Dakarwinnaar René Metge overleden]</ref> ;2 jannewarie * ''Kóns en cultuur, Belsj Limburg'': [[Veldeke (vereiniging)|Veldeke]] in [[Belsj Limburg]] geuf 'ne speciale dialekkalender oet mit oetsjpraoke, weiteswaerdighede, gedichskes en wietse oet alle Belsj-Limburgse dialekte.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20240102_95078928 HBVL - Nieuw jaar, nieuwe almanak met Limburgs dialect: “Taalrijkdom die niet verloren mag gaan”]</ref> * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne Israelische aanval op e [[Hamas]]-kentoer inne [[Libanon|Libanese]] huidsjtad [[Beiroet]] kómme 7 luuj óm 't laeve, woe-ónger Saleh al-Arouri, e kopsjtök vanne terreurbeweging.<ref>[https://www.timesofisrael.com/hamas-deputy-leader-saleh-al-arouri-killed-in-alleged-israeli-strike-in-beirut-suburb/?utm_source=article_hpsidebar&utm_medium=desktop_site&utm_campaign=liveblog-january-03-2024 Times of Israel - Hamas deputy leader Saleh al-Arouri killed in alleged Israeli strike in Beirut]</ref><ref>[https://www.aljazeera.com/news/2024/1/3/who-was-saleh-al-arouri-the-hamas-leader-killed-in-beirut Al Jazeera - Who was Saleh al-Arouri, the Hamas leader killed in Beirut?]</ref> * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger trek zich gedeiltelik truuk oet 't noorde vanne [[Gazasjtroek]]. De ierste bewoeners kere truuk.<ref>[https://nos.nl/collectie/13959/artikel/2503534-eerste-palestijnen-terug-naar-verwoest-noord-gaza-nu-israel-zich-daar-terugtrekt NOS - Eerste Palestijnen terug naar verwoest Noord-Gaza nu Israël zich daar terugtrekt]</ref> * ''Wes-Azië/Midde-Oeste'': De Törkse pelissie pak 33 luuj op. Ze waere verdach van spionage veur [[Israel]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240102_93987246 De Limburger - Turkse politie pakt verdachten van spionage voor Israël op]</ref> * ''Politiek, Oes-Azië'': De [[Zuud-Korea]]anse oppositieleijer [[:en:Lee Jae-myung|Lee Jae-myung]] waert tiedes e werkbezeuk in [[Busan]] naergesjtoke en raak doabie gewóndj. De aanvaller, 'ne 67-jäörige man, is opgepak.<ref>[https://en.yna.co.kr/view/AEN20240102003451315 Yonhap News Agency - Opposition leader Lee Jae-myung attacked during visit to Busan]</ref> * ''Oes-Azië'': op 'n lóchhave kórtbie [[Tokio]] kump e passageersvleegmesjien in boetsing mit e vleegmesjien vanne Japanse köswach. Vief inzittende vanne köswach kómme daobie óm 't laeve, eine raak gewóndj. In 't passageertoesjtel rake 14 luuj gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503496-honderden-tijdig-geevacueerd-bij-vliegtuigongeluk-tokio-vijf-doden-bij-kustwacht NOS - Honderden tijdig geëvacueerd bij vliegtuigongeluk Tokio, vijf doden bij kustwacht]</ref> ;1 jannewarie * ''Economie, Afrika, Midde-Oeste'': [[Egypte]], [[Ethiopië]], [[Iran]], [[Saudi-Arabië]] en de [[Vereinigde Arabische Emirate]] sjlete zich aan bie [[BRICS]]. * ''Politiek, Midde-Oeste'': 't Israelisch hoeggerechshof verwerp de ómsjtreje hervormingswet van premier Netanyahu. De wet waor gemeind um de mach vanne [[regering]] en 't [[parlement]] te vergroete ten koste vanne mach van 't hof.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503458-hooggerechtshof-israel-haalt-streep-door-staatsrechthervorming-netanyahu NOS - Hooggerechtshof Israël haalt streep door staatsrechthervorming Netanyahu]</ref> * ''Politiek, Wes-Azië'': De internationaal neet-erkinde rippebliek [[Hoeg-Karabach]] waert formeel opgeheve. * ''Natuur & milieu, Oes-Azië'': [[Japan]] weurt geraak door 'nen aerdsjóddel van 7,6 op de Memènt-Magnitudesjaol. Daobie valle zeker 202 doeje, 665 gewónje en rake 102 luuj vermis.<ref>[https://nos.nl/artikel/2503407-zware-aardbeving-voor-de-kust-van-japan-tsunamiwaarschuwing-afgegeven NOS.nl - Zware aardbeving voor de kust van Japan, tsunamiwaarschuwing afgegeven]</ref> ==2023== ===december=== * ''Natuur & milieu, Duutsjland'': [[:de:Weihnachtshochwasser 2023|hoegwater]] in groete deile van Noord- en Oes-Duutsjland. * ''Zuud-Amerika'': diplomatieke crisis tösje de buurlenj [[Venezuela]] en [[Guyana]] noa e ómsjtreje [[referendum]] euver de annexatie vanne westelike Guyanese regio's. * ''Zuud-Azië'': hónderddoezende Afghane vlöchte oet [[Pakistan]] of waere 't landj oetgezat. * ''Midde-Oeste'', 18 december-huuj: 'n internasjonaal coalitie ónger leijing vanne [[VS]] ([[:en:Operation Prosperity Guardian|Operation Prosperity Guardian]]) besjermp sjeper oppe [[Roej Zie]] bie [[Jeme]]. * ''Midde-Oeste'': aanvalle op Amerikaanse bases in [[Syrië]] en [[Irak]] door pro-Iraanse milities en Amerikaanse vergeldingsacties. * ''Midde-Oeste'', 7 oktober-huuj: [[Israëlisch-Palestiens conflik (2023)|kreeg in Israel en de Gazasjtroek]]. * ''Natuur & milieu'', 30 november-12 december: 198 leng neme deil aan de klimaatconferentie in [[Dubai]], [[Vereinigde Arabische Emirate]]. Ze waere 't eins euver de aafbouw van fossiel [[brandjsjtof]]fe. ;31 december * ''Duutsjland'': De Duutsje pelissie arresteert 3 luuj op verdenking van veurbereijing van 'nen aansjlaag op de [[Dóm van Kölle]]. Op keersjaovend woort 'ne 30-jäörige Tadzjiek aangehaote. Dae waert gezeen es 'ne sjpil in e terroristisch netwerk in 't weste van de deilsjtaat [[Noordrien-Wesfale]].<ref>[https://rp-online.de/nrw/staedte/koeln/drei-weitere-verdaechtige-in-gewahrsam-nach-koelner-terroralarm_aid-104278149 Rheinische Post - Drei weitere Verdächtige in Gewahrsam nach Kölner Terroralarm]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlands-Limbörgse popjournalis en radio-dj [[Hubert van Hoof]] störf op 72-jaorege leeftied.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2249240/radio-icoon-hubert-van-hoof-72-overleden 1Limburg - Radio-icoon Hubert van Hoof (72) overleden]</ref> * ''Economie'': De Belzje zakeman [[Paul Buysse]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231231_94023609 De Standaard - Paul Buysse, the Belgian who sold the Rolls]</ref> * ''Weitesjap'': [[NASA]] lanceert vanaaf [[Antarctica]] 'ne nuje ruumde[[telescoop]] genaamp [[:en:GUSTO (telescope)|GUSTO]]. Dae geit óngerzeuk doon nao [[sjterresjtof]]. ;30 december * ''Nederlands Limburg'': 'ne 36-jäörige man oet [[Itter]] kump óm 't laeve nao e óngelök mit [[vuurwerk]].<ref>[https://www.1limburg.nl/112/2358624/dode-vuurwerkongeval-is-36-jarige-man-ook-een-gewonde 1limburg - Dode vuurwerkongeval is 36-jarige man, ook één gewonde]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britsen acteur [[Tom Wilkinson]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6296164/britse-acteur-tom-wilkinson-plotseling-op-75-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Britse acteur Tom Wilkinson plotseling op 75-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Oes-Europa'': bie 'nen aanval oppe Zuud-Róssische regio [[Belgorod]] valle 24 doeje en 108 gewónje. ;29 december * ''Oes-Europa'': bie 'ne Róssische aanval op versjeie Oekraïense sjtaej kómme 41 luuj óm 't laeve en mie es 160 luuj rake gewóndj. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzpianis [[Les McCann]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20240101_97034427 De Standaard - Vaak gesamplede jazzgigant Les McCann overleden]</ref> ;27 december * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Koreaansen acteur [[Lee Sun-kyun]] begeit op 48-jäörige laeftied zelfmaord.<ref>[https://nos.nl/artikel/2502883-parasite-acteur-lee-sun-kyun-dood-gevonden-in-auto NOS.nl - Parasite-acteur Lee Sun-kyun dood gevonden in auto]</ref> * ''Frankriek/Europa'': De Franse politicus [[Jacques Delors]] sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6295793/franse-politicus-en-europese-unie-architect-jacques-delors-98-overleden.html Nu.nl - Franse politicus en Europese Unie-architect Jacques Delors (98) overleden]</ref> ;26 december * ''Duutsjlandj'': D'n Duutsje politicus [[Wolfgang Schäuble]] (CDU) sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/wolfgang-schaeuble-ist-tot-ehemaliger-cdu-politiker-wurde-81-jahre-alt-19409165.html FAZ.net - Wolfgang Schäuble ist tot]</ref> ;24 december * ''Wes-Afrika'': bie aanvalle op versjeie dörpkes in Centraal-[[Nigeria]] kómme 200 luuj óm 't laeve. Zó'n 500 luuj rake gewóndj. De sjlachoffers zint hoofzakelik christene. Me hèlt islamitische Fulani-militante verantwoordelik veur de aanvalle. ;23 december * ''Nederlands Limburg'': bie 'n sjeetpartie in [[Gelaen]] kump 'ne man óm 't laeve.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20231223_96348064 De Limburger - Slachtoffer schietpartij centrum Geleen overleden, dader voortvluchtig]</ref> ;21 december * ''Midde-Europa'': Aan de universiteit van [[Praag]] vèntj 'n sjeetpartie plaats wobie 14 doeje valle, ónger wae de sjötter zelf.<ref>[https://nos.nl/artikel/2502418-bloedbad-op-universiteit-praag-oud-student-doodt-14-mensen NOS.nl - Bloedbad op universiteit Praag: oud-student doodt 14 mensen]</ref> * ''Sjport'': De Utrechtse amateurvoetbalclub [[USV Hercules]], die in de [[Daarde Devisie|Driede Devisie]] sjpeelt, zörg veur 'n sensatie door in de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] mit 3-2 van [[AFC Ajax]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2502455-blamage-voor-ajax-nederlaag-tegen-amateurs-hercules-in-bekertoernooi NOS.nl - Blamage voor Ajax: nederlaag tegen amateurs Hercules in bekertoernooi]</ref> ;20 december * ''Zuud-Amerika'': Aad-prizzedent [[Desi Bouterse]] waert veroerdeild tot 20 jaor cel veur zinne rol bie de Decembermoorde in [[1982]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6294863/desi-bouterse-krijgt-ook-in-hoger-beroep-twintig-jaar-cel-voor-decembermoorden.html Nu.nl - Desi Bouterse krijgt ook in hoger beroep twintig jaar cel voor Decembermoorden]</ref> * ''Nederlands Limburg'': [[Harrie Smeets]], bisjop van Remunj tösje 2018 en 2023, sjtörf op 63-jäörige laeftied aan 'nen harretumor.<ref>[https://www.kn.nl/in-memoriam/harrie-smeets-1960-2023-toch-een-bisschop-tot-het-eind/ Katholiek Nieuwsblad - Harrie Smeets (1960-2023): Toch een bisschop tot het eind]</ref> * ''Politiek, Europa algemein'': 't [[Europees Parlement]] en de [[EU]] waere 't eins euver e pakket aan regels euver [[asiel]] en [[migratie]]. Wichtige óngerdeile van dit pakket zint versjnelde screening van migrante ane boetegrenze vanne EU en de meugelikheid veur migrante sjneller truuk te sjikke es ze oet veilige lenj kómme. ;19 december * ''Economie, Nederlands Limburg'': 't ''[[Sprookjesbos]]'' in [[Valkeberg]] geit failliet.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20231219_96267312 De Limburger - Sprookjesbos failliet: Valkenburg verliest na Valkenier opnieuw toeristische trekpleister]</ref> ;18 december * ''Natuur & milieu, Noord-Europa'': in 't zuudweste van [[Iesland]] op 't sjiereilandj Reykjanes bars 'ne [[völkaan]] oet. Veur zoewied bekindj zint gein sjlachoffers gevalle.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6294675/na-weken-van-maatregelen-barst-vulkaan-op-ijsland-eindelijk-uit.html Nu.nl -Na weken van maatregelen barst vulkaan op IJsland eindelijk uit]</ref> * ''Politiek, Zuudoes-Europa'': zittend prizzedent Vučić wint de [[Servië|Servische]] parlementsverkezinge. Zien partie, de Servische Progressieve Partie, kump oet op zó'n 47 procent. ;16 december * ''Nederlands Limburg, Weitesjap'': De Nederlands-Limbörgsen historicus [[Mathieu Segers]] störf op 47-jaorege leeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6294471/hoogleraar-en-europadeskundige-mathieu-segers-47-overleden.html Nu.nl - Hoogleraar en Europadeskundige Mathieu Segers (47) overleden]</ref> * ''Economie, Midde-Oeste'': Alle groete containerverveurders sjtoppe veurluipig mit vare euver de [[Roej Zie]] nao aanvalle van Houthi-rebelle op vrachsjepe inne watere róndj [[Jemen]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2501801-alle-grote-rederijen-mijden-rode-zee-na-aanvallen-het-loopt-uit-de-hand NOS - Alle grote rederijen mijden Rode Zee na aanvallen: 'Het loopt uit de hand']</ref> * ''Midde-Oeste'': Nawaf al-Ahmad al-Jaber al-Sabah, de emir van [[Koeweit]], sjtörf op 86-jäörige laeftied. ;14 december * ''Politiek, Oes-Europa'': de [[EU]] sjtart de toetraejingsóngerhandelinge mit [[Oekraïne]] en [[Moldavië]]. [[Georgië]] krieg de sjtatus kandidaat-lidsjtaat. ;13 december * ''Nederlands Limburg'': De gemeinte [[Valkeberg]] deit de veiligheid róndum de keersjmerte in de Gemeinte- en de Fluweelegrot aansjerpe. Ouch op de keersjmert op de [[Vriethof (Mestreech)|Vriethof]] in [[Mesjtreech]] were maotregele genómme. Rae daoveur ies 't verhoagd dreiginigsniveau door de oorlog in Gaza en koranverbrandinge in Zjwede.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2347925/extra-veiligheidsmaatregelen-bij-kerstmarkten-valkenburg 1limburg - Extra veiligheidsmaatregelen bij kerstmarkten Valkenburg]</ref> * ''Politiek, Oes-Europa'': de liberale politicus [[Donald Tusk]] waert gekoze es nuje premier van [[Pole]]. ;1 december * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger vèlt 't zuje vanne Gazasjtroek binne. D'r waere gevechte gemeld inne sjtad Khan Yunis. ===november=== * ''Zuud-Azië'': hónderddoezende Afghane vlöchte oet [[Pakistan]] of waere 't landj oetgezat. * ''Belsj, Belsj-Limburg'': jaorlikse militair oefening ''Celtic Tiger'' inne Belsje Kempe, mit 900 militaire en 150 veurtuger.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/11/13/celtic-uprise/ VRT - Meer dan 700 militairen oefenen op straat in Limburg en Antwerpen: "Er wordt geschoten, maar met oefenmunitie"]</ref> * ''Midde-Oeste'': aanvalle op Amerikaanse bases in [[Syrië]] en [[Irak]] en Amerikaanse vergeldingsacties * ''Midde-Oeste'', 7 oktober-huuj: [[Israëlisch-Palestiens conflik (2023)|kreeg in Israel en de Gazasjtroek]]. ;30 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Iers-Britse folkzenger [[Shane MacGowan]] ([[The Pogues]]) sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2499805-shane-macgowan-65-van-the-pogues-overleden NOS.nl - Shane MacGowan (65) van The Pogues overleden]</ref> ;29 november * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Duutsj-Amerikaanse politicus en diplomaat [[Henry Kissinger]] ([[Nobelpries]] veur de Vrei 1973) sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6291935/amerikaanse-diplomaat-en-nobelprijswinnaar-henry-kissinger-100-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse diplomaat en Nobelprijswinnaar Henry Kissinger (100) overleden]</ref> ;26 november * ''Sjport'': 't [[Formule 1]]-kampioensjap ènjig mit de Grand Prix van [[Abu Dhabi (stad)|Abu Dhabi]]. [[Max Verstappen]] wintj e record van 19 op 22 races; daobie haet 'r mie es doezend rundjes geleid (ouch e record), es ènsigste alle races oetgevare en haet 'r mie es twie kier zoeväöl punte es nómmer twie [[Sergio Pérez]] (575 óm 285).<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]]</ref> ;22 november * ''Politiek, Nederlandj'': Bie de [[Twiede Kamer]]verkezinge kump de [[PVV]] van [[Geert Wilders]] oet op 37 zedele, woemit ze wiedoet de groetste partie is gewaore. Achter de PVV sjtaon 't links blok [[GroenLinks]]-[[PvdA]] van [[Frans Timmermans (politicus)|Frans Timmermans]] mit 25 zedele, de [[VVD]] van [[Dilan Yeşilgöz-Zegerius|Dilan Yeşilgöz]] mit 24 zedele en de nuuj partie [[Nieuw Sociaal Contract|NSC]] van [[Pieter Omtzigt]] mit 20 zedele.<ref>[https://nos.nl/collectie/13958/artikel/2498877-exitpoll-ipsos-pvv-met-afstand-grootste-partij-gevolgd-door-gl-pvda-vvd-en-nsc NOS - Exitpoll Ipsos: PVV met afstand grootste partij, gevolgd door GL-PvdA, VVD en NSC]</ref> ;20 november * ''Politiek, Zuud-Amerika'': Javier Milei, van de rechs-populistische partie Avanza Libertad, wint de [[Argentinië|Argentiense]] prizzedentsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2498505-uiterst-rechtse-milei-wint-presidentsverkiezingen-in-argentinie]</ref> ;19 november * ''Economie'': De Nederlandse zakeman [[Wim van de Leegte]], vreugere topman van [[VDL]], sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6290394/wim-van-der-leegte-oud-topman-vdl-op-76-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Wim van der Leegte, oud-topman VDL, op 76-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Kaapverdië|Kaapverdiaans]]-[[Portugal|Portugese]] zengeres [[Sara Tavares]] sjtörf op 45-jäörige laeftied aan 'nen harretumor.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231120_96633993 De Standaard - Sara Tavares maakte Portugees-Kaapverdische pop voor de hele wereld]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Franse pianiste [[Colette Maze]] sjtörf op 109-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/7ea9f5ed-a3e1-41e7-8f77-06af5ab8b52b/franse-pianist-colette-maze-108-brengt-album-uit NPO Klassiek - Pianist Colette Maze (109) overleden: eeuw achter de piano]</ref> ;18 november * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Ruud Geels]] (20 kier international) sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2498324-oud-topspits-ruud-geels-op-75-jarige-leeftijd-overleden NOS.nl - Oud-topspits Ruud Geels op 75-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis [[David Del Tredici]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/11/18/arts/music/david-del-tredici-dead.html New York Times - David Del Tredici, Who Set ‘Alice’ to Music, Dies at 86]</ref> * ''Sjport'': In 'n kwalificatiematch veur 't [[Europees Kampioensjap hierevoetbal 2024]] wintj [[Frans hierevoetbalèlftal|Frankriek]] mit 14-0 van [[Gibraltarees hierevoetbalèlftal|Gibraltar]]. Dit is e record veur Europese voetbalmatche. ;16 november * ''Kóns en cultuur, Belsj-Limburg'': de film ''Zondebokken'' van documentaire- en filmmaeker Rocky Grispen oet [[Mezeik]] geit in première. De film geit euver de [[bokkeriejersj]] en de akteurs kómme allemaol oet Belsj- en Nederlands-Limburg.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/11/16/de-bokkenrijders-komen-opnieuw-tot-leven-in-film-zondebokken/ VRT - De Bokkenrijders komen opnieuw tot leven in film "Zondebokken" van Maaseikse regisseur Rocky Grispen]</ref> ;14 november * ''Nederlandj'': De Nederlandse journalis en prizzentator [[Karel van de Graaf]] sjtörf op 72-jäörige laeftied aan de gevolge van de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://www.nu.nl/media/6289806/journalist-en-wie-is-de-mol-presentator-karel-van-de-graaf-72-overleden.html Nu.nl - Journalist en Wie is de Mol?-presentator Karel van de Graaf (72) overleden]</ref> ;13 november * ''Weitesjap, natuur & milieu'': oet berekeninge van 'n internationaal óngerzeuksgroep bliek det mit bósjhersjtel en aanplant van nuje [[bósj]] 829 miljard ton [[CO2]] oete [[atmosfeer]] kèn waere gehaold.<ref>[https://nos.nl/collectie/13871/artikel/2497723-herstel-bossen-kan-flink-bijdragen-aan-klimaatverbetering-maar-geduld-vereist NOS - Herstel bossen kan flink bijdragen aan klimaatverbetering, maar geduld vereist]</ref> ;10 november * ''Belsj-Limburg'': In [[Diepenbik]] waere twie extreemrechse activiste gearresteerd die benj höbbe mit [[The Base]], 'n terroristische, op geweld gerichte sjplintergróp.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231111_96260214?&articlehash=ryflAtQG4IxhxVMKnxiX%2FVGrY%2FTBt5Bw7N3ptmy4y3YuLm1nuTZ94W8V2csVn0u8G%2FeFLHMx9gavE3u6ZPrX5mbkcEZP2IYBYw5AMnD1J7pGQOkVqyRafq%2BdfymBfASq%2FaSbrpWdFL2IOEGys1A%2F2wIbHYCY2JUMKPD6VoiNoQgnOvyVICk%2BxG89tcgQMR9NHF78T6N8vgXd3zVxxxCEtS%2FJF%2FexIRrA%2BNUnDdK3X0Dc%2BSno9jzLAkbRPoabu00g5sQdqCllLvZKk3Cu1Bvl%2B%2BBFWQJhATKW0ZTuUCk9AIav1%2FOaq%2BxaVHgMpqkIOVOS6vSBee9s%2BKHYOm%2BnVMu9jg%3D%3D De Standaard - Na de arrestaties in Diepenbeek: The Base predikt geweld met als doel een witte etnostaat]</ref> ;9 november * ''Midde-Oeste'': bie 'ne nuje Amerikaanse lóchaanval op pro-[[Iran|Iraanse]] militante inne [[Syrië|Syrische]] regio Deiz-ez-Zor valle 9 doeje en 7 gewónje.<ref>[https://www.syriahr.com/en/315250/ SOHR - Amid confirmed reports of fatalities | US airstrikes on military positions in Deir Ezzor leave seven Iranian-backed militiamen injured]</ref> ;2 november * ''Kóns en cultuur'': "Now and then", 'n ónaafgemaak leedje van [[The Beatles]], kump 53 jaor nao 't oetereingaon esnog aafgemaak oet. * ''Zuud-Azië'': rebelle in 't noorde van [[Myanmar]] verovere de sjtrategische grensplaats Chinshwehaw, 'ne wichtige sjakel veur de handel mit [[Sjina]].<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2023/11/2/myanmar-rebels-seize-vital-border-town-as-china-calls-for-ceasefire Al Jazeera - Myanmar rebels seize vital border town as China calls for ceasefire]</ref> ;1 november * ''Wes-Afrika'': Bie 'nen aanval inne [[Nigeria]]anse regio Yobe waere zeker 40 luuj gedoed. * ''Natuur & milieu, Oes-Azië'': Inne [[Groete Oceaan]] bie 't [[Japan]]se eilandj Iwo Jima is e nuuj eilendje óntsjtange nao de oetbarsting van 'n óngerziese völkaan.<ref>[https://apnews.com/article/japan-iwo-jima-volcano-eruption-new-island-94916ed3b033b6626610da16f9942452 AP - A volcanic eruption has created a new island off Japan, but it may not last]</ref> ===oktober=== * ''Midde-Oeste'': aanvalle op Amerikaanse bases in [[Syrië]] en [[Irak]] en Amerikaanse vergeldingsacties * ''Midde-Oeste'', 7 oktober-huuj: [[Israëlisch-Palestiens conflik (2023)|kreeg in Israel en de Gazasjtroek]]. * ''Zuudoes-Europa'': sjpanninge tösje [[Kosovo]] en [[Servië]]. * ''Midde-Oeste'': Etnische [[Armene]] vlöchte oet de belegerde enclave [[Hoeg-Karabach]] nao [[Armenië]]. ;31 oktober * ''Wetensjap'': D'n Amerikaansen astronaut [[Thomas Mattingly]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nasa.gov/news-release/nasa-administrator-remembers-apollo-astronaut-thomas-k-mattingly-ii/ NASA.gov - NASA Administrator Remembers Apollo Astronaut Thomas K. Mattingly II]</ref> ;28 oktober * ''Centraal-Azië'': Bie e óngelök in 'n koel in [[Karaganda]], [[Kazachstan]] valle 46 doeje. * ''Kóns en cultuur'': De Canadees-Amerikaansen acteur [[Matthew Perry]] sjtörf op 54-jäörige laeftied nao 'nen dènkelike zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/film/6287354/friends-acteur-matthew-perry-op-54-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Friends-acteur Matthew Perry op 54-jarige leeftijd overleden]</ref> ;27 oktober * ''Midde-Oeste'': 't Israelisch leger vèlt de [[Gazasjtroek]] binne. * ''Midde-Oeste'': De [[VS]] valle munitiedepots aan van pro-Iraanse militante in [[Syrië]] en [[Irak]]. 't Geit óm 'ne vergeldingsaanval nao versjeie drone- en raketaanvalle op Amerikaanse bases inne regio.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-67236438 BBC - US strikes Syria bases used by Iran-linked groups]</ref> ;26 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen dichter [[Hans Tentije]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231030_97385327 De Standaard - Dichter Hans Tentije overleden: de Edward Hopper van de Nederlandstalige poëzie]</ref> ;25 oktober * ''Noord-Amerika'': bie 'n sjeetpartie in Lewiston, [[Maine]], valle 18 doeje en 13 gewónje. De sjötter waert twie daag later doed gevónje. ;24 oktober * ''Natuur en milieu, Duutsjlandj'': get ten weste van [[Linnich]] (óng. 20 km ten oeste van [[Broensem]]) vèntj 'nen [[aerdsjóddel]] plaatsj mit 'n krach van 2,4 oppe [[sjaol van Richter]]. ;21 oktober * ''Sjport'': De Britse voetballer Sir [[Bobby Charlton]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2494850-engelse-voetballegende-sir-bobby-charlton-86-overleden NOS.nl - Engelse voetballegende Sir Bobby Charlton (86) overleden]</ref> ;18 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[Wessel te Gussinklo]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231020_94942129 De Standaard - Schrijver Wessel te Gussinklo overleden: ‘Alles staat in mijn boeken, ik ben er zelf niet meer’]</ref> ;17 oktober * ''Midde-Oeste'': bie 'n explosie in e krankehoes inne [[Gazasjtrook]] valle zeker teentalle doeje en gewónje. Volgens 't Palestiens ministerie van Volksgezóndheid geit 't óm 'ne Israelische aanval. Volges [[Israel]] is 't 'ne mislökde aanval van terreurorganisatie Islamitische Jihad, die ouch betrokke is bie de kreeg in Israel enne [[Palestijnse Staot|Palestiense gebede]]. * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse jazzpianis en -componis [[Carla Bley]] sjtörf op 87-jäörige laeftied aan [[harrekanker]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231018_93860891 De Standaard - Carla Bley: van sigarettenmeisje tot wereldvermaarde componiste]</ref> ;16 oktober * ''Naord-Europa'': De Finse politicus en diplomaat [[Martti Ahtisaari]] (Nobelpries veur de Vrei 2008) sjtörf op 86-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2494270-finse-oud-president-en-vredesmakelaar-martti-ahtisaari-86-overleden NOS.nl - Finse oud-president en 'vredesmakelaar' Martti Ahtisaari (86) overleden]</ref> * ''Belsj'': bie 'ne aansjlaag in 't centrum vanne [[Belsj]]e hoofsjtad [[Brössel]] zint twie [[Zjwede (volk)|Zjwede]] doedgesjote, eine is gewóndj geraak. De sjötter zaet geïnsjpireerd te zie door terreurorganisatie [[IS]]. Hae is nao 'n klopjach neergesjote en euverleje. ;15 oktober * ''Oes-Europa, politiek'': De conservatief en [[euroscepticisme|eurosceptische]] partie PiS van zittende premier [[Mateusz Morawiecki]] blief de groetste in de [[Pole|Poolse]] verkezinge, meh verluus geveulig. De liberaal en pro-Europese burgercoalitie van [[Donald Tusk]] kump op de twiede plaats. ;14 oktober * ''Oceanië, politiek'': De liberaal-conservatief National Party wint de [[Nuuj-Zieland]]se verkezinge. * ''Kóns en cultuur'': D'n Iraanse rezjisseur [[Dariush Merjui]] weurt, mit zien vrouw, op 83-jäörige laeftied vermaord.<ref>[https://www.nu.nl/film/6285408/bekende-iraanse-regisseur-dariush-mehrjui-doodgestoken-in-zijn-eigen-huis.html Nu.nl - Bekende Iraanse regisseur Dariush Mehrjui doodgestoken in zijn eigen huis]</ref> ;13 oktober * ''Weitesjap'': De [[NASA]] lanceert 't ruumdetuug [[Psyche (ruimtesonde)|Psyche]], wat [[Psyche (planetoïde)|de gelieknamige planetoïde]] geit óngerzeuke en dao in 2029 mót aankómme.<ref>[https://www.nasa.gov/missions/psyche-mission/6-things-to-know-about-nasas-asteroid-exploring-psyche-mission/ NASA.gov - 6 Things to Know About NASA’s Asteroid-Exploring Psyche Mission]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse póppesjpeler [[Jozef van den Berg]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gelderlander.nl/west-betuwe/we-kijken-verkeerd-zei-jozef-van-den-berg-1949-2023-we-kregen-het-paradijs-maar-zijn-het-verloren~a782b265b/ De Gelderlander - We kijken verkeerd, zei Jozef van den Berg (1949-2023): ‘We kregen het paradijs, maar zijn het verloren’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse dichteres [[Louise Glück]] ([[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] 2020) sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231013_97299223 De Standaard - Louise Glück, dichter van het verlangen]</ref> * ''Frankriek'': Inne Noord-[[Frankriek|Franse]] sjtad [[Arras]] waert 'ne lieraar doedgesjtoke door 'ne geradicaliseerde man van Tsjetsjeense aafkóms. 't Dreigingsniveau is verhoeg nao 't allerhoegste niveau en 7000 militaire waere ingezet veur [[terrorisme]] te besjtrieje.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/10/13/frankrijk-verhoogt-veiligheidsniveau/ VRT - Frankrijk kondigt hoogste dreigingsniveau af nadat leraar in Arras werd doodgestoken: "Link met situatie in Midden-Oosten"]</ref> ;10 oktober * ''Belsj Limburg, Economie'': De directie maak bekèndj det 't [[Sappi]]-pepierfebrik in [[Laoneke]] begin 2024 toe geit.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20231010_93774302 De Standaard - 600 banen op de tocht door sluiting papierfabriek Sappi in Lanaken]</ref> ;9 oktober * ''Economie'': De [[Nobelpries]] in de Economie weurt toegekèndj aan [[Claudia Goldin]] "ómdet ze ós bezei van vrouwluuj op d'n arbeidsmerret veuroet haet geholpe."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Economie (paersberich)]</ref> ;8 oktober * ''Midde-Oeste'': [[Hezbollah]] mingk zich in 't conflik mit [[Israël]] door ouch rakètte aaf te vure. * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Tjerk Westerterp]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6284510/voormalig-cda-minister-tjerk-westerterp-op-92-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig CDA-minister Tjerk Westerterp op 92-jarige leeftijd overleden]</ref> ;7 oktober * ''Natuur & milieu, Centraal-Azië'': [[Afghanistan]] waert getroffe door 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 6,3 op de [[sjaol van Richter]]. Zeker 1000 luuj kómme daobie óm 't laeve en zó'n 9000 rake gewóndj. * ''Midde-Oeste'': Vanoet de [[Gazasjtroek]] weure hóngerde rakètte op [[Israël]] aafgesjote. Ouch sjtaeke infiltrante de grens euver tösje de Gazasjtroek en Israel. Veural in 't zude van Israel guf 't vuurgevechte. [[Hamas]] eis d'n aanval op.<ref>[https://www.nu.nl/midden-oostenconflict/6284286/massale-verrassingsaanval-door-hamas-op-israel-meerdere-doden-en-gewonden.html Nu.nl - Massale verrassingsaanval door Hamas op Israël, meerdere doden en gewonden]</ref> * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] weurt twiede in de [[sprintrace]] in [[Qatar]] en sjtèlt zoedaonde zienen driede waereldtitel [[Formule 1]] veilig.<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]].</ref> ;6 oktober * ''Midde-Oeste'': De [[Nobelpries]] veur de Vrei weurt oetgereik aan [[Narges Mohammadi]] "óm häör gevech taege de óngerdrökking van vrouwluuj in [[Iran]] en häör gevech veur minsjerechte en vrieheid veur edereine."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2023/press-release/ NobelPrize.com - Nobelpries veur de Vrae (paersberich)]</ref> ;5 oktober * ''Kóns en cultuur'': De [[Nobelpries]] [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|in de Literatuur]] weurt oetgereik aan [[Jon Fosse]] "óm zien innovatief buun- en prozawerk wo-in hae 'n sjtum gief aan 't ónzegkbaart."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2023/bio-bibliography/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Literatuur (paersberich)]</ref> ;4 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Sjemie weurt oetgereik aan [[Moungi G. Bawendi]], [[Louis E. Brus]] en [[Aleksej E. Jemkimov]] "veur de óntdèkking en synthese van [[kwantumsjtip]]pe."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Sjemie 2023 (paersberich)]</ref> ;3 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Fysica weurt oetgereik aan [[Pierre Agostini]], [[Ferencz Krausz]] en [[Anne L'Huillier]] "veur ['t óntwikkele van] experimenteel menere die [[attosecondefysica|attosecondepulse]] ginnerere veur de studie van [[elektronedyniamiek]] in materie."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Natuurkónde 2023 (paersberich)]</ref> ;2 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Genaeskónde weurt oetgereik aan [[Katalin Karikó]] en [[Drew Weissman]] "veur häör óntdèkkinge ómtrèntj [[nucleoside]]-gebaseerde modificaties die de óntwikkeling van effective mRNA-vaccins taege [[COVID-19]] meugelik höbbe gemaak."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2023/press-release/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Genaeskónde 2023 (paersberich)]</ref> ;1 oktober * ''Economie, Nederlandj'': de [[aerdgaas|gaaskraan]] in [[Groninge (provincie)|Groninge]] geit toe. * ''Politiek, Oes-Europa'': De populistische partie Smer-SD van Robert Fico wènt de [[Slowakije|Sjlowaakse]] verkezinge. De liberaal partie PS kump op de twiede plaats. * ''Midde-Oeste'': bie 'ne zelfmoordaansjlaag kórtbie 't [[Turkieje|Törks]] parlement in [[Ankara]] rake twie agente gewóndj. 'ne Twiede persoen waert door de pelissie doedgesjote. De Koerdische aafsjeidingsbeweging [[PKK]] eis d'n aansjlaag op. * ''Frankriek'': In 't [[Normandië|Normandische]] dörp La Meauffe explodeert munitie oet de [[Twiede Weltkreeg]]. Eine man kump óm 't laeve, twie anger rake gewóndj. ===september=== * ''Zuudoes-Europa'': sjpanninge tösje [[Kosovo]] en [[Servië]]. * ''Natuur & milieu, Noord-Afrika'': in 't oeste van [[Libië]] valle bie zjwaor euversjtruiminge es gevolg van sjtorm Daniël zeker 11.000 doeje, woevan de meiste inne sjtad Derna. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. * ''Midde-Oeste'': Etnische [[Armene]] vlöchte oet de belegerde enclave [[Hoeg-Karabach]] nao [[Armenië]]. * ''Midde-Oeste'', 19-20 september: 't [[Azerbeidzjan|Azerbeidzjaans]] leger vèlt de enclave Hoeg-Karabach, die bewoend waert door Armene, aan. D'r valle teentalle doeje en gewónje en einen daag later capitulere Armeense militante. Inne internationaal gemeinsjap waert d'n aanval veroerdeild. ;29 september * ''Zuud- en Centraal-Azië'': Bie 'ne bómaansjlaag inne [[Pakistan|Pakistaanse]] sjtad Mastung valle 55 doeje en zeker 50 gewónje. ;28 september * ''Nederlandj'': In [[Rotterdam]], in e hoes in [[Delfshaven]] en in 't [[Erasmus MC]], weurt gesjote en brandj gestich. Hiebie valle drie doeje. 'ne Verdachte weurt flót opgepak.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6283006/politie-houdt-verdachte-aan-na-schietpartijen-in-erasmus-mc-en-rotterdamse-woning.html Nu.nl - Politie houdt verdachte aan na schietpartijen in Erasmus MC en Rotterdamse woning]</ref> ;27 september * ''Kóns en cultuur'': D'n Iers-Britsen acteur [[Michael Gambon]] sjtörf op 82-jäörige laeftied. ;26 september * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne brandj op e broelof inne Noord-[[Irak|Iraakse]] sjtad [[Qaraqosh]] valle 114 doeje en rake zeker 150 luuj gewóndj. ;25 september * ''Midde-Oeste'': Bie 'n explosie in e brandjsjtofdepot in [[Stepanakert]] (Chankendi), de groetse plaats in [[Hoeg-Karabach]], zien 68 luuj óm 't laeve gekómme en 300 luuj gewóndj geraak. Wiejer geuf 't 105 vermisde. De meiste sjlachoffers waore oppe vlöch nao [[Armenië]] es gevolg van 't Azerbeidzjaans offensief van afgeloupe waek. ;24 september * ''Weitensjap'': 't Ruumdetuug [[OSIRIS-REx]] kump trök op Eerd mit e mónster van asteroïde [[Bennu]].<ref>[https://blogs.nasa.gov/osiris-rex/2023/09/24/capsule-containing-asteroid-bennu-sample-has-landed/ NASA - Capsule Containing Asteroid Bennu Sample Has Landed]</ref> * ''Wes-Afrika'': [[Frankriek]] trèk zienen ambassadeur en zien militaire truuk oet [[Niger]].<ref>[https://www.leparisien.fr/international/coup-detat-au-niger-emmanuel-macron-annonce-le-retrait-des-forces-francaises-et-le-retour-de-lambassadeur-24-09-2023-PQIX2ANPUVHAZBOBK3GTANVTQ4.php Le Parisien - Niger : pourquoi Emmanuel Macron a annoncé le retrait de l’armée française]</ref> * ''Zuudoes-Europa'': In 't noorde van [[Kosovo]] vèlt 'n groep van 30 gewapende manne e dörpke binne. Dao sjete ze 'ne pelissie-agent doed en verwónje ze 3 anger agente, woenao ze zich versjanse in e [[kloester]]. Bie vuurgevechte woorte 3 aanvallers doedgemaak, 2 raakde gewóndj en veer woorte gearresteerd.<ref>[https://www.reuters.com/world/europe/one-police-officer-killed-another-injured-kosovo-gunfire-pm-kurti-2023-09-24/ Reuters - Serb gunmen battle police in Kosovo monastery siege; four dead]</ref> * ''Sjport'': De Ethiopische [[Tigist Assefa]] zèt e nuuj record op de [[marathon (loupe)|marathon]] veur vrouwluuj naer. Häören tied van 2:11:53 is 'n verbaetering van mie es twie menute. ;23 september * ''Nederlands Limburg, economie'': In 'ne exploratieput bie 't gehuch [[Californië (Haors aan de Maas)|Californië]] in de gemeinte [[Haors aan de Maas]] waert [[lithium]] aangetroffe, e [[metaal]] wat ónger anger gebroek waert in [[Hendie|mobiel tillefoons]].<ref>[https://m.limburger.nl/cnt/dmf20230922_93338810 De Limburger - Lithium gevonden in Limburg: zitten we op een pot met wit goud? ‘Ik zie de potentie, maar ook veel haken en ogen’]</ref> ;22 september * ''Natuur & milieu'': In [[Afrika]] is 't aantal [[naashaore]]s saer veurig jaor toegenome. Zoewaal 't aantal zjwarte es witte naashaores nump toe.<ref>[https://www.nu.nl/goed-nieuws/6281989/voor-het-eerst-sinds-2012-meer-witte-neushoorns-in-afrika-ook-meer-zwarte.html Nu.nl - Voor het eerst sinds 2012 meer witte neushoorns in Afrika, ook meer zwarte]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Oekraïne]] vèlt 'n Róssische marinebasis aan oppe [[Krim (sjiereiland)|Krim]]. Volges de Oekraïense inlichtingedeenst valle daobie teentalle doeje en gewónje, woe-ónger inkel hoeggeplaatsde marinecommandante.<ref>[https://m.limburger.nl/cnt/dmf20230923_92683711 De Limburger - LIVE | Kiev: ’Hoge marinecommandanten getroffen bij aanval op Zwarte Zeevloot, tientallen doden’]</ref> * ''Zuud-Europa'': D'n Italiaansen aad-prizzedent [[Giorgio Napolitano]] sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2491460-italiaanse-oud-president-napolitano-98-overleden NOS.nl - Italiaanse oud-president Napolitano (98) overleden]</ref> ;20 september * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse fotograaf [[Erwin Olaf]] sjtörf op 64-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6281764/fotograaf-erwin-olaf-overleden-op-64-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Fotograaf Erwin Olaf overleden op 64-jarige leeftijd]</ref> * ''Nederlands Limburg'': De gemeinte [[Bezel]] geit alle komborde vervange door niej borde mit de dialekname van de dörper binne de gemeinte (Bezel, [[De Ruiver]] en [[Óffebek]]).<ref>[https://m.limburger.nl/cnt/dmf20230920_93730595 De Limburger - Beesel vervangt alle komborden in gemeente: plaatsnamen in het dialect en leesbaar door rijhulpsystemen auto’s]</ref> ;10 september * ''Oes-Europa'': 't Oekraïense leger herovert veer boorplatforms oppe [[Zjwarte Zie]] kórtbie de [[Krim (sjiereiland)|Krim]]. ;9 september * ''Afrika'': De Zuud-Afrikaanse politicus [[Mangasuthu Buthulezi]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2489824-omstreden-zuid-afrikaanse-oud-politicus-buthelezi-95-overleden NOS.nl - Omstreden Zuid-Afrikaanse oud-politicus Buthelezi (95) overleden]</ref> ;8 september * ''Natuur & milieu, Noord-Afrika'': [[Marokko]] waert getroffe door 'ne zjwaoren [[aerdsjóddel]] woebie zeker 2900 luuj ómkómme. ;3 september * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] pak de Groete Pries van [[Monza]]. Haer weurt daomit d'n allerierste [[Formule 1]]-coureur dae tien races op rie wintj.<ref>[https://www.nu.nl/formule-1/6279318/reacties-na-historische-zege-verstappen-in-monza.html Nu.nl - Liveblog Reacties na historische zege Verstappen in Monza]</ref> ===augustus=== * ''Oceanië, natuur & milieu'': bie bósbrenj op 't [[Hawai]]aanse eilandj Maui valle mie es 100 doeje. Zó'n 1100 luuj waere vermis. * ''Noord-Europa, natuur & milieu'': sjtorm Hans veroerzaak sja en euverlas in 't zude van [[Scandinavië]]. Eine kump óm 't laeve. * ''Centraal-Europa, natuur & milieu'': zjwaore raegeval, euversjtruiminge en aerdversjuvinge in [[Sjlovenië]]. Zès luuj kómme óm 't laeve, woe-ónger twie Nederlandse toeriste. * ''Oes-Europa'': Róssische sjepe inne [[Zjwarte Zie]] waere aangevalle mit maritiem drones en Oekraïense ziehaves waere besjtook mit rakette. * ''Sjport'', 20 juli-20 augustus: 9e editie WK vrówwe[[vootbal]] in [[Australië]] en [[Nuuj-Zielandj]]. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. ;24 augustus * ''Oes-Europa'': kórtbie de Róssische huidsjtad [[Moskou]] crasht e vleegmesjien van [[Wagner]]-leider [[Jevgenij Prigozjin]]. Alle teen inzittende zint daobie óm 't laeve gekómme. Meugelik zoot ouch Prigozjin in dat toesjtel en is hae ómgekómme. ;23 augustus * ''Weitesjap, Zuud-Azië'': Vikram, de maonlanjer van de Indiase missie [[Chandrayaan-3]], lantj op de Zuudpool van de [[Maon]]. [[India]] weurt hiemit 't vierde landj wat mit succes op de Maon lantj.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6277673/india-levert-historische-prestatie-door-als-vierde-land-op-de-maan-te-landen.html Nu.nl - India levert historische prestatie door als vierde land op de maan te landen]</ref> ;21 augustus * ''Politiek, Zuud-Amerika'': De sociaaldemocraat Bernardo Arévalo, ouch waal bekindj es de anti-corruptiekandidaat, wintj de twiede roonde van de prizzedentsverkezinge in [[Guatemala]]. ;19 augustus * ''Politiek, Nederlandj'': [[Pieter Omtzigt]] rich 'n nuuj politieke partie op ([[Nieuw Sociaal Contract]]) en deit mit aan de [[Twiede Kamer]]verkezinge van [[2023]]. ;14 augustus * ''Oes-Afrika'': Inne [[Soedan]]ese provincie Wes-Dafoer waere opnuuj massagraver óntdèk mit dao-in zeker óngevier 1000 lichame. Ze zint dinkelik doedgemaak door de RSF.<ref>[https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/more-mass-graves-found-in-west-darfur-rsf-accused-of-demolishing-camps Dabanga Sudan - More mass graves found in West Darfur, RSF accused of demolishing camps]</ref> ;3 augustus * ''Oes-Europa'': oppositieleijer [[Aleksej Navalny]] waert tot 19 jaore cel veroerdeild.<ref>[https://www.themoscowtimes.com/2023/08/04/russia-sentences-navalny-to-19-years-behind-bars-in-extremism-trial-a82056 Moscow Times - Russia Sentences Navalny to 19 Years Behind Bars in 'Extremism' Trial]</ref> * ''Zuud-Amerika'': tiedelik sjtaak-'t-vure tösje [[Colombia]] en de [[marxisme|marxistische]] rebellebeweging [[ELN]].<ref>[https://apnews.com/article/colombia-eln-guerrilla-peace-agreement-cease-fire-0a35f7f2e0e9b0818c8a2cd4b02ee3ff AP - Colombia begins a six-month cease-fire with its last remaining rebel group in hopes of forging peace]</ref> ;2 augustus * ''Noord-Amerika'': 'ne man dae in [[2018]] 11 luuj doedsjoot in 'n [[synagoge]] inne Amerikaanse sjtad [[Pittsburgh]] waert [[doedsjtraof|ter doed veroerdeild]].<ref>[https://www.bbc.com/news/world-us-canada-66388484 BBC - Pittsburgh synagogue gunman gets death penalty]</ref> ;1 augustus * ''Noord-Amerika'': aanklach taege veurmalig prizzedent [[Donald Trump]] i.v.m. beïnvleujing vanne prizzedentsverkezinge in [[2020]] en de [[Capitool]]besjtorming in jannewarie [[2021]].<ref>[https://apnews.com/article/trump-indicted-jan-6-investigation-special-counsel-debb59bb7a4d9f93f7e2dace01feccdc AP - Trump indicted for efforts to overturn 2020 election and block transfer of power]</ref> ===juli=== * ''Wes-Afrika'', 26-28 juli: [[coup]] in [[Niger]]. * ''Sjport'', 20 juli-huuj: 9e editie WK vrówwe[[vootbal]] in [[Australië]] en [[Nuuj-Zielandj]]. * ''Oes-Azië, natuur & milieu'': [[tyfoon]] Doksuri kump aan landj inne [[Filipiene]], [[Taiwan]] en 't oeste van [[China]]. 78 luuj luuj kómme óm 't laeve, mie es 200 luuj rake gewóndj. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. ;30 juli * ''Zuud- en Centraal-Azië'': bómaansjlaag tiedes 'n politieke beijeinkóms van 'n islamistische partie inne [[Pakistan|Pakistaanse]] sjtad Khar. Hiebie valle 63 doeje en rake mie es 200 luuj gewóndj. [[IS]] haet d'n aansjlaag opgeëis. ;26 juli * ''Kóns en cultuur'': zengeres [[Sinéad O'Connor]] sjtörf op 56-jäörige laeftied. ;24 juli * ''Nederlandj, politiek'': [[Sylvana Simons]] sjtop es Kamerlid veur [[Bij1]]. * ''Nederlandj, politiek'': [[Farid Azarkan]] sjtop es fractieveurzitter van [[DENK]]. ;23 juli * ''Belsj'': De [[Belsj]]e nuujslaezeres en zjoernaliste [[Martine Tanghe]] sjtörf op 67-jäörige laeftied ane gevolge van [[kanker]]. * ''Sjport'': [[Jordi Meeus]] oet [[Lommel]] wint de sjlotetappe vanne [[Runj van Frankriek]] op de [[Champs-Elysées]]. ;13 juli * ''Politiek, Nederlandj'': [[Sigrid Kaag]] sjtop es liestrekker van [[D66]]. * ''Oes-Afrika'': Inne [[Soedan]]ese provincie Wes-Dafoer waert e massagraaf óntdèk mit dao-in zeker 87 lichame. Volges de [[VN]] behure de meiste sjlachoffers tot de Masalit-sjtam, 'n etnische minderheid inne regio. Ze zint dinkelik doedgemaak door de RSF.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/07/13/ontdekking-massagraf-soedan/ VRT - Massagraf ontdekt in Soedan, buurlanden komen samen om conflict te bespreken]</ref> ;11 juli * ''Kóns en cultuur'': De Tsjechisch-Franse sjriever [[Milan Kundera]] sjtörf op 94-jäörige laeftied. ;10 juli * ''Politiek, Nederlandj'': [[Mark Rutte]] sjtop es liestrekker vanne [[VVD]]. ; 9 juli ''Politiek, Nederlandj'': [[Wopke Hoekstra]] sjtop es liestrekker van 't [[CDA]]. ;7 juli * ''Politiek, Nederlandj'': [[Kabinet-Rutte IV]] vèlt. ;2 juli * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Theo Pahlplatz]] sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6270574/fc-twente-icoon-en-dertienvoudig-international-theo-pahlplatz-76-overleden.html Nu.nl - FC Twente-icoon en dertienvoudig international Theo Pahlplatz (76) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse motorcoureur [[Joey den Besten]] kump op 30-jäörige laeftied óm in e motoróngelök.<ref>[https://nos.nl/artikel/2481215-motorcoureur-den-besten-30-overleden-na-crash-in-finland NOS.nl - Motorcoureur Den Besten (30) overleden na crash in Finland]</ref> ===juni=== * ''Oes-Europa'', 23-24 juni: de [[Wagnergroep]] kump in opsjtand en bezet versjeie militair bases en Róssische sjtaej, woe-ónger de grenssjtad [[Rostov]]. * ''Atlantische Oceaan'': Óngerzieboot Titan implodeert inne buurt van 't wrak vanne [[Titanic]]. De opvarende höbbe 't óngelök neet euverleef.<ref>[https://edition.cnn.com/2023/06/22/us/submersible-titanic-oceangate-search-thursday/index.html CNN - Titanic-bound submersible suffered ‘catastrophic implosion,’ killing all 5 on board, US Coast Guard says]</ref> * ''Oes-Europa'', 22-23 mei & 1-15 juni: Gevechte inne Róssische grensregio Belgorod tösje 't leger en pro-Oekraïense paramilitaire. * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. * ''Midde-Amerika, natuur en milieu'', 2-3 juni: zjwaor euversjtruiminge in [[Haïti]]. Teentalle luuj kómme daobie óm 't laeve. * ''Noord-Amerika, natuur en milieu'': bósbrenj in [[Canada]] en roukeuverlas in groete deile van Noord-Amerika ;30 juni * ''Zuud-Amerika'': De Braziliaansen ex-presidentj [[Jair Bolsonaro]] weurt veroerdeild veur machsmisbroek. Hiedoor maag hae ach jaor neet mie aan de verkezinge mitdoon.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6270368/bolsonaro-acht-jaar-onverkiesbaar-na-veroordeling-voor-machtsmisbruik.html Nu.nl - Bolsonaro acht jaar onverkiesbaar na veroordeling voor machtsmisbruik]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse componis van lichte meziek [[Ruud Bos]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/5061a0fc-ac7e-4cb8-95ab-7f6455d7d547/componist-ruud-bos-overleden-bekend-van-efteling-en-tv NPO Klassiek - Componist Ruud Bos overleden, bekend van Efteling én tv]</ref> ;25 juni * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse sjemis [[John Goodenough]] ([[Nobelpries]] in de Sjemie 2019) sjtörf op 100-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2480418-oudste-nobelprijswinnaar-accupionier-john-goodenough-100-overleden NOS.nl - Oudste Nobelprijswinnaar, accupionier John Goodenough (100) overleden]</ref> ;22 juni * ''Nederlands Limburg, Kóns en cultuur'': Kleinkunsteneer [[Maurice Hermans]], veural bekind es de zoon vaan [[Toon Hermans]], störf op 74-jaorege leeftied aon 'n bacterieel infectie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2479902-maurice-hermans-74-zoon-van-toon-overleden NOS.nl - Maurice Hermans (74), zoon van Toon, overleden]</ref> * ''Sjport'': 't [[IOC]] trèk de erkènning van de internationaal [[bókse|bóksbóndj]] [[IBA]] in. 't Is veur iers det 't comité zoe'ne sjtap zèt.<ref>[https://nos.nl/artikel/2479887-ioc-neemt-historisch-besluit-en-zet-internationale-boksbond-iba-buitenspel NOS.nl - IOC neemt historisch besluit en zet internationale boksbond IBA buitenspel]</ref> * ''Sjport'': De Belzje voetballer [[Stéphane Demol]] sjtörf op 57-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20230622_97332067 Het Nieuwsblad - Ex-Rode Duivel Stéphane Demol op 57-jarige leeftijd overleden]</ref>{{doedbekèndj}} ;21 juni * ''Weitesjap, Nederland'': Arsjeologe make de vónds bekèndj van e veerdoezendj jaor aud heiligdóm bie [[Tiel]] mit 'nen opboew dae aan [[Stonehenge]] rappeleert.<ref>[https://nos.nl/artikel/2479742-zonnekalender-langs-de-waal-archeologen-ontdekken-stonehenge-van-nederland-bij-tiel NOS.nl - Zonnekalender langs de Waal: archeologen ontdekken 'Stonehenge van Nederland' bij Tiel]</ref> ;18 juni * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Grand Prix van Canada en kump mit dees 41e euverwinning geliek te sjtaon mit [[Ayrton Senna]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2479446-verstappen-wint-ook-in-canada-en-komt-met-41ste-zege-naast-legende-senna NOS.nl - Verstappen wint ook in Canada en komt met 41ste zege naast legende Senna]</ref> * ''Sjport'': [[Spaons hierevoetbalèlftal|Sjpanje]] wintj de [[UEFA Nations League]] nao wins in [[penantie]]s taege [[Kroatisch hierevoetbalèlftal|Kroatië]]. ;16 juni *''Afrika'': De jihadistische militie ADF pleeg 'nen aansjlaag op 'n sjoel in Mpondwe in 't zuudweste van [[Oeganda]]. 42 luuj, ónger waem 38 kinger, kómme daobie óm 't laeve. * ''Sjport'': De Zjwitserse fietsrenner [[Gino Mäder]] sjtörf op 26-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val in de [[Runj van Zjwitserlandj]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2479149-wielrenner-gino-mader-26-overleden-dag-na-val-in-ronde-van-zwitserland NOS.nl - Wielrenner Gino Mäder (26) overleden dag na val in Ronde van Zwitserland]</ref> ;15 juni * ''Weitesjap'': D'n Amerikaan [[Donald Triplett]], d'n ierste persoen oets dae de diagnose [[otisme|autisme]] kreeg, sjtörf op 89-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val.<ref>[https://apnews.com/article/donald-triplett-first-autism-diagnosis-e5d2867f2a922c1aca6446b8bd89a3b7 AP News - Donald Triplett, the 1st person diagnosed with autism, dies at 89]</ref> ;14 juni * ''Zuud-Europa'': Veur de kös van [[Griekelandj]] geuf 't 'n sjipbreuk. Hiebie zint zeker 78, mer meugelik hónderde migrante gehiemeld.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2023/jun/15/greece-refugee-shipwreck-rescuers-scour-sea-for-survivors The Guardian - Greece shipwreck: up to 100 children were below deck, survivors say]</ref> ;13 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse sjriever [[Cormac McCarthy]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6267885/amerikaanse-schrijver-cormac-mccarthy-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse schrijver Cormac McCarthy op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;12 juni * ''Zuud-Europa'': De Itteljaanse aad-premier [[Silvio Berlusconi]] sjtörf op 86-jäörige laeftied. ;11 juni * ''Sjport'': [[Novak Đoković]] wintj [[Roland Garros]] bie de mansluuj door in drie sets (7-6 (1), 6-3, 7-5) [[Casper Ruud]] te versjlaon. Đoković is noe mit 23 grand slam-winste recordhawwer in 't mannetennis en haet es ènsegste eder van de veer groete toernoje minstens drie kier gewonne.<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]] ([[NPO Radio 1]]</ref> ;10 juni * ''Sjport'': De Poolse [[Iga Swiatek]] wintj veur de driede kier [[Roland Garros]] bie de vrouwluuj door in drie sets (6-2, 5-7, 6-4) van de Tsjechische [[Karolína Muchová]] te winne.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6267475/swiatek-klopt-muchova-in-spannend-duel-en-wint-voor-derde-keer-roland-garros.html Nu.nl - Swiatek klopt Muchová in spannend duel en wint voor derde keer Roland Garros]</ref> * ''Sjport'': [[Manchester City FC]] wintj de [[UEFA Champions League (manslui)|UEFA Champions League]] door mit 1-0 te winne van [[Inter Milan]].<ref>Live-oetzenjing [[RTL 7]]</ref> ;9 juni * ''Nederlands Limburg, politiek'': Limbörg krieg e nuuj provinciaal besjtuur mit [[BBB]], [[VVD]], [[CDA]], [[PvdA]] en [[SP]]. Daomit is Limbörg de ierste Nederlandse provincie mit e coalitieakkoord.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20230607_95785089 De Limburger - Limburg krijgt nieuw provinciebestuur met BBB, VVD, CDA, PvdA en SP]</ref> ;7 juni * ''Sjport'': D'n Italiaanse fietsrenner [[Renato Longo]], viefvoudig waereldkampión [[cyclocross]], sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6267185/vijfvoudig-wereldkampioen-veldrijden-renato-longo-85-overleden.html Nu.nl - Vijfvoudig wereldkampioen veldrijden Renato Longo (85) overleden]</ref> ;6 juni * ''Oes-Europa'': De sjtuwdam bie Nova Kachovka (kórtbie [[Cherson]]) is ingesjtort. De sjaoj is enorm; de toedrach blief d'n iersten tied ónzeker. ;5 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen hoboïs [[Werner Herbers]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nrc.nl/nieuws/2023/06/05/hoboist-en-dirigent-werner-herbers-is-overleden-hij-zocht-altijd-naar-iets-wonderbaarlijks-a4166407?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=twitter&utm_term=20230605 NRC.nl - Hoboïst en dirigent Werner Herbers is overleden. Hij zocht altijd naar iets wonderbaarlijks]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse zengeres [[Astrud Gilberto]], veural bekèndj van 't leedsje ''The girl from Ipanema'', sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2477926-braziliaanse-zangeres-astrud-gilberto-the-girl-from-ipanema-overleden NOS.nl - Braziliaanse zangeres Astrud Gilberto (The Girl From Ipanema) overleden]</ref> ;4 juni * ''Sjport'': [[Royal Antwerp FC]] weurt veur 't iers in 66 jaor kampión voetbal van 't Belsj.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230604_96761306 De Standaard - Alderweireld trapt Antwerp de voetbalhemel in]</ref> ;3 juni * ''Sjport'': [[FC Barcelona]] wintj de [[UEFA Champions League (vrouwluuj)|UEFA Champions League veur vrouwluuj]] door mit 3-2 van [[VfL Wolfsburg]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2477590-barcelona-klopt-nederlands-getint-wolfsburg-na-remontada-in-champions-league-finale NOS.nl - Barcelona klopt Nederlands getint Wolfsburg na 'remontada' in Champions League-finale]</ref> ;2 juni * ''Zuud-Azië'': Bie e treinóngelök in de buurt van [[Balasore]], [[Odisha]], Oes-[[India]], kómme 300 luuj óm en valle nog ens zeker 900 gewónje.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6266360/dodental-treinramp-india-nadert-de-300-zeker-900-gewonden.html Nu.nl - Dodental treinramp India nadert de 300, zeker 900 gewonden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Finse componiste [[Kaija Saariaho]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gramophone.co.uk/features/article/contemporary-composer-kaija-saariaho?utm_medium=Social&utm_campaign=Echobox&utm_source=Twitter#Echobox=1685724053-1 Gramophone - Contemporary composer: Kaija Saariaho]</ref> ===mei=== * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. ;31 mei * ''Sjport'': [[Sevilla FC]] wintj de [[UEFA Europa League]] door [[A.S. Roma]] nao penanties te versjlaon. ;28 mei * ''Weitesjap'': D'n Duutsje biomedicus [[Harald zur Hausen]] ([[Nobelpries]] in de Genaeskónde 2008) sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230529_96445417 De Standaard - Nobelprijswinnaar Harald zur Hausen overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Primož Roglič]] wintj de [[Runj van Italië]]. De koers waor óntseerd door 't massaal oetvalle van väöl favoriete mit COVID-19. ;24 mei * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse popzengeres [[Tina Turner]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6265042/muzieklegende-tina-turner-op-83-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Muzieklegende Tina Turner op 83-jarige leeftijd overleden]</ref> ;22 mei * ''Oes-Europa'': 'n Róssische verzatsgróp zaet 't dörpke [[Kozinka (Belgorod)|Kozinka]] aan de grens mit de Oekraïne te höbbe ingenome.<ref>[https://nos.nl/artikel/2476095-onrust-door-aanvallen-oekraiense-saboteurs-in-russische-regio-belgorod NOS.nl - Onrust door aanvallen 'Oekraïense' saboteurs in Russische regio Belgorod]</ref> ;20 mei * ''Oes-Europa'': Nao maondelang gevechte vilt de sjtad [[Bachmoet]] gans in Róssische henj. ;19 mei * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjriever [[Martin Amis]] sjtörf op 73-jäörige laeftied aan sjlókdermkanker.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/05/20/books/martin-amis-dead.html?smid=tw-nytimes&smtyp=cur The New York Times - Martin Amis, Acclaimed Author of Bleakly Comic Novels, Dies at 73]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse bassis [[Andrew Rourke]] ([[The Smiths]]) sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230519_95291471 De Standaard - Andy Rourke, de Motown-motor van The Smiths]</ref> ;18 mei * ''Sjport'': D'n [[American football]]er [[Jim Brown]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6264418/americanfootballlegende-jim-brown-op-87-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Americanfootballlegende Jim Brown op 87-jarige leeftijd overleden]</ref> ;16 mei * ''Europa algemein'': De [[Raod van Europa]] belègk 'nen twiedaagsen top in [[Reykjavík]]. 't Is pas de veerde kier in zie besjtaon det de regeringsleiers van de ganse Raod biejeinkómme. ;14 mei * ''Zuudoes-Europa'': De presidentsverkezinge in [[Turkieë]] enjige ónbesjlis; 'n twiede runj volg. * ''Sjport'': [[Feyenoord]] weurt kampioen van Nederlandj nao 'n 3-0 wins op [[Go Ahead Eagles]]. ;13 mei * ''Kóns en cultuur'': [[Loreen]] wintj veur [[Zjwaede]] 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje ''Tattoo''.<ref>[https://www.nu.nl/songfestival/6263549/loreen-wint-voor-de-tweede-keer-eurovisie-songfestival-namens-zweden.html Nu.nl - Loreen wint voor de tweede keer Eurovisie Songfestival namens Zweden]</ref> ;9 mei * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[DSM]] kunjig 'n fusie aan mit de Zjwitserse concurrent [[Firmenich]]. De nuje naam weurt gewoen [[DSM Firmenich]].<ref>[https://www.nu.nl/economie/6262821/koninklijke-dsm-is-niet-meer-chemiebedrijf-fuseert-met-zwitsers-concern.html Nu.nl - Koninklijke DSM is niet meer: chemiebedrijf fuseert met Zwitsers concern]</ref> ;8 mei * ''Nederlands Limburg'': [[Mestreech Aoke Airport]] geit veur ach weke touw veur 'n ripperatie aon de landingsbaon.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6262641/acht-weken-geen-vliegverkeer-op-maastricht-aachen-airport-vanwege-renovatie.html Nu.nl - Acht weken geen vliegverkeer op Maastricht Aachen Airport vanwege renovatie]</ref> ;7 mei * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] wintj de [[Runj van Sjpanje]] bie de vrouwluuj. Ze versjleit [[Demi Vollering]] mit e versjil van mer 9 seconde. * ''Sjport'': [[AFC Ajax|Ajax]] weurt Nederlands landskampión voetbal bie de vrouwluuj. ;5 mei * ''Zuudoes-Europa'': Bie 'n sjeetpartie inne Servische sjtad Mladenovac, get t'n zuje vanne huidsjtad Beograd, kómme ach luuj óm 't laeve en zint 14 luuj gewóndj geraak. ;3 mei * ''Zuudoes-Europa'': Bie 'n sjeetpartie op 'n basissjoel inne [[Servië|Servische]] huidsjtad [[Beograd]] kómme 8 kinger en 'ne bewaker óm 't laeve. Zès kinger en eine lieraar rake gewóndj. ;1 mei * ''Sjport'': De Maasmechelaer [[Luca Brecel]] weurt waereldkampión [[snooker]] door in de finaal mit 18-14 te winne van de Brit [[Mark Selby]].<ref>[https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20230501_92924334 Het Nieuwsblad - LIVE WK SNOOKER. Hij doet het! Luca Brecel kroont zich tot wereldkampioen en schrijft snookergeschiedenis]</ref> ===april=== * ''Oes-Afrika'', 15 april-huuj: gevechte in [[Soedan]] tussje 't regeringsleger en de paramilitair organisatie RSF. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. ;30 april * ''Sjport'': [[PSV]] wintj de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker bie de mansluuj]] door nao penanties van [[AFC Ajax|Ajax]] te winne. * ''Sjport'': D'n Amerikaanse [[wiedsjpringe]]r [[Ralph Bosten]], waereldrecordhawwer tösje 1960 en 1968, sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2473531-voormalig-verspringer-en-wereldrecordhouder-ralph-boston-83-overleden NOS.nl - Voormalig verspringer en wereldrecordhouder Ralph Boston (83) overleden]</ref> ;29 april * ''Nederlands Limburg'': In de [[ENCI-kojl]] brik 'n massaol vechpartij oet, boebij versjèllende lui 't mets trèkke.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6261567/politie-rukt-massaal-uit-voor-steekpartij-met-meerdere-gewonden-in-maastricht.html Nu.nl - Politie rukt massaal uit voor steekpartij met meerdere gewonden in Maastricht]</ref> ;28 april * ''Belsj Limburg, Kóns en cultuur'': In [[Brustem]] bie [[Sintruin]] begintj 'nen illegale [[rave]] dae tot zóndigaovendj (30 april) laat doorgeit. Op 't huugepuntj doon 10.000 luuj draon mit.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230430_92418979 De Standaard - ‘Deelnemers illegale rave vertrekken druppelsgewijs’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Canadese rockgitaris [[Tim Bachman]] ([[Bachman-Turner Overdrive]]) sjtörf op 71-jäörige laeftied.<ref>[https://people.com/music/bachman-turner-overdrives-tim-bachman-dead-at-age-71/?utm_campaign=peoplemagazine&utm_content=new&utm_medium=social&utm_source=twitter.com&utm_term=644ec6eb5926cc000177195b People.com - Tim Bachman, Bachman-Turner Overdrive Member, Dead at 71]</ref> ;27 april * ''Media'': D'n Amerikaansen tv-prizzentator [[Jerry Springer]] sjtörf op 79-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.tmz.com/2023/04/27/jerry-springer-dead-dies/?adid=social-twa TMZ - Jerry Springer Dead at 79]</ref> ;25 april * ''Kóns en cultuur'': De Jamaicaans-Amerikaanse zenger en acteur [[Harry Belafonte]] sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/04/25/arts/music/harry-belafonte-dead.html New York Times - Harry Belafonte, 96, Dies; Barrier-Breaking Singer, Actor and Activist]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse cabaretier [[Paul van Vliet]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6261071/cabaretier-paul-van-vliet-87-overleden.html Nu.nl - Cabaretier Paul van Vliet (87) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Belzje Limbörger [[Luca Brecel]] versjleit in de kwartfinaal van 't WK [[snooker]] de zevevaudig waereldkampioen [[Ronnie O'Sullivan]]. ;24 april * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaans-Nederlandse popzangeres [[Lilian Day Jackson]] (bekèndj van [[Spargo]]) sjtörf op 63-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6260953/spargo-zangeres-lilian-day-jackson-overleden-op-63-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Spargo-zangeres Lilian Day Jackson overleden op 63-jarige leeftijd]</ref> ;23 april * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj [[Luuk-Bastenaoke-Luuk]] bie de vrouwluuj; [[Remco Evenepoel]] wintj bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Sifan Hassan]] löp in Lonje häören ierste [[marathon (loupe)|marathon]] oets en wintj 'm direk, in 2:18:33.<ref>[https://nos.nl/artikel/2472518-fenomenale-hassan-wint-bij-marathondebuut-in-londen-en-verpulvert-nederlands-record NOS.nl - Fenomenale Hassan wint bij marathondebuut in Londen en verpulvert Nederlands record]</ref> ;21 april * ''Nederlandj'': Avvekaot [[Inez Weski]] weurt gearresteerd op verdènking van 't doorsjpaele van infermatie in häör rol es raodsvrouw van [[Ridouan Taghi]]. ;19 april * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj de [[Welzje Piel]] bie de vrouwluuj; [[Tadej Pogačar]] wintj bie de mansluuj.<ref>Live-oetzending NOS</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Koreaanse popsjtaar [[Moonbin]] sjtörf op 25-jäörige laeftied aan 'nen dènkelike zelfmaord.<ref>[https://nos.nl/artikel/2472138-k-popster-moonbin-25-overleden NOS.nl - K-popster Moonbin (25) overleden]</ref> ;16 april * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wint de [[Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj; [[Tadej Pogačar]] wint bie de mansluuj.<ref>Live-oetzending NOS</ref> * ''Sjport'': De Belsj [[Bashir Abdi]] wintj de [[Marathon van Rotterdam]]. Bèste Nederlanjer is [[Abdi Nageeye]] op de driede plaatsj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471602-belg-abdi-voor-de-tweede-keer-winnaar-rotterdam-marathon-nageeye-derde NOS.nl - Belg Abdi voor de tweede keer winnaar Rotterdam Marathon, Nageeye derde]</ref> * ''Kóns en cultuur'': ''[[The phantom of the opera]]'', de langsloupende [[musical]] op [[Broadway]] oets, sjtop nao 35 jaor en 13.981 veursjtèllinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471730-na-13-981-voorstellingen-spookt-het-niet-meer-op-broadway-doek-valt-voor-phantom NOS.nl - Na 13.981 voorstellingen spookt het niet meer op Broadway: doek valt voor 'Phantom']</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzpianis [[Ahmad Jamal]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471746-jazzpianist-ahmad-jamal-92-inspiratiebron-van-een-generatie-overleden NOS.nl - Jazzpianist Ahmad Jamal (92), inspiratiebron van een generatie, overleden]</ref> ;15 april * ''Natuur en milieu, Duutsjlandj'': De lèste drie [[kerncentraal|kerncentrale]] in Duutsjlandj gaon toe. * ''Afrika'': In [[Soedan]] vèntj 'n couppoging plaatsj, wobie 't tot geweld kump tösje de (militair) regering en de paramilitair bewaeging RSF.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6259642/klm-vliegt-niet-meer-over-soedan-tientallen-doden-daar-door-oplaaiend-geweld.html Nu.nl - KLM vliegt niet meer over Soedan, tientallen doden daar door oplaaiend geweld]</ref> De daag dao-op greujt dit geweld oet tot e nationaal conflik. * ''Sjport'': [[Derek Fox]] en [[Corach Rambler]] winne de [[Grand National]]. Róndj 't evenemènt weurt hel gepróttesteerd door dererechteactiviste.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471538-grand-national-onder-druk-118-arrestaties-drie-sterfgevallen-en-schotse-winnaar NOS.nl - Grand National onder druk: 118 arrestaties, drie sterfgevallen en Schotse winnaar]</ref> ;14 april * ''Nederlandj'': [[Euthanasie]] veur kènjer ónger de twelf weurt meugelik gemaak.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6259478/ongeneeslijk-zieke-kinderen-tot-12-jaar-krijgen-mogelijkheid-tot-levensbeeindiging.html Nu.nl - Ongeneeslijk zieke kinderen tot 12 jaar krijgen mogelijkheid tot levensbeëindiging]</ref> * ''Weitesjap'': 't Europees ruumdetuug [[Jupiter Icy Moons Explorer]] (JUICE) weurt gelanceerd. 't Mót in 2034 bie Jupiter aankómme. ;13 april * ''Kóns en cultuur'': De Britse modeóntwerpster [[Mary Quant]], bedènkster van de [[minirok]] en de [[hotpants]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2471283-modeontwerper-mary-quant-93-vrouw-achter-de-minirok-en-hotpants-overleden NOS.nl - Modeontwerper Mary Quant (93), vrouw achter de minirok en hotpants, overleden]</ref> ;12 april * ''Nederlandj'': De [[Nederlandse Tuinboewraod]] sjaf de [[Floriade]] aaf. Direkte aanleiing is 't miljoeneverlees op de Floriade van 2022 in [[Almere]].<ref>[https://www.nu.nl/economie/6259180/nooit-meer-floriade-tuinbouwtentoonstelling-niet-meer-van-deze-tijd.html Nu.nl - Nooit meer Floriade: 'Tuinbouwtentoonstelling niet meer van deze tijd']</ref> ;9 april * ''Sjport'': De Nederlanjer [[Mathieu van der Poel]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj.<ref>Liveoetzenjing [[NOS]]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandsen theoloog en dichter [[Huub Oosterhuis]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6258876/theoloog-en-dichter-huub-oosterhuis-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Theoloog en dichter Huub Oosterhuis op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;8 april * ''Sjport'': De Canadese [[Alison Jackson]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de vrouwluuj.<ref>Liveoetzenjing [[NOS]]</ref> ;4 april * ''Naord-Europa'': [[Finland]]j kump nao [[finlandisering|'n jaorelang politiek van neutraliteit]] bie de [[NAVO]]. * ''Nederlandj'': Bie [[Voorschoten]] ([[Zuud-Hollandj]]) óntsjpore 'n geujertrein en 'n passageerstrein nao 'n bóksing mit 'n sjtèlling wo op gewirk weurt. Daobie valle 30 gewónje. Eine wirkman kump óm 't laeve, 'ne 65-jäörige treinmachinis oet [[Beringe]].<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2164650/slachtoffer-voorschoten-is-limburgse-kraanmachinist?fbclid=IwAR22AybZ3iPYcKRYf3JktLJEVc8iXsugQfieEGGgpTk-Epx3F5NgNVE4dn8 1limburg - Slachtoffer Voorschoten is Limburgse kraanmachinist]</ref> ;2 april * ''Sjport'': De Sjloveen [[Tadej Pogačar]] wintj de [[Runde vaan Vlaondere|Runj van Vlaandere]] bie de mansluuj; [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing NOS</ref> * ''Oes-Europa'': De nationalistische blogger [[Vladlen Tatarski]] kump óm bie 'nen aansjlaag op 'ne kaffee in Sint-Petersburg.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6257902/bekende-russische-militaire-blogger-komt-om-bij-explosie-in-sint-petersburg.html Nu.nl - Bekende Russische militaire blogger komt om bij explosie in Sint-Petersburg]</ref> * ''Nederlands Limburg'': [[Leo Hendrikx]], Nederlandse kreegveteraan oet d'n Twiede Waereldoorlog en de lèsten Èngelandjvaarder, sjtörf op 99-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6258067/laatste-engelandvaarder-en-spitfire-piloot-in-woii-leo-hendrikx-99-overleden.html Nu.nl - Laatste Engelandvaarder en Spitfire-piloot in WOII Leo Hendrikx (99) overleden]</ref> ;1 april * ''Nederlandj, Economie'': Zès van de èlf [[eerdgaas|gaas]]pötte in [[Groninge (provincie)|Groninge]] gaon definitief toe. De anger vief blieve op de 'waakvlamsjtandj' en waere allein in geval van noed weer actief.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6257653/meer-dan-de-helft-van-de-groningse-gasputten-gaat-definitief-dicht-op-1-april.html Nu.nl - Meer dan de helft van de Groningse gasputten gaat definitief dicht op 1 april]</ref> ===miert=== * ''Nederlands Limburg'', 23 fibberwarie-huuj: 't [[Julianakanaal]] is toe vanwaege 'nen dambreuk. * ''Zuud-Amerika'', 7 december 2022-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september 2022-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. ;31 miert * ''Vereinigde Sjtaote, Natuur en milieu'': E 'monstersjtörmsysteem' raak de Vereinigde Sjtaote. Teentalle tornado's en zjwaor sjtörme rake 't landj van 't zuje tot in 't noorde en zörge veur diverse doeje en hiel väöl materieel sjaaj. ;30 miert * ''Vereinigde Sjtaote'': 'n Zjurie in [[New York (staot)|New York]] besjluut [[Donald Trump]] te vervolge veur 't betale van zwieggeld aan [[Stormy Daniels]]. 't Is veur 't iers det 'nen Amerikaansen ex-presidentj vervolg weurt.<ref>[https://www.nytimes.com/live/2023/03/30/nyregion/trump-indictment-news New York Times - NY Grand Jury votes to indict Donald Trump]</ref> ;29 miert * ''Sjport'': [[Christophe Laporte]] wintj [[Dwars door Vlaanderen]] bie de mansluuj. [[Demi Vollering]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2469352-laporte-wint-ook-dwars-door-vlaanderen-nu-geheel-op-eigen-kracht NOS.nl - Laporte wint ook Dwars door Vlaanderen, nu geheel op eigen kracht]</ref><ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6257343/vollering-soleert-naar-schitterende-zege-in-dwars-door-vlaanderen-vos-derde.html Nu.nl - Vollering soleert naar schitterende zege in Dwars door Vlaanderen, Vos derde]</ref> ;28 miert * ''Kóns en cultuur'': De Japansen tósjenis en filmcomponis [[Ryuichi Sakamoto]] sjtörf op 71-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6257877/japanse-componist-ryuichi-sakamoto-op-71-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Japanse componist Ryuichi Sakamoto op 71-jarige leeftijd overleden]</ref> ;27 miert * ''Kóns en cultuur, Nederlandj'': Komiker en tv-maeker [[Wim de Bie]], dae jaorelank mit [[Kees van Kooten]] 't duo [[Van Kooten en De Bie]] vörmde, sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6256995/komiek-wim-de-bie-83-van-iconisch-duo-van-kooten-en-de-bie-overleden.html Nu.nl - Komiek Wim de Bie (83) van iconisch duo Van Kooten en De Bie overleden]</ref> * ''Midde-Oeste'': Nao zjwaor proteste besjlut d'n [[Israël]]ische premier [[Benjamin Netanyahu]] hervörminge die häöm groete mach zouwe gaeve oet te sjtèlle. ;26 miert * ''Sjport'': De Fransoos [[Christophe Laporte]] wintj [[Gent-Wevelgem]] bie de mansluuj. De Zjwitserse [[Marlen Reusser]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Liveoetzenjing [[NOS]]</ref> ;24 miert * ''Weitesjap'': D'n Amerikaansen óngernummer en inzjenjeur [[Gordon Moore]], veural bekèndj van de [[wèt van Moore]], sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6256810/intel-oprichter-gordon-moore-94-die-wet-van-moore-bedacht-overleden.html Nu.nl - Intel-oprichter Gordon Moore (94) die 'wet van Moore' bedacht overleden]</ref> ;23 miert * ''Nederlands Limburg'': [[Wim Hillenaar]] weurt veurgedrage es de nuie börgemeister vaan [[Mestreech]]. Heer geit op 1 juli [[Annemarie Penn-te Strake]] opvolge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2468629-wim-hillenaar-voorgedragen-als-nieuwe-burgemeester-van-maastricht NOS.nl - Wim Hillenaar voorgedragen als nieuwe burgemeester van Maastricht]</ref> ;21 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse cabaretier [[Fred Florusse]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6256344/don-quishocking-cabaretier-en-regisseur-fred-florusse-85-overleden.html Nu.nl - Don Quishocking-cabaretier en regisseur Fred Florusse (85) overleden]</ref> ;19 miert * ''Economie'': De Zjwisterse investeringsbank [[UBS]] nump häöre concurrent [[Credit Suisse]], dae mit failissemint woort bedreig, euver. Hiemit weurt 'ne groete bankecrisis veurkómme. ;18 miert * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj [[Milaan-Sanremo]], es ierste Nederlanjer saer [[Hennie Kuiper]] in 1985.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6255909/ontketende-van-der-poel-wint-milaan-san-remo-als-eerste-nederlander-in-38-jaar.html Nu.nl - Ontketende Van der Poel wint Milaan-San Remo als eerste Nederlander in 38 jaar]</ref> ;17 miert * ''Ruslandj/Internationaal'': 't [[Internationaal Sjtraofhof]] in [[D'n Haag]] vaerdig 'n arrestatiebevel oet taege [[Vladimir Poetin]].<ref>[https://web.archive.org/web/20230317151628/https://www.icc-cpi.int/news/situation-ukraine-icc-judges-issue-arrest-warrants-against-vladimir-vladimirovich-putin-and ICC-CPI - Situation in Ukraine: ICC judges issue arrest warrants against Vladimir Vladimirovich Putin and Maria Alekseyevna Lvova-Belova]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Adri Duivesteijn]] ([[PvdA]]) sjtörf op 72-jäörige laeftied aan [[prostaatkanker]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6255828/haags-pvda-kopstuk-adri-duivesteijn-op-72-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Haags PvdA-kopstuk Adri Duivesteijn op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Kroatisch-Nederlandse sjriefster [[Dubravka Ugrešić]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6255822/schrijfster-dubravka-ugresic-bekend-van-de-vos-op-73-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Schrijfster Dubravka Ugrešić, bekend van De Vos, op 73-jarige leeftijd overleden]</ref> ;15 miert * ''Nederlandj'': Bie verkezinge veur de [[provincie|Provinciaal Sjtaote]] en de [[watersjap]]pe wintj veural de rechs-populistische [[BBB]] henjig. ;13 miert * ''Nederlands Limburg'': In de Hèrkebósjer zedezaak kriege Nancy D. en Peter S. 12 jaor gevangenis opgelag óm 't misbroek van zeve jóng oppaskinger.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2151580/lange-celstraffen-voor-duo-in-grote-kindermisbruikzaak 1Limburg - Lange celstraffen voor duo in grote kindermisbruikzaak]</ref> * ''Sjport'': D'n Amerikaansen [[hoegsjpringe]]r [[Dick Fosbury]], bekèndj van de [[fosburyflop]] womit 'r in 1968 e waereldrecord haolde, sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6255154/hoogspringlegende-dick-fosbury-76-van-revolutionaire-fosburyflop-overleden.html Nu.nl - Hoogspringlegende Dick Fosbury (76) van revolutionaire fosburyflop overleden]</ref> ;12 miert * ''Kóns en cultuur'': Op de 95e [[Academy Awards]] wintj ''[[Everything everywhere all at once]]'' zeve prieze, wo-ónger dae van beste film en bèste actries ([[Michelle Yeoh]]). [[Brendan Fraser]] weurt tot bèsten acteur beneump.<ref>[https://nos.nl/artikel/2467279-everything-everywhere-all-at-once-maakt-belofte-waar-met-historische-oscarsoverwinning NOS.nl - Everything Everywhere All at Once maakt belofte waar met historische Oscarsoverwinning]</ref> ;10 miert * ''Nederlandj'': De Nederlandse regering luf de lèste beperkinge ómtrèntj [[COVID-19]] op.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6252775/kabinet-schrapt-per-direct-de-laatste-coronaregels.html Nu.nl - Kabinet schrapt per direct de laatste coronaregels]</ref> * ''Belsj'': De Vlaomse regering kump esnog mit e sjtiksjtofakkaord wo de ganse coalitie achter sjteit.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230310_97523714 De Standaard - Wat staat er in dit stikstofakkoord?]</ref> ;9 miert * ''Duutsjlandj'': Bie 'n sjeetpartie in 'ne Keuninkriekszaal vanne [[Jehovagetuge]] in [[Hamburg]] valle zeker ach doeje (incl. de sjötter) en mierder gewónje.<ref>[https://www.berliner-zeitung.de/news/mehrere-tote-bei-schuessen-in-hamburg-li.326047 Berliner Zeitung - Hamburg: Schüsse bei Zeugen Jehovas – Tote und Verletzte]</ref> ;6 miert * ''Belsj, politiek'': De Vlaamse regering kump mit e concepakkoord euver de sjtiksjtofregulering. Dit akkoord weurt neet gesjteund door 't [[CD&V]], wat hiemit de facto boete de regering weurt gezat.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230306_94232478 De Standaard -Vlaamse regering heeft stikstofakkoord, zonder CD&V]</ref> * ''Duutsjlandj, Noord-Amerika'': [[Traute Lafrenz]], de lètste euverlaevende vanne anti[[nazi]]stische verzetsgroop Weiße Rose Hamburg, sjtörf op 103-jäörige laeftied.<ref>[https://www.abendblatt.de/hamburg/article237852209/Letzte-Ueberlebende-der-Weissen-Rose-ist-tot.html Hamburger Abendblatt - Letzte Überlebende der Weißen Rose ist tot]</ref> ;4 miert * ''Sjport'': In de Klassieker taege [[Feyenoord]] sjpaelt 't vrouweteam van [[AFC Ajax]] veur 't iers in de [[Johan Cruijff Arena]]. De match trèk zoeget 34.000 bezeukers, wat veur de [[Ieredevisie (damesvoetbal)|vrouwluuj-Ieredevisie]] óngekèndj is.<ref>[https://nos.nl/artikel/2466183-geen-winnaar-wel-34-000-toeschouwers-bij-eerste-vrouwen-klassieker-in-arena NOS.nl - Geen winnaar, wel 34.000 toeschouwers bij eerste vrouwen-Klassieker in Arena]</ref> * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj de [[Strade Bianche]] bie de vrouwluuj, en [[Tom Pidcock]] wintj bie de mansluuj. ;3 miert * ''Belsj'': In [[Brussel]] demonstrere doezende boere taege 'n versjtrenging van 't sjtiksjtofbeleid veur de landjboew. ;2 miert * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzsaxofonis [[Wayne Shorter]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6253654/saxofonist-en-componist-wayne-shorter-op-89-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Saxofonist en componist Wayne Shorter op 89-jarige leeftijd overleden]</ref> ;1 miert * ''Zuud-Europa'': Bie e treinóngelök in 't noorde van [[Griekelandj]] valle 57 doeje. ===fibberwarie=== * ''Nederlands Limburg'', 23 fibberwarie-huuj: 't [[Julianakanaal]] is toe vanwaege 'n dambreuk. * ''Zuud-Amerika'', 7 december 2022-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september 2022-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. ;28 fibberwarie * ''Sjport'': In de kwartfinaal van de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker]] wintj amateurclub [[SV Spakenburg]] mit 1-4 van [[FC Utrecht]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2465644-megastunt-spakenburg-amateurclub-halvefinalist-knvb-beker-na-winst-bij-utrecht NOS - Megastunt Spakenburg: amateurclub halvefinalist KNVB-beker na winst bij Utrecht]</ref> ;26 fibberwarie * ''Zuud-Europa'': Bie e bootóngelök in Zuud-[[Italië]] kómme zeker 67 migrante óm 't laeve. ;25 fibberwarie * ''Sjport'': [[Dylan van Baarle]] wintj [[Omloop Het Nieuwsblad]] bie de mansluuj. [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzending [[NOS]]</ref> ;22 fibberwarie * ''Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': In 't [[Noord-Ierlandj|Noord-Ierse]] [[Omagh]] waert 'ne pelissie-agent besjaote. Hae raak ernstig gewóndj. D'n aansjlaag is meugelik 't wirk vanne rippeblikeinse terreurbeweging [[New IRA]]. ;20 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Japanse sjtripteikenaer en animator [[Leiji Matsumoto]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2464595-invloedrijke-japanse-anime-en-mangatekenaar-leiji-matsumoto-overleden NOS.nl - Invloedrijke Japanse anime- en mangatekenaar Leiji Matsumoto overleden]</ref> ;19 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse [[Femke Bol]] löp de 400 meter indoor in 49,29 seconde; e nuuj waereldrecord. Ze is de ierste in 41 jaor die 't waereldrecord verbaetert. ;17 fibberwarie * ''Zuud-Amerika'': Demonstrante in [[Paramaribo]] besjtörme 't [[Suriname|Surinaams]] parlemèntsgeboew. ;15 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Raquel Welch]] sjtörf op 82-jäörige laeftied. ;14 fibberwarie * ''Oceanië, natuur en milieu'': [[Nuuj-Zielandj]] reup de [[noedtoesjtand]] oet óm de sjaaj die orkaan [[Gabrielle (orkaan)|Gabrielle]] deit. 't Is pas de driede kier in de historie van 't landj det de regering det deit.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6251167/nieuw-zeeland-neemt-zeldzame-stap-en-roept-noodtoestand-uit-vanwege-cycloon.html Nu.nl - Nieuw-Zeeland neemt zeldzame stap en roept noodtoestand uit vanwege cycloon]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Wim Kras]], de jóngste sjpeler oets in de [[Ieredevisie (hierevoetbal)|Ieredevisie]], sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6251400/jongste-eredivisie-debutant-ooit-en-volendam-icoon-wim-kras-79-overleden.html Nu.nl - Jongste Eredivisie-debutant ooit en Volendam-icoon Wim Kras (79) overleden]</ref> ;12 fibberwarie * ''Duutsjlandj, politiek'': 't [[CDU]] wèntj de lokaal verkezinge in [[Berlien]] en is dao veur 't iers in jaore de groetste.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/innenpolitik/berlin-wahl-171.html Tagesschau - CDU siegt deutlich - SPD historisch schlecht]</ref> * ''Sjport'': In de [[Super Bowl]] LVII winne de [[Kansas City Chiefs]] mit 38-35 van de [[Philadelphia Eagles]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2463624-kansas-city-chiefs-wint-spectaculaire-super-bowl NOS.nl - Kansas City Chiefs wint spectaculaire Super Bowl]</ref> ;11 fibberwarie * ''Duutsjlandj'': D'n Duutsje politicus [[Hans Modrow]], de lèste communistische premier van de [[DDR]], sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/frueherer-ddr-regierungschef-hans-modrow-gestorben-18671231.html FAZ.net - Zum Tod von Hans Modrow: Der letzte Ministerpräsident der SED]</ref> ;10 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': [[Nederlands Limburg|Limburg]] sjaf es lèste provincie in Nederlandj de bae veur 't debat aaf.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2133071/provinciale-staten-schaft-openingsgebed-af 1Limburg - Provinciale Staten schaft openingsgebed af]</ref> ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis van popleedjes [[Burt Bacharach]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2023/02/09/burt-bacharach-songwriter-dies/ The Washington Post - Burt Bacharach, prolific composer of pop hits, dies at 94]</ref> ;6 fibberwarie * ''Zuudoes-Europa/Midde-Oeste'': Kortbie [[Gaziantep]] in [[Turkije|Turkieë]] vèntj 'ne zjwaoren aerdsjóddel plaatsj mit 'n krach van 7,8 op de [[memènt-magnitudesjaol]]. In Turkië en [[Syrië]] valle teendoezende doeje. ;5 fibberwarie * ''Zuud-Azië'': De vreugere [[Pakistan|Pakistaanse]] presidentj [[Pervez Musharraf]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2462575-pakistaanse-oud-president-musharraf-79-overleden NOS.nl - Pakistaanse oud-president Musharraf (79) overleden]</ref> * ''Nederlandj'': In [[Delf]] vèntj 'n sjtaekpartie plaatsj. Daobie vèlt einen doeje en einen gewónje. ;4 fibberwarie * ''Vereinegde Sjtaote'': De Amerikaanse lochmach haolt 'n Chinese ballon denaer, die volgens häör veur sjpionagedoele waor opgelaote.<ref>[https://edition.cnn.com/politics/live-news/suspected-chinese-balloon-over-us-02-04-23/index.html CNN.com - US shoots down Chinese spy balloon off East Coast]</ref> ===jannewarie=== * ''Zuud-Amerika'', 7 december 2022-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Europa'', 10 oktober 2022-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september 2022-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * [[India]] haolt [[China]] in es landj mit de groetste bevolking. ;31 jannewarie * ''Nederlandj'': Bie 'ne brandj in [[Arnhem]] valle twie doeje. Mierder luuj rake hön hoes kwiet.<ref>[https://www.gelderlander.nl/arnhem/twee-doden-verwoeste-huizen-en-veel-boosheid-dit-is-wat-we-tot-nu-toe-weten-over-de-megabrand-in-arnhem~a3be4b26/ De Gelderlander - Twee doden, verwoeste huizen en veel boosheid: dit is wat we tot nu toe weten over de megabrand in Arnhem]</ref> ;30 jannewarie * ''Zuud-Azië'': Bie 'ne bómaansjlaag op 'n [[moskee]] inne [[Pakistan|Pakistaanse]] sjtad Pesjawar valle zeker 59 doeje en 170 gewónje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2461885-pakistan-ontzet-over-zware-aanslag-op-moskee-in-zwaarbeveiligde-zone NOS- Pakistan ontzet over zware aanslag op moskee in zwaarbeveiligde zone]</ref> * ''Belsj'': In 'n [[metro]]sjtasie in [[Brössel]] waere reizigers aangevalle door 'ne man mit e mets. Drie luuj rake gewóndj, woevan eine ernstig. De verdachte is opgepak.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/01/30/incident-schuman-brussel/ VRT - Brussels metrostation Schuman afgesloten na mesaanval: drie gewonden, verdachte opgepakt]</ref> ;28 jannewarie * ''Zuud-Europa'': De Sjpaanse pelissie pak 'ne 28-jäörige Sjpaans-Marokkaanse man op dae meugelik 'ne aansjlaag wool plege op 't sjtrand van [[Benidorm]]. ;27 jannewarie * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne aansjlaag op 'n [[synagoog]] in Oes-[[Jeruzalem]] valle zeve doeje en drie gewónje. De sjötter, 'ne 21-jäörige Palestien, waert doedgesjote in e vuurgevech mit de pelisse.<ref>[https://nos.nl/artikel/2461514-zeker-zeven-doden-bij-aanslag-synagoge-in-jeruzalem NOS - Zeker zeven doden bij aanslag synagoge in Jeruzalem]</ref> ;26 jannewarie * ''Midde-Oeste'': Bie gevechte tösje 't [[Israel]]ische leger en Palestiense militante in Jenin oppe [[Westelike Jordaanoever]] valle 9 doeje. Ónger de doeje zint zeve militante en 'n vrouw.<ref>[https://apnews.com/article/politics-palestinian-territories-government-israel-middle-east-c8e644c39b066d78b8e2accde0a11e23 AP News- Israel, Gaza fighters trade fire after deadly West Bank raid]</ref> ;25 jannewarie * ''Zuud-Europa'': In 'n kèrk en 'n kapel inne Zuud-Sjpaanse sjtad [[Algericas]] ([[Andalusië]]) waere luuj aangevalle door 'ne man mit 'ne machete. Daobie valle einen doeje en veer gewónje. De man is opgepak en de pelissie geit oet van e terroristisch motief.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20230125_97305970 De Limbörger - Een dode en vier gewonden door man met zwaard in Zuid-Spaanse kerken]</ref> * ''Duutsjlandj'': Bie e sjtaekincident in e treintoesjtel hauverwaeges [[Kiel]] en [[Hamburg]] zint twie doeje en zeve gewónje gevalle. Me geit neet oet van e terroristisch motief.<ref>[https://www.tagesschau.de/inland/gesellschaft/messerattacke-regionalzug-101.html Tagesschau - Zwei Tote bei Messerattacke in Zug]</ref> * ''Noord-Amerika, Oes-Europa'': De [[VS]] gaon 31 zjwaor gevechstanks van 't type M1 Abrams levere aan [[Oekraïne]]. * ''Oceanië, politiek'': Chris Hipkins volg Jacinda Ardern op es [[premier]] van [[Nuuj-Zielandj]]. ;24 jannewarie * ''Duutsjlandj, Oes-Europa'': [[Duutsjlandj]] geit veerteen Leopard 2-[[tank]]s levere aan [[Oekraïne]]. Ouch anger lenj, woe-ónger [[Pole]], kriege toesjtömming óm dit type tank ane Oekraïense sjtriedkrachte te gaeve.<ref>[https://www.tagesschau.de/ausland/europa/eilmeldung-ukraine-leopard-panzer-101.html Tagesschau - Deutschland liefert 14 "Leopard"-Panzer an Ukraine]</ref> ;23 jannewarie * ''Noord-Amerika'': Bie twie sjeetpartieje inne sjtad Half Moon Bay, kórtbie [[San Francisco]] ([[Californië]]), valle zeve doeje. De sjötter woort opgepak. ;22 jannewarie * ''Noord-Amerika'': Bie 'n sjeetpartie tiedes de vering van 't Sjinees Nuujjaor in Monterey Park, kórtbie [[Los Angeles]] ([[Californië]]), valle teen doeje en teen gewónje. De sjötter haet zichzelf doedgemaak. ;21 jannerwarie * ''Nederlandj'': 'ne Sjötter äöpent 't vuur op 66-jäörige vrouw en häör 38-jäörige dochter in e winkelcentrum in [[Zwijndrecht (Nederland)|Zwijndrecht]]. De 66-jäörige vrouw kump óm 't laeve, häör dochter ligk zjwaorgewóndj in 't krankehoes.<ref>[https://web.archive.org/web/20230125110328/https://www.politie.nl/nieuws/2023/januari/21/vrouw-overlijdt-na-schietpartij-bij-winkelcentrum-zwijndrecht.html Politie - Politie Zwijndrecht zoekt voortvluchtige Minh Nghia Vuong]</ref> ;20 jannewarie * ''Weitesjap'': De Amerikaanse meziekpsychologe [[Sandra Trehub]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2023/02/16/science/sandra-trehub-dead.html New York Times - Sandra Trehub, Pioneer in the Psychology of Music, Dies at 84]</ref> ;19 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse zenger-sjriever [[David Crosby]] ([[The Byrds]], [[Crosby, Stills, Nash & Young]]) sjtörf op 81-jäörige laetied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6247736/singer-songwriter-david-crosby-op-81-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Singer-songwriter David Crosby op 81-jarige leeftijd overleden]</ref> ;17 jannewarie * ''Nederlands Limbörg'': In [[Den Bosch]] begintj de zaak taege Peter S. oet [[Bieëgdje]] en Nancy D. oet [[Hèrkebósj]], die verdach waere van sadistisch kènjermisbroek.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/2091866/hoe-kon-oppasstel-twee-jaar-lang-kinderen-misbruiken 1Limburg - Hoe kon oppasstel twee jaar lang kinderen misbruiken?]</ref> * ''Nederlandj'': In [[Arkel]], kórtbie [[Gorinchem]], waert 'ne 37-jäörige man opgepak. Hae zouw tösje [[2015]] en [[2018]] 'n leidinggaevende rol höbbe gesjpeeld bie terreurbeweging [[IS]] in [[Syrië]].<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5359788/islamitische-staat RTL Nieuws - Vermoedelijke IS-veiligheidschef opgepakt in Arkel, verdacht van oorlogsmisdaden]</ref> * ''Frankriek'': De Franse [[zöster André]], de auwdste minsj op de waereld, sjtörf op 118-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6247405/franse-zuster-andre-sterft-op-118-jarige-leeftijd-als-oudste-persoon-ter-wereld.html Nu.nl - Franse zuster André sterft op 118-jarige leeftijd als oudste persoon ter wereld]</ref> ;16 jannewarie * ''Zuud-Europa'': [[Maffia]]kopsjtök [[Matteo Messina Denaro]] weurt in [[Palermo]] gearresteerd.<ref>[https://nos.nl/artikel/2460047-siciliaanse-maffiabaas-matteo-messina-denaro-na-30-jaar-opgepakt NOS.nl - Siciliaanse maffiabaas Matteo Messina Denaro na 30 jaar opgepakt]</ref> * ''Zuud-Europa, Kóns en cultuur'': De Italiaanse actries [[Gina Lollobrigida]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20230116_94318822 De Standaard - Filmicoon en sekssymbool Gina Lollobrigida (95) overleden]</ref> ;15 jannewarie * ''Zuud-Azië'': Bie e óngelök mit e [[vleegmesjieng]] in [[Nepal]] kómme alle 72 inzittende óm 't laeve. * ''Afrika'': Bie 'ne aansjlaag mit e geïmproviseerd explosief in 'n kerk in [[Congo]] valle 10 doeje en 39 gewónje.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2023/01/15/tien-doden-en-39-gewonden-bij-bomaanslag-op-kerk-in-congo0/ Vrt.be - Minstens 10 doden en 39 gewonden bij bomaanslag op kerk in Congo]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Jan Krol]], bekèndj van ''[[Bartje (tv-serie)|Bartje]]'', sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://www.rtvdrenthe.nl/nieuws/15277391/bartje-acteur-jan-krol-60-overleden RTV Drenthe - Bartje-acteur Jan Krol (60) overleden]</ref> ;14 jannewarie * ''Oes-Europa'': Bie 'ne Róssische raketaanval op [[Dnipro]] in de [[Oekraïne]] valle 40 doeje en 75 gewónje. Teentalle luuj waere nog vermis.<ref>[https://www.pravda.com.ua/eng/news/2023/01/16/7384991/ Ukrainska Pravda - Attack on Dnipro: death toll rises to 40 people]</ref> * ''Midde-Oeste'': De Brits-Iraanse politicus [[Alireza Akbari]] weurt geëxecuteerd op aanklach van sjpionaasj.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-middle-east-64273520 BBC News - Alireza Akbari: Iran executes British-Iranian dual national]</ref>{{doedbekèndj}} * ''Sjport'': De Nederlandse fietsrenner [[Lieuwe Westra]] sjtörf op 40-jäörige laeftied, dènkelik door zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6247053/oud-profwielrenner-lieuwe-westra-op-veertigjarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Oud-profwielrenner Lieuwe Westra op veertigjarige leeftijd overleden]</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2459894-oud-wielrenner-westra-40-overleden NOS.nl - Oud-wielrenner Westra (40) overleden]</ref> ;11 jannewarie * ''Duutsjlandj'': De pelitie begintj mit de óntruming van [[Lutseroa]]. 't Dörp, wat gesjloop mót waere veur de [[broenkole|broenkool]]winning, weurt door activiste bezat gehauwe.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6246496/ontruiming-duits-bruinkooldorp-mondt-uit-in-gevechten-tussen-politie-en-activisten.html Nu.nl - Ontruiming Duits 'bruinkooldorp' mondt uit in gevechten tussen politie en activisten]</ref> ;10 jannewarie * ''Zuud-Europa'': [[Constantijn II vaan Griekeland|Constantien II]], de lèste keuning van [[Griekeland]]j, sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6246456/laatste-griekse-koning-constantijn-ii-overleden-op-82-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Laatste Griekse koning Constantijn II overleden op 82-jarige leeftijd]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockgitaris [[Jeff Beck]], bekèndj van [[The Yardbirds]], sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[Nu.nl - https://www.nu.nl/muziek/6246612/rockgitarist-jeff-beck-78-overleden.html]</ref> * ''Australië'': D'n [[Australië|Australische]] [[kardinaal]] George Pell sjtörf op 81-jäörige laeftied. Hae woort veroerdeild veur kingermisbroek en later weer vriegesjpraoke.<ref>[https://www.acistampa.com/story/e-morto-a-81-anni-il-cardinale-george-pell-21541 Acistampa - E' morto a 81 anni il Cardinale George Pell]</ref> ;8 jannewarie * ''Zuud-Amerika'': Aanhengers van ex-presidentj [[Jair Bolsonaro]] besjtörme 't parlemèntsgebouw in [[Brasília]]. De besjtörming is dujelik geïnspireerd door de besjtörming van 't Amerikaans Capitool in 2021.<ref>[https://nos.nl/artikel/2459162-aanhangers-bolsonaro-bestormen-parlement-in-brasilia NOS.nl - Aanhangers Bolsonaro bestormen parlement in Brasilia]</ref> ;6 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Italiaanse voetballer [[Gianluca Vialli]] sjtörf op 58-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458851-italiaanse-voetballegende-vialli-58-overleden-ciao-luca NOS.nl - Italiaanse voetballegende Vialli (58) overleden: 'Ciao Luca']</ref> ;4 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjriefster [[Fay Weldon]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458711-britse-feministische-schrijfster-fay-weldon-91-overleden NOS.nl - Britse feministische schrijfster Fay Weldon (91) overleden]</ref> ;3 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote, Politiek'': Veur 't iers in hóngerd jaor sjtake de sjtumme bie de verkezing veur de sjpraeker van 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]]. Door de verdeildheid binne de [[Rippeblikeinse Partie (Vereinigde Sjtaote)|Rippeblikeinse Partie]], die 'n minimaal miejerheid haet, is dit noe ins gein formaliteit. Oetènjelik weurt [[Kevin McCarthy]] op 6 jannewarie nao vieftien sjtumrunje gekoze.<ref>[https://edition.cnn.com/politics/live-news/new-congress-sworn-in-2023/index.html CNN.com - The latest on the new Congress and House speaker vote]</ref> ;2 jannewarie * ''Oes-Europa'': Bie 'nen Oekraïensen aanval op 'n tiedelike Róssische basis in Makiivka inne regio [[Oblas Donetsk|Donetsk]] zint zeker 63, mer dinkelik hónderde militaire óm 't laeve gekómme.<ref>[https://edition.cnn.com/2023/01/02/europe/ukraine-makiivka-strike-intl/index.html CNN - Ukraine claims hundreds of Russian troops killed in strike; Moscow says 63 died]</ref> ;1 jannewarie * ''Economie, Zuudoes-Europa'': [[Kroatië]] treujt toe tot de [[eurozone]]. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen drummer [[Fred White]] ([[Earth, Wind & Fire]]) sjtörf op 67-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458503-drummer-fred-white-67-van-earth-wind-and-fire-overleden NOS.nl - Drummer Fred White (67) van Earth, Wind & Fire overleden]</ref> ==2022== ===december=== * ''Natuur & milieu, Noord-Amerika'', 21-26 december 2022: 'n frontaal depressie veroerzaak sjniesjtorme en extreem lieg temperature (bis -45°C) euver e groet deil van [[Canada]] en de [[VS]]. * ''Zuud-Amerika'', 7 december-huuj: fel proteste in [[Peru]] nao de aafzetting vanne linkse presidentj Castillo. * ''Oes-Azië'', 26 november- 5 december: fel proteste in [[Sjina]] taege 't sjtreng [[COVID-19|corona]]beleid en 't kommunistisch rezjiem van prizzedent Xi Jinping. * ''Oes-Europa'', 10 oktober-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. ;31 december * ''Zuud-Europa'': Paus emeritus [[Benedictus XVI]] sjtörf op 95-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6245103/paus-emeritus-benedictus-xvi-overleden-op-95-jarige-leeftijd.html Nu.nl - Paus emeritus Benedictus XVI overleden op 95-jarige leeftijd]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soulzengeres [[Anita Pointer]] (van de [[Pointer Sisters]]) sjtörf op 74-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2458345-zangeres-anita-van-de-pointer-sisters-overleden NOS.nl - Zangeres Anita van de Pointer Sisters overleden]</ref> ;30 december * ''Nederlands Limbörg'': Bie e verkiersóngelök in [[Bree (Nederlands Limburg)|Bree]] bie Venlo rake mierder luuj gewóndj.<ref>[https://www.1limburg.nl/112/1966702/meerdere-gewonden-bij-ongeval-maasbree 1limburg - Meerdere gewonden bij ongeval Maasbree]</ref> ;29 december * ''Sjport'': De Braziliaanse voetballer [[Pelé]], algemein gezeen es eine van de bèste voetballers oets, sjtörf op 82-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://ge.globo.com/pele/noticia/2022/12/29/morre-o-rei-pele-aos-82-anos.ghtml O Globo - Morre o Rei Pelé aos 82 anos]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse mode-óntwerpster [[Vivienne Westwood]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-44683514.amp BBC News - Dame Vivienne Westwood - the godmother of punk]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse zengeres [[Margriet Eshuis]], veural bekèndj van de band [[Lucifer (band)|Lucifer]], sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6244995/house-for-sale-zangeres-margriet-eshuijs-70-overleden.html Nu.nl - House For Sale-zangeres Margriet Eshuijs (70) overleden]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': Bie 'ne groete brandj in e hotel inne [[Cambodja]]anse sjtad Poipot valle zeker 25 doeje. ;28 december * ''Nederlands Limbörg'': Bie 'n treinóngelök in [[Tiender]] in de gemeinte Haors is 'ne man van 57 um 't laeve gekómme. 't Slachoffer kump oet [[Luuene]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20221229_93784356 De Limburger - Slachtoffer spoorongeluk Tienray is man (57) uit Leunen, berging trein duurt nog de hele dag]</ref> ;24 december * ''Sjport'': D'n Italiaanse fietsrenner [[Vittorio Adorni]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6244108/voormalig-giro-ditalia-winnaar-adorni-op-85-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig Giro d'Italia-winnaar Adorni op 85-jarige leeftijd overleden]</ref> ;23 december * ''Kóns en cultuur'': [[Maxi Jazz]], zenger van de Britse [[house]]gróp [[Faithless]], sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6244121/zanger-maxi-jazz-65-van-dancegroep-faithless-overleden.html Nu.nl - Zanger Maxi Jazz (65) van dancegroep Faithless overleden]</ref> ;20 december * ''Nederlands Limbörg'': Bie 'n sjeetpartie in e hoes in [[Broensem]] valle twieë doeje en twieë gewónje. De sjlachoffesj zint e maedje van 14 en 'ne maan van 39.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/1924285/schietpartij-brunssum-meisje-14-en-man-39-komen-om?fbclid=IwAR1kw1FvOIa0a-1bX1AIUomxm4fpnoOdbhP3ZO6cgF8owO9eR6AWmQW3MG4 1limburg.nl - Schietpartij Brunssum: meisje (14) en man (39) komen om]</ref> * ''Nederlands Limbörg'': Bie 'n sjtaekpartie in [[Geverik]] kórtbie [[Baek (plaats)|Baek]] kump 'ne man óm 't laeve.<ref>[https://www.1limburg.nl/112/1924152/man-overleden-bij-steekincident-verdachte-opgepakt 1limburg.nl - Man overleden bij steekincident: verdachte opgepakt ]</ref> ;19 december * ''Sjport'': D'n Duutsje voetbaltrainer [[Kurt Linder]], veural bekèndj van zie werk bie [[AFC Ajax|Ajax]], sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.ajax.nl/artikelen/voormalig-ajax-trainer-kurt-linder-89-overleden/ Ajax.nl - Voormalig Ajax-trainer Kurt Linder (89) overleden]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': D'n Brits-Pakistaanse chef-kok [[Ali Ahmed Aslam]], oetvinder van 't gerech ''chicken tikka masala'', sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/food/2022/dec/21/ali-ahmed-aslam-inventor-chicken-tikka-masala-dies-77 Guardian - Ali Ahmed Aslam, inventor of chicken tikka masala, dies at 77]</ref> ;18 december * ''Sjport'': [[Argentijns hierevoetbalèlftal|Argentinië]] weurt veur de driede kier [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|waereldkampión hierevoetbal]] door in de finaal van 't WK nao penanties van [[Frans hierevoetbalèlftal|Frankriek]] te winne.<ref>Live-oetzenjing NPO 1</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje componis [[Wim Henderickx]] sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221218_97662905 De Standaard - Bevlogen componist die muziek ademde]</ref> ;17 december * ''Kóns en cultuur'': In [[De Standaard]] versjient veur de lèste kier 'ne sjtriep van [[Suske en Wiske]]. Veur dees gezèt is de sjtrip in 1945 oersjprunkelik bedach.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221216_95986592 De Standaard - Einde zonder knipoog]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse rockbandj [[De Dijk]] gief zie lèste konzaer.<ref>[https://nos.nl/artikel/2456812-de-dijk-speelt-laatste-concert-in-uitverkocht-paradiso NOS.nl - De Dijk speelt laatste concert in uitverkocht Paradiso]</ref> ;16 december * ''Frankriek'': Bie 'ne brandj in e flatgeboew in 'n veursjtad van [[Lyon]] valle teen doeje, ónger waem vief kinger.<ref>[https://nos.nl/artikel/2456574-brand-in-voorstad-lyon-tien-doden-onder-wie-vijf-kinderen NOS - Brand in voorstad Lyon: tien doden, onder wie vijf kinderen]</ref> * ''Nederlands Limbörg, economie, politiek'': 't provinciebesjtuur van Limbörg sjtömp veur 't aophaje van [[Maastricht Aachen Airport|vleegveld Aoke-Mesjtreech]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20221216_97376655 De Limbörger - Ruim baan voor MAA na besluit Staten, maar discussie blijft]</ref> ;14 december * ''Economie, Nederlands Limburg'': De supermerretkaete [[Jan Linders]] maak bekèndj es [[franchise]]bedrief veur [[Albert Heijn]] te gaon wirke. De Jan Linders-winkelformuul zal hiedoor taege èndj 2023 verdwiene.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6242088/albert-heijn-slaat-slag-bij-limburgse-supermarktketen-jan-linders.html Nu.nl - Albert Heijn slaat slag bij Limburgse supermarktketen Jan Linders]</ref> * ''Nederlandj'': [[Jacob Luitjens]], kreegsmisdaodiger en veur zoewied bekèndj de lèste nog laevende [[NSB]]'er, sjtörf op 103-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6242512/laatst-bekende-oud-nsber-jacob-luitjens-op-103-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Laatst bekende oud-NSB'er Jacob Luitjens op 103-jarige leeftijd overleden]</ref> ;13 december * ''Duutsjland, Oesteriek en Zjwitserland'': De Duutsje pelissie deit invalle bie de radikaal klimaatbewaeging Letzte Generation. Elf luuj waere opgepak en bie de hoeszeukinge waere posters, computers en tillefoons in besjlaag genómme.<ref>[https://www.ndr.de/nachrichten/mecklenburg-vorpommern/Razzien-gegen-Letzte-Generation-Aktivisten-auch-in-MV-,razzia1894.html NDR - Razzien gegen "Letzte Generation"-Aktivisten - auch in MV]</ref> * ''Natuur en milieu, Afrika'': Bie euversjtruiminge inne Congolees huidsjtad Kinshasa valle teentalle doeje en gewónje. * ''Kóns en cultuur, Noord-Amerika'': D'n Amerikaanse [[componis]] Angelo Badalamenti sjtörf op 85-jäörige laeftied. * ''Politiek, Zuudoes-Europa'': [[Bosnië-Herzegovina]] waert kandidaat-lid vanne [[EU]]. * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen tillevisiemaeker [[Han Peekel]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/media/6241974/televisiemaker-han-peekel-75-overleden-tijdens-vakantie-op-bali.html Nu.nl - Televisiemaker Han Peekel (75) overleden tijdens vakantie op Bali]</ref> ;7 december * ''Zuud-Amerika'': In [[Peru]] weurt presidentj Castillo aafgezat. * ''Duutsjland, Oesteriek en Zjwitserland'': Duutsje autoriteite pakke 25 luuj op die ónger mie van plaan waore d'n Duutsje Rieksdaag te besjtörme. De luuj zint sympathisante vanne Reichsbürgerbewaeging.<ref>[https://www.derstandard.de/story/2000141600433/reichsbuerger-planten-putsch-in-deutschland Der Standard - Reichsbürger planten Putsch in Deutschland]</ref> ;6 december * ''Sjport'': [[Salinero]], 't [[dressuur]]paerd wo de Nederlandse [[Anky van Grunsven]] twie kier Olympisch goud mit haolde, sjtörf op 28-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bokt.nl/forums/viewtopic.php?f=11&t=2071525&view=unread#unread Bokt - Anky meldt overlijden gouden paard Salinero: 'Mijn hart is gebroken']</ref> ;5 december * ''Oes-Europa'': op twie militair vleegvelder kórtbie de Róssische sjtad Rjazan en inne regio Saratov vènje explosies plaats. Bie de explosies vele drie doeje en mierder gewónje. Volges ónaafhankelike Róssische media woorte daobie ouch inkel bómmewerpers besjadig.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10496563/rusland-onderzoekt-explosies-op-luchtmachtbases BNR - Explosies op luchtmachtbases diep in Rusland]</ref> ===november=== * ''Oes-Azië'', 26 november-huuj: fel proteste in [[Sjina]] taege 't sjtreng [[COVID-19|corona]]beleid en 't kommunistisch rezjiem van prizzedent Xi Jinping. * ''Oes-Europa'', 10 oktober-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde-Oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * ''Weitesjap'': 't Maote- en gewichte-instituut [[BIPM]] nump veer nuuj [[SI]]-veurveugsele aan: ronna- (R, 10²⁷), ronto- (r, 10⁻²⁷), quetta- (Q, 10³⁰) en quecto- (q, 10⁻³⁰).<ref>[https://www.bipm.org/en/cgpm-2022/resolution-3 BIPM - Resolution 3 of the 27th CGPM (2022) ]</ref> ;30 november * ''China'': [[Jiang Zemin]], de vreugere presidentj van [[China]], sjtörf op 96-jäörige laeftied aan [[leukemie]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6239326/oud-president-jiang-zemin-96-die-van-china-wereldmacht-maakte-overleden.html Nu.nl - Oud-president Jiang Zemin (96) die van China wereldmacht maakte overleden]</ref> * ''Sjport'': D'n Italiaansen ex-fietsrenner [[Davide Rebellin]] kump op 51-jäörige laeftied óm in e verkiersóngelök.<ref>[https://www.gazzetta.it/Ciclismo/30-11-2022/ciclismo-morto-rebellin-investito-un-camion-vicentino-4501341537128.shtml La Gazzetta dello Sport - Tragedia nel ciclismo: è morto Davide Rebellin, investito da un camion]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse popmuzikantj [[Christine McVie]] ([[Fleetwood Mac]]) sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.rollingstone.com/music/music-news/christine-mcvie-fleetwood-mac-dead-obtuary-1234638903/ Rolling Stone - Christine McVie, Keyboardist and Singer for Fleetwood Mac, Dead at 79]</ref> ;27 november * ''Belsj'': Nao de voetbalmatch tösse 't [[Belsj hierevoetbalèlftal|Belsj]] en [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] (0-2 wins veur Marokko) braeke in [[Brussel]] groetsjalige relle oet. Ouch in diverse Nederlandse sjtaej is 't ónrastig. ;23 november * ''Belsj, Politiek'': De Belzje politica en [[minister van sjtaot]] [[Paula D'Hondt]] ([[CVP]]) sjtörf op 96-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221123_93690247 De Standaard - Minister van staat en voormalig migrantencommissaris Paula D’Hondt overleden]</ref> ;21 november * ''Zuudoes-Azië, klimaat en milieu'': 't Weste van 't eilandj [[Java]] ([[Indonesië]]) waert getróffe door 'nen [[aerdsjóddel]] mit 'n krach van 5,6 oppe [[sjaol van Richter]]. Daobie valle mie es 300 doeje en 7.700 gewónje. ;20 november * ''Vereinigde Sjtaote'': In 'n homoclub in [[Colorado Springs]] ([[Colorado|CO]]) waere 5 luuj doedgesjote.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/11/20/us/colorado-springs-shooting-gay-nightclub/index.html CNN.com - Gunman kills 5 at LGBTQ nightclub in Colorado Springs before patrons confront and stop him, police say]</ref> * ''Sjport'': In [[Qatar]] begint 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|WK voetbal]] mit 'ne match tösje [[Qatarees hierevoetbalèlftal|'t gaslandj]] en [[Ecuadoraons hierevoetbalèlftal|Ecuador]] (0-2).<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;18 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis [[Ned Rorem]] sjtörf op 99-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2022/11/18/ned-rorem-dead-composer-diarist/ Washington Post - Ned Rorem, Pulitzer-winning composer and noted diarist, dies at 99]</ref> ;17 november * ''Nederlandj/Oes-Europa'': In [[D'n Haag]] weurt 't vonnis oetgesproke in de zaak roond vlöch [[MH 17]]. Drie verdachte waere [[bie versjtaek]] tot laeveslank veroerdeild óm 't oet de loch sjete van de vleegmesjien in 2014; 'ne veerde verdachte weurt vriegesjpraoke. ;16 november * ''Weitesjap'': Vanaaf 't [[Kennedy Space Center]] weurt de [[Orion (rakèt)|Orion]]-rakèt gelanceerd. 't Geit óm 'n tesvlöch veur 'n bemande missie nao de [[maon]], deil van 't [[Artemis (ruimtevaartprogram)|Artemis]]program.<ref>[https://www.nasa.gov/press-release/liftoff-nasa-s-artemis-i-mega-rocket-launches-orion-to-moon NASA.gov - Liftoff! NASA’s Artemis I Mega Rocket Launches Orion to Moon]</ref> ;15 november * ''Midde- en Oes-Europa'': Róslandj veurt 'n groetsjaolige serie rakètaanvel op de Oekraïne oet. Twie Oekraïense aafwaerrakètte kómme in [[Pole]] terech, op 't dörpke [[Przewodów]] (regio [[Lublin (woiwodsjap)|Lublin]]). Hiebie kómme twie luuj óm.<ref>[https://apnews.com/article/russia-ukraine-war-zelenskyy-kherson-9202c032cf3a5c22761ee71b52ff9d52?utm_source=homepage&utm_medium=TopNews&utm_campaign=position_01 AP News - Strikes put Ukraine in darkness; missiles cross into Poland]</ref> ;13 november * ''Zuudoes-Europa'': Bie 'ne bomaansjlaag in [[Istanbul]] kómme zès luuj óm; 81 rake gewóndj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2452243-aanslag-in-centrum-van-istanbul-zes-doden-en-ruim-tachtig-gewonden NOS.nl - Aanslag in centrum van Istanbul, zes doden en ruim tachtig gewonden]</ref> ;12 november * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Cor van der Gijp]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6235718/legendarische-feyenoord-aanvaller-cor-van-der-gijp-91-overleden.html Nu.nl - Legendarische Feyenoord-aanvaller Cor van der Gijp (91) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse punkmuzikantj [[Keith Levene]] ([[The Clash]]) sjtörf op 65-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6235813/gitarist-keith-levene-65-oprichter-van-the-clash-overleden.html Nu.nl - Gitarist Keith Levene (65), oprichter van The Clash, overleden]</ref> ;11 november * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens laeger pak de sjtad [[Cherson]] trök, die saer 2 miert in Róssische henj waor en de aafgeloupe daag door de Rósse is óntruump. ;9 november * ''Belsj'': Op 't [[Belsj]] weurt lenjelik gesjtaak. ;8 november * ''Vereinigde Sjtaote, politiek'': Verkezinge veur 't [[Congres (Vereinegde Staote)|Congres]]. * ''Zuud-Europa, kóns en cultuur'': Arsjeologe vènje in auw [[wermwaterbrón]]ne inne [[Toscane]] mie es twintig zier good bewaarde [[bróns|brónze]] biljer oete [[Romeins Riek|Romeins-Etruskischen tied]].<ref>[https://www.nu.nl/296518/video/deze-eeuwenoude-beelden-vonden-italiaanse-archeologen-in-toscane.html Nu.nl - Deze eeuwenoude beelden vonden Italiaanse archeologen in Toscane]</ref> * ''Belsj, kóns en cultuur'': De Belzje zenger [[Will Ferdy]] sjtörf op 95-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20221108_94690153 De Standaard - postuum Will Ferdy (1927-2022). Op ‘Christine’ was ‘eerste Vlaamse homo’ nooit verliefd]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek, kóns en cultuur'': De Britse rockmuzikant [[Dan McCafferty]] ([[Nazareth (band)|Nazareth]]) sjtörf op 76-jäörige laeftied aan [[COPD]].<ref>[https://planetradio.co.uk/planet-rock/news/rock-news/nazareth-dan-mccafferty-dead/ Planet Rock - Nazareth's Dan McCafferty dies aged 76]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse laevesleed- en vastelaoveszenger, componis en producentj [[Pierre Kartner]] (Vader Abraham) sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bndestem.nl/breda/pierre-kartner-87-bekend-als-vader-abraham-uit-breda-overleden~a8aa0a7c/ BN De Stem - Pierre Kartner (87) bekend als Vader Abraham uit Breda overleden]</ref> ;5 november * ''Vereinigde Sjtaote, kóns en cultuur'': De Amerikaanse indiemuzikantj [[Mimi Parker]] ([[Low (band)|Low]]) sjtörf op 54-jäörige laeftied aan eiersjtekkanker.<ref>[https://oor.nl/news/mimi-parker-van-low-overleden/ OOR.nl - Mimi Parker van Low overleden]</ref> ;3 november * ''Nederlandj, kóns en cultuur, weitesjap'': Oet óngerzeuk is gebleke det de olievèrfsjets ''Kruutsoprichting'' in 't Museum Bredius in [[Den Haag]] e wèrk van [[Rembrandt]] is.<ref>[https://nos.nl/artikel/2450876-olieverfschets-in-haags-museum-blijkt-rembrandt-te-zijn NOS - Olieverfschets in Haags museum blijkt Rembrandt te zijn]</ref> ;2 november [[File:Administrative map of Tigray.jpg|thumb|Kaat va Tigray]] * ''Oes-Afrika'': De regering van [[Ethiopië]] en rebelle oet Tigray sjlete ónger leijing vanne [[Afrikaanse Unie]] e akkoord euver e sjtaak-'t-vure inne noordelike regio Tigray. Daomèt kump meugelik e indj aan twie jaor krieg.<ref>[https://www.washingtonpost.com/world/2022/11/02/ethiopia-tigray-war-truce/ The Washington Post - Ethiopian government, Tigrayan forces agree to truce after two years of war]</ref> * ''Oes-Europa'': [[Pole]] geit e hèk boewe ane grens mitte Róssische enclave [[Kaliningrad]]. De Poolse regering zaet det ze zich zörg maak euvere veiligheid in 't grensgebeed en is bang det Róslandj 'n [[Asiel in de Europese Unie|migrantecrisis]] geit creëre veure [[EU]] te destabilisere. * ''Noord-Europa, politiek'': 't Centrumlinks blok ónger leijing van premier Mette Frederiksen wèntj de [[Daenemarke|Daense]] parlementsverkezinge.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6233539/deense-premier-wint-met-haar-partij-de-verkiezingen-maar-treedt-toch-af.html Nu.nl - Deense premier wint met haar partij de verkiezingen, maar treedt toch af]</ref> ;1 november * ''Midde-Oeste, politiek'': 't Rechs blok ónger leijing van [[Benjamin Netanyahu]] vanne Likoed-partie wèntj de [[Israel]]ische parlementsverkezinge. * ''Kóns en cultuur'': Rapper [[Takeoff (rapper)|Takeoff]], lid van de formatie [[Migos]], weurt op 28-jäörige laeftied doedgesjote.<ref>[https://www.tmz.com/2022/11/01/migos-takeoff-dead-dies-shot-houston-quavo-migos/?adid=social-twa TMZ - Takeoff Dead at 28 ... Shot in Houston ]</ref> ===oktober=== * ''Oes-Europa'', 10 oktober-huuj: Groetsjalige raket- en droneaanvalle op börgerdoele en enerzjiefaciliteite in de Oekraïne. * ''Midde- en Zuud-Amerika, natuur en milieu'', 7-10 oktober: [[orkaan]] Julia kump aan landj bie [[Venezuela]] en [[Nicaragua]]. Dao gif 't väöl sja en valle teentalle sjlachoffers, ó.m. bie 'n aerdversjuving. * ''Midde-oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * ''Midde-Oeste'': In [[Saoedi-Arabië]] weurt begós mit de boew van de futuristische sjtad [[The Line]]. ;30 oktober * ''Zuud-Amerika'': [[Luiz Inácio Lula da Silva]] wintj mit 't miniem veursjprunk de [[Brazilië|Braziliaanse]] presidentsverkezinge van de zittende presidentj [[Jair Bolsonaro]].<ref>[https://g1.globo.com/politica/eleicoes/2022/apuracao/presidente.ghtml Globo.com - Eleição para Presidente]</ref> * ''Zuudoes-Azië, natuur en milieu, weitesjap'': Oppe Wakatobi-eilenj, kórtbie 't [[Indonesië|Indonesische]] eilandj [[Celebes]], waere nuuj vogelsoorte óntdèk.<ref>[https://phys.org/news/2022-10-beautiful-bird-species-remote-indonesian.html Phys.org - Several beautiful new bird species found on remote Indonesian islands]</ref> * ''Zuud-Azië'': Inne Wes-[[India]]se deilsjtaat Goejarat sjtort 'n hangbrök in. Hónderde luuj valle in 't reveerwater. Zeker 141 luuj euverlaeve det neet en mie es 100 persoene zint gewóndj geraak. * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Groete Pries van Mexico. 't Is zien 14e euverwinning dit seizón, hiemit brik 'r 't record van [[Michael Schumacher]] oet 2004.<ref>[https://nos.nl/artikel/2450445-verstappen-breekt-formule-1-record-in-mexico-met-veertiende-zege-dit-jaar NOS.nl - Verstappen breekt Formule 1-record in Mexico met veertiende zege dit jaar]</ref> ;29 oktober * ''Oes-Azië'': In [[Seoul]] óntsjteit bie 'n [[Halloween]]vering e gedrank wobie zeker 153 luuj waere doedgeduujd.<ref>[https://nos.nl/artikel/2450239-dodental-door-verdrukking-bij-halloweenviering-seoul-loopt-op-naar-146 NOS.nl - Dodental door verdrukking bij halloweenviering Seoul loopt op naar 146]</ref> * ''Oes-Afrika'': Inne [[Somalië|Somalische]] huidsjtad [[Mogadishu]] kómme zeker 100 luuj óm 't laeve bie twie explosies. Wiejer rake mie es 300 luuj gewóndj. * ''Kóns en cultuur'': De Belzje journalis en sjriever [[Hugo Camps]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.hln.be/nieuws/het-laatste-nieuws-columnist-en-journalistiek-icoon-hugo-camps-79-overleden~a1263749/ Het Laatste Nieuws - Het Laatste Nieuws-columnist en journalistiek icoon Hugo Camps (79) overleden]</ref> ;28 oktober * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[rock 'n roll]]zenger [[Jerry Lee Lewis]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6232816/great-balls-of-fire-zanger-jerry-lee-lewis-87-overleden.html Nu.nl - Great Balls of Fire-zanger Jerry Lee Lewis (87) overleden]</ref> ;27 oktober * ''Economie'': [[Elon Musk]] köp, nao lang óngerhanjelinge, [[Twitter]] definitief op. Hae begintj direk mit d'n doorveur van ingriepende verangeringe. ;26 oktober * ''Midde-Oeste'': Bie 'n sjeetpartie in 'n [[moskee]] inne Iraanse sjtad [[Shiraz]] kómme zeker 13 luuj óm 't laeve. ;24 oktober * ''Nederlandj'': Inne [[Lek]] kórtbie 't [[Zuud-Holland]]s [[Streefkerk]] waere veer doej luuj gevónje. 't Geit óm e gezin oet [[Gouda]]. * ''Zuudoes-Azië'': Bie 'ne lochaanval op e concert inne noordelike [[Myanmar]]ese regio Kachin zint zeker 80 luuj óm 't laeve gekómme. * ''Vereinig Keuninkriek, politiek'': [[Rishi Sunak]] volg Liz Truss op es leier van de Conservatief Partie en premier van 't Vereinig Keuninkriek. * ''Economie, Nederlandj'': [[Philips]] sjrap weltwied 4000 bane vanwaege sjlechte rizzeltate. In Nederlandj verdwiene 800 jobs, woevan 400 door gedwónge óntsjlaag. ;20 oktober * ''Vereinig Keuninkriek, politiek'': [[Liz Truss]] nump al nao 45 daag óntsjlaag es ierste minister van 't [[Vereinig Keuninkriek]]. ;17 oktober * ''Nederlands Limburg'': Börgemeister [[Rianne Donders]] van [[Remunj]] sjtap op.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/1864649/burgemeester-donders-van-roermond-treedt-af 1Limburg - Burgemeester Donders van Roermond treedt af]</ref> * ''Oes-Europa'': Inne Róssische sjtad [[Jejsk]] sjtort 'ne [[sjtraoljaeger]] denaer op e flatgeboew. Daobie valle 15 doeje en 26 gewónje. ;16 oktober * ''Midde-Amerika'': Twie verdachte van de maord op veer Nederlandse journaliste in [[El Salvador]] in 1982 waere opgepak. 't Geit óm 'nen ex-minister en 'nen ex-kóllenel.<ref>[https://nos.nl/artikel/2448574-verdachten-moord-ikon-journalisten-el-salvador-na-40-jaar-opgepakt NOS.nl - Verdachten moord IKON-journalisten El Salvador na 40 jaar opgepakt]</ref> * ''Oes-Azië'': In [[China]] begintj 't twintigste congres van de [[Communistische Partij (China)|Communistische Partie]]. * ''Weitesjap'': De Nederlands-Amerikaansen astronaut en kristallograaf [[Lodewijk van den Berg]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.pzc.nl/zeeuws-nieuws/nederlands-eerste-ruimtevaarder-lodewijk-van-den-berg-90-overleden-zeeuw-viel-in-slaap-vlak-voor-de-landing~ab2c545b/ PZC - Nederlands eerste ruimtevaarder Lodewijk van den Berg (90) overleden: Zeeuw viel in slaap vlak voor de landing]</ref> ;15 oktober * ''Oes-Europa'': In 't Róssisch [[Belgorod]], zjus euver de Oekraïense grens, kómme bie 'n sjeetpartie in e trainingscentrum ilf luuj óm. De toedrach is óndujelik, volgens ein väölgehuurde versie zouwe de daojers huurlinge oet Tadzjikistan zeen. * ''Midde-Oeste'': Bie 'ne brandj inne beröchte Evin-gevangenis kórtbie de Iraanse huidsjtad [[Teheran]] valle 4 doeje en 61 gewónje. ;14 oktober * ''Midde-Oeste'': Bie 'n explosie in 'n kaole[[mienbouw|mien]] inne Törkse sjtad Amasra zint 41 mienwèrkers óm 't laeve gekómme. Èlf luuj zint gewóndj geraak, 58 waere gered. * ''Vereinig Keuninkriek, kóns en cultuur'': Activiste vanne radicaal milieubewaeging Just Stop Oil sjmiete in e museum in [[Lónje]] bleker tomatesóp euver 't sjilderie ''Zónneblome'' van [[Vincent van Gogh]]. Daonao liemde ze zich vas aan 'n moer.,<ref>[https://www.theguardian.com/environment/2022/oct/14/just-stop-oil-activists-throw-soup-at-van-goghs-sunflowers The Guardian - Just Stop Oil activists throw soup at Van Gogh’s Sunflowers]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'', ''Economie'': De Britse minister van Financië [[Kwasi Kwarteng]] weurt nao 'ne goje maondj óntsjlaoge. Zien orthodox-liberaal belastingplan haet in korten tied groeten ikkenomische sjaoj gedaon.<ref>[https://www.bbc.com/news/live/uk-politics-63221738 BBC News - Kwasi Kwarteng sacked as UK Chancellor]</ref> [[Jeremy Hunt]] volg häöm op. * ''Kóns en cultuur'': De Britsen acteur [[Robbie Coltrane]], bekèndj es Hagrid oet de ''[[Harry Potter]]''-films, sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6230033/robbie-coltrane-die-hagrid-speelde-in-harry-potter-op-72-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Robbie Coltrane die Hagrid speelde in Harry Potter op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> ;11 oktober * ''Vereinig Keuninkriek en Ierlandj, kóns en cultuur'': Actrice [[Angela Lansbury]], bekindj van de sjtöm van Mrs. Potts in ''Beauty and the beast'', sjtörf op 96-jäörige laeftied. ;10 oktober * ''Oes-Europa'': Versjillende Oekraïense sjtaej waere besjtook mit rakette. De aanvalle veroerzake ónger mie groetsjalige sjtroumoetval.<ref>[https://www.bnr.nl/nieuws/internationaal/10490732/liveblog-oekraine-rusland-donbas-vs-eu-kremlin-kiev-zelenski-poetin-kernwapens-oorlog-wapenleveranties-sancties-zaporizja-krim-krimbrug-sabotage-cherson-kernramp BNR - Liveblog | Rusland bestookt Oekraïense steden met raketten]</ref> * ''Zuud-Amerika, natuur en milieu'': In [[Venezuela]] zint 43 luuj óm 't laeve gekómme nao aerdversjuvinge. Wiejer waere nog teentalle luuj vermis. * ''Economie'': De Nobelpries in de Economie geit nao [[Ben Bernanke]], [[Douglas W. Diamond]] en [[Philip H. Dybvig]] "óm hun ongerzeuk nao banke en financieel crises."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2022/press-release/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;9 oktober * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de [[Grand Prix]] van Japan en weurt daomit veur d'n twiede kier waereldkampión [[Formule 1]].<ref>[https://www.nu.nl/formule-1/6228782/superieure-verstappen-weer-wereldkampioen-na-verwarring-over-puntentelling.html Nu.nl - Superieure Verstappen weer wereldkampioen na verwarring over puntentelling]</ref> * ''Weitesjap'': De Franse filosoof en antropoloog [[Bruno Latour]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2447692-franse-filosoof-en-baanbrekend-antropoloog-bruno-latour-75-overleden NOS.nl - Franse filosoof en baanbrekend antropoloog Bruno Latour (75) overleden]</ref> ;8 oktober * ''Oes-Europa'': Oppe [[Krimbrögk]], die de [[Krim]] verbindj mit 't [[Rósland|Róssische]] vastelandj, brik 'ne brandj oet nao 'n explosie.<ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/explosie-op-krimbrug-is-een-logistiek-probleem-maar-vooral-een-klap-in-het-gezicht-van-poetin~bfeaf5aad/ Trouw - Explosie op Krimbrug is een logistiek probleem, maar vooral een klap in het gezicht van Poetin ]</ref> ;7 oktober * ''Politiek, Oes-Europa'': De Nobelpries veur de Vrae geit nao de Wit-Róssischen dissidentj [[Ales Bjaljatski]], de Róssische minsjerechteorganisatie [[Memorial (organisatie)|Memorial]] en 't Oekraïens [[Centrum veur Börgerlike Vriehede]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2022/press-release/ NobelPrize.org - The Nobel Peace Prize 2022]</ref> * ''Oes-Europa'': Kórtbie de sjtad [[Liman]] in Oes-Oekraïne waere twie massagraver óntdèk. Dao-in ligke óngevier 200 lichame.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-63181475 BBC - Ukraine says mass burial sites found in retaken town of Lyman]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek en Ierlandj'': In 't noorde van [[Ierlandj]] zint teen luuj óm 't laeve gekómme door 'n explosie in e tankstation. ;6 oktober * ''Zuudoes-Azië'': Op e kènjerdaagverblief inne Noord-[[Thailand|Thaise]] provincie Nong Bua Lamphu vèntj 'n sjeetpartie plaats. Daobie valle zeker 37 doeje en teen gewónje. * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] geit nao de Franse [[Annie Ernaux]] "óm de mood en klinische sjerpde womit ze de wortele, vervraemdinge en collectieve remminge van 't persoenlik gehäöge ónthölt."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2022/summary/ NobelPrize.org - The Nobel Prize in Literature 2022]</ref> ;5 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Sjemie geit nao [[Carolyn R. Bertozzi]], [[Morten Meldal]] en [[K. Barry Sharpless]] "veur de óntjdèkking van [[kliksjemie]] en [[bio-orthogonaal sjemie]]".<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2022/press-release/ NobelPrize.org - Paersberich: The Nobel Prize in Chemistry 2022]</ref> ;4 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Natuurkónde geit nao [[Alain Aspect]], [[John F. Clauser]] en [[Anton Zeilinger]] "veur hun experimènte mit [[kwantumversjtringeling|versjtringelde]] [[foton]]e, womit ze de sjenninge van de [[Bell-óngeliekheid]] aantuinde en pioneerswerk dege veur de [[kwantuminformatica]]."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2022/summary/ NobelPrize.org - Nobelpries in de Natuurkónde 2022]</ref> ;3 oktober * ''Weitesjap'': De [[Nobelpries]] in de Genaeskónde geit nao de Zweed [[Svante Pääbo]] "óm zien óntdekkinge ómtrèntj de genome van oetgesjtorve minsjesaorte en de minsjelike evolutie."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2022/press-release/ NobelPrize.org - Paersberich: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2022]</ref> ;2 oktober * ''Zuud-Amerika, politiek'': In [[Brazilië]] zeen presidentsverkezinge. De centrumlinkse kandidaat [[Luíz Ignacio Lula da Silva]] versjleit de zittenden extreemrechse presidentj [[Jair Bolsonaro]]. Op 30 oktober zal 'n twiede runj waere gehauwe.<ref>[https://oglobo.globo.com/politica/eleicoes-2022/noticia/2022/10/placar-de-lula-e-bolsonaro-e-o-mais-apertado-para-1o-turno-desde-a-redemocratizacao.ghtml O Globo - Placar Lula e Bolsonaro é o mais apertado para 1º turno desde a redemocratização]</ref> * ''Zuudoes-Europa, politiek'': De centrum-rechtse partie GERB wèntj de [[Bulgarije|Bölgaarse]] parlementsverkezinge.<ref>[https://nos.nl/artikel/2446838-oud-premier-borisov-wint-bulgaarse-verkiezingen-maar-formatie-wordt-moeilijk NOS.nl - Oud-premier Borisov wint Bulgaarse verkiezingen, maar formatie wordt moeilijk]</ref> ;1 oktober * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens laeger pak de sjtad [[Lyman]] trök. Zoewel sjtrategisch es symbolisch is dit 'ne zjwaore sjlaag veur Róslandj.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/10/01/europe/ukraine-russia-lyman-donetsk-intl/index.html CNN.com - Russian forces retreat from strategic Donetsk city a day after Moscow’s annexation of the region]</ref> * ''Zuudoes-Azië, Sjport'': Bie relle tösje hooligans van Arema FC en Persebaya Surabaya in de [[Indonesië|Indonesische]] sjtad [[Malang]] valle zeker 174 doeje.<ref>[https://nos.nl/artikel/2446735-ten-minste-174-doden-bij-rellen-na-voetbalwedstrijd-in-indonesie NOS.nl - Ten minste 174 doden bij rellen na voetbalwedstrijd in Indonesië]</ref> ===september=== * ''Oes-Europa'', 23-27 september: [[Róslandj]] hèlt [[referendum|referenda]] inne bezatde Oekraïense regio's [[Oblas Loehansk|Loehansk]], [[Oblas Donetsk|Donetsk]], [[Oblas Zaporizja|Zaporizja]] en [[Oblas Cherson|Cherson]]. Dees referenda zint illegaal en verloupe neet democratisch. * ''Midde-oeste'', 16 september-huuj: Massaal proteste in [[Iran]] taege de zedepelitie en 't relizjieus rezjiem nao d'n doed van [[Mahsa Amini]]. * ''Centraal-Azië'', 14-20 september: Bie gevechte oppe grens tösje [[Kirgizië]] en [[Tadzjikistan]] valle mie es 90 doeje. Bei lenj besjöldige zich óngerein van provokaties.<ref>[https://www.reuters.com/world/kyrgyzstan-says-death-toll-border-conflict-rises-36-2022-09-18/ Reuters - Kyrgyz-Tajik border conflict death toll nearly 100]</ref> * ''Midde-Oeste'', 12-14 september: Bie gevechte oppe grens tösje [[Armenië]] en [[Azerbeidzjan]] valle mie es 200 doeje. Bei lenj besjöldige zich óngerein van provokaties.<ref>[https://www.reuters.com/world/asia-pacific/armenia-says-135-soldiers-killed-clashes-with-azerbaijan-this-week-2022-09-16/ Reuters - More than 200 killed in Armenia-Azerbaijan border clashes - officials]</ref> * ''Oes-Europa'', 6-12 september: Bie e groetsjalig taegenoffensief inne regio [[Charkov]] boke de Oekraïense sjtriedkrachte in e paar daag tied flinke terreinwins oppe Róssische armee.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20220913_91702542 De Limbörger - LIVE | ‘Hevige gevechten in Charkov-regio, Oekraïne rukt verder op’]</ref> * ''Midde- en Noord-Amerika, natuur en milieu'', 27 september-2 oktoeber: [[orkaan]] Ian kump bie [[Cuba]] en [[Florida]] aan landj. Op Cuba zit praktisch de ganse bevolking zónger [[sjtroum]]. Ouch in 't zuudoeste vanne [[VS]] rich 't noedwaer boetegewoen väöl sja aan. Dao valle teentalle doeje en gewónje.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/09/27/us/hurricane-ian-cuba.html The New York Times - Cuba's power grid fails in wake of Hurricane Ian, leaving island without electricity]</ref><ref>[https://www.nbcnews.com/news/us-news/biden-visit-florida-puerto-rico-hurricane-ian-devastation-rcna50348 NBC News - Historic search-and-rescue operation underway as Ian's death toll reaches 87]</ref> ;30 september * ''Oes-Europa'': Róslandj annexeert, bie mónj van Poetin, officieel de Oekraïense oblaste Loehansk, Donetsk, Zoprizja en Cherson. Dees annexaties waere door zoe good wie gein ènkel landj erkèndj. * ''Economie, Nederlandj'': Volges 't CBS is de [[inflatie]] gesjtege nao 'n recordhuuegde van 17,1%. Det kump ónger mie door de hoeg enerzjieprieze. * ''Oes-Europa'': Bie 'ne raketaanval op e humanitair konvooi inne regio Zaporizjia valle 30 doeje. Wiejer rake 88 luuj gewóndj. * ''Centraal-Azië'': Bie 'nen terroristischen aansjlaag op 'n sjoel inne [[Afghanistan|Afghaanse]] huidsjtad [[Kaboel]] valle teentalle doeje en gewónje. * ''Afrika'': Presidentj [[Paul-Henri Sandaogo Damiba]] van [[Burkina Faso]] weurt door 't laeger aafgezat. ;28 september * ''Kóns en cultuur'': Rapper Coolio, bekindj van d'n hit ''Gangsta's Paradise'', sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/09/28/arts/music/coolio-rapper-dead.html The New York Times - Coolio, 'Gangsta's Paradise' Rapper, Dies at 59]</ref> ;26 september * ''Weitesjap'' [Waereldtied; 27 september Midde-Europesen Tied] De [[NASA]] deit e ruumdetuug, [[Double Asteroid Retraction Test|DART]], mit succes insjlaon op asteroïde [[Dimorphos]]. Dit is 'nen test óm te toekóms potentieel insjlaaggevierlike asteroïde te kinne vernetige of ómleie.<ref>[https://twitter.com/NASA/status/1574539270987173903 NASA op Twitter]</ref> * ''Midde-Amerika'': Op [[Cuba]] waert 't [[homohuwelik]] gelegaliseerd. * ''Oceanië, natuur en milieu'': Inne [[Groete Oceaan]] bie [[Tonga]] is e nuuj eilendje óntsjtange nao de oetbarsting van 'n óngerziese [[völkaan]].<ref>[https://www.washingtonpost.com/nation/2022/09/26/new-island-tonga-volcano-2022/ Washington Post - New island forms in Tonga after Home Reef volcano eruption]</ref> * ''Oes-Europa'': Op 'n sjoel in 't Róssische [[Izjevsk]] vèntj 'n sjeetpartie plaats. Daobie valle 18 doeje en 24 gewónje. * ''Nederlands Limburg, Economie'': [[Brand (beer)|Brand]] kunjig aan det 't de productie van [[pils]] oet [[Wielder]] eweg geit haole. De broewerie zouw allein nog mótte waere gebroek veur speciaalbeer.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6226202/brand-stopt-met-het-grootschalig-brouwen-van-pils-in-limburgs-dorp-wijlre.html?redirect=1 Nu.nl - Brand stopt met het grootschalig brouwen van pils in Limburgs dorp Wijlre]</ref> ;25 september * ''Zuud-Europa, politiek'': De parlemèntsverkezinge in [[Italië]] waere gewonne door [[Fratelli d'Italia]], 'n extreemrechse partie mit wortele in 't [[fascisme]]. * ''Sjport'': De Keniaan [[Eliud Kipchoge]] löp op de [[marathon (loupe)|marathon]] van [[Berlien]] 'nen tied van 2:01:09 en verbaetert daomit zien eige waereldrecord.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6226043/kipchoge-verbetert-eigen-wereldrecord-op-marathon-in-berlijn.html Nu.nl - Kipchoge verbetert eigen wereldrecord op marathon in Berlijn]</ref> * ''Sjport'': De Belsj [[Remco Evenepoel]] wintj 't WK fietsrenne op de waeg bie de mansluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445915-evenepoel-pakt-met-overmacht-wk-titel-geen-succes-oranje-na-van-der-poel-ophef NOS.nl - Evenepoel pakt met overmacht WK-titel, geen succes Oranje na Van der Poel-ophef]</ref> ;24 september * ''Nederlandj/Belsj'': In [[D'n Haag]] en [[Leidschendam]] waere drie mansluuj gearresteerd. 't Zeen krimmenele oet 't drugsmilieu die e plan hauwe veur de Belzje minister [[Vincent van Quickenborne]] te óntveure.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220924_93285624 De Standaard - Drugscriminelen wilden Van Quickenborne ontvoeren, drie Nederlanders gearresteerd]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzsaxofonis [[Pharoah Sanders]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://louderthanwar.com/pharaoh-sanders-rip/ Louder than War - Pharaoh Sanders RIP]</ref> * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] weurt waereldkampión fietsrenne in de waegren, óndanks 'ne breuk in häören èllebaog.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445791-stunt-van-vleuten-ondanks-elleboogbreuk-solo-naar-wereldtitel-in-wollongong NOS.nl - Stunt Van Vleuten: ondanks elleboogbreuk solo naar wereldtitel in Wollongong]</ref> ;23 september * ''Sjport'': [[Roger Federer]] nump op 40-jäörige laeftied aafsjeid es [[tennis|proftennisser]]. In 'nen débbelmatch mit [[Rafel Nadal]], deil van de [[Laver Cup]], verluus hae van de Amerikane [[Frances Tiafoe]] en [[Jack Sock]] (6-4, 6-7 (2), 9-11). * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Louise Fletcher]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445794-actrice-louise-fletcher-88-bekend-als-nurse-ratched-overleden NOS.nl - Actrice Louise Fletcher (88), bekend als Nurse Ratched, overleden]</ref> ;22 september * ''Kóns en cultuur'': De Britse sjriefster [[Hilary Mantel]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/4thEstateBooks/status/1573254617990938626 Oetgeverij 4th Estate Books op Twitter]</ref> ;21 september * ''Oes-Europa'': De Róssischen dictator [[Vladimir Poetin]] reup veur 't iers saer 't begin van d'n [[kreeg i g'n Oekraïne|oerlog taege de Oekraïne]] rizzerviste op. ;19 september * ''Kóns en cultuur, Midde-Oeste'': Op 't sjtrandj kórtbie de [[Israel]]ische sjtad [[Tel Aviv]] weurt 'n graafgrót óntdèk oeten tied vanne Egyptische [[farao]] Ramses II. Arsjeologe sjpraeke van 'n extreem zeldzaam óntdekking.<ref>[https://www.jpost.com/archaeology/article-717442 Jerusalem Post - Israeli archeologists discover 'once-in-a-lifetime find' of ancient pottery under beach]</ref> ;18 september * ''Sjport'': De Noor [[Tobias Foss]] weurt in [[Wollongong]] ([[Australië]]) waereldkampión tiedrieje bie de mansluuj. De Nederlandse [[Ellen van Dijk]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2445022-foss-verrast-topfavorieten-op-wk-tijdrijden-voelt-alsof-ik-droom NOS.nl - Foss verrast topfavorieten op WK tijdrijden: 'Voelt alsof ik droom']</ref><ref>[https://nos.nl/artikel/2444996-van-dijk-snelt-in-australie-superieur-naar-derde-wereldtitel-tijdrijden NOS.nl - Van Dijk snelt in Australië superieur naar derde wereldtitel tijdrijden]</ref> ;17 september * ''Zuud-Azië'': In Acham, 't weste van [[Nepal]], valle zeker 17 doeje door aerdversjuvinge. ;16 september * ''Oes-Europa'': In 'ne bósj kórtbie de [[Oekraïne|Oekraïense]] sjtad [[Izjoem]], die veurige waek zaoterdig woort heroverd door Oekraïense sjtriedkrachte, waere hónderde graver en inkel massagraver óntdèk. Dao-in ligke óngevier 450 lichame.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2022/09/16/massagraf-izjoem/ VRT - Honderden graven ontdekt in bos in bevrijde Oekraïense stad Izjoem: massa-executie of omgekomen tijdens bombardementen?]</ref> * ''Belsj Limburg, politiek'': [[Veerle Heeren]] nump óntsjlaag es börgemeisterse van [[Sintruin]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220916_96222012 De Standaard - Burgemeester Veerle Heeren van Sint-Truiden neemt ontslag]</ref> * ''Zuud-Europa'': Door euversjtruiminge inne [[Marche (Italië)|Marke]] (Midde-[[Italië]]) zint 9 luuj óm 't laeve gekómme. ;14 september * ''Noord-Europa, politiek'': Rechse partieje winne de [[Zjwaede|Zwjaedse]] parlementsverkezinge. De sociaaldemocratische premier Andersson treujt aaf.<ref>[https://nos.nl/artikel/2444621-rechts-blok-wint-parlementsverkiezingen-zweden-premier-treedt-af NOS - Rechts blok wint parlementsverkiezingen Zweden, premier treedt af]</ref> * ''Nederlands Limburg'': Donny M. bekèntj de óntveuring, 't misbroek en de maord op de neugejäörige jóng Gino begin juli.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6223971/donny-m-bekent-ontvoeren-misbruiken-en-doden-van-negenjarige-gino.html Nu.nl - Donny M. bekent ontvoeren, misbruiken en doden van negenjarige Gino]</ref> ;13 september * ''Kóns en cultuur'': De Franse rezjisseur [[Jean-Luc Godard]] sjtörf op 91-jäörige laeftied door euthanasie. ;11 september * ''Sjport'': De Belsj [[Remco Evenepoel]] wintj de [[Runj van Sjpanje]] bie de mansluuj, en de Nederlandse [[Annemiek van Vleuten]] wintj bie de vrouwluuj. * ''Sjport'': De Sjpanjool [[Carlos Alcaraz]] winth de US Open bie de mansluuj door in veer sets (6-4, 2-6, 7-6 (7-1) en 6-3) te winne van de Noor [[Casper Ruud]]. Alcaraz weurt mit dees euverwinning d'n iersten tiener oets dae de Waereldranglies aanveurt. ;10 september * ''Sjport'': [[Iga Świątek]] wintj de [[US Open (tennis)|US Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-2, 7-6 (7-5)) te winne van [[Ons Jabeur]]. ;8 september * ''Vereinig Keuninkriek'': Keuningin [[Elizabeth II]] sjtörf op 96-jäörige laeftied en weurt opgevolg door häöre zoon [[Sjarel III]]. * ''Sjport'': De Nederlandse keeper [[Piet Schrijvers]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.ajax.nl/artikelen/voormalig-ajax-doelman-piet-schrijvers-75-overleden/ Ajax.nl - Voormalig Ajax-doelman Piet Schrijvers (75) overleden]</ref> ;6 september * ''Vereinig Keuninkriek, politiek'': [[Liz Truss]] volg [[Boris Johnson]] op es premier van 't [[Vereinig Keuninkriek]]. ;5 september * ''Centraal- en Oes-Azië'': In [[Sjina]] en [[Afghanistan]] vènje [[aerdsjóddel]]e plaats. Daobie zint teentalle luuj óm 't laeve gekómme en gewóndj geraak. * ''Noord-Amerika'': bie mierder sjtaekpartieje inne [[Canada|Canadese]] sjtaat [[Saskatchewan]] kómme 12 luuj óm 't laeve en rake 18 luuj gewóndj. ;2 september * ''Nederlandj'': Bie e verkiersóngelök in 't [[Noord-Braobant|Braobantse]] Oud-Gastel (gemeinte [[Halderberge]]) kómme veer luuj óm 't laeve.<ref>[https://www.omroepbrabant.nl/nieuws/4143033/twee-jonge-kinderen-en-twee-vrouwen-omgekomen-bij-ongeluk-in-oud-gastel Omroep Brabant - Twee jonge kinderen en twee vrouwen omgekomen bij ongeluk in Oud Gastel]</ref> ===augustus=== ;31 augustus * ''Nederlands Limburg'': In de [[Pieël|Piel]] bie [[Griendsveen]] weujt 'ne groete natuurbrandj, zoeget op dezelfde plaatsj wo twie jaor haer ouch al 'ne brandj waor.<ref>[https://nos.nl/artikel/2442691-grote-natuurbrand-in-de-peel-tot-nu-toe-twee-hectare-in-brand NOS.nl - Grote natuurbrand in De Peel, tot nu toe twee hectare in brand]</ref> ;30 augustus * ''Oes-Europa'': De [[Sovjet-Unie|Sovjet-Róssische]] sjtaotsman [[Michail Gorbatsjov]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2442662-russische-staatsmedia-gorbatsjov-laatste-president-sovjet-unie-overleden NOS.nl - Russische staatsmedia: Gorbatsjov, laatste president Sovjet-Unie, overleden]</ref> ;29 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Zuud-Afrikaanse actries en model [[Charlbi Dean]] sjtörf op 32-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220830_97111232 De Standaard - Actrice Charlbi Dean (32), hoofdrolspeelster in Gouden Palm-winnaar, plots overleden]</ref> ;27 augustus * ''Zuudoes-Europa'': [[Servië]] en [[Kosovo]] sjlete 'n akkaord euver grensverkier en 'n kènteikekwestie ómtrint Servische Kosovare.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6220280/kosovo-en-servie-bereiken-akkoord-in-gevoelige-kentekenkwestie.html Nu.nl - Kosovo en Servië bereiken akkoord in gevoelige kentekenkwestie]</ref> * ''Nederlandj'': In 't [[Zuud-Hollandj|Zuud-Hollandse]] [[Nieuw-Beijerland]] (gemeinte [[Hoeksche Waard]]) kómme zès luuj óm 't laeve en rake mierder luuj gewóndj wie 'n vrachwage van 'nen diek veurt.<ref>[https://web.archive.org/web/20220827213812/https://www.rtlnieuws.nl/nieuws/nederland/artikel/5329449/vrachtwagen-rijdt-van-dijk-nieuw-beijerland-meerdere-gewonden RTL Nieuws - Vrachtauto rijdt van dijk bij Nieuw-Beijerland, zeker drie doden]</ref> * ''Zuud-Azië'': In [[Pakistan]] valle 1300 doeje door zjwaore raegeval en euversjtruiminge. Wiejer zint 170.000 hoezer besjadig. In totaal zint 33 miljoen luuj getroffe door 't noedwaer. ;26 augustus * ''Midde-Oeste'': Nao 't gereidkómme van 'ne nuje waeg tösje [[Armenië]] en [[Nagorno-Karabach]] kump de [[Laçin-corridor]], inclusief 't gelieknamige sjtrategische sjtedje en twie ómligekende dörper, in [[Azerbeidzjaan]]se henj.<ref>[https://www.rferl.org/a/azerbaijan-lacin-nagorno-karabakh-control-/32006090.html Radio Free Europe - Azerbaijani Forces Take Over Strategic Town Linking Armenia With Nagorno-Karabakh]</ref> ;25 augustus * ''Sjport'': De Belzje fietsrenner [[Herman Vanspringel]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220825_93752461 De Standaard - Voormalig wielerkampioen Herman Vanspringel overleden]</ref> ;24 augustus * ''Oes-Europa'': Bie 'ne Róssische raketaanval op 'n treinsjtasie inne regio [[Dnipro (oblas)|Dnipro]] zint 25 luuj óm 't laeve gekómme en teentalle luuj gewóndj geraak. ;20 augustus * ''Midde-Oeste'': Bie e verkiersóngelök in 't zuudoeste van [[Törkieje]] zint 16 luuj óm 't laeve gekómme en 21 luuj gewóndj geraak. * ''Economie, Zuud-Europa'': [[Grekelandj]] sjteit neet mie ónger versjerp toezich vanne [[eurozone]]. Dat sjtóng 't es gevolg vanne [[kredietcrisis]] in [[2010]]. * ''Oes-Afrika'': Bie 'nen bómaansjlaag op e hotel inne [[Somalië|Somalische]] hoofsjtad [[Mogadishu]] zint 20 luuj óm 't laeve gekómme. * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Bram Peper]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2441448-bram-peper-82-overleden-er-zal-altijd-een-rotterdam-voor-en-na-zijn-tijd-zijn NOS.nl - Bram Peper (82) overleden, 'Er zal altijd een Rotterdam voor en na zijn tijd zijn']</ref> ;16 augustus * ''Nederlands Limburg, Natuur en milieu'': [[Staatsbosbeheer]] maak bekèndj det in de [[Pieël|Piel]] veur 't iers e [[kroenekraan|kroenekranejónk]] is gezeen. Veurhaer vloog 't bies in Limbörg allein euver.<ref>[https://www.1limburg.nl/nieuws/1805664/eerste-kraanvogeljong-ooit-in-de-peel-dit-is-uniek?swipePagination=cc4d4e0e-ebf1-534b-baa4-e41fa18f3eab 1Limburg - Eerste kraanvogeljong ooit in de Peel: 'Dit is uniek']</ref> * ''Belsj'': De stad [[Ieper]] verbeujt 't festival [[Frontnacht]], boe op 27 augustus (roond de [[IJzerwake]]) diverse extreemrechse bands zouwe speule.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220816_93201616 De Standaard - Extreemrechts festival Frontnacht mag toch niet doorgaan]</ref> ;15 augustus * ''Sjport'': [[Tom Dumoulin]] sjeit direk oet mèt [[fietsrenne]]. Ieder had 'r al gezag tot 'r nao dit sezoen zouw oetsjeie.<ref>[https://nos.nl/artikel/2440730-tom-dumoulin-stopt-per-direct-geen-wk-wielrennen-in-australie-meer NOS.nl - Tom Dumoulin stopt per direct, geen WK wielrennen in Australië meer]</ref> * ''Nederlands Limburg'': Bie 'n sjtaekpartie in [[Wielder]] kump eine direk óm; 'nen angere sjtörf d'n daag drop. D'n daojer is 'ne Sjpanjool, de slachoffers zeen 'nen angere Sjpanjool en 'ne Portugees.<ref>[https://nos.nl/artikel/2440849-steekpartij-wijlre-eist-tweede-leven NOS.nl - Steekpartij Wijlre eist tweede leven]</ref> ;14 augustus * ''Afrika'': In 'n kirk in [[Gizeh]] brik 'ne brandj oet, wo zeker 41 luuj bie ómkómme. De mieste doeje zeen kènjer in 'n aanligkendj kènjerdaagverblief.<ref>[https://www.reuters.com/world/africa/lest-35-killed-egyptian-church-fire-security-sources-say-2022-08-14/ Reuters - Egyptian church fire kills at least 41, most of them children- sources]</ref> * ''Zuud-Azië, Economie'': D'n Indiase zakeman [[Rakesh Jhunjhunwala]] sjtörf op 62-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/economie/6217577/indiase-warren-buffett-op-62-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - 'Indiase Warren Buffett' op 62-jarige leeftijd overleden]</ref> ;12 augustus * ''Vereinigde Sjtaote'': In [[Chautauqua]] ([[New York (staot)|NY]]) weurt de Brits-Indiase sjriever [[Salman Rushdie]] denaergesjtaoke. Rushdie is al saer 1989 doel van dreiging oet islamistischen hook. * ''Zuud-Europa'': Inne [[Montenegro|Montenegriense]] sjtad [[Cetinje]] zint bie 'n sjeetpartie zeker 12 luuj, ónger waem de sjötter, óm 't laeve gekómme. * ''Natuur en milieu, Oes-Europa'': Inne [[Oder]] oppe grens tösje [[Duutslandj]] en [[Pole]] waere teendoezende doej vèsje gevónje. Bei lenj zègke det 't water dinkelik vergiftig is door sjemisch aafval.<ref>[https://www.nu.nl/dieren/6217396/duitsland-en-polen-onderzoeken-massale-vissterfte-in-rivier-de-oder.html Nu.nl - Duitsland en Polen onderzoeken massale vissterfte in rivier de Oder]</ref> ;11 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Anne Heche]] sjtörf op 53-jäörige laeftied aan de gevolge van e verkiersóngelök. ;9 augustus * ''Oes-Europa'': Bie 'nen Oekraïense raketaanval oppe [[Krim]] waere zeker 8 Róssische vleegtuger vernetig. * ''Kóns en cultuur'': De Britse journalis en sjriever [[Nicholas Evans]], veural bekèndj van ''The horse whisperer'', sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://www.thebookseller.com/news/nicholas-evans-author-of-the-horse-whisperer-dies-aged-72 The Book Seller - Nicholas Evans, author of The Horse Whisperer, dies aged 72]</ref> ;8 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Britse zengeres en actries [[Olivia Newton-John]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/08/08/arts/olivia-newton-john-dead.html?smtyp=cur&smid=tw-nytimes New York Times - Olivia Newton-John, Pop Singer and ‘Grease’ Star, Dies at 73]</ref> ; 7 augustus * ''Midde-Oeste'': Bie raketbesjetinge in [[Gazasjtrook|Gaza]] en [[Israel]] valle teentalle doeje en gewónje. Alle doeje en wiedoet de meiste gewónje valle ane Palestiense kantj. Ouch woorte bie de besjetinge twie hoeggeplaatsde commendante vanne tereurbeweging Islamitische Jihad doedgemaak. ; 6 augustus * ''Zuud-Europa'': Bie e bösóngelök in [[Kroatië]] kómme 12 Poolse pelgrims óm 't laeve. 32 anger passagiers rake gewóndj, van waem sommige ernstig. De pelgrims waore óngerwaeg nao Medjugorje, e baevaartsoord in [[Bosnië-Herzegovina]]. ;5 augustus * ''Belsj, Weitesjap'': De Belzje geneticus [[Jean-Jacques Cassiman]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20220806093058/https://nieuws.kuleuven.be/nl/2022/overlijden-emeritus-professor-jean-jacques-cassiman KU Leuven - Overlijden emeritus professor Jean-Jacques Cassiman]</ref> ;4 augustus * ''Oes-Azië'': [[Sjina]] hèlt militair oefeninge inne watere róndj [[Taiwan]]. De oefeninge zint 'n reaksie op 't sjtaatsbezeuk van Nancy Pelosi.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/08/04/asia/china-taiwan-military-exercises-intl-hnk-ml/index.html CNN - China fires missiles near Taiwan in live-fire drills as PLA encircles island]</ref> ;3 augustus * ''Midde-Oeste'': Bie gevechte inne regio [[Hoeg-Karabach]] zint drie militaire óm 't laeve gekómme. De gevechte vónje plaats in en róndjóm de [[Laçin-corridor]], 'n sjtrook landj die de regio verbindj mit [[Armenië]].<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2022/8/4/soldiers-killed-nagorno-karabakh-fighting-azerbaijan-armenia Al Jazeera - Three soldiers killed in renewed Nagorno-Karabakh fighting]</ref> ;2 augustus * ''Nederlandj'': [[Mark Rutte]] weurt de langszittende [[premier]] van [[Nederland]]j. Hae is noe 4.311 daag premier, einen daag langer es [[Ruud Lubbers]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2439140-rutte-nu-echt-de-langstzittende-premier-van-nederland NOS.nl - Rutte nu echt de langstzittende premier van Nederland]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote / Oes-Azië'': [[Nancy Pelosi]], veurzitster van 't Amerikaans Hoes van Aafgevaerdigde, bezeuk [[Taiwan]]. ===juli=== ;31 juli * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] wintj de ierste editie van de [[Runj van Frankriek veur Vrouwluuj]]. Mit [[Demi Vollerging]] (bergklassemènt), [[Marianne Vos]] (sjprintklassemènt) en [[Shirin van Anrooij]] (jóngereklassemènt) zörg ze veur 'ne Nederlandse veersjlaag. * ''Sjport'': [[Ingels damesvoetbalèlftal|Èngelandj]] wintj 't [[Europees kampioensjap damesvoetbal 2022|EK damesvoetbal 2022]] door nao verlènging mit 2-1 van [[Duits damesvoetbalèlftal|Duutsjlandj]] te winne. * ''Sjport'': D'n Amerikaanse baskètter [[Bill Russell]] sjtörf op 88-jäörige laeftied. * ''Oes-Azië'': De [[Filipijne|Filipiense]] politicus [[Fidel Ramos]] sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2438960-oud-president-ramos-van-filipijnen-overleden-94-streed-tegen-armoede NOS.nl - Oud-president Ramos van Filipijnen overleden (94), streed tegen armoede]</ref> ;30 juli * ''Zuud-Azië'': D'n Egyptischen terroris [[Ayman al-Zawahiri]] (71), leier van [[al-Qaedah]] en 't brein achter de aansjlaeg van 11 september 2001, kump óm bie 'nen Amerikaansen droneaanval.<ref>[https://web.archive.org/web/20220802092204/https://edition.cnn.com/2022/08/01/politics/joe-biden-counter-terrorism/index.html CNN - US kills al Qaeda leader Ayman al-Zawahiri in drone strike in Afghanistan]</ref> * ''Sjport'': [[PSV]] pak de [[Johan Cruijffsjaol]] door [[AFC Ajax|Ajax]] mit 3-5 te versjlaon. ;29 juli * ''Kóns en cultuur'': In Australië kump de lèste aaflievering van de [[soap]]serie ''[[Neighbours]]'' op de tv. * ''Noord-Amerika'': De Canadese jihadis Mohammed Khalifa, dae ónger anger verantwoordelik is veur de produksie van executie- en rekruteringsvideo's, weurt door 'n Amerikaanse rechbank veroerdeild tot 'n laeveslang gevangenissjtraof. * ''Noord-Amerika'', ''Natuur en milieu'': Bie zjwaor euversjtruiminge inne Amerikaanse sjtaat [[Kentucky]] valle zeker 37 doeje en 30 gewónje. ;28 juli * ''Oes-Europa'': In Olenivka, inne regio [[Oblas Donetsk|Donetsk]], kómme 53 Oekraïense kreegsgevangene óm 't laeve bie 'ne raketaanval. Róslandj en de Oekraïne besjöldige zich óngerein, wiewaal 't sjterke aanwiezinge gief det 't Róssische laeger verantwoordelik is veur d'n aanval. ;27 juli * ''Noord-Afrika'': In [[Tunesië]] weurt, mit 'n zier lieg opkóms, 'n nuuj gróndjwèt aangenome die de regering dictatoriaal mach gief. Feitelik kump hiemit 'n ind aan de democratie die nao 't [[Arabisch Vreugjaor]] in 't landj waor ingeveurd. ;25 juli * ''Groet-Brittannië en Ierlandj'': De Noord-Ierse politicus [[David Trimble]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2438333-noord-ierse-oud-politicus-en-nobelprijswinnaar-david-trimble-77-overleden NOS.nl - Noord-Ierse oud-politicus en Nobelprijswinnaar David Trimble (77) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[Paul Sorvino]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/film/6214305/goodfellas-acteur-paul-sorvino-83-overleden.html Nu.nl - Goodfellas-acteur Paul Sorvino (83) overleden]</ref> ;24 juli * ''Sjport'': D'n Daen [[Jonas Vingegaard]] wintj veur d'n ierste kier de [[Runj van Frankriek]].<ref>Live-oetzenjing [[NPO 1]]</ref> ;21 juli * ''Economie'': De [[Europese Centraal Bank]] verhoeg de [[rente]] mit 0,5 percèntpuntj tot 0% percies. Veur 't iers in ach jaor hilt de bank gein negatieve rente mie aan.<ref>[https://www.ecb.europa.eu/press/pr/date/2022/html/ecb.mp220721~53e5bdd317.en.html ECB - Monetary policy decisions]</ref> ;18 juli * ''Kóns en cultuur'': De Zjwaeds-Amerikaanse kónstenaer [[Claes Oldenburg]], pioneer van de [[pop art]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2022/07/18/artist-claes-oldenburg-dead/?itid=hp-top-table-main-t-6 Washington Post - Claes Oldenburg, a whimsical father of pop art, dies at 93]</ref> ;11 juli * ''Wetesjap'': D'n ierste foto van de [[James Webb-ruimtetelescoop|James Webb-ruumdetelescoop]] weurt geprizzenteerd.<ref>[https://www.nasa.gov/image-feature/goddard/2022/nasa-s-webb-delivers-deepest-infrared-image-of-universe-yet NASA.gov - NASA’s Webb Delivers Deepest Infrared Image of Universe Yet]</ref> ;10 juli * ''Sjport'': De Serviër [[Novak Djokovic]] wintj veur de zevende kier Wimbledon bie de mansluuj door in veer sets (4-6, 6-3, 6-4, 7-6 (7-3)) te winne van d'n Australiër [[Nick Kyrgios]]. Veur Kyrgios waor 't zien ierste grandslamfinaal. ;9 juli * ''Sjport'': Sjötterie Sint-Martinus oet [[Bor]] wintj 't [[OLS|Aud Limbörgs Sjöttersfies]] in [[Mael (dörp)|Mael]].<ref>[https://www.1limburg.nl/entertainment/1784267/sint-martinus-uit-born-wint-ols-2022 1Limburg - Sint Martinus uit Born wint OLS 2022 ]</ref> * ''Sjport'': De Kazachse [[Elena Rybakina]] wintj Wimbledon bie de vrouwluuj door in drie sets (3-6, 6-2, 6-2) te winne van de Tunesische [[Ons Jabeur]]. Veur allebei waor 't e debuut in 'n grandslamfinaal. ;8 juli * ''Oes-Azië'': De [[Japan]]sen ex-premier [[Shinzo Abe]] weurt op 67-jäörige laeftied vermaord.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6211029/neergeschoten-japanse-oud-premier-abe-67-overleden-aan-zijn-verwondingen.html Nu.nl - Neergeschoten Japanse oud-premier Abe (67) overleden aan zijn verwondingen]</ref> * ''Economie'': [[Elon Musk]] zuut aaf van de koup van [[Twitter]]. ;7 juli * ''Vereinig Keuninkriek'': [[Boris Johnson]] sjtap op es premier en leisman van de [[Conservatieve Partie (Vereinig Keuninkriek)|Conservatieve Partie]] nao immensen drök van zien partiegenote en e groet aantal ministers wat opsjtap. Oerzaak waore diverse sjendale. ;4 juli * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever en dichter [[Remco Campert]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6210233/schrijver-remco-campert-op-92-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Schrijver Remco Campert op 92-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Noord-Amerika'': Bie 'n sjeetpartie inne Amerikaanse sjtad [[Chicago]] valle 6 doeje en 36 gewónje ;3 juli * ''Oes-Europa'': Róssische troepe en milities vanne [[Volksrippebliek Loehansk]] verovere [[Lisitsjank]]. Hiemit is de gansen oblas [[Oblas Loehansk|Loehansk]] in henj vanne separatiste en 't Róssische leger. * ''Oes-Europa'': Bie 'nen aanval op de Róssische sjtad [[Belgorod]], kórtbie de grens mit de Oekraïne, valle 3 doeje. Ouch raakde zeker 50 gebouwe besjadig. * ''Noord-Europa'': Bie 'n sjeetpartie inne [[Denemarke|Deense]] huidsjtad [[Kopenhage]] valle 3 doeje en 31 gewónje. De sjötter is 'nen 22-jäörige man mit psychische probleme. ;1 juli * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse [[lies vaan musicologe|musicoloog]] [[Richard Taruskin]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nytimes.com/2022/07/01/arts/music/richard-taruskin-dead.html New York Times - Richard Taruskin, Vigorously Polemical Musicologist, Dies at 77]</ref> ===juni=== ;30 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse YouTuber [[Technoblade]] sjtörf op 23-jäörige laeftied aan de [[kanker]]. {{doedbekèndj}} * ''Oes-Europa'': Oekraïense troepe herovere [[Sjlangeneilandj]], e sjtrategisch eilendje inne [[Zjwarte Zee]] wat saer 24 fibberwaar, d'n iersten daag vanne [[Krieg in de Oekraïne|Róssische invasie]], in henj waor gekómme vanne Rósse. ;29 juni * ''Nederlandj'': Extremistische boere doon 'n poging óm vasgezatte collega's mit geweld te bevrieje oet pelitiecelle in [[Apeldoorn]]. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse [[r&b (urbanmeziekstijl)|r&b]]-zenger [[R. Kelly]] weurt óm ómvangriek en jaore doerendj misbroek van dèks minderjaorige maedjes tot 30 jaor gevangenis veroerdeild.<ref>[https://nos.nl/artikel/2434615-30-jaar-cel-voor-r-kelly-26-jaar-na-eerste-misbruikaantijging NOS.nl - 30 jaar cel voor R. Kelly, 26 jaar na eerste misbruikaantijging]</ref> ;28 juni * ''Nederlandj'': E boereprotes van activistische boere bie 't hoes van minister [[Christine van der Wal]] löp henjig oet de handj.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6209175/rellende-boeren-breken-door-afzetting-politie-bij-huis-minister-van-der-wal.html Nu.nl - Rellende boeren breken door afzetting politie bij huis minister Van der Wal]</ref> ;27 juni * ''Noord-Amerika'': In 'ne vrachwage in [[San Antonio]], [[Texas]], weure 53 euverleje migrante aangetroffe. ;26 juni * ''Zudelik Afrika'': In 'ne illegale kafee inne [[Zuud-Afrika]]anse sjtad [[Oos-Londen]] weure 21 doeje gevónje. 't Geit óm jóng luuj, mer woeraan ze zint gesjtorve is nog neet dutelik. ;25 juni * ''Oes-Europa'': [[Severodonjetsk]] kump in Róssische henj. * ''Noord-Europa'': Bie 'nen aansjlaag op 'nen homobar inne [[Noorwege|Noorse]] huidsjtad [[Oslo]] valle twie doeje. De pelissie geit oet van [[terrorisme]]. ;24 juni * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Ameirkaansen Hoeggerichshof drejt 't lenjelik rech op [[abortus]] trök.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/06/24/politics/dobbs-mississippi-supreme-court-abortion-roe-wade/index.html CNN.com - Supreme Court overturns Roe v. Wade]</ref> ;23 juni * ''Europa'': De [[Oekraïne]] en [[Moldavië]] waere es kandidaat-lid van de [[EU]] toegelaote.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6208305/alle-eu-leiders-omarmen-kandidaat-lidmaatschap-oekraine-en-moldavie.html Nu.nl - Alle EU-leiders omarmen kandidaat-lidmaatschap Oekraïne en Moldavië]</ref> ;22 juni * ''Nederlandj'': In [[Stroe (Gelderland)|Stroe]] (gemeinte [[Barneveld]], [[Gelderland]]) vèntj e lenjelik boereprotes plaats. De boere demonstrere taege vaergaonde maotraegele óm de sjtiksjtofoetsjtoet in de te damme. ;21 juni * ''Zuud-Azië'': [[Afghanistan]] weurt getroffe door 'nen aerdsjóddel van 6,2 op de Memènt-Magnitudesjaol. ;18 juni * ''Kóns en cultuur'': [[Jan Smeets]] nump aafsjeid es baas van [[Pinkpop]]. ;17 juni * ''Sjport'': 't Ingels [[cricket|hierecricketèlftal]] zèt taege Nederlandj 'n ODI-record vamn 498 runs denaer.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6207117/engelse-cricketers-breken-wereldrecord-runs-in-interland-tegen-nederland.html - Nu.nl - Engelse cricketers breken wereldrecord runs in interland tegen Nederland]</ref> ;12 juni * ''Frankriek'': Verkezinge veur 't parlemènt. * ''Sjport'': De Nederlandsen tennisser [[Tim van Rijthoven]] (ATP205) wintj 't toernooj van [[Rosmalen]] door in twie sèts (6-4, 6-1) waereldtopper [[Daniil Medvedev]] te versjlaon. * ''Sjport'': De Zweedse [[golf (sport)|golf]]ster [[Linn Grant]] wintj es ierste vrouw oets e toernooj wo-op ouch mansluuj waere toegelaote. ;5 juni * ''Sjport'': [[Rafael Nadal]] wintj [[Roland Garros (toernooj)|Roland Garros]] bie de mansluuj door in drie sets (6-3, 6-3, 6-0) van [[Casper Ruud]] te winne. Veur Nadel is 't al zien veerteende euverwinning op Roland Garros en zien 22e Grand Slam-euverwinning. ;4 juni * ''Sjport'': [[Iga Swiatek]] wintj Roland Garros bie de vrouwluuj door in twie sets (6-1, 6-3) [[Coco Gauff]] te versjlaon. ;1 juni * ''Nederlands Limburg'': De 9-jäörige jóng [[Gino van der Heijden]] verdwient in [[Kirchroa]]. Drie daag later weurt hae doed trökgevónge in [[Gelaen]]; 'ne man van 22 weurt hieveur gearresteerd.<ref>[https://web.archive.org/web/20220604164751/https://www.1limburg.nl/zoektocht-gino-lichaam-gevonden-geleen 1Limburg - Zoektocht Gino: lichaam gevonden in Geleen]</ref> ===mei=== * Oetbraak vaan [[apepokke]] in [[Europa]]. 't Ierste geval weurt in 't [[Vereinig Keuninkriek]] vasgesjtèld. ;29 mei * ''Sjport'': D'n Australiër [[Jai Hindley]] wintj de [[Runj van Italië]]. ;28 mei * ''Sjport'': [[Real Madrid]] wintj de [[UEFA Champions League (manslui)|UEFA Champions League]] door mit 0-1 van [[Liverpool F.C.]] te winne.<ref>Live-oetzenjing RTL7</ref> ;27 mei * ''Nederlands Limburg'': In 't [[Sprookjesbos]] in [[Valkeberg]] sjtort e kaerke van 'n attractie naer. Drie luuj rake daobie gewónd.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6203261/zes-gewonden-in-sprookjesbos-valkenburg-door-vallende-attractiekarretjes.html Nu.nl - Zes gewonden in Sprookjesbos Valkenburg door vallende attractiekarretjes]</ref> ;26 mei * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Gijs de Lange]] sjtörf op 65-jäörige laeftied aan [[longfibrose]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2430294-gijs-de-lange-onder-meer-bekend-van-het-klokhuis-op-65-jarige-leeftijd-overleden NOS.nl - Gijs de Lange, onder meer bekend van Het Klokhuis, op 65-jarige leeftijd overleden]</ref> * De Nederlandse prizzentator [[Willibrord Frequin]] sjtörf op 80-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Parkinson]].<ref>[https://www.nu.nl/media/6203063/willibrord-frequin-80-overleden-aan-gevolgen-van-parkinson.html Nu.nl - Willibrord Frequin (80) overleden aan gevolgen van parkinson]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse popmuzikantj [[Andy Fletcher]], tósjenis van [[Depeche Mode]], sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/depechemode/status/1529901182562340864 Twitter - doedsberich door de band]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse popmuzikantj [[Alan White]], drummer van [[Yes]], sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://consequence.net/2022/05/alan-white-yes-john-lennon-drummer-dies/ Consequence - R.I.P. Alan White, Drummer for Yes and John Lennon Dead at 72]</ref> ;25 mei * ''Sjport'': [[AS Roma]] wintj de ierste editie van de [[UEFA Conference League]] door in de finaal mit 1-0 van [[Feyenoord]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[Veronica]]</ref> ;24 mei * ''Noord-Amerika'': Op 'n lieger sjaol in [[Uvalde]] ([[Texas|TX]]) sjut 'nen achteenjäörige man 19 kènjer en twie volwassene doed.<ref>[https://edition.cnn.com/us/live-news/texas-elementary-school-shooting-05-25-22/index.html CNN.com - Deadly shooting at Texas elementary school]</ref> ;23 mei * ''Belsj Limburg, Nederlands Limburg'': De Vlaamse regering zuut definitief aaf van 't plan veur 'ne sjneltram tösje [[Hasselt]] en [[Mestreech]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220524075504/https://www.1limburg.nl/plan-tram-maastricht-hasselt-na-18-jaar-prullenbak?context=topstory 1Limburg - Plan tram Maastricht-Hasselt na 18 jaar in prullenbak]</ref> ;22 mei * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse documentairemaekster [[Heddy Honigmann]] sjtörf op 70-jäörige laeftied aan de gevolge van [[multiple sclerose]] en [[kanker]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2429761-gelauwerd-filmmaker-heddy-honigmann-70-overleden NOS.nl - Gelauwerd filmmaker Heddy Honigmann (70) overleden]</ref> ;20 mei * ''Sjport'': [[FC Twente]] weurt [[Ieredevisie (damesvoetbal)|landskampión voetbal bie de vrouwluuj]] nao 'n 2-3 wins bie [[AFC Ajax]]. ;18 mei * ''Noord-Europa'': [[Zjwaede]] en [[Finlandj]] dene 'n aanvraog in veur lid te waere van de [[NAVO]]. * ''Sjport'': [[Eintracht Frankfurt]] wintj de [[Europa League]] door nao penanties van [[Glasgow Rangers]] te winne. ;17 mei * ''Kóns en cultuur'': De Griekse popmuzikantj en filmcomponis [[Vangelis]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.amna.gr/home/article/647982/Pethane-o-Baggelis-Papathanasiou APE - Πέθανε ο σπουδαίος συνθέτης Βαγγέλης Παπαθανασίου]</ref> * ''Nederlandj'': De Marokkaans-Nederlandsen activis en politicus [[Mohammed Rabbae]] ([[GroenLinks]]) sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6201355/oud-groenlinks-lijsttrekker-mohamed-rabbae-81-overleden.html Nu.nl - Oud-GroenLinks-lijsttrekker Mohamed Rabbae (81) overleden]</ref> ;16 mei * ''Oes-Europa'': 't Batteljón van 't [[Azovrezjiment]] in 't [[Azovstal]]-febrik in [[Marioepol]] geuf zich euver. Hiemit kump nao maonde van zjwaor bómbardemènte de sjtad in Róssische han. ;15 mei * ''Nederlandj/Zuud-Europa'': Paus [[Franciscus (paus)|Franciscus]] verklaort de Nederlandse pater [[Titus Brandsma]] heilig. * ''Sjport'': [[Club Brugge]] weurt veur d'n 18e kier landskampión van 't Belsj. ;14 mei * ''Naord-Amerika'': Bie 'n sjeetpartie in [[Buffalo]] ([[New York (staot)|NY]]), hoegswaorsjienelik mit e racistisch motief, kómme teen luuj óm.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/05/14/us/buffalo-ny-supermarket-multiple-shooting/index.html CNN.com - 10 people killed in a racially motivated mass shooting at a Buffalo supermarket, police say. The 18-year-old suspect is in custody]</ref> * ''Kóns en cultuur'': [[Kalush Orchestra]] wintj veur de [[Oekraïne]] 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje ''Stefania''. ;13 mei * ''Midde-Oeste'': Sjeik [[Chalifa bin-Zajed an-Nahjan]], emir van [[Abu Dhabi (emiraat)|Abu Dhabi]] en presidentj van de [[Vereinigde Arabische Emirate]], sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6200575/sjeik-verenigde-arabische-emiraten-khalifa-bin-zayed-al-nahyan-73-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - Sjeik Verenigde Arabische Emiraten Khalifa Bin Zayed Al Nahyan (73) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Sjpaanse operazangeres [[Teresa Berganza]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2428711-spaanse-operazangeres-teresa-berganza-89-overleden NOS - Spaanse operazangeres Teresa Berganza (89) overleden]</ref> ;12 mei * ''Belsj'': [[Wouter Beke]] sjtop es veurzitter van de [[CD&V]]. De partie is ónger zie veurzittersjap ummer wiejer in de peilinge weggezak. * ''Weitesjap'': De [[NASA]] publiceert de ierste foto van [[Sagittarius A*]], 't [[zjwart laok]] in 't centrum van de [[Milkwaeg]].<ref>[https://www.nasa.gov/mission_pages/chandra/images/sagittarius-a-nasa-telescopes-support-event-horizon-telescope-in-studying-milky-ways.html NASA - Sagittarius A*: NASA Telescopes Support Event Horizon Telescope in Studying Milky Way's Black Hole]</ref> ;11 mei * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[Jeroen Brouwers]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.atlascontact.nl/2022/05/11/jeroen-brouwers-is-overleden/ Uitgeverij Atlas Contact - Jeroen Brouwers overleden]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Henk Groot]] sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2428333-oud-international-henk-groot-84-overleden-kopsterke-spits-van-ajax-en-feyenoord NOS.nl - Oud-international Henk Groot (84) overleden, kopsterke spits van Ajax én Feyenoord]</ref>{{doedbekèndj}} * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] weurt veur de 36e kier kampión voetbal van Nederlandj door mit 5-0 van [[sc Heerenveen]] te winne. ;9 mei * ''Sjport'': De Congolees-Nederlandse voetballer [[Jody Lukoki]] sjtörf op 29-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6199668/voormalig-eredivisie-speler-jody-lukoki-op-29-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Voormalig Eredivisie-speler Jody Lukoki op 29-jarige leeftijd overleden]</ref> {{doedbekèndj}} ;6 mei * ''Belsj Limburg'': In [[Tóngere]] begintj 't percès róndj de maord op maffiabaos [[Silvio Aquino]]. Vief verdachte sjtaon terech, eine veur d'n opdrach tot, veer veur 't oetveure van de maord.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20220427_95241465 Het Belang van Limburg - LIVE. Volg hier het assisenproces over de moord op Silvio Aquino]</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': Lokaal verkezinge in gans 't landj en regioparlemèntsverkezinge in [[Naord-Ierlandj]]. De [[Conservatieve Partie (Vereinig Keuninkriek)|Conservatieve Partie]] van premier [[Boris Johnson]] verluus sjterk, dewiel in Naord-Ierlandj de Iers-nationalistische partie [[Sinn Féin]] de groetste weurt. ;5 mei * ''Sjport'': De Nederlandse fietsrenner [[Harm Ottenbros]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2427598-oud-wereldkampioen-wielrennen-harm-ottenbros-78-overleden NOS.nl - Oud-wereldkampioen wielrennen Harm Ottenbros (78) overleden]</ref> ;4 mei * ''Weitesjap'': Op [[Mars (planeet)|Mars]] weurt 'ne [[eerdsjok|Marssjóddel]] van 5 op de MM-sjaol gemaete. Dit is óngevaer de zjwaorste sjok dae op de planeet meugelik is.<ref>[https://www.nasa.gov/feature/jpl/nasa-s-insight-records-monster-quake-on-mars NASA - NASA’s InSight Records Monster Quake on Mars]</ref> ===april=== * ''Afrika'': In de [[Zuud-Afrika]]anse provincie [[KwaZoeloe-Natal]] vènje zjwaor euversjtruiminge plaats, die aan hóngerde luuj 't laeve koste. ;30 april * ''Economie'', ''Sjport'': De bekèndje voetbalzaakwaornummer [[Mino Raiola]] sjtörf op 54-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/30-04-2022/mino-raiola-morto-procuratore-440223652586.shtml La Gazzetta dello Sport - È morto Mino Raiola, aveva 54 anni: l'annuncio sui social da parte della famiglia]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse countryzengeres [[Naomi Judd]] sjtörf op 76-jäörige laeftied, waorsjienelik door zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6198193/bekende-amerikaanse-countryzangeres-naomi-judd-76-overleden.html Nu.nl - Bekende Amerikaanse countryzangeres Naomi Judd (76) overleden]</ref> ;27 april * ''Oes-Europa'': [[Róslandj]] sjtop mit de lievering van [[aerdgaas]] aan [[Pole]] en [[Bulgarieë]]. ;26 april * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsje synthesizersjpaeler [[Klaus Schulze]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://oor.nl/news/in-memoriam-elektronica-pionier-klaus-schulze-1947-2022/ OOR.nl - De vliegende klank­tapijten van Klaus Schulze]</ref> ;25 april * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse bassis en zenger [[Henny Vrienten]], veural bekèndj van [[Doe Maar]], sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6197166/doe-maar-zanger-en-componist-henny-vrienten-73-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - Doe Maar-zanger en componist Henny Vrienten (73) overleden]</ref> * ''Oes-Azië'': De Japanse [[Kane Tanaka]], d'n audste minsj van de waereld en d'n op ein nao audste minsj dae oets haet gelaef, sjörf op 119-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6197105/een-na-oudste-mens-ooit-op-119-jarige-leeftijd-overleden-in-japan.html Nu.nl - Een-na-oudste mens ooit op 119-jarige leeftijd overleden in Japan]</ref> * ''Economie'': [[Elon Musk]] köp [[Twitter]] veur 44 miljón dollar.<ref>[https://www.bbc.com/news/business-61222470 BBC News - Elon Musk strikes deal to buy Twitter for $44bn]</ref> ;24 april * ''Frankriek'': Bie de twiede runj van de presidentsverkezinge wintj de rechs-liberalen [[Émanuel Macron]] mit 58,55% óm 41,45% van zien extreemrechse oetdaagster [[Marine Le Pen]]. * ''Zuudoes-Europa'': Bie verkezinge in [[Sjlovenië]] weurt de nuuj linkse partie [[Svoboda (partie)|Svoboda]] de groetste en versjleit daomit de regerende rechs-populistische [[SDS]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2426409-nieuwe-groene-partij-lijkt-de-grootste-bij-sloveense-verkiezingen NOS.nl - Nieuwe groene partij lijkt de grootste bij Sloveense verkiezingen]</ref> * ''Sjport'': [[Remco Evenepoel]] wintj [[Luuk-Bastenake-Luuk]] bie de mansluuj; [[Annemiek van Vleuten]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing NPO 1</ref> ;23 april * ''Kóns en cultuur'': De Belzje zenger [[Arno Hintjes]] sjtörf op 72-jäörige laeftied aan alvleisklierkanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220423_95435808 De Standaard - Arno Hintjens overleden na lange strijd tegen kanker]</ref> ;22 april * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse popmuzikantj [[Jan Rot]], veural bekèndj óm zien Nederlandstalige hertalinge van angerstalige leedjes, sjtörf op 64-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://twitter.com/janrot/status/1517481968555986944 Twitter - Doedsberich op 't account van Jan Rot]</ref> ;20 april * ''Sjport'': [[Dylan Teuns]] wintj de [[Welzje Piel]] bie de mansluuj, en [[Marta Cavalli]] wintj bie de vrouwluuj. ;18 april * ''Oes-Europa'': In 't oeste van de [[Oekraïne]] begintj e nuuj Róssisch offensief. Me nump aan det de Rósse zich noe op det deil van 't landj gaon concentrere. * ''Kóns en cultuur'': De Britse componis [[Harrison Birtwistle]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2425625-eigenzinnige-componist-van-moderne-muziek-harrison-birtwistle-overleden NOS.nl - Eigenzinnige componist van moderne muziek Harrison Birtwistle overleden]</ref> * ''Sjport'': [[AA Gent]] pak de [[Croky Cup|baeker van 't Belsj]] door [[RSC Anderlecht]] nao penanties te kloppe.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220418_95713516 De Standaard - AA Gent wint Beker van België na penalty’s]</ref> * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] pak de [[KNVB-beker (vrouwlui)|KNVB-baeker bie de vrouwluuj]] door mit 2-1 van [[PSV]] te winne.<ref>[https://nos.nl/artikel/2425606-ajax-vrouwen-pakken-knvb-beker-wel-door-psv-te-verslaan NOS.nl - Ajax-vrouwen pakken KNVB-beker wél door PSV te verslaan]</ref> ;17 april * ''Sjport'': [[Dylan van Baarle]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de mansluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> * ''Sjport'': [[PSV]] pak de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker bie de mansluuj]] door mit 2-1 van [[AFC Ajax]] te winne. ;16 april * ''Sjport'': D'n Oes-Duutsje voetballer [[Joachim Streich]] sjtörf op 71-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6195622/gerd-muller-van-het-oosten-joachim-streich-op-71-jarige-leeftijd-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - 'Gerd Müller van het Oosten' Joachim Streich op 71-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Elisa Longo Borghini]] wintj [[Paries-Roubaix]] bie de vrouwluuj. ;14 april * ''Oes-Europa'': 't Róssisch kreegssjeep de Moskva vergeit door 'ne brandj, dae door de Oekraïne es aanval weurt opgeëis. * ''Nederlandj'': De Nederlandse zjuris [[Alex Brenninkmeijer]], nationalen ombudsman van 2005 bis 2014, sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6195298/oud-ombudsman-alex-brenninkmeijer-overleden-op-zeventigjarige-leeftijd.html Nu.nl - Oud-ombudsman Alex Brenninkmeijer overleden op zeventigjarige leeftijd]</ref> ;13 april * ''Sjport'': [[Magnus Sheffield]] wintj de [[Braobentse Piel]] bie de mansluuj, en [[Demi Vollering]] bie de vrouwluuj. ;12 april * ''Nederlandj'': [[Lilianne Ploumen]] treujt trök es fractieveurzitter vaan de [[PvdA]]. ;10 april * ''Nederlands Limbörg'': 'n Zeukaksie nao de vermisde [[Marjo Winkens]] in 'ne bösj in [[Ulesjtraote]] haet nieks opgeleverd.<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20220410_94829466 De Limburger - Nieuwe zoekactie naar Marjo Winkens in bos bij Ulestraten levert weer niets op]</ref> * ''Sjport'': [[Michał Kwiatkowski]] wintj d'n [[Amstel Gold Race]] bie de mansluuj, en [[Marta Cavalli]] wintj bie de vrouwluuj. * ''Sjport'': [[Abdi Nageeye]] wintj es ierste Nederlanjer de [[marathon van Rotterdam]] bie de mansluuj in e Nederlands record van 2:04:55.<ref>[https://nos.nl/artikel/2424593-abdi-nageeye-wint-als-eerste-nederlandse-man-de-marathon-van-rotterdam NOS.nl - Abdi Nageeye wint als eerste Nederlandse man de marathon van Rotterdam]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje componis [[Philippe Boesmans]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220411_94941352 De Standaard - Componist Philippe Boesmans overleden]</ref> ;8 april * ''Oes-Europa'': 't Róssisch laeger vilt de sjtatie van [[Kramatorsk]] aan, wo zoeget veerdoezendj börgersj sjtaon te wachte op evacuatie. ;7 april * ''Oes-Europa, Waereldwied'': [[Róslandj]] weurt nao 'n sjtumming van de plenair vergaojering oet de [[VN-minsjerechteraod]] gezat. Rae daoveur is 't groetsjaolig geweld taege börgers in de Oekraïne.<ref>[https://news.un.org/en/story/2022/04/1115782 UN.org - UN General Assembly votes to suspend Russia from the Human Rights Council]</ref> ;6 april * ''Kóns en cultuur'': De Belzje actries [[Reinhilde Decleir]] sjtörf op 73 door [[euthanasie]] nao kanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220406_97175761 De Standaard - Actrice Reinhilde Decleir (73) overleden]</ref> * ''Oes-Europa'': De Róssischen ultranationalistische politicus [[Vladimir Zjirinovski]] sjtörf op 75-jäörige laeftied, dènkelik aan [[COVID-19]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2424127-ultra-nationalistische-russische-clown-en-nar-vladimir-zjrinovski-overleden NOS.nl - Ultra-nationalistische Russische 'clown en nar' Vladimir Zjrinovski overleden]</ref> ;3 april * ''Oes-Europa'': In [[Boetsja]], 'n veursjtad van [[Kiev]], waere teentalle tot hónderde lieke aangetroffe. Volges de börgemeister van die sjtad en de Oekraïense regering geit 't óm de lichame van börgers en woorte ze vermoord door Róssische troepe of Tsjetsjeense huurlinge.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/04/03/europe/bucha-ukraine-civilian-deaths-intl/index.html CNN - Bodies of 'executed people' strewn across street in Bucha as Ukraine accuses Russia of war crimes]</ref><ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/wereld-reageert-geschokt-op-burgerdoden-in-boetsja~bd177de5/?fbclid=IwAR3eN3skc7LEJT-X20P2ZZp4OoSBxockg8OtsQa7Qy3C7-eGgjv8Mb1kU_0 Trouw - Wereld reageert geschokt op burgerdoden in Boetsja]</ref> * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wintj de [[Runj van Vlaondere]] bie de mansluuj, en [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj. ;1 april * ''Sjport'': In [[Doha]] weurt geloot veur 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|WK hierevoetbal]] van later dit jaor. [[Nederlands hierevoetbalèlftal|Nederlandj]] kump in poule A mit [[Qatarees hierevoetbalèlftal|Qatar]], [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]] en [[Ecuadoraons hierevoetbalèlftal|Ecuador]]; [[Belsj hierevoetbalèlftal|'t Belsj]] is mit [[Kroatisch hierevoetbalèlftal|Kroatië]], [[Marokkaons hierevoetbalèlftal|Marokko]] en [[Canadees hierevoetbalèlftal|Canada]] in poule F ingedeild.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6192806/oranje-treft-gastland-qatar-senegal-en-ecuador-in-groepsfase-wk.html Nu.nl - Oranje treft gastland Qatar, Senegal en Ecuador in groepsfase WK]</ref> * ''Nederlandj, Natuur en milieu'': In [[Mestreech]] weurt 't neet wermer es 1,8°C. Heimèt weurt e nationaol kawrecord veur dezen daag gebroke - allewijl 'n zeldzaomheid.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6192844/laagste-maximumtemperatuur-op-1-april-in-nederland-ooit-gemeten-in-maastricht.html Nu.nl - Laagste maximumtemperatuur op 1 april in Nederland ooit gemeten in Maastricht]</ref> ===miert=== ;31 miert * ''Nederlands Limburg'': Bie [[Hèrkebósj]] weurt 't groetste illegaal segrèttefebrik oets gevónge. In 't febrik waor zoeget 150 ton toebak, allezelaeve besjtump veur de Britse merret.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6192575/grootste-illegale-sigarettenfabriek-ooit-bij-toeval-opgerold-in-limburg.html Nu.nl - Grootste illegale sigarettenfabriek ooit bij toeval opgerold in Limburg]</ref> ;29 miert * ''Sjport'': De Belzje voetballer [[Miguel Van Damme]] sjtörf op 28-jäörige laeftied aan de [[leukemie]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220329_92447525 De Standaard - Voetballer Miguel Van Damme verliest jarenlange strijd tegen leukemie]</ref> ;28 miert * ''Oes-Europa'': 't Oekraïens laeger pak [[Irpin]], 'n veursjtad van [[Kiev]], van de Rósse trök. ;27 miert * ''Sjport'': D'n Eritreeër [[Biniam Girmay]] wintj es iersten Afrikaan oets [[Gent-Wevelgem]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220327_95386918 De Standaard - Eritreeër Girmay sprint naar historische zege in Gent-Wevelgem]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Bie de 94e [[Academy Awards]] wintj ''[[CODA]]'' de pries veur de bèste film, dewiel ''[[Dune (film, 2021)|Dune]]'' mit de mieste prieze (zès) geit loupe. [[Will Smith]] en [[Jessica Chastain]] winne d'n Oscar veur respectievelik bèsten acteur en bèste actries.<ref>[https://www.nu.nl/film/6191804/coda-wint-oscar-voor-beste-film-dune-grote-winnaar-met-zes-prijzen.html Nu.nl - CODA wint Oscar voor beste film, Dune grote winnaar met zes prijzen]</ref> ;25 miert * ''Midde-Oeste'': In [[Djedda]] ([[Saoedi-Arabië]]), kortbie de plaats wo twie daag later 'ne [[Formule 1]]-race mót kómme, weurt 'nen aanslaag geplaeg op 'n oliedepot. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen drummer [[Taylor Hawkins]] ([[Foo Fighters]]) sjtörf op 50-jäörige laeftied.<ref>[https://oor.nl/news/foo-fighters-drummer-taylor-hawkins-50-overleden/ OOR - Foo Fighters-drummer Taylor Hawkins (50) overleden]</ref> * ''Weitesjap'': D'n Amerikaanse wiskónjige [[Dennis Sullivan]] krieg d'n [[Abelpries]] toegekèndj óm zie werk in de [[topologie]]. * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soapactries [[Katryn Hays]] sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://tvline.com/2022/04/08/kathryn-hays-as-the-world-turns-kim-obituary-dead-age-87/ TV Line - ATWT Vet Kathryn Hays Dead at 87]</ref> ;24 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse bassis [[Bert Ruiter]] ([[Focus (band)|Focus]], [[Earth & Fire]]) sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6191310/bassist-bert-ruiter-75-van-earth-fire-en-focus-overleden.html Nu.nl - Bassist Bert Ruiter (75) van Earth & Fire en Focus overleden]</ref> ;23 miert * ''Vereinigde Sjtaote'': De Amerikaanse politica [[Madeleine Albright]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://edition.cnn.com/2022/03/23/politics/madeleine-albright-obituary/index.html CNN - Madeleine Albright, first female US secretary of state, dies]</ref> ;21 miert * ''Oes-Azië'': Bie [[Wuzhou]] (provincie [[Guangxi]], [[China]]) sjtort e vleegtuug denaer. Waorsjienelik zeen alle 132 inzittende ómgekómme.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6190515/passagiersvliegtuig-met-132-inzittenden-neergestort-in-zuiden-van-china.html Nu.nl - Passagiersvliegtuig met 132 inzittenden neergestort in zuiden van China]</ref> * ''Weitesjap'': 't Aantal óntdèkde [[exoplaneet|exoplanete]] geit officieel de viefdoezendj veurbie.<ref>[https://www.nasa.gov/feature/jpl/cosmic-milestone-nasa-confirms-5000-exoplanets NASA - Cosmic Milestone: NASA Confirms 5,000 Exoplanets]</ref> ;20 miert * ''Belsj'': In [[Strépy-Bracquegnies]], 'n deilgemeinte van [[La Louvière]], veurt 'nen automobilis in op 'n gróp carnavaliste. Zès luuj kómme hiebie óm.<ref>[https://www.lesoir.be/431126/article/2022-03-20/wallonie-une-voiture-fonce-dans-une-foule-reunie-pour-le-carnaval-et-fait Le Soir - Wallonie: une voiture fonce dans une foule réunie pour le carnaval et fait plusieurs morts]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse meteoroloog en prizzentator [[Piet Paulusma]] sjtörf op 65-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6190450/weerman-piet-paulusma-op-65-jarige-leeftijd-overleden-aan-gevolgen-van-kanker.html?redirect=1 Nu.nl - Weerman Piet Paulusma op 65-jarige leeftijd overleden aan gevolgen van kanker]</ref> ;19 miert * ''Sjport'': De Sjloveen [[Matej Mohorič]] wintj [[Milaan-San Remo]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220319_95684311 De Standard - Mohoric is favorieten te snel af in Milaan-Sanremo]</ref> * ''Sjport, Belsj Limburg'': 'ne [[kickbokse|Kickboksmatch]] tösje de Nederlanjer [[Badr Hari]] en de Pool [[Arek Wrzosek]] weurt aafgebraoke es in 't pebliek 'n vechpartie oetbrik.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6190327/kickboksgevecht-tussen-hari-en-wrzosek-gestaakt-na-vechtpartijen-op-tribune.html Nu.nl - Kickboksgevecht tussen Hari en Wrzosek gestaakt na vechtpartijen op tribune]</ref> ;17 miert * ''Sjport'': De Nederlandse sjaatser [[Kjeld Nuis]] haolt 'n sjnelheid van 103 km/o. Hae is daomit d'n ierste minsj oets dae sjneller as 100 km/o sjaats.<ref>[https://nos.nl/artikel/2421556-nuis-doorbreekt-magische-grens-en-schaatst-met-103-km-u-een-wereldrecord NOS.nl - Nuis doorbreekt magische grens en schaatst met 103 km/u een wereldrecord]</ref> * ''Nederland(s Limburg)'': [[Thijs H.]], de maordenaer van drie luuj in [[D'n Haag]] en op de [[Broensemerhei]], weurt in hoeger beróp veroerdeild tot de hoeger sjtraof van 22 jaor mit [[tbs]]. Hae geit direk in [[cassatie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220317211353/https://www.1limburg.nl/thijs-h-gaat-cassatie-tegen-22-jaar-celstraf?context=topstory 1Limburg - Thijs H. gaat in cassatie tegen 22 jaar celstraf]</ref> ;16 miert * ''Nederlandj'': Bie de verkezinge veur de gemeinteraod, mit 'n historisch lieg opkóms, winne de lokaal partieje hènjig. De mieste lenjelike partieje verleze; de [[PvdA]] is de oetzunjering. * ''Nederlandj'': Politicus [[Piet Bukman]] ([[CDA]]) sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6189673/voormalig-tweede-kamervoorzitter-en-cda-coryfee-piet-bukman-88-overleden.html Nu.nl - Voormalig Tweede Kamervoorzitter en CDA-coryfee Piet Bukman (88) overleden]</ref> ;15 miert * ''(Oes-)Europa'': Róslandj sjtap formeel oet de [[Raod van Europa]]. Hiemit treujt 't [[Europees Verdraag van de Rechte van de Minsj]] in 't landj boete wirking. ;13 miert * ''Oes-Europa'': Róslandj bombardeert 'ne laegerbasis kortbie [[Lviv]], in 't weste van de Oekraïne. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen acteur [[William Hurt]] sjtörf op 71-jäörige laeftied aan de prostaatkanker.<ref>[https://www.nu.nl/film/6189176/oscarwinnende-acteur-william-hurt-71-overleden.html Nu.nl - Oscarwinnende acteur William Hurt (71) overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Primož Roglič]] wintj [[Paries-Nice]]. ;12 miert * ''Nederlandj/Oes-Europa'': De Russisch-orthodoxe kónkergatie van [[Amsterdam]] verklaort zich ónaafhenkelik van 't [[patriarchaat van Moskou]], veural óm de radicaal pro-kreegspraeke van patriarch [[Kirill van Moskou|Kirill]].<ref>[https://nos.nl/collectie/13888/artikel/2420909-russisch-orthodoxe-geestelijken-in-amsterdam-verlaten-kerk-van-moskou NOS.nl - Russisch-orthodoxe geestelijken in Amsterdam verlaten kerk van Moskou]</ref> ;9 miert * ''Oes-Europa'': In [[Marioepol]] weurt bie e bómbardemènt 'n kènjerkliniek verweus. ;5 miert * ''Oes-Europa'': Róslandj en de Oekraïne kómme 'ne waopesjtilsjtandj euverein veur 't belaegerd [[Marioepol]], meh dae weurt gesjónne door de Rósse. * ''Sjport'': De Sjloveen [[Tadej Pogačar]] wintj [[Stade Bianche]] bie de mansluuj, en de Belzjin [[Lotte Kopecky]] wintj bie de vrouwluuj. ;4 miert * ''Oes-Europa'': Bie Róssische besjetinge vluug de [[kerncentraal]] van [[Zaporizjzja]] in brandj. * ''Zuud-Azië'': Bie 'ne zelfmaordaansjlaag in 'ne sjiïtische moskee in [[Pesjawar]] ([[Pakistan]]) kómme zeker 50 luuj óm.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6187573/tientallen-doden-na-zelfmoordaanslag-in-pakistaanse-moskee.html Nu.nl - Tientallen doden na zelfmoordaanslag in Pakistaanse moskee]</ref> * ''Oes-Europa'': 't Róssisch parlemènt nump 'n wèt aan die alle journalistiek die neet zaet wat de sjtaotspaersj veursjrief sjtraofbaar maak; de sjtraofe kanne tot 15 jaor oploupe. De lèste ónafhankelike media waere aafgesjlaote en westerse journaliste verplaatse zich massaal nao 't boetelandj.<ref>[https://nos.nl/artikel/2419855-internationale-journalisten-staken-activiteiten-in-rusland NOS.nl - Internationale journalisten staken activiteiten in Rusland]</ref> ;2 miert * ''Oes-Europa'': 't Róssisch laeger pak de zujelike sjtad [[Cherson]], dewiel de bombardemènte op anger sjtei ummer haeviger waere. ===fibberwarie=== * ''Oes-Europa'': [[Kreeg i g'n Oekraïne|Crisis en kreeg]] tösje [[Róslandj]] en de [[Oekraïne]]. ;28 fibberwarie * ''Oes-Europa'' ** Aan de grens tösje de Oekraïne en [[Wit-Róslandj]] vènje óngerhanjelinge plaats. ** De Róssische lochmach veurt bómbardeminte oet op [[Kiëv]], [[Charkov]] en diverse anger sjtei. Hiebie waere ouch [[clusterbom|cluster]]- en [[vacuümbom]]me gebroek, die door 't [[verdraag van Genève]] zeen verboje. * ''Sjport'': De [[UEFA]] en [[FIFA]] sjorse 't [[Russisch hierevoetbalèlftal|Róssisch]] en [[Wit-Russisch hierevoetbalèlftal|Wit-Róssisch]] voetbalilftal zowie alle Europees nog actieve clubs oet die lenj. Barragematche veur 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal 2022|WK in Qatar]], die de Róssische hiere nog te sjpaele hauwe, waere gesjrap. Versjillende anger sjportorganisaties lagte al soortgelieke boycots op of zalle nog volge. * ''Nederlands Limburg'': Beej 'n carnavalsvering in [[Haors]] wirt 'r iemand doeëdgestaoke.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6186857/dode-bij-steekpartij-in-limburgs-horst-carnavalsactiviteiten-stilgelegd.html Nu.nl - Dode bij steekpartij in Limburgs Horst, carnavalsactiviteiten stilgelegd]</ref> ;27 fibberwarie * ''Oes-Europa'': ** 'n Oestelik Róssisch offensief bereik [[Charkov]]. ** Poetin zèt nucleair einhede op sjerp. * ''Sjport'': [[Fabio Jakobsen]] pak [[Kuurne-Brussel-Kuurne]].<ref>Live-oetzenjing vtm</ref> ;26 fibberwarie * ''Sjport'': [[Annemiek van Vleuten]] wintj [[Ómloup Het Nieuwsblad]] bie de vrouwluuj, en [[Wout van Aert]] bie de mansluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;25 fibberwarie * ''Oes-Europa'': 't Róssisch laeger bereik [[Kiev]], meh in de loup van d'n daag sjtok zienen opmarsj. ;24 fibberwarie * ''Oes-Europa'': Róslandj vilt de Oekraïne van alle kantj binne. ;22 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen dichter [[Stijn De Paepe]] sjtörf op 43-jäörige laeftied aan dermkanker.<ref>[https://www.demorgen.be/nieuws/stijn-de-paepe-de-mensendichter-die-al-lachend-de-waarheid-zei-is-overleden~b4a3394e/ De Morgen - Stijn De Paepe, de mensendichter die al lachend de waarheid zei, is overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rockmuzikantj [[Mark Lanegan]] sjtörf op 57-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/marklanegan/status/1496208436874428424 Aankunjiging op persoenelik Twitter-account]</ref> ;21 fibberwarie * ''Oes-Europa'': [[Rósland]]j erkintj, bie mónj van presidentj [[Vladimir Poetin]], de aafgesjeie rippeblieke [[Vouksrippebliek Donjetsk|Donjetsk]] en [[Vouksrippebliek Loehansk|Loehansk]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2418344-poetin-gaat-volksrepublieken-donetsk-en-loehansk-erkennen NOS.nl - Poetin gaat 'Volksrepublieken' Donetsk en Loehansk erkennen]</ref> Nog dezelfden aovendj sjik 't landj tróppe nao dit gebeed. * ''Nederlands Limburg'': De [[Limburgse Academie]] bringk e nuuj Limburgs waordebook oet in vief dialekte: 't Mestreechs, 't Remunjs, 't Valkebergs, 't Venloos en 't Zittesj.<ref>[https://web.archive.org/web/20220221203728/https://www.1limburg.nl/nieuw-digitaal-limburgs-woordenboek-op-verzoek-van-amerikaan?context=topstory 1Limburg.nl - Nieuw digitaal Limburgs woordenboek op verzoek van Amerikaan]</ref> ;20 fibberwarie * ''Sjport'': De Olympische Wintersjpaele in Peking loupe aaf. Nederlandj ènjig es zèsde mit ach kier goud, vief kier zilver en eine kier bróns, 't Belsj is mit ein gouwe en ein brónze medalje 21e.<ref>[https://web.archive.org/web/20220220100339/https://www.nu.nl/olympische-spelen/6181305/bekijk-de-olympische-medaillespiegel-met-nederland-op-plek-zes.html Nu.nl - Bekijk de olympische medaillespiegel met Nederland op plek zes]</ref> * ''Afrika'': De [[Groete Renaissancedam]] (''Tālāqu Hidāsē Gidib'') in [[Ethiopië]] weurt in gebroek gesjtèld. Nao wiejeren oetboew mót dit de sjterkste [[waterkrach]]centraal van Afrika waere.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220221_96759589 De Standaard - Grootste stuwdam van Afrika wekt eerste elektriciteit op]</ref> ;19 fibberwarie * ''Sjport'': De Belsj [[Bart Swings]] pak de gouwe medaje in de [[massastart (sjaatse)|massasjtart]] bie 't sjaatse. Hae pak daomit 't ierste goud veur Belsj op de Wintersjpaele saer 1948.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220219_92587336 De Standaard - Eén tegen allen, maar Swings pakt goud]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockzenger [[Gary Brooker]] ([[Procol Harum]]) sjtörf op 76-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6185678/procol-harum-zanger-gary-brooker-76-overleden.html Nu.nl - Procol Harum-zanger Gary Brooker (76) overleden]</ref> ;15 fibberwarie * ''Zuud-Amerika'': Bie euversjtruiminge en pratsjlawines in [[Petrópolis]] ([[Rio de Janeiro (staot)|RJ]], [[Brazilië]]) koume 152 luuj óm. ;12 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse [[Kimberley Bos]] weurt derde bie 't [[skeleton]]. Ze is de ierste Nederlandse mit 'n Olympische medaje in dae sjport en de twiede mit 'n Olympische medaje boeten 't sjaatse. ;11 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse [[Suzanne Schulting]] haolt de gouwe medaje op de 1000 meter [[shorttrack]]. De Belzjin [[Hanne Desmet]] weurt derde en pak daomit de ierste Belzje medaje in dae sjport. ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockmuzikantj [[Ian McDonald]] sjtörf op 75-jäörige laeftied. ;8 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': De pelitie óntruump de [[Sjtarrebósj]] bie [[Bor]], wo miljeuactiviste zich aan de buim hawue geketteld. De bósj weurt gekap veur oetbreiing van 't [[NedCar]]-febrik.<ref>[https://web.archive.org/web/20220211142657/https://nos.nl/index.php/artikel/2416378-sterrebos-volledig-ontruimd-acht-actievoerders-aangehouden NOS.nl - Sterrebos volledig ontruimd, acht actievoerders aangehouden]</ref> * ''Weitesjap'': De Franse viroloog [[Luc Montagnier]] ([[Nobelpries]] in de Genaeskónde 2008) sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220210_96387566 De Standaard - Ontdekker van aidsvirus Luc Montagnier overleden]</ref> ;7 fibberwarie * ''Sjport'': [[Ireen Wüst]] prolongeert häören Olympischen titel op de 1.500 maeter sjaatse en weurt daomit de ierste sjaatsster die op vief achtereinkómmende Sjpaele 'n medaje haolt. ;6 fibberwarie * ''Sjport'': [[Senegalees hierevoetbalèlftal|Senegal]] wintj d'n [[Africa Cup]] door in de finaal nao penanties (4-2) te winne van [[Egyptisch hierevoetbalèlftal|Egypte]].<ref>Live-oetzenjing [[ESPN]]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis [[George Crumb]] sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.volkskrant.nl/mensen/george-crumb-1929-2022-componist-van-grote-muziek-voor-kleine-bezetting~be466b6d/?utm_source=link&utm_medium=app&utm_campaign=shared%20content&utm_content=free De Volkskrant - George Crumb (1929-2022), componist van grote muziek voor kleine bezetting]</ref> ;4 fibberwarie * ''Sjport'': In [[Peking]] beginne de [[Olympische Speule|Olympische Wintjersjpaele]]. Peking weurt de ierste sjtad die zoewaal de Zomer- es de Wintjersjpaele hilt. ===jannewarie=== * ''Centraal-Azië'': In [[Kazachstan]] vènje massaproteste plaats nao de verhoeging van de [[lpg]]-pries. Presidentj [[Kassim-Zjomart Tokajev]] óntsjleit zien regering, meh duujt de proteste mit geweld de kop in. ;30 jannewarie * ''Sjport'': [[Rafael Nadal]] wintj de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de mansluuj daor mit vief sets (2-6, 6-7 (5), 6-4, 6-4, 7-5) te winne van [[Daniil Medvedev]]. 't Is Nadal zienen 21e Grand Slam-titel; hae is daomit noe allein recordhawwer. ;29 jannewarie * ''Sjport'': [[Ashleigh Barty]] wintj de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] door in twie sets (6-3, 7-6 (2)) van [[Danielle Collins]]. ;28 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': Jos B. weurt in hoeger beroop tot 15 jaor gevangenis veroerdeild veur de maord op [[Nicky Verstappen]]. Zienen avvekaat deit weite in [[cassatie]] te gaon.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6180765/jos-b-krijgt-16-jaar-cel-voor-doden-misbruiken-en-ontvoeren-van-nicky-verstappen.html Nu.nl - Jos B. krijgt 16 jaar cel voor doden, misbruiken en ontvoeren van Nicky Verstappen]</ref> ;27 jannewarie * ''Nederlandj'': De Nederlands-Limbörgsen avvekaot [[Max Moszkowicz sr.]] störf op 95-jaorege leeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20220127180124/https://www.telegraaf.nl/nieuws/960668367/max-moszkowicz-95-overleden De Telegraaf - Max Moszkowicz (95) overleden]</ref> ;25 jannewarie * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Wim Jansen]] sjtörf op 75-jäörige laeftied aan de gevolge van dementie.<ref>[https://www.feyenoord.nl/nieuws/nieuwsoverzicht/wim-jansen-overleden-250122 Feyenoord.nl - Clubicoon Wim Jansen (75) overleden]</ref> * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Gert Schutte]] ([[GPV]]) sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6180237/oud-leider-van-christelijke-partij-gpv-gert-schutte-82-overleden.html Nu.nl - Oud-leider van christelijke partij GPV Gert Schutte (82) overleden]</ref> ;23 jannewarie * ''Belsj'': 'n Groete demonstratie taegen 't COVID-beleid van de Belzje regering löp oet op 'n gewelddaojige confrontatie mit de pelitie.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220123_94918368 De Standaard - Uit de hand gelopen coronabetoging: relschoppers gooien hekken op politie, 70-tal mensen opgepakt]</ref> ;22 jannewarie * ''Oes-Azië'': De [[Vietnam]]ese geiselike [[Thích Nhất Hạnh]], bekèndj as de 'vajer van de [[mindfulness]], sjtörf op 95-jäörige laeftied. ;20 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse [[samba]]zengeres [[Elsa Soares]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://oor.nl/news/koningin-van-de-samba-elza-soares-91-overleden/ OOR.nl - 'Koningin van de samba' Elza Soares (91) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rockzenger [[Meat Loaf]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://deadline.com/2022/01/meat-loaf-dead-bat-out-of-hell-rocky-horror-picture-show-1234917056/ Deadline - Meat Loaf Dies: ‘Bat Out Of Hell’ Singer & ‘Rocky Horror Picture Show’ Actor Was 74]</ref> ;16 jannewarie * ''Afrika'': De [[Mali]]nese politicus [[Ibrahim Boubacar Keita]], presidentj van 2013 bis 2020, sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2022/1/16/ousted-mali-president-ibrahim-boubacar-keita-dies Al Jazeera - Former Mali President Ibrahim Boubacar Keita dies aged 76]</ref> ;15 jannewarie * ''Nederlands Limburg'': In diverse Zuid- en Midde-Limbörgse gemeintes goon horeca en cultuur tege de COVID-veursjrifte in ope, zoonder tot hei-op weurt gecontroleerd. ;14 jannewarie * ''Natuur en milieu, Oceanië'': De vulkaan [[Hunga Tonga]] in [[Tonga]] bersj oet. Veural de drop volgenden [[tsunami]] maak väöl sjaoj; 't sjókfróntj weurt euver de ganse waereld gemaete.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20220116_93782468 De Standaard - Aanzienlijke schade in Tonga na onderzeese vulkaanuitbarsting, luchtdrukschommeling tot in België merkbaar]</ref><ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6178496/gevolgen-enorme-vulkaanuitbarsting-tonga-ook-in-nederland-waarneembaar.html Nu.nl - Gevolgen enorme vulkaanuitbarsting Tonga ook in Nederland waarneembaar]</ref> ;12 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse zengeres [[Ronnie Spector]] (bekèndj van [[The Ronettes]]) sjtörf op 78-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://apnews.com/article/entertainment-music-arts-and-entertainment-phil-spector-ronnie-spector-84c905db02a01ffa43a6052c3ce66920?utm_medium=AP&utm_campaign=SocialFlow&utm_source=Twitter AP News - Ronnie Spector, ’60s icon who sang ‘Be My Baby,’ dies at 78]</ref> ;10 jannewarie * ''Nederlandj'': 't [[Kabinèt-Rutte IV]] weurt beëidig. ;7 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De [[Bahama's|Bahamaansen]] acteur [[Sidney Poitier]] sjtörf op 94-jäörige laeftied. ;1 jannewarie * ''Economie'': D'n Italiaansen óngernummer [[Carlisto Tanzi]], bekèndj óm 't [[Parmalat]]-sjendal, sjtörf op 83-jäörige laeftied. ==2021== ===december=== ;31 december * ''Belsj'': Bie 'n explosie in [[Turnhout]] vilt e geboew in. Veer luuj kómme hiebie óm.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211231_92956434 De Standaard - Laatste vermiste bewoner geborgen na gasexplosie]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Betty White]] sjtörf op 99-jäörige laeftied. ;30 december * ''Belsj Limburg'': [[Veerle Heeren]] weurt veur zès maondj gesjors es börgemeisterse van [[Sintruin]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211230_93615594 De Standaard - Bart Somers schorst Veerle Heeren als burgemeester]</ref> ;29 december * ''Kóns en cultuur'': De Belzje sjriever en dichter [[Bart Plouvier]] störf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211231_93458203 De Standaard - Schrijver en dichter Bart Plouvier overleden]</ref> ;26 december * ''Afrika'': De Zuud-Afrikaanse bisjop [[Desmond Tutu]], bekèndj óm ziene sjtried taege de Apartheid, sjtörf op 90-jäörige laeftied. * ''Zuud-Europa'': De Griekse politicus [[Karolos Papoulias]] sjtörf op 92-jäörige laeftied. ;25 december * ''Weitesjap'': Nao jaore van oetsjtèl weurt de [[James Webb-ruimtetelescoop|James Webbtillescoop]] gelanceerd. * ''Natuur en milieu, Afrika/Zuud-Europa'': De oetbersting van de [[Cumbre Vieja]] op [[La Palma]] weurt veur beènjig verklaord. ;23 december * ''Kóns en cultuur'': De Belzje sjriever [[Bernald Dewulf]] sjtörf op 61-jäörige laeftied aan [[neurogeen claudicatio]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211223_95588261 De Standaard - Dichter en columnist Bernard Dewulf is overleden]</ref> ;22 december * ''Belsj'': [[Steve Bakelmans]] weurt veroerdeild tot 'n laeveslang gevangenissjtraof veur de verkrachting en maord op Julie Van Espen.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211222_93566858 De Standaard - Steve Bakelmans krijgt levenslang: ‘Hij is een psychopaat’]</ref> ;20 december * ''Sjport'': De Nederlandse marathonsjaatser [[Reinier Paping]], winner van bezunger zjwaoren [[Èlfsteidetoch]] van 1963, sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2410310-schaatslegende-paping-90-overleden-winnaar-zwaarste-tocht-der-tochten NOS - Schaatslegende Paping (90) overleden, winnaar zwaarste tocht der tochten]</ref> ;19 december * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Ed van Thijn]] ([[PvdA]]) sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6174063/voormalig-burgemeester-van-amsterdam-en-pvda-coryfee-ed-van-thijn-87-overleden.html Nu.nl - Voormalig burgemeester van Amsterdam en PvdA-coryfee Ed van Thijn (87) overleden]</ref> * ''Zuud-Amerika'': De presidentsverkezinge in [[Chili]] waere gewonne door [[Gabriel Boric]], de kandidaat van 't links blok. Hae versjleit mit 55,87% van de sjtumme ziene rechspopulistischen taegekandidaat [[José Antonio Kast]]. ;18 december * ''Nederlandj'': Veuroetloupendj op de versjpreiing van de zoegenaamden [[omikronvariantj]] lègk de Nederlandse regering obbenuujs 'nen helle lockdown op. * ''Kóns en cultuur'': De Nederlands-Limbörgse filmmaeker [[Henk van der Linden]] sjtörf op 96-jäörige laeftied aan de gevolge van 'ne val.<ref>[https://web.archive.org/web/20211219160920/https://www.1limburg.nl/kinderfilmmaker-henk-van-der-linden-96-overleden?context=topstory 1Limburg - Kinderfilmmaker Henk van der Linden (96) overleden]</ref> ;17 december * ''Politiek, Duutsjlandj'': De leje van de [[CDU]] keze [[Friedrich Merz]] tot opvolger van d'n opgesjtapden Armin Latschet.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/merz-wird-cdu-vorsitzender-comeback-im-dritten-anlauf-17690089.html Frankfurter Allgemeine - Merz wird CDU-Vorsitzender: Comeback im dritten Anlauf]</ref> ;15 december * ''Weitesjap, Kóns en cultuur'': De Amerikaanse sjriefster en theoretica [[bell hooks]] (pseudoniem van Gloria Watkins) sjtörf op 69-jäörige laeftied. ;13 december * ''Kóns en cultuur'': [[Arnon Grunberg]] krieg de [[P.C. Hooftpries]] veur proza toegekèndj.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6173026/pc-hooft-prijs-voor-proza-gaat-naar-arnon-grunberg.html Nu.nl - P.C. Hooft-prijs voor proza gaat naar Arnon Grunberg]</ref> * ''Nederlandj'': 'n Coalitie van [[VVD]], [[CDA]], [[D66]] en [[ChristenUnie]] kump nao neuge maondj mit e regeerakkoord. Dit zouw de waeg mótte vriemake veur e veerde kabinèt-Rutte. ;12 december * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Groete Pries van [[Abu Dhabi]] en weurt daomit es ierste Nederlenjer waereldkampión [[Formule 1]]. ;10 december * ''Natuur en milieu'': [[Tornado]]'s zörge in 't oeste van de Vereinigde Sjtaote veur tientalle (meugelik zelfs mie es hóngerd) doeje en enorm materieel sjaoj. ;8 december * ''Duutsjlandj'': [[Olaf Scholz]] weurt verkoze tot [[Lies van kanselere van Duutsland|bóndjskanseleer]] van [[Duutsjlandj]]. Hiemit kump nao zèsteen jaor 'n èndj aan 't kanseleersjap van [[Angela Merkel]]. ;5 december * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Bob Dole]], dae in 1996 de verlezende presidentskandidaat waor, sjtörf op 98-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/12/05/politics/bob-dole-dies/index.html CNN.com - Bob Dole, giant of the Senate and 1996 Republican presidential nominee, dies]</ref> ;3 december * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Horst Eckel]], de lèste laevende sjpaeler van 't [[Wereldkampioensjap hierevoetbal|kampiónsilftal]] van [[1954]], sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/sport/fussball/horst-eckel-mit-89-jahren-gestorben-letzter-wm-held-von-1954-17665325.html Frankfurter Allgemeine - Der letzte Weltmeister von 1954 ist tot]</ref> ;1 december * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen avant-gardecomponis [[Alvin Lucier]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/obituaries/2021/12/01/alvin-lucier-composer-dead/ Washington Post - Alvin Lucier, seminal avant-garde composer, dies at 90]</ref> ===november=== ;30 november * ''Naord-Amerika'': [[Barbados]], tot noe toe e keuninkriek in 't [[Gemeinebès van Naties]], weurt 'n rippubliek. ;29 november * ''Economie'': [[Jack Dorsey]], bedènker en oprichter van [[Twitter]], sjtop es baas van 't bedrief. Hae weurt opgevolg door [[Parag Agrawal]]. ;28 november * ''Sjport'': De Britse coureur en Formule 1-baas [[Frank Williams]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/formule-1/6170219/formule-1-icoon-en-oud-teambaas-frank-williams-79-overleden.html Nu.nl - Formule 1-icoon en oud-teambaas Frank Williams (79) overleden]</ref> ;26 november * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis en tekssjriever [[Stephen Sondheim]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/1b67836f-f870-451d-9bde-c7ef4eba5afa/musicalcomponist-stephen-sondheim-91-overleden NPO Radio 4 - Musicalcomponist Stephen Sondheim (91) overleden]</ref> ;23 november * ''Sjport'': De Nederlandse voetbaltrainer [[Simon Kistemaker]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6168493/excentrieke-oud-voetbaltrainer-simon-kistemaker-81-overleden.html Nu.nl - Excentrieke oud-voetbaltrainer Simon Kistemaker (81) overleden]</ref> ;19 november * ''Oesteriek'': [[Oesteriek]] geit es ierste Europees landj [[vaccinatie]] taege [[COVID-19]] verplichte. Ouch weurt de 'lockdown' veur alle börgers van krach. * ''Nederlandj'': 'n Neet-aangemelde demonstratie taege 't COVID-beleid van de regering in [[Rotterdam]] löp compleet oet de handj.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6168803/agenten-schoten-mogelijk-uit-noodweer-bij-rellen-in-rotterdam.html Nu.nl - Agenten schoten mogelijk uit noodweer bij rellen in Rotterdam]</ref> ;18 november * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse jazztrompettis [[Ack van Rooyen]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/entertainment/6168603/wereldwijd-geroemde-haagse-trompettist-ack-van-rooyen-91-overleden.html NU.nl - Wereldwijd geroemde Haagse trompettist Ack van Rooyen (91) overleden]</ref> ;15 november * ''Oesteriek'': [[Oesteriek]] lègk neet-gevaccineerde börgers quarantainemaotraegele op, die (veuriers) neet veur gevaccineerde gelde. ;13 november * ''Natuur en milieu'': De [[VN]]-klimaattop in [[Glasgow]] kump tot 'n èndj. Wat weurt aafgesjpraoke is neet genóg óm 't doel van maximaal 1,5 graod opwerming te haole; wel waere aafsjprake gemaak óm 't gebroek van fossiel brensjtoffe aaf te boewe. ;12 november * ''Kóns en cultuur, Nederlands-Limburg'': D'r Nederlandsj-Limburgsje zenger, cultuuróngernummer en nachbörgemeester va Heële [[Lex Nelissen]] sjtörf op 72-jöarige leëftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20211114074126/https://www.1limburg.nl/lex-nelissen-op-72-jarige-leeftijd-overleden?context=topstory 1Limburg - Lex Nelissen op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> ;11 november * ''Afrika'': De Zuud-Afrikaanse politicus [[F.W. de Klerk]], [[Nobelpries]]winner en tösje 1989 en 1994 presidentj van 't landj, sjtörf op 85-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6167185/laatste-president-van-zuid-afrika-onder-apartheid-de-klerk-85-overleden.html Nu.nl - Laatste president van Zuid-Afrika onder apartheid De Klerk (85) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Rinus Bennaars]] sjtörf op 90-jäörige laeftied aan COVID-19.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6167272/oud-international-en-feyenoord-aanvaller-bennaars-90-overleden.html Nu.nl - Oud-international en Feyenoord-aanvaller Bennaars (90) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Britse rockmuzikantj [[Graeme Edge]], bekèndj van [[Moody Blues]], sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2021/nov/11/moody-blues-drummer-graeme-edge-dies-aged-80 The Guardian - Moody Blues drummer Graeme Edge dies aged 80]</ref> ;7 november * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Bas van der Vlies]] ([[SGP]]) sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2404830-oud-sgp-leider-bas-van-der-vlies-79-overleden NOS.nl - Oud-SGP-leider Bas van der Vlies (79) overleden]</ref> ;6 november * ''Kóns en cultuur'': Terence Wilson, baeter bekèndj es Astro, ex-bandjlid van [[UB40]], sjtörf op 64-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/UB40/status/1457085875209359368 UB40 op Twitter]</ref> ;5 november * ''Vereinigde Sjtaote'': Bie e konzaer van rapper [[Travis Scott]] in [[Houston]] kómme zaeker ach luuj óm in e gedrangs.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/11/06/us/houston-astroworld-festival/index.html CNN.com - At least 8 dead and many injured after crowd surge at Travis Scott's Astroworld Festival in Houston, officials say]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse [[sertanejo]]-zengeres [[Marilia Mendoça]] kump op 26-jäörige laeftied óm bie 'ne vleegtuugcrash.<ref>[https://g1.globo.com/mg/vales-mg/noticia/2021/11/05/marilia-mendonca-morre-em-acidente-aereo-em-minas-gerais-o-que-se-sabe-ate-agora.ghtml Globo.com - Marília Mendonça morre em acidente aéreo em Minas Gerais: o que se sabe até agora]</ref> * ''Afrika'': Bie 'n óntploffing in [[Freetown]] ([[Sierra Leone]]) kómme minstes 91 luuj óm.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6166329/zeker-91-doden-in-sierra-leone-door-ontploffing-tankwagen.html Nu.nl - Zeker 91 doden in Sierra Leone door ontploffing tankwagen]</ref> ===oktober=== ;31 oktober * ''Natuur en milieu'': In [[Glasgow]] begintj 'ne waereldwieje klimaattop. * ''Kóns en cultuur'': De Braziliaanse pianis [[Nelson Freire]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio4.nl/klassiek/podium/b6a7bb9e-15db-4bbd-84ae-feb571a9ca6a/pianist-nelson-freire-overleden NPO Radio 4 - Pianist Nelson Freire overleden]</ref> ;29 oktober * ''Sjport'', ''Nederlands Limburg'': D'n [[derby (sport)|derby]] tösse [[MVV]] en [[Roda JC]] in de [[Ierste Devisie (Nederlands voetbal)|Ierste Devisie]] weurt stèlgelag naotot op de tribunes mèt vuurwerk weurt gesmete.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6165033/derby-mvv-roda-jc-definitief-gestaakt-wegens-ongeregeldheden-op-tribunes.html Nu.nl - Derby MVV-Roda JC definitief gestaakt wegens ongeregeldheden op tribunes]</ref> ;25 oktober * ''Afrika'': In [[Soedan]] begeit 't leger 'ne coup. Premier [[Abdalla Hamdok]] en diverse ministers waere gearresteerd.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2021/10/25/sudans-abdalla-hamdok-under-arrest-report Al Jazeera - Sudan security forces arrest PM Abdalla Hamdok, ministers]</ref> ;21 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen dirizjent [[Bernard Haitink]] sjtörf op 92-jäörige laeftied. * ''Kóns en cultuur'': Acteur [[Alec Baldwin]] sjut bie óngelök bie filmopnaome 'n rezjisseus doed.<ref>[https://www.nu.nl/film/6163597/alec-baldwin-schiet-tijdens-opnamen-cameraregisseur-dood-met-filmwapen.html Nu.nl - Alec Baldwin schiet tijdens opnamen cameraregisseur dood met filmwapen]</ref> ;18 oktober * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse militair en politicus [[Colin Powell]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan complicaties van kanker en COVID-19.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/10/18/politics/colin-powell-dies/index.html CNN.com - Colin Powell, first Black US secretary of state, dies of Covid-19 complications amid cancer battle]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje, veural in Nederlandj bekènde actries [[Sien Dils]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2021/10/18/rip-sien-diels/ VRT NWS - Actrice Sien Diels (74), bekend als Sien uit "Sesamstraat", is overleden]</ref> {{doedbekèndj}} ;15 oktober * ''Vereinig Keuninkriek'': 't [[Conservatieve Partij (Vereineg Keuninkriek)|Conservatief]] parlemèntslid [[David Amess]] weurt op campagne doedgesjtaoke.<ref>[https://www.bbc.com/news/uk-58930593 BBC News - Sir David Amess: Conservative MP stabbed to death]</ref> ;13 oktober * ''Kóns en cultuur'': [[Peter Verhelst]] krieg de [[Constantijn Huygenspries]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20211014_96931108 De Standaard - Peter Verhelst wint Constantijn Huygens-prijs 2021]</ref> ;11 oktober * ''Economie'': De Nobelpries veur Economie weurt toegekèndj aan [[David Card]] "veur zien empirische biedrage aan arbeidseconomie" en aan [[Joshua D. Angrist]] en [[Guido W. Imbens]] "óm häör methodologische biedrage aan de analyse van causaal verbenj."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Indiasen acteur [[Nedumudi Venu]] sjtörf op 73-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/10/11/entertainment/nedumudi-venu-actor-dead-india-scli-intl/index.html CNN.com - Nedumudi Venu, acclaimed Indian film actor, dies aged 73]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse klimaatweitesjapper [[Geert Jan van Oldenborgh]] sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/klimaat/6162220/baanbrekende-klimaatonderzoeker-geert-jan-van-oldenborgh-59-overleden.html?redirect=1 Nu.nl - Baanbrekende klimaatonderzoeker Geert Jan van Oldenborgh (59) overleden]</ref> ;10 oktober * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse boulevardjournalis [[Ruud ten Wolde]] sjtörf op 29-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/media/6161570/rtl-boulevard-verslaggever-ruud-ten-wolde-29-overleden.html Nu.nl - RTL Boulevard-verslaggever Ruud ten Wolde (29) overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Frans hierevoetbalèlftal|Frankriek]] wintj de twiede editie van de [[UEFA Nations League]] door mit 1-2 van [[Spaons hierevoetbalèlftal|Sjpanje]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;9 oktober * ''Oesteriek'': Bóndjskanseleer [[Sebastian Kurz]] treujt aaf nao e [[corruptie]]sjendal. ;8 oktober * ''Politiek'': De Nobelpries veur de Vrae geit nao de Filipiense journaliste [[Maria Ressa]] en häöre Russische collega [[Dmitri Andrejevitsj Moeratov]] "óm häör insjpanninge óm de vrieheid van meiningsuting, 'n veurwaerde veur democratie en doerzame vrae, te waorborge."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/peace/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;7 oktober * ''Belsj Limburg'', ''Natuur en milieu'': Bie 'n explosie in 't [[Thermo-Clean]]-febrik in [[Heuze-Zolder]] kump eine wirkman óm. Veer angere rake gewóndj.<ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20211007_92664526 Het Belang van Limburg - Eén dode en vier gewonden na gasexplosie bij bedrijf in Heusden-Zolder]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Lies vaan Nobelprieswinners (literatuur)|Nobelpries in de Literatuur]] weurt toegekèndj aan [[Abdulrazak Gurnah]] "óm zie compromisloes, mitliedsvol doordringe tot de effekte van 't kolonialisme en 't loot van de vlöchteling in de kloof tösje culture en continente."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> * ''Midde-Europa'': 't [[Pole|Pools]] Constitutioneel Haof bepaolt det de Poolse gróndjwèt veurgeit op de minsjerechteartikele van de EU. Dit maak de verhaudinge tösje Pole en de [[EU]] nog sjlechter es ze al waore. ;6 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Sjemie weurt toegekèndj aan [[Benjamin List]] en [[W.C. MacMillan]] "óm hun óntwikkeling van asymmetrische [[organokatalyse]]."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> * ''Weitesjap'': De [[WHO]] käört veur 't iers e [[malaria]]vaccin good. ;5 oktober * ''Weitesjap'': De Nobelpries in de Natuurkónde weurt toegekèndj aan [[Syukuro Manabe]] en [[Klaus Hasselmann]] "veur 't make van fysieke modelle van 't Aerds klimaat, womit de verangerlikheid en betroewbaarheid in 't veursjpelle van de klimaatopwerming weurt bepaold" en aan [[Giorgio Parisi]] "óm de óntdèkking van 't sjpel tösje versteuringe en fluctuaties in fysieke systeme van atomair bis op planetair niveau."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/physics/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;4 oktober * ''Weitesjap'': De [[Nobelpries]] in de Genaeskónde weurt toegekèndj aan de Amerikane [[David Julius]] en [[Ardem Patapoutian]] "veur hun óntdèkking van wermde- en aanrakingsreceptore."<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2021/summary/ NobelPrize.org - Paersberich]</ref> ;3 oktober * ''Frankriek'': De Franse zakeman, politicus en sjportbesjtuurder [[Bernard Tapie]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.lemonde.fr/disparitions/article/2021/10/03/mort-de-bernard-tapie-ancien-ministre-et-homme-d-affaires_6096929_3382.html Le Monde - Mort de Bernard Tapie, un homme aux mille vies]</ref> * ''Sjport'': De [[Klassieker]], de voetbalmatch tösje [[Feyenoord]] en [[AFC Ajax]], weurt veur 't iers door de vrouwe-ilftalle gesjpaeld. Feyenoord wintj mit 4-1. * ''Sjport'': D'n Italiaan [[Sonny Colbrelli]] wintj de 118e oetveuring van [[Paries-Roubaix]].<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;2 oktober * ''Sjport'': De Britse [[Elizabeth Deignan]] wintj de alderierste editie van [[Paries-Roubaix]] veur vrouwluuj. * ''Kóns en cultuur'': De Belzje misdaodauteur [[Bob Mendes]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gva.be/cnt/dmf20211002_96936100 Gazet van Antwerpen - Antwerps auteur Bob Mendes overleden]</ref> ===september=== ;28 september * ''Sjport'': [[FC Sheriff Tiraspol]], de landjkampión van [[Moldavië]], zörg veur 'ne groete sjtunt door in de [[UEFA Champions League]] mit 1-2 van [[Real Madrid]] te winne. ;27 september * ''Sjport'': D'n Ingelse voetballer [[Roger Hunt]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bbc.com/sport/football/58721150 BBC Sport - Roger Hunt obituary: 'Gentleman, modest and one of Liverpool's greatest']</ref> ;26 september * ''Kóns en cultuur'': De Britse bassis [[Alan Lancaster]] ([[Status Quo]]) sjtörf op 72-jäörige laeftied aan [[multiple sclerose]].<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6159127/status-quo-bassist-alan-lancaster-op-72-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Status Quo-bassist Alan Lancaster op 72-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Afrika'': De [[Rwanda|Rwandese]] militair en kreegsmisdaojiger [[Théoneste Bagosora]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210926_91936743 De Standaard - ’Brein achter Rwandese genocide’ overleden]</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek en Zjwitserlandj'': Bie verkezinge veur de [[Bóndjsdag]] geit de [[CDU]]/[[CSU]] van [[Armin Laschet]] op 'n historisch verlees aaf. De [[SPD]] van [[Olaf Scholtz]] weurt de groetste partie. Mit de Daens-Friese [[SSW]] kump veur 't iers ouch 'n minderheidspartie in 't nationaal parlemint. * ''Sjport'': [[Lewis Hamilton]] wintj de Grand Prix van [[Sotsji]] en pak daomit zien hóngerdste GP-euverwinning. [[Max Verstappen]] weurt compleet ónverwach nog twiede.<ref>[[NPO]] 1 - Live-oetzenjng ''[[Langs de Lijn]]''</ref> * ''Duutsjlandj, Oesteriek en Zjwitserlandj'': In [[Zjwitserlandj]] sjtump 'n mierderheid van de bevolking veur 't toelaote van 't [[homohoewelik]]. ;25 september * ''Nederlandj'': In Nederlandj weurt de [[coronapas]] verplich in opebaar gelaegehede. Wae eine kier binne maag, hoof zich dan neet mie aan biekómmende maatraegele wie móndjkepkes of aafsjtandj te hawwe. * ''Nederlandj'': Sjtaotssecretair [[Mona Keijzer]] van Ikkenomische Zake weurt oet 't [[kabinèt-Rutte III]] óntsjlaoge óm häör eupelike kritiek op 't COVID-beleid. ;23 september * ''Zuud-Europa'': [[Carles Puigdemont]], de vreugere premier van [[Catalonië]], weurt in [[Italië]] gearresteerd.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6158711/voormalig-catalaanse-leider-puigdemont-aangehouden-in-italie.html Nu.nl - Voormalig Catalaanse leider Puigdemont aangehouden in Italië]</ref> ;22 september * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Pieter Adriaan Cornelis Beelaerts van Blokland]] ([[CHU]], [[CDA]]) sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6158985/voormalig-cda-minister-beelaerts-van-blokland-88-overleden.html - Voormalig CDA-minister Beelaerts van Blokland (88) overleden]</ref> ;19 september * ''Sjport'': D'n Ingelse voetballer [[Jimmy Greaves]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6157879/tottenham-hotspur-icoon-jimmy-greaves-op-81-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Tottenham Hotspur-icoon Jimmy Greaves op 81-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Zuud-Europa, Natuur en milieu''<!--Zuid-Europa jeh. De Canarische eilen hure fysiek bij Afrika, meh nuits oet Spaanje is nuits oet Zuid-Europa-->: De [[Cumbre Vieja]], 'n [[völkaan]] op [[La Palma]] ([[Canarische Eilenj]]) begintj 'n oetbersting die de evacuatie van doezende luuj tot gevolg haet. ;18 september * ''Sjport'': D'n Daensen ex-fietsrenner [[Chris Anker Sørensen]] kump op 37-jäörige laeftied óm bie e verkiersóngelök in [[Zeebrugge]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210918_97396598 De Standaard - Deense ex-wielrenner Chris Anker Sørensen overleden na ongeval in Zeebrugge]</ref> ;17 september * ''Afrika'': [[Abdelaziz Bouteflika]], de vreugere presidentj van [[Algerieë]], sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2019/04/02/les-mille-et-une-vies-politiques-d-abdelaziz-bouteflika_5444690_3212.html Le Monde - Les mille et une vies de l’ancien président algérien Abdelaziz Bouteflika, mort à 84 ans]</ref> ;16 september * ''Nederlandj'': [[Sigrid Kaag]] treujt aaf es minister van Boetelandjse Zake nao 'n motie van aafkäöring taege häör.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6157497/kaag-stapt-op-als-minister-van-buitenlandse-zaken-na-evacuatiechaos-afghanistan.html Nu.nl - Kaag stapt op als minister van Buitenlandse Zaken na evacuatiecrisis Afghanistan]</ref> Einen daag later treujt ouch [[Ank Bijleveld]] aaf. ;15 september * ''Weitesjap'': In 't [[Kennedy Space Center]] weurt [[Inspiration4]] gelanceerd, de ierste toeristische ruumdevlöch. ;13 september * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen tv-prizzentator [[François Boulangé]] sjtörf op 67-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://nos.nl/artikel/2397665-mister-lingo-francois-boulange-overleden NOS.nl - 'Mister Lingo' François Boulangé overleden]</ref> ;12 september * ''Sjport'': De Rus [[Daniil Medvedev]] wintj de U.S. Open bie de mansluuj door in drie sets (6-4, 6-4, 6-4) van de Serf [[Novak Djokovic]] te winne. Veur Medvedev is 't zienen iersten Grand Slam-titel. ;11 september * ''Sjport'': De Britse [[Emma Raducanu]] wintj de [[U.S. Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-4, 6-3) van [[Leylah Fernandez]] te winne. Ze is de ierste óngeplaatsde die dat lök. 'n Anger bezóngerheid is dat allebei de finaliste tieners zeen.<ref>[https://nos.nl/artikel/2397469-nog-nooit-vertoond-raducanu-18-vanuit-kwalificatietoernooi-naar-winst-us-open NOS.nl - Nog nooit vertoond: Raducanu (18) vanuit kwalificatietoernooi naar winst US Open]</ref> ;9 september * ''Kóns en cultuur'': [[Alfred Schaffer]] krieg de [[P.C. Hooftprijs]] veur [[poëzie]] oetgereik.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6156247/alfred-schaffer-krijgt-pc-hooft-prijs-voor-poezie.html Nu.nl - Alfred Schaffer krijgt P.C. Hooft-prijs voor poëzie]</ref> ;6 september * ''Kóns en cultuur'': De Fransen acteur [[Jean-Paul Belmondo]] sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://www.bfmtv.com/people/cinema/l-acteur-jean-paul-belmondo-est-mort-a-l-age-de-88-ans_AN-202109060296.html BFM TV - L'acteur Jean-Paul Belmondo est mort à l'âge de 88 ans]</ref> ;5 september * ''Afrika'': Inne [[Guinee]]se huidsjtad [[Conakry]] begeit 't laeger 'ne [[sjtaotsgreep]]. Presidèntj Alpha Condé weurt daobie gevangegenómme.<ref>[https://www.trouw.nl/buitenland/militairen-plegen-staatsgreep-in-guinee-president-afgevoerd~b9359f53/ Trouw - Militairen plegen staatsgreep in Guinee, president afgevoerd]</ref> * ''Sjport'': Veur 't iers saer 1985 weurt in [[Zandvoort]] 'ne [[Grand Prix]] gehauwte. [[Max Verstappen]] wintj de race. ;2 september * ''Kóns en cultuur'': De Zjwaedse pópgróp [[ABBA]] brèngk twie singles oet en kunjig e nuuj album en 'n serie virtueel kónzaers aan.<ref>[https://web.archive.org/web/20210902185801/https://www.soundz.nl/abba-is-terug-een-gloednieuw-album-en-een-revolutionair-concert/ Soundz - ABBA IS TERUG! Een gloednieuw album én een revolutionair concert.]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Griekse componis [[Mikis Theodorakis]] sjtörf op 96-jäörige laeftied. ===augustus=== ;29 augustus * ''Belsj, Sjport'': De Belzje rugbyer, zeiler en sjportbesjtuurder [[Jacques Rogge]] sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210829_95806267 De Standaard - Voormalig IOC-voorzitter Jacques Rogge overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Jamaicaanse reggae- en dubpioneer [[Lee 'Scratch' Perry]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210829181704/https://oor.nl/news/reggaelegende-lee-scratch-perry-85-overleden/ OOR.nl - Reggaelegende Lee 'Scratch' Perry (85) overleden]</ref> ;27 augustus * ''Nederlands Limburg'': 'ne Kraanwagel ramp 't spoorweegviaduk euver de Breuselseweeg in [[Mestreech]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210827144944/https://www.1limburg.nl/kraanwagen-ramt-spoorbrug-rijksmonument-deels-ingestort?context=topstory 1Limburg - Kraanwagen ramt spoorbrug: rijksmonument deels ingestort]</ref> ;26 augustus * ''Zuud-Azië'': Bie 't vleegveld van [[Kaboel]] weurt 'ne zelfmaordaansjlaag geplaeg, wobie 170 luuj ómkómme, woerónger 13 Amerikaanse militaire. [[IS]] eis d'n aansjlaag op.<ref>[https://edition.cnn.com/world/live-news/afghanistan-kabul-taliban-us-news-08-27-21/index.html CNN.com - The latest on the Kabul airport attack]</ref> ;24 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Britsen drummer [[Charlie Watts]], bekèndj van de [[Rolling Stones]], sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210824170126/https://oor.nl/news/rolling-stones-drummer-charlie-watts-80-overleden/ OOR - Rolling Stones-drummer Charlie Watts (80) overleden]</ref> * ''Sjport'': De Belzje voetballer [[Wilfried Van Moer]] sjtörf op 76-jäörige laeftied aan 'n harrebleujing.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210824_95902948 De Standaard - Drievoudige Gouden Schoen Wilfried Van Moer overleden]</ref> ;21 augustus * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse muzikantj [[Don Everly]], bekèndj van de [[Everly Brothers]], sjtörf op 84-jäörige laeftied.<ref>[https://www.latimes.com/entertainment-arts/music/story/2021-08-21/don-everly-brothers-dies Los Angeles Times - Don Everly, of harmonizing rock ‘n’ roll pioneers the Everly Brothers, dies at 84]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse chirurg [[Jan Nico Homan van der Heide]], oetvènjer van de [[pacemaker]], sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6153469/uitvinder-van-de-pacemaker-jan-nico-homan-van-der-heide-94-overleden.html Nu.nl - Uitvinder van de pacemaker Jan Nico Homan van der Heide (94) overleden]</ref> ;18 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Britse kemik [[Sean Lock]] sjtörf op 58-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-58254859 BBC.com - Sean Lock: Comedian and 8 Out of 10 Cats captain dies aged 58]</ref>{{doedbekèndj}} ;15 augustus * ''Zuud-Azië'': De [[Taliban]] beginne aan 't innumme van [[Kaboel]]. * ''Sjport'': D'n Duutsje voetballer [[Gerd Müller]] sjtörf op 75-jäörige laeftied aan de [[krenkde van Alzheimer]]. ;14 augustus * ''Natuur en milieu'', ''Naord-Amerika'': [[Haïti]] weurt geraak door 'nen aerdsjóddel van 7,2 op de MM-sjaol.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6151426/vrees-voor-slachtoffers-na-zware-aardbeving-haiti.html Nu.nl - Vrees voor slachtoffers na zware aardbeving Haïti]</ref> ;12 augustus * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen dichter [[K. Schippers]] sjtörf op 84-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6151189/dichter-k-schippers-84-overleden-aan-gevolgen-van-kanker.html Nu.nl - Dichter K. Schippers (84) overleden aan gevolgen van kanker]</ref> ;11 augustus * ''Natuur en milieu'': In [[Floridia]] op [[Sicilië]] weurt 'n temperatuur van 48,8 graod gemaete. Dit is 'n Europees wermderecord.<ref>[https://www.corriere.it/cronache/21_agosto_11/sicilia-floridia-48-gradi-7c7a0094-faaf-11eb-ba5f-da3c10b6af90.shtml Corriere della Sera - Caldo in Sicilia: a Floridia ci sono 48,8 gradi, la temperatura più alta mai registrata in Europa]</ref> ;10 augustus * ''Belsj Limburg'': De Belsj-Limbörgse influencer [[Lara Switten]] sjtörf op 35-jäörige laeftied aan [[baarmojerhauskanker]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210811_95355502 De Standaard - Terminaal zieke mamablogster overleden: ‘Lara zal altijd ons lichtpuntje zijn’]</ref> ;9 augustus * ''Natuur en milieu'': De [[IPCC]] publiceert 't ierste deil van zie zèsde rapport. Volgens hun kan de [[klimaatopwerming]] nog wel tot 5 graod oploupe es neet gaw hiel väöl mie weurt gedaon. ;8 augustus * ''Sjport'': De [[Olympische Zomerspeule 2021|Olympische Speule]] in [[Tokio]] loupe aaf. Zoewel Nederlandj (10 gouwe medajes, 12 zilvere en 14 brónze) es 't Belsj (3 gouwe, 1 zilvere ne 2 brónze) degen 't oetzunjerlik good. ;7 augustus * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse funkmuzikantj [[Dennis Thomas]], bekèndj van [[Kool & The Gang]], sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6150308/kool-the-gang-medeoprichter-dennis-thomas-70-overleden.html Nu.nl - Kool & The Gang-medeoprichter Dennis Thomas (70) overleden]</ref> ;5 augustus * ''Sjport'': [[Lionel Messi]] verlèngk zien aafloupendj contrak mit [[FC Barcelona]] neet.<ref>[https://www.fcbarcelona.es/es/futbol/primer-equipo/noticias/2207655/leo-messi-no-seguira-ligado-al-fc-barcelona FC Barcelona - Leo Messi no seguirá ligado al FC Barcelona]</ref> ;1 augustus * ''Sjport'': Oppe Olympische Sjpaele in Tokyo haolt gymnas [[Nina Derwael]] oet [[Sintruin]] de gouwe medaje oppe oongelieke brögk.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210801_94073657 De Standaard - Goud! Nina Derwael kroont zich tot olympisch kampioene op brug met ongelijke leggers]</ref><ref>[https://sporza.be/nl/matches/turnen/2021-07/goud-nina-derwael-zweeft-en-zwaait-naar-olympische-titel-aan-de-brug~1627771311757/ Sporza - Goud! Nina Derwael zweeft en zwaait naar olympische titel aan de brug]</ref> * ''Sjport/Oes-Europa'': De Wit-Russische loupster [[Krystsina Tsimanowskaja]] geit op de vlöch. Ze zal later asiel kriege in [[Pole]]. ===juli=== ;30 juli * ''Nederlands Limburg'': In [[Ni-jwieërt]] tröf de pelitie 't groetste [[crystal meth]]lab aan wat oets in Nederlandj is gevónge.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6148749/politie-vindt-in-nederweert-grootste-crystalmethlab-ooit-in-nederland.html Nu.nl - Politie vindt in Nederweert grootste crystalmethlab ooit in Nederland]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Guadeloupese muzikantj [[Jacob Desvarieux]], gróndlègker van de [[zouk]], sjtörf op 65-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://nos.nl/artikel/2392152-reacties-op-overlijden-jacob-desvarieux-iconische-stem-van-antillen NOS.nl - Reacties op overlijden Jacob Desvarieux: iconische stem van Antillen]</ref> ;28 juli * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse bassis [[Dusty Hill]], bekèndj van [[ZZ Top]], sjtörf op 72-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nporadio2.nl/nieuws/31287/zz-top-bassist-dusty-hill-overleden NPO Radio 2 - ZZ Top-bassist Dusty Hill overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n [[Dominicaanse Rippubliek|Dominicaanse]] [[merengue]]- en [[salsa]]muzikantj [[Johnny Ventura]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nbcnews.com/news/latino/johnny-ventura-legendary-dominican-merengue-singer-dies-81-n1275345 NBC News - Johnny Ventura, legendary Dominican merengue singer, dies at 81]</ref> ;27 juli *''Duutsjlandj'': Bie 'n zjwaor explosie op 'n industrieterrein in [[Leverkusen]], kórtbie [[Kölle]], zeen twie persoene óm 't laeve gekómme. 31 luuj raakde gewóndj en vief luuj zeen nog vermis.<ref>[https://www.ad.nl/buitenland/een-dode-zestien-gewonden-en-vier-vermisten-na-explosie-chemiepark-leverkusen~a13c856d/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F ''Twee doden, vijf vermisten en tientallen gewonden na explosie chemiepark Leverkusen''. Casper Naber - AD, 27 juli 2021]</ref> ;26 juli * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen acteur [[Michel Van Dousselaere]] sjtörf op 73-jäörige laeftied aan de gevolge van progressief [[afasie]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210727_93708344 De Standaard - Acteur Michel Van Dousselaere overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': [[Joey Jordison]], ex-drummer van [[Slipknot]], sjtörf op 46-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6148146/voormalige-slipknot-drummer-joey-jordison-46-overleden.html Nu.nl - Voormalige Slipknot-drummer Joey Jordison (46) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandsen acteur [[Hero Muller]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.rtvnoord.nl/nieuws/838514/acteur-hero-muller-boven-wotter-is-overleden RTV Noord - Acteur Hero Muller (Boven Wotter) is overleden]</ref> ;24 juli *''Belsj'': Zjwaore raegeval zörg opnuuj veur euverlas in deile van [[Wallonië]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20210724_96958967 ''Wéér chaos in België: modderstromen trekken door Dinant, auto’s drijven mee''. De Limburger, 24 julie 2021]</ref> ;23 juli * ''Nederlands Limburg'', ''Politiek'': [[Zitterd-Gelaen]] dreug zoe'n 45.000 euro bij aon't ''[[Volwassenenfonds]]'', boe de gemeinte ziech vaanaof [[1 september]] bij aonsleet. 't Foonds vergeujd [[sport]]- en [[cultuur]]activiteite veur [[börger]]s mèt e lieg [[inkoume]].<ref>[https://www.limburger.nl/cnt/dmf20210723_94817691 De Limburger - Wie geen geld overhoudt voor de sportclub of fanfare, kan dit in Sittard-Geleen vergoed krijgen]</ref> ;19 juli * ''Vereinig Keuninkriek'': In [[Èngelandj]] waere alle beperkinge ómtrèntj [[COVID-19]] opgeluf. Hie is groete kritiek op, ómdet 't aantal besjmettinge de lèsten tied henjig oplöp. ;18 juli * ''Sjport'': [[Tadej Pogačar]] wintj de 108e [[Runj van Frankriek]]. 't Is nao veurig jaor d'n twiede kier det hae de euverwinning pak. ;16 juli * ''Nederlands Limburg'', ''Natuur en milieu'': De [[Maas (revier)|Maas]] bie [[Èèsjde]] bereik e [[debiet]] van 3260 m³/s; 'n absoluut record.<ref>[https://twitter.com/RWS_ZN/status/1415952460343037956 Twitter - Rijkswaterstaat Zuidnederland]</ref> * ''Nederlands Limburg, Belsj Limburg'': D'n diek van 't [[Julianakenaal]] bie [['t Voelwames]], en dae van d'n [[Demer]] bie [[Herk]] braeke door.<ref>Extra journaol [[NOS]]</ref><ref>[https://www.hbvl.be/cnt/dmf20210716_94577237 Het Belang van Limburg - Dichten van bres in Demer gestart: “Gelukkig daalt het waterpeil lichtjes”]</ref> ;15 juli * ''Nederlandj'': Misdaodversjlaaggaever [[Peter R. de Vries]] sjtörf op 64-jäörige laeftied aan de wónje die hae de waek deveur bie d'n aansjlaag op häöm opleep.<ref>[https://www.nu.nl/peter-r-de-vries/6143983/peter-r-de-vries-64-overleden-aan-verwondingen-na-moordaanslag-in-amsterdam.html Nu.nl - Peter R. de Vries (64) overleden aan verwondingen na moordaanslag in Amsterdam]</ref> * ''Economie'', ''Nederlands Limburg'': [[DSM]] kundeg aon per 2023 te goon verhuize vaan [[Heële|Heerle]] nao [[Mestreech]].<ref>[https://www.nu.nl/economie/6145707/dsm-verhuist-na-121-jaar-het-hoofdkantoor-binnen-limburg.html Nu.nl - DSM verhuist na 121 jaar het hoofdkantoor binnen Limburg]</ref> * ''Sjport'': De Britsen darter [[Andy Fordham]] sjtörf op 59-jäörige laeftied.<ref>[https://www.thesun.co.uk/sport/15603043/andy-fordham-dead/?utm_medium=Social&utm_campaign=sunsporttwitter&utm_source=Twitter#Echobox=1626364126 The Sun - DARTS SHOCK DEATH Andy Fordham dead at 59: Former world darts champion ‘Viking’ passes away as Adrian Lewis leads tributes]</ref> ;14 juli * ''Natuur en milieu, Nederlands Limburg, Belsj, Duutsjlandj'': Zjwaore raegeval veurt in 't sjtruimgebeed van de Maas en de Rien tot groete euversjtruiminge. Sjtraote en hoezer loupe ónger, [[Valkeberg]] raak van de boetewaereld aafgesjnoje en in 't Belsj en Duutsjlandj valle mie es hóngerd doeje.<ref>[https://web.archive.org/web/20210716075801/https://www.fr.de/panorama/tief-bernd-unwetter-ueber-deutschland-talsperre-bei-wuppertal-laeuft-ueber-rettungskraefte-sterben-90862156.html Frankfurter Rundschau - Unwetter über Deutschland: Mindestens 19 Tote in NRW und Rheinland-Pfalz - Zahlreiche Vermisste]</ref><ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210715_92632113 De Standaard - Liveblog regen | Tiental huizen ingestort in Luikse gemeente, man verdronken, meisje vermist]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20210715085405/https://www.1limburg.nl/voedseltekort-dreigt-valkenburg-vanwege-hoogwater?context=topstory 1Limburg - Voedseltekort dreigt in Valkenburg vanwege hoogwater]</ref> ;11 juli * ''Sjport'': [[Italiaans hierevoetbalèlftal|Italië]] weurt [[Europees kampioensjap hierevoetbal 2021|Europees kampión hierevoetbal]] door nao penanties [[Ingels hierevoetbalèlftal|Èngelandj]] te versjlaon. * ''Sjport'': [[Anna van der Breggen]] wintj veur de veerde kier de [[Giro Rosa]]. * ''Sjport'': [[Novak Djokovic]] wintj veur de zèsde kier [[Wimbledon]] door in veer sets (6-7 (4), 6-4, 6-4, 6-3) te winne van [[Matteo Berrettini]]. ;10 juli * ''Sjport'': De Australische [[Ashleigh Barty]] wintj Wimbledon door in drie sets (6-3, 6-7 (4), 6-3) de Tsjechische [[Karolína Plísková]] te versjlaon. * ''Sjport'': [[Argentijns hierevoetbalèlftal|Argentinië]] wintj de [[Copa América]] daor mit 1-0 van [[Braziliaans hierevoetbalèlftal|Brazilië]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[Ziggo Sport]]</ref> ;7 juli * ''Caribisch gebeed'': D'n [[Haïti]]aanse presidentj [[Jovenel Moïse]] weurt op 53-jäörige laeftied in zie hoes doedgesjaote.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-57750358 BBC News - Haitian president killed in attack at home]</ref> ;6 juli * ''Nederlandj'': Misdaadversjlaggaever [[Peter R. de Vries]] weurt naergesjaote in [[Amsterdam]] en in kritieke toesjtandj nao 't krankehoes gebrach.<ref>[https://web.archive.org/web/20210706193413/https://www.1limburg.nl/peter-r-de-vries-neergeschoten-amsterdam ''Peter R. de Vries neergeschoten in Amsterdam''. Frits van Otterdijk - 1limburg, 6 juli 2021]</ref> ;5 juli * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsj-Amerikaanse zenger [[Bill Ramsay]] sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210705163749/https://www.faz.net/agenturmeldungen/dpa/schlagersaenger-bill-ramsey-gestorben-17422998.html FAZ - Schlagersänger Bill Ramsey gestorben]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Italiaanse zengeres en actries [[Raffaella Carrà]] sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6143739/italiaanse-zangeres-en-actrice-raffaella-carra-op-78-jarige-leetijd-overleden.html Nu.nl - Italiaanse zangeres en actrice Raffaella Carrà op 78-jarige leetijd overleden]</ref> ;2 juli * ''Sjport'': De Belzje cyclocrosster [[Jolien Verschueren]] sjtörf op 31-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210702_92970564 De Standaard - Veldrijdster Jolien Verschueren op 31-jarige leeftijd overleden]</ref> ;1 juli * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse componis [[Louis Andriessen]] sjtörf op 82-jäörige laeftied.<ref>[https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/geen-componist-in-nederland-was-zo-invloedrijk-als-louis-andriessen-1939-2021~b9976a66/?utm_source=link&utm_medium=app&utm_campaign=shared%20content&utm_content=free de Volkskrant - Geen componist in Nederland was zo invloedrijk als Louis Andriessen (1939-2021)]</ref> ===juni=== * ''Belsj'': In [[Vlaandere]] óntsjteit e sjendaal róndj de gróndjvervoeling mit [[PFOS]] ('n hiel lestig aafbraekbaar sjtóf) door 't [[3M]]-febrik in [[Zwijndrecht (Belsj)|Zwijndrecht]]. Ónger mie de euverheid weurt verwete dao lank neet op te höbbe gelèt. ;30 juni * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse politicus [[Donald Rumsfeld]], ex-minister van Defensie, sjtörf op 88-jäörige laeftied.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/06/30/politics/donald-rumsfeld-dead/index.html CNN.com - Donald Rumsfeld, former secretary of defense, dies at 88]</ref> * ''Sjport'': De Zjweedse voetballer [[Inge Danielsson]], dae ónger mie bie [[AFC Ajax]] voetbalde, sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6142898/danielsson-maker-van-legendarische-goals-ajax-in-europa-cup-overleden.html Nu.nl - https://www.nu.nl/voetbal/6142898/danielsson-maker-van-legendarische-goals-ajax-in-europa-cup-overleden.html]</ref> ;29 juni * ''Natuur en milieu, Nederlands Limburg'': Bove Zuid-Limbörg (en deile vaan 't Belsj) breke zwoer [[rege]]sjore oet, die lokaol groete watereuverlas geve. In Mestreech vèlt 87,2 mm rege binnen 't oor; heimèt weurt e lendelek record gebroke.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6142587/onweersbuien-breken-stokoud-record-872-millimeter-neerslag-in-maastricht.html Nu.nl - Onweersbuien breken stokoud record: 87,2 millimeter neerslag in Maastricht]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlands-Limbörgse taolweitesjapper [[Flor Aarts]], oteur vaan diverse beuk euver 't [[Mestreechs]], störf op 86-jaorege leeftied.<ref>[https://neerlandistiek.nl/2021/07/overleden-flor-aarts-1934-2021/#comment-27317 Neerlandistiek.nl - Overleden: Flor Aarts (1934-2021)]</ref> ;26 juni * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse componis en pianis [[Frederic Rzewski]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gramophone.co.uk/classical%20music%20news/article/the-american-composer-and-pianist-frederic-rzewski-has-died Gramophone - The American composer and pianist Frederic Rzewski has died]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Kameroenese zenger [[Wes Madiko]] sjtörf op 57-jäörige aan de gevolge van 'n infectie.<ref>[https://www.237online.com/cameroun-deces-ce-jour-de-lartiste-wes-madiko/?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter 237 online - Cameroun : Décès ce jour de l’artiste WES MADIKO]</ref> ;25 juni * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Derek Chauvin]], de blauwe dae verantjwaordelik is veur d'n doed van [[George Floyd]], weurt tot 22 1/2 jaor gevangenis veroerdeild.<ref>[https://edition.cnn.com/us/live-news/derek-chauvin-sentencing/h_d79ed2f75f8f02c3bbef5d7f4de58e06 CNN.com - Derek Chauvin sentenced to 22.5 years for George Floyd's murder]</ref> ;23 juni * ''Economie'': D'n Amerikaansen informaticus [[John McAfee]], bekèndj van zienen antivirussofwaer, begeit in ziene cel in Sjpanje zelfmaord.<ref>[https://www.nu.nl/tech/6141354/antiviruspionier-john-mcafee-dood-aangetroffen-in-spaanse-cel.html Nu.nl - Antiviruspionier John McAfee dood aangetroffen in Spaanse cel]</ref> ;20 juni * ''Belsj Limburg'': In 'ne bós kórtbie [[Mezeik]] weurt 't liek van [[Jürgen Conings]] gevónge.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210620_94135500 De Standaard - Parket bevestigt: gevonden lichaam is dat van Jürgen Conings]</ref> ;18 juni * ''Sjport'': D'n Italiaanse voetballer [[Giampiero Boniperti]], tösje 1946 en 1961 sjtersjpaeler van [[Juventus]], sjtörf op 92-jäörige laeftied.<ref>[https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Juventus/18-06-2021/morto-giampiero-boniperti-bandiera-presidente-onorario-juventus-4102077682371.shtml La Gazzetta dello Sport - È morto Boniperti, bandiera e presidente onorario della Juve]</ref> * ''Belsj'': In [[Antwerpe (sjtad)|Antwerpe]] vilt 'n sjaol in aanboew in. Hiebie valle vief doeje.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210618_94712633 De Standaard - School in opbouw deels ingestort in Antwerpen: een dodelijk slachtoffer, negen in ziekenhuis]</ref> * ''Nederlandj'': 't Demissionair [[kabinèt-Rutte III]] kunjig per 26 juni 'n groete aafsjaoling van de [[Coronacrisis in Nederlandj|maotraegele taege COVID-19]] aan.<ref>Live-oetzenjing [[NPO]] 1</ref> ;17 juni * ''Afrika'': [[Kenneth Kaunda]], presidentj van [[Zambia]] van 1964 bis 1991, sjtörf op 97-jäörige laeftied. ;15 juni * ''Kóns en cultuur'': De Belzje jäögbokesjriever [[Dirk Bracke]] sjtörf op 68-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210615_96212181 De Standaard - Jeugdauteur Dirk Bracke op 68-jarige leeftijd overleden]</ref> ;13 juni * ''Midde-Oeste, Politiek'': In [[Israël]] kump nao diverse mislökde formaties en nuuj verkezinge 'n regering ónger [[Naftali Bennett]] tot sjtandj. De regering berós op 'n links-rechse mónstercoalitie die veural es doel haet de lankjäörige premier [[Benjamin Netanyahu]] en zien [[Likoed]]partie van de mach te hawwe. ;12 juni * ''Nederlandj, Politiek'': Nao diverse inhaudelike en persuunlike conflikte sjtap Kamerlid [[Pieter Omtzigt]] oet 't [[CDA]].<ref>[https://www.nu.nl/algemeen/6139104/pieter-omtzigt-zegt-cda-lidmaatschap-op-wil-op-termijn-terugkeren-als-zelfstandig-kamerlid.html Nu.nl - Pieter Omtzigt zegt CDA-lidmaatschap op, wil op termijn terugkeren als zelfstandig Kamerlid]</ref> ;11 juni * ''Kóns en cultuur'': De Ierse sjriefster [[Lucinda Riley]] sjtörf op 55-jäörige laeftied. * ''Sjport'': 't [[Europees kampioensjap hierevoetbal 2021|Europees kampioensjap hierevoetbal]] begintj nao e jaor oetsjtèl mit 'n 0-3 euverwinning van [[Italiaans hierevoetbalèlftal|Italië]] op [[Turks hierevoetbal|Turkieë]].<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;8 juni * ''Zuudoes-Europa'': [[Ratko Mladić]] weurt ouch in hoeger beroop tot laeveslank veroerdeild.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6138229/slager-van-srebrenica-mladic-ook-in-hoger-beroep-veroordeeld-tot-levenslang.html Nu.nl - 'Slager van Srebrenica' Mladic ook in hoger beroep veroordeeld tot levenslang]</ref> ;7 juni * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse sjriever [[A.L. Snijders]] sjtörf op 83-jäörige laeftied.<ref>[https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/a-l-snijders-uitvinder-van-het-zeer-korte-verhaal-op-83-jarige-leeftijd-overleden~b5fc6576/ De Volkskrant - A.L. Snijders, uitvinder van het Zeer Korte Verhaal, op 83-jarige leeftijd overleden]</ref> ;3 juni * ''Nederlandj'': De Nederlandsen theoloog [[Anne van der Meiden]], ónger mie bekèndj van zien [[Biebel]]vertalinge in 't [[Twents]], sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nd.nl/geloof/geloof/1038117/theoloog-anne-van-der-meiden-91-overleden Nederlands Dagblad - Anne van der Meiden (1929-2021), theoloog in het Twents]</ref> ;1 juni * ''Nederlands Limburg'': In [[Lin]] waere vieftig Roemeense wirkluuj óntdèk die ónger extreem sjlechte en gevierlike ómsjtenjighede laeve.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6136888/gemeente-maasgouw-ontdekt-vijftig-arbeidsmigranten-in-erbarmelijke-situatie.html Nu.nl - Gemeente Maasgouw ontdekt vijftig arbeidsmigranten in erbarmelijke situatie]</ref> ===mei=== ;29 mei * ''Sjport'': [[Chelsea F.C.]] wintj veur d'n twiede kier de [[UEFA Champions League]] daor mit 1-0 te winne van [[Manchester City FC]].<ref>Live-oetzenjing [[SBS 6]]</ref> ;26 mei * ''Nederlandj'': D'n tribbenaal in [[D'n Haag]] verplich [[Shell]], in 'n zaak aangesjpanne daor [[Milieudefensie]], ziene CO₂-oetsjtoet taege 2030 mit 45% te vermènjere.<ref>[https://www.nu.nl/klimaat/6135292/milieudefensie-wint-historische-klimaatzaak-shell-moet-co2-uitstoot-verlagen.html Nu.nl - Milieudefensie wint historische klimaatzaak: Shell moet CO2-uitstoot verlagen]</ref> * ''Sjport'': [[Villarreal CF|Villarreal]] wintj de [[UEFA Europa League]] daor mit 1-1 (penanties 11-10) van [[Manchester United F.C.|Manchester United]] te winne. 't Aantal nujige penanties waor mit 22 oetzunjerlik groet.<ref>[https://www.nu.nl/voetbal/6135775/villarreal-verrast-united-na-zinderende-penaltyreeks-en-wint-europa-league.html Nu.nl - Villarreal verrast United na zinderende penaltyreeks en wint Europa League]</ref> ;24 mei * ''Afrika'': [[Assimi Goïta]], kóllenel en vice-presidentj van [[Mali]], zèt in 'ne coup presidentj [[Bah Ndaw]] aaf. Ndaw waor in september 2020 zelf daor 'ne coup aan de mach gekómme. ;23 mei * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Eric Carle]], bekindj van 't kingerbook "Rupsje Nooitgenoeg", sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6135779/schrijver-eric-carle-91-van-kinderboek-rupsje-nooitgenoeg-overleden.htmlhttps://www.nu.nl/cultuur-overig/6135779/schrijver-eric-carle-91-van-kinderboek-rupsje-nooitgenoeg-overleden.html ''Schrijver Eric Carle (91) van kinderboek Rupsje Nooitgenoeg overleden''. Nu.nl - 27 mei 2021]</ref> * ''Oes-Europa'': 'ne Vlöch van [[Ryanair]] mit aan baord de Wit-Róssische oppositiefiguur [[Roman Protasevitsj]] weurt op las van de regering baove [[Wit-Róslandj]] oet de loch gehaold. Protasevitsj weurt nao lanjing astrein gearresteerd. * ''Zuud-Europa'': 'n Kabelbaon in 't Italiaans dörpke [[Stresa]] ([[Piemonte]]) sjtort door sjlech óngerhaud en sabotaasj denaer. Alle inzittende op eine nao kómme óm. * ''Sjport'': [[Max Verstappen]] wintj de Grand Prix van [[Monaco]] en pak daomit veur d'n ierste kier de leiing in 't WK-klassemènt. ;22 mei * ''Afrika'': De [[völkaan]] [[Nyiragongo]] in 't oeste van [[Congo-Kinshasa]] bersj oet. 32 luuj kómme óm en in diverse dörper róndj [[Goma]] is groete materieel sjaoj. * ''Sjport'': Mit zienen 41e gool van 't sezón brik [[Robert Lewandowski]] 't aud record van [[Gerd Müller]], wat jaorelank veur ónversjlaonbaar woort gehauwe.<ref>[https://www.bild.de/sport/fussball/fussball/fc-bayern-fc-augsburg-5-2-robert-lewandowski-holt-sich-den-rekord-76484288.bild.html Bild - Das 41. Tor! Lewy-Rekord Sekunden vorm Abpfiff]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Italië wintj de 65e editie van 't [[Eurovisie Songfestival]] mit 't leedje "Zitti e buoni", oetgeveurd door [[Måneskin]]. ;20 mei * ''Midde-Oeste'': Op initiatief van [[Egypte]] sjlete [[Israël]] en [[Hamas]] 'ne waopesjtilsjtandj. * ''Sjport'': [[Club Brugge]] weurt daor e 3-3 gelieksjpael taege Anderlecht veur de 17e kier kampión voetbal van 't Belsj. ;18 mei * ''Belsj Limburg'': Kepraol en sjeetinsjtructeur Jürgen C. oet [[Lanker]] vertrèk zjwaorbewaopendj mit 't veurnumme zich mit geweld taege de euverheid te waere.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210518_95838020 De Standaard - Meest onrustwekkende wapens van militair teruggevonden, klopjacht gaat verder]</ref> ;10 mei * ''Frankriek'': De Franse [[seriemaordenaer]] [[Michel Fourniret]], biegenaamp 't 'mónster van de Ardenne', sjtörf op 79-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210510_94290438 De Standaard - Seriemoordenaar Michel Fourniret overleden]</ref> ;2 mei * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] weurt veur de 35e kier landskampión daor mit 4-0 van [[FC Emmen]] te winne.<ref>Live-oetzenjing [[Langs de Lijn]]</ref> * ''Nederlands Limburg'': In [[Gebrook]] weurt 'ne man doedgesjote. De pelitie haet miejer verdachte in beeld.<ref>[https://www.nu.nl/binnenland/6131101/dode-bij-schietincident-in-limburgs-hoensbroek-politie-zoekt-verdachten.html Nu.nl - Dode bij schietincident in Limburgs Hoensbroek, politie zoekt verdachten]</ref> ;1 mei * ''Kóns en cultuur'': De Belzjen detectiveauteur [[Pieter Aspe]] sjtörf op 68-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210501_97142266 De Standaard - Succesauteur Pieter Aspe overleden]</ref> ===april=== ;30 april * ''Nederlandj'': De Nederlandse politicus [[Hans van Baalen]] ([[VVD]]) sjtörf op 60-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6130673/vvd-politicus-hans-van-baalen-60-overleden-na-kort-ziekbed.html Nu.nl - VVD-politicus Hans van Baalen (60) overleden na kort ziekbed]</ref> ;29 april * ''Kóns en cultuur'': De Marokkaans-Nederlandse sjriever [[Hafid Bouazza]] sjtörf op 51-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/cultuur-overig/6130456/auteur-hafid-bouazza-51-overleden-na-ziekte.html Nu.nl - Auteur Hafid Bouazza (41) overleden na ziekte]</ref> ;28 april * ''Vereinigde Sjtaote'', ''Weitesjap'': D'n Amerikaansen astronaut [[Michael Collins]], bekindj vanne Apollo 11-missie in juli [[1969]], sjtörf op 90-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/wetenschap/6130365/astronaut-eerste-maanlanding-michael-collins-90-overleden.html NU.nl - Astronaut eerste maanlanding Michael Collins (90) overleden]</ref> * ''Nederlandj'': De door de regering ingesjtèlde [[aovendjklok]] löp aaf. Ouch winkele en terrasse gaon weer aop. ;25 april * ''Kóns en cultuur'': De Franse modeóntwerper [[Alber Elbaz]] sjtörf op 59-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210425_93528339 De Standaard - Modeontwerper Alber Elbaz onverwacht overleden]</ref> * ''Sjport'': [[Demi Vollering]] wintj [[Luuk-Bastenaoke-Luuk]] bie de vrouwluuj, en [[Tadej Pogačar]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[Racing Gènk]] wintj de [[Croky Cup]] daor in de finaal mit 1-2 van [[Standard Luuk]] te winne.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210425_97454948 De Standaard - Racing Genk klopt Standard in spannende bekerfinale]</ref> * ''Kóns en cultuur'': Bie de 93e [[Academy Awards]] weurt ''[[Nomadland]]'' bekroend tot bèste film, [[Anthony Hopkins]] tot bèsten acteur en [[Frances McDormand]] tot bèste actries. ;24 april * ''Kóns en cultuur'': De Oesteriekse mezzosopraan [[Christa Ludwig]] sjtörf op 93-jäörige laeftied. ;21 april * ''Zuudoes-Azië'': D'n Indonesischen [[óngerzieboot]] ''KRI Nanggala (402)'' raak mit 53 opvarendje vermis in de [[Balizie]]. Later bliek det ze gezónken is en daobie in drie sjtökker is gebraoke. * ''Sjport'': [[Anna van der Breggen]] wintj veur de zevende kier de [[Welzje Piel]] bie de vrouwluuj, 'n absoluut record. [[Julian Alaphilippe]] wintj bie de mansluuj.<ref>Live-oetzenjinge NOS</ref> ;20 april * ''Vereinigde Sjtaote'': Derek Chauvin, de blauwe dae [[George Floyd]] bie 'n arrestatie haet verwörg, weurt sjöljig bevónge.<ref>[https://edition.cnn.com/us/live-news/derek-chauvin-trial-04-20-21/index.html CNN.com - Derek Chauvin guilty in death of George Floyd]</ref> * ''Afrika'': [[Idriss Déby Itno]], saer 1990 presidentj van [[Tsjaad]], sjtörf op 68-jäörige laetied, volgens officieel berichte aan oorlogswónje.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210420_94557859 De Standaard - President van Tsjaad overleden door oorlogsverwondingen, één dag na herverkiezing]</ref> * ''Sjport'': Daor e verlees taege [[Arminia Bielefeld]] degradeert [[Schalke 04]] oet de [[Bundesliga (hierevoetbal)|Bundesliga]].<ref>[https://www.bild.de/sport/fussball/fussball/schalke-04-letzter-funke-hoffnung-weg-schalke-abgestiegen-76137172.bild.html Bild - Schalke abgestiegen!]</ref> ;19 april * ''Sjport'': De Nederlandse voetballer [[Willy van der Kuijlen]] sjtörf op 74-jäörige laeftied aan complicaties van de [[krenkde van Alzheimer]].<ref>[https://www.volkskrant.nl/sport/mister-psv-willy-van-der-kuijlen-op-74-jarige-leeftijd-overleden~b2272455/?utm_campaign=shared_earned&utm_medium=social&utm_source=twitter De Volkskrant - ‘Mister PSV’ Willy van der Kuijlen op 74-jarige leeftijd overleden]</ref> * ''Weitesjap'': De [[Mars (planeet)|Mars]]helikopter Ingenuity, deil van de [[Perseverance]]-missie, vluug euver 't oppervlaak van Mars. 't Is d'n ierste kier det e minsjelik tuug 'n gecontroleerde vlöch door 'n boetenaerdse atmosfeer deit.<ref>[https://www.nasa.gov/image-feature/jpl/ingenuity-s-first-black-and-white-image-from-the-air NASA - Ingenuity’s First Black-and-White Image From the Air]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Walter Mondale]], van 1977 bis 1981 vice-presindentj ónger [[Jimmy Carter]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210420060621/https://www.axios.com/walter-mondale-dies-vice-president-f8b5bfaf-bec1-44c5-8120-811c6f1a664b.html?utm_source=twitter&utm_medium=social&utm_campaign=editorial&utm_content=politics-breaking Axois - Former Vice President Walter Mondale dies at 93]</ref> ;18 april * ''Sjport'': [[Marianne Vos]] wintj de [[Amstel Gold Race 2021|Amstel Gold Race]] bie de vrouwluuj, en [[Wout Van Aert]] bie de mansluuj. * ''Sjport'': [[AFC Ajax]] pak veur d'n twintigste kier de [[KNVB-beker (manslui)|KNVB-baeker veur mansluuj]] daor in de finale mit 2-1 te winne van [[SBV Vitesse]]. * ''Sjport'': Twelf Europese voetbalclubs prizzentere e plan veur de [[Super League]], 'n gesjlaote competitie die de [[UEFA Champions League]] zouw mótte vervange.<ref>[https://thesuperleague.nl/#landing_slides Officieel Website]</ref> Direk denao kómme väöl luuj en organisaties mit koej reacties. ;16 april * ''Naord-Amerika'': [[Raúl Castro]] sjtop es leier van de Communistische Partie op [[Cuba]]. Iejer sjtopde hae al es presidentj van 't landj. ;10 april * ''Sjport'': De Ierse [[Rachael Blackmore]] wintj mit [[Minella Times]] de [[Grand National]]. Ze is de ierste vrouwelike ruter die dit evenemènt wintj. ;9 april * ''Nederlands Limburg'': Gouvernäör [[Theo Bovens]] en 't Colleesj van [[Gedeputeerde Sjtaote]] sjtappe op in de naosjleip van de Vrehen-affair.<ref>[https://web.archive.org/web/20210409183710/https://www.1limburg.nl/gouverneur-theo-bovens-stapt-op-ruimte-voor-nieuwe-start?context=default 1Limburg - Gouverneur Theo Bovens stapt op: 'Ruimte voor nieuwe start']</ref> * ''Vereinig Keuninkriek'': De Britse [[prins-gemaal]] [[Philip van Griekelandj en Daenemarke|Philip]] sjtörf op 99-jäörige laeftied. * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse rapper Earl Simmons, baeter bekèndj es [[DMX]], sjtörf op 50-jäörige laeftied aan de dènkelike gevolge van 'nen [[euverdosis]].<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6126157/rapper-dmx-50-overleden-na-mogelijke-overdosis-drugs.html Nu.nl - Rapper DMX (50) overleden na mogelijke overdosis drugs]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': D'n Amerikaanse zjuris [[Ramsey Clark]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/ramsey-clark-dead/2021/04/10/70314e68-9949-11eb-a6d0-13d207aadb78_story.html Washington Post - Ramsey Clark, attorney general who became a critic of U.S. policies, dies at 93]</ref> ;7 april * ''Weitesjap'': De Nederlands-Limbörgse taalweitesjapper [[Pieter Muysken]] sjtörf op 70- of 71-jäörige laeftied.<ref>[https://neerlandistiek.nl/2021/04/overleden-pieter-muysken-1950-2021/ Neerlandistiek.nl - Overleden: Pieter Muysken (1950 – 2021)]</ref>{{doedbekèndj}} ;4 april * ''Sjport'': D'n Daen [[Kasper Asgreen]] wintj de [[Runj van Vlaandere]] bie de mansluuj. [[Annemiek van Vleuten]] wintj bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;1 april * ''Nederlandj'': 'n [[Motie van wantroewe]] weurt ingedeendj taege [[Mark Rutte]] en gesjteund door de ganse oppositie, naodet dudelik weurt det Rutte euver details oet de formatie haet gelaoge. ===miert=== ;31 miert * ''Belsj'': 'ne Brusselse richter verordonneert det de Belzje sjtaot alle maotraegele taege [[COVID-19]] binne de dartig daag mót sjrappe, of in 'ne baetere wèttelike basis deveur mót veurzeen.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210331_94032383 De Standaard - Rechter veroordeelt overheid tot opheffen alle coronamaatregelen]</ref> ;29 miert * ''Afrika'': De ''Ever Given'' weurt losgetrokke naodet ze 'n klein waek 't [[Suezkenaal]] haet geblokkeerd. * ''Sjport'': De Nederlandse gehandicapdesnowboardster [[Bibian Mentel]] sjtörf op 48-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6120666/bibian-mentel-48-overleden-aan-gevolgen-kanker.html Nu.nl - Bibian Mentel (48) overleden aan gevolgen kanker]</ref> ;28 miert * ''Sjport'': [[Wout Van Aert]] wintj [[Gent-Wevelgem]] bie de mansluuj, en [[Marianne Vos]] bie de vrouwluuj.<ref>Live-oetzenjing [[NOS]]</ref> ;26 miert * ''Nederlands Limburg'': De CDA-[[Gedeputeerde Staote|gedeputeerde]] [[Ger Koopmans]] en [[Hubert Mackus]] sjtappe op nao e sjendal róndj hunne partiegenoet [[Herman Vrehen]].<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6124164/cda-gedeputeerden-in-limburg-treden-per-direct-af-om-subsidieaffaire.html Nu.nl - CDA-gedeputeerden in Limburg treden per direct af om subsidieaffaire]</ref> ;23 miert * ''Afrika'', ''Economie'': 't Containersjeep de ''[[Ever Given]]'' sjtrand in 't [[Suezkenaal]], wat hiedaor lankdoerig weurt geblokkeerd. ;22 miert * ''Sjport'': D'n Amerikaanse basketballer [[Elgin Baylor]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6123451/legendarische-basketballer-elgin-baylor-op-86-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Legendarische basketballer Elgin Baylor op 86-jarige leeftijd overleden]</ref> ;21 miert * ''Belsj'': De [[SP.A]] verangert häöre naam officieel in [[Vooruit]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210321_93744731 De Standaard - SP.A is officieel Vooruit: ‘Definitief afstand van de stilstand’]</ref> ;20 miert * ''Sjport'': De Belsj [[Jasper Stuyven]] wintj [[Milaan-Sanremo]]. Hae blief daomit de favoriete veur.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210320_95657462 De Standaard - Jasper Stuyven wint Milaan-Sanremo]</ref> * ''Kóns en cultuur'': [[Astrid Roemer]] krieg es ierste Surinamer/se de [[Pries van de Nederlandse Lèttere]] toegekèndj.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210320_94897039 De Standaard - Astrid H. Roemer krijgt als eerste Surinaamse de Prijs der Nederlandse Letteren]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De [[Egypte|Egyptische]] sjriefster [[Nawal El Saadawi]] sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6123190/egyptische-schrijfster-en-feminist-nawal-el-saadawi-89-overleden.html Nu.nl - Egyptische schrijfster en feminist Nawal El Saadawi (89) overleden]</ref> ;17 miert * ''Nederlandj'': In Nederlandj zeen verkezinge veur de [[Twiede Kamer]]. De [[VVD]] van premier [[Mark Rutte]] hilt zich, [[D66]] weurt de twiede groetste, dewiel de extreemrechse partieë zoe groet waere es alle linkse partieë same. In totaal haole neet minder es zevetien partieë de Kamer. * ''Afrika'': [[John Magufuli]], de zittende presidentj van [[Tanzania]], sjtörf op 61-jäörige laeftied; volgens officieel berichgaeving aan 'n hertkrenkde.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6122534/controversiele-president-van-tanzania-john-magufuli-61-overleden.html Nu.nl - Controversiële president van Tanzania John Magafuli (61) overleden]</ref> * ''Weitesjap'': De [[Abelpries]] veur 2021 weurt toegekèndj aan [[László Lovász]] en [[Avi Wigderson]] óm häör biedrage aan [[complexiteitstheorie|complixiteits-]] en [[grafetheorie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20210324131323/https://www.abelprize.no/c76389/seksjon/vis.html?tid=76390 Abel Prize - The Abel Prize Laureates 2021 International Page]</ref> ;10 miert * ''Vereinigde Sjtaote'': 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]] sjtump in mit 't economisch sjteunpakkèt van 1,9 biljón dollar, in de geamendeerde vörm wie door de Senaot aongenom.<ref>[https://web.archive.org/web/20210310213106/https://edition.cnn.com/politics/live-news/stimulus-house-vote-03-10-21 CNN.com - Congress passes Biden's Covid-19 stimulus bill]</ref> ;9 miert * ''Belsj'': Naodet 't de Belzje pelitie lök berichte versjleuteld mit [[SkyECC]] te krake, waere tientalle krimmenele opgepak en groete kwantiteite drugs en geld in besjlaag genome.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210309_95926061 De Standaard - Grote drugsoperatie in het hele land: 17 ton cocaïne en 1,2 miljoen euro in beslag genomen]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen dirizjènt [[James Levine]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210317_95760252 De Standaard - Beroemde Amerikaanse dirigent James Levine op 77-jarige leeftijd overleden]</ref> ;6 miert * ''Sjport'': [[Mathieu van der Poel]] wint d'n Italiaanse fietsrenklassieker [[Strade Bianche]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210306_95623542 De Standaard - Superieure Van der Poel wint Strade Bianche]</ref> * ''Vereinigde Sjtaote'': Nao 't Hoes van Aafgevaerdigde sjtump ouch de Senaat in mit 't ómvankriek COVID-sjteunplan van [[Joe Biden]], is 't dan ouch mit 'n paar aanpassinge.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/03/05/politics/senate-covid-relief-vote-a-rama/index.html CNN.com - Senate passes Biden's $1.9 trillion Covid relief plan after all-night votes]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandsen oetvinder [[Lou Ottens]], dae bie [[Philips]] ónger mie 't [[cassettebendje]] bedach, sjtörf op 94-jäörige laeftied.<ref>[https://www.ed.nl/eindhoven/lou-ottens-philips-uitvinder-cassettebandje-overleden-we-waren-als-kleine-jongens-die-leuk-aan-het-spelen-waren~af8a81cd Eindhovens Dagblad - Lou Ottens, Philips-uitvinder cassettebandje, overleden: ‘We waren als kleine jongens die leuk aan het spelen waren’]</ref> ;3 miert * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse cabaretier [[Jeroen van Merwijk]] sjtörf op 65-jäörige laeftied aan [[dermkanker]].<ref>[https://www.ad.nl/show/cabaretier-jeroen-van-merwijk-65-overleden~a448347e/ AD - Cabaretier Jeroen van Merwijk (65) overleden]</ref> ;1 miert * ''Frankriek'': [[Lies vaan staotshoofde vaan Fraankriek|Ex-presidentj]] [[Nicolas Sarkozy]] weurt óm [[corruptie]] tot drie jaor gevangenis veroerdeild, wovan twie veurwaerdelik.<ref>[https://www.lemonde.fr/politique/article/2021/03/01/nicolas-sarkozy-condamne-a-trois-ans-de-prison-dont-un-an-ferme-dans-l-affaire-des-ecoutes_6071580_823448.html Le Monde - Nicolas Sarkozy condamné à trois ans de prison dont un an ferme dans l’affaire des écoutes]</ref> ===fibberwarie=== ;27 fibberwarie * ''Sjport'': [[Davide Ballerini]] wintj [[Omloop Het Nieuwsblad]] bie de mansluuj, en [[Anna van der Breggen]] bie de vrouwluuj.<ref>[https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20210227_96661845 Het Nieuwsblad - Daar is de nieuwe Ballerini]</ref> ;26 fibberwarie * ''Vereinigde Sjtaote'': 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]] sjtump in mit e sjteunpakkèt aan 1,9 biljón [[Amerikaansen dollar|dollar]] veur door [[COVID-19]] en de daotaege getroffe maotregele geraakde sectore.<ref>[https://edition.cnn.com/2021/02/26/politics/stimulus-package-covid-relief-house-vote/index.html CNN.com - House passes Biden's $1.9 trillion Covid relief package]</ref> ;21 fibberwarie * ''Sjport'': De Serf [[Novak Djokovic]] pak ziene negenden titel op de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de mansluuj daor de Rus [[Dmitri Medvedev]] in drie sets (6-3, 6-4, 6-2) te versjlaon. ;20 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': E vleegtuig op weeg vaan [[Mestreech Aoke Airport]] nao [[New York]] struit kort nao zien opstijge motoroonderdeile, die op [[Meersje|Meerse]] terechkoume.<ref>[https://web.archive.org/web/20210511030436/https://www.1limburg.nl/vliegtuig-verliest-metaaldelen-boven-meerssen?context=default 1Limburg - Vliegtuig verliest metaaldelen boven Meerssen]</ref> * ''Sjport'': De Japanse [[Naomi Osaka]] wintj de [[Australian Open (tennis)|Australian Open]] bie de vrouwluuj door in twie sets (6-4, 6-3) van de Amerikaanse [[Jennifer Brady]] te winne. ;19 fibberwarie * ''Belsj'': De Belzje politicus [[Leopold Lippens]] sjtörf op 79-jäörige laeftied aan [[leukemie]].<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210219_94461892 De Standaard - Burgemeester van Knokke-Heist Leopold Lippens overleden]</ref> ;18 fibberwarie * ''Nederlands Limburg'': De Nederlands-Limburgse politicus [[Jan Mans]] sjtörf op 80-jäörige laeftied.<ref>[https://www.1limburg.nl/oud-politicus-jan-mans-pvda-overleden?context=topstory 1Limburg - Oud-politicus Jan Mans (PvdA) overleden]</ref> ;16 fibberwarie * ''Nederlandj'': De [[aovendklok|aovendjklok]], die de regering hauw ingesjtèld óm de verbreiing van [[COVID-19]] taege te gaon, weurt op las van de richter per direk opgeluf. Dezelfden daag weurt dit besjluut in hoeger beroop weer opgesjort.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6116806/geen-avondklok-meer-en-toen-toch-wel-weer-dit-gebeurde-er-dinsdag.html Nu.nl - Geen avondklok meer, en toen toch wel weer: dit gebeurde er dinsdag]</ref> ;15 fibberwarie * ''Economie'': De Nigeriaanse [[Ngozi Okonjo-Iweala]] weurt tot ierste vrouwelike en ierste Afrikaanse veurzitter van de [[WHO]] gekoze. * ''Kóns en cultuur'': D'n Dominicaanse muzikantj [[Johnny Pacheco]], pioneer van de [[salsa]], sjtörf op 85-jäörige laeftied aan complicaties van 'n lóngóntsjtaeking.<ref>[https://www.theguardian.com/music/2021/feb/16/johnny-pacheco-co-founder-new-york-latin-label-fania-dies-aged-85 The Guardian - Johnny Pacheco, co-founder of New York's Latin label Fania, dies aged 85]</ref> ;14 fibberwarie * ''Zuud-Amerika'': D'n Argentiense politicus [[Carlos Menem]], dae van 1989 bis 1999 presidentj van 't landj waor, sjtörf op 90-jäörige laeftied. ;13 fibberwarie * ''Vereinigde Sjtaote'': De [[Senaat (Vereinigde Sjtaote)|Senaat]] sjprik ex-presidentj [[Donald Trump]] vrie van opsjteuke tot 'ne coup. Veur 'n veroerdeiling wier 'n twiedriede miejerheid nujig gewaes. ;10 fibberwarie * ''Belsj'': De jezuïet en politicus [[Luc Verstreylen]], sjtichter van [[Groen|Agalev]], sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210210_97999786 De Standaard - Agalev-stichter Luc Versteylen (93) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaansen oetgaever [[Larry Flynt]], bekèndj van 't [[pornografie|pornoblaad]] ''[[Hustler]]'', sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2368182-amerikaanse-porno-uitgever-larry-flynt-78-overleden.html NOS.nl - Amerikaanse porno-uitgever Larry Flynt (78) overleden]</ref> ;9 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse jazzpianis [[Chick Corea]] sjtörf op 79-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://glidemagazine.com/253567/jazz-keyboard-legend-chick-corea-dies-at-79/ Glide Magazine - Jazz Keyboard Legend Chick Corea Dies at 79]</ref> ;8 fibberwarie * ''Sjport'': De Nederlandse loupster [[Els Vader]] sjtörf op 61-jäörige laeftied aan de kanker.<ref>[https://archive.today/20210210010626/https://www.telegraaf.nl/sport/1202492278/voormalig-topatlete-els-vader-61-overleden De Telegraaf - Voormalig topatlete Els Vader (61) overleden]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse soulzengeres [[Mary Wilson]], bekèndj van [[The Supremes]], sjtörf op 76-jäörige laeftied.<ref>[https://www.foxla.com/news/mary-wilson-of-the-iconic-music-group-the-supremes-dies-at-76 Fox11 - Mary Wilson of the iconic music group, The Supremes, dies at 76]</ref> ;7 fibberwarie * ''Sjport'': De 55e editie van de [[Super Bowl]] weurt gewonne door de [[Tampa Bay Buccaneers]], die de [[Kansas City Chiefs]] mit 31-9 versjlaon.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6115040/tampa-bay-buccaneers-wint-super-bowl-zevende-titel-voor-tom-brady-43.html Nu.nl - Tampa Bay Buccaneers wint Super Bowl, zevende titel voor Tom Brady (43)]</ref> ;5 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Nederlandse rockband [[Golden Earring]] sjtop per direk naodet bekèndj weurt det gitaris [[George Kooymans]] aan [[ALS]] liet en neet mie kan optrejje.<ref>[https://www.ad.nl/show/ziekte-george-kooymans-betekent-einde-van-golden-earring-dit-is-een-doodsklap~aab3d5b1/ AD.nl - Ziekte George Kooymans betekent einde van Golden Earring: ‘Dit is een doodsklap’]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Canadesen acteur [[Christopher Plummer]] sjtörf op 91-jäörige laeftied.<ref>[https://variety.com/2021/film/news/christopher-plummer-dead-sound-of-music-1234901760/ Variety - Christopher Plummer, Legendary ‘Sound of Music’ Star, Dies at 91]</ref> * ''Sjport'': De Nederlandsen [[hónkbal]]ler [[Hans Urbanus]] sjtörf op 93-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2367677-honkbalpionier-han-urbanus-op-93-jarige-leeftijd-overleden.html NOS.nl - Honkbalpionier Han Urbanus op 93-jarige leeftijd overleden]</ref> ;3 fibberwarie * ''Kóns en cultuur'': De Belzje zenger-sjriever [[Kris De Bruyne]] sjtörf op 70-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210204_93953579 De Standaard - Vlaamse muzieklegende Kris De Bruyne (70) overleden]</ref> ;2 fibberwarie * ''Vereinig Keuninkriek'': De Britse veteraan [[Tom Moore]] sjtörf op 100-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://www.bbc.com/news/uk-england-beds-bucks-herts-55881753 BBC News - Captain Sir Tom Moore dies in hospital with coronavirus]</ref> ;1 fibberwarie * ''Zuudoes-Azië'': 't Laeger in [[Myanmar]] begeit 'ne sjtaotsgreep en arresteert [[Aung San Suu Kyi]].<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6113620/leger-myanmar-pleegt-staatsgreep-omstreden-aung-san-suu-kyi-opgepakt.html Nu.nl - Leger Myanmar pleegt staatsgreep, omstreden Aung San Suu Kyi opgepakt]</ref> ===jannewarie=== ;30 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse elektronicamuzikant en producent [[SOPHIE]] kump op 34-jäörige laeftied óm.<ref>[https://mixmag.net/read/musician-sophie-died-news Mizmag - Musician SOPHIE has died]</ref> ;28 jannewarie * ''Weitesjap'': De Nederlandse sjemis [[Paul Crutzen]], dae in 1995 de [[Nobelpries]] in de Sjemie won óm zien óngerzeuk nao de [[ozonlaog]], sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://nos.nl/artikel/2366382-nobelprijswinnaar-scheikunde-paul-crutzen-overleden.html NOS.nl - Nobelprijswinnaar scheikunde Paul Crutzen overleden]</ref> ;23 jannewarie * ''Sjport'': [[Tom Dumoulin]] zeet veur oonbepaolden tied te stoppe mèt fietsrenne.<ref>[https://www.nu.nl/wielrennen/6107452/ongelukkige-dumoulin-30-stopt-voor-onbepaalde-tijd-met-wielrennnen.html?redirect=1 Nu.nl - Ongelukkige Dumoulin (30) stopt voor onbepaalde tijd met wielrennnen]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse talkshowprizzentator [[Larry King]], bekèndj van ónger mie [[CNN]], sjtörf op 87-jäörige laeftied.<ref>[https://twitter.com/kingsthings/status/1352960673978880000 Twitter - @kingsthings - officieel berich]</ref> * ''Róslandj'': In diverse sjtei demonstrere luuj taege de arrestatie van oppositieleier [[Aleksander Navalni]]. D'n ómvank van de proteste is veur Róslandj van óngekènde gruutde. * ''Nederlandj'': Drek nao de inveuring van de aovendklok kump 't op [[Urk]] tot relle en versjendeleringe. De volgenden daag gief 't relle in gans 't landj. ;22 jannewarie * ''Sjport'': D'n Amerikaansen [[hónkbal]]ler [[Hank Aaron]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/6106202/amerikaanse-honkballegende-hank-aaron-op-86-jarige-leeftijd-overleden.html Nu.nl - Amerikaanse honkballegende Hank Aaron op 86-jarige leeftijd overleden]</ref> ;21 jannewarie * ''Nederlandj'': De [[Twiede Kamer]] sjtump in samesjpraok mit 't kabinèt veur 'n [[aovendklok]] tösje 21.00 en 4.30, die vanaaf 23 jannewarie mót ingaon. De maotraegel is gemeindj óm, in verbandj mit de COVID-19-pandemie, illegaal fieskes taege te gaon.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6103926/kamer-achter-avondklok-vanaf-zaterdag-binnenblijven-tussen-2100-en-430-uur.html Nu.nl - Kamer achter avondklok: vanaf zaterdag binnenblijven tussen 21.00 en 4.30 uur]</ref> * ''Kóns en cultuur'': De Belzje sjtripteikenaer [[Jean Graton]] sjtörf op 97-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20210121164655/https://www.michelvaillant.com/actualite.php?id=261 Michel Vaillant - Jean Graton nous a quittés]</ref> ;20 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote'': [[Joe Biden]] weurt beëidig es de 46e [[Lies van presidente van de Vereinigde Sjtaote|presidentj van de]] [[Vereinigde Sjtaote van Amerika]], en [[Kamala Harris]] es ziene vice-presidentj. Ze volge respectievelik [[Donald Trump]] en [[Mike Pence]] op.<ref>Live-oetzenjing [[CNN]]</ref> ;18 jannewarie * ''Nederlandj'': [[Lilianne Ploumen]] weurt veurgedrage es nuie fractieveurzitster van de [[PvdA]]. Ze zouw in die functie [[Lodewijk Asscher]] mote opvolge.<ref>[https://www.nu.nl/politiek/6102573/lilianne-ploumen-voorgedragen-als-nieuwe-lijsttrekker-van-pvda.html Nu.nl - Lilianne Ploumen voorgedragen als nieuwe lijsttrekker van PvdA]</ref> ;16 jannewarie * ''Duutsjlandj'': De [[CDU]] keus zich [[Armin Laschet]] es nuje partieleier. Hae geit [[Angela Merkel]] in die functie opvolge.<ref>[https://www.faz.net/aktuell/politik/inland/kommentar-mit-armin-laschet-geht-die-cdu-auf-nummer-sicher-17149342.html Frankfurter Allgemeine - Mit Laschet auf Nummer Sicher]</ref> * ''Kóns en cultuur'': D'n Amerikaanse producentj [[Phil Spector]] sjtörf op 81-jäörige laeftied aan [[COVID-19]].<ref>[https://www.tmz.com/2021/01/17/phil-spector-dead-dies-81/ TMZ - Phil Spector dead at 81]</ref> ;15 jannewarie * ''Nederlandj'': 't [[Kabinèt-Rutte III]] treujt aaf óm de [[Toesjlage-affair]]. Ómdet de verkezinge al in 't versjeet ligke, is dit in de ierste plaatsj 'n symbolische daod.<ref>[https://nos.nl/collectie/13855/artikel/2364513-kabinet-rutte-iii-gevallen-om-vernietigend-rapport-toeslagaffaire NOS.nl - Kabinet-Rutte III gevallen om vernietigend rapport toeslagaffaire]</ref> * ''Zuudoes-Azië'': Op [[Celebes]] vèntj 'nen aerdsjóddel plaats mit 'n krach van 6,2. Tientalle luuj kómme óm, väöl hóngerde rake gewóndj.<ref>[https://www.nu.nl/buitenland/6102362/ruim-800-gewonden-door-aardbeving-op-sulawesi-nog-vier-mensen-overleden.html Nu.nl - Ruim 800 gewonden door aardbeving op Sulawesi, nog vier mensen overleden]</ref> * ''Sjport'': De Franse motorcoureur [[Pierre Cherpin]] sjtörf op 52-jäörige laeftied, naodet hae vief daag iejer in de [[Dakarrally]] waor veróngelök.<ref>[https://www.nu.nl/sport/6102102/franse-motorcoureur-cherpin-52-overlijdt-vijf-dagen-na-val-in-dakar-rally.html Nu.nl - Franse motorcoureur Cherpin (52) overlijdt vijf dagen na val in Dakar Rally]</ref> ;14 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': D'n Duutsjen illusionis [[Siegfried Fischbacher]] (van 't duo [[Siegfried & Roy]]) sjtörf op 81-jäörige laeftied aan [[sjlókdermkanker]].<ref>[https://www.focus.de/kultur/vermischtes/im-alter-von-81-jahren-nach-krebsdiagnose-star-magier-siegfried-fischbacher-ist-gestorben_id_12868600.html Focus.de - Nach Krebsdiagnose: Star-Magier Siegfried Fischbacher ist gestorben]</ref> ;13 jannewarie * ''Noord-Amerika'': [[Donald Trump]] weurt in 't [[Hoes van Aafgevaerdigde (Vereinigde Sjtaote)|Hoes van Aafgevaerdigde]] officieel aangeklaag óm de couppoging van 'n waek iejer. 't Is d'n twiede kier det 'n aafzèttingsproceduur taegen 'm in gank weurt gezat. ;9 jannewarie * ''Zuuoes-Azië'': Kort nao 't opsjtiege sjtort vlöch 182 van [[Sriwijaya Air]], van [[Jakarta]] nao [[Pontianak]], in zie mit 62 luuj aan baord. ;8 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote'': Sociaal medium [[Twitter]] blokkeert 't account van [[Donald Trump]] permanent. Es rae neump 't diverse geweldsverhierlikinge en greujende geweldsdreiging ónger zienen aanhank. Trump haet 't platform es presidentj geraegeld veur officieel bekèndjmakinge en communicatie gebroek.<ref>[https://blog.twitter.com/en_us/topics/company/2020/suspension.html Twitter Blog - Permanent suspension of @realDonaldTrump]</ref> ;6 jannewarie * ''Vereinigde Sjtaote'': Dewiel e debat veur de formeel verkezing van [[Joe Biden]] es presidentj löp, dringe demonsjtrante, aangevuurd door d'n oettraejende presidentj [[Donald Trump]], mit geweld 't [[Capitool (Washington)|Capitool]] in.<ref>[https://edition.cnn.com/politics/live-news/congress-electoral-college-vote-count-2021/h_827fbc8cf8d03aba895c3a2f858d12ec CNN - US Capitol on lockdown after escalating situation among demonstrators]</ref> * ''Nederlandj'': In Nederlandj begintj de vaccinatie taege [[COVID-19]]. Door diverse probleme is ze in dit landj rillatief laat op gank gekómme.<ref>[https://www.nu.nl/coronavirus/6100359/coronavaccinatie-van-start-eerste-zorgmedewerker-ingeent-in-veghel.html Nu.nl - Coronavaccinatie van start: eerste zorgmedewerker ingeënt in Veghel]</ref> ;5 jannewarie * ''Sjport'': De Britse voetballer [[Colin Bell]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://www.mancity.com/news/mens/colin-bell-khaldoon-al-mubarak-63745469 Manchester City - Colin Bell: 1946-2021]</ref> ;4 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Amerikaanse actries [[Lance O'Brien]] sjtörf op 65-jäörige laeftied nao complicaties van 'n blaosóntsjtaeking.<ref>[https://www.nu.nl/film/6100305/partner-van-bondgirl-tanya-roberts-bevestigt-haar-overlijden-na-misverstand.html Nu.nl - Partner van bondgirl Tanya Roberts bevestigt haar overlijden na misverstand]</ref> * ''Weitesjap'': De Nederlandse natuurkónjige [[Martinus Veltman]] ([[Nobelpries]] in de Natuurkónde 1999) sjtörf op 89-jäörige laeftied.<ref>[https://www.uu.nl/nieuws/nobelprijswinnaar-martinus-veltman-overleden Nu.nl - Nobelprijswinnaar Martinus Veltman overleden]</ref> ;3 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Britse beatzenger [[Gerry Marsden]], bekèndj van [[Gerry & The Pacemakers]], sjtörf op 78-jäörige laeftied.<ref>[https://www.nu.nl/muziek/6099991/youll-never-walk-alone-zanger-gerry-marsden-78-overleden.html Nu.nl - You'll Never Walk Alone-zanger Gerry Marsden (78) overleden]</ref> ;2 jannewarie * ''Afrika'': In [[Niger]], kortbie de grens mit [[Mali]], weurt 'nen aansjlaag op börgers geplaeg, woebie tientalle doeje valle.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210102_97541107 De Standaard - Zware aanslag in grensgebied van Niger]</ref> ;1 jannewarie * ''Kóns en cultuur'': De Portugese [[fado]]zenger [[Carlos do Carmo]] sjtörf op 81-jäörige laeftied.<ref>[https://www.standaard.be/cnt/dmf20210101_97502793 De Standaard - Portugal kondigt nationale dag van rouw af om ‘de stem van Lissabon’ te herdenken]</ref> {{nuujsarchief}} [[Categorie:In 't nuujs|*]] [[pt:Jornalismo#Notícia]] qjdgw03t2tu66g1qzdqe20fhoqeedms 0 19885 486425 456285 2026-08-26T23:34:31Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486425 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} {{ExGemeinteNL2| |naam=Aajd-Vroenhove (Oud-Vroenhoven) |waope=[[Plaetje:Oud Vroenhoven wapen.svg|160px|Waope vaan Aajd-Vroenhove]] |begin=1839 |ènj=1920 |nuuj=Mestreech |provincie=Nederlands Limbörg |hoofplaats=Wolder |km2=15,78 |inwoeners=4.344 <small>(1919)</small> |deechde=275 |lies=Lies vaan börgemeisters vaan Aajd-vroenhove }} '''Aajd-Vroenhove''' ([[Nederlands]]: '''Oud-Vroenhoven''') is 'n geweze gemeinte in [[Nederlands Limburg]]. Ze oontstoont in [[1839]], wie bij de vrei tösse [[Nederland]] en 't [[Belsj]] de grens tösse Nederlands en [[Belsj Limburg]] woort getrokke. 't Gebeed roond Mestreech bleef daobij in Nederlandse han, wat detouw leide tot de gemeinte [[Vroenhove]] in e Nederlands en e Belsj deil gesplete mós weure. De gemeinte bestoont oet [[Biesland]], [[Hoeve Nekum]], [[Wolder]], [[Aajd Kaberg|Kaberg]] (allewijl Aajd Kaberg) en e deil vaan [[Smeermaas]]. De groond, 15,78 km², leep tot aon de walmör vaan Mestreech.<ref>[https://web.archive.org/web/20120613032231/http://atlas1868.nl/li/oudvroenhoven.html Kaart vaan Aajd-Vroenhove oet 1868]</ref> 't Raodhoes stoont in Wolder.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524013440/http://www.heemkundewolder.nl/images/PDF%20files/Beeldbepalende_panden_062006.pdf Heemkunde Wolder - Beeldbepalende panden]</ref> In [[1920]] woort Aajd-Vroenhove, tegeliek mèt [[Sint Pieter (Mestreech)|Sint Pieter]], geannexeerd door de gemeinte [[Mestreech]]. 't Groetste deil vaan 't groondgebeed is allewijl bebojd mèt nuibouwwieke. ==Waope== 't Waope vaan de gemeinte, touwgekind in [[1866]], waor doorsnoje: 't boveste deil vaan keel mèt 'nen have, nao de (heraldisch) linkerkant gewende liew vaan zèlver, 't oonderste deil vaan zèlver. Dit waor 't waope vaan de aw gemeinte en 't aajd graofsjap Vroenhove doormidde gesnoje. Me nump aon tot dit oetbeeld tot me mer mèt e deil vaan de aw gemeinte te make had. Opvallend is wijer tot de kroen op de liew oontbrik.<ref>[http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Oud_Vroenhoven Heraldrywiki - Oud Vroenhoven]</ref> ==Historische inwoenertalle== In de lèste decennia vaan zie bestoon zuut me Aajd-Vroenhove dudelek tot 'n veurstad vaan Mestreech oetgreuje. {| |- | {| class=wikitable ! Jaor !! Aontal !! Greuj (gans Limbörg) |- | 1830 || (1.220)<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1830_00_B.xls Volkstèlling 1830]</ref> || -- |- | 1840 || 1.461<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1840_00_S11.xls Volkstèlling 1840 - Limbörg]</ref> || +19,8% ''(+5,6%)'' |- | 1849 || 1.264<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1849_06_H2.xls Volkstèlling 1849 - Hertogdóm Limbörg: gemeintesgewijs indeiling vaan de provincie]</ref> || -13,5% ''(+4,3%)'' |- | 1859 || 1.324<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1859_01_H3A.xls Volkstèlling 1859 - Plaotseleke indeiling]</ref> || +4,7% ''(+4,4%)'' |- | 1869 || 1.397<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1869_01_H4A.xls Volkstèlling 1869 - Feiteleke of getèlde bevolking in eder gemeinte vaan 't riek]</ref> || +5,5% ''(+4,5%)'' |} | {| class=wikitable ! Jaor !! Aontal !! Greuj (gans Limbörg) |- | 1879 || 1.568<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1879_05_H1.xls Volkstèlling 1879 - Limbörg: plaotseleke indeiling]</ref> || +12,2% ''(+7,0%)'' |- | 1889 || 1.759<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1889_13_H1.xls Volkstèlling 1889 - Limbörg]</ref> || +12,2% ''(+6,8%)'' |- | 1899 || 2.300<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1899_11_H1.xls Volkstèlling 1899 - Limbörg]</ref> || +30,8% ''(+10,2%)'' |- | 1909 || 3.638<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT190901T/index.html Volkstèlling 1909 - Plaotseleke indeiling]</ref> || +58,3% ''(+17,8%)'' |- | 1919 || 4.344<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/WT_1919_00_T1.xls Woeningtèlling 1919]</ref> || +19,4% |} |} ;Opmerkinge: * In 1830 bestoont de gemeinte Aajd-Vroenhove nog neet, meh umtot de gegeves vaan toen pas nao de splitsing zien verwèrk, heet me 't bestand veur die gemeinte mèt trökwèrkende krach opgemaak. * In 1919 woort wel 'n woeningtèlling, meh gein volkstèlling gehawwe. Ciefers veur gans Limbörg gief 't neet. T'r vergelieking: de Limbörgse bevolking waor in 1920 (wie 't wel 'n volkstèlling gaof) mèt 32,6% gegreujd. ;[[Indexciefer|Rillatief oontwikkeling]] vaan 1830 tot 1919/20 (''x''₁₈₃₀=100)<br> <timeline> ImageSize = width:500 height:230 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1830 till:1920 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1830 PlotData = bar:400 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:300 color:gray1 from:start till:end bar:200 color:gray1 from:start till:end bar:100 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(40,70)(90,73) color:blue width:2 #1830-40 index 100-105,6 points:(90,73)(135,75) color:blue width:1 #1840-49 index 105,6-110,2 points:(135,75)(185,77) color:blue width:1 #1849-59 index 110,2-115,0 (nao bove aofgerund vaan 114,9...) points:(185,77)(235,80) color:blue width:1 #1859-69 index 115,0-120,2 points:(235,80)(285,84) color:blue width:1 #1869-79 index 120,2-128,7 points:(285,84)(335,89) color:blue width:1 #1879-89 index 128,7-137,1 points:(335,89)(385,96) color:blue width:1 #1889-99 index 137,1-151,1 points:(385,96)(435,109) color:blue width:1 #1899-1909 index 151,1-178,2 points:(435,109)(490,138) color:blue width:1 #1909-20 index 178,2-236,4 points:(40,70)(90,80) color:green width:1 points:(90,80)(135,72) color:green width:1 points:(135,72)(185,74) color:green width:1 points:(185,74)(235,77) color:green width:1 points:(235,77)(285,84) color:green width:1 points:(285,84)(335,92) color:green width:1 points:(335,92)(385,114) color:green width:1 points:(385,114)(435,169) color:green width:1 points:(435,169)(485,198) color:green width:1 </timeline> Greun: Gemeinte Aajd-Vroenhove<br>Blauw: Provincie Limbörg ==Rifferenties== <references/> [[Categorie:Historie van Mestreech]] [[Categorie:Gewaeze gemeintes in Nederlands Limburg]] 5bvr7ehy7arf5q3a42iuftm6ypbq7f5 0 25869 486438 476766 2026-08-27T01:53:17Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486438 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} {{ExGemeinteNL |naam=Leidschendam |vaan=[[Plaetje:Vlag leidschendam.gif|163px]] |waope=[[Plaetje:Leidschendam wapen.svg|150px|Waope vaan Leidschendam (zuug de hoofteks)]] |locatie=[[Plaetje:Leidschendam-voormalige gemeente.png|300px|Aw gemeinte Leidschendam (greun) tege de huiege gemeintegrenze (dikke witte lijne)]] |begin=[[1938]] |ènj=[[2002]] |nuuj=[[Leidschendam-Voorburg]] |provincie=[[Zuid-Holland]] |hoofplaats=Leidschendam |km2=37,86<ref name=opmaat99>[http://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/689009B3-7744-4CEC.../Leidschendam.pdf Gemeente op maat 1999 - Leidschendam]</ref> |water=2,03<ref name=opmaat99/> |inwoeners=36.199 (1999)<ref name=opmaat99/> |deechde=968<ref name=opmaat99/> |lies=Lies vaan börgemeisters vaan Leidschendam }} [[Plaetje:Leidschendam aan de Vliet.jpg|thumb|Dörpskèrk en hoezer op de Delfsekaoj aon de Vliet in Leidschendam]] [[File:Netherlands, Leidschendam, Sluiskant (01).jpg|thumb|Centrum in de winter]] '''Leidschendam''' is e versteidelek dörp in de Nederlandse provincie [[Zuid-Holland]], ein vaan de kerne (de hoofplaots) vaan de gemeinte [[Leidschendam-Voorburg]], mèt zoe'n 28.000 inwoeners. De bebouwing is vergreujd mèt die vaan [[Voorburg]], welke plaots weer gans aon [[D'n Haag]] vaszit. Daomèt is Leidschendam typisch 'n [[veurstad]] vaan D'n Haag. ==Waope== Op 14 november 1938, nog in 't jaor vaan häör stiechting, kraog de gemeinte Leidschendam vaan d'n [[Hoege Raod vaan Adel]] 't volgend [[heraldiek|waope]] touwgekind (zuug d'n tabel veur e pleetsje): :In zèlver (''wit'') 'ne golvenden dweersbalk vaan lazuur (''blauw''), belaoje euver zien huugde mèt 'ne verkorte paol vaan goud (''geel''), de paol belaoje mèt twie sjuinsgekruisde sleutele vaan keel (''roed''); bove de balk 'ne wasseneer vaan sabel (''zwart'') en dao-oonder 'nen hertekop vaan keel. 't Sjèld gedèk mèt 'n gouwe kroen vaan drei blaajer en twie perele.<ref name=ngw>[http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Leidschendam Heraldrywiki - Leidschendam]</ref> 't Waope combineert eleminte oet de waopes vaan de stiechtende gemeinte: de wasseneer veur Veur (wat 'rs drei in zie sjèld had) en d'n hertekop veur Stompwijk (dee zie waope e gans hert tuinde). 't Middedeil is sprekend: in 'ne waterluip zuut me de stad Leiden häör waope mèt de twie sleutele vaan Petrus.<ref name=ngw/> Eleminte oet 't Leidschendams waope zien later weer opgenome in 't waope vaan Leidschendam-Voorburg.<ref>[http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Leidschendam-Voorburg Heraldrywiki - Leidschendam-Voorburg]</ref> ==Historie== Leidschendam is oontstande aon de [[Vliet (Zuid-Holland)|Vliet]], e [[kenaal]] wat d'n [[Awwe Rijn]] (bij [[Leiden]]) mèt de [[Schie]] (bij [[Overschie]], noe [[Rotterdam]]) verbint en 'n vervaanging is vaan e nog väöl awwer Romeins kenaal. 't Kenaal kaom door twie [[watersjap|hoegheimraodsjappe]] (watersjappe) - Rijnland en Delfland. Oonder graof [[Floris V vaan Holland|Floris V]] vaan [[Holland]] woort ind [[daartienden iew]] ('n oerkónde oet [[1285]] neump ze) 'n landsjeiing tösse die twie ingestèld. Umtot ze e versjèllend waterpeil aonhele, gaof dat probleme veur de Vliet en mós bij de landsjeiing 'nen dam koume. Umtot handelere (en väöl later ouch [[trèksjuut]]passageers) hei ummer móste euverstappe, kós hei e dörp oontstoon: Leidschendam. 't Dörp greujde gestiedeg wijer en in de [[zeventienden iew]] kraog 't 'n dörpskèrk in de stijl vaan 't [[Hollands classicisme]], nao oontwerp vaan [[Arent van 's-Gravensande]] (foto). De [[neogotiek|neogotische]] Pieters- en Paulskèrk volgde roond 1880. Al deen tied evels waor 't dörp neet zelfstandeg. 't Waor oontstande op 't groondgebeed vaan twie awwer entiteite, de [[hierlekheid]] [[Veur]] en 't dörp [[Stompwijk]]. Pas in [[1938]] kaom dao 'n ind aon: mèt de fusie vaan Veur en Stompwijk oontstoont de gemeinte Leidschendam. 't Dörp greujde veural nao d'n Twiede Wereldoorlog oet tot 'n echte veurstad. In [[2002]] góng Leidschendam same mèt Voorburg de gemeinte Leidschendam-Voorburg vörme; heibij stoont 't de wiek [[Leidschenveen]] aon de gemeinte D'n Haag aof (te zien op 't keertsje). 't Dörp Stompwijk en de naobersjap [[Wilsveen]] (allebei nog ummer lendelek vaan karakter) gónge wel nao de nui gemeinte mèt. Sinds vrij kort zien inkel internationaol [[tribbenaol]]e, die te make höbbe mèt de positie vaan D'n Haag es stad vaan [[internationaol rech|internationaol (oorlogs)rech]], in Leidschendam gevesteg, wie dat veur [[Libanon]] en [[Sierra Leone]]. ===Historische inwoenertalle=== {| class=wikitable |- ! jaor !! aontal |- | 1947 || 10.566<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1947_B1_T.xls Volkstèlling 1947]</ref> |- | 1956 || 13.863<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/WT_1956_B1_T.xls Woeningtèlling 1956]</ref> |- | 1960 || 16.366<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT196002T1/index.html Volkstèlling 1960]</ref> |- | 1971 || 19.465<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT1971B1AT/index.html Volkstèlling 1971]</ref> |} ;Opmerkinge * T'r vergelieking: de vörmende gemeintes Veur en Stompwijk hadde in 1930, ach jaor veur de sameveuging, same 8.702 inwoeners.<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1930_01_T1.xls Volkstèlling 1930]</ref> * 't Inwoenertal veur 1971 is aofgerund op ganse vieftalle. ==Bron== ''Dit artikel is gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Leidschendam&oldid=30498643 dees versie].'' ===Rifferenties=== <references/> ==Extern links== * De gemeintes [https://web.archive.org/web/20120226195735/http://atlas1868.nl/zh/stompwijk.html Stompwijk] en [https://web.archive.org/web/20120226195018/http://atlas1868.nl/zh/veur.html Veur] in 1868 [[Categorie:Leidschendam-Voorburg]] [[Categorie:Versjteidelikde dörper in Zuud-Hollandj]] [[Categorie:Gewaeze gemeintes in Zuud-Hollandj]] o2zqggqdooefx1ljn10erdjom5foxbi 0 27730 486445 484855 2026-08-27T02:33:45Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486445 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Lafouge gabelou 01.JPG|thumb|300px|'n Combinatie sprink euver 'n hindernis in 'n wèdstrijd in Fontainebleau, Fraankriek. De springsport is ein vaan de väöl peerdssporte.]] '''Peerdssport''' daan wel '''peerdesport''', ouch bekind es '''hippische sport''', is de verzaomelnaom veur al die [[sport]]e boebij weurt gebruuk gemaak vaan ein of mierder [[taam peerd|peerd]] (''Equus [ferus] caballus''). Dees sporte versjèlle daorum wezelek vaan gewoen sporte, umtot de prestatie moot weure gelieverd door de mins en 't peerd same, en ouch umtot de krach in hoofzaak neet vaan de sportmins zelf kump. Dit lèste heet de peerdssport gemein mèt [[mechanische sporte]]. Zjus wie de 'minseleke' sporte umvat de peerdssport e zier divers spectrum vaan sportsoorte, loupende vaan [[doorsport]]e en [[sprint]]sporte euver [[percisiesport]]e tot echte jurysporte en [[balsport]]e. Peerdssporte zien euver de ganse wereld populair, veural evels in de Westerse en Arabische len. Ze weure door väöl mieljoene, dèks kinder, op [[breiddesport|amateurniveau]] gedoon. Versjèllende disciplines zien [[Olympische Speule|Olympisch]]. Väöl [[Lies vaan peerdsrasse|rasse]] weure speciaol gefok veur bepaolde sportdisciplines, in 't bezunder de rensport en de dressuur. Oersprunkelek woorte peerdrijveerdeghede veural veur [[kreegsveuring|militair]] doele aongelierd; atlete kaome in 't verleie miestal oet de gevechswereld. ==Algemein kinmerke en vereisdes== [[Plaetje:Quadrille1 klein-1-.jpeg|thumb|300px|Grópsles op 'n manèsj.]] Zoewel veur de sporter es veur 't peerd bringk de peerdssport 'n aontal vereisdes mèt. Natuurlek moot de ruter liere [[rije]]; ouch lui oet de aongespanne disciplines beginne miestal op de rögk vaan 't peerd. Me liert es regel vreug rije, op 'n [[manèsj]], boe me um te beginne veural de beginsele vaan de dressuur krijg aongelierd. Dee vörm vaan peerdssport weurt gezeen es de basis vaan alle aandere. Ouch springlesse weure op manèzje algemein aongeboje. In die umgeving gief 't ouch dèks (de ierste) wèdstrije op lieg niveau. Allewel tot peerdssporte neet allemaol zoe väöleisend zien es gewoen krachssporte, moot 'nen atleet oet dees discplines wel 'n gooj conditie höbbe (laankdoreg mètgoon in de beweginge vaan e peerd is vermeujend). Daobij maag me ouch neet te väöl wege; um de peerdsrögk neet te euverbelaste, meh zeker in d'n draaf- en rensport ouch um zoe wieneg meugelek op te hawwe: [[jockey]]s wege dèks zèsteg kilo of minder.<ref>[https://web.archive.org/web/20150303112827/http://www.horsejobs.ca/blog/?p=5 Horsejobs.ca - What it takes to be a jockey]</ref> Natuurlek moot ouch e peerd weure aofgeriech. Dewijl dat veur alle peerd gelt, neet allein veur de sportpeerd, vereise sportdisciplines wel tot e peerd vaan joonks aof aon speciaol veur dat doel weure opgeleid. Zeker in de rensport is dat zoe, boe peerd 't bèste prestere es ze e jaor of drei zien (tenao verkoup me ze aon particuliere). Bij springers doort de lier get langer, en dressuurpeerd zien dèks pas op hun huugdepunt in hun tienerjaore. Veur väöl sporte bestoon gespecialiseerde rasse. Zoe weurt d'n [[Arabeer]] es ideaol veur de rensport gezeen, gebruuk me wereldwied de [[Polo Argentino]] veur de polosport en zien versjèllende foklijne vaan de [[KWPN]]'er wereldwied hoeg gepreze in de spring- en dressuursport. Soms is e bepaold ras per traditie vereis (wie 't [[Nederlands kaajdblood|Ziews trèkpeerd]] in 't rinksteke). E peerd is e bies mèt 'nen eige wèl en versjèllende sporte eise ouch versjèllende temperaminte. Dèks weure sportpeerd gecastreerd, umtot roene ziech neet door mere laote aofleie en ziech beter door 'ne ruter laote beheerse. Zeker in de dressuur heet me väöl liever roene, die noe eine kier beter luustere nao subtiel aonwiezinge. In de springsport vint me, op topniveau entans, zoewel mere es hingste en roene.<ref>[http://www.longinestiming.com/ESLive/Home/Rotterdam Oetsleeg CSIO Barcelona 2013]. Klik op de combinaties veur details euver de peerd; MA is 'mare' (meer), ST is 'stallion' (hings), GD is 'gelding' (roen).</ref> De rei um 'nen hings toch hings te laote is dèks, tot me zjus mèt toppeerd gere wèlt doorfokke. Op amateurniveau is 't gemeinelek neet verstendeg um ruters op oongelubde hingste te zètte. Veur de prestaties is 't vaan groet belaank tot ruter en peerd (same bekind es de ''combinatie'') 'ne band oontwikkele, umtot 't peerd de [[hölpe (rije)|hölpe]] vaan de ruter moot kinne verstoon en de ruter moot weite boe de sterke en zwake kante vaan 't peerd ligke. Bij disciplines die lang inspanning vereise, wie de eventing of de endurance, is 't extreem belaankriek tot e peerd 't kin en wèlt volhawwe. De sporter nump daorum dèks e groet deil vaan de opleiing jaorelaank zelf in han. Oetzundering is de moderne viefkamp, boebij d'n atleet expres moot goon wèrke mèt e peerd wat 'r neet kint. ==Oetrösting== [[Plaetje:Rijgerei.JPG|thumb|300px|De standaardoetrösting vaan 'ne (beginnende) ruter: stievele, rijbrook, cap en smik.]] De mieste groete sportdisciplines zien geworteld in de [[Ingels rije|Ingelse rijtraditie]]; de oetrösting vaan de peerdssporters is dao ouch nao. In e paar typisch [[Vereinegde Staote|Amerikaanse]] disciplines weurt naovenant mèt [[Westernrije|Westerngerei]] gewèrk. E peerd krijg e [[zaol]] op ziene rögk, wat me mèt 'ne zoegeneumde singel oonder ziene boek door vasmaak. Dit zaol deent neet allein veur 't comfort en evewiech vaan de ruter, meh ouch de rögk vaan 't peerd vingk d'n drök heidoor beter op. Wijer krijg 't peerd e [[hoofstèl]] um/in. Heimèt kin de ruter, via de teugele, 't peerd hölpe geve. Mèt 't zoegeneump bit, wat in de moond vaan 't peerd zit, veult 't die aonwiezinge good. Bepaolde sjaole pleite veur boumloes (de boum is 'n oonderdeil vaan 't zaol) en/of bitloes rije; in de mainstream-peerdewereld höbbe ziech die trends neet doorgezat. Bij aongespanne rije is 't peerd mèt 't rijtuug verboonde door 't zoegeneump [[getuug]]. De gebruukde wagel/kaar versjèlt sterk per discipline; zuug oonder. Veur comfort en decorum is 't gebrukelek speciaol [[rijstievel]]e aon te trèkke zoewie 'n [[rijbrook]]. De stievele zien laank (tot aon de knee) en oonbuigzaom, de brook is gooddeils naojeloes. Zeker bij 't [[liechrije]], wat beginners doen, sjeelt dit väöl irritatie aon de bein. Veur de besjerming dreug de ruter dèks 'ne [[cap]], 'n soort helm dee häöm bij 'ne val op ziene kop moot besjerme. Op de mieste manèzjes is heer intösse verpliech. Sinds 2013 heet de [[#Regulering|F.E.I.]] de cap officieel verpliech gestèld op 't wèdstrijdterrein, al zien de regele wel zoe tot beveurbeeld de dressuur, boe me gemeinelek geine cap meh 'nen hoegen hood dreug, 'n oetzundering kin vörme.<ref>[http://horses.nl/sport/overige-disciplines/overige-disciplines-algemeen/veiligheidshoofddeksel-verplicht-met-ingang-van-1-januari-2013/ Horses.nl - Veiligheidshoofddeksel verplicht met ingang van 1 januari 2013]</ref> Bij rouwer disciplines kump ouch de [[bodyprotector]] te pas, 'n soort helle bodywarmer dee bij 'ne val oonder mie de wervelkolom moot besjerme. Op 't Belsj is heer verpliech bij 't rije; in Nederland neet. Sommege Nederlandse manèzjes verpliechte häöm wel bij 't springe, in 't bezunder bij de jäög. Bij de eventing is 'r nog väöl universeelder (zoe is heer in Nederland bij alle eventingwèdstrije verpliech gestèld).<ref>[https://web.archive.org/web/20130824142004/http://www.bodyprotector.eu/ Bodyprotector.eu]</ref> Ruters wèrke ouch dèks mèt 'ne [[smik]], boe me 't peerd (naovenant de lengde) op de sjouwer of de vot kin tikke, in 't bezunder wienie 't neet direk op hölpe reageert. Dit moot mèt beleid weure gedoon: 't peerd maag sjrikke meh gein pijn lije. Vaanaof de hoeger amateurniveaus dressuur is de smik neet mie touwgestande; bij de rensport en 't springe is dit 'n aander verhaol.<ref>[https://web.archive.org/web/20130721204705/https://www.knhs.nl/media/5785792/wedstrijdreglement-dressuur-versie-2013.pdf KNHS - Wèdstrtijreglemint 2013]</ref> Bij de aongespanne disciplines is 'ne smik zelfs oonmisbaar, umtot me de peerd aanders gein aonwiezinge kin geve.<ref name=smik>[http://www.sport-informatie.nl/paarden/uitrusting-ruiter/accessoires/de-zweep/ De smik bij de peerdssport]</ref> In de versjèllende disciplines weure zier versjèllende smikke gebruuk.<ref name=smik/> Tot slot gief 't veural veur springers nog de [[spaore]]: iezere stengskes of gekartelde räödsjes die me aon de stievele klemp. Ze kinne bij verkierd en/of euvermaoteg gebruuk hendeg irritere en mote daorum veurziechteg weure ingezat, zeker umtot e peerd in de zij hendeg geveuleg is (en dus ouch de gewoen beinhölpe ech wel veult).<ref>Afke Teunen, "Paardenantenne. De zintuigen van het paard in de training en omgang" in: Bit 189, Doetinchem, 2011: pp. 38-9</ref> ==Historie== [[Plaetje:Chariot race Met L.1999.10.12.jpg|thumb|300px|Wagenrenne op 'n Griekse vaas. Deze sport waor in de Ajdheid enorm populair.]] 't [[wèld peerd|Peerd]] sjijnt zoe roond 4000 v.Chr. te zien gedomesticeerd;<ref>[https://web.archive.org/web/20101123230939/http://imh.org/legacy-of-the-horse/what-we-theorize-when-and-where-did-domestication-occur/ International Museum of the Horse - What We Theorize – When and Where Did Domestication Occur] (doeje link, te bezeuke in arsjieve)</ref> iers es rijbies en pas väöl later es trèkbies.<ref>David W. Antony : ''The Horse, the Wheel, and Language: How Bronze Age Riders from the Eurasian Steppes Shaped the Modern World.'' Princeton (New Jersey), Princeton University Press, 2007. Geciteerd op [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Domestication_of_the_horse&oldid=572239863 d'n Ingelstaolege Wikipedia].</ref> Oonbekind is wienie me veur 't iers mèt peerd góng sporte. Al in 't aajd Griekeland bestoont 't [[wagerenne]], boebij 'ne veurmaan achter e veerspan umsterhels mós vare.<ref>Heer weurt al geneump bij [[Homerus]], in de [[Ilias]] 23:257-652</ref> Deze sport, dee ouch op de antieke Olympische Speule woort gehawwe,<ref>J. Richard Polidorio en Uriel Simri, "The Games of 676 BC: A Visit to the Centenary of the Ancient Olympic Games" in: ''The Journal of Physical Education, Recreation & Dance'' 67 (5, mei-juni 1996): pp. 41-6. Geciteerd op [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Chariot_racing&oldid=571337174 d'n Ingelstaolege Wikipedia].</ref> sloog hendeg aon bij de [[Romeins Riek|Romeine]], die 't dinkelek door de [[Etruske]] lierde kinne.<ref>Mark Golden, ''Sport in the Ancient World from A to Z'', New York, Routledge, 2004: p. 35. Geciteerd op [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Chariot_racing&oldid=571337174 d'n Ingelstaolege Wikipedia].</ref> Neet allein kaome in de [[Circus Maximus]] doezende lui kieke nao de atlete, de versjèllende facties vaan veurlui verdeilde de Romeinse maotsjappij tot in de politiek, en relle die veer 'hooliganisme' zouwe neume, kaome veur. De wagenerenne bleve tot deep in de middeliewe bestoon in 't [[Byzantijns Riek]].<ref>Alan Cameron, ''Circus Factions: Blues and Greens at Rome and Byzantium''. Oxford, Clarendon Press, 1976. Geciteerd op [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Chariot_racing&oldid=571337174 d'n Ingelstaolege Wikipedia].</ref> In Wes-Europa evels verdwene ze; dao kaom in de hoeg middeliewe 't [[riddertoernooj]] op, 'nen deepmilitaire vechsport veur ridders te peerd, en daomèt e statussymbool veur edele.<ref>[http://www.middle-ages.org.uk/history-of-jousting.htm Historie vaan riddergevechte]</ref> Sporte die v'r vaandaog nog kinne koume pas later op de veurgroond. De rensport krijg laankzaamaon vaste vörm in Ingeland in de zèstienden iew,<ref>[http://openlibrary.org/books/OL6544990M/History_of_the_British_turf History of the British turf from the earliest period to the present day] (Whyte 1840): p. 22-6</ref> meh kump pas twie iewe later tot groete bleuj wienie me begint te fokke mèt Arabische volblode.<ref>[https://web.archive.org/web/20131006024241/http://www.ultimatehorsesite.com/breedsofhorses/thoroughbredhorsebreed.html Historie vaan d'n Ingelse volblood] ('t fokproduk vaan de Arabische hingste en inlandse mere)</ref> Institute oet de sport stamme dèks oet dezen iew (1750: opriechting [[Jockey Club]];<ref>[http://www.thejockeyclub.co.uk/about/our-heritage Oersprunk vaan de Jockey Club]</ref> 1779: ierste [[Epsom Derby]]<ref>[https://web.archive.org/web/20131030053849/http://www.epsomderby.co.uk/racing/derby-history Historie vaan de Epsom Derby]</ref>). 't [[Vereineg Keuninkriek]] zouw nog laank 't groetste peerdssportland op de wereld blieve. Dressuur kaom in de barok op, in de vörm die veer kinne es (klassiek) [[hoegsjaolrije]]; allewel tot dit geine competitieve sport waor, is de modern dressuur hei wel op gebaseerd.<ref>[https://web.archive.org/web/20120723233611/http://www.dressagerevolution.com/Home.html Dressage Revolution] (polemische site)</ref><ref name=eqwo>[https://web.archive.org/web/20140829063242/http://equine-world.co.uk/horse_sports/history_dressage.asp#.Uj3DlrOme5k Beknopde historie vaan de dressuur]</ref> De springsport kraog pas aon 't ind vaan de negentienden iew vörm.<ref>[http://www.britishshowjumping.co.uk/page/History Historie vaan de Springsport]</ref> Op de Olympische Speule waore peerdssporte in [[1900]] veur 't iers presint; 't góng toen um polo en springe.<ref name=olymvreug>[https://web.archive.org/web/20080907224316/http://www.fei.org/olympics/history/Pages/1896-1908.aspx Peerdssport op de Olympische Speule - 1896-1908]</ref> Pas sinds 1912 weurt de peerdssport hei continu bedreve; d'n in 1904 gesjrapde springsport kaom weer trök en dressuur en [[military]] (de veurluiper vaan wat allewijl ''eventing'' hèt) kaome debij.<ref name=olym1912>[https://web.archive.org/web/20080906111701/http://www.fei.org/olympics/history/Pages/ModernOG-1912.aspx Peerdssport op de Olympische Speule - 1912]</ref> Polo heet nao 1936 neet mie op 't Olympisch program gestande.<ref>[https://web.archive.org/web/20140316033329/http://www.fippolo.com/history/ FIP - Historie vaan 't polo]</ref> Bij de Speule vaan 1920 kaom ouch de voltiesj nog veur.<ref name=volt>[https://web.archive.org/web/20150507045525/http://comdat.w.interia.pl/1920ANTnr4.pdf Oetsleeg vaan de Olympische Speule 1920 - Peerdssport, pistoolsjete, baogsjete, moderne viefkamp, roeje, zeile en voetbal] (in 't Pools)</ref> Dewijl mèt 't trio springe-dressuur-eventing 't Olympisch program vertrojd aondeeg, waor de peerdssport wel langen tied nog oetgesproke militair. Tot 1952 kóste allein officere oet 't leger aon dees disciplines mètdoen, en vrouwlui woort nog langer de touwgaank tot 't springe en de eventing oontzag.<ref>[https://web.archive.org/web/20091026025714/http://www.fei.org/olympics/history/Pages/ModernOG-1952.aspx Peerdssport op de Olympische Speule - 1952]</ref> Vrouwlui rije trouwens in dezelfde competitie wie de manslui, oetzunderlek in de sport. Door 't verdwijne vaan 't peerd in 't leger, 'nen trend deen al in d'n Ierste Wereldoorlog euverdudelek waor begós,<ref>[http://www.standaard.be/cnt/dmf20140811_01213045 De Standaard Online - ‘Een lawine van schichtige paarden stormt op ons af’]</ref> woort peerdssport laankzaomaon evels gaar neet zoe militair mie. Ummer mie börgers gónge rije, en ummer dèkser ouch vrouwlui en meidskes. Dit kós me vaanaof ind jaore zèsteg trökzien in statistieke vaan aontalle peerd: nao decennia vaan trökloup (wie ummer mie peerd door machines woorte vervaange) begós de vraog weer touw te numme.<ref>''Grote Winkler Prins Encyclopedie: Zevende druk'', Amsterdam/Brussel, Elsevier, 1976: dl. 14, p. 799</ref> Allewijl gief 't in Nederland zoe'n 400.000 peerd, in groete mierderheid veur d'n amateursport gebruuk.<ref>[https://web.archive.org/web/20130925034508/http://www.dierenbescherming.nl/houden-van-paarden Dierenbescherming.nl - Paarden]</ref> Nui disciplines oontstoon nog aoventouw. Sinds de jaore '50 kint me de endurance,<ref name=endurance1955>[https://web.archive.org/web/20121031065331/http://www.aerc.org/EnduranceBasics.asp American Endurance Riding Conference - Endurance Basics]</ref> sinds de jaore '80 TREC.<ref>[https://web.archive.org/web/20121226225112/http://www.cavalandgo.com/cms/19/trec Le T.R.E.C. (Techniques de Randonnée Equestre de Compétition)]</ref> ==Versjèllende sporte== ===Draaf- en rensport=== [[Plaetje:Deauville-Clairefontaine obstacle 2.jpg|thumb|300px|Steeplechase in Deauville, Fraankriek.]] Bij dees sporte geit 't drum umsterhels nao de finish te koume; dit maak ze fundamenteel aanders en de aander sporte oet dees sectie. In d'n [[draafsport]] weurt miestal gevare mèt klein keerkes die me [[sulky]]'s neump. Wie de naom al zeet, moot 't peerd in [[draf]] blieve loupe; de [[galop]], boe-in 't helder kin, veurt tot diskwalificatie.<ref>[http://www.ndr.nl/?p=faq&menu=#3.3.15 NDR.nl - FAQ - Wat is een fout?]</ref> Ouch in draf hole de peerd nog gemekelek hoeg snelhede. Gewoen wèdstrije weure gehawwe op 'n draafbaon ([[hippodroom]]), meh 't gief ouch kortebaondraverije, op e kort, rech stök, neet zelde 'n straot.<ref>[http://www.kortebaandraverijen.nl/sport/ Kortebaandraverijen.nl - Sport]</ref> Draverije weure soms wel oonder 't zaol gedoon; me sprink daan vaan ''monté''.<ref>[http://www.ndr.nl/?p=drafsport NDR.nl - Geschiedenis drafsport]</ref> De [[rensport]] is altied oonder 't zaol; heibij is 't de bedoeling tot peerd wel galoppere. Snelhede vaan 60 km/o zien gein oetzundering, al kin e peerd dat neet laank volhawwe. Peerdsraces valle oeterein in vlake races en [[steeplechase]] (horderenne), boebij e peerd oonder 't renne ouch nog euver hindernisse moot springe. Ouch d'n aofstand varieert per toernooj: dèks mote de peerd in 't hippodroom loupe, meh soms geit 't um 'ne kilometerslange cross.<ref>[http://www.eigenpaard.nl/rensport.aspx Eigenpaard.nl - Regele Rensport]</ref><ref>[http://www.ndr.nl/?p=rensport&menu=4 NDR.nl - Geschiedenis rensport]</ref> Veural in 't Vereineg Keuninkriek en de Vereinegde Staote weurt vaan de rensport hiel väöl werk gemaak; ouch in Nederland ([[Wassenaar]])<ref>[https://web.archive.org/web/20140208234846/http://www.renbaanduindigt.nl/ Renbaan Duindigt]</ref> en 't Belsj ([[Waregem]])<ref>[http://waregemkoerse.be/ Waregem Koerse]</ref> vinde peerdsrenne plaots. Neet alle draafbaone kinne ouch veur de rensport weure gebruuk.<ref>[https://web.archive.org/web/20140406050733/http://www.renbaanduindigt.nl/geschiedenis/ Renbaan Duindigt - Geschiedenis]</ref> Zoewel in d'n draafsport es in de rensport weurt sinds jaor en daag alum gewèd, dèks veur groete bedraoge. Dit heet de sporte e bedinkelek imago bezörg, zeker umtot wel ins [[dopaasj]] weurt gebruuk um de peerd snelder te doen loupe.<ref>[http://horses.nl/algemeen/dopingcontrole-rammelt-in-amerikaanse-rensport/ Horses.nl - Dopingcontrole rammelt in Amerikaanse rensport]</ref> De sporte zien organisatorisch relatief aofgesjermp: draaf- en rensport oontbreke op de Olympische Speule en de FEI hèlt ziech neet demèt bezeg. ===Springe=== [[Plaetje:Jkassel IMG 4581 923006 hc.jpg|thumb|300px|'n Combinatie nump 'n hindernis tijdens de Hampton Classic in Bridgehampton, NY, Vereinegde Staote.]] Allewijl tot ouch in de steeplechase en in de cross moot weure gesproonge, versteit me oonder [[springsport]] specifiek die sport boebij de combinatie binne 'ne bak euver e kort parcours mèt versjèllende hindernisse moot springe. De hindernisse bestoon dèks oet losligkende balke, die ouch bij liechte bereuring draofvalle. Es dat gebäört, krijg de combinatie straafpunte. Die kinne es extra seconde op d'n indtied in rekening weure gebrach, meh soms wege ze zelfs zwoerder door. 'n Wèdstrijd weurt euver 't algemein in twie fases opgezat.<ref>[https://www.knhs.nl/kenniscentrum/springen/winstpunten-in-een-twee-fasen-parcours/ KNHS.nl - Euver de puntetèlling bij 't springe]</ref> Um good euver de hindernisse te koume, moot e peerd ''basculere'', dat wèlt zègke de kop, hals en rögk roond make zoetot de [[sjof]] tijdens de sprunk 't hoegste punt vörmp. Dit geit allemaol e stök gemekeleker es de ruter de [[verliechte zit]] aonhèlt (de oonderbein nao veure optrèkke, opstoon in de stijgbeugele en nao veure neige); zoeget spaort ouch de rögk vaan 't peerd.<ref name=hulhorst>[https://web.archive.org/web/20101104035650/http://www.manegedehulhorst.nl/hulhorst/eventing/springen.html Manege De Hulhorst - Springen]</ref> De verliechte zit is oetgevoonde door d'n Italiaanse ritmeister [[Federico Caprilli]], aon 't ind vaan de negentienden iew. De springsport, natuurlek 'n militair discipline um de peerd beter gesjik te make veur 't gevech, stoont toen nog in de kindersjeun. Caprilli heet väöl beteikend veur 't volwasse weure vaan deze sport.<ref name=hulhorst/> Op amateurniveau weurt de springsport al vrij vreug aongeboje, umtot 'r ziech vrij gemekelek in de bak vaan 'n manèsj liet doen. Zjus wie bij de dressuur gief 't väöl amateurtournoje in versjèllende klasse;<ref>[https://web.archive.org/web/20140821103517/https://www.knhs.nl/kenniscentrum/springen/ KNHS.nl - Springen]</ref> dit systeem is in eder land aanders.<ref>Zuug beveurbeeld de [https://www.usef.org/Fdocuments/ruleBook/2012/12-EQ.pdf regele euver de klasse in de VS], en in [http://www.pferdchen.org/Pferdesport/Springreiten/Klassen.html Duitsland]</ref> De springsport is populair in 't Vereineg Keuninkriek, Duitsland en zeker ouch Nederland, welke len al väöl sportief succes höbbe gehaold.<ref>[https://web.archive.org/web/20080915083851/http://www.sports-reference.com/olympics/sports/EQU/ Medajele in de peerdssport op de Olympische Speule]</ref> ===Dressuur=== [[Plaetje:Hannoveraner Dressur Goethe 3 bestes.jpg|thumb|200px|'n Dressuurcombinatie in oetgestrèkden draf.]] Wie bove al gezag zuut me de [[dressuur]] es basis veur alle peerdssport, jeh veur alle soorte rije. Allein al 't kinne sture vaan e peerd, zoewie de wisseling tösse de versjèllende geng, zien feitelek dressuurkunste die me toch veur alle hippische activiteite nujeg heet. Vaan meet aof aon, entans zoe gaw es d'n instructeur de [[longere|longeerlijn]] dörf los te laote en de beginnende ruter zelf deit rije, liert me zoe'n euvergeng make, en moot me versjèllende manèzjefigure rije (volte, vaan hand verandere, gebroke lijn etc.). Dit alles gebäört in 'ne laankwerpege vaan lètters veurzeen bak, boebij de lètters weure gebruuk um de ruter aonwiezinge te geve. De topdressuur versjèlt neet wezelek vaan deze beginnersport, wie groet 't versjèl in niveau ouch maag zien: ouch aon d'n top weure nog versjèllende geng en bepaolde figure vaan de ruter gevraog. 't Versjèl zit veural in 't väöl groeter aontal subtiel versjèllende geng die weure gevraog, en in meujeleke oefeninge wie achteroet loupe, appuyere (zijgaank) en pirouèt. De oefening op 'n wèdstrijd weurt kür geneump; 'n bezunder discipline is de kür op meziek. Dressuur is 'nen typische jurysport; e panel vaan deskundege moot punte geve veur de versjèllende oonderdeile vaan de kür. Dressuurwèdstrije weure op alle meugeleke niveaus aongeboje; 't deilnummersveld is sterk verdeild in klasse. 'ne Beginner kin dèks al dalek instruime in de oonderste klas; in Nederland bekind es B.<ref>[https://web.archive.org/web/20130509201000/https://www.knhs.nl/kenniscentrum/dressuur/ KNHS.nl - Dressuur]</ref> Tenao avveceert me door gevorderde en zwoer klasse; es me de zwoerste klasse aonkin, maag me oet de breidtesport nao de subtop en in theorie d'n top.<ref>[https://web.archive.org/web/20140823044421/https://www.knhs.nl/kenniscentrum/dressuur/subtop/ KNHS - Subtop Dressuur]</ref> Dressuur es zoedaoneg is 'nen oerawwe sport, meh wie veer ze kinne is de dressuur pas in d'n twintegsten iew oontstande. Vaan historisch belaank is 't [[hoegsjaolrije]], in de vreugmodernen tied oontstande in [[Spaanje]] en sterk mèt [[barokpeerd|barokke peerdsrasse]] wie d'n [[Andalusiër]] en de [[lippizaner]] geassocieerd. Allewijl is dees rijkuns veural bekind vaan de [[Spaonse Rijsjaol]] in [[Wene]]. Heibij koume neet allein conventioneel figure te pas, meh ouch zier lestege, soms oetgesproke acrobatische oefeninge.<ref name=eqwo/> ===Cross- en parcourssporte=== [[Plaetje:Endurance riding Uzes 2005 front.jpg|thumb|300px|Deilnummers aon 'nen endurancewèdstrijd.]] De [[crosscountry]] is 'ne sport boebij 't peerd euver e boeteterrein moot loupe boe-op versjèllende hindernisse zien aongebrach, wie boumstamme of waterpeul mèt e muurke drachter. Deze sport kump daomèt rouw-eweg euverein mèt de lange vörm vaan steeplechase (zuug [[#Draaf- en rensport|bove]]). 't Stèlt hoeg fysieke eise aon 't peerd, wat langen tied moot galoppere en daan op versjèllende meminte ouch nog moot springe. Cross weurt dèks recreatief (boete competitie) gedoon, en is es wèdstrijdelemint veural bekind es oonderdeil vaan SGW of eventing (zuug oonder). Heivaan maak 't de hoofmoot oet.<ref>[https://web.archive.org/web/20140821053511/https://www.knhs.nl/kenniscentrum/eventing/ KNHS.nl - Eventing]</ref> Oet [[Fraankriek]] is de lèste jaore de [[TREC]] euvergewejd. Deze sport is oontstande es opleiing veur begeleiders vaan groete trèktochte. Heer vereis perceis die veerdeghede die me daoveur moot höbbe. 'ne Wèdstrijd besteit oet drei oonderdeile: POR, MA en PTV. In 't ierste oonderdeil moot me mèt 'n zelfgeteikende kaart ziene weeg navigere euver e parcours wat neet te laankzaam, meh ouch neet te snel maag weure aofgelag. Oonderweg gief 't controleposte. In 't twiede deil moot me op 'n korte, sumpel baon kinne tuine tot me sóppel tösse de geng kin wissele. 't Lèste oonderdeil is 'n hindernisbaon, geïnspireerd op crosscountry en [[trail]] ('n Westerndiscipline). Veur eder oonderdeil weure punte gegeve, nao gelaank me de opdrachte nao wuns heet oetgeveurd.<ref>[https://web.archive.org/web/20090414042401/http://www.trec-nl.nl/wat.htm TREC.nl - Wat is TREC]</ref> Bezunder zwoer is de [[endurance]], die wie de naom al zeet 't oethaajdingsvermaoge vaan e peerd tes. Dewijl 't vreuger gewoen waor um groete aofsten in e rillatief hoeg tempo te peerd aof te lègke, zien de mieste peerd dao allewijl neet op getraind. Bij de endurance weurt dat toch gevraog. Me lègk op einen daag aofsten aof vaan väöl tientalle kilometers, aon d'n top zelfs 160 kilometer. Veur en nao de rit, meh ouch versjèllende kiere oonderweeg, weurt 't peerd medisch gekäörd; es 't bies oetgepöt of liefelek oongesjik weurt geach, maag 't ziene weeg neet vervolge.<ref>[https://web.archive.org/web/20140821130406/https://www.knhs.nl/kenniscentrum/endurance/ KNHS.nl - Endurance]</ref> De endurancesport is in 1955 oetgevoonde door d'n Amerikaan Wendell Robie.<ref name=endurance1955/> ===Mensport=== [[Plaetje:World Equestrian Games Driving 09.jpg|thumb|300px|E veerspan op 't WK menne.]] De [[mensport]] is roond 1900 oontstande in kótsjeerskring. De iewe daoveur waor de kuns vaan 't menne sterk oontwikkeld, boenao in 't Duits Riek kótsjeers hun veerdeghede gónge vaslègke in 'ne sport. Sleutelfiguur dao-in waor [[Benno von Achenbach]].<ref>[http://www.pferdchen.org/Pferdesport/Fahrsport/Geschichte.html Pferdchen.org - Geschichte des Fahrsports]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160305000430/http://www.greven2009.de/index.php?page=357 Historie vaan d'n Duitse mensport]</ref> Bij de mensport kint me versjèllende disciplines die eder op hun eige meneer rappelere aon berijde peerdssporte. 't Bekindste is de men-dressuur. Heibij weurt e vrij groet veld (40 bij 100 meter en daomèt väöl langer en breier es 'ne rijbak) ingeriech tot bak en veurzeen vaan lètters. De menners mote hei, wie bij de gewoen dressuur, 't peerd (of de peerd) elegant vaan geng doen wissele en versjèllende figure vare. Daan gief 't nog de marathon; dit is feitelek 'nen aongespanne cross. Hindernisse zien natuurlek beperk tot pole e.d., umtot e peerd neet mèt kaar en al kin springe. 't Lèste oonderdeil is de veerdegheid. Heibij moot 'n combinatie euver 'n ing en lesteg parcours tösse kegele door vare. Dit stèlt hoeg eise aon de kótsjeerskunste en aon de gehuurzaamheid vaan 't peerd.<ref>[http://www.fei.org/fei/disc/driving/about-driving FEI.org - About driving]</ref><ref name=knhsmen>[https://web.archive.org/web/20140821103619/https://www.knhs.nl/kenniscentrum/mennen/ KNHS - Mennen]</ref> De mensport is in versjèllende subdisciplines verdeild, nao gelaank de gruutde vaan kaar en 't aontal peerd (inkelspan, twiespan en veerspan) en of peerd daan wel pony's veur de kojts stoon.<ref name=knhsmen/> ===Voltiesj=== [[Plaetje:Vlag Equestrian vaulting.jpg|thumb|200px|'t 'Veendel', 'n verpliechte voltiesjoefening.]] [[Voltiesj]] of voltigere is 't doen vaan ([[acrobatiek|acrobatische]]) [[gymnastiek]] op de rögk vaan e stappend (lieger klasse) of galopperend (hoeger klasse) peerd,<ref>[https://web.archive.org/web/20160328032518/http://www.hipp-oss.com/wat-is-voltige/ Hipp-Oss - Wat is voltige]</ref> wat door 'nen assistent aon de longeerlijn weurt gehawwe.<ref name=volt2>[https://web.archive.org/web/20160402071138/http://www.voltige.nl/voltige/voltige_uitleg.html Voltige.nl - Wat is voltige]</ref><ref name=knhsvolt>[https://web.archive.org/web/20140821021745/https://www.knhs.nl/kenniscentrum/voltige/ KNHS.nl - Voltige]</ref> Dit is boetegewoen lesteg (me moot ervaring es ruter en gymnas höbbe) en kin gevierlek zien. Voltiesj kaom es oonderdeil vaan 't hoegsjaolrije (zuug [[#Dressuur|bove]]) al in de vreugmodernen tied veur (en is nog ummer e geleef oonderdeil vaan shows vaan, beveurbeeld, de Spaonse Rijsjaol). In 1920, in Antwerpe, stoont 't einmaoleg op de Olympische Speule.<ref>[http://history.fei.org/node/13 FEI - Peerdssport op de Speule vaan 1920]</ref> Toch heet de sport wie veer 'm kinne pas wied nao d'n Twiede Wereldoorlog vaste vörm en veuj aon de groond gekrege. Erkinning door de FEI kaom pas in 1983.<ref>[http://www.fei.org/fei/about-fei/history/history-of-the-fei Historie vaan de FEI]</ref> Sinds 't begin vaan de Wereldruterspeule in 1990 is 't wel ummer oonderdeil gewees.<ref>[https://web.archive.org/web/20140226194500/http://www.normandy2014.com/2014-games/history/1/stockholm De Wereldruterspeule vaan 1990 in Stockholm]</ref><ref>[http://www.aet.equestrian.org.au/?ID=23411 Australian Equestrian Team - The eight disciplines at the World Equestrian Games]</ref> Voltiesj weurt zoewel in solo- es in teamverband gedoon.<ref name=volt2/><ref name=knhsvolt/> Wie me kin begriepe is voltiesj 'ne jurysport. ===Polo en aander balsporte=== [[Plaetje:Seagamespolo.jpg|thumb|300px|'n Polowèdstrijd (Indonesië - Thailand).]] :''Hoofartikel: [[Polo]]'' Polo liet ziech 't bèste umsjrieve es '[[hockey]] te peerd'. 't Is 'nen teamsport mèt teams vaan veer speulers, die te peerd mèt 'nen hamer de bal in 't doel vaan de tegepartij mote wèrke. 't Weurt gespäöl op 'n enorm veld.<ref>[http://www.sportpolo.com/Sport/default.htm Sportpolo.com - Introductie tot de sport]</ref> De sport wie me 'm allewijl kint is oontstande in [[India]], mètgenome door de Britte en allewijl zier populair in veural [[Argentinië]].<ref>[http://www.sportpolo.com/History/default.htm Sportpolo.com Historie vaan 't polo]</ref> In Nederland en 't Belsj, boe ruimde sjeers is, gelt de sport es oondoenelek duur (en daorum oetgesproke elitair); in allebei de len weurt 'r mer hiel wieneg gespäöld. Veer Nederlandse clubs en ein Belzje club speule oonderein competities.<ref>[https://web.archive.org/web/20160305061231/http://season.polo.nl/indexbe.htm Polo.nl - Index veur de Belzje aofdeiling]</ref> 't Gief versjèllende variante, boe-oonder Westernpolo<ref>[http://billingsgazette.com/news/features/magazine/article_0989e786-a56f-11de-b44e-001cc4c002e0.html Billings Gazette - Hockey on horseback]</ref> en arenapolo.<ref>[https://web.archive.org/web/20130327113613/http://www.citypolomaastricht.nl/over_polo/ City Polo Maastricht - Over polo]</ref> [[Horseball]], in Nederland koelek bekind, weurt wel väöl gespäöld in 't Belsj zoewie in versjèllende aander Europese len. Ouch hei bestoon de teams oet veer speulers (eigelek zès: twie zien verpliechte wisselspeulers). 't Veld is väöl kleinder es bij polo (jeh nog kleinder es bij voetbal) en me späölt mèt 'ne groete bal, dee mèt de han door 'ne rink moot weure gegoejd. Me moot de bal daan ouch te peerd vaan de groond pakke, verpliech vaanoet galop. Wee euver 'ne wèdstrijd vaan twie kier 10 menute de mieste gole scoort, heet gewonne.<ref>[https://web.archive.org/web/20160308091616/http://allesoverpaarden.be/horseball.htm Allesoverpaarden.be - Horseball]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20140713064815/http://123-horseball.org/en/rules.html 123-Horseball.org - Rules of play]</ref> Zelde weurt ouch [[ponyvoetbal]] gespäöld. Dit is 'ne sport boebij neet de ruters meh de peerd de bal (weik en hiel groet) veuroettrampe.<ref>[http://www.bndestem.nl/regio/oosterhout/fell-ponydag-met-ponyvoetbal-1.578401 BN De Stem - Fell Ponydag met ponyvoetbal]</ref> ===Samegestèld=== [[Plaetje:Brawley roundup.jpg|thumb|300px|Op rodeo's weure versjèllende soorte westernsport mètein gecombineerd. Hei zuut me ''roping'', 'ne sport dee in Nederland verboje is.]] Oonder 'samegestèld rije' of 'samegestèlde wèdstrijd' (SGW) versteit me (entans in Nederland) al gaw [[eventing]]. Heibij weure drei disciplines gecombineerd: dressuur, crosscountry en springe. Veur eder oonderdeil valle punte te hole. Dees drei disciplines stèlle gans versjèllende eise, en e peerd maag neet al te gespecialiseerd zien es 't aon de eventing wèlt mètdoen. Ouch aon de ruter weure relatief hoeg conditioneel eise gestèld. In Nederland sprik me vaan SGW bij de amateurniveaus tot klasse M en vaan eventing bij hoeger niveaus.<ref>[https://web.archive.org/web/20140720155051/http://www.military-boekelo.nl/NL/Sport/Eventing/WatisEventing.aspx Military Boekelo - Wat is Eventing?]</ref> Veurheer stoont de sport (entans in Nederland) bekind es military. Sinds 1912 steit 'r al op 't program vaan de Olympische Speule. De perceizen inhaajd vaan dit oonderdeil heet vaan Speule tot Speule gevarieerd.<ref>[https://web.archive.org/web/20080822091312/http://www.fei.org/olympics/history/Pages/history.aspx Historie vaan peerdssport op de Olympische Speule]</ref> Ouch samegestèld, en ouch zier militair in oersprunk, is de [[moderne viefkamp]]. Heivaan is mer ein oonderdeil hippisch; 't compleet program besteit oet sjerme, vrije stijlzwumme, springe en 'ne veldloup oonderbroke door pistoolsjete. De sport is Olympisch sinds 1912 en bedach door [[Pierre de Coubertin]] zelf.<ref>[https://web.archive.org/web/20140409071406/http://www.pentathlon.org/olympics/history/ UIPM - Historie vaan de moderne viefkamp]</ref> De keus op zjus dees vief sporte waor geïnspireerd op de klassieke viefkamp: zjus wie die discipline de conditie en kunste vaan 'nen ideaole soldaot oet de aajdheid tesde, zoe waor de moderne viefkamp touwgerös op de dinger die 'ne cavaleris vaan roond 1900 mós kinne. Hei-um weurt bij 't spring-oonderdeil gesproonge mèt e peerd wat d'n atleet neet kint: in 't gevech kós 't veurkoume tot me zie peerd verloor en mèt 'n aandert wijer mós.<ref>[http://www.nytimes.com/2008/11/27/sports/olympics/27pentathlon.html?_r=2&scp=4&sq=%22John%20Branch%22&st=cse& New York Times - Modern Pentathlon Gets a Little Less Penta]</ref> De moderne viefkamp is veural populair in [[Hongarije]]. [[Westernrije|Western-peerdssport]] is es regel ouch samegestèld. Allewel tot 't geine regel gief die zeet welke eveneminte [[rodeo]]'s en dergelieke mote höbbe, is 't wel algemein gebrukelek tot ein evenemint mierder disciplines umvat.<ref>[https://web.archive.org/web/20140410173208/http://www.westerntoday.nl/westernrijden Westerntoday.nl - Westernrijden]</ref> Heioonder valle beveurbeeld [[reining]] ('n soort dressuur in galop), [[trail]] (e hindernisparcous), [[barrelrace]], [[polebending]] (raceoonderdeile), disciplines mèt keuj, zoewie [[cutting]] ('n kooj vaan de kud aofzundere) en [[roping]] ('n kooj vaange en mèt tuiw binde) en oonderdeile aon de hand, wie [[halter (Westernrije)|halter]] ('n soort dressuur neve 't peerd).<ref>[https://web.archive.org/web/20131208225208/http://westerntoday.nl/westernrijden/disciplines Westerntoday.nl - Disciplines]</ref> De westernwereld heet e folkloristisch rendsje: de tuge zien opvallend verseerd, typisch Amerikaanse rasse weure gepriffereerd en de ruters kleie ziech in [[kojboj]]kleier (en rije zoonder cap).<ref>[https://www.usef.org/_IFrames/breedsdisciplines/discipline/allWestern/about.aspx USEF.org - About Western]</ref> Toch heet de Westernsport ziech ouch in Europa kinne verspreie. E wijer kinmerk is tot väölal mèt losse teugele weurt gerijd. Dit stèlt hoeger eise aon de beinhölpe.<ref>[https://web.archive.org/web/20140319051231/http://www.paardenbitten.nl/Westernbitten.html Paardenbitten.nl - Westernbitten]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20160303033237/http://wildwestern.nl/index.php?option=com_hikashop&ctrl=category&task=listing&cid=38&name=western-teugels-reins&Itemid=24 Wildwestern.nl - Teugele]. (Doorscrolle tot oonder de reclaam.)</ref> E vergeliekbaar väölzijeg evenemint is de vaan oersprunk Indiase [[gymkhana]].<ref>Audrey Pavia en Janice Posnikoff, vert. Nathalie Kuilder en Nynke Goïnga, ''Paarden voor dummies'', Nimwege, Pearson Education Benelux, 2003: p. 306. Gezeen op [http://books.google.nl/books?id=Xrrqdfy2-lMC&pg=PA306&lpg=PA306&dq=gymkhana+paard&source=bl&ots=VqEorFO6SM&sig=ZUDDfdQeD71R9P6SqN8Dk4wEHAQ&hl=nl&sa=X&ei=GeccU8eFBKrNygOO2IKwCw&ved=0CG0Q6AEwDA#v=onepage&q=gymkhana%20paard&f=false Google Books].</ref> ===Folkloristische peerdssporte=== [[Plaetje:Ringrijder.JPG|thumb|300px|'ne Rinkrijer bij 'ne wèdstrijd in IJzendijke, gemeinte [[Sluis (gemeinte)|Sluis]], Zieland.]] Op väöl plaotse in de wereld bestoon sporte en speule te peerd, dèks oeraajd en noe nog beperk gedoon. Zoe'n sporte make deil oet vaan de [[folklore]] in 'n bepaolde plaots of e bepaold gebeed. Kinmerkend zien de tradities die zoe'n sporte umringe: dèks weurt veur de steek typische [[drach]] geëis, of mote de deilnummers boere oet 't gebeed zien. Normaliter mage ouch allein peerd van 't in de regio typisch ras mètdoen. E veurbeeld is 't [[gawstrèkke|gaajstrèkke]], wat me oonder mie in [[Beech]] (Grevenbicht) op [[Vastelaovend]]sdinsdag deit. Deze sport kin zeker tot de [[middeliewe]] weure trökgeveurd (ze woort in 't bezunder in [[Vlaondere]] gedoon) en waor oersprunkelek 'ne [[bloodsport]] boebij 'n levende [[grieze gaajs|gaajs]] aon 'n lat woort gehaange, mèt de kop nao oonder, dewijl ruters in galop<ref>[http://www.gawstrekkers.nl/?page_id=163 Folkloristische Vereniging Gawstrèkkers Beeg - Jaarlijkse Feestdag]</ref> eine veur eine de kop perbeerde aof te riete. Sinds jaor en daag - in eder geval sinds de negentienden iew - weurt 't bies evels vaan teväöre doedgemaak. Boete Beech kaom dees traditie tot in de jaore '80 ouch veur in [[Oêsj-Moarend]]; noe nog besteit ze ouch in dörper in de umgeving vaan [[Antwerpe]] en nog aander plaotse in Europa.<ref>[http://www.gawstrekkers.nl/wp-content/uploads/2011/03/Historie-internetpublicatie-20110320.pdf Historie vaan 't gaajstrèkke]</ref> In groete deile vaan Noordwes-Europa - Nederland, Duitsland, Denemarke - besteit de traditie vaan 't [[rinkrije]]. Wat Nederland betröf is die traditie veural in [[Zieland]] populair; wijer kump ze in [[Friesland]] en [[Noord-Holland]] veur. 't Is de bedoeling tot de deilnummers - boere oet de regio, die nao gelaank de plaots op e [[Fries peerd|Fries]] daan wel e [[Ziews trèkpeerd|Ziews peerd]] rije, en verpliech in de plaotseleke drach gekleid - op 'n oongezaold peerd 'ne lans door 'ne rink steke. Me meint tot deze sport trökgeit op ridderspeule oet de middeliewe; 't geit hei in dat geval um [[bezoonke cultuurgood]].<ref>[http://www.domburgseringrijders.nl/category/wat-is-ringrijden/ Domburgse Ringrijders - Wat is Ringrijden]</ref> In oongeveer dezelfde gebeje es boe 't rinkrije populair is, weurt ouch aon [[sjezerije]] gedoon (rije beteikent hei, wie gebrukelek in 't weste, vare in 'ne kaar), in e folkloristisch vaartuug wat me ''sjees'' neump. Feitelek geit 't um twie sporte: in Zieland is 't 'ne variant op 't rinkrije (boebij 'ne boer ment en 'n boerin stik),<ref>[http://www.ringrijden.nl/sjezen-rijden Ringrijden.nl - Sjezen rijden]</ref> in Friesland is dit ieder 'ne variant vaan d'n drafsport (boebij dus umsterhels weurt gevare),<ref>[https://web.archive.org/web/20130730090644/http://www.friesedravers.nl/historie Friesedravers.nl - Historie]</ref> al kump 't rinksteke mèt de sjees dao ouch veur.<ref>[https://web.archive.org/web/20160305010929/http://paardenevenementen.nl/ringsteken-met-sjees-8 Paardenevenementen.nl - Ringsteken met de sjees 2014]</ref> Vergeliekbaar mèt 't rinkrije is de zoegeneumde [[tentpegging]], e speul bekans exclusief in de [[Brits Gemeinebès|Gemeinebèslen]] gespäöld, boebij 'ne galopperende ruter mèt ziene lans tenthieringe oet de groond moot riete.<ref>[https://web.archive.org/web/20100514083110/http://www.britishtentpegging.com/#!history-of-tentpegging/c8qh British Tentpegging Association - History of Tentpegging]</ref> In [[Centraol-Azië]] späölt me [[buzkashi]], e rouw speul wat rappeleert aon polo en horseball meh boebij me 't kring vaan 'n geit in d'n aander zie doel moot kriege.<ref>[https://web.archive.org/web/20140924005240/http://www.theodorekaye.com/buzkashi#1 Theodore Kaye - Buzkashi in Tajikistan, Central Asia]</ref> Ouch [[deurevechte]] (in Spaanje en [[Latiens Amerika]]) en de [[vossejach]] (Vereineg Keuninkriek, meh intösse verboje) kinne es folkloristische sporte mèt peerd weure gezeen. ==Eveneminte mèt mierder wèdstrijddisciplines== [[Plaetje:Meredithmbeerbaum lemans chioaachen07.JPG|thumb|300px|[[Meredith Mixhaels-Beerbaum]] mèt Le Mans op de CHIO in Aoke.]] [[Plaetje:Lt. Charles Pahud de Mortanges.jpg|thumb|300px|Luit Ch. Pahud de Mortanges mèt Marcroix.]] ===Concours hippique=== E [[concours hippique]] is e groet wèdstrijdevenemint wat mierder disciplines umvat, neet gecombineerd in eine wèdstrijd meh zoegezag nevenein, mèt versjèllende combinaties in hun eige disciplines. In eder geval umvat e concours hippique dressuur en springe; ouch mensport of zelfs draverije en voltiesj kinne veurkoume. Daobij weure dèks demonstraties vaan 't eint of aandert gegeve; e concours hippique is daan ouch gemeind um gans door e publiek bekeke te weure.<ref>[https://web.archive.org/web/20140429052219/http://www.chmierlo.nl/Programma Concours Hippique Mierlo - Program] (beit e good idee vaan e typisch concours hippique)</ref> Wienie zoe e concours door de F.E.I. weurt georganiseerd (zuug oonder), sprik me vaan e Concours Hippique International Officiel of CHIO (spreek oet ['çijo]). Die weure oonder mie in [[Aoke]]<ref>[http://www.chioaachen.de/ CHIO Aoke]</ref> en [[Rotterdam]]<ref>[http://www.chio.nl/ CHIO Rotterdam]</ref> gehawwe. ===Wereldruterspeule=== De [[Wereldruterspeule]] waore e soort wereldkampioensjap in alle disciplines boe de F.E.I. veur verantwäördelek is. Op de speule vaan 2014, gehawwe in [[Caen]] ([[Normandië]]), stoonte dressuur, springe, eventing, menne, voltiesj, reining, endurance en aongepasde dressuur op 't program,<ref>[https://web.archive.org/web/20131007145736/http://www.alltechfeiweg2014-normandy.com/en/disciplines.php Wereldruterspeule 2014 - Disciplines]</ref> wie ouch demonstratietoernoje polo en horseball.<ref>[https://web.archive.org/web/20130924053612/http://www.alltechfeiweg2014-normandy.com/en/calendrier.php Wereldruterspeule 2014 - Kalender]</ref> De Wereldruterspeule zien veur 't iers gehawwe in 1990 en voonte sindsdeen alle veer jaor plaots. In 1994 waore ze in [[D'n Haag]], in 2006 in Aoke.<ref>[https://web.archive.org/web/20131019222715/http://www.alltechfeiweg2014-normandy.com/en/previous-editions-gc7.html Wereldruterspeule - Veurgoonde edities]</ref> De Speule vaan 2018, in [[Tryon]] ([[North Carolina]]), waore de lèste. Veur de Speule vaan 2022 kós geine gesjikde kandidaot weure gevoonde, boenao de F.E.I. in november 2018 besloot 't evenemint mer gans te sjrappe.<ref>[https://www.nu.nl/sport-overig/5579339/wereldruiterspelen-houden-per-direct-bestaan.html Nu.nl - Wereldruiterspelen houden per direct op te bestaan]</ref> ===Olympische Zomerspeule=== Wie bove al gezag gaof 't in 1900, bij de [[Olympische Speule]] in [[Paries]], veur 't iers peerdssport op 't program. 't Góng toen um 't Grandprixspringe, mèt daoneve apaarte eveneminte veur 't hoeg- en wiedspringe die allewijl neet mie bestoon. Ouch deeg me toen al aon polo. In 1904 waor 't gans hippisch program verdwene, in 1908 gaof 't allein polo. Pas in 1912, bij de Speule vaan [[Stockholm]], begós 't program wie veer dat kinne, mèt eveneminte in dressuur, springe en military (wie gezag: de huiege eventing). Allein e dressuuroonderdeil veur landeteams gaof 't nog neet. Ouch de moderne viefkamp kaom zjus toen op 't program. Wel kóste, wie zoezjus al gezag, allein officere mètdoen. Manslui zoonder militaire raank woorte in in 1952 ([[Helsinki]]) touwgelaote. Bij dezelfde Speule kóste ouch veur 't iers vrouwlui aon de dressuur deilnumme. Sinds 1956 zien ze ouch bij 't springe touwgelaote, sinds 1964 zelfs bij de eventing. In 2000 kaom e vrouwetoernooj veur de moderne viefkaamp vaan de groond. Zoewel 't Belsj es Nederland höbbe mierder medajele op de hippische oonderdeile gehaold. Direk in 1900 al hadde de Belzje veer medajele, boevaan twie gouwe.<ref>[http://www.olympic.org/content/results-and-medalists/eventresultpagegeneral/?athletename=&country=&sport2=&games2=1900%2f1&searchpageipp=10&searchpage=4 Medajele op de Speule vaan 1900]</ref> Ouch in 1920, in hun eige Antwerpe, dege ze 't good mèt twie kier goud in de voltiesj.<ref>[https://web.archive.org/web/20110727042602/http://www.sports-reference.com/olympics/countries/BEL/summer/1920/ Belzje medajele op de Speule vaan 1920]</ref> Nederland had, ouch op eige bojem in 1928, twie kier goud in de military mèt [[Charles Pahud de Mortanges]] es individuele medaljis (dee in totaol tösse 1924 en 1932 wel veer kier goud pakde).<ref>[https://web.archive.org/web/20140224200039/http://www.olympischsporterfgoed.nl/cms/showpage.aspx?id=10209 Olympisch sporterfgoed - Charles Pahud de Mortanges]</ref> Väöl later zouw [[Anky van Grunsven]] drei kier achterein (Sydney 2000, Athene 2004 en Peking 2008) individueel goud in de dressuur pakke.<ref>[http://www.olympischsporterfgoed.nl/cms/showpage.aspx?id=9693 Olympisch sporterfgoed - Anky van Grunsven]</ref> ==Regulering== De mieste courante vörm vaan peerdssport, zoewel regulier es aongepas (Ingels: ''para-equestrian''), weure gereguleerd door de [[Fédération Équestre Internationale]] of F.E.I. Dressuur, endurance, eventing, mensport, reining, springe en voltiesj weure op mondiaol niveau gereguleerd,<ref>[http://www.fei.org/ Veurblaad vaan de F.E.I.]; de geneumde sporte zien hei-op te vinde</ref> horseball<ref>[http://www.fei.org/news/fei-general-assembly-summary-1 FEI.org - Notule vaan de vergadering vaan 20 aprèl 2004]</ref> en tentpegging<ref>[http://fei.org/news/meeting-group-ix FEI.org - Notule vaan de vergadering vaan 15 miert 2007]</ref> op regionaolt. Polo en draaf- en rensport valle neet oonder de F.E.I., meh mèt de poloboond (FIP) besteit wel e memorandum vaan begrip.<ref>[http://www.fei.org/news/fei-and-fip-federation-international-polo-forge-partnership FEI.org - The FEI and FIP forge partnership]</ref> ===Nederland=== In Nederland weure de sporte die oonder beheer vaan de F.E.I. stoon geregeld door de Keuninkleke Nederlandse Hippische Sportfederatie (KNHS), die in 2002 is opgeriech oet alderlei [[verzuiling|verzuilde]] en gespecialiseerde peerdssportboonde.<ref>[https://www.knhs.nl/media/5266100/statuten-knhs-01-01-2008.pdf‎ Statute KNHS]</ref> De federatie heet naoventrint 200.000 leje;<ref>[https://web.archive.org/web/20131006172942/https://www.knhs.nl/kenniscentrum/over-knhs/wie-zijn-wij/feiten-en-cijfers/ KNHS.nl - Feiten en cijfers]</ref> lidmaotsjap is verpliech veur mèt te doen aon officieel wèdstrije. Neve de F.E.I. is de federatie ouch verboonde mèt 't [[Nederlands Olympisch Comité|NOC]]. D'n draaf- en rensport vèlt in Nederland oonder de NDR.<ref>[http://www.ndr.nl/ NDR - Nederlandse Draf- en Rensport]</ref> ===Belsj=== Op 't Belsj weure de F.E.I.-disciplines gereguleerd door de Keuninkleke Belzje Rutersportfederatie (KBRSF/FRBSE). Aanders es de KNHS deit de Belzje boond ouch horseball en TREC.<ref>[https://www.equibel.be/index.php Veurblaad KBRSF]</ref> ==Bronne== ===Rifferenties=== <references/> ==Extern links== {{Wiktionair|paerssport}} * [http://www.fei.org/ Website vaan de FEI] * [https://www.knhs.nl/?redirect=0 Website vaan de KNHS] * [https://www.equibel.be/index.php Website vaan de KBRSF] [[Categorie:Paerdesjport|*]] [[Categorie:Sjport]] [[Categorie:Paerd (saort)]] l0rlt1efsqgzqw24fb6c96qaqc07rqn 0 27904 486441 474358 2026-08-27T02:20:21Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486441 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Location Nieuwe Maas.PNG|thumb|Trajek vaan de Nui Maos in Nederland (zoonder 't Scheur en de Nuie Waterweeg; zuug d'n teks).]] [[Plaetje:Rotterdam erasmusbrug.jpg|thumb|De Erasmusbrögk in Rotterdam, die euver de Nui Maos löp.]] De '''Nui Maos''' (Nederlands: '''Nieuwe Maas''') is 'n [[revier]] in de [[Nederland]]se provincie [[Zuid-Holland]], die in oos-wesriechting door de provincie heer löp. Oondaanks häöre naom veurt ze veural [[Rijn]]water aof; de naom ''Maos'' geit trök op 'n awwer situatie (zuug oonder). De Nui Maos is veural bekind (en vaan beteikenis) es de revier die door [[Rotterdam]] struimp. Häör economische beteikenis is door de [[Have vaan Rotterdam]] (de groetste have vaan Europa) extreem hoeg. ==Historie== In de vreug [[middeliewe]] stoont de revier bekind es ''Merowe'' (later ''Merwe(de)''); dit waor de naom vaan de gezameleken oonderluip vaan [[Maos]] en [[Waal]]. Sinds jaor en daag versteit me oonder ''[[Merwede]]'' allein 't stök tot aon [[Dordrech]], meh tot [[1904]] veurde dees revier wel water vaan zoewel Maos es Waal aof (zuug daoveur 't hoofartikel). Iewelaank leep de Nui Maos tot wied veurbij Rotterdam en mundde bij [[Oostvoorne]] oet in de [[Noordzie]]. De ierste groete verandering in dees situatie kaom mèt de [[Sint-Elisabethsvlood]] vaan [[1421]]. De [[hydrografie]] vaan de Maosmoond waor noe veranderd: nui waterluip waore oontstande zoetot de hoofstroum laankzaom kós verzande. Concreet splitsde ziech de Nui Maos bij [[Vlaardingen]] in twie, um 't eiland [[Rozenburg]] heer. De boveste zie-erm hètde 't Scheur, de oonderste hètde gewoen Nui Maos.<ref>[https://web.archive.org/web/20160313140121/http://atlas1868.nl/zh/rozenburg.html Kaart vaan de gemeinte (en 't eiland) Rozenburg oet de late jaore 1860]</ref> Dit waor in 't naodeil vaan de sjeepvaart vaan en op Rotterdam, die allein mer touwnaom. In de [[negentienden iew]] besloot me daorum 'ne nui Maosmoond te grave, de [[Nuie Waterweeg]], in 't verlèngde vaan 't Scheur, wat verbreid woort. Zoe oontstoont e nui zandeiland, wat [[De Beer]] góng heite. Wijer veranderinge kaome in d'n [[twintegsten iew]]. Mèt d'n aonleg vaan de [[Deltawerke]] voont me 't nujeg veur d'n awwe Maosmoond gans aof te slete. De oontstande binnemere kraoge de name [[Briels Meer]] en [[Oostvoorns Meer]]. Wijer kaom veural vaanaof de jaore zesteg de oetbreiing vaan de Rotterdamse have nao 't weste touw. Dit leide tot d'n aonlègk vaan 't [[Botlekgebeed]], [[Europoort]] en de (Ierste en Twiede) [[Maosvlaakde]]. Heiveur woorte zier väöl nui watergeng gegrave en aw waterluip ingepolderd. Väöl vaan de aw Maosbèdding(e) in dit gebeed is heimèt oonziechbaar gewore. ==Trajek== De Nui Maos begint bij [[Slikkeveer]] (gemeinte [[Ridderkerk]]; linkerkant) en [[Krimpen aan de Lek]] (gemeinte [[Nederlek]]; rechterkant), op 't punt boe de [[Noord (revier)|Noord]] en de [[Lek]] samekoume. Zoe struimp ze e paar kilometer, es tegeneuver 't dörp [[IJsselmonde]] (gemeinte Rotterdam, linkerkant) d'n [[Hollandsen IJssel]] instruimp. Hei zien v'r al in de stadsbebouwing vaan Rotterdam. Door e klei zijtekske aon de linkerkant ('t ''Zuiddiepje'') oontsteit 't eiland Van Brienenoord. Daan maak ze 'ne meander (drej) nao 't noorde. Aon de linkerkant zuut me daan de wieke [[Feijenoord]], de Kop vaan Zuid en [[Katendrecht]] (oets e dörp, later e beröch ziemaanskerteer), aon de rechterkant iers [[Kralingen]] en daonao 't Rotterdams stadscentrum. Ouch hei in de menader ligk weer 'n eilandsje, 't Noordereiland. Op dit punt versjijne ouch de ierste haves. De haves in de binnestad zien nog deils vaan middeliewsen oersprunk, die vaan de Kop vaan Zuid en Katendrecht stamme oet de late negentienden iew. Naomaote 't trajek doorgeit, weure de haves ummer groeter en recenter. De mieste ligke aon de linkerkant; aon de rechterkant passeert me veural plaotse. Stroumaofwaarts zien dit [[Delfshaven]] (gemeinte Rotterdam), [[Schiedam]] en [[Vlaardingen]]. Aon de linkerkant vint me tösse twie haves in ouch nog get dörper en wieke: [[Charlois]] (aajd dörp, noe deilgemeinte vaan Rotterdam), de [[Heijplaat]] ('n [[kolonie]] veur havewèrkers) en [[Pernis]] (ouch 'n deilgemeinte, mèt nog ummer e dörps karakter). Bij Vlaardingen kump de Nui Maos same mèt de [[Aw Maos]], die oet 't zuie (vaan de linkerkant) kump aonzètte. Wie gezag is hei de luip vaan de revier de aofgeloupe 150 jaor ingriepend veranderd; dèks sprik me vaanaof hei neet mie vaan ''Nui Maos''. Hanteert me dees definitie, daan is de revier allewijl 24 kilometer laank. 't Aajd trajek is wie gezag gooddeils verdwene in 't woud vaan haves, kenale en industrieel polders, meh duuk weer op bij [[Zwartewaal]] en is ouch dudelek trök te vinde bij [[Brielle]] en Oostvoorne. Al dees plaotse ligke aon de linkerkant; 't oets aon de rechterkant gelege [[Blankenburg]] is gesloop veur d'n aonlègk vaan nui haves. 'tzelfde gelt veur 't vreuger eiland en vogelrizzervaot De Beer (zuug ouch bove). 't Nui trajek (Scheur en Nuie Waterweeg) löp wijer laanks [[Maassluis]] en [[Hoek van Holland]] (allebei rechterkant), boe 't de Noordzie bereik. ===Brögke, tunnels en vere=== Umtot hiel groete sjeper euver de Nui Maos mote vare, mote [[brögk]]e hoeg weure gebouwd en kinne weure geopend. Tegeliek is 't gebeed ouch hiel diechbevolk, zoetot 't euversteke mèt weeg wel nujeg is. In stroumaofwaartse volgorde ligke de volgende brögke euver de Nui Maos: De Van Brienenoordbrögk (verkiersbrögk mèt d'n [[Rieksweeg 16|A16]]; geneump nao 't bove vermeld eiland), De Willemsbrögk (verkiersbrögk vaan de Stadsdreihook [deil vaan 't Centrum] nao 't centrum) en de Erasmusbrögk (vaan Cool [aander deil vaan 't centrum] nao de Kop vaan Zuid; op de foto te zien). Tot [[1994]] leep ouch de Willemsspoorbrögk euver de revier, via 't Noordereiland; reste daovaan zien noe nog te bekieke. De spoorbrögk is in 1994 vervaange door de Willemsspoortunnel, op oongeveer dezelfde plaots. Oongeveer vaan Delfshaven nao Charlois löp de Maostunnel, in [[1942]] opegegaange es de ajdste [[tunnel]] vaan Nederland. Tösse Schiedam en Pernis löp de Beneluxtunnel. [[poontveer|Poontvere]] vint me euver gans 't trajek. Tösse pak-eweg Rotterdam en Dordrech löp 'n [[Waterbös]], mèt versjèllende staties. 't Gief wijer oonder mie puntsjes nao de Heijplaat, en tösse Maassluis en Rozenburg (euver 't Scheur). ==Rifferenties== <references/> [[Categorie:Revere in Nederlandj]] [[Categorie:Zuud-Holland]] [[Categorie:Rotterdam]] ojgxdc025xe8aiegm58ftgewkovgs0h 0 28027 486449 477680 2026-08-27T03:25:10Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486449 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Volendam 20040902 2231.jpg|thumb|Volendam (oonder) en Edam (bove) vaanoet de loch.]] '''Volendam''' is e [[dörp]] in de [[Nederland]]se gemeinte [[Edam-Volendam]], provincie [[Noord-Holland]]. 't Vèssersdörp, gelege aon 't [[Markermeer]], waor vreuger gans oondergesjik aon [[Edam]], meh oontwikkelde ziech in d'n twintegsten iew tot steideleke proporties en domineert allewijl de gemeinte. De [[folklore]] en [[popmeziek]] vaan Volendam höbbe 't dörp in gans 't land bekind gemaak; ouch veur boetelandse toeriste is 't 'n geleefde bestumming. ==Inwoeners en buurte== Volendam heet allewijl mie es 20.000 inwoeners; in 2012 waoren 't 'rs 21.300, op e gemeintelek totaol vaan 28.700.<ref name=cbs>[http://statline.cbs.nl/StatWeb/publication/default.aspx?DM=SLNL&PA=70904NED&D1=0-8&D2=6597-6607%2c6609%2c6611%2c6613-6617%2c6619%2c6621-6625&D3=l&HDR=G2%2cT%2cG1&VW=T CBS.nl - Kingetalle wieke en buurte vaan Edam-Volendam]</ref> Boete 't aajd dörp besteit Volendam administratief gezeen oet de ''Planetenbuurt'', de ''Blokgouw'', de ''Rozettenbuurt'', de ''Bloemenbuurt'', 't industriegebeed en 't ''Middegebeed''.<ref name=cbs/> Katham, 'n veurmaolege naobersjap die allewijl in 't zuie vaan de Volendammer bebouwing ligk, weurt neet apaart opgenome. ==Economie== De [[vèsserij]] en de vèsverwèrkende industrie, boe 't dörp iewelaank bekans exclusief op waor aongeweze, is nog ummertouw 'nen economische factor, oondaanks 't oontzilte en deils druuglègke vaan de vreuger [[Zuierzie]]. Vaan beteikenis is allewijl veural de vangs vaan [[iel]] ('ne zeutwatervès). Oets besloog de Volendammer vèssersvloot 240 sjeper; allewijl vare nog 20 bote op 't [[IJsselmeer]] en ach op de [[Noordzie]].<ref name=hist>[https://web.archive.org/web/20120211075030/http://www.palingsoap.com/volendam.html Palingsoap.com - Historie vaan Volendam]</ref> De landbouw, vreuger middel vaan bestoon in 't boetegebeed, beveurbeeld in Katham, is sterk trökgeloupe umtot väöl vreugere landbouwgroond intösse bebouwd is. Väöl Volendammers wèrke intösse in de [[industrie]] en de [[bouw]].<ref name=fusie>[https://web.archive.org/web/20131219222942/http://www.zeevang.nl/document.php?m=1&fileid=19063&f=b17cd6e2461d75b39400f4fe72b5db86&attachment=0&a=155 Fusiedocumint Zeevang en Edam-Volendam]: paasj 5 (typering vaan de bei gemeintes)</ref> E deil vaan de bevolking wèrk allewijl ouch in de deenstesector; neet in 't minste is al sinds jaore 't [[toerisme]] es industrie sterk oontwikkeld. ==Historie== [[Plaetje:Het dorp Volendam. (1906).jpg|thumb|Volendam in 1906]] D'n oersprunkeleke naom vaan 't dörp waor ''Follendam''. 't Ierste elemint moot weure opgevat es 'opvölle': in [[1357]] woort de Ee of Ye, 't water boe Edam aon laog en nao verneump waor, bij de munding in de Zuierzie aofgedamp. Me had intösse 'nen aandere, kortere waterweeg nao zie gegrave. Gans de umgeving vaan 't stedsje veel oonder de jurisdictie vaan Edam; dit gol ouch veur 't vèssersdörp wat op deze plaots begós te oontstoon.<ref name=hist/> De middeliewse en vreugmodern historie vaan Volendam is slech bekind. Euver 't algemein kraog Volendam wieneg zörg en aondach vaan de mojerstad; 't oontwikkelde ziech gooddeils in isolatie vaan 't achterland. De band mèt aander vèsserskolonies op de Zuierzie waor sterker, wat trökkump in de volkscultuur vaan 't dörp (zuug oonder). Allein 'ne zandweeg verboond Volendam mèt Edam en de res vaan 't achterland. D'n ierste stap nao internationaol bekindheid waor de oontdèkking door kunssjèlders. In 't bezunder 't bezeuk vaan de Fransmaan [[Henry Havard]], dee mèt 'nen [[tjalk]] euver de Zuierzie reisde, zörgde veur 'n raasj oonder kunstenere. Dit brach in de loup vaan d'n twintegsten iew 't toerisme op gaank. Bekind woort de Volendammer [[kleierdrach|drach]], die tot wied nao d'n oorlog algemein woort gedrage; de stereotiepe Hollandse boerin löp in Volendammer drach of kleier die dao sterk op liekene. Boe 't dörp haafweeg de negetienden iew nog wie de iewe daoveur väöl kleinder waor es de mojerstad,<ref>[https://web.archive.org/web/20150601233206/http://www.atlas1868.nl/nh/kuyper_nh_edam.html Kaart vaan de gemeinte Edam (inclusief Volendam) oet de jaore 1865-1870]</ref> greujde 't dao roond 1920 bovenoet.<ref name=fusie/> In [[1975]] besloot me de veranderde positie vaan 't dörp te doen doorwege in de gemeintenaom: de gemeinte hètde vaan noe aof neet mie ''Edam'' meh ''Edam-Volendam''. Intösse is Volendam ouch de hoofplaots; de gemeinte hèlt hei tenminste ketoer.<ref>[https://web.archive.org/web/20140205224855/http://www.edam-volendam.nl/portal/routebeschrijvingen_41781 Gemeente Edam-Volendam - Routebeschrijvingen]</ref> Begin [[2001]] kaom Volendam in 't nuits door 'ne zwoere kaffeebrand in de nuijaorsnach, boe versjèllende joongere bij storve en aandere bij vermink raakde. In de naosleep kaom de discussie op geng of de vergönninge wel good waore aofgelieverd. Sinds 2002 kaom 't dörp dèks in 't nuits door 'n oongewoen hoeg [[cocaïne]]gebruuk oonder joongere. ==Waope== [[Plaetje:Volendam wapen.svg|thumb|'t Officieus, meh alum gebruuk dörpswaope vaan Volendam (zuug d'n teks).]] Volendam heet e [[heraldiek|dörpswaope]], wat ziech zoe liet umsjrieve: :In goud (''geel'') e stappend peerd vaan sabel (''zwart'') op 'ne groond vaan lazuur (''blauw''), mèt oonder d'n opgelufde rechterveurhoof 'ne vès vaan zèlver (''wit''). 't Waope is sprekend (''volen'' is archaïsch Nederlands veur ''[[veule]]''); wijer vertuint 't waope de zie (de blauwe groond) en de vèsserij es middel vaan bestoon. Umtot Volendam noets 'n bestuurseinheid waor, is 't waope neet gans officieel: 't is neet erkind door d'n [[Hoege Raod vaan Adel]]. Wel veurt de gemeinte steivas e dobbelwaope mèt daobinne nevenein de twie waopes vaan Edam en Volendam. Dees verandering is noets aongevraog; officieel dreug de gemeinte dus allein 't waope vaan Edam (mèt 'ne beer es sjèldhawwer, dee in 't dobbelwaope oontbrik). Umtot 't waope neet officieel is, kin me 't in versjèllende variante trökvinde. Zoe kump of kaom 't ouch veur mèt de kleure vaan Edam ('t veld vaan keel of roed en d'n oondergroond vaan sinopel of greun). Ouch kump me 't peerd wel ins mèt 'n (natuurleke) brojn kleur tege.<ref>[http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Edam-Volendam Heraldrywiki - Edam-Volendam]</ref> ==Aonzien== Volendam kint mer drei [[rieksmonumint]]e, boe-oonder de kèrk en 'ne vèsaofslaag.<ref>[http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php?cAction=search&cOffset=1&cLimit=25&oOrder=ASC&cSubmit=1&sProvincie=Noord-Holland&sGemeente=Edam-Volendam&sPlaats=Volendam&sStraat=&sHuisnummer=&sPostcode=&sOmschrijving=&sCompMonNr=&sCompMonName=&sStatus=&sHoofdcategorie=&sSubcategorie=&sFunctie= Rijksdienst voor het cultureel erfgoed - Monumentenregister - Volendam]</ref> Toch heet 't dörp e gans typerend aongeziech mèt väöl hoezer deils of gans in Zuiderziestijl. ==Politiek== Wie gezag is Volendam noets 'n apaarte gemeinte gewees. In de raod vaan Edam-Volendam is 't dörp vertroje mèt de lokaol partij Volendam '80. Op lendelek niveau heet 't dörp e bezunder stumgedraag. Veurheer woort steivas massaol op 't [[CDA]] gestump (es gevolg vaan de kathelieke gezindheid vaan de bewoeners); de lèste jaore is hei 't aontal [[PVV]]-stummers oetzunderlek hoeg.<ref>[http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/1054562/2010/11/17/Zo-erg-is-het-niet-Berlusconi-blijft-ook-bezig.dhtml De Volkskrant - 'Zo erg is het niet. Berlusconi blijft ook bezig']</ref> ==Cultuur== [[Plaetje:Kermis Weeknummer 26-35 - Open Beelden - 27404.ogv|thumb|Volendamse broonk in 1926. Versjèllende lui in kleierdrach zien te zien.]] De Volendamse dörpscultuur versjèlt neet allein sterk vaan de kortbijgelege [[Randstad]], meh ouch hiel dudelek vaan 't (plat) achterland. De sterkste euvereinkomste zuut me nog mèt aander vèssersgemeinsjappe aon de vreuger Zuierzie. ===Dialek=== 't [[Volendams]] is e [[Hollands]] dialek wat bij de Noord-Hollandse gróp huurt; 't is dus dudelek verwant aon 't [[Wes-Fries]], [[Zaans]] en [[Waterlands]]. Toch is 't, zjus wie 't [[Markers]] en 't [[Egmonds]], zier atypisch; versjèllende klaankveranderinge grenze 't vaan aander Hollandse dialekte aof. Door de koms vaan kathelieke [[Schokland|Schokkers]] in de negentienden iew is 't dialek nog wijer op zien eige koume te stoon.<ref>Jan Berns i.s.m. Sanne Steusel, ''Taal in stad en land: Noord-Hollands'', Sdu uitgevers, Den Haag, 2004: pp. 31-2</ref> ===Kleierdrach=== De Volendamse kleierdrach is zoonder twievel de bekindste vaan Nederland. Nog tot wied nao d'n oorlog woort ze gedrage en väöl toeriste kaome nao 't dörp um de drach te zien. De drach heet väöl gemein mèt aander drachte oet de umgeving (en aon zie); typisch Volendams zien oonder mie de 'hul' op de kop en de bloodkoraole kèttele. Bij de manslui is de drach, wie wel dèkser, zwart. ===Meziek=== ====Volksmeziek==== Volendam is eint vaan de lèste plaotse boe, midde twintegsten iew, nog [[volksleed]]sjes in aander modi es majeur kóste weure opgeteikend. Daobij kóste de Volendammers ouch 'n bezunder zaanktraditie mèt väöl verseringe; dit neumde ze 'mooi zinge'. ====Popmeziek==== Ouch in de popmeziek lete de Volendammers vaan ziech hure. Al in de jaore zesteg kaome twie bands op, [[The Cats]] (mèt zenger [[Piet Veerman]], dee later solo góng) en [[BZN]] ('Band Zonder Naam'). Aonvenkelek waoren 't allebei [[rock]]bands, meh in [[1968]] gónge The Cats, mèt de ballad ''Lea'', euver op e weiker geluid. Deze stijl woort door [[deejay]] [[Joost den Draayer]] ''palingsound'' geneump; oondaanks tot dit es beleideging waor gemeind, sloog de naom [[palingpop]] aon. Veural de BZN bleef laank (oetindelek höbbe ze veerteg jaor bestande) succesvol mèt dees formule.<ref>Lutgard Mutsaers, "Opkomst en achtergronden van de palingpop" in Louis Grijp c.s., ''Een muziekgeschiedenis der Nederlanden'', Amsterdam University Press-Salomé, Amsterdam, 2001: pp. 737-42</ref> In de jaore '00 kaom 'n twiede generatie Volendamse artieste op, die in 't Nederlands gónge zinge (in plaots vaan 't Ingels) en 'nen aandere stijl hadde, zoe tösse pop en sjlager in.<ref>[http://www.nu.nl/muzieknieuws/1920655/geen-duits-succes-meer-voor-jan-smit.html Nu.nl - Geen Duits succes meer voor Jan Smit]</ref> De bekindste artieste zien [[Jan Smit]] (begós es keendstereke), [[Nick & Simon]] en de [[3JS]]. Boete de geneumde naome waore en zien nog tal vaan minder gaode actief.<ref>[https://web.archive.org/web/20131126095702/http://palingsoap.com/volendam_muziek.html Palingsoap.com - Muziek]</ref> ===Religie=== De Volendammers waore en zien nog ummer gooddeils [[roems-katheliek]], al sleit ouch hei de oontkèrkeleking touw. In 't dörp stoon drei kathelieke kèrke en ein protestantse. ===Eveneminte=== Eder jaor in juni vint 't Volendammer weekend plaots. Dit fies is zoewel veur de Volendammers zelf es veur de toeriste: de dörpelinge kleie ziech daan in drach en vertuine aw ambte wie ieleruike. 'n Aander bekind fies is de Volendammer [[broonk]], edersjaor in september. ===Naomkunde=== De hechte gemeinsjap die Volendam is maak tot e groet deil vaan de bevolking 't mèt e beperk aontal achternaome deit; wee neet eine vaan die naome dreug, zal al gaw 'ne ''jas'' (neet-dörpeling) zien. Veurbeelder zien ''Schilder'' (3.555 kier in de gemeinte Edam-Volendam in 2007),<ref>[http://www.meertens.knaw.nl/nfb/detail_naam.php?gba_lcnaam=schilder&gba_naam=Schilder&nfd_naam=Schilder&operator=eq&taal= Verspreiing vaan de naom 'Schilder' in Nederland in 2007]</ref>''Tol'' (3.769),<ref>[http://www.meertens.knaw.nl/nfb/detail_naam.php?gba_lcnaam=tol&gba_naam=Tol&nfd_naam=Tol&operator=eq&taal= Idem, vaan de naom 'Tol']</ref> ''Tuijp'' (453)<ref>[http://www.meertens.knaw.nl/nfb/detail_naam.php?gba_lcnaam=tuijp&gba_naam=Tuijp&nfd_naam=Tuijp&operator=eq&taal= Idem, vaan de naom 'Tuijp']</ref> en ''Veerman'' (4.470).<ref>[http://www.meertens.knaw.nl/nfb/detail_naam.php?gba_lcnaam=veerman&gba_naam=Veerman&nfd_naam=Veerman&operator=eq&taal= Idem, vaan de naom 'Veerman']</ref> Alle veer de naome koume boete de gemeinte Edam-Volendam mer hiel beperk veur. ==Sport== De [[voetbal]]club vaan 't dörp, [[FC Volendam]], geneet lendeleke bekindheid, doortot ze oondaanks e klei budget, plaotseleke sponsore en e groet aondeil speulers oet 't dörp zelf nog aardeg wèt te prestere. De club heet versjèllende jaore in de [[Ieredevisie (hierevoetbal)|Ieredevisie]] gespäöld, meh kump allewijl (sezoen 2013/14) oet in de [[Ierste Devisie (Nederlands voetbal)|Ierste Devisie]]. Gein aander club is zoe dèks tösse die twie gepromoveerd en weer gedegradeerd. Heidoor kraog FC Volendam de bijnaom 'de heen en weer', ouch 'n touwspeuling op 't poontveer nao Marken wat hei iewelaank laog. Volendam heet wijer 'n [[handbal]]club op 't hoegste niveau: KRAS/Volendam. ==Bronne== ''Dit artikel is deils gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Volendam&oldid=39833774 dees versie].'' ===Rifferenties=== <references/> ==Extern links== * [https://web.archive.org/web/20140115052135/http://palingsoap.com/ Website euver 't dörp Volendam] [[Categorie:Edam-Volendam]] [[Categorie:Versjteidelikde dörper in Naord-Hollandj]] 6tt7gwefhuj6whhczkw5uzeoy3645gp 0 28112 486447 476827 2026-08-27T03:03:47Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486447 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} {{ExGemeinteNL2 |naam=De Tempel |waope= |locatie= |begin=daartienden iew |ènj=[[1855]] |nuuj=[[Berkel en Rodenrijs]] |provincie=[[Holland]], [[Zuid-Holland]] |hoofplaats=gein |km2=0,11 |water=0 |inwoeners=0 (1849)<ref name=vt49>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1849_05_H2.xls Volkstèlling 1849 - Zuid-Holland]</ref> |deechde=0 |lies=#Bestuur }} '''(De) Tempel''' is de naom vaan 'n veurmaolege [[hierlekheid]] en later [[gemeinte]] in de [[Nederland]]se provincie [[Zuid-Holland]], allewijl op 't groondgebeed vaan de gemeinte [[Lansingerland]]. Um perceis te zien maak 't groondgebeed deil oet vaan de Zuidpolder bij [[Berkel en Rodenrijs]], kortbij de bebouwing vaan 't [[Rotterdams]] stadsdeil [[Hillegersberg-Schiebroek]] en lochhave [[Zestienhoven]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160305005545/http://atlas1868.nl/zh/berkel.html Kaart vaan Berkel en Rodenrijs oet 1867]; De Tempel steit aongegeve.</ref> De hierlekheid had 'nen hoege status, meh allewijl rappeleert t'r plaotse niks mie aon häör. Me moot dezen Tempel neet verwarre mèt de plaots [[Tempel (Rijnland)|Tempel bij Reeuwijk]], ouch 'n aw hierlekheid (meh gein geweze gemeinte). ==Historie== ===Middeliewe=== De naom liet ziech verklaore oet 't Latiens ''templum'', wat neve 'gebèdshoes' ouch 'balk' beteikent. In 't Holland vaan de middeliewe waor 'nen ''tempel'' 'ne balk boemèt me 'n [[sluis]] opeheel, en es metonymia ouch um 'n plaots boe water woort doorgelaote. De ajds bekinde vermelding vaan Tempel stamp oet [[1290]]. In de veertienden iew trojde Kerstine vaan Rodenrijs mèt Wöllem vaan [[Kralingen]]; nao hunnen doed woort hun bezit euver de veer zäöns verdeild. Heibij kin De Tempel es zelfstendege hierlekheid zien oontstande; dit zouw de kleinen umvaank kinne verklaore. Tempel waor 'n hoeg hierlekheid, wat wèlt zègke tot d'n hier neet allein lieg meh ouch hoeg rech kós spreke en d'n doedsstraaf kós oplègke (halsrech). Väöl groeter en economisch belaankrieker hierlekhede in de umgeving hadde dit rech neet. ===Vreugmodernen tied=== [[Plaetje:Overzicht_voorgevel_met_vijver_met_fontein,_beelden_en_watervallen_op_de_voorgrond_-_Overschie_-_20358422_-_RCE.jpg|thumb|Boetehoes De Tempel oet d'n achtienden iew, gebouwd door d'n Hier vaan Tempel meh op Overschies gebeed.]] De femilie Van Cralingen heel de hierlekheid tot oongeveer 1512, wie mr. Jan Jacobszoon, 'ne zjuris oet [[Utrech (stad)|Utrech]], de hierlekheid koch. Later zouw heer [[diekgraof]] vaan [[Delfland]] weure. Tegen 't ind vaan de zèstienden iew kraog de bekinde staotsmaan [[Johan van Oldenbarnevelt]] d'n titel hier in han. Eigelek erfde ziene zoon häöm, meh dee is daan nog minderjaoreg. Van Oldenbarnevelt stèlde ziech op es voog, ouch wie de zoon al volwasse waor. Oetindelek koch eine mr. Johan van der Hoeven de hierlekheid in 1715 veur 6000 [[gölde]]. Heer leet de hiereboerderij ter plaotse, die intösse waor vervalle, slope, en bouwde in plaots daovaan e [[boetehoes]] bij [[Overschie]] (evekes wijer meh neet op Tempelse groond). Ouch dit hoes droog en dreug de naom ''De Tempel''. ===Oetgeveend en oonbevolk=== Heimèt waor De Tempel oontvolk en oonbebouwd geraak. 't Veen leet heer de koumende jaore [[törf|delve]], zoetot de groond oonder water kaom. Deze pool leet heer weer inpoldere; de groond woort aon boere in pach gegeve. Oondaanks tot de hierlekheid oonbewoend bleef en oet niks mie es weiland bestoont, lete de hiere wel [[grensstein]] zètte en riechde ze zelfs 'ne [[galg]] op, es symbool vaan 't alaajd halsrech vaan d'n ambachshier. In de [[Fransen tied]] woorte de Nederlandse gemeintes gesaneerd; De Tempel kaom in [[1812]] oonder [[Pijnacker]], boe 't 'n exclaaf vaan waor (gans umgeve door 't gebeed vaan Berkel en Rodenrijs). Nao 't vertrèk vaan de Franse, um perceis te zien in [[1817]], woort dit weer oongedoon gemaak; zoe oontstoont 'n gemeinte Tempel. Tot dees gemeinte gein inwoeners had, waor gei bezwoer, zoelaank es d'n ambachshier mer zelf veur de administratie betaolde. 'nzelfde situatie heersde in de gemeinte [[De Vennep]]. Bij de instèlling vaan de [[Gemeintewèt]] in [[1851]] veranderde dit. In 1855 woort De Tempel daorum, [[Lies vaan geweze gemeintes in Zuid-Holland#1855|tegeliek mèt diverse aander zier klein gemeintes]], opgeluf en bij Berkel en Rodenrijs geveug.<ref name=engelfriet>[http://www.engelfriet.net/Alie/Hans/geschiedenisoverschie.htm Historie vaan Overschie, mèt oetgebreide excursies nao De Tempel]</ref> ===Historische inwoenertalle=== {| class=wikitable |- ! jaor !! aontal |- | 1830 || 0<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1830_00_B.xls Volkstèlling 1830]</ref> |- | 1840 || -<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1840_00_S3.xls Volkstèlling 1840 - Zuid-Holland]</ref> |- | 1849 || 0<ref name=vt49/> |} Opmerking: In de volkstèlling vaan 1840 is De Tempel neet opgenome. In die vaan 1849 heet me d'n ingaank vaan De Tempel leeg gelaote. Allein in de volkstèlling vaan 1830 steit expliciet tot de gemeinte oonbevolk is. ==Bestuur== Umtot 'n oonbevolkde (of aanderszins extreem klein) gemeinte gein colleesj vaan börgemeister en wèthawwers kós ophawwe, betaolde d'n hier veur de administratie. ==Waope== De gemeinte Tempel heet noets e waope gedrage.<ref name=ngw>[http://www.ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Tempel Heraldrywiki - Tempel]</ref> Veur de hierlekheid daorentege weure wel twie waopes opgegeve. 't Manuscrip Belaerts van Blokland (achtienden iew) sprik vaan e sjèld vaan keel (roed), belaoje mèt 'ne poort vaan zèlver;<ref name=ngw/> 't negentiende-iews ''Aardrijkskundig Woordenboek der Nederlanden'' hèlt 't op e sjèld vaan sinopel (greun), belaoje mèt 'nen tempel vaan zèlver.<ref name=engelfriet/> Dat lèste is dus e veurbeeld vaan e [[sprekend waope]]. ==Rifferenties== <references/> [[Categorie:Gewaeze gemeintes in Zuud-Hollandj]] [[Categorie:Lansingerland]] 3556879jlrp3x8cy838k0xxpspuv3re 0 28725 486444 424984 2026-08-27T02:29:04Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486444 wikitext text/x-wiki {{dialek2|Mestreechs|Haels}} [[Plaetje:Panheel, de Onze Lieve Vrouwe van 't Hartkapel foto1 2013-04-14 11.05.jpg|thumb|De Slevrouw-vaan-'t-Hartkepel in Panhael.]] '''Panhael''' ([[Nederlands]]: '''Panheel''') is e [[gehuch]] in de [[Nederlands Limburg|Nederlands-Limbörgse]] gemeinte [[Maasgoew]]. 't Ligk eve westelek vaan 't dörp [[Hael]] en weurt tot de woenkern Hael gerekend. De plaots kint zoe'n 210 inwoeners, meh heet door zien ligking kort neve d'n [[Rieksweeg 2|A2]] veural beteikenis es [[industrie]]terrein. Panhael ligk (noord)oostelek vaan d'n A2 en vaan 't [[kanaal Wèssem-Ni-jwieërt]]. Roontelum 't gehuch ligke versjèllende [[grind]]peul, die veur waterrecreatie weure gebruuk. Westelek vint me ouch 't [[Leerke Ven]]. In 't dörp vint me e kruuspunt vaan weeg nao Hael, Wèssem en [[Toear]]. Door d'n aanlag vaan de rieksweeg is dat kruuspunt neet mie zoe belaankriek. ==Beziensweerdeghede== In 't kenaal steit nog 'n historische sluis oet 1928. Wijer vint me 'n kapel in 't dörp (zuug pleetsje), die deens deit es [[hölpkèrk]]. ==Historie== Oonder 't [[ancien régime]] waor Panhael 'n zelfstendege [[sjepebaank]]. Oonder [[Franse tied|Frans bewind]] woort de baank Panhael in [[1800]] samegeveug mèt de hierlekheid [[Pol]]. Dees gemeinte [[Pol en Panhael]] waor nog neet hiel groet, en al in [[1820]] (noe oonder 't [[Keuninkriek vaan de Nederlen|Keuninkriek]]) woort de gemeinte weer opgeluf. Pol góng nao [[Wèssem]], Panhael woort mèt Hael vereineg tot de gemeinte [[Hael en Panhael]]. Panhael waor in de negentienden iew nog 'n agrarisch gebeed in 'n hei-echtege umgeving,<ref>[https://web.archive.org/web/20131203080009/http://www.atlas1868.nl/li/heel.html Kaart vaan Hael en Panhael oet de jaore 1860]</ref> meh de [[grind]]winninge in d'n twintegsten iew maakde 't gebeed roontelum 't gehuch inger. De plaots zelf bleef evels gespaord. De gemeinte Hael en Panhael bleef tot 1991 bestoon, tot ze opgóng in 'n groeter gemeinte Hael. Die fusiegemeinte woort in [[2007]] zelf weer opgeluf bij de stiechting vaan de gemeinte Maasgoew. ==Bron== ''Dit artikel is gebaseerd op ziene Nederlandstaolegen tegehenger, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Panheel&oldid=41391236 dees versie].'' ===Rifferenties=== <references/> [[Categorie:Gehuchte in Nederlands Limburg]] [[Categorie:Maasgoew]] cmmxmmsonyeqlhf41rzoz5fxofan080 0 35166 486429 476774 2026-08-27T00:06:20Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486429 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} {{ExGemeinteNL2 |naam=Charlois |waope=[[Plaetje:Charlois_wapen.svg|150px|Waope vaan Charlois (zuug de hoofteks)]] |locatie=[[Plaetje:Rotterdamse_wijken-charlois.PNG|300px|Ligking vaan 't stadsdeil Charlois in de gemeinte Rotterdam]] |begin=[[1462]] |ènj=[[1895]] |nuuj=[[Rotterdam]] |provincie=[[Holland]], [[Zuid-Holland]] |hoofplaats=(Aajd-)Charlois |km2=23,11<ref>De [http://atlas1868.nl/zh/index.html gemeinteatlas vaan Kuijper] gief 2142 ha veur Charlois en 169 veur 't daan nog zelfstendeg Katendrecht. Bij oplufting waor Katendrecht intösse aon Charlois touwgeveug.</ref> |water=? |inwoeners=9.706 <small>(1889)</small><ref name=vt89>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1889_09_H2.xls Volkstèlling 1889 - Zuid-Holland]</ref> |deechde=420,0 |lies=#Börgemeisters }} '''Charlois''' (oetspraok /'ʃaːrlo^us/ (Standaardnederlands); /'ʃaːjlɜus/ ([[Rotterdams]])) is e stadsdeil (veurheer deilgemeinte) vaan de Nederlandse stad [[Rotterdam]]. Charlois, tot 1895 'n zelfstendege gemeinte, waor vaanajds sterk agrarisch vaan karakter, meh veranderde compleet vaan aongeziech nao de annexatie door Rotterdam. Neve de aw dörpsbebouwing besteit 't stadsdeil veur de groete mierderheid oet arbeierswieke. Charlois ligk op 't eiland [[IJsselmonde (weerd)|IJsselmonde]] en maak deil oet vaan Rotterdam-Zuid. ==Indeiling== Vaanajds bestoont de gemeinte Charlois oet versjèllende [[polder]]s. Centraol laog de Polder vaan Charlois, rech te zuie vaan de Katendrechtse Polder, mèt 't dörp in de noordwesteleken hook. Westelek daovaan gaof 't de Robbenoordpolder, de Heijpolder en de Buitenpolder. Aon d'n ooskant voont me de Hillenpolder, 't Karnemelksland en de Polder vaan Smeetsland, dee 't mèt IJsselmonde deilde. Neve 't dörp gaof 't versjèllende naobersjappe in de gemeinte, wie de Zuidhoek (in 't zuidweste), d'n Oosthoek (in 't zuidooste), Hillersluis (in 't noordweste) en Rhoonse Brug (in 't uterste zuidooste, op de grens mèt [[Rhoon]]).<ref>[https://web.archive.org/web/20170227223643/http://atlas1868.nl/zh/charlois.html Charlois ind jaore 1860 in de gemeinteatlas vaan Kuijper]</ref> Sinds de annexatie vaan Katendrecht umvatde de gemeinte Charlois ouch de Katendrechtse Polder en de Katendrechtse boetegorze, zoewie natuurlek 't dörp Katendrecht. Väöl is vaan dit alles neet euvergebleve. De mieste polders woorte vergrave veur haves, en wat resteerde woort volgebouwd. De Polder vaan Charlois bleef evels gespaord; mèt get meujte kin me de dieke nog herkinne (oonder mie Charloise en Katendrechtse Lagedijk).<ref>[https://maps.google.nl/maps?ll=51.882478,4.478903&spn=0.044186,0.072956&t=m&z=14 't Huieg Charlois op Google Maps]. Charloise Lagedijk op zoomniveau te zien, veur de Katendrechtse Lagedijk is wijer inzoome nujeg.</ref> 't Modern stadsdeil umvat zeve wieke. 't Havegebeed kump neet in aonmerking veur zelfbesjikking en huurt daorum bij gein inkel stadsdeil. Wijer hure sommege woenwieke op veurmaolege Charloise groond allewijl bij 't stadsdeil [[Feijenoord]]. ===Aajd-Charlois=== [[Plaetje:Rotterdam_Charl.Kerksingel-N.H.Oude-of_St.Clemenskerk_22-09-2007.jpg|thumb|Aw Kèrk in Aajd-Charlois]] 't Aajd dörp, rech tege de Maashaven en de Waalhaven in. Dees wiek heet väöl vaan häör dörps aongeziech behawwe en kint 'n aontal monuminte. Opvalle deit oonder mie de Aw Kèrk (Clemenskèrk), de Wallacefontein en get hierehoezer. ===Carnisserbuurt=== Kort-eweg Carnisse; 'n veuroorlogse, vrij volkse buurt middenin de polder aon de Carnissesingel. Tot de Carnissebuurt rekent me ouch winkelcentrum en [[transferium]] Zuidplein en evenemintehal [[Ahoy']]. ===Heijplaat=== Ein vaan de bezunderste wieke vaan Charlois: dit is 'n [[kolonie (arbeiersdörp)|kolonie]] gebouwd veur de wèrklui vaan de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij. 't Ligk tösse de Waalhaven en de Eemhaven in, kilometers eweg vaan de kortsbij aander bewoening. Mèt e poontveer euver de Nui Maos kump me nog 't snelste in de res vaan de stad (i.c. [[Delfshaven]]). Op de Heijplaat vint me twie kèrke en 'ne supermerret, al steit 't niveau vaan de veurzeninge zwoer oonder drök.<ref>[https://web.archive.org/web/20150311120506/http://www.heijplaat.com/voorzieningen.html Heijplaat.com - Voorzieningen]</ref> ===Pendrecht=== [[Plaetje:Rotterdam_kerk_StBavo_Sommelsdijkstraat.jpg|thumb|Baafskèrk in Pendrecht]] Pendrecht is geneump nao de gelieknaomege polder die oonder Rhoon vèlt, meh ligk zelf nog get noordeleker, in de Polder vaan Charlois. 't Is 'n nao-oorlogse wiek mèt straote geneump nao dörper die bij de [[Watersnoedramp vaan 1953]] getroffe woorte. Blikvaanger is de [[modernisme|modernistische]] Sint-Baafskèrk. De wiek, dee oets good bekind stoont, góng in later decennia sterk achteroet. Me is daorum begós te sanere en de väölal verawwerde flats aof te breke. ===Tarwewijk=== Dees ligk in 't noordooste, tege Carnisse aon. De Tarwewijk is, wie Carnisse, 'n veuroorlogse nuibouwbuurt, al zien de hoezer euver 't algemein kleinder. De wiek heet geine goje naom en kint väöl sociaol probleme. ===Wielewaal=== De Wielewaal, geneump nao twie pole (''wiele'') vaan diekdoorbraoke, is 'n klein wiek zuielek vaan Aajd-Charlois. Ze is kort nao d'n oorlog gebouwd tege d'n ergste woeningnoed. De hoezer waore eigelek neet gemeind veur permanint te blieve stoon en vertuine verval, veural umtot ze neet oonderheid zien. De gemeinte wèlt ze binnekort goon slope en vervaange. ===Zuidwijk=== Zuidwijk ligk oostelek vaan Pendrecht en is kort nao de Wielewaal gerealiseerd. Hei waor 't wel de bedoeling veur de woeninge te laote stoon. ==Bestuur== ===Börgemeisters=== De gemeinte Charlois had de lèste decennia de volgende börgemeisters: {| class="wikitable vatop" !Ambstied!!Naom börgemeister!!Partij of struiming!!Bezunderhede |- | 18?? - [[1854]] || Machiel (M.) Speelman || || Ouch [[Katendrecht#Börgemeisters|börgemeister vaan Katendrecht]] (sinds 1850). |- | [[1854]] - [[1878]] || Mr. Hendrik Marinus Barendregt van Charlois || || Ouch börgemeister vaan Katendrecht (tot 1874); ieder o.a. [[Lies vaan börgemeisters vaan Barendrecht|Börgemeister vaan Barendrecht]]. |- | [[1878]] - [[1895]] || Mr. [[Johan Diederik Ægidius van Blommestein]] || || Ieder [[Lies vaan börgemeisters vaan Strijen|börgemeister vaan Strijen]], later vaan [[Lies vaan börgemeisters vaan Kampen|Kampen]]. |} ===Gebeedscommissie=== Tot 2014 waor Charlois 'n deilgemeinte mèt 'n eige deilraod. Dees had 25 zetele. De lèste periode (2010-14) woort Charlois bestuurd door 'n coalitie vaan PvdA, CDA, SP en ChristenUnie/SGP (gecombineerde lies). Sinds 2015 gief 't 'n gebeedscommissie mèt 15 zetele en minder take. ==Cultuur en bevolking== ===Etnische samestèlling=== In gans Charlois woende in 2012 64.320 lui. Daovaan waor 41% otochtoon, 13% [[Westerse allochtone|westers allochtoon]] en 46% neet-westers allochtoon, en wel 11%pt. Surinamers, 9%pt. Turke, 7%pt. Marokkane, 7%pt. Antilliane en 13%pt. waor vaan 'n aander neet-westerse aofkoms.<ref>[http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=70904ned&D1=3,25-31&D2=9495-9496,9500&D3=l&HDR=T&STB=G1,G2&VW=T CBS Statline - Bevolking en allochtone in Charlois]</ref> ===Taol=== Allewijl huurt me in Charlois 'n väölheid aon versjèllende taole en dialekte spreke. 't Inheims Charlois dialek evels is 'ne vörm vaan 't IJsselmonds, de Hollandse dialekte gesproke op IJsselmonde. Daobinne huurt 't bij de Oos-IJsselmondse dialekte; 't slut daomèt inger aon bij 't plat vaan [[Barendrecht]], [[Ridderkerk]] en [[Hendrik-Ido-Ambacht]] es bij dat van Rhoon en [[Pernis]], al ligke die plaotse fysiek neet wied vaan Charlois eweg.<ref>[https://web.archive.org/web/20151129130636/http://www.oudheidkamerrhoonpoortugaal.nl/Service/Albrandswaard/dialect%20ijsselmonde.pdf HET DIALECT VAN CHARLOIS (1):DE DIALECTEN VAN HET EILAND IJSSELMONDE]</ref> De plaotseleke heimkundekrink heet same mèt 'n taolkundege 'nen dictionair vaan 't Charlois oetgebrach.<ref>[https://web.archive.org/web/20160305000626/http://www.historisch-charlois.nl/winkel/boeken/sjaarloos_woordenboek.html Historisch Charlois - Boeken - Sjaarloos woordenboek]</ref> 't Samestèlle waor e lesteg werk umtot 't plat koelek nog leef; de informante vertrojde in väöl gevalle veural op wat ze ziech nog vaan hun awwers rappeleerde.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304201341/http://www.rotterdamcharlois.nl/?page=informatie Rotterdam Charlois - Informatie]</ref> ==Waope== Op 24 juli 1816 kraog Charlois vaan d'n [[Hoege Raod vaan Adel]] e waope touwgekind, wat ziech zoe liet [[heraldiek|umsjrieve]]: :Vaan zèlver (''wit''), boe-op drei baone vaan lazuur (''blauw''); in e hartsjèld vaan keel (''roed'') 'ne klummende liew vaan goud. 't Waope weurt zoonder hartsjèld al in d'n achtienden iew geneump in de ''Nederlandse Stads- en Dörpsbesjriever''. E zegel oet dezelfden iew tuint 't hartsjèld wel, meh daan mèt de liew gespegeld. De sjuinsbelk vaan lazuur sjijne te verwieze nao 't waope vaan Bourgondië, boemèt de lienhier vaan Charlois geïerd weurt (zuug [[#Historie|oonder]]). 't Hartsjèld kump euverein mèt 't waope vaan Holland; woersjijnelek is dit neet touwvalleg. 't Kin later zien touwgeveug.<ref>[http://ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Charlois Herladrywiki - Charlois]</ref> ==Historie== Allewel tot de umgeving zier moerasseteg waor en ouch 't tij hei vrij speul had, gaof 't al roond 1200 get bewoening in 't later Charlois. In [[1458]] pas gief [[Filips de Goje]], hertog vaan [[Bourgondië]], de Reijerweerd (wie 't gebeed daan hèt) in lien aon ziene zoon [[Sjarel de Stoute]]. In [[1460]] gief Sjarel de opdrach 't land te bedieke; dit rech weurt in [[1462]] in 'n lienak verliend aon Matteys de Buyser, IJsbrand Uyt ten Hage, Arend van der Woude en Anthony Michelsz. van Eversdijck. Sjarel bepaolt tot 't gebeed "'t land vaan Charolais" moot heite, nao zie graofsjap in Fraankriek en oetindelek ouch nao häömzelf. De Polder vaan Charlois weurt aongelag; aander polders volge. In [[1811]], oonder [[Napoleon]]tisch bewind, weurt de gemeinte Katendrecht bij Charlois geveug. Dit maak me in [[1816]] dalek weer oongedoon. In [[1874]] evels kump Katendrecht obbenuits oonder Charlois. In dezen tied pas de lendeleke gemeinte ziech laankzaam aon aon de greujende Rotterdamse have. Zoewel bij Katendrecht es bij Charlois weure haves gegrave. Es de stad Rotterdam Charlois in [[1895]] (tegeliek mèt [[Kralingen]]) gans annexeert, geit 't hel. Väöl vaan 't polderland weurt tot have vergrave en um 't dörp heer koume groete arbeierswieke. De echte Charloisers rake in de minderheid en de industrie los de landbouw en veehawwerij aof es veurnaomste bestoonsmiddel. Dit is nog mie 't geval es westelek vaan Charlois ouch de Waalhaven kump. Ouch in 't [[Interbellum]] en nao d'n [[Twiede Wereldoorlog]] greujt Charlois hendeg. Vaanaof oongeveer 1970 teikent ziech 'n dudeleke 'witte vlöch' aof, samehaangend mèt 'n ummer groeter aontal allochtone. In de welvaartsstaot weure väöl vaan de huiskes te klein gevoonde. 't Verval is neet in alle wieke eve sterk. Sinds de koms vaan de metro is Charlois good vaanoet 't Centrum te bereike (en v.v.). ===Historische inwoenertalle=== {| | {| class=wikitable ! Jaor !! Aontal !! Greuj (gans Z-Holland) |- | 1795 || 1.862<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1795_01_H8.xls Volkstèlling 1795 - Holland]</ref> || -- |- | 1830 || 2.450<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1830_00_B.xls Volkstèlling 1830]</ref> || +31,6% |- | 1840 || 2.725<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1840_00_S3.xls Volkstèlling 1840 - Zuid-Holland]</ref> || +11,2% ''(+9,6%)'' |- | 1849 || 2.951<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1849_05_H2.xls Volkstèlling 1849 - Zuid-Holland]</ref> || +8,3% ''(+7,1%)'' |} | {| class=wikitable ! Jaor !! Aontal !! Greuj (gans Z-Holland) |- | 1859 || 3.330<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1859_01_H3A.xls Volkstèlling 1859]</ref> || +12,8% ''(+9,5%)'' |- | 1869 || 4.479<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1869_01_H4A.xls Volkstèlling 1869]</ref> || +34,5% ''(+11,5%)'' |- | 1879 || 7.814<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1879_08_H4.xls Volkstèlling 1879 - Zuid-Holland]</ref> || +74,5% ''(+16,8%)'' |- | 1889 || 9.706<ref name=vt89/> || +24,2% ''(+20,5%)'' |} |} ;Opmerkinge: * Genormaliseerd nao tien jaor kump de greuj tösse 1795 en 1830 oet op +8,2%. * Charlois annexeerde in 1874 de gemeinte Katendrecht. Die gemeinte had bij häör lèste volkstèlling (1869) 1.296 inwoeners. Dit bringk de greuj vaan 'groet-Charlois' tösse 1869 en 1879 op 35,3%. ;[[Indexciefer|Rillatief oontwikkeling]] vaan 1830 tot 1889 (''v''₁₈₃₀=100) <timeline> ImageSize = width:650 height:430 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1830 till:1890 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1830 PlotData = bar:400 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:300 color:gray1 from:start till:end bar:200 color:gray1 from:start till:end bar:100 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(40,120)(140,130) color:blue width:1 points:(140,130)(230,137) color:blue width:1 points:(230,137)(330,149) color:blue width:1 points:(330,149)(430,163) color:blue width:1 points:(430,163)(530,188) color:blue width:1 points:(530,188)(630,218) color:blue width:1 points:(40,120)(140,131) color:green width:1 points:(140,131)(230,140) color:green width:1 points:(230,140)(330,156) color:green width:1 points:(330,156)(430,203) color:green width:1 points:(430,203)(430,256) color:brightgreen width:1 points:(430,256)(530,339) color:brightgreen width:1 points:(530,339)(630,416) color:green width:1 </timeline> Blauw: Provincie Zuid-Holland<br> Greun: Reële greuj Charlois<br> Leechgreun: Virtuele greuj Charlois ==Bronne== ''Dit artikel is deils gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Charlois&oldid=43044901 dees versie]; wijer informatie kump vaan de artikele euver de wieke.'' ===Rifferenties=== <references/> ==Extern links== * [https://web.archive.org/web/20150220145526/http://rotterdamcharlois.nl/index.php Site euver 't stadsdeil] * [http://www.rotterdam.nl/charlois Charlois op de site vaan de Gemeinte Rotterdam] {{Rotterdam}} [[Categorie:Rotterdam]] [[Categorie:Dörper in Zuud-Hollandj]] [[Categorie:Gewaeze gemeintes in Zuud-Hollandj]] runf3ku26gtfxk74xm4dikfd6ryst1d 0 36820 486433 476780 2026-08-27T00:56:22Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486433 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} {{ExGemeinteNL2 |naam=Hoogvliet |waope=[[Plaetje:Hoogvliet_wapen.svg|150px|Officieus waope vaan Hoogvliet (zuug de teks)]] |locatie=[[Plaetje:Map_NL_-_Rotterdam_-_Hoogvliet.png|300px|Ligking vaan Hoogvliet in de gemeinte Rotterdam]] |begin=[[1315]], [[1816]] |ènj=[[1811]], [[1934]] |nuuj=[[Poortugaal]], [[Rotterdam]] |provincie=[[Holland]], [[Zuid-Holland]] |hoofplaats=Hoogvliet |km2=7,65<ref name=vt30A>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1930_01_T8.xls Volkstèlling 1930 - Oppervlaakde en diechheid]</ref> |water=0,40<ref name=vt30A/> |inwoeners=1.227<ref name=vt30>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1930_01_T1.xls Volkstèlling 1930]</ref> |deechde=169,24<ref name=vt30A/> |lies=Lies vaan börgemeisters vaan Hoogvliet }} '''Hoogvliet''' is 'n plaots in en e stadsdeil vaan de Nederlandse gemeinte [[Rotterdam]]. 't Ligk zier excentrisch, gans in 't zuidweste vaan de gemeinte, en weurt daorum neet tot de plaots Rotterdam gerekend. Veurheer waor Hoogvliet 'n agrarisch dörp, meh in 1934 woort 't, tegeliek mèt de naobergemeinte [[Pernis]], aon Rotterdam touwgeveug. Nao d'n oorlog woort Hoogvliet drastisch oetgebouwd tot 't steideleke proporties kraog. ==Historie== Hoogvliet hètde veurheer ''O(e)denvliet'', nao Oede vaan Putten, de dochter vaan Nicolaas III vaan Putten, die dit gebeed es broedssjat mètkraog bij häören trouw mèt Wöllem IV vaan Horne. In [[1326]] duuk veur 't iers oonder dee naom op. Iewelaank bleef Hoogvliet 'n ambach, tot 't in [[1811]] bij [[Poortugaal]] woort geveug. Nao de [[Fransen tied in de Nederlen|Franse bezètting]], in [[1816]] woort dit weer oongedoon gemaak en woort Hoogvliet 'n gemeinte, die de lèste decennia vaan zie bestoon häöre börgemeister deilde mèt Pernis. Dit bleef 't tot [[1934]], wie Hoogvliet tegeliek mèt Pernis door Rotterdam woort geannexeerd. Allewel tot 't snel greujend Rotterdam deze groond veur havegebeed meinde nujeg te höbbe, bleef Hoogvliet gooddeils gespaord. Pas nao d'n [[Twiede Wereldoorlog]] kaom hei verandering in: toen woort 't oersprunkelek diekdörp oetgebouwd tot 'n stad vaan tiendoezende inwoeners. In tegestèlling tot Pernis, boe veural inheimse dörpelinge woene, woort Hoogvliet 'n echte Rotterdamse veurstad. ===Historische inwoenertalle=== Hoogvliet greujde e groet deil vaan zie bestoon es zelfstendege gemeinte gestiedeg, meh kós roond 1900 'nen dudeleken trökval. {| |- valign=top | {| class=wikitable ! Jaor !! Aontal !! Greuj (gans Z-Holland) |- | 1795 || 446<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1795_01_H8.xls Volkstèlling 1795 - Holland]</ref> || -- |- | 1830 || 680<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1830_00_B.xls Volkstèlling 1830]</ref> || +52,5% |- | 1840 || 714<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1840_00_S3.xls Volkstèlling 1840 - Zuid-Holland]</ref> || +5,0% ''(+9,6%)'' |- | 1849 || 799<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1849_05_H2.xls Volkstèlling 1849 - Zuid-Holland]</ref> || +11,9% ''(+7,1%)'' |- | 1859 || 855<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1859_01_H3A.xls Volkstèlling 1859]</ref> || +7,0% ''(+9,5%)'' |- | 1869 || 961<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1869_01_H4A.xls Volkstèlling 1869]</ref> || +12,4% ''(+11,5%)'' |} | {| class=wikitable ! Jaor !! Aontal !! Greuj (gans Z-Holland) |- | 1879 || 1.085<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1879_08_H4.xls Volkstèlling 1879 - Zuid-Holland]</ref> || +26,9% ''(+16,8%)'' |- | 1889 || 1.141<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1889_09_H2.xls Volkstèlling 1889 - Zuid-Holland]</ref> || +5,2% ''(+18,2%)'' |- | 1899 || 1.036<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1899_03_H2.xls Volkstèlling 1899 - Zuid-Holland]</ref> || -9,2% ''(+20,5%)'' |- | 1909 || 1.053<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT190901SUPPLT/index.html Volkstèlling 1909 - Diechheid vaan de bevolking]</ref> || +1,6% ''(+21,5%)'' |- | 1920 || 1.130<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1920_01_T.xls Volkstèlling 1920]</ref> || +7,3% ''(+20,7%)'' |- | 1930 || 1.227<ref name=vt30/> || +8,6% ''(+16,6%)'' |} |} ;Opmerkinge * De polders Oud- en Nieuw-Engeland zien in de volkstèlling vaan 1795 apaart opgenome; ze hadde daan 26 inwoeners. Dit bringk de greuj tösse 1795 en 1830 op +44,1%. * Genormaliseerd nao 'nen tied vaan tien jaor kump de greuj tösse 1795 en 1830 oet op 12,8% (zoonder d'n Oud- en Nieuw-Engelandse Polder) daan wel 11,0% (mèt de Engelandse Polders). ;[[Indexciefer|Rillatief oontwikkeling]] vaan 1830 tot 1971 (''v''₁₈₃₀=100) <timeline> ImageSize = width:550 height:230 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1830 till:1930 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1830 PlotData = bar:400 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:300 color:gray1 from:start till:end bar:200 color:gray1 from:start till:end bar:100 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(40,70)(90,75) color:blue width:1 points:(90,75)(135,79) color:blue width:1 points:(135,79)(185,84) color:blue width:1 points:(185,84)(235,92) color:blue width:1 points:(235,92)(285,104) color:blue width:1 points:(285,104)(335,119) color:blue width:1 points:(335,119)(385,139) color:blue width:1 points:(385,139)(435,165) color:blue width:1 points:(435,165)(490,195) color:blue width:1 points:(490,195)(540,224) color:blue width:1 points:(40,70)(90,73) color:green width:1 points:(90,73)(135,79) color:green width:1 points:(135,79)(185,83) color:green width:1 points:(185,83)(235,91) color:green width:1 points:(235,91)(285,97) color:green width:1 points:(285,97)(335,104) color:green width:1 points:(335,104)(385,96) color:green width:1 points:(385,96)(435,97) color:green width:1 points:(435,97)(490,103) color:green width:1 points:(490,103)(540,110) color:green width:1 </timeline> Blauw: Provincie Zuid-Holland<br> Greun: Gemeinte Hoogvliet ==Aonzien== Hoogvliet besteit of bestoont oet 'n aontal polders, boe-oonder d'n Oudelandse Polder, de Nieuw-Engelandse Polder en de Meeuwenplaat. De dörpsbebouwing waor geconcentreerd aon de westeleken diek vaan d'n Oudelandse Polder.<ref>[https://web.archive.org/web/20170228033141/http://atlas1868.nl/zh/hoogvliet.html Hoogvliet ind jaore 1860, in de Gemeinteatlas vaan Kuijper]</ref> Allewijl zien de polders (op get opebaar greun nao) compleet volgebouwd. Vaan de dörpsstraot is e deil bewoerd gebleve; hei kin me nog väöl aw hoezer vinde. 't Stök diek boe de kèrk aon stoont is wel aofgegrave; de kèrk zelf is evels gespaord gebleve. Hoogvliet kint gein [[rieksmonumint]]e,<ref>[http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php?cAction=search&cOffset=1&cLimit=25&oOrder=ASC&cSubmit=1&sProvincie=Zuid-Holland&sGemeente=Rotterdam&sPlaats=&sStraat=&sHuisnummer=&sPostcode=3191&sOmschrijving=&sCompMonNr=&sCompMonName=&sStatus=&sHoofdcategorie=&sSubcategorie=&sFunctie= Rieksmonuminte in 't Middegebeed vaan Hoogvliet]. N.B.: Ouch zeuke op de aander poscodes lievert niks op.</ref> meh wel e paar [[gemeintelek monumint|gemeinteleke monuminte]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160307094548/http://www.rotterdam.nl/DSV/Document/Monumenten/GemeentelijkeMonumentenlijst_website_02-2012.pdf Gemeinteleke monuminte in Rotterdam]</ref> ==Bevolking== De bevolking bedreug intösse e väölvoud vaan wat 't zelfstendeg dörp oets heet gekind. In 2012 woende hei in totaol 34.065 lui.<ref name=cbs>[http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=70904ned&D1=3,25-31&D2=9507-9509&D3=l&HDR=T&STB=G1,G2&VW=T CBS Statline - Inwoeners en allochtone in Hoogvliet]</ref> ===Etnische samestèlling=== Hoogvliet heet 'n diverse bevolking, meh is witter es Rotterdam gemiddeld. In 2012 waor 66% vaan de bevolking [[otochtone|otochtoon]], 9% [[westerse allochtone|westers allochtoon]] en 25% [[neet-westerse allochtone|neet-westers allochtoon]], daovaan 1%pt. Marokkaans, 6%pt. Antilliaans, 9%pt. Surinaams, 3%pt. Turks en 6%pt. vaan aander aofkoms. Hoogvliet-Noord is allochtoonder es Hoogvliet-Zuid.<ref name=cbs/> ===Dialek=== Vaanaajds weurt in Hoogvliet 't Wes-IJsselmonds gesproke, 'n awwerwèts [[Hollands]] dialek wat me ouch sprik in Pernis, [[Poortugaal]] en [[Rhoon]] (allewel tot dat dialek oosteleken invlood heet). Dit dialek is inger verwant aon de tongvalle vaan [[Voorne-Putten]] es aon die vaan Oost-IJsselmonde.<ref>[https://web.archive.org/web/20151129130636/http://www.oudheidkamerrhoonpoortugaal.nl/Service/Albrandswaard/dialect%20ijsselmonde.pdf HET DIALECT VAN CHARLOIS (1):DE DIALECTEN VAN HET EILAND IJSSELMONDE]</ref> Of 't nog weurt gesproke is de vraog; de inheimse bevolking vaan Hoogvliet is zwoer in de minderheid. ==Verkier== Noordelek vaan Hoogvliet löp d'n [[Rieksweeg 15|A 15]]. De Rotterdamse stadsweeg s102 geit dweers door 't stadsdeil heer en kump via Poortugaal en Rhoon oetindelek in [[Charlois]] (Rotterdam-Zuid) oet. De s102 hiet Groene Kruisweg en löp van'e rand van Den Briel/Brielle langes Spijkenisse dweers door 't stadsdiel noar [[Charlois]]. Hoogvliet weurt sinds 2002 aongedoon door de [[metro]] vaan Rotterdam, en wel door lijn C (vreuger de Calandlijn) en lijn D. Lijn C begint in [[Capelle aan den IJssel]] en geit via 't [[Rotterdam-Centrum|Rotterdams stadscentrum]] nao [[Spijkenisse]]. Lijn D begint bij statie Rotterdam Centraol en geit via 't centrum en Rotterdam-Zuid oetindelek ouch nao Spijkenisse. In 't stadsdeil Hoogvliet zien drei staties: Tussenwater, Hoogvliet en Zalmplaat. ==Politiek== Hoogvliet waor, es stadsdeil, tot [[2014]] ein vaan de deilgemeintes vaan Rotterdam. Naodeen heet me de deilgemeinteraode gereduceerd tot gebeedscommissies, boe ouch veur kin weure gestump. {| class="wikitable" ! Partij || 2006 || 2010 || 2014 |- | Leefbaar Rotterdam || - || 5 || 4 |- | Nieuw Hoogvliet ||-|| 2 || 4 |- | [[PvdA]]|| 7 || 4 || 2 |- | BBH || - || - || 2 |- | [[CDA]] || 2 || 2 || 1 |- | [[VVD]] || 1 || 1 || - |- | Initiatiefgroep Boomgaardshoek en Platen || 9 ||5 || - |- |'''Totaol'''||'''19'''||'''19'''|| '''13''' |} In 2006 vörmde PvdA en IBP hei same 'n coalitie, in 2010 bestoont 't colleesj oet Leefbaar Rotterdam, Nieuw Hoogvliet en PvdA. ==Waope== De gemeinte Hoogvliet is noets e waope verliend. De gemeinte vroog in 1817 wel um e waope, wat ziech zoe liet [[heraldiek|umsjrieve]]: :In keel (''roed'') drei sjèldsjes, gezat 2-1, vaan goud, belaoje mèt vief zèspuntege stare vaan lazuur (''blauw''), gezat 2-1-2. Dit waope is gebaseerd op 't waope vaan de aw hierlekheid Poortugaal (en daomèt oetindelek op 't waope vaan [[Portugal]]). 't Is neet bekind boeveur d'n [[Hoege Raod vaan Adel]] 't neet heet verliend.<ref>[http://ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Hoogvliet Heraldrywiki - Hoogvliet]</ref> ==Bronne== ''Dit artikel is deil gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Hoogvliet_%28stadsdeel%29&oldid=43641388 dees versie].'' ===Rifferenties=== <references/> ==Extern links== * [http://www.rotterdam/nl/hoogvliet Website vaan 't stadsdeil] {{Rotterdam}} [[Categorie:Rotterdam]] [[Categorie:Versjteidelikde dörper in Zuud-Hollandj]] [[Categorie:Gewaeze gemeintes in Zuud-Hollandj]] armi6c5v56t85h2b32a507lxbfkpnip 0 37435 486434 476781 2026-08-27T01:01:58Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486434 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} {{ExGemeinteNL2 |naam=IJsselmonde |waope=[[Plaetje:IJsselmonde_wapen.svg|150px|Waope vaan IJsselmonde (zuug de teks)]] |locatie=[[Plaetje:Rotterdamse_wijken-ijsselmonde.PNG|300px|Locatie vaan 't stadsdeil IJsselmonde in de gemeinte Rotterdam.]] |begin=? |ènj=[[1941]] |nuuj=[[Rotterdam]], [[Barendrecht]] |provincie=[[Holland]], [[Zuid-Holland]] |hoofplaats=IJsselmonde |km2=10,59<ref name=vt30A>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1930_01_T8.xls Volkstèlling 1930 - Oppervlaakde en diechheid]</ref> |water=0,26<ref name=vt30A/> |inwoeners=6.100 <small>(1930)</small><ref name=vt30>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1930_01_T1.xls Volkstèlling 1930]</ref> |deechde=590,5<ref name=vt30A/> |lies=Lies vaan börgemeisters vaan IJsselmonde }} '''IJsselmonde''' is e stadsdeil vaan de Nederlandse gemeinte [[Rotterdam]], deil vaan Rotterdam-Zuid, die stadsdeile vaan Rotterdam die op de linkerkant (zuidkant) vaan de [[Nui Maos]] ligke. 't Is voortgekoume oet de veurmaolege gemeinte mèt dezelfde naom, die in 1941 woort geannexeerd. Neve 't aajd dörp kint 't huieg stadsdeil versjèllende nuibouwwieke. IJsselmonde is ouch de naom vaan de ganse ''[[waard]]'' (reviere-eiland) boe de plaots op ligk. ==Historie== IJsselmonde is geneump nao de revier d'n [[Hollandsen IJssel]], dee tegeneuver 't dörp oetmund in de Nui Maos. Dees revier leit nao 't achterland en vreuger (ietot ze bij IJsselstein woort aofgedamp) ouch tot in de buurt vaan [[Utrech (stad)|Utrech]]. In dezen tied had de bisjop vaan [[Utrech (bisdom)|Utrech]] nog de mach euver groete deile vaan 't huieg Holland. Heer leet hei roond 1064 'n versterking bouwe um de'n touwgaank tot d'n IJssel vrij te hawwe. In [[1072]] kump de naom ''Isslemunda'' veur 't iers veur. De oontwikkeling vaan e dörpkje begint pas nao de inpoldering vaan 't achterland; die weurt versneld t'r haand genome nao de [[Sint-Elizabethsvlood]] vaan [[1421]]. Iewelaank oontwikkelt ziech 't dörp laankzaam meh gestiedeg. 't Bestoont oet drei hierlekhede: Oos-IJsselmonde (boe 't dörp in laog), Wes-IJsselmonde (Varkenoord en Smeetsland) en Lombardijen (einen inkelen hiereboerenhoof mèt bijbehure, gans in 't zuidweste). In de negentienden iew umvat de gemeinte 15,95 km².<ref>[https://web.archive.org/web/20160303201301/http://www.atlas1868.nl/zh/ijsselmonde.html IJsselmonde in 1865, in de Gemeinteatlas vaan Kuijper]</ref> Industrie kump in [[1825]] mèt de vesteging vaan sjeepswerf Fijenoord op 't gelieknaomeg eilendsje in 't noorde. In [[1895]] moot IJsselmonde 't noordelek deil vaan zie groondgebeed (inclusief de sjeepswerf) aofstaan aon [[Rotterdam]], die tegeliek ouch gans de naobergemeinte [[Charlois]] (en [[Kralingen]], en e deil vaan [[Overschie]]) annexeert en de zuidkant vaan de Maos begint te bebouwe.<ref>Grote Winkler Prins, zevenden drök: dl. 16, p 562</ref> IJsselmonde zelf versteidelek in dezen tied nog neet ech, al nump de bevolking zeker touw. In [[1941]] weurt gans IJsselmonde (tegeliek mèt [[Hillegersberg]], [[Overschie]] en [[Schiebroek]]) bij Rotterdam geveug. Veural nao d'n Twiede Wereldoorlog weurt de groond gans bebouwd. De bebouwing vaan IJsselmonde geit noe naojeloes euver in die vaan [[Bolnes]], wat oonder naobergemeinte [[Ridderkerk]] vèlt. Ouch 'n ingriepende verandering is d'n aonlègk vaan d'n [[Rieksweeg 16|A16]] mèt de [[Van Brienenoordbrug]] in [[1965]]. De brögk kump dweers euver 't aajd dörp te ligke. Daobij verdwijnt nao iewe de poont euver de Nui Maos nao [[Kralingse Veer]], umtot de brögk 't euverbojeg heet gemaak. ===Historische inwoenertalle=== {| |- valign=top | {| class=wikitable ! Jaor !! Aontal !! Greuj (gans Z-Holland) |- | 1795 || 1.070<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1795_01_H8.xls Volkstèlling 1795 - Holland]</ref> || -- |- | 1830 || 1.740<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1830_00_B.xls Volkstèlling 1830]</ref> || +62,6% |- | 1840 || 2.350<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1840_00_S3.xls Volkstèlling 1840 - Zuid-Holland]</ref> || +35,1% ''(+9,6%)'' |- | 1849 || 2.282<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1849_05_H2.xls Volkstèlling 1849 - Zuid-Holland]</ref> || -2,9% ''(+7,1%)'' |- | 1859 || 2.672<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1859_01_H3A.xls Volkstèlling 1859]</ref> || +17,1% ''(+9,5%)'' |- | 1869 || 2.744<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1869_01_H4A.xls Volkstèlling 1869]</ref> || +2,7% ''(+11,5%)'' |} | {| class=wikitable ! Jaor !! Aontal !! Greuj (gans Z-Holland) |- | 1879 || 2.924<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1879_08_H4.xls Volkstèlling 1879 - Zuid-Holland]</ref> || +6,6% ''(+16,8%)'' |- | 1889 || 3.369<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1889_09_H2.xls Volkstèlling 1889 - Zuid-Holland]</ref> || +15,2% ''(+18,2%)'' |- | 1899 || 3.730<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1899_03_H2.xls Volkstèlling 1899 - Zuid-Holland]</ref> || +10,7% ''(+20,5%)'' |- | 1909 || 4.755<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT190901SUPPLT/index.html Volkstèlling 1909 - Diechheid vaan de bevolking]</ref> || +27,5% ''(+21,5%)'' |- | 1920 || 5.351<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1920_01_T.xls Volkstèlling 1920]</ref> || +12,5% ''(+20,7%)'' |- | 1930 || 6.100<ref name=vt30/> || +14,0% ''(+16,6%)'' |} |} ;Opmerkinge * In 1795 had Oos-IJsselmonde 861 inwoeners en Wes-IJsselmonde 201. Lombardijen is neet apaart opgenome; 't kin oonder Wes-IJsselmonde zien gerekend. * Genormaliseerd nao 'nen tied vaan 10 jaor kumpo de greuj tösse 1795 en 1830 oet op 14,9%. * In 1895, dus tösse de tèllinge vaan 1889 en 1899, stoont IJsselmonde e stök groond aon Rotterdam aof (zuug [[#Historie|bove]]). E merkbaar effek op 't bevolkinsciefer heet dat sjijns neet gehad. ;[[Indexciefer|Rillatief oontwikkeling]] vaan 1830 tot 1930 (''v''₁₈₃₀=100) <timeline> ImageSize = width:550 height:230 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1830 till:1930 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1830 PlotData = bar:400 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:300 color:gray1 from:start till:end bar:200 color:gray1 from:start till:end bar:100 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(40,70)(90,75) color:blue width:1 points:(90,75)(135,79) color:blue width:1 points:(135,79)(185,84) color:blue width:1 points:(185,84)(235,92) color:blue width:1 points:(235,92)(285,104) color:blue width:1 points:(285,104)(335,119) color:blue width:1 points:(335,119)(385,139) color:blue width:1 points:(385,139)(435,165) color:blue width:1 points:(435,165)(490,195) color:blue width:1 points:(490,195)(540,224) color:blue width:1 points:(40,70)(90,88) color:green width:1 points:(90,88)(135,86) color:green width:1 points:(135,86)(185,97) color:green width:1 points:(185,97)(235,99) color:green width:1 points:(235,99)(285,104) color:green width:1 points:(285,104)(335,117) color:green width:1 points:(335,117)(385,127) color:green width:1 points:(385,127)(435,157) color:green width:1 points:(435,157)(490,174) color:green width:1 points:(490,174)(540,195) color:green width:1 </timeline> Greun: Gemeinte IJsselmonde<br> Blauw: Provincie Zuid-Holland ==Opbouw== [[Plaetje:Oud_IJsselmonde_2010.JPG|thumb|Aajd-IJsselmonde vaan euver de Nui Maos.]] 't Stadsdeil IJsselmonde umvat versjèllende wieke daan wel buurte. ===Aajd-IJsselmonde=== 't Aajd dörp. Dit ligk in [[lintdörp|lintbebouwing]] aon de Nui Maos, gooddeils oostelek vaan d'n A16. Veurnaomste verkiersaore zien d'n Oostdijk, de Bovenstraat en de Benedenstraat/Benedenrijweg. 't Vreuger Wes-IJsselmonde huurt neet bij dees stadswiek; dit is allewijl zoe good wie verdwene in d'n oonder geneumde nuibouw. ===Groet-IJsselmonde=== De stadswieke tösse d'n A16 en 't spoor vaan Rotterdam nao Dordrecht. Hei-oonder valle: ;Groenenhagen-Tuinhoven Kort neve d'n A16, 'n gemingde wiek mèt rijkeshoezer en väöl middebouw. ;Hordijkerveld 'n Wiek in 't zuie, neet wied vaan 't spoor en 't Maasstadhospitaol. Gerealiseerd tösse 1958 en 1963. ;Kreekhuizen Noordwestelek vaan 't Hordijkerveld, pal aon de spoorweeg. Gebouwd vaanaof ind [[jaore 1950]]. ;Reyeroord Oostelek vaan Hordijkerveld, tege d'n A16, mèt 'ne geliekaardegen opbouw. ;Sportdorp Noordelek vaan Kreekhuizen. Besteit oet 't [[Stadion Feijenoord]] en umgeving. Umvat neve 't stadion nog Varkenoord, 't sportcomplex vaan [[Feyenoord]] (geneump nao de polder boe 't in ligk) en 'n besjeie woenwiek. ;De Veranda Aon de Nui Maos, westelek vaan Aajd-IJsselmonde. Dit stökske Rotterdam is diechbebouwd en heet versjèllende woencomplexe. Ouch vint me hei 'ne Pathé-bioscoop. Wijer ligk hei in de revier 't eilendsje Van Brienenoord (boe de brögk nao is verneump), mèt zien volkstuinekes en bosechtege beplanting. ;Zomerland E buurtsje in 't noorde, in de riechting vaan d'n A16. Zoe geneump umtot 't vreuger in de [[uterweerde]] laog, die bij winters hoegwater oonderlepe. ===Beverwaard=== D'n IJsselmondse nuibouw oostelek vaan d'n A16, te zuie vaan 't aajd dörp. Es lèste gerealiseerd, vaanaof 1978. Sinds de bouw vaan dees wiek grens de Rotterdamse bebouwing aon die vaan Ridderkerk (Bolnes). ===Lombardijen=== De wieke gerealiseerd westelek vaan 't spoor. Geneump (wie [[#Historie|bove al opgemerk]]) nao de hiereboerderij die me hei voont. ;Homerusbuurt In 't ooste vaan Lombardijen, kort neve 't spoor. De wiek kint väöl middebouw; de straote zien geneump nao klassieke en middeliewse sjrievers. ;Karl Marxbuurt In 't noordweste vaan Lombardijen. 'n Gevarieerde buurt; de straote heite nao modern filosofe. ;Molièrebuurt In 't zuie, neet wied vaan d'n [[Riekweeg 15|A15]] en de grens mèt [[Barendrecht]]. De straote höbbe naome vaan sjrievers oet de Vreugmodernen Tied. ;Smeetsland Eigelek de naom veur de ganse polder boe Lombardijen (en nog mie bebouwing) in ligk, meh in 't bezunder veur 't noeddörp wat hei in d'n [[Twiede Wereldoorlog]] is gebouwd. De typische witte huiskes waore neet gemaak veur te blieve stoon, meh bleve oetindelek nog mie es viefenzesteg jaor euverind. Ind [[jaore 2000]] is de woeningbouwvereineging begós mèt ze te slope.<ref>[https://web.archive.org/web/20150811223642/http://www.smeetsland.com/ Website vaan de wiek Smeetsland]; lèsten update zeet (in 2009) tot de mieste hoezer zien gesloop.</ref> ;Zenobuurt Noordelek vaan de Homerusbuurt en oostelek vaan de Karl Marxbuurt. De straote drage baome vaan klassieke filosofe. Me vint hei väöl hoegbouw. ==Aonzien en karakter== Wie oet de bovestoonde teks bliek, besteit IJsselmonde veur 't groetste deil oet nao-oorlogse wieke mèt e maoteg volks, veur Rotterdamse begrippe welgestèld karakter. In Aajd-IJsselmonde gief 't 3 [[rieksmonumint]]e,<ref>[http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php?cAction=search&cOffset=1&cLimit=25&oOrder=ASC&cSubmit=1&sProvincie=&sGemeente=&sStraat=&sHuisnummer=&sPostcode=3077&sOmschrijving=&sCompMonNr=&sCompMonName=&sStatus=&sHoofdcategorie=&sSubcategorie=&sFunctie= Rieksmonuminte in Aajd-IJsselmonde (poscode 3077)]</ref> in de res vaan 't stadsdeil gief 't allein [[gemeintelek monumint|gemeinteleke monuminte]]. 't Belaankriekste monumint vaan IJsselmonde is de laat-gotische (vieftienden en zèstienden iew) dörpskèrk.<ref>[http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php?cAction=show&cOffset=0&cLimit=25&cOBJnr=32943&oOrder=ASC&cLast=3&oField=OBJ_RIJKSNUMMER&sCompMonNr=&sCompMonName=&sStatus=&sProvincie=&sGemeente=&sPlaats=&sStraat=&sHuisnummer=&sPostcode=3077&sFunctie=&sHoofdcategorie=&sSubcategorie=&sOmschrijving=&ID=0&oField=OBJ_RIJKSNUMMER Dörpskèrk vaan IJsselmonde in 't Rieksmonuminteregister]</ref> Neet vaan rieksweeg besjermp is 't kojtshoes vaan Kestiel IJsselmonde oet [[1662]]. 't Bijbehurend kestiel woort in 1899 gesloop. 't Al geneump Stadion Feijenoord, in de volksmoond beter bekind es ''De Kuip'', geneet besjerming es gemeintelek monumint. ==Verkier== De geneumden A16 heet in IJsselmonde, bij 't aajd dörp en neet wied eweg vaan de Van Brienenoordbrögk, 'nen aofslaag. Kort oonder 't stadsdeil door löp ouch d'n A15, dee evels ummer op Barendrechts en Ridderkerks groondgebeed blijf. De stadsweeg s105, s106, s125 en s126 doen IJsselmonde aon. D'n ouch al geneumde spoorweeg vaan Rotterdam nao Dordrech heet in IJsselmonde 'n statie, Rotterdam Lombardijen. Ouch neve De Kuip is 'n statie, Rotterdam Stadion, meh dao stop d'n trein allein es 't dao voetbalmatches of aander eveneminte gief. De metro kump neet in IJsselmonde, meh 't stadsdeil weurt wel door versjèllende [[tram]]s aongedoon. ==Bevolking== IJsselmonde kint 'n klein 60.000 inwoeners, vaan wee ing d'n hèlf in Groet-IJsselmonde woent.<ref name=cbs>[http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=70904ned&D1=3,25-31&D2=9479-9483&D3=l&HDR=T&STB=G1,G2&VW=T CBS Statline - Bevolking en allochtone in IJsselmonde en zien veer wieke]</ref> ===Etnische samestèlling=== IJsselmonde heet zier zeker 'n gemêleerde bevolking; 't aondeil vaan [[allochtone]] kump oongeveer euverein mèt 't stadsgemiddelde. In 2012 gaof 't hei 55% [[otochtone]], 9% [[westerse allochtone]] en 36% [[neet-westerse allochtone]], vaan wee 4%pt. Marokkaons, 6%pt. Antilliaons, 11%pt. Surinaams, 6%pt. Turks en 10%pt. vaan aander aofkoms waor. Vaan de veer wieke had Aajd-IJsselmonde de minste allochtone (evels nog ummer 34%) en Beverwaard de mieste (56%).<ref name=cbs/> ===Taol=== 't Oersprunkelek dialek vaan IJsselmonde huurt of hoort bij 't Oos-IJsselmonds, wat wèlt zègke tot 't zier väöl liekent op de dialekte vaan [[Charlois]], Ridderkerk, Barendrecht, [[Zwijndrecht (Nederland)|Zwijndrecht]]. Sprekers vaan dees taol liekent evels oonvindbaar; te dinke vèlt tot ze al in e vreug stadium oonder Rotterdamsen invlood is gekoume.<ref>[https://web.archive.org/web/20151129130636/http://www.oudheidkamerrhoonpoortugaal.nl/Service/Albrandswaard/dialect%20ijsselmonde.pdf HET DIALECT VAN CHARLOIS (1):DE DIALECTEN VAN HET EILAND IJSSELMONDE]</ref> ==Politiek== Wie de aander Rotterdamse stadsdeil waor IJsselmonde tot 2014 'n [[deilgemeinte]] mèt 'nen eige deilraod en 'n eige colleesj. In dat jaor woort de otonomie gereduceerd tot 'n distriksraod mèt minder take. De oetsleeg vaan de raodsverkezinge in recinte jaore waore: {| class="wikitable" ! Partij !! 2006 !! 2010 !! 2014 |- | Leefbaar Rotterdam || 8 || 10 || 7 |- | [[PvdA]] || 10 || 8 || - |- | PvdA/[[GroenLinks|GL]] || - || - || 2 |- | [[CDA]] || 2 || 2 || 2 |- | [[SP]] || - || - || 2 |- | Lijst Necat Kaya || - || - || 1 |- | [[VVD]] || 1 || 1 || - |- | GroenLinks || 1 || 1 || - |- | [[D66]] || - || 1 || 1 |- | [[ChristenUnie|CU]]/[[SGP]] || 1 || 1 || - |- | Huurdersvereniging IJsselmonde || - || 1 || - |- |'''Totaol'''||'''25'''||'''25'''||'''15''' |} In 2006 gaof 't e colleesj vaan PvdA, CDA, GroenLinks en ChristenUnie/SGP. In 2010 vörmde Leefbaar Rotterdam, CDA en klein-christelek 't colleesj. ==Waope== Op 24 juli 1816 kraog de gemeinte IJsselmonde vaan d'n [[Hoege Raod vaan Adel]] 't volgend waope [[heraldiek|touwgekind]]: :Vaan lazuur (''blauw''), belaoje mèt twie sjuinsbelk vaan keel (''roed'') daotösse vergezèld vaan 'ne gekroende bever vaan goud. Oonder 't ancien regime waor dit waope in gebruuk bij de hiere vaan Oos-IJsselmonde. Boe de bever, gein alledaogs waopebies, vaandan kump, is neet dudelek; me kin dinke aon 't geslach Van Beveren, meh die waore hiere vaan Wes-IJsselmonde, neet vaan Oos-IJsselmonde en Lombardijen, en zij droge zjus weer 'n aander waope (e sjèld mèt drei päöl). 't Manuscrip Belaerts van Blokland neump e geverendeild waope mèt zoewel de drei päöl es de bever veur Wes-IJsselmonde. Wie dat perceis gegaange is, blijf oondudelek.<ref>[http://ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=IJsselmonde Heraldrywiki - IJsselmonde]</ref> ==Bronne== ''Dit artikel is deils gebaseerd op, meh neet vertaold oet, de Nederlandstaolege artikele euver IJsselmonde (in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=IJsselmonde_%28stadsdeel%29&oldid=43652501 dees versie]) en Aajd-IJsselmonde (in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Oud-IJsselmonde&oldid=42199392 dees versie]); wijer koume bittekes informatie vaan de artikele euver de versjèllende wieke.'' ===Rifferenties=== <references/> ==Extern links== * [http://www.rotterdam.nl/ijsselmonde Website vaan 't stadsdeil] {{Rotterdam}} [[Categorie:Rotterdam]] [[Categorie:Dörper in Zuud-Hollandj]] [[Categorie:Gewaeze gemeintes in Zuud-Hollandj]] ihgpr4nvax9p1ruod4fvpu3am0g67h0 0 37549 486443 476785 2026-08-27T02:25:57Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486443 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} {{ExGemeinteNL2 |naam=Overschie |waope=[[Plaetje:Overschie_wapen.svg|150px|Waope vaan Overschie (zuug de teks)]] |locatie=[[Plaetje:Rotterdamse_wijken-stadsdeel_overschie.PNG|300px|Ligking vaan 't stadsdeil Overschie in de gemeinte Rotterdam.]] |provincie=[[Holland]], [[Zuid-Holland]] |hoofplaats=Overschie |begin=? |ènj=[[1941]] |nuuj=[[Rotterdam]] |km2=16,29<ref name=vt30A>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1930_01_T8.xls Volkstèlling 1930 - Oppervlaakde en diechheid]</ref> |water=0<ref name=vt30A/> |inwoeners=7.545 <small>(1930)</small><ref name=vt30>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1930_01_T1.xls Volkstèlling 1930]</ref> |deechde=463,17<ref name=vt30A/> |lies=Lies vaan börgemeisters vaan Overschie }} '''Overschie''' is e stadsdeil vaan de Nederlandse stad [[Rotterdam]], gans in 't noorde vaan die gemeinte. Vreuger waor 't 'n apaart [[dörp]] en 'n zelfstendege [[gemeinte]]. Rotterdam heet Overschie, wie zoeväöl aander naobergemeintes, in [[1941]] geannexeerd veur de bouw vaan woenwieke en industrie. Toch is vaan 't aajd dörp nog väöl te zien. E deil vaan d'n Overschiese groond is nog oonbebouwd en lendelek, binne de gemeinte Rotterdam 'n unicum. ==Historie== In de [[Romeinsen tied in de Nederlen|Romeinsen tied]] waor hei in de wij umgeving allein [[moeras]] te vinde. Dit oondoordringbaar gebeed waor dunbevolk. Toch gaof 't aon 't reveerke de [[Schie]], op de plaots boe dit struimke 'nen drej maakde, al 'n nederzètting mèt de naom ''Oldscie'', later ''Oudeschije''. Ze weurt in d'n [[tienden iew]] veur 't iers geneump, es 't gebeed woerlek nog neet in cultuur is gebrach.<ref name=engelfriet>[http://www.engelfriet.net/Alie/Hans/geschiedenisoverschie.htm Historie vaan Overschie]</ref> In d'n daartienden iew lègk me 'nen helle weeg door 't gebeed aon, noe nog bekind es de ''Kleiweg''. T'r plaotse sprik me officieel vaan d'n ''Overschiese Kleiweg'', um 'm te oondersjeie vaan de westeleker veurtzèttinge in [[Schiebroek]] en [[Hillegersberg]]. In deen tied ouch kump de Schie in trèk es revier veur de sjeepvaart. Oersprunkelek löp dit revierke vaan [[Delft]] euver Overschie allein tot in [[Schiedam]], meh in [[1340]] greuf [[Rotterdam]] zien eige kenaal, de ''Rotterdamse Schie''. Later in dezelfden iew volg Delft, welke stad [[Delfshaven]] stiech, tösse Rotterdam en Schiedam in, en de ''Delfshavense Schie'' deit grave.<ref name=engelfriet/> 't Dörp Overschie zal ziech concentrere aon 'n [[dörpsstraot]] tösse de Delfshavense en de Rotterdamse Schie.<ref name=atlas68>[https://web.archive.org/web/20160305052137/http://atlas1868.nl/zh/overschie.html Kaart vaan de gemeinte Overschie oet 1867 oet de Gemeinteatlas vaan Kuijper]</ref> Tegen 't ind vaan de middeliewe is gans 't gebeed in cultuur gebrach. In de [[Vreugmodernen Tied]] evels kump hei de veenwinning op gaank, boebij de polders in 't noorde weure aofgegrave um [[törf]] te steke. De oontstande pole weure later weer druuggelag en op de kleigroond obbenuits in cultuur gebrach. Oetindelek besteit Overschie oet de Kleinpolder (de grun bij 't dörp), de Spaanse Polder (geneump nao Spangen, boe 't noordelek vaan ligk), de Blijdorpse Polder (kortbij Rotterdam), de Hoog Oudendijkse Polder, de Laag Oudendijkse polder (in 't verveend gebeed, daorum lieger es de veurege!), de Hoog en Laag Zestienhovense polder en de Hoog en Laag Schieveense Polder.<ref name=atlas68/> Intösse melt ziech de stad Rotterdam aon de Overschiese grenze. In [[1895]] annexeert ze veur 't iers e stök Overschies groondgebeed, bij dezelfde herindeiling die ouch [[Charlois]], [[Kralingen]] en e deil vaan [[IJsselmonde (Rotterdam)|IJsselmonde]] bij Rotterdam veug. In [[1903]] en [[1940]] gebäört dit nog ins.<ref>Grote Winkler Prins, zevenden drök (1974): dl. 16, p. 562</ref> Heibij goon de Blijdorpse Polder en de Spaanse Polder euver in Rotterdamse han. In [[1941]] weurt tenslotte de ganse gemeinte, tegeliek mèt Schiebroek, Hillegersberg en IJsselmonde, bij de groete stad geveug. Nao d'n oorlog begint me dit gebeed te bebouwe; 't noorde vaan de geweze gemeinte blijf evels lendelek vaan karakter. De discussie euver al of neet volbouwe vaan ouch dit stök heet nog zier recint gespäöld. ===Historische inwoenertalle=== {| |- valign=top | {| class=wikitable ! Jaor !! Aontal !! Greuj (gans Z-Holland) |- | 1795 || 1.412<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1795_01_H8.xls Volkstèlling 1795 - Holland]</ref> || -- |- | 1830 || 2.231<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1830_00_B.xls Volkstèlling 1830]</ref> || +58,0% |- | 1840 || 2.440<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1840_00_S3.xls Volkstèlling 1840 - Zuid-Holland]</ref> || +9,4% ''(+9,6%)'' |- | 1849 || 2.526<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1849_05_H2.xls Volkstèlling 1849 - Zuid-Holland]</ref> || +3,5% ''(+7,1%)'' |- | 1859 || 2.823<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1859_01_H3A.xls Volkstèlling 1859]</ref> || +11,8% ''(+9,5%)'' |- | 1869 || 3.082<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1869_01_H4A.xls Volkstèlling 1869]</ref> || +9,2% ''(+11,5%)'' |} | {| class=wikitable ! Jaor !! Aontal !! Greuj (gans Z-Holland) |- | 1879 || 3.797<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1879_08_H4.xls Volkstèlling 1879 - Zuid-Holland]</ref> || +23,2% ''(+16,8%)'' |- | 1889 || 4.188<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1889_09_H2.xls Volkstèlling 1889 - Zuid-Holland]</ref> || +10,3% ''(+18,2%)'' |- | 1899 || 4.300<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1899_03_H2.xls Volkstèlling 1899 - Zuid-Holland]</ref> || +2,7% ''(+18,2%)'' |- | 1909 || 4.081<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT190901SUPPLT/index.html Volkstèlling 1909 - Diechheid vaan de bevolking]</ref> || -5,1% ''(+21,5%)'' |- | 1920 || 5.017<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1920_01_T.xls Volkstèlling 1920]</ref> || +22,9% ''(+20,7%)'' |- | 1930 || 7.545<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1930_01_T1.xls Volkstèlling 1930]</ref> || +50,4% ''(+16,6%)'' |} |} ;Opmerkinge: * In 1795 steit de plaots opgenome es ''Overschie en Hogenban''. Daobij koume nog 440 lui veur Overschie oonder Delft en 378 veur Overschie oonder Rotterdam. * Genormaliseerd nao 'nen tied vaan 10 jaor kump de greuj tösse 1795 en 1830 oet op 14,0%. * In 1895 en 1903 voonte, wie gezag, herindeilinge plaots. Dit kin de geremde greuj in 1899 en de krimp in 1909 verklaore. ;[[Indexciefer|Rillatief oontwikkeling]] vaan 1830 tot 1930 (''v''₁₈₃₀=100) <timeline> ImageSize = width:550 height:230 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1830 till:1930 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1830 PlotData = bar:400 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:300 color:gray1 from:start till:end bar:200 color:gray1 from:start till:end bar:100 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(40,70)(90,75) color:blue width:1 points:(90,75)(135,79) color:blue width:1 points:(135,79)(185,84) color:blue width:1 points:(185,84)(235,92) color:blue width:1 points:(235,92)(285,104) color:blue width:1 points:(285,104)(335,119) color:blue width:1 points:(335,119)(385,139) color:blue width:1 points:(385,139)(435,165) color:blue width:1 points:(435,165)(490,195) color:blue width:1 points:(490,195)(540,224) color:blue width:1 points:(40,70)(90,75) color:green width:1 points:(90,75)(135,77) color:green width:1 points:(135,77)(185,83) color:green width:1 points:(185,83)(235,89) color:green width:1 points:(235,89)(285,105) color:green width:1 points:(285,105)(335,114) color:green width:1 points:(335,114)(385,116) color:brightgreen width:1 points:(385,116)(435,111) color:brightgreen width:1 points:(435,111)(490,132) color:green width:1 points:(490,132)(540,189) color:green width:1 </timeline> Blauw: Provincie Zuid-Holland<br> Greun: Reëel oontwikkeling gemeinte Overschie<br> Leechgreun: Oontwikkeling gemeinte Overschie gestuit door herindeilinge. ==Opbouw en aonzien== [[Plaetje:Rotterdam_overschiese_dorpsstraat_kerktoren.jpg|thumb|Dörpskèrk mèt torie aon de Overschiese Dorpsstraat.]] Overschie weurt in 'n aontal wieke verdeild. Blijdorp/Blijdorpse Polder en de Spaanse Polder weure neet tot Overschie gerekend; die hoorte al veur 1941 bij Rotterdam. ===Overschie (dörp en wiek)=== Oonder de wiek Overschie versteit me rouw-eweg 't aajd dörp en wat dao veur de annexatie al bijgebouwd waor. 't Aajd dörp besteit in hoofzaak oet de Overschiese Dorpsstraat (zoe geneump umtot de gemeinte Rotterdam nog aander dörpskerne en ouch dörpsstraote kint), die aon beiskante is bebouwd mèt historische huiskes. Op e totaol vaan zeve [[rieksmonumint]]e<ref>[http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php?cAction=search&cOffset=1&cLimit=25&oOrder=ASC&cSubmit=1&sProvincie=&sGemeente=&sStraat=&sHuisnummer=&sPostcode=3043&sOmschrijving=&sCompMonNr=&sCompMonName=&sStatus=&sHoofdcategorie=&sSubcategorie=&sFunctie= Rieksmonuminte in Overschie] (poscodegebeed 3043)</ref> is de hervörmde kèrk (foto) 't opvallendste. Dit is 'n [[neogotiek|neogotische]] kèrk, tösse 1899 rn 1902 gebouwd naotot de aw gotische dörpskèrk door brand waor verweus. D'n torie imiteert die vaan de aw kèrk; 't sjeep in de vörm vaan e [[Grieks kruus]] is evels orzjineel.<ref>[http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php?cAction=show&cOffset=6&cLimit=25&cOBJnr=1018617&oOrder=ASC&cLast=7&oField=OBJ_RIJKSNUMMER&sCompMonNr=&sCompMonName=&sStatus=&sProvincie=&sGemeente=&sPlaats=&sStraat=&sHuisnummer=&sPostcode=3043&sFunctie=&sHoofdcategorie=&sSubcategorie=&sOmschrijving=&ID=0&oField=OBJ_RIJKSNUMMER# Dörpskèrk vaan Overschie in 't Monuminterezjister]</ref> Dees oontstoonshistorie verklaort de oongewoen versjijning vaan 'n hervörmde neogotische kèrk. De roems-kathelieke kèrk, ouch vaan rieksweeg besjermp, steit eve wijer, aon de Delftweg, is ouch neogotisch en kaom in 1831 veerdeg.<ref>[http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php?cAction=show&cOffset=1&cLimit=25&cOBJnr=32926&oOrder=ASC&cLast=7&oField=OBJ_RIJKSNUMMER&sCompMonNr=&sCompMonName=&sStatus=&sProvincie=&sGemeente=&sPlaats=&sStraat=&sHuisnummer=&sPostcode=3043&sFunctie=&sHoofdcategorie=&sSubcategorie=&sOmschrijving=&ID=0&oField=OBJ_RIJKSNUMMER Roems-kathelieke kèrk vaan Overschie in 't Monuminterezjister]</ref> Ouch de bijbehurende pastorie steit oonder besjerming.<ref>[http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php?cAction=show&cOffset=2&cLimit=25&cOBJnr=32927&oOrder=ASC&cLast=7&oField=OBJ_RIJKSNUMMER&sCompMonNr=&sCompMonName=&sStatus=&sProvincie=&sGemeente=&sPlaats=&sStraat=&sHuisnummer=&sPostcode=3043&sFunctie=&sHoofdcategorie=&sSubcategorie=&sOmschrijving=&ID=0&oField=OBJ_RIJKSNUMMER Pastorie vaan de roems-kathelieke kèrk in Overschie in 't Monuminterezjister]</ref> De res vaan de wiek besteit oet veuroorlogse nuibouw, soms staoteg en veurnaom (aon de Rotterdamse Rijweg), soms mie op arbeiers geriech. ===Landzicht=== De ierste nuibouwwiek gebouwd oonder Rotterdams bewind. Landzicht is e klei noeddörp, gebouwd in d'n [[Twiede Wereldoorlog]] veur de slachoffers vaan 't Bombardemint. 't Buurtsje besteit oet klein rijkeshoezer mèt allein 'ne begone groond en heet zoeget 400 inwoeners. Oondaanks 't oersprunkelek doel vaan Landzicht stoon de huiskes nog ummertouw euverind. Landzicht ligk in de polder Zestienhoven. ===Kleinpolder=== Wie gezag is dit 't achterland vaan Aajd-Overschie. Allewijl versteit me heioonder dat deil vaan de polder die nao de annexatie vaan Overschie nog oonbebouwd waor gebleve. 't Is 'n typische volksbuurt. Kleinpolder is bezunder bekind vaan 't [[knouppunt]] Kleinpolderplein, wat d'n [[Rieksweeg 13|A13]] en d'n [[Rieksweeg 20|A20]] mètein verbint. ===Zestienhoven=== Ouch 'ne polder, veural bekind vaan de [[lochhave]] Zestienhoven ofwel ''Rotterdam The Hague Airport''. E klei deil vaan de polder weurt dus ingenome door Landzicht; de res besteit oet de lochhave meh ouch oet get extensief hoezebouw, bedrieveterrein en sportveld. Zoe späölt hei de amateurvoetbalclub Xerxes. In Zestienhoven woene neet al te väöl lui; 't zien 'rs alles bijein e stök of 1.000. ===Boetegebeed=== [[Plaetje:Overzicht_voorgevel_met_vijver_met_fontein,_beelden_en_watervallen_op_de_voorgrond_-_Overschie_-_20358422_-_RCE.jpg|thumb|Kestiel De Tempel, mèt waterpartij op de veurgroond.]] Noordelek vaan Zestienhoven strek ziech nog e groet boetegebeed oet, wat ouch oonder Overschie vèlt.<ref>[https://maps.google.nl/maps?q=Overschie,+Rotterdam&hl=nl&ll=51.938868,4.440022&spn=0.088897,0.143166&sll=52.118552,5.209717&sspn=0.704957,1.145325&oq=overschie&hnear=Overschie,+Rotterdam,+Zuid-Holland&t=m&z=13 Overschie mèt zien boetegrenze op Google Maps]</ref> Statistisch gezeen weurt dit verdeild in Schieveen en Noord-Kethel. Schieveen, 'n aajd [[watersjap]], kump euverein mèt de Hoog en Laag Schieveense Polder (zuug [[#Historie|bove]]), die ummer al bij Overschie hoorte, Noord-Kethel veel tot 1941 oonder [[Kethel en Spaland]]. Die gemeinte woort, tegeliek mèt Overschie, opgeluf en gooddeils touwgeveug aon Schiedam. E klei deil evels góng nao Rotterdam en vèlt allewijl oonder Overschie. In Noord-Kethel vint me de naobersjap Kandelaar. In Schieveen ligk de boeteplaots De Tempel, e kestielke mèt 'ne groeten hoof en intrèssante [[waterpartij]]. 't Woort oersprunkelek gebouwd door de hiere vaan [[Tempel (Delfland)|De Tempel]], 'n oonbewoende hierlekheid bij [[Berkel en Rodenrijs|Rodenrijs]], eve wijerop. Sinds [[1946]] is 't in han vaan de gemeinte Rotterdam.<ref name=engelfriet/> ==Politiek== Tot 2014 waor Overschie ein vaan de 14 Rotterdamse [[deilgemeinte]]s. In dat jaor woorte de bevooghede sterk gereduceerd; d'n deilraod is noe 'n gebeedscommissie mèt minder take. De lèste jaore waore de oetsleeg de volgende: {| class="wikitable" ! Partij !! 2006 !! 2010 !! 2014 |- | Leefbaar Rotterdam || 5 || 5 || 4 |- | [[PvdA]] || 6 || 5 || 2 |- | [[D66]] || - || 2 || 2 |- | [[GroenLinks]] || 2 || 2 || 1 |- | [[CDA]] || 2 || 2 || 1 |- | Belangen Overschie/ROP|| 3 || 2 || 1 |- | Wijk 8 || - || - || 1 |- | [[VVD]] || 1 || 1 || - |- |'''Totaol'''||'''19'''||'''19'''||'''12''' |} In 2006 bestoont 't colleesj oet PvdA, Belangen Overschie en CDA, in 2010 oet PvdA, GroenLinks, CDA en VVD. ==Waope== Op 24 juli 1816 kraog Overschie vaan d'n [[Hoege Raod vaan Adel]] 't volgend [[heraldiek|waope]] touwgekind: :Gedeild: I. doorsnoje vaan zèlver (''wit'') en sinopel (''greun'') en 'n gekartelde dweersbalk vaan keel (''roed'') euver alles heer; II. in zèlver 'n börg vaan keel. 't Ierste waope is vaan de hierlekheid Hogenban, die in 1605 mèt Overschie woort vereineg. D'n torie verwijs nao de börg vaan Rodenrijs, die hei in de buurt stoont.<ref>[http://ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Overschie Heraldrywiki - Overschie]</ref> ==Bevolking== In 2012 woende in 't stadsdeil Overschie 16.045 lui. De mieste lui woene in Kleinpolder: 7.455. Daonao volg de wiek Overschie mèt 6.720 inwoeners, op groeten aofstand gevolg door Zestienhoven mèt 1.090. In Landzicht woene mer 380 lui. Veur Schieveen gief me 335 inwoeners op, veur Noord-Kethel 65.<ref name=cbs>[http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=70904ned&D1=3,25-31&D2=9438-9444&D3=l&HDR=T&STB=G1,G2&VW=T CBS Statline - Bevolking en allochtone in Overschie en zien wieke]</ref> Alle getalle zien aofgerund op ganse vieftalle. ===Etnische samestèlling=== Veur Rotterdamse begrippe is Overschie e rillatief wit stadsdeil. 65% vaan de bevolking is [[otochtone|otochtoon]], 9% [[westerse allochtone|westers allochtoon]] en 26% [[neet-westerse allochtone|neet-westers allochtoon]]. Daovaan is 6%pt. Marokkaons, 2%pt. Antilliaons, 6%pt. Surinaams, 5%pt. Turks en 7%pt. vaan aander heerkoms. Allein Kleinpolder, 'n volksbuurt, heet de veur dees stad typische gemêleerde samestèlling (10% westerse en 42% neet-westerse allochtone). Landzicht en 't boetegebeed zien bekans gans otochtoon.<ref name=cbs/> ===Taol=== De dörpstaol vaan Overschie versjèlt neet väöl vaan 't Standaardnederlands en kint allein geit lokaol [[Zuid-Hollands]]e kleuring. Winkler (1874) wèt te zègke tot 't Overschies, wie de taol vaan mie plaotse roond Rotterdam, koelek vaan 't [[Rotterdams]] versjèlt, meh tot me soms, zjus wie in Schiedam, wel de h wegliet.<ref>[http://www.dbnl.org/tekst/wink007alge02_01/wink007alge02_01_0034.php Johan Winkler, ''Algemeen Nederduitsch en Friesch dialecticon'', D'n Haag 1874]: pp. 148-9</ref> Allewijl is h-deletie in die plaotse neet mie bekind, meh nog zeker wel in [[Vlaardingen]].<ref>Cor van Bree, ''Taal in stad en land: Zuid-Hollands'', D'n Haag 2004: p. 64</ref> Of en wieväöl dit dialek nog weurt gesproke, is neet bekind. ==Bronne== ''Dit artikel is deils gebaseerd op, meh neet vertaold oet, 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Overschie&oldid=42749440 dees versie].'' ===Rifferenties=== <references/> ==Externe link== * [http://www.rotterdam.nl/overschie Website vaan 't stadsdeil] {{Rotterdam}} [[Categorie:Rotterdam]] [[Categorie:Dörper in Zuud-Hollandj]] [[Categorie:Gewaeze gemeintes in Zuud-Hollandj]] 4t2erbrak7pu8r91y1puk6idr4c8l3d 0 37572 486442 476784 2026-08-27T02:25:48Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486442 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} {{ExGemeinteNL2 |naam=Oud- en Nieuw-Mathenesse |waope= |locatie= |provincie=[[Holland]], [[Zuid-Holland]] |hoofplaats=gein |begin=[[1795]] |ènj=[[1868]] |nuuj=[[Schiedam]] |km2=3,89<ref name=vt59A>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1859_01_H4A.xls Volkstèlling 1859 - Oppervlaakde en diechheid]</ref> |water=? |inwoeners=1.318 <small>(1859)</small><ref name=vt59>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1859_01_H3A.xls Volkstèlling 1859]</ref> |deechde=340,8 |lies=Lies vaan börgemeisters vaan Oud- en Nieuw-Mathenesse }} '''Oud- en Nieuw-Mathenesse''' waor 'n gemeinte in de Nederlandse provincie [[Zuid-Holland]], aon de Nui Maos, tösse [[Schiedam]] en [[Delfshaven]] in. Ze bestoont oet twie aw hierlekhede, Oud-Mathenesse, en Nieuw-Mathenesse, die vaanajds in personeel unie waore. Nao häör oplufting in 1868 raakde de polders gestiedeg aon mie versteidelek, tot ze gans volstoonte mèt woeninge en industrie. ==Historie== Oud-Mathenesse weurt al in [[1276]] geneump. 't Waor in han vaan de hiere vaan Bokel, die ouch [[Cool (Rotterdam)|Cool]] bezaote. De hiere hadde 'nen [[donjon]] bij Schiedam, boe 't rewien nog ummer vaan te zien is. Nieuw-Mathenesse laog aonvenkelek boetedieks, meh woort later ouch ingepolderd. In [[1795]], bij 't begin vaan de [[Fransen tied in de Nederlen|Fransen tied]], woort ein gemeinte ''Mathenes'' gestiech. Die bleef nao de bevrijing in stand. De gemeintegroond reikde tot aon de mör vaan Schiedam.<ref>[https://web.archive.org/web/20160305052137/http://atlas1868.nl/zh/overschie.html Kaart vaan Overschie oet 1867 in de Gemeinteatlas vaan Kuijper]. N.B.: Oonder 't make vaan dezen atlas woort Oud- en Nieuw-Mathenesse opgeluf; de gemeinte is daorum neet apaart opgenome. Op dees kaart vaan Overschie, in 't jaor veur de oplufting gemaak, zuut me de aw grenze nog aongegeve.</ref> Aonvenkelek waor dit e zier lendelek gebeed mèt mer e paar hoonderd inwoeners, roond 1850 begós 't gebeed aon de Schiedamse kant sterk te verveursteideleke. Daorum besloot me in [[1868]] veur de gemeinte gans bij Schiedam te veuge. Die begós 't astrein te bebouwe. [[Rotterdam]], wat in [[1886]] Delfshaven had geannexeerd, bleef in d'n twintegsten iew hoongereg nao mie groondgebeed. In [[1909]], [[1926]] en [[1934]]<ref>Grote Winkler Prins, zevenden drök, dl. 16, p. 562</ref> annexeerde 't daorum deile Schiedamse groond. Heibij kaome groete deile vaan zoewel Oud- en Nieuw-Mathenesse in Rotterdamse han. Nieuw-Mathenesse waor door Schiedam al tot havegebeed umgevörmp. Oud-Mathenesse waor nog deils oonbebouwd, meh woort de volgende jaore compleet volgepak mèt arbeierswoeninge, aon allebei de kante vaan de gemeintegrens. De grens ligk bij d'n Hogebanweg; allein aon dees brei straot merk me tot me 'n grens euvergeit.<ref>[https://maps.google.nl/maps?q=Schiedam&hl=nl&ll=51.912509,4.414144&spn=0.022131,0.035791&sll=51.903136,4.441051&sspn=0.044272,0.071583&oq=schi&hnear=Schiedam,+Zuid-Holland&t=m&z=15 Gemeinte Schiedam op Google Maps], mèt de gemeintegrens door Oud-Mathenesse aongegeve</ref> De Rotterdamse wiek Oud-Mathenesse vèlt oonder 't stadsdeil Delfshaven. ===Historische inwoenertalle=== {| class=wikitable ! Jaor !! Aontal !! Greuj (gans Z-Holland) |- | 1795 || 224<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1795_01_H8.xls Volkstèlling 1795 - Holland]</ref> || |- | 1830 || 312<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1830_00_B.xls Volkstèlling 1830]</ref> || +39,3% |- | 1840 || 370<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1840_00_S3.xls Volkstèlling 1840 - Zuid-Holland]</ref> || +18,6% ''(+9,6%)'' |- | 1849 || 612<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1849_05_H2.xls Volkstèlling 1849 - Zuid-Holland]</ref> || +65,4% ''(+7,1%)'' |- | 1859 || 1.318<ref name=vt59/> || +115,4% ''(+11,5%)'' |} ;Opmerkinge * 1795: Daovaan 178 in Oud-Mathenesse en 46 in Nieuw-Mathenesse. * Genormaliseerd nao 'nen tied vaan 10 jaor kump de greuj tösse 1795 en 1830 oet op 9,9%. ;[[Indexciefer|Rillatief oontwikkeling]] vaan 1830 tot 1859 (''v''₁₈₃₀=100) <timeline> ImageSize = width:350 height:280 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1830 till:1860 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1830 PlotData = bar:500 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:400 color:gray1 from:start till:end bar:300 color:gray1 from:start till:end bar:200 color:gray1 from:start till:end bar:100 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(40,70)(140,75) color:blue width:1 points:(140,75)(230,79) color:blue width:1 points:(230,79)(330,84) color:blue width:1 points:(40,70)(140,79) color:green width:1 points:(140,79)(230,118) color:green width:1 points:(230,118)(330,231) color:green width:1 </timeline> Blauw: Provincie Zuid-Holland<br> Greun: Gemeinte Oud- en Nieuw-Mathenesse ==Waope== [[File:Adriaan van Mathenesse wapen.svg|thumb|Femiliewaope vaan de hiere vaan Mathenesse]] De gemeinte Oud- en Nieuw-Mathenesse droog gei waope. De bei ambshierlekhede hadde wel eint; dees waopes waore identiek en laote ziech zoe [[heraldiek|umsjrieve]]: :In zèlver (''wit'') 'ne sjuinsbalk vaan keel (''roed''), belaoje mèt drei zèspuntege stare vaan keel. Dit is 't femiliewaope vaan de hiere vaan Mathenesse; 't kump ouch veur in de waopes vaan [[Hazerswoude]] en [[Zouteveen]].<ref>[http://ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Oud-_en_Nieuw_Mathenesse Heraldrywiki - Oud- en Nieuw-Mathenesse]</ref> ==Bronne== ''Veur dit artikel is oonder mie gebruuk gemaak vaan 't Nederlandstaoleg artikel euver Oud-Mathenesse, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Oud-Mathenesse&oldid=42110274 dees versie].'' ===Rifferenties=== <references/> {{Rotterdam}} [[Categorie:Rotterdam]] [[Categorie:Gewaeze gemeintes in Zuud-Hollandj]] rhlpmcyox55q2da193ccmuv35r7hsp1 0 37690 486439 384322 2026-08-27T01:58:35Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486439 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Mofers}} [[File:Lindesberg Municipality in Örebro County.png|thumb|De ligking van Lindesberg in Örebro län, Zwede.]] '''Lindesberg''' is 'n gemèndje in [[Örebro län]], [[Zwede]]. De gemèndje tèltj 23.071 inwoeaners (2006), ómsleitj e gebied van 1.382,80 km² en haet 'n bevoukingsdichheid van 16,7 luuj de km². == Demografische óntwikkeling == {| class="prettytable" |- ! Jaor | 1950 || 1960 || 1970 || 1980 || 1990 || 2000 || 2006 |- ! Inwoeanersaantaal | 24.931 || 25.633 || 24.205 || 24.956 || 24.663 || 23.525 || 23.071 |} 9,24% vanne inwoeaners is boete Zwede gebaore (2006). == Politiek == {| class="prettytable" |+ '''Zaetelverdeiling inne gemèndjeraod''' |- ! Jaor || [[Moderaterna]] || [[Centerpartiet|Center]] || [[Folkpartiet liberalerna|Liberalerna]] || [[Kristdemokraterna]] || [[Miljöpartiet de Gröna|Gröna]] || [[Sveriges Socialdemokratiska Arbetareparti|Socialdemokraterna]] || [[Vänsterpartiet|Vänster]] || Anger partieje |- | 1982 || 7 || 11 || 2 || 1 || 1 || 25 || 2 || 0 |- | 1985 || 7 || 9 || 4 || 1 || 2 || 24 || 2 || 0 |- | 1988 || 6 || 9 || 4 || 2 || 3 || 23 || 2 || 0 |- | 1991 || 6 || 7 || 3 || 3 || 1 || 18 || 2 || 5 |- | 1994 || 6 || 6 || 2 || 1 || 2 || 21 || 4 || 3 |- | 1998 || 6 || 6 || 1 || 4 || 2 || 18 || 5 || 3 |- | 2002 || 5 || 7 || 3 || 3 || 2 || 20 || 3 || 2 |- | 2006 || 7 || 10 || 2 || 2 || 2 || 18 || 3 || 1 |} == Externe link == * [https://web.archive.org/web/20121113155129/http://www.lindesberg.se/ Website vanne gemèndje.] [[Categorie:Örebro län]] [[Categorie:Gemeinte in Zjwaede]] 6j2zl87uu8kz9pqjo7v6ynuyoqyvsx7 0 37708 486436 456533 2026-08-27T01:46:20Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486436 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Rotterdamse_wijken-kralingen-crooswijk.PNG|thumb|Ligking vaan 't stadsdeil Kralingen-Crooswijk in de gemeinte Rotterdam]] '''Kralingen-Crooswijk''' is e stadsdeil vaan de Nederlandse gemeinte [[Rotterdam]], oostelek vaan 't [[Rotterdam-Centrum]] gelege. 't Is 'n aofwisselend stadsdeil, geteikend door inkel vaan de ajdste Rotterdamse volksbuurte meh ouch door de [[Erasmus Universiteit]] en de Kralingse Plas, die recreante oet de ganse stad en wied daoboete trèk. ==Historie== De groond hoort vaanajds gooddeils bij 't ambach, later gemeinte, [[Kralingen]], deils al bij Rotterdam. Kralingen, wat zich sinds de [[törf|vervening]] vaan d'n [[achtienden iew]] beperkde tot de Oudendijk en umgeving, [[veurstad|versteidelekde]] in de negentienden iew merkbaar door d'n instroum vaan Rotterdammers. Dees stad had sinds de [[jaore 1860]] ouch zelf al zien oostelek boetegebeed volgebouwd mèt arbeierswieke, Rubroek en Crooswijk. Oetindelek woort d'n drök vaan de greujende bevolking zoe groet tot de gemeinte Kralingen in [[1895]] aon Rotterdam woort touwgeveug. 't Oostelek deil góng nao [[Capelle aan den IJssel]]. Kralingen-Crooswijk umvat daomèt wat in 1895 't oostelek deil vaan de gemeinte Rotterdam waor. ==Indeiling en karakter== ===Rubroek=== Nao Cool de ierste oetbreiing vaan Rotterdam ''extra muros'' (d.w.z. boete de Stadsdreihook). De wiek umvat 't zuie vaan de Rubroekse Polder en waor midde jaore 1860 al veerdeg.<ref name=atlas68>[https://web.archive.org/web/20160305011509/http://atlas1868.nl/zh/rotterdamgemeente.html Gemeinte Rotterdam in de Gemeinteatlas vaan Kuijper, 1865]. Rubroek is hei good te zien, Crooswijk nog neet.</ref> Dit waor 'n wiek mèt väöl [[woenkazern]]e zoewie industrie die me in de stad neet wouw höbbe. In tegestèlling tot väöl aander (later) nuibouwwieke vaan Rotterdam waore de Rubroekers veural in de (druug) industrie en neet in de have wèrkzaam. Vaanajds is de Goudse Rijweg, dee veur d'n aonlag vaan de woeninge al bestoont, de veurnaomste verkiersaor. Rubroek woort bij 't Duits bombardemint vaan 1940 gooddeils in pojn gelag en nao d'n Oorlog gesaneerd. Umtot 't in 'ne kleinen iew zier sterk verpauperd waor, is ouch 't neet-geraak noorde vaan de wiek aongepak. Heibij heet Rubroek zien ermelek karakter verlore; 't is evels nog ummer 'n volkswiek. Wel bewoerd is de [[neogotiek|neogotische]] Allerheilegste Verlosserkèrk aon de Goudse Rijweg, die allewijl evels neet mie es kèrk in gebruuk is. ===Crooswijk=== Crooswijk kin me verdeile in Aajd- en Nui-Crooswijk. 't Ierste ligk oonmiddelek noordelek vaan Rubroek en woort al korten tied nao dat kerteer gerealiseerd. Door dit deil vaan de polder leep de Crooswijkseweg, nao 't Huis te Crooswijk, 'n aajd [[kestiel]]. 't Bijbehurend landgood kaom in [[1828]] in han vaan de stad Rotterdam.<ref name=wp>Grote Winkler Prins, zevenden drök: dl. 16 p. 562</ref> 't Karakter waor geliekaardeg wie dat vaan Rubroek: 'n echte volksbuurt mèt väöl febriksarbeiers en 'n sterke sociaol cohesie. Langen tied voont me hei 'n [[brouwerij]] vaan Heineken en 'n [[abbatoir]]. De wiek woort in de [[jaore 1980]] gesaneerd, oonder groet protes vaan de gooddeils otochtoon en sterk gewortelde bevolking, die ziech in de vernuide wiek väölal gei hoes kós betaole. Nui-Crooswijk ligk dao weer bove, in 't noordelek deil vaan de Rubroekse Polder. Hei had Rotterdam vaanajds zien algemein begraofplaots; e deil vaan de locatie hoort evels bij [[Hillegersberg]]<ref name=atlas68/> en kaom pas in [[1904]] compleet oonder Rotterdam.<ref name=wp/> E deil woort astrein bebouwd, aander deile zien langen tied leeg gebleve. ===Kralingen=== :''Hoofartikel: [[Kralingen]]'' Kralingen waor in de [[middeliewe]] 'ne [[polder]] in 't [[veen]]gebeed mèt laankgerèkde kavele en boerderije in [[lintdörp|lintbebouwing]], wie 't die in [[Holland]] en [[Utrech (provincie)|Utrech]] zoeväöl gief. De hiere vaan Kralingen waore e fameus geslach mèt väöl bezittinge in 't huieg Zuid-Holland. In d'n [[achtienden iew]] woort de polder evels compleet tot [[törf]] verstoke, boedoor 't dörp tösse de pole kaom te ligke en oontvolk raakde. Vaan 't dörp resteert allein nog d'n awwe kèrkef, dee me in Prinsenland (huieg stadsdeil [[Prins Alexander]]) vint. Wat euverbleef waor 't zuielek deil vaan 't amb, roond d'n Oudendijk; hei oontstoont e nui dörp, wat oonder Rotterdamse bevolkingsdrök in de negentienden iew sterk greujde. In 1895 (zuug ouch [[#Historie|bove]] voort de gemeinte Kralingen opgeluf en verdeild oonder Rotterdam en [[Capelle aan den IJssel]] (wat väöl later weer e stök aan Rotterdam aofstoont). Kralingen verdeilt ziech in Oos- en Wes-Kralingen. Oos-Kralingen is 't aon de Stadsdreihook grenzend deil wat al in de negentienden iew oontstoont. Allewel tot 't Bombardemint ouch dees wiek heet geraak, is hei nog gans get vaan de aw bebouwing trök te vinde. Oos-Kralingen raakde later bebwoud; allewijl weurt dit in hoeg maote bepaold door de [[Erasmus Universiteit]] die hei gevesteg is, en door häör studente. ===Struisenburg=== Zuielek vaan Kralingen, aon de Nui Maos, laog e striepke boetedieks land wat vaanajds al neet bij Kralingen meh bij Rotterdam hoort, al waor 't neet bebouwd.<ref name=atlas68/> Oersprunkelek had de Rijnspoorweeg, vaan Rotterdam nao Utrech en wijer oostelek, hei zie beginpunt (kopstatie); later evels woort ze noordelek umgelag um oet te koume bij de huiege Centraol Statie. Dees burut weurt bepaold door de sjieke Maasboulevard. Hei versjene roond 1990 versjèllende flatgebouwe. Ouch woort de wiek bekind door de vesteging (in 1988) vaan 't [[zwumbad]] Tropicana, wat in 2010 door financieel probleme touw góng. ===De Esch=== Zuielek vaan Oos-Kralingen ligk e terrein wat veurheer door 't Rotterdams drinkwaterbedrief woort gebruuk (dit bedrief haolde zie water oet de Maos, wat 't drinkwater in de stad geine goje naom gaof). De [[watertorie]] en de poompe zien nog trök te vinde; 't zien allewijl [[rieksmonumint]]e. In de jaore 1980 woort op dit terrein 'n nuibouwwiek gerealiseerd. Ouch dees wiek is geteikend door de universiteit. ===Kralingse Bos=== De pole roontelum Aajd-Kralingen woorte in de late negentienden iew druuggelag. Eine bleef behawwe: de zoegenumde Kralingse Plas. De gemeinte besloot in [[1911]] roond de Plas e bosechteg park aon te lègke, 't Kralingse Bos. Dit woort veur väöl Rotterdammers 'n geleefde plaots veur recreatie. Versjèllende (elite)sporte weure hei gedoon: zoe gief 't hei 'ne [[golf]]baon en de Rotterdamsche [[Manèsj|Manège]], boeneve ouch edersjaor de [[CHIO]] Rotterdam plaotsvint. Wat bewoening betröf gief 't get straote in de Boszoom, e struukske land ingeklemp tösse 't Bos en d'n A16. ==Verkier== D'n [[Rieksweeg 16|A16]] (ooste) en d'n [[Rieksweeg 20|A20]] (noorde) sjampe Kralingen-Crooswijk. De spoorweeg nao Utrech kump ouch laanks 't stadsdeil, meh heet hei gein statie. Wel löp de [[metro]] dedoor; 't trajek is deil vaan drei lijne (A, B en C). Binne de stadsdeilsgrenze ligke drei metrostaties: Oostberg, Gerdesiaweg en Kralingsezoom. Alle drei ligke ze in Kralingen. 't Metrospoor ligk op dit punt nog gans oonder de groond. Wijer weurt Kralingen-Crooswijk door versjèllende [[tram]]s aongedoon. ==Politiek== Wie de aander Rotterdamse stadsdeile (op [[Pernis]] nao) had Kralingen-Crooswijk tot [[2014]] de status vaan [[deilgemeinte]]. Nao de verkezinge vaan dat jaor woort bevoogheid vaan de raode sterk beperk en veranderde ze in ''gebeedskemissies''. De verkezingsoetsleeg in de lèste jaore waore de volgende: {| class="wikitable" ! Partij !! 2006 !! 2010 !! 2014 |- | [[PvdA]]|| 8 || 6 || 3 |- | Leefbaar Rotterdam || 4 || 4 || 3 |- | [[VVD]] || 3 || 4 || 3 |- | [[D66]] || 1 || 3 || 2 |- | [[SP]] || - || - || 2 |- | [[GroenLinks]] || 1 || 1 || 1 |- | [[CDA]] || 1 || 1 || 1 |- | LKC || 1 || - || - |- |'''Totaol'''||'''19'''||'''19'''||'''15''' |} In zoewel 2006 wie 2010 gaof 't e colleesj vaan PvdA en VVD. ==Bevolking== 't Stadsdeil kint roond de 50.000 inwoeners; in 2012 waoren 't 'rs 50.505. Wes-Kralingen is wiedoet de groetste wiek, mèt 15.575 inwoeners, op groeten aofstand volge Rubroek (8.100 inwoeners), Aajd-Crooswijk (8.095), Oos-Kralingen (7.225), Struisenburg (4.710), De Esch (4.425) en Nui-Crooswijk (2.245). De Boszuim heet nog 125 inwoeners.<ref name=cbs>[http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=70904ned&D1=3,25-31&D2=9459-9467&D3=l&HDR=T&STB=G1,G2&VW=T CBS Statline - Bewoeners en allochtone in Kralingen-Crooswijk en zien wieke]</ref> (Alle getalle zien aofgerund op ganse vieftalle.) ===Etnische samestèlling=== In 2012 waor d'n hèlf vaan de bevolking [[otochtone|otochtoon]], 14% [[westerse allochtone|westers allochtoon]] en 36% [[neet-westerse allochtone|neet-westers allochtoon]] (boevaan 9%pt. Marokkaone, 2%pt. Antilliaone, 7%pt. Surinamers, 6%pt. Turke en 11%pt. lui vaan aander heerkoms); oongeveer normaol ciefers veur Rotterdam. Aajd-Crooswijk heet mèt 11% westerse en 54% neet-westerse allochtone de mies gekleurde samestèlling, dewijl Rubroek en Wes-Kralingen oongeveer op 't stadsdeilgemiddelde zitte. Gans oongewoen is de samestèlling vaan Struisenburg, De Esch en Oos-Kralingen: in die lèste wiek woene beveurbeeld 19% westerse allochtone tege mer 11% neet-westerse, vaan welke ouch nog 6% neet bij de veer groete Nederlandse migrantegróppe huurt.<ref name=cbs/> Dees wieke zien allezeleve geteikend door groete gemeinsjappe studente (Oos-Kralingen, De Esch) en rieke expats (Struisenburg). ==Bronne== ''Dit artikel is deils gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kralingen-Crooswijk&oldid=42368207 dees versie], zoewie op de artikele euver de versjèllende wieke.'' ===Rifferenties=== <references/> ==Externe link== * [https://web.archive.org/web/20150317144607/http://www.rotterdam.nl/kralingencrooswijk Site vaan 't stadsdeil] {{Rotterdam}} [[Categorie:Rotterdam]] n2jcpnqxpnhsbwg87z2avoldcirmqu3 0 37716 486446 456675 2026-08-27T02:46:31Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486446 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Rotterdamse_wijken-noord.PNG|thumb|Ligking vaan 't stadsdeil Noord in de gemeinte Rotterdam.]] '''Rotterdam-Noord''' is e stadsdeil vaan de Nederlandse gemeinte [[Rotterdam]]. 't Umvat dat deil vaan de stad noordelek vaan 't [[Rotterdam-Centrum|centrum]] wat veur de [[Rotterdam#Annexaties|groete oetbreiing vaan 1941]] al oonder de gemeinte veel. 't Stadsdeil beit 'ne gemingden aonblik: väöl volksbuurte, meh ouch get duurder en veurnaomer bebouwing. 't Bekindste in Noord is [[Diergaarde Blijdorp]], de Rotterdamse [[zoo]]. ==Historie== 't Gebeed noordelek vaan Rotterdam waor langen tied [[moeras]], meh kaom roond 1150 in cultuur. Door 't grave vaan de [[Schie|Rotterdamse Schie]] tösse [[1343]] en [[1344]] woort 't polderlandsjap doorsnoje. Zoe oontstoonte de Blijdorpse [[polder]] (westelek vaan de Schie) en de Bergpolder (oostelek, geneump nao 't ziech oontwikkelend [[Hillegersberg]]). In de loup vaan de iewe kump ummer mie groond in Rotterdamse han. D'n Hof van Wena waor sinds [[1590]] al Rotterdams bezit. De grens leep bij de Blommerdijkseweg, noe Walenburgerweg/Bergweg.<ref>[https://web.archive.org/web/20160305011509/http://atlas1868.nl/zh/rotterdamgemeente.html Kaart vaan de gemeinte Rotterdam in 1865, in de Gemeinteatlas vaan Kuijper]</ref> De ierste oetbreiing nao 't noorde te koste vaan aander gemeintes waor in [[1895]] (e deil vaan [[Overschie]]); wijer oetbreidinge volgde in [[1903]] (weer Overschie), [[1904]] (Hillegersberg) en [[1940]] (weer Overschie).<ref>Grote Winkler Prins, zevenden drök: dl. 16, p. 562</ref> In [[1941]] annexeerde de stad gans Hillegersberg, [[Schiebroek]] en Overschie. Dee groond weurt evels neet tot Rotterdam-Noord gerekend. Wie in aander deile vaan de gemeinte boete de mör begós Rotterdam de groond in de loup vaan de negentienden iew te bebouwe. E groet deil vaan de bebouwing volgde evels pas in 't [[Interbellum]]. Door 't dempe vaan de Rotterdamse Schie (entans zienen oonderluip) oontstoont 'ne breie verkiersaor, dee de logistiek vaan dit stadsdeil sterk verbeterde en d'n aonlag vaan de nuie wieke zoonder groete verkiersprobleme meugelek maakde. Blijdorp waor bij d'n Duitsen inval in 1940 oongeveer veerdeg (aon de zoo woort toen nog de lèste hand gelag). 't Bombardemint vaan 14 mei heet Rotterdam-Noord zoe good wie gans gespaord. ==Opbouw en karakter== [[Plaetje:Rotterdam_bergpolderflat.jpg|thumb|Bergpolderflat, gerealiseerd in de jaore 1930.]] De noordgrens weurt gevörmp door d'n [[Rieksweeg 20|A20]] en de spoorweeg nao Utrech; daobove beginne de stadsdeile Overschie en [[Hillegersberg-Schiebroek]]. In 't ooste löp Rotterdam-Noord tot aon de [[Rotte]]; aon d'n aandere kant vint me [[Kralingen-Crooswijk]]. Zuielek vörmp 't spoor weer de grens; ouch de Centraol Statie huurt bij [[Rotterdam-Centrum]]. E klei bitteke wesgrens mèt [[Delfshaven]] vörmp d'n Delfshavense Schie.<ref>[http://maps.google.nl/maps?q=Noord,+Rotterdam&hl=nl&ll=51.927701,4.465256&spn=0.04266,0.071583&sll=51.927993,4.463711&sspn=0.02133,0.035791&oq=noord&hnear=Noord,+Rotterdam,+Zuid-Holland&t=m&z=14 Kaart vaan Rotterdam-Noord, mèt de stadsdeilgrenze aongegeve]</ref> ===Agniesebuurt=== In 't zuidooste vaan 't stadsdeil gelege, is dees klein volksbuurt in versjèllende stadie tösse d'n twieden hèlf vaan de negentienden iew en 't begin vaan d'n Twiede Wereldoorlog volgebouwd. Hei vint me oonder mie 'n zier groete sjaol, 't Techniconcomplex. Wijer weurt de wiek bepaold door de verhoeg aongelagte [[Hofpleinlijn]] (zuug [[#Verkier|oonder]]), die allewijl neet mie deensdeit meh wel de status vaan monumint heet. ===Bergpolder=== Noordelek vaan de Agniesebuurt, gebouwd in de [[jaore 1930]]. De wiek kinmerk ziech door 'n veur deen tied revolutionair bebouwing mèt väöl [[beton]] en flats en 'nen aofkier vaan decoratie; alles bijein deit ze nao-oorlogs aon. De Bergpolderflat is intösse e [[rieksmonumint]]. ===Blijdorp en Blijdorpse Polder=== [[Plaetje:Detail_Rivierahal,_beeld_bij_entree_-_Rotterdam_-_20347993_-_RCE.jpg|thumb|Entree vaan de Rivièrahal, 't gebouw van d'n Diergaarde Blijdorp domineert.]] Oersprunkelek synoniem; allewijl meint me mèt ''Blijdorp'' 't deil wat in de jaore daarteg woort bebouwd en mèt ''Blijdorpse Polder'' 't deil wat weiland bleef (intösse is dit stök ouch bebwoud geraak). De grens ligk bij 't spoor vaan Rotterdam nao Utrech, wat hei 'ne wijen drej vaan 180 graod maak. Blijdorp ligk oostelek vaan de Bergpolder en deilt zie steidebouwkundeg karakter. Ouch dees wiek zuut in einentwintegsten-eiwse ouge nog ummer modern oet. 't Versjèl zit in d'n aard vaan de woeninge; de Bergpolder is 'n volksbuurt, Blijdorp ieder 'n middeklassebuurt. Gans aanders vaan aonzien es de woenhoezer is de Diergaarde Blijdorp, dee ouch in de wiek ligk meh heet 'n sterk historiserende arsjitectuur mèt ron vörm en väöl decoratie. Dit werk vaan [[Sybold van Ravensteyn]] voont väöl vaan zien collega's 'n beleideging veur d'n tiedgeis. Toch waor Blijdorp, mèt zien wei-echtegen opzat en leechte hök mèt väöl glaas, veur de jaore daarteg 'ne zier diervrunteleke zoo. Allewijl ligke de eise evels hoeger en zien de verblieve sterk verawwerd; de zoo moot ziech zoe good en koed wie 't geit aonpasse aon de nuien tied zoonder 't werk vaan Van Ravensteyn (ouch es rieksmonumint besjermp) aof te breke. De wiek Blijdorp is wijer nog bekind vaan 't Vroesenpark. In de Blijdorpse Polder woene neet väöl lui meh zien wel industrie, volkstuinsjes en sportvelder te vinde; zoe wie de oetbreiing vaan de zoo (o.m. 't Oceanium). ===Liskwartier=== In 't noorde vaan 't stadsdeil, geneump nao 't Lis(ch)water. Roond 1906 kaom de ierste bebouwing op; in de [[jaore 1910]] kraog dees wiek 'n ech steidelek karakter. Jaorelaank gedomineerd door twie hospitaole, die intösse weg zien. ===Oude Noorden=== De groetste wiek vaan Rotterdam-Noord, tösse de Agniesebuurt, 't Liskwartier en de Rotte in. De ierste bebwouing oontstoont hei roond 1870; in de decennia denao oontwikkelde ziech de wiek ummer wijer. Door zien gruutde en langen oontstoonstied kin me neet zoemer 'n uniform karakterisering vaan de wiek geve; 't gief zoewel typische volksbuurte es veurnaom hoezer. ===Provenierswijk=== In 't zuie vaan 't stadsdeil. Es me de Centraol Statie aon d'n achterkant oetlöp, kump me in de Provenierswijk oet. E bitteke bebouwing waor hei ummer al; zoe gaif 't hei in vreuger daog 't Leprozehoes. Door de wiek heer loupe de Spoorsingel (noord-zuid) en de Provenierssingel (oos-wes). Westelek vaan de Spoorsingel vint me hoezer veur de middeklas, in 't ooste vaan de wiek veural arbeierswoeninge. ==Verkier== Vaan bove weurt, wie gezag, 't stadsdeil geraak door d'n A20. De aofsleeg Rotterdam en Crooswijk ligke (nog zjus) in Noord. In de Blijdorpse Polder löp 't lèste stökske vaan d'n [[Rieksweeg 13|A13]], dee d'n A20 snijt bij 't [[knouppunt]] Kleinpolderplein (zjus boete de grenze vaan Noord, in Overschie). Nog versjèllende brei weeg loupe door 't stadsdeil, wie de s111, s112 en s113. Gans op de noordgrens ligk [[statie]] Rotterdam Noord, boe allein de sprinter stop. De zuidgrens vaan 't stadsdeil löp tot aon de poort vaan statie Rotterdam Centraol, ein vaan de groetste en veurnaomste staties vaan 't land. Vreuger leep de Hofpleinlijn door Noord heer, mèt 'n kopstatie in de Agniesebuurt, Rotterdam Hofplein, en nog 'n statie aon de Bergweg (Rotterdam Bergweg). Oersprunkelek waor dit ein vaan de drei groete Rotterdamse staties, en ein vaan de twie statie sveur de lijn nao D'n Haag (Staotsspoor). Zier kortbij laog de concurrerende statie Delfse Poort, boemèt me wel ouch nao Amsterdam kós vare, meh die 'ne reizeger nao D'n Haag wied boete 't centrum aofzat. Sinds 't doortrèkke vaan 't Hollands Spoor kós me op Delfse Poort ouch nao Dordrech, Breda en 't Belsj, later, bij 't umlègke vaan de Rijnspoorweg, kós me zelfs nao Utrech en wijer nao 't ooste. Veur Hofplein bleef allein regionaol beteikenis euver. Tot [[2010]] dege de twie staties nog wel deens. 't Groetste deil vaan de Hofpleinlijn is in gebruuk gekoume bij de [[RandstadRail]], meh 't deil in Rotterdam-Noord is oet bedrief genome. De staties Bergweg en Hofplein doen daomèt neet mie deens. De route is - oondergroonds - umgelag um op de [[metro]] aon te slete, en kump nao oet oonder Rotterdam Centraol. In Blijdorp, aon de Stadhoudersweg, gief 't noe 'n metrostatie die veur 2010 nog neet bestoont. Door Noord rije versjèllende [[tram]]s; zeker de wieke vaan de jaore daarteg zien expliciet oontworpe mèt dit verveurmiddel in gedachte. ==Politiek== Tot [[2014]] waor Noord, wie de aander stadsdeile boete [[Pernis]], 'n apaarte deilgemeinte. Sindsdeen zien de take van 't stadsdeil sterk trökgebrach en is d'n deilraod veranderd in 'n gebeedscommissie. De oetsleeg vaan de verkezinge waore de lèste jaore de volgende: {| class="wikitable" ! Partij !! 2006 !! 2010 !! 2014 |- | [[D66]] || 1 || 3 || 3 |- | Leefbaar Rotterdam || 5 || 3 || 3 |- | [[PvdA]] || 8 || 5 || 2 |- | [[GroenLinks]] || 3 || 4 || 2 |- | [[SP]] || - || - || 2 |- | NIDA || - || - || 1 |- | [[CDA]] || 1 || 2 || 1 |- |[[VVD]] || 1 || 2 || 1 |- |'''Totaol'''||'''19'''||'''19'''||'''15''' |} In 2006 vörmde PvdA en GroenLinks 't colleesj, in 2010 kaom ouch D66 daobij. ==Bevolking== Mèt zoe'n 50.000 inwoeners in Noord e middelgroet Rotterdams stadsdeil. In 2012 tèlde me hei 50.910 inwoeners. 't Oude Noorden is mèt 16.985 inwoeners wiedoet de groetste wiek, daonao volge achterein Blijdorp (9.705), de Bergpolder (7.830), 't Liskwartier (7.535), de Provenierswijk (4.630) en de Agniesebuurt (4.115). In de Blijdorpse Polder tèlde me nog 105 lui.<ref name=cbs>[http://statline.cbs.nl/Statweb/publication/?DM=SLNL&PA=70904ned&D1=3,25-31&D2=9445-9452&D3=l&HDR=T&STB=G1,G2&VW=T CBS Statline - Bevolking en allochtone in Rotterdam-Noord en zien wieke]</ref> ===Etnische samestèlling=== De samestèlling vaan 't stadsdeil is vrij normaol veur Rotterdam; hoegoet tèlt me hei e bitteke mie [[allochtone]]. In 2012 waor 48% vaan de bevolking [[otochtone|otochtoon]], 13% [[westerse allochtone|westers allochtoon]] en 39% [[neet-westerse allochtone|neet-westers allochtoon]], daovaan 10%pt. Marokkaone, 3%pt. Antilliaone, 8%pt. Surinamers, 9%pt. Turke en 10%pt. lui vaan aander heerkoms. De mieste allochtone vint me in de Agniesebuurt en 't Oude Noorden (boe veural väöl Marokkaone woene). Blijdorp is gooddeils wit; vaan de 26% allochtone zien kump mer 6%pt. oet de veer groete migrantegróppe.<ref name=cbs/> ==Bronne== ''Dit artikel is deils gebaseerd op 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Rotterdam-Noord&oldid=42368226 dees verise], zoewie op de individueel artikele euver de versjèllende wieke.'' ===Rifferenties=== <references/> ==Externe link== * [https://web.archive.org/web/20150317195218/http://www.rotterdam.nl/noord Website vaan 't stadsdeil] {{Rotterdam}} [[Categorie:Rotterdam]] cxwdif7ol1215xyudent4m1qk27nrp2 0 42503 486431 476778 2026-08-27T00:45:48Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486431 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Rotterdamse_wijken-_heijplaat.PNG|thumb|Ligking vaan de Heijplaat in de gemeinte Rotterdam]] De '''Heijplaat''' is 'n stadswiek vaan de Nederlandse stad [[Rotterdam]]. Ze vèlt oonder 't stadsdeil [[Charlois]]. 't Is vaan oersprunk 'n [[kolonie (industrie)|kolonie]] gebouwd veur de [[have]]wèrkers, en ouch noe nog ligk ze ingeklemp tösse allemaol haves. de Heijplaat umvat 41 hectaar groond en kint zoe'n 1500 inwoeners. ==Ligking== De Heijplaat vörmp 'n exclaaf vaan 't stadsdeil Charlois, umtot 't midde in havegebeed ligk en de haves bij geinei stadsdeil hure. De wiek ligk westelek vaan de Waalhaven en oostelek vaan de Eemhaven. Door 't grave vaan die haves is 't gebeed op 'n landtong koume te ligke; 't is euver land allein bereikbaar via de Waalhavenweg nao 't zuie. In 't noorde ligk de [[Nuie Maos]]; sjuins tegeneuver de Maos ligk 't centrum vaan [[Schiedam]]. Me kint mèt de boet (de ''Waterbös'') nao [[Delfshaven]], [[Katendrecht]] en wijer oostelek (veur beveurbeeld fietsers is dit de snelste verbinding nao 't [[Centrum (Rotterdam)|centrum vaan Rotterdam]]). [[Pernis]] ligk hiemelsbreid twie kilometer westelek vaan de Heijplaat, meh me um 't te bereike moot me 'n väölvoud vaan deen aofstand reize. ==Historie== De Heijplaat waor vaanajds 'n [[zandplaot]], die door de iewe heer waor [[polder|ingepolderd]] en aon 't eiland [[IJsselmonde (weerd)|IJsselmonde]] waor vasgemaak. De polder en 't gehuch De Heij vele oonder de gemeinte Charlois.<ref>[https://web.archive.org/web/20170227223643/http://atlas1868.nl/zh/charlois.html Kaart vaan Charlois oet de Gemeinteatlas vaan Kuijper] (1867)</ref> Roond 1900 begós de have vaan Rotterdam ziech hendeg oet te breie aon de zuidkant vaan de Maos. Ganse dörper woorte gesloop en polders vergrave veur haves en arbeierswieke. In [[1902]] vestegde ziech tösse twie nui haves de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij (RDM). Dees maotsjappij wouw hei e dörp veur häör arbeiers realisere; daoveur woort in [[1914]] de NV Bouwmaatschappij Heyplaat opgerich. In de twinteg kaom e gans [[tuindörp]] mèt kèrke, winkele, ruim hoezer en väöl greun veerdeg. Nog mie levendegheid kraog de wiek wie hei in de jaore daarteg 't [[quarantaine]]centrum kaom. Dit complex woort ouch gebruuk veur d'n opvaank vaan juudse vlöchtelinge oet Duitsland en Oosteriek. Nao d'n oorlog kierde 't tij veur de Heijplaat. 't Quarantainecentrum waor neet mie nujeg, en mèt de koms vaan de [[metro]] in 1968 woort de veerdeens ouch euverbojeg. 't Veer had ummer nao de Heijplaat gevare; de metro naom 'nen aandere weeg. De RDM oonderheel de veerdeens daonao tot [[1983]] zelf. In [[1996]] woort de Maotsjappij opgeluf. Mèt dit isolemint en 't verdwijne vaan de oondersteunende industrie leek de wiek tot verval veurbestump. Inderdaod woorte roond 2010 versjèllende leegstoonde hoezer aofgebroke. 't Aontal winkele nump gestiedeg aof. E deil vaan de wiek steit evels oonder besjerming es rieksmonumint. In 2008 woort, mèt de geneumde Waterbösverbinding, de veerdeens herstèld. Me hoop de wiek mèt exposities en aander artistieke manifestaties aontrèkkelek te make. Veur versjèllende besjermde, meh leegstoonde gebouwe moot me nog 'n functie vinde. ==Externe link== * [http://www.heijplaat.com/ Website vaan de wiek] == Rifferenties == <references/> {{Rotterdam}} [[Categorie:Kolonies in Zuud-Hollandj]] [[Categorie:Rotterdam]] jazr36m5dnozq1u4pszoyzn6oauhudq 0 42509 486448 408651 2026-08-27T03:05:35Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486448 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Rotterdamse_wijken-terbregge.PNG|thumb|Ligking vaan Terbregge in de gemeinte Rotterdam.]] '''Terbregge''' is e [[gehuch]] en 'n stadswiek vaan de Nederlandse stad [[Rotterdam]]. 't Ligk aon de linkerkant vaan 't revierke de [[Rotte]]. Terbregge huurt bij 't stadsdeil [[Hillegersberg]] en vèlt oeterein in Aajd-Terbregge, de vaan oersprunk lendeleke bebouwing aon de revier, en Nui-Terbregge, 'n nuibouwwiek. In 2012 had 't 3.435 inwoeners. ==Historie== De naom ''Terbregge'' liet ziech verklaore es ''aon de brögk''; de vörm ''bregge'' in plaots vaan ''brugge'' tuint, wie väöl aw [[Hollands]]e dialekte, [[Ingweoons]]e [[oontrunding]]. 't Geit hei um 'n brögk euver de Rotte, die hei inderdaod ligk. Terbregge, dinkelek in d'n daartienden iew oontstande (in d'n tied vaan de groete oontginninge), veel vaanajds oonder Hillegersberg, meh dewijl Hillegersberg aon de rechterkant vaan de Rotte ligk, vint me Terbregge aon de linkerkant. In de Vreugmodernen Tied begós me de umgeving vaan Rotterdam te vervene, zoetot de polders oonder water kaome te stoon. Terbregge bestoont daodoor oetindelek oet e paar huiskes aon 'nen diek mèt aon allebei de kante water.<ref>[https://web.archive.org/web/20170227223551/http://atlas1868.nl/zh/hillegersberg.html Kaart vaan Hillegersberg in de Gemeinteatlas vaan Kuijper] (1867)</ref> Ind negentienden iew woorte die pole weer druuggelag en kós ziech obbenuits landbouw oontwikkele. Mèt de annexatie vaan Hillegersberg door Rotterdam (in 1941) kaom ouch Terbregge oonder die stad te valle. Veuriers woort hei de umgeving evels nog lendelek gelaote; nuibouw woort allein op d'n aandere Rottekant gerealiseerd. Wel kaom zuielek vaan 't gehuch in 1973 't [[knouppunt]] Terbregseplein, boe d'n [[Rieksweeg 16|A16]] en d'n [[Rieksweeg 20|A20]] ziech rake. In [[1999]] kaom aon 't aofgelege karakter 'n ind wie de [[Vinex]]wiek Nui-Terbregge gebouwd woort. Heimèt is Terbregge gans deil gewore vaan de Rotterdamse stadsbebouwing. Noordelek en oostelek vaan 't aajd gehuch gief 't evels nog 'ne kleine lendeleke buffer. ==Rifferenties== <references/> {{Rotterdam}} [[Categorie:Gehuchte in Zuud-Hollandj]] [[Categorie:Rotterdam]] 1ktj9nph92jxja7vpquazeykg3bbvdg 0 42514 486437 378922 2026-08-27T01:47:56Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486437 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[Plaetje:Rotterdamse_wijken-kralingseveer.PNG|thumb|Ligking vaan Kralingse Veer in de gemeinte Rotterdam.]] '''Kralingse Veer''' is e [[dörp]] wat es buurt deil oetmaak vaan de gemeinte [[Rotterdam]] zoewie vaan häör stadsdeil [[Prins Alexander (Rotterdam)|Prins Alexander]]. 't Ligk aon 't water, oongeveer bij de moond vaan d'n [[Hollandsen IJssel]] in de [[Nuie Maos]]. De plaots heet zoe'n 1700 inwoeners. 't Dörpke is geneump nao 't poontveer riechting [[IJsselmonde (dörp)|IJsselmonde]] wat hei iewelaank voor. ==Aonzien== De mieste bebwouing is geconcentreerd aon de IJsselmondselaan, dee vaanoet Kralingen nao de revier löp. 't Opvallendste monumint is de Herstèld Hervörmde Laankerk. ==Ligking== Kralingse Veer huurt bij Rotterdam, meh weurt umgeve door [[Capelle aan den IJssel|Capels]] groondgebeed. Neet allein oostelek vaan 't dörp vint me die gemeinte, ouch 't industrieterrein Rivium, direk westelek vaan Kralingse Veer, vèlt dao-oonder.<ref>[https://www.google.nl/maps/place/Capelle+aan+Den+IJssel/@51.9148902,4.5474832,15z/data=!4m2!3m1!1s0x47c5cd539cf503cd:0x242a8637186b5149 Google Maps - gemeinte Capelle aan den IJssel, gecentreerd op Kralingse Veer en umgeving]</ref> Dit is 't gevolg vaan diverse gemeinteleke herindeilinge (zuug oonder). Kralingse Veer vörmp zoe 'n [[exclaaf]] vaan zoewel 't stadsdeil Prins Alexander es de gemeinte Rotterdam. ==Historie== 't Poontveer vaan IJsselmonde nao [[Kralingen]] weurt veur 't iers geneump in [[1333]], meh is woersjijnelek väöl awwer. 't Kin oonderdeil zien gewees vaan 'ne Romeinsen [[heerweeg]], al vèlt dat neet aon te tuine. Umtot 't dörp Kralingen wijer landinwaarts laog, kós hei roond 'nen herberg en 'n [[oetspanning]] e gans dörp oontstoon, zeker wie midde achtienden iew de [[zalm]]vèsserij op de Hollandse revere opkaom. In Kralingse Veer kaom 'ne [[veiling bij aofslaag|zalmaofslaag]] dee tot in d'n twintegsten iew bestande heet; roond deen tied verdwijnt de zalm oet 't gebeed. Bij de Watersnoedramp vaan 1953 kaom ouch d'n diek bij Kralingse Veer oonder drök te stoon; in 1955 mós 'r daorum verzwoerd weure. Heibij góng väöl vaan de dörpsbebouwing verlore. 't Veer bleef bestoon tot de eupening kortbij vaan de Van Brienenoordbrögk in [[1965]]. Kralingse Veer had vaanajds ummer oonder Kralingen gevalle.<ref>[https://web.archive.org/web/20160303203623/http://atlas1868.nl/zh/kralingen.html Kaart vaan Kralingen in de Gemeinteatlas vaan Kuijper] (ca. 1868)</ref> Wie dees gemeinte in [[1895]] woort opgeluf, kaom 't lendelek deil oonder [[Capelle aan den IJssel]], zoe ouch Kralingse Veer. Rotterdam bleef evels hoongereg nao mie groond, en annexeerde in 1941 deile Capels groondgebeed. De grens kraog heibij häör bove besjreve grèlleg verluip. ==Bronne== ''Dit artikel is gooddeils gebaseerd op zie Nederlandstaoleg equivalent, en wel in [https://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Kralingse_Veer&oldid=43781807 dees versie].'' ===Rifferenties=== <references/> {{Rotterdam}} [[Categorie:Dörper in Zuud-Hollandj]] [[Categorie:Rotterdam]] k3urs5eopxygebf4amqmgciyk4bbydh 0 60341 486423 486419 2026-08-26T17:46:15Z Ooswesthoesbes 398 486423 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Valkebergs}} De '''Stichting Historische en Heemkundige Studies in en rond het Geuldal''' (HHSG) is 'n sjtichting die zich bezig hèlt mèt 't oetgaeve van jaorbeuk, woa-in artikele en sjtudies sjtaon die handele euver lokaal en regionaal historie in [[Zuud-Limburg]]. De oprichting vong plaats op 25 april 1991 in [[Valkeberg]] . ==Doel== De sjtichting haet es doel 't reigelmaotig oetgaeve van historische en heemkundige publicaties, veurnamelik betrèkking höbbende op 't [[Geuldal]] in [[Nederland]] en [[Belsj]] en de dao-aan grenzende gemeintes in 't sjtruimgebied van de [[Geul]], en daonaeve 't bevordere van 't historisch onderzeuk op dat gebied, ein en ander in de meis ruum zin van 't woord. ==Leiding== De sjtichting haet 'n besjtuur, 'n redactie en 'n adviescommissie ==Jaorbeuk== Ederein kènt inteikene op 'n oetgaaf. 't Book is ouch te koup in de bookhandel. De 1e oetgaaf vóng plaats in 1991. De lètste in de reeks van 31 publicaties waor in 2026 es jaorbook 2024-2025. ==Index== De index van alle jaorbeuk sjteit op hun eige website, gesorteerd op auteur [http://www.historiegeuldal.nl/c/.nl]. [[Categorie:Valkeberg aan de Geul]] 5gpi611cp26s3tjsn7kreg1ca38rxly 0 70539 486435 483294 2026-08-27T01:31:44Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 486435 wikitext text/x-wiki {{nuujsintro}} Deilarchief van [[In 't nuujs - Sjport]] ==2014== ;9 oktober De [[Luxemburg]]se [[fietserenne]]r [[Andy Schleck]], winner van de [[Runj van Frankriek]] in 2010, beènjig zien loupbaon óm aanhawwende probleme mit ziene knee.<ref>[http://www.standaard.be/cnt/dmf20141009_01311729 De Standaard Online - Andy Schleck (29) bevestigt: ‘Ik stop’]</ref> ;8 oktober De Nederlandse [[sjaatse|marathonsjaatser]] [[Jeen van den Berg]], winner van de [[Èlfsteidetoch|Èlfsjteidetoch]] in 1954, sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[http://www.nu.nl/algemeen/3898191/elfstedentochtwinnaar-jeen-van-berg-86-overleden.html Nu.nl - Elfstedentochtwinnaar Jeen van den Berg (86) overleden]</ref> ;28 september * Op de [[marathon]] van [[Berlien]] zèt de [[Kenia]]an [[Dennis Kipruto Kimetto]] e nuuj [[waereldrecord]] naer: 2.02.57. * De [[WK fietserenne]] in [[Ponferrada]] ([[Sjpanje]]) weurt bie de mansluuj gewoonne door de [[Pole|Pool]] [[Michal Kwiatkowski]]. Einen daag ieder had de [[Frankriek|Française]] [[Pauline Ferrand-Prévot]] al gewonne bie de vrouwluuj. * 't Europees [[golf (sport)|golf]]team wèntj de [[Ryder Cup]] veur d'n derde kier achterein. ;14 september De [[Runj van Sjpanje]] weurt gewonne door de Sjpanjool [[Alberto Contador]]. 't Is de derde kier dat de fietserènner dees koers wèntj. ;8 september Bie de mansluuj weurt de [[US Open (tennis)|US Open]] gewonne door de [[Kroatië|Kroatië]] [[Marin Cilic]], dae in drie sets (3-6, 3-6, 3-6) de [[Japan]]ees [[Kei Nishikori]] versjleit. Veur allebei de sjpaelers waor 't de ierste finaal in e [[Grand Slam]]toernooj.<ref>[http://www.usopen.org/en_US/news/articles/2014-09-08/cilic_nishikori.html?promo=media_wall US Open.org - Cilic serves his way to first Grand Slam title]</ref> ;7 september * De [[Waereldrutersjpaele]] in [[Caen]] ([[Frankriek]]) loupe aof. Succesvolste landj is 't Vereinig Keuninkriek mit 7 kier goud, 6 kier zilver en 2 kier bróns. De Nederlandse equipe waor bezunger succesvol mit 6 gouwe, 3 zilvere en 9 brónze medajele (en 'n twiede plaats), 't Belsj haolt twie kier goud en eine kier zilver.<ref>[https://web.archive.org/web/20200919152312/https://www.normandy2014.com/medals/ Waereldrutersjpaele 2014 0 Medaljesjpegel]</ref> * [[Serena Williams]] wèntj de [[US Open (tennis)|US Open]] ([[tennis]]) daor in de finaal [[Caroline Wozniacki]] mit 6-3, 6-3 te versjalon. Veur Williams is 't al häöre zèsden titel.<ref>[http://www.usopen.org/en_US/news/articles/2014-09-07/serena_sweeps_aside_wozniacki_for_third_straight_us_open.html?chip=5?promo=media_wall US Open.org - Serena sweeps aside Wozniacki for third straight US Open]</ref> ;31 augustus * In [[Kirchroa|Kèrkraoj]] weurt veur 't iers in 15 jaor de Zuid-Limbörgsen [[derby]] tösse [[Roda JC]] en [[MVV]] gespäöld. De toesclub wint mèt 2-0.<ref>[https://web.archive.org/web/20160313210648/http://jupilerleague.nl/nieuws/733-roda-jc-dompelt-maastricht-in-rouw Jupiler League - Roda JC dompelt Maastricht in rouw]</ref> * 't WK [[roeje]] in [[Amsterdam]] weurt aafgesjlote. [[Nuuj-Zielandj]] is mit zès gouwe, twie zilvere en ein brónze medalje 't succesvolste landj. Gaslandj Nederlandj haet mit eine kier goud (in 't neet-Olympisch, ónbelangriek geach óngerdeil lichte dóbbelveer vrouwluuj) bezunger ónger verwachting gepresteerd, ouch 't Belsj haolt eine kier goud.<ref>[http://www.worldrowing.com/events/2014-world-rowing-championships/medals WorldRowing.com - Medal Table 2014 World Rowing Championships]</ref><ref>[http://www.nusport.nl/overig/3865439/nederland-sluit-wk-af-zonder-medaille-in-olympische-klasse.html Nusport.nl - Nederland sluit WK af zonder medaille in olympische klasse]</ref> * 't WK [[judo]] in [[Tsjeljabinsk]], [[Rusland]]j, weurt beènjig. Succesvolste landj is [[Japan]] mit vief gouwe, twie zilvere en veer brónze medajele. Nederlandj haolde ein brónze medajel, 't Belsj gein.<ref>[https://web.archive.org/web/20140905131548/http://www.intjudo.eu/Galery-Result_mutat Euverzich rizzeltate]</ref> ;24 augustus 't [[Europees Kampiónsjap zjwumme]] in [[Berlien]] weurt aafgesjlote. 't Vereinig Keuninkriek waor mit èlf gouwe, ach zilvere en ach brónze medajele 't succesvolste landj. Nederlandj kump mit drie kier goud, vief kier zilver en twie kier bróns op de teende plaats, 't Belsj is gedeild achteende mit ein brónze medajel. ;18 augustus [[Max Verstappen]], zaon van [[Jos Verstappen]], krieg veur 't koumend sezoen 'n sjtartplaots in de [[Formule 1]] aangeboje. Hae weurt daomit de jónkste coureur in dees klasse oets.<ref>[http://www.nu.nl/algemeen/3855360/max-verstappen-wordt-jongste-formule-1-coureur-ooit.html Nu.nl - Max Verstappen wordt jongste Formule 1-coureur ooit]</ref> ;17 augustus 't [[Europees Kampiónsjap atletiek]] in [[Zürich]] weurt aafgesjlaote. 't Vereinig Keuninkriek is mit 12 kier goud, vief kier zilver en zès kier bróns 't bèste landj. De Nederlandjse equipe haet mit drie gouwe, twie zilvere en ein brónze medajel de viefde plaats gehaold, 't Belsj haet eine kier bróns ein daomit de gedeild 23e plaats. ;27 juli De 101ste [[Runj van Frankriek]] weurt gewonne daor [[Vincenzo Nibali]].<ref>Direkte oetzenjing Nederlandj 1 (NOS)</ref> ;13 juli 't Waereldkampiónsjap [[Voetbal]] in Brazilië weurt gewonne door Duutsjlandj, wat nao verlenging Argentinië mit 1-0 versjleit. 't Is veur de veerde kier dat 't Duutsj team d'n titel haolt, prestaties van 't awd Wes-Duutsjlandj mitgeraekendj. ;8 juli In de hauf finaal van 't Waereldkampiónsjap Voetbal versjleit Duutsjlandj 't gaslandj Brazilië mit 7-1. Dit team, al decennia eint van de bèste op de waereld, hauw saer 1920 neet mie zoe zjwaor verlaore. ;7 juli D'n [[Argentinië|Argentiense]], in [[Sjpanje]] groet gewore [[voetbal]]ler [[Alfredo Di Stefano]] sjtörf op 88-jäörige laeftied. ;6 juli [[Novak Djokovic]] wintj 't [[tennis]]toernooj van [[Wimbledon]] daor in vief sets (6-7, 6-4, 7-6, 5-7, 6-4) te winne van [[Roger Federer]]. ;5 juli In de vrouwluifinaal van [[Wimbledon]] versjleit [[Petra Kvitova]] häör opponent [[Eugenie Bouchard]] mit 6-3 en 6-0. Ze wintj 't toernooj daomit veur d'n twiede kier. ;15 juni * 't Waereldkampiónsjap [[Hockey]] ènjig mit de hierefinaal, wo-in Australië Nederlandj mit 6-1 verjsleit en zoe zienen titel prolongeert. Einen daag ieder haet 't vrouweteam Australië zjus mit 2-0 versjlaoge.<ref>[http://www.nusport.nl/wk-hockey/3802951/nederlandse-hockeyers-overklast-australie-in-wk-finale.html Nusport.nl - Nederlandse hockeyers overklast door Australië in WK-finale]</ref> * Bie [[basketbal]] ènjig [[NBA-finaal]] mit 'n 4-1 euverwinning van [[San Antonio Spurs]] op [[Miami Heat]]. ;13 juni De [[Stanley Cup]], de mies prestigieuze pries in 't [[ieshockey]], geit nao de [[Los Angeles Kings]], die in vief matche (van 'ne ''[[play-offs|best of seven]]'' de [[New York Rangers]] versjlaon. ;12 juni In [[Brazilië]] geit 't Waereldkampiónsjap [[Voetbal]] van sjtart. In de aopeningsmatch sjpaelt 't gaslandj taege Kroatië. Zoewel 't Nederlands as 't Belsj voetbalèlftal doon mit; veur 't Belsj is dit d'n ierste kier in twelf jaor. ;8 juni [[Rafael Nadal]] versjleit in de finale van 't [[tennis]]toernooj [[Roland Garros]] [[Novak Djokovic]] en wèntj 't toernooj daomit al veur de neugende kier.<ref>[http://www.rolandgarros.com/fr_FR/news/articles/2014-06-08/201406081402244956240.html Roland Garros - Nadal, flambant neuf !]</ref> ;7 juni * [[Maria Sjarapova]] wèntj veur de twiede kier 't [[tennis]]toernooj van [[Roland Garros]] daor in de finale in drie sets [[Simona Halep]] te versjlaon.<ref>[http://www.rolandgarros.com/fr_FR/news/articles/2014-06-07/201406071402167577207.html Roland Garros - Sharapova : c’est quoi la suite?]</ref> * D'n [[Epsom Derby]] weurt gewonne daor Australia mit [[Joseph O'Brien]] as [[jockey]]. ;1 juni * [[René Trost]] weëd d'r nuie trainer va [[Roda JC]]. Heë koam as sjpiller al vóftsieën joare vuur d'r kloeb oes.<ref>[http://www.rodajc.nl/Nieuws/1915/1/ren-trost-nieuwe-hoofdtrainer-roda-jc-kerkrade Roda JC - René Trost nieuwe hoofdtrainer Roda JC Kerkrade]</ref> * De Colombiaan [[Nairo Quintana]] wèntj de [[Runj van Italië]]. ;26 mei [[Roda JC]] óntsjleet zienge trainer [[Jon Dahl Tomasson]]. Heë hat d'r kloeb 't aafjelofe joar nit in de Eredivisioeën kanne haode. D'r technisch directeur [[Leon Vlemmings]] jeet doaróp óch voet.<ref>[https://web.archive.org/web/20150620065513/http://www.rodajc.nl/Nieuws/1908/1/roda-jc-kerkrade-be-indigt-samenwerking-met-jon-dahl-tomasson-vlemmings-vertrekt-eveneens Roda JC - Roda JC Kerkrade beëindigt samenwerking met Jon Dahl Tomasson; Vlemmings vertrekt eveneens]</ref> ;25 mei 't Hiereteam van [[handjbal]]club [[Bevo]] oet [[Kepèl]] wèntj mit 28-29 van en bie [[Limburg Lions]] oet [[Zittert]] en weurt daomit veur 't iers kampión handjbal van Nederlandj.<ref>[http://www.bevohc.nl/uitslag-zondagmiddag_1 Bevo Hc - Uitslag zondagmiddag]</ref> ;24 mei Voetbalclub [[Real Madrid]] wintj nao verlènging de [[Champions League]] van sjtadsgenoet [[Atletico Madrid]]. Real is hiemit de ierste club die tien kier de belankriekste Europacup haet gewonne. ;19 mei [[Voetbal]]club [[Manchester United]] maak bekèndj dat [[Louis van Gaal]] nao 't WK in Brazilië de club geit traine. [[Ryan Giggs]], dae sjtop as sjpaeler, zal häöm assistere. Van Gaal is noe nog trainer van 't Nederlands èlftal.<ref>[http://www.manutd.com/en/News-And-Features/Football-News/2014/May/Manchester-United-appoint-Louis-van-Gaal-as-manager.aspx?utm_source=twitter&utm_medium=post&utm_campaign=ManUtd&pageNo=2 Manchester United - Van gaal named United manager]</ref> ;17 mei Daor 'ne wins op [[Sporting Lokeren]] weurt [[RSC Anderlecht]] veur de driede kier op rie kampión [[voetbal]] van 't Belsj. [[Racing Gènk]] verluus van [[Standard Luuk]] en ènjig op de zèsde plaats.<ref>[https://web.archive.org/web/20160323191409/http://www.nieuwsblad.be/sportwereld/tag/voetbal/play-off-1-jupiler-league Niewsblad.be - Sportwereld - Jupiler Pro League - Play-off 1]</ref> ;10 mei [[VVV Venlo]] verluus in de play-offs óm promotie en degradatie van [[FC Dordrecht]] (1-3 toes, 2-1 oèt). Hiedoor zal kómmend jaor in Nederland veur 't iers in 101 jaor gein Limbörgse [[voetbal]]club op 't hoeëgste niveau spaele.<ref>[http://www.nu.nl/sport/3772604/101-jaar-geen-limburgse-voetbalclub-hoogste-niveau.html Nu.nl - Na 101 jaar geen Limburgse voetbalclub op hoogste niveau]</ref> ;3 mei Trots inne 1-0 winst dejradieret [[Roda JC]] oes de [[Ieredevisie (hierevoetbal)|Eredivisijoen]]. ;27 april * [[AFC Ajax]] weurt [[Ieredevisie (hierevoetbal)|kampión voetbal van Nederlandj]]. * [[Simon Gerrans]] wèntj de fietsrenklassieker [[Luuk-Bastenake-Luuk]]. ;20 april * [[Philippe Gilbert]] wint de [[Amstel Gold Race]] veur de driede kièr. * In de finale van de [[KNVB-baeker]] wèntj [[PEC Zwolle]] van [[AFC Ajax]] mit de ónverwachde ciefers van 5-1. 't Is veur PEC d'n ierste kier dat 't de baeker pak. ;13 april * [[Eliud Kipchoge]] oet [[Kenia]] wèntj de [[marathon (loup)|marathon]] van [[Rotterdam]] in 2:05.00; óngerwiel wèntj ziene landjgenoet [[Wilson Kipsang]] de marathon van [[Lonje]] in 2:04.29. * De Nederlanjer [[Niki Terpstra]] wèntj de fietsrenkoers [[Paries-Roubaix]]. ;23 fibberwarie De [[Olympische Sjpaele|Olympische Wintersjpaele]] in [[Sotsji]], [[Rusland]]j waere aafgesjlote. Nederlandj haet mit 8 gouwe, 7 zilvere en 9 brónze medajele 'n oetzunjerlik succesvol toernooj gehad, 't Belsj haolt gein medajele. ;20 fibberwarie Gewaeze [[voetbal|profsjotter]] [[Norbert Beuls]] sjtörf op 57-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20140306150848/http://www.hbvl.be/sport/voetbal/voetbal-binnenland/aid1540794/oud-voetballer-norbert-beuls-57-plots-overleden.aspx Het Belang van Limburg - Gewezen profvoetballer Norbert Beuls (57) plots overleden]</ref> ;18 fibberwarie De Belzje [[fietsrenne]]r [[Kristof Goddaert]] sjtörf nao 'n óngelök op 27-jäörige laeftied.<ref>[http://www.standaard.be/cnt/dmf20140218_043 De Standaard Online - Wielerwereld reageert massaal op overlijden Goddaert]</ref> ;7 fibberwarie In [[Sotsji]], [[Rusland]]j, beginne de 22e [[Olympische Sjpaele|Olympische Wintersjpaele]]. ;5 jannewarie De [[Mozambique|Mozambikaans]]-[[Portugal|Portugese]] voetballer [[Eusébio]] sjtörf op 71-jäörige laeftied. ==2013== ;20 december Oonder drök vaan zwoer bedreiginge door [[hooliganisme|relsupporters]] stappe trainer [[Tini Ruijs]] en zienen assistent Cookie Voorn<!--jao, de leus 't good!--> op bij [[MVV]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160311193354/http://www.l1.nl/nieuws/237744-trainer-tini-ruijs-weg-bij-mvv-door-supportersgeweld L1 - Trainer Tini Ruijs weg bij MVV door supportersgeweld]</ref> ;7 september De [[Olympische Sjpaele]] van 2020 waere toegekèndj aan [[Tokio]]. ;21 juli De Britse renner [[Christopher Froome]] wèntj de hóngerdste [[Runj van Frankriek]]. ;7 juli [[Andy Murray]] wèntj 't [[tennis]]ternoej van [[Wimbledon]] bie de mansluuj daor in drie sets van [[Novak Djokovic]] te wènne. ;6 juli [[Marion Bartoli]] wèntj 't tennisternoej van Wimbledon bie de vrouwluuj. ;2 juli [[Camiel Eurlings]] weurt veurgedrage es nuuj [[IOC]]-lid. Hae zouw [[Willem-Alexander vaan de Nederlen|keuning Willem-Alexander]] moette vervange, dae um zien kroaning opsjtapde.<ref>[http://www.nu.nl/algemeen/3516432/camiel-eurlings-voorgedragen-als-lid-ioc.html Nu.nl - Camiel Eurlings voorgedragen als lid IOC]</ref> ;30 juni 't Braziliaans voetbalilftal versjleit Sjpanje mit 3-0 en wèntj daomit in eige landj de [[Confederations Cup]]. ;26 mei Foesbalverain [[Roda JC]] versjleet in de Play-offs vuur promotioeën en degradatioeën [[Sparta Rotterdam]] (0-0 oes, 2-1 heem) en blieft doamit nieëkste joar in [[Ieredevisie (hierevoetbal)|Ieëredivisioeën]].<ref>[http://eredivisielive.nl/wedstrijd/1779665 Eredivisielive.nl - Roda JC Kerkrade - Sparta Rotterdam]</ref> Wijer kunt d'r [[Deventer]] kloeb [[Go Ahead Eagles]] tserök óp 't huëkste niveau durch 'n winst óp [[FC Volendam]] (3-0 heem, 1-0 oes).<ref>[https://web.archive.org/web/20140813082650/http://www.eredivisielive.nl/nieuws/138879-go-ahead-eagles-terug-in-eredivisie.html Eredivisielive.nl - Go Ahead Eagles terug in de Eredivisie]</ref> ;25 mei [[FC Bayern München]] wèntj de [[Champions League]] door in de finaal mit 2-1 [[Borussia Dortmund]] te versjlaon. ;19 mei * In de naocompetitie weurt [[VVV Venlo]] oetgesjakeld door [[Go Ahead Eagles]]; de voetbalclub geit daomit nao veer jaor trök nao de [[Ierste Devisie (voetbal)|Ierste Devisie]].<ref>[https://web.archive.org/web/20140314105257/http://www.nusport.nl/voetbal/3478357/vvv-venlo-degradeert-eredivisie.html Nusport.nl - VVV Venlo degradeert uit Eredivisie]</ref> [[Roda JC]] is veurluipig wel door.<ref>[http://www.nusport.nl/eredivisie/3478458/roda-jc-veel-sterk-graafschap.html Nusport.nl - Roda JC veel te sterk voor De Graafschap]</ref> * [[RSC Anderlecht]] weurt kampión voetbal van 't Belsj, door op de sjlotdaag van direkte concurrent [[Zulte Waregem]] te winne. ;12 mei [[Mark van Bommel]], voetballer bie [[PSV]], kunjig op 36-jäörige laeftied zien aafsjeid van 't betaolde voetbal aan.<ref>[https://web.archive.org/web/20130613113843/http://www.psv.nl/Nieuws/Nieuwspagina/Mark-van-Bommel-kondigt-afscheid-aan.htm PSV.nl - Mark van Bommel kondigt afscheid aan]</ref> ;5 mei [[AFC Ajax]] weurt op de veurlèste sjpaeldaag veur d'n 32e kier Nederlands landskampión [[voetbal]] door van [[Willem II (voetbalclub)|Willem II]] te winne. Dees lèste club degradeert oet de [[Ieredevisie (hierevoetbal)|Ieredevisie]].<ref>[http://eredivisielive.nl/nieuws/133893-ajax-verovert-titel-tegen-willem-ii.html Eredivisielive.nl - Ajax verovert titel tegen Willem II]</ref> [[Roda JC]] en [[VVV Venlo]] zeen al zaeker van de zèstiende en zeventiende plaats en sjpaele dus naocompetitie.<ref>[http://www.nu.nl/sport/3414928/willem-ii-degradeert-eredivisie-roda-en-vvv-nacompetitie.html Nu.nl - Willem II degradeert uit Eredivisie, Roda en VVV naar nacompetitie]</ref> ;3 mei Vrie ónverwach weurt [[Cambuur Leeuwarden]] kampión van de [[Ierste Devisie]]; de club promoveert nao de [[Ieredevisie (voetbal)|Ieredevisie]]. [[MVV]] ènjig op de lèste sjpaeldaag as viefde, [[Fortuna Zittert]] as zevende; allebei de clubs gaon naocompetitie sjpaele.<ref>[http://www.nu.nl/sport/3414202/cambuur-wint-verrassend-titel-in-jupiler-league.html Nu.nl - Cambuur wint verrassend titel in Jupiler League]</ref> ;30 april * De [[Spaanje|Sjpaansen]] 'dopaasjdokter' [[Eufemiano Fuentes]] weurt tot e jaor gevangenis veroerdeild.<ref>[http://deportes.elpais.com/deportes/2013/04/30/actualidad/1367317271_801690.html#sumario_2 El País - La Agencia Antidopaje: "La Operación Puerto no ha terminado"]</ref> * Voetbalclub [[Beerschot AC]] verluus häör proflicentie en weurt as amateurclub nao de daarde klas of wiejer trökgezat.<ref>[http://www.standaard.be/cnt/DMF20130430_00561588 De Standaard Online - Over en uit: Beerschot geeft op en zakt (minstens) naar derde klasse]</ref> ;25 miert De Nederlandse voetbalclub [[SV Veendam]] oet [[Veendam]] (provincie Groninge) weurt failliet verklaord en verdwient oet 't betaold voetbal. 't Is nao [[AGOVV]] al de twiede club dit sezón die failliet geit.<ref>[http://www.nu.nl/sport/3379645/sc-veendam-verdwijnt-betaald-voetbal.html Nu.nl - SC Veendam verdwijnt uit betaald voetbal]</ref> ;6 miert De Nederlandsen ex-fietserenner [[Michael Boogerd]] bekèntj vanaaf 1997 [[dopaasj]] te höbbe gebroek.<ref>[http://www.nu.nl/binnenland/3360383/oud-wielrenner-boogerd-bekent-dopinggebruik.html Nu.nl - Oud-wielrenner Boogerd erkent dopinggebruik]</ref> ;28 fibberwarie De Nederlandse voetbaltrainer [[Theo Bos]] sjtörf op 47-jäörige laeftied.<ref>[http://www.vitesse.nl/vitessenl/nieuws/detail/3303 Vitesse.nl - In memoriam: Theo Bos, 'Mister Vitesse']</ref> ;22 fibberwarie De Nederlandse [[sjaatse|sjaatsster]] [[Atje Keulen-Deelstra]] sjtörf op 74-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20130301110523/http://www.frieschdagblad.nl/index.asp?artID=63266 Friesch Dagblad - Atje Keulen-Deelstra (74) overleden]</ref> ;2 fibberwarie Op 't WK [[cyclocross]] in [[Louisville (Kentucky)|Louisville]], [[Kentucky]], [[VS]], wintj de Belsj [[Sven Nys]] veur d'n twiede kier d'n titel bie de mansluuj, veur ziene landjgenoet [[Klaas Vantornout]] en de Nederlanjer [[Lars van der Haar]].<ref>[http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20130202_058 De Standaard Online - Sven Nys zet kroon op het werk in Louisville ]</ref> De Nederlandse [[Marianne Vos]] haolt häöre zèsde titel bie de vrouwluuj, häör landjgenoete Mike Teunissen en Mathieu van der Poel haole respectievelik de waereldtitel bie de belofte en de juniore.<ref>[http://www.nu.nl/sport/3082190/vos-pakt-zesde-wereldtitel-veldrijden-brons-van.html Nu.nl - Vos pakt zesde wereldtitel veldrijden, brons voor Van der Haar]</ref> ;17 jannewarie In 'n ieder opgenome interview mit [[Oprah Winfrey]] beech [[Lance Armstrong]] 't jaorelang oetgebreid gebroek van [[dopaasj]] op, woveur hae veurig jaor van zien zeve zaege in de [[Runj van Frankriek]] is óntdaon.<ref>[http://edition.cnn.com/2013/01/17/sport/armstrong-doping/index.html?hpt=hp_c1 CNN.com - 'Deeply flawed' Lance Armstrong admits using performance enhancing drugs]</ref> ;13 jannewarie De Nederlanjer [[Sven Kramer]] wèntj 't Europees Kampiónsjap allroundsjaatse bie de mansluuj veur de zèsde kier, zien landgenoet [[Ireen Wüst]] bie de vrouwluuj veur de twiede kier.<ref>[http://www.nu.nl/sport/3002838/kramer-zesde-keer-europees-kampioen-allround.html Nu.nl - Kramer voor de zesde keer Europees kampioen allround]</ref> ;11 jannewarie De Nederlandse voetbalclub [[AGOVV]] oet [[Apeldoorn]], die drie daag ieder failliet is verklaord, geit neet in hoeger beroop en verdwient ónmiddellik oet 't profvoetbal.<ref>[http://www.nu.nl/sport/3001764/agovv-verdwijnt-per-direct-profvoetbal.html Nu.nl - AGOVV verdwijnt per direct uit profvoetbal]</ref> ==2012== ;12 december Tennisster [[Kim Clijsters]] beïnjig mit de wins (6-3, 6-3) 'n vrundjsjappelike wèdsjtried taege [[Venus Williams]] definitief häör tenniscarrièr.<ref>[https://web.archive.org/web/20130116144048/http://www.hbvl.be/sport/tennis/aid1296229/clijsters-neemt-afscheid-met-zege-tegen-venus-williams.aspx Het Belang van Limburg - Clijsters neemt afscheid met zege tegen Venus Williams]</ref> ;22 oktober De internationaal fietsrenunie UCI sjlut op advies van 't Amerikaans anti-dopinggenoetsjap USADA [[Lance Armstrong]] veur 't laeve oet en óntnump häöm al zien wèdsjtrietrizzeltate, wo-ónger zeve zaege in de [[Runde van Frankriek|Runj van Frankriek]]. ;1 oktober 't Europees [[golf (sjport)|golf]]team wintj de [[Ryder Cup]]. ;10 september [[Andy Murray]] wintj de hierefinaal op de US Open. Einen daag ieder had [[Serena Williams]] al de damesfinaal gewonne. ;29 augustus [[Tennis]]sjpaelster [[Kim Clijsters]] weurt op de [[US Open]] in twie sets (7-6, 7-6) oetgesjakeld daor de jóng Britse [[Laura Robson]]. Hiemit kump 'n èndj aan Clijsters häör tenniscarrièr in 't ènkelsjpael.<ref>[http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20120830_001 De Standaard Online - 18-jarige Britse maakt einde aan carrière van Clijsters]</ref> ;12 augustus De 30e [[Olympische Speule|Olympische Sjpaele]] in [[Lonje]] weure aafgesjlaote. Succesvolste landj waore de Vereinigde Sjtaote mit 46 kier goud, 29 kier zilver en 29 kier bróns. De Nederlandse equipe ènjig as dertiende mit 6 kier goud, 6 kier zilver en 8 kier bróns, de Belzje kaome mit 1 kier zilver en 2 kier bróns op de gedeild 60e positie. ;10 augustus 't Nederlands [[hockey|dameshockeyilftal]] wèntj 't ternoej en verlèngk daomit zienen Olympischen titel. ;7 augustus De Nederlanjer [[Dorian van Rijsselberge]] wintj de gouwe medajel in 't [[windjsurfe]], wo hae twie daag ieder al zaeker van waor. Ziene landjgenoet [[Epke Zonderland]] haolt bie de [[turne|oefening]] aon de rèksjtek ouch goud. ;4 augustus [[Ranomi Kromowidjojo]] haolt ouch de op 50 meter vrieje sjlaag 'n Olympische gouwe medajel. Häör landgenoet [[Marleen Veldhuis]] haolt in dezelfde race bróns. ;2 augustus * [[Ranomi Kromowidjojo]] haolt 'n gouwe Olympische medajel in 't zjwumme op de 100 m. vrieje sjlaag veur vrouwluuj. * [[Kim Clijsters]] weurt in de kwartfinaal van 't Olympisch inkelsjpaeltennisternoej veur vrouwluuj in twie sets (6-2, 7-5) oetgesjakeld door [[Maria Sjarapova]]. ;31 juli D'n Amerikaanse zjwummer [[Michael Phelps]] haolt, as deilnummer aan de 400 m estafèt, zien 19e medajel (15e gouwe) en weurt daomit in ciefers oetgedrök de groetsten Olympischen atleet oet de ganse historie. ;29 juli De Naord-Braobese [[Marianne Vos]] haolt op de Olympische Sjpaele de gouwe medajel in 't fietserènne bie de waegwèdsjtried veur vrouwluuj. ;27 juli In [[Lonje]] beginne de [[Olympische Speule|Sjpaele van de dertigste Olympiaad]]. ;22 juli [[Bradley Wiggins]] wèntj de 99e [[Runj van Frankriek]]. ;8 juli [[Tennis]]ser [[Roger Federer]] wèntj [[The Championships]] in Wimbledon veur de zevende kier daor in de finaal [[Andy Murray]] te versjaol. [[Serena Williams]] haolt einen daag ieder taege [[Agnieszka Radwanska]] häöre viefden titel. ;5 juli De Belzje fietserenner en ieshockeyer [[Rob Goris]] sjtörf op 30-jäörige laeftied.<ref>[http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20120705_036 De Standaard Online - Wielrenner Rob Goris vannacht plots overleden]</ref> ;1 juli In de finale van 't [[EK Voetbal 2012]] versjleit Sjpanje Italië mit 4-0 en prolongeert daomit zienen titel. ;30 juni De 99e [[Runj van Frankriek]] sjtart in [[Luuk]]. ;28 juni D'n Amerikaansen hoeggerichshaof verklaort de zörgwèt, e paradepaerdje van presindentj [[Barack Obama]], gróndjwèttig.<ref>[http://edition.cnn.com/2012/06/28/politics/supreme-court-health-ruling/index.html?hpt=us_c2 CNN.com - Emotions high after Supreme Court upholds health care law]</ref> ;27 juni [[Bert van Marwijk]] sjtop as bóndjscoach van 't [[Nederlands hierevoetbalilftal]]. ;24 juni I [[Kirchroa]] weëd 't Nasjonaal Kampiónsjaft [[fietserenne]] jehaode. D'r Nord-Hollender [[Niki Terpstra]] (Omega-Pharma-Quickstep) jewink doabij d'r titel. ;9 juni 't [[Europees Kampiónsjap voetbal]] begèntj in [[Pole]] en [[Oekraïne]]. ;27 mei [[Ryder Hesjedal]] wèntj as ierste Canadees de [[Runj van Italië]]. [[Thomas De Gendt]] is mit de derde plaats de bèste Belsj (veur 't iers in 17 jaor dat 'ne Belsj op 't podium sjteit), [[Tom-Jelte Slagter]] is mit de dertigste plaats de bèste Nederlanjer.<ref>[http://www.gazzetta.it/Giroditalia/27-05-2012/hesjedal-ha-vinto-giro-d-italia-rodriguez-2-16-de-gendt-3-911354355180.shtml La Gazzetta dello Sport - Hesjedal ha vinto il Giro d'Italia. Rodriguez 2° a 16", De Gendt 3°]</ref><ref>[http://www.nu.nl/sport/2820787/canadees-hesjedal-winnaar-ronde-van-italie.html Nu.nl - Canadees Hesjedal winnaar Ronde van Italië]</ref> ;26 mei De Belzje fietserènner [[Tuur Decabootere]] sjtörf op 75-jäörige laeftied.<ref>[http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20120526_045 De Standaard - Flandrien Tuur Decabooter overleden]</ref> ;20 mei [[VVV Venlo]] blief in de Eredivisie naodet 't in de play-offs [[Helmond Sport]] versjleit.<ref>[http://www.nu.nl/sport/2814804/dubieuze-penalty-behoedt-vvv-degradatie.html Nu.nl - Dubieuze penalty behoedt VVV voor degradatie]</ref> Op dezelfden daag kump [[Willem II (voetbalclub)|Willem II]] nao ein jaor trök in de Eredivisie (te koste van [[FC Den Bosch]]),<ref>[https://web.archive.org/web/20121120224813/http://www.jupilerleague.nl/nieuws/willem-ii-terug-naar-eredivisie-_5142.php Jupiler League - Willem II terug naar de Eredivisie]</ref> en wint [[SBV Vitesse]] de play-offs um [[Europa League|Europees voetbal]] van [[RKC Waalwijk]].<ref>[https://web.archive.org/web/20121108094018/http://eredivisielive.nl/nieuws/61109-van-den-brom-ook-met-vitesse-europa-in.html Eredivisie Live - Van den Brom ook met Vitesse Europa in]</ref> ;19 mei [[Chelsea F.C.]] wèntj veur 't iers de [[Champions League]] door in [[München]] [[FC Bayern München]] nao penanties te versjlaon. ;13 mei Op de lèste sjpaeldaag haolt [[Manchester City]] zien ierste [[Ingeland|Ingels]] [[Premier League|kampiónsjap voetbal]] saer 1968. Dit lök ze daor in de blessuretied 'nen achtersjtandj in 'ne veursjprónk óm te zètte.<ref>[http://www.thesun.co.uk/sol/homepage/sport/football/4313835/Man-City-3-2-QPR-Match-report-pictures-video-highlights.html The Sun - Man City 3 QPR 2]</ref> ;6 mei [[RSC Anderlecht]] weurt veur d'n 31e kier kampión [[voetbal]] van 't Belsj.<ref>[http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20120506_055 De Standaard ONline - Late penalty redt kampioenenviering van Anderlecht]</ref> ;2 mei [[AFC Ajax]] weurt daor wins mit 2-0 op [[VVV Venlo]] veur d'n 31e kier de Nederlandse landjskampión [[voetbal]]. VVV geit naocompetitie sjpaele.<ref>[https://web.archive.org/web/20120514145821/http://eredivisielive.nl/nieuws/57245-ajax-weer-landskampioen.html Eredivisielive.nl - Ajaz weer landskampioen]</ref> ;30 april De [[Noorwege|Naorsen]] topzjwummer [[Alexander Dale Oen]] sjtörf op 26-jäörige laeftied aan 'nen harstsjtilsjtandj. ;22 april [[Sintruinse VV|STVV]] degradeert nao de [[Twiede Klas (Belsj voetbal)|Twiede Klas]].<ref>[https://web.archive.org/web/20121223070333/http://www.hbvl.be/sport/voetbal/voetbal-binnenland/aid1158651/westerlo-naar-eindronde-stvv-degradeert-2.aspx Het Belang van Limburg - Westerlo naar eindronde, STVV degradeert]</ref> ;6 april [[PSV Eindhoven]] wèntj de [[KNVB-baeker]] daor in [[Sjtadion Feijenoord|De Kuip]] [[Heracles Almelo]] mit 3-0 te versjlaon. ;1 april [[Tom Boonen]] wèntj de [[Runj van Vlaondere]]. ;24 miert [[Sporting Lokeren]] wèntj veur 't iers in zien historie de [[Belzje voetbalbaeker]] daor in de finaal [[KV Kortrijk]] te versjlaon.<ref>[http://www.cofidiscup.be/news/?id=454 Cofidis Cup - Lokeren wint Cofidis Cup]</ref> ;7 miert [[FC Barcelona]] wèntj de achste finaal van de [[Champions League (voetbal)|Champions League]] taege [[Bayer Leverkusen]] mit 7-1. [[Lionel Messi]] scoort vief kier; hae is daomit d'n ierste voetballer waem dat in de Champions League lök. ;12 fibberwarie * 't [[Zambia]]ans [[voetbal]]èlftal wintj veur 't iers d'n [[Africa Cup]].<ref>[http://www.aljazeera.com/indepth/spotlight/2012/02/201221222507206837.html Al Jazeera English - A fairytale ending for champions Zambia]</ref> * De Nederlandse [[skië|skiester]] en sjportbesjtuurster [[Gratia Schimmelpenninck van der Oye]], die es ierste Nederlandse op de Olympische Wintersjpaele oetkaom, sjtörf op 99-jäörige laeftied.<ref>[http://www.nu.nl/sport/2741201/eerste-nederlandse-vrouw-spelen-overleden.html Nu.nl - Eerste Nederlandse vrouw op Spelen overleden]</ref> ;1 fibberwarie Supportersrelle nao 'n [[voetbal]]match in [[Port Saïed]], [[Egypte]], loupe oet op 'ne veldsjlaag woebie zeker 73 doeje en zoe'n 1000 gewónje valle.<ref>[http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2012/02/20122118396971404.html Al Jazeera English - Scores killed in Egypt football violence]</ref> ;29 jannewarie [[Niels Albert]] weurt (veur de twiede kier) waereldkampión [[cyclocross]], zès anger Belzje volge op de plaatse 2 t/m 7. De Nederlandse [[Marianne Vos]] weurt (veur de viefde kier) kampión bie de vrouwluuj, veur häör landgenoet [[Daphny van den Brand]] en de Belzjin [[Sanne Cant]].<ref>[http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=TS3LFPTL De Standaard Online - Albert II bestijgt de troon]</ref> ==2011== ;23 december [[Ton Lokhoff]] geit as trainer aan de slaag bie [[VVV]].<ref>[https://web.archive.org/web/20121109220148/http://www.limburger.nl/article/20111224/VTVVV01/111229783/1148#Lokhoff_en_VVV:_alliantie_van_half_jaar Dagblad De Limburger - Lokhoff en VVV: alliantie van half jaar]</ref> ;7 november D'n [[VS|Amerikaanse]] bókser [[Joe Frazier]] sjtörf op 67-jäörige laeftied aan laeverkanker.<ref>[http://www.nytimes.com/2011/11/08/sports/joe-frazier-ex-heavyweight-champ-dies-at-67.html?_r=1 New York Times - Joe Frazier, Ex-Heavyweight Champ, Dies at 67]</ref> ;23 oktober * Bie 'n óngelök op de baon in [[Sepang]], [[Maleisië]], kump de 24-jäörigen Italiaanse motorrènner [[Marco Simoncelli]] óm.<ref>[https://web.archive.org/web/20160304110213/http://www.tuttosport.com/moto/motomondiale/moto_gp/2011/10/23-150886/Tragedia+Simoncelli%3A+%26%23232%3B+morto+alle+10.56%21 Tuttosport - Tragedia in MotoGp: è morto Simoncelli]</ref> * [[Nuuj-Zielandj]] wèntj 't WK [[rugby]] in eige landj daor in de finaal [[Frankriek]] mit 8-7 te versjlaon.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/15405316.stm BBC Sport - 2011 Rugby World Cup final: New Zealand 8-7 France]</ref> ;15 oktober 't [[Nederland]]s [[hónkbal]]team wintj op de WK in [[Panama]] goud door [[Cuba]] te versjlaon. 't Is d'n ierste kier dat 'n Europese plóg dit lök.<ref>[https://web.archive.org/web/20201119033813/https://www.nu.nl/algemeen/2642659/nederland-wint-goud-wk-honkbal.html Nu.nl - Nederland wint goud op WK honkbal]</ref> ;25 september [[Patrick Makau Musyoki]] oet [[Kenia]] löp in [[Berlien]] e [[waereldrecord]] op de [[marathon]]: 2.03.38.<ref>[http://www.iaaf.org/LRR11/news/newsid=62620.html IAAF.org - Makau stuns with 2:03:38 Marathon World record in Berlin!]</ref> ;17 september In de sjeem van de wèdsjtried taege [[De Graafschap]] valle zoe'n 50 koej supporters van [[Feyenoord]] 't Maasgeboew (boe 't besjtuur van de club zit) aan, oet ónvrei euver 't beleid van de aafgeloupe jaore. De polies trèk häör gewaere óm ze trök te dringe.<ref>[https://web.archive.org/web/20121220052619/http://www.nu.nl/binnenland/2618491/politie-pakt-rellende-supporters-feyenoord.html Nu.nl - Politie pakt rellende supporters Feyenoord op]</ref> ;12 september [[Novak Djokovic]] wèntj de finaal van de US Open bie de mansluuj taege [[Rafael Nadal]] in veer sets (6-2, 6-4, 6-7, 6-1).<ref>[http://www.usopen.org/en_US/news/articles/2011-09-12/201109131315873854121.html US Open - Djokovic defeats Nadal in four sets to win first US Open title]</ref> ;11 september * De [[Runj van Sjpanje]] van 2011 weurt gewonne door de Sjpanjool [[Juan José Cobo]]. Bèste Nederlanjer is [[Bauke Mollema]] (veerde plaatsj en winner van 't punteklassemènt), bèste Belsj is [[Maxime Montfort]] (op zes).<ref>[http://www.lavuelta.com/index.html?e=21 La Vuelta - èndjklassemènt]</ref> * 't [[Tennis]]ternoej van de [[US Open]] weurt bie de vrouwluuj gewonne door de Australische [[Samantha Stosur]], die in twie sets van de favoriet [[Serena Williams]] wèntj.<ref>[https://web.archive.org/web/20201110125545/http://edition.cnn.com/2011/SPORT/tennis/09/11/tennis.serena.stosur.final/index.html CNN - Stosur stuns Serena with straight sets final victory]</ref> ;4 september Op de [[Waereldkampiónsjappe Atletiek|WK Atletiek]] löp de plóg van [[Jamaica]] e nuuj [[waereldrecord]] op de 4×100 maeter [[estafèt]]: 37,04 secónde.<ref>Oetzenjing Studio Sport, Nederland 1, ca. 14.00 oer</ref> ;2 september 't [[Nederlands hierevootbalilftal]] haolt in 'n kwalificatiewèdsjtried taege [[Sanmarinees vootbalilftal|San Marino]] 't rizzeltaat van 11-0; dit is de groetse euverwinning oets veur de ploog.<ref>[http://www.nu.nl/algemeen/2605860/oranje-met-dubbele-cijfers-langs-san-marino.html Nu.nl - Oranje met dubbele cijfers langs San Marino]</ref> ;31 augustus [[STVV]] óntsjleit zienen trainer [[Guido Brepoels]].<ref>[http://www.hbvl.be/nieuws/vtm/video/extern-stvv-ontslaat-trainer-brepoels.aspx Het Belang van Limburg - STVV ontslaat trainer Brepoels]</ref> ;30 augustus [[Kevin Borlée]] haolt bij 't Waereldkampiónsjap Atletiek in [[Daegu]], [[Zuud-Korea]], 'n brónze medalje op de 400 maeter sjprint. Zie twielingbroor [[Jonathan Borlée|Jonathan]] löp de finaal ouch en weurt viefde.<ref>[http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20110830_117 De Standaard Online - Kevin Borlée pakt brons op 400 meter]</ref> ;29 augustus [[Mario Been]], gewaeze trainer van [[Feyenoord]], weurt aangesjtèld bie [[Racing Genk]].<ref>[http://www.hbvl.be/nieuws/sport/voetbal-binnenland/club/krcgenk/aid1073667/mario-been-ik-weet-waar-ik-aan-begin-bij-genk-en-kijk-ernaar-uit.aspx Het Belang van Limburg - Mario Been: "Ik weet waar ik aan begin bij Genk en kijk ernaar uit"]</ref> ;24 augustus Veur 't iers in zien historie sjteit 't [[Nederlands hierevootbalilftal]] op de ierste plaatsj van de [[FIFA]]-Waereldranglies.<ref>[http://www.nu.nl/sport/2596978/van-marwijk-trots-positie-bovenaan-fifa-ranglijst.html Nu.nl - Van Marwijk trots op positie bovenaan FIFA-ranglijst]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20130923093411/http://www.fifa.com/worldfootball/ranking/news/newsid=1507075.html FIFA.com - On-song Oranje on top of the world]</ref> ;14 augustus D'n [[Duitsland|Duutsje]], in Nederlandj wirkende voetbaltrainer [[Fritz Korbach]] sjtörf op 66-jäörige laeftied aan [[kaanker|keelkanker]].<ref>[http://www.nu.nl/sport/2589476/fritz-korbach-66-overleden-.html Nu.nl - Fritz Korbach (66) overleden]</ref> ;24 juli D'n [[Australië]]r [[Cadel Evans]] wèntj de 98e [[Runj van Frankriek]]. ;18 juli D'n acteur en komiek [[John Kraaijkamp sr.]] sjtörf op 86-jäörige laeftied.<ref>[https://web.archive.org/web/20150927122359/http://www.nu.nl/media/2567860/john-kraaijkamp-86-overleden.html Nu.nl - John Kraaijkamp (86) overleden]</ref> ;17 juli 't [[WK voetbal veur vrouwluuj]] weurt gewónne door [[Japans vrouwevoetbalilftal|Japan]], wat nao penantiesjotte de VS versjleit. ;15 juli [[Jelle Vanendert]] oet [[Haëmet-Achel]] wèntj 'n etap in de [[Runj van Frankriek]] en krieg daomit de bölkestrieko.<ref>[http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=TC3CSPSL De Standaard Online - Een bergkoning uit België]</ref> ;3 juli * ''Sjport'': [[Novak Djokovic]] oet Servië wèntj 't tennisternoej van Wimledon biej de mansluuj. ;2 juli [[Petra Kvitová]] oet Tsjechië wèntj 't tennisternoej van Wimbledon biej de vrouwluuj. ;5 juni [[Rafael Nadal]] oet Sjpanje wèntj veur de zesde kier 't tennisternoej van Roland Garros. ;4 juni Tennisster [[Li Na]] oet [[China (volksrepubliek)|China]] wèntj in 'n finaal taege [[Francesca Sciavone]] (6-4, 7-6) 't ternoej van [[Roland Garros]]. 't Is veur 't iers dat 'ne Chinees e [[grand slam]]ternoej wèntj. ;29 mei [[VVV Venlo]] hilt zich in de [[Ieëredivisie]] door 'n 2-2 geliekspeul in Venlo taege [[FC Zwolle]]. Dit waas genóg nao de 1-2 wins ieëder in [[Zwolle]].<ref>[http://www.nu.nl/sport/2527243/vvv-venlo-en-excelsior-blijven-in-eredivisie.html Nu.nl - VVV Venlo en Excelsior blijven in Eredivisie]</ref> ;17 mei [[KRC Genk|Racing Genk]] is landskampión voetbal van 't Belsj, nao 't wènne van 'n play-offwèdsjtried taege [[Standard Luuk]]. ;15 mei [[AFC Ajax|Ajax]] weurt veur d'n dertigste kier kampión vootbal van Nederlandj en haolt daomit as ierste club de 'derde sjter'.<ref>[http://www.eredivisie.nl/nieuws/46852/dertigste_landstitel_voor_ajax.html Eredivisie.nl - Dertigste landstitel voor Ajax]</ref> [[Roda JC]] weurt zesde, [[VVV Venlo]] ènjig op de zeventiende plaats. ;9 mei De Belzje fietserènner [[Wouter Weylandt]] sjtörf op 26-jäörige laeftied nao 'ne val in de derde etap van de [[Runj van Italië]]. ;12 fibberwarie De Nederlandse ex-[[fietserenne]]r [[Fedor den Hertog]] sjtörf op 64-jäörige laeftied.<ref>[http://www.nu.nl/sport/2445790/oud-wielrenner-fedor-hertog-64-overleden.html Nu.nl - Oud-wielrenner Fedor den Hertog (64) overleden]</ref> ;29 jannewarie [[Tennis]]sjpaelster [[Kim Clijsters]] versjleit de Chinese [[Li Na]] wèntj veur 't iers in häör carrièr de [[Australian Open]].<ref>[http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20110129_015 De Standaard Online - 'Aussie Kim' wint eerste Australian Open na beklijvende finale]</ref> ;26 jannewarie * [[Justine Henin]] sjtop (obbenuujs) mit [[tennis]]se.<ref>[http://www.lalibre.be/sports/tennis/article/638573/justine-henin-arrete-sa-carriere.html La Libre Belgique - Justine Henin arrête sa carrière]</ref> * De Sjpaanse fietserenbóndj lèk [[Alberto Contador]] ei jaor sjorsing op óm 't gebroek van [[clenbuterol]]. Dit zèt häöm oet zien euverwinning in de [[Runde van Frankriek|Runj van Frankriek]] in 2010.<ref>[http://www.elpais.com/articulo/deportes/federacion/sentencia/Contador/ano/elpepudep/20110126elpepudep_13/Tes El País.com - La federación sentencia a Contador a un año]</ref> * De gemeinte Mestreech sjelt de liening aon [[MVV]] kwiet, ouch al kós de club neet gans aon häör veurweerdes voldoen.<ref>[https://web.archive.org/web/20121109235410/http://www.limburger.nl/article/20110125/REGIONIEUWS06/110129694/0#Gemeente_scheldt_lening_MVV_kwijt Dagblad De Limburger - Gemeente scheldt lening MVV kwijt]</ref> ;14 jannewarie De Nederlandse [[fietserenne]]r en latere ploogleier [[Peter Post]] sjtörf op 77-jäörige laeftied.<ref>[http://www.nu.nl/sport/2423102/peter-post-77-overleden.html Nu.nl - Peter Post (77) overleden]</ref> ;9 jannewarie [[Veldrieje]]r [[Niels Albert]] weurt Belsj kampión en versjleit daomit väölvoudig winner [[Sven Nys]], dae opgief.<ref>[http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20110109_050 De Standaard Online - Onemanshow van Albert op BK]</ref> ;4 jannewarie [[Coen Moulijn]], sjtervootballer van [[Feyenoord]] in de jaore zestig en begin jaore zevetig, sjtörf op 73-jäörige laeftied aan e herse-infark.<ref>[http://www.feyenoord.nl/pages/newsdetail.aspx?contentcode=20110104_coen_moulijn Feyenoord.nl - Oer-Feyenoorder Coen Moulijn overleden]</ref> ==2010== ;31 december De Belzje [[fietserenne]]r [[Raymond Impanis]] sjtörf op 85-jäörige laeftied.<ref>[http://www.standaard.be/artikel/detail.aspx?artikelid=DMF20101231_076 De Standaard Online - Ex-wielrenner Raymond Impanis is overleden]</ref> ;24 december De Nederlandsen aud-vootbalkeeper [[Frans de Munck]], biegenaamp de ''Zjwarte Panter'', sjtörf op 88-jäörigen laeftied.<ref>[http://www.nu.nl/sport/2409803/oud-doelman-frans-munck-overleden.html Nu.nl - Oud-doelman Frans de Munck overleden]</ref> ;2 december 't [[Waereldkampiónsjap Vootbal]] van 2018 weurt aan [[Rusland]]j toegewaeze, dat van 2022 aan [[Katar]]. ;24 oktober De Nederlandse [[vootbal]]club [[PSV]] zèt toes taege [[Feyenoord]] 't historisch rizzeltaat van 10-0 naer.<ref>[http://www.eredivisie.nl/nieuws/30721/psv_veegt_feyenoord_met_10-0_weg.html Eredivisie.nl - PSV veegt Feyenoord met 10-0 weg]</ref> ;30 september De [[UCI]] suspendeert [[fietsrenne|fietserenne]]r [[Alberto Contador]] naodat sjpore van de sjpierversjterker [[clenbuterol]] in dem zie blood gevónje zeen.<ref>[http://www.nu.nl/sport/2344925/contador-betrapt-gebruik-clenbuterol.html Nu.nl - Contador betrapt op gebruik clenbuterol]</ref> ;1 september Sportverslaaggever [[Jean Nelissen]] störf op 74-jaorege leeftied.<ref>[http://www.nu.nl/binnenland/2324222/jean-nelissen-74-overleden.html NU.nl - Jean Nelissen (74) overleden]</ref> ;27 augustus De Nederlandse [[judo]]ka [[Anton Geesink]] störf op 76-jaorege leeftied.<ref>[http://www.nu.nl/sport/2321276/oud-judokampioen-anton-geesink-76-overleden.html Nu.nl - Oud-judokampioen Anton Geesink (76) overleden]</ref> ;16 augustus De [[Georgië|Georgische]] zakeman [[Merab Jordania]] koup de [[Arnem]]se vootbalclub [[Vitesse]] op. Vitesse weurt daomit de ierste Nederlandse club die in vraem henj kump.<ref>[http://www.nrc.nl/sport/article2602326.ece/Vitesse_komt_in_Georgische_handen NRC.nl - Vitesse komt in Georgische handen]</ref> ;25 juli [[Alberto Contador]] wèntj veur d'n derde kier de [[Runde van Frankriek]]. Bèste Belsj is [[Jurgen Van den Broeck]] op plaats vief, bèste Nederlanjer is [[Robert Gesink]] op de zesde positie. ;11 juli 't Sjpaans vootbalilftal weurt veur d'n ierste kier waereldkampión door in de verlènging van Nederlandj te wènne. ;2 juli In de kwartfinaal van 't [[Waereldkampiónsjap Vootbal 2010]] versjleit 't Nederlands [[vootbal]]ilftal veur 't iers saer 1974 zienen ''Angstgegner'' Brazilië.<ref>[http://www.lancenet.com.br/copa-do-mundo/noticias/10-07-02/783429.stm?futebol-competitiva-holanda-vira-e-elimina-o-brasil Lance!Net - 'Competitiva', Holanda vira e elimina o Brasil]</ref> ;24 juni [[Tennis]]ser [[John Isner]] wèntj van [[Nicolas Mahut]] op 't ternoej van [[Wimbledon]] in de langste wèdsjtried oet de historie van 't tennis. Hae haet èlf oor gedoord, woort euver drie daag gesjpaeld en ènjigde in de viefde set mit 70-68.<ref>[http://www.thestar.com/sports/tennis/article/827901--isner-wins-record-breaking-11-hour-wimbledon-match?bn=1 The Star - Isner wins record-breaking 11-hour Wimbledon match]</ref> ;11 juni In [[Johannesburg]], [[Zuud-Afrika]], begintj 't Waereldkampiónsjap [[Vootbal]]. Veur 't iers weurt dit in [[Afrika]] gehauwe. ;5 juni De Italiaanse [[tennis]]ster [[Francesca Schiavone]] (29) wèntj 't vrouwluujternoej van [[Roland Garros (tennisternoej)|Roland Garros]] van 2010. 't Is pas häör ierste grand slam-euverwinning en ouch de ierste euverwinning veur Italië op dit ternoej bie de vrouwluuj.<ref>[http://www.rolandgarros.com/fr_FR/scores/cmatch/19ws.html Roland Garros - Matchs joués]</ref> ;18 mei De gemeinte [[Mestreech]] wèlt [[MVV]] vaan zien financieel probleem redde door [[de Geusselt]] te koupe en de club 'n sjöld vaan 1,4 mieljoen kwiet te sjelle.<ref>[http://www.limburger.nl/article/20100518/REGIONIEUWS06/100519671/1056#Maastricht_wil_stadion_van_MVV_kopen Dagblad De Limburger - Maastricht wil stadion MVV kopen]</ref> ;2 mei [[FC Twente]] weurt veur 't iers in zien historie [[Ieredivisie (voetbal)|kampioen]] [[voetbal]] vaan Nederland.<ref>[http://www.eredivisie.nl/nieuws/18215/eerste_landstitel_fc_twente.html Eredivisie.nl - Eerste landstitel FC Twente]</ref> ;21 april [[Juan Antonio Samaranch]], veurmaoleg veurzitter vaan 't [[Internationaal Olympisch Comité]], störf op 89-jaorege leeftied. ;26 fibberwarie De Nederlandse [[snowboarde|snowboardster]] [[Nicolien Sauerbreij]] haolt 'n gouwe medalje bij de [[parallelreuzeslalom]]. 't Is de 1e medalje veur Nederland in 'n snie-oonderdeil en de 100e Olympische gouwe medalje veur Nederland. ;21 fibberwarie De Nederlandse sjaatseriejster [[Ireen Wüst]] haolt op de Olympische Wintersjpaele 'n gouwe medalje biej de 1500 meter. ;20 fibberwarie De Nederlandse sjaatseriejer [[Mark Tuitert]] haolt bie de Olympische Wintersjpaele op de 1500 maeter 'n gouwe medalje, de ierste op die aafsjtandj saer [[Ard Schenk]] in 1972. ==2009== ;5 juni 't Nederlands [[cricket]]èlftal sjrief 'n historische euverwinning bie op gaslandj Ingelandj tiejens de eupeningswedsjtried van 't Waereldkampiónsjap Twenty20. ;19 mei De [[KNVB]] trèk de proflicentie van [[Fortuna Sittard|Fortuna Zittert]] in, umdat de club zien financië neit goud op orde gebrach haet.<ref>http://www.limburger.nl/article/20090519/VTFORTUNA01/602484107/1056</ref> ;8 jannewarie Veur 't iers in twelf winters weurt in Nederlandj (op de Oostvaardersplassen biej [[Lelystad|Lelysjtad]], [[Flevoland]]j) 't Nederlands Kampiónsjap [[sjaatse|Marathonsjaatse]] op natuuries gereje. [[Carla Zielman]] wèntj biej de vrouwluuj<ref>https://web.archive.org/web/20090110170854/http://www.nu.nl/sport/1895716/carla-zielman-snelste-in-massasprint-nk-marathon.html</ref>, [[Sjoerd Huisman]] biej de mansluuj.<ref>https://web.archive.org/web/20090110053047/http://www.nu.nl/algemeen/1895867/sjoerd-huisman-marathonkampioen-op-natuurijs.html</ref> ==2008== ;6 april De in Venlo/Tegele gebore Jeu Sprengers, veurzitter vaan de KNVB störf op 69-jaorige leeftied. {{nuujsarchief}} [[Categorie:In 't nuujs|Sjport]] [[Categorie:Sjport|!]] qlq568y3ix627junqiyx7d975fmsha5 0 76185 486421 486420 2026-08-26T17:44:59Z Ooswesthoesbes 398 Ooswesthoesbes verplaatsde pagina [[Https://li.wikipedia.org/wiki/Historische en Heemkundige Studies in en rond het Geuldal]] nao [[Historische en Heemkundige Studies in en rond het Geuldal]] zónger 'ne redirek achter te laote 486420 wikitext text/x-wiki [[https://li.wikipedia.org/wiki/Stichting_Historische_en_Heemkundige_Studies_in_en_rond_het_Geuldal]] 6x1l12n95vricuwdkw89a94g30j3bmf 486422 486421 2026-08-26T17:45:07Z Ooswesthoesbes 398 Redirect nao [[Stichting Historische en Heemkundige Studies in en rond het Geuldal]] 486422 wikitext text/x-wiki #redirect[[Stichting Historische en Heemkundige Studies in en rond het Geuldal]] 3yxfyslxvbjod9dpsw91nzzbq3ro265