Wikipedia liwiki https://li.wikipedia.org/wiki/Veurblaad MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Media Speciaal Euverlèk Gebroeker Euverlèk gebroeker Wikipedia Euverlèk Wikipedia Plaetje Euverlèk plaetje MediaWiki Euverlèk MediaWiki Sjabloon Euverlèk sjabloon Help Euverlèk help Categorie Euverlèk categorie Portaol Euverlèk portaol TimedText TimedText talk Module Overleg module Event Event talk 0 962 486556 485061 2026-09-29T01:51:58Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 486556 wikitext text/x-wiki {{sjterartikel}} {{dialek|Mestreechs}} {{GemeinteNL |naam=Rotterdam |vaan=[[Plaetje:Flag_of_Rotterdam.svg|130px|Veendel vaan Rotterdam]] |waope=[[Plaetje:Rotterdam_wapen.svg|120px|Waope vaan Rotterdam]] |locatie=[[Plaetje:LocatieRotterdam-2010.png|Ligking vaan de gemeinte Rotterdam in Zuid-Holland (sinds 2010)]] |hoofplaats=Rotterdam |provincie=[[Zuud-Hollandj]] |km2=325,79 |water=116,99 |inwoeners=619.879 <small>(1-4-2014)</small> |deechde=2.969 |börgemeister=[[Carola Schouten]] <small>([[CU]])</small> |lies=Lies vaan börgemeisters vaan Rotterdam }} '''Rotterdam''' is 'n stad en [[gemeinte]] in de [[Nederland]]se provincie [[Zuid-Holland]]. Mèt 'n bevolking vaan good 600.000 inwoeners moot 't inkel [[Amsterdam]] veur ziech laote es groetste stad vaan 't land. Es economisch centrum is 't nog veurnaomer: zien have is de groetste vaan Europa en ein vaan de groetste vaan de wereld. De stad weurt in twie stökker verdeild door de [[Nui Maos]]; 't aajd Rotterdam ligk aon de Noordkant. De [[Lek]], de [[Waal]] en de [[Maos]] en sinds 2007 de Betuweroute verbinde Rotterdam mèt 't haaf Europees achterland. De stad is door hendeg intensief gebruukde [[spoorweeg]] verboonde met [[Utrech (stad)|Utrech]], [[Amsterdam]], [[D'n Haag]] en [[Dordrech]]. Rotterdam is neve 'n economisch centrum ouch 'n belaankrieke cultuurstad; veural zien modern arsjitectuur is wereldwied bekind. Allewel tot 't de groetste stad vaan Zuid-Holland is, vervölt 't kleinder D'n Haag de rol vaan provinciehoofstad. ==Politiek en bestuur== ===Samestèlling gemeinteraod=== [[Plaetje:Vicepremier Carola Schouten.jpg|thumb|Carola Schouten (CU), sinds 2024 börgemeister vaan Rotterdam.]] Vaanajds woort in Rotterdam links gestömp en waor de [[PvdA]] de groetste partij in de gemeinteraod. Dit veranderde in 2002, wie de rechs-populistische partij Leefbaar Rotterdam veur 'n klein revolutie zörgde. De veurmaan vaan de partij, [[Pim Fortuyn]], zörgde datzelfde jaor (postuum) veur 'n vergeliekbaar versjuiving in de lendeleke politiek mèt de [[LPF]]; väöl belaankrieke figure oet dees partij kaome oet Rotterdam. Sinds 1962 waor de oetslaag vaan de gemeinteraodsverkezinge zoe (totaal 45 raodszetele): {| class="wikitable" !colspan="17"|'''Raodszetele''' |- |'''Partij'''||'''1962'''||'''1966'''||'''1970'''||'''1974'''||'''1978'''||'''1982'''||'''1986'''||'''1990'''||'''1994'''||'''1998'''||'''2002'''||'''2006'''||'''2010'''||'''2014'''||'''2018'''||'''2022''' |- |Leefbaar Rotterdam ||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||17||14||14||14||11||10 |- |[[VVD]] ||4||5||5||7||6||9||7||6||6||9||4||3||4||3||5||6 |- |[[GroenLinks]] <span style="cursor:help;" title="Tot 1990: PSP, PPR en CPN.">''(m.m.)''</span> ||''4''||''6''||''3''||''3''||''1''||''4''||''2''||2||3||4||3||2||3||2||5||5 |- |[[D66]] ||-||-||4||-||2||2||2||7||7||3||2||1||4||6||5||5 |- |[[PvdA]] ||23||18||19||24||25||21||24||18||12||15||11||18||14||8||5||4 |- |[[DENK]]||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||4||4 |- |[[Volt]] ||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||2 |- |[[Partij voor de Dieren]] ||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||1||1||2 |- |[[BIJ1]] ||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||2 |- |[[50PLUS]]||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||1||1 |- |[[CU]]||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||1 |- |[[SP]] ||-||-||-||-||-||-||-||-||1||4||1||3||2||5||2||1 |- |[[CDA]] <span style="cursor:help;" title="Tot 1974: KVP, ARP en CHU.">''(m.m.)''</span> ||''13''||''12''||''12''||10||10||8||8||9||6||6||5||3||3||3||2||1 |- |[[FVD]]||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||1 |- |NIDA ||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||2||2||- |- |[[PVV]]||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||-||1||- |- |[[ChristenUnie|CU]]/[[SGP]] <span style="cursor:help;" title="Gecombineerde lies; tot 2002: GPV, RPF (sinds 1986) en SGP.">''(m.m.)''</span> ||1||1||1||1||1||1||1||1||1||1||1||1||1||1||1||- |- |Stadspartij Rotterdam ||-||-||-||-||-||-||-||-||2||2||1||-||-||-||-||- |- |[[Centrumpartij (Nederland)|CP]]/[[Centrumpartij '86|CP'86]]/[[Centrum Democraten|CD]]||-||-||-||-||-||-||<span style="cursor:help;" title="CP">''1''</span>||<span style="cursor:help;" title="CD (1) en CP '86 (1).">''2''</span>||<span style="cursor:help;" title="CD (5) en CP'86 (1).">''6''</span>||-||-||-||-||-||-||- |- |Aandere||-||<span style="cursor:help;" title="Boerenpartij">''3''</span>||<span style="cursor:help;" title="Bejaardenpartij 65+">''1''</span>||-||-||-||-||-||<span style="cursor:help;" title="Solidair '93">''1''</span>||<span style="cursor:help;" title="Unie 55+">''1''</span>||-||-||-||-||-||- |} Vaan 2014 toet 2018 gaf 't e colleesj vaan Leefbaar Rotterdam, D66 en CDA (23 raodszetele).<ref>[http://nos.nl/artikel/646865-college-rotterdam-compleet.html NOS.nl - College Rotterdam compleet]</ref> Vaan 2018 toet 2022 gaf 't e colleesj vaan VVD, D66, GL, PvdA, CDA en CU/SGP (23 raodszetele). Sinds 2022 gief 't e colleesj vaan Leefbaar Rotterdam, VVD, D66 en DENK (25 raodszetele). Börgemeister is [[Carola Schouten]] vaan de ChristenUnie (CU). ===Kerne=== De stad (plaots) Rotterdam en de gemeinte valle gooddeils mètein same, meh neet gans. [[Hoek van Holland]], [[Hoogvliet]], [[Pernis]] en [[Rozenburg]] zien alle veer neet allein stadsgebeje (zuug direk oonder) meh ouch apaarte woenkerne (dit maak bestuurlek neet oet, meh statistisch wel). 'n Soortgelieke situatie gief 't veur de aofgelege industriegebeje Botlek, Europoort, Maosvlaakde en Vondelingenplaat.<ref>[http://statline.cbs.nl/Statweb/selection/?VW=T&DM=SLNL&PA=82507ned&D1=a&D2=885-886%2c2441-2442&HDR=T&STB=G1 CBS Statline - Plaotse in de gemeinte Rotterdam (2014)]</ref> De plaots Rotterdam strek ziech evels veur e klei stökske boete de gemeintegrenze oet: 'n industrieterrein zuielek vaan d'n A15 in de gemeinte [[Albrandswaard]] heet de naom ''Rotterdam-Albrandswaard'' mètgekrege.<ref>[http://statline.cbs.nl/Statweb/selection/?VW=T&DM=SLNL&PA=82507ned&D1=a&D2=885-886%2c2441-2442&HDR=T&STB=G1 CBS Statline - Plaotse in de gemeinte Albrandswaard (2014)]</ref> ===Stadsgebeje, wieke en buurte=== Rotterdam is in veertien gebeje verdeild. Tot 2014 waore dees gebeje [[deilgemeinte]]s mèt wiedgoonde otoriteit die in de buurt vaan 'n gemeinte kaom. Naotot me evels tot de conclusie kaom tot de deilgemeinteraode en -besture slech functionere, besloot ze te reducere tot 'gebeedscommissies'.<ref>[http://www.nu.nl/politiek/3669133/pvdaers-feijenoord-zitten-vooral-geld.html Nu.nl 'PvdA'er Feijenoord zitten vooral voor geld']</ref> De indeiling is zoe: ; [[Rotterdam-Centrum|Centrum]] [[Plaetje:Rotterdam-centrum.jpg|thumb|Rotterdam-Centrum]] Dit umvat zoewel de aw stad vaan Rotterdam es de geweze veurstad Cool, get aw nuibouwwieke en aonligkende buurte. Bij de Wederopbouw (zuug [[#Historie|oonder]]) is 't zwuurtepunt vaan 't Rotterdams centrum get nao 't weste versjove, zoetot zeker Cool väöl vaan de centrumfunctie heet euvergenome. * Stadsdreihook (Stadsdriehoek) * [[Cool (Rotterdam)|Cool]] * Dijkzicht * 't Aajd Weste (Oude Westen) * Scheepvaartkwartier * CS-kwartier ; [[Charlois]] [[Plaetje:Rotterdamse_wijken-charlois.PNG|thumb|Charlois]] Charlois (oetspraok ['ʃaːrlo:s]) is 'n veurmaolege gemeinte bezuie de Maos, die boete 't aajd dörp versjèllende aw arbeierswieke umvat. E deil is vaan nao d'n oorlog. Wijer vint me hei 't winkelcentrum Zuidplein. 't Huieg gebeed Charlois vèlt neet perceis same mèt de aw gemeinte. * Aajd-Charlois * Carnisse * [[Heijplaat]] * Pendrecht * Tarwewijk * Wielewaal * Zuidwijk * Zuidplein ; [[Delfshaven]] [[Plaetje:Rotterdamse_deelgemeenten-delfshaven.png|thumb|Delfshaven]] Delfshaven, westelek vaan 't aajd Rotterdam gelege, is ouch 'n geweze gemeinte en wie de veurege veural geteikend door de have en zien arbeiers. * Delfshaven/Schiemond * Bospolder/Tussendijken * Middelland * 't Nui Weste (Nieuwe Westen) * Spangen * 't Wit Dörp (het Witte Dorp) * [[Oud- en Nieuw-Mathenesse|Oud-Mathenesse]] ; [[Feijenoord]] [[Plaetje:Rotterdamse_wijken-feyenoord.PNG|thumb|Feijenoord]] Dit gebeed ligk weer in Rotterdam-Zuid en besteit ouch weer veural oet arbeierswieke. Aanders es Charlois, boe 't oostelek vaan ligk, is Feijenoord gein aajd dörp. Veur de bebouwing hoort 't gebeed bij Charlois (ieder ouch Katendrecht) en IJsselmonde (zuug dalek oonder) en gaof 't hei allein 'ne sjeepswerf, geneump nao 't eilendsje F(e)ijenoord. De voetbalclub (mèt 'n y) späölt neet in Feijenoord meh in IJsselmonde. * Afrikaanderwijk * Bloemhof * Feijenoord (wiek) * Hillesluis * [[Katendrecht]] * Noordereiland * Vreewijk * Kop van Zuid ; [[Hillegersberg-Schiebroek]] [[Plaetje:Rotterdamse_wijken-hillegersberg-schiebroek.PNG|thumb|Hillegersberg-Schiebroek]] Dit is ein vaan de rieker deile vaan Rotterdam, gans in 't noorde gelege. Ouch Hillegersberg is vaanajds 'n apaart dörp. Gans in 't noorde is dit stadsgebeed nog e bitteke lendelek. * [[Hillegersberg]] * Honderd en Tien Morgen * Kleiwegkwartier * Molenlaankwartier * [[Schiebroek]] * [[Terbregge]] * Nieuw-Terbregge ; [[Hoek van Holland]] Dit dörp is gein deil vaan de stad Rotterdam, al huurt 't wel bij de gemeinte. 't Is op veurmaolege [['s-Gravenzande|'s-Gravenzandse]] groond gegreujd es arbeiersdörp veur de westeleke havedeile, bij de moonding vaan de [[Nuie Waterweeg]] in de [[Noordzie]]. ; [[Hoogvliet]] [[Plaetje:Map_NL_-_Rotterdam_-_Hoogvliet.png|thumb|Hoogvliet]] Dit is 'n geannexeerde gemeinte. Umtot ze zier excentrisch ligk (gans in 't weste vaan Rotterdam-Zuid), weurt ze ouch neet tot de stad Rotterdam gerekend. 't Aajd dörp is deils bewoerd meh lesteg te vinde tösse de nao-oorlogse nuibouw. * Boomgaardshoek * Meeuwenplaat * Middengebied * Nieuw Engeland * Oudeland * Tussenwater * Westpunt * Zalmplaat ; [[IJsselmonde (Rotterdam)|IJsselmonde]] [[Plaetje:Rotterdamse_wijken-ijsselmonde.PNG|thumb|IJsselmonde]] IJsselmonde is zoewel de naom vaan 'n veurmaolege gemeinte en huieg stadsgebeed es de naom vaan de ganse waard/weerd boe Rotterdam-Zuid en nog get aander plaotse op ligke (zuug [[IJsselmonde (weerd)]]). Ouch hei gief 't dus weer 'n aajd dörp; de mieste aander wieke en buurte zien vaan kort veur of nao d'n oorlog. * Aajd-IJsselmonde * Beverwaard * De Veranda * Groenenhagen-Tuinenhoven * Hordijkerveld * Kreekhuizen * Lombardijen * Reyeroord * Sportdorp * Zomerland ; [[Kralingen-Crooswijk]] [[Plaetje:Rotterdamse_wijken-kralingen-crooswijk.PNG|thumb|Kralingen-Crooswijk]] Kralingen is weer 'n aw gemeinte. 't Aajd dörp raakde in d'n achtienden iew (nao oetpöttende veenwinning) oontvolk en is gans verdwene. E later dörp versjeen in de negentienden iew aon d'n Oudedijk. Hei vint me ouch de moderne wiek Kralingen. Crooswijk is ein vaan de ajdste arbeierswieke vaan de stad, gelege op vreuger Hillegersbergs groondgebeed. De wiek heet nog ummer e volks (en ermelek) karakter en weurt sterk mèt de 'othentieke' Rotterdamse volkscultuur geassocieerd. * Crooswijk * De Esch * [[Kralingen]] * [[Rubroek]] * Struisenburg ; [[Rotterdam-Noord|Noord]] [[Plaetje:Rotterdamse_wijken-noord.PNG|thumb|Rotterdam-Noord]] Sommege meine heimèt gans Rotterdam benoorde de Maos; es stadsgebeed is 't evels e stök kleinder. 't Umvat noe ins gein aajd dörp, de groond hoort in 't verleie bij Hillegersberg, deils vaanajds al bij Rotterdam (Hof van Wena). * Agniesebuurt * Bergpolder * Blijdorp * Blijdorpse polder * Liskwartier * Oude Noorden * Provenierswijk ; [[Overschie]] [[Plaetje:Rotterdamse_wijken-stadsdeel_overschie.PNG|thumb|Overschie]] Dit gebeed ligk in 't noordweste vaan de stad, tege 't [[Westland]] aon. Ouch Overschie is vaan oersprunk weer 'n apaart dörp; dit dörp is nog neet gans verdroonke in de nuibouw. Rotterdam heet de geannexeerde groond veural gebruuk veur industrie en veur lochhave Zestienhoven ('Rotterdam-The Hague Airport'). * Aajd-Overschie * Kandelaar * Kleinpolder * Landzicht * Zestienhoven ; [[Pernis]] [[Plaetje:Rotterdamse_wijken-pernis.PNG|thumb|Pernis]] Pernis is officieel nog ummer 'n apaarte plaots en versteit ziech ouch zoe: de bewoeners zien veural otochtoon dörpers en vörme 'n typische dörpsgemeinsjap, oondaanks de bouw vaan haves roontelum. ; [[Prins Alexander (Rotterdam)|Prins Alexander]] [[Plaetje:Rotterdamse_wijken-prins_alexander.PNG|thumb|Prins Alexander]] E nuibouwgebeed gans in 't ooste vaan de stad (oostelek vaan Kralingen), vaanaof de jaore 1960 gerealiseerd in 'ne negentienden-iewse polder. Intösse in inwoeners 't groetste stadsgebeed. * Het Lage Land * [[Kralingse Veer]] * Nesselande * Ommoord * Oosterflank * Prinsenland * Zevenkamp ; [[Rozenburg]] Ouch dit is e dörp. Tot 18 miert 2010 waor 't 'n zelfstendege gemeinte; daomèt is dit 't joonkste vaan alle Rotterdamse stadsgebeje.<ref name=roz/> ;Industrie Boete de versjèllende stadsgebeje vèlt 't havegebeed. De volgende haves zien allewijl nog zoe in gebruuk: * Nieuw-Mathenesse * Waalhaven * Eemhaven * Vondelingenplaat * Botlek * [[Europoort]] * Ierste en Twiede [[Maosvlaakde]] Daobij koume nog haves die neet op 't groondgebeed vaan Rotterdam ligke. Wijer heet de stad ouch 'druug' industrie. Die is veural geconcentreerd in de Spaanse Polder, westelek vaan Overschie. ===Metropoolregio=== Rotterdam heet versjèllende [[veurstad|veurstei]]. De [[agglomeratie]] Rotterdam geit zoeget naojeloes euver in die vaan Den Haag. Daorum heet me mèt ingaank vaan 1 jannewarie 2015 de Stadsregio Rotterdam mèt 't Stadsgewes Haaglanden samegeveug tot de '''Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (MRDH)'''.<ref>[https://web.archive.org/web/20150417171255/http://stadsregio.nl/organisatie Stadsregio Rotterdam - Organisatie]</ref> Neve Rotterdam en Den Haag hure daobij de volgende gemeintes (die mèt e stereke maakde deil oet vaan de opgelufte Stadsregio): [[Albrandswaard]]*, [[Barendrecht]]*, [[Brielle]]*, [[Capelle aan den IJssel]]*, [[Delft]], [[Hellevoetsluis]]*, [[Krimpen aan den IJssel]]*, [[Lansingerland]]*, [[Leidschendam-Voorburg]], [[Maassluis]]*, [[Midden-Delfland]], [[Nissewaard]] (in 2015 oontstande oet [[Bernisse]]* en [[Spijkenisse]]*), [[Pijnacker-Nootdorp]], [[Ridderkerk]]*, [[Rijswijk]], [[Schiedam]]*, [[Vlaardingen]]*, [[Wassenaar]], [[Westland]] en [[Westvoorne]]*.<ref>[http://mrdh.nl/over-mrdh MRDH.nl - Over MRDH]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20150420073515/http://stadsregio.nl/albrandswaard Stadsregio Rotterdam - Euver de regiogemeintes] (te beginne mèt Albrandswaard; doorklikbaar)</ref> Dees metropoolregio vörmp e belaankriek deil vaan de Zuidvleugel vaan de [[Randstad]]. De res weurt oetgemaak door [[Dordrecht]] en zien veustei (de [[Drechtstei]]). ===Zösterstei=== Rotterdam oonderhèlt veural partnersjappe mèt aander havestei of aander stei die oonder bombardeminte te lije höbbe gehad. Inkel zösterstei zien [[Antwerpe (stad)|Antwerpe]], [[Dresden]], [[Duusbörg]], [[Jakarta]], [[Kölle]], [[Lille]], [[Osaka]], [[Praag]], [[Shanghai]] en [[Sint-Petersburg]]. De naodrök ligk op de ben mèt Shanghai en Kölle.<ref>[http://www.rotterdam.nl/BSD/Document/BJI/RWW03-v10.pdf Gemeinte Rotterdam - Rotterdam Wereldwijd]</ref> ==Insignes== [[Plaetje:Rotterdam_Frans_wapen.svg|thumb|Keizerlek Frans waope vaan Rotterdam, verliend in 1811. Veur 't huieg waope zuug bovenaon in 't sjabloon.]] De waopecompositie vaan Rotterdam liet ziech zoe [[heraldiek|umsjrieve]]: :Doorsnoje: I. Gekwartileerd: i en iv. in goud (''geel'') 'ne goonde liew vaan sabel (''zwart''), genageld en getongk vaan keel (''roed''); ii en iii. in goud 'ne goonde liew vaan keel, genageld en getongk vaan lazuur (''blauw''); II. In sinopel (''greun'') 'ne paol vaan zèlver (''wit''). 't Sjèld gedèk door 'n kroen mèt vief blaajer en veer perele en gehawwe door twie liewe in hun natuurleke kleur, getongk vaan keel. Alles stoonde op 'n moer vaan gemetsde brikke, boetege golve sloon. Devies: 'Sterker door strijd' in lètters vaan sabel op e lint vaan zèlver laanks de moer. Rotterdam is neet de insegste Hollandse stad mèt 'ne paol in 't waope (zuug oonder mie ouch Dordrecht, Amsterdam en Gouda). Me geit devaan oet tot dat in al die gevalle 'n revier symboliseert; in 't geval vaan Rotterdam zouw dat de Rotte zien. Oet 't jaor 1351 zien twie zegele bekind; eint tuint e waope mèt paol en zoonder liewe; 't aandert tuint zjus allein de liewe. Wienie Rotterdam die lèste is goon veure, is daorum oonbekind. De liewe zien 't waope vaan [[Holland]], wat sinds 1299 is personeel unie mèt [[Henegouwe]] waor. De liewe vaan sabel zien vaan Henegouwe, die vaan keel zien de oersprunkeleke Hollandse liewe. Normaliter weure die liewe neet goond geteikend; in 't Rotterdams waope evels wel umtot ze aanders neet in 't bovedeil passe. De liewe es sjèldhawwers versjijne in 1506 veur 't iers. Dit waope bleef iewelaank oonveranderd geveurd. Wel moch Rotterdam in [[1811]], oonder [[Napoleon]], e sjèldhoof mèt drei bije veure. Nao de Fransen tied woort dit weer trökgedrejd. Op 24 juli 1816 bevestegde d'n [[Hoege Raod vaan Adel]] de stad Rotterdam in zie (traditioneel) waope. Nao d'n Twiede Wereldoorlog besloot me Rotterdam te beloene mèt e devies; de wäörd 'Sterker door strijd', die op 19 jannewarie 1948 woorte touwgeveug, sloon op 't Bombardemint vaan mei 1940. Nog datzelfde jaor besloot me 't waope wijer oet te bouwe door 't op 'nen diek te zètte, boe golve tege sloge. De gemeinte voont deen diek evels neet passe bij 't steidelek karakter vaan de stad en vroog um 'n moer. Dao stumde d'n Hoege Raod mèt in. Op 7 augustus 1948 kraog de stad häör nui waope. Heibij woorte ouch inkel details verbeterd: de liewe kraoge hun aanders gekleurde negel en tonge die in 't waope vaan 1816 neet waore gespecificeerd.<ref>[http://ngw.nl/heraldrywiki/index.php?title=Rotterdam Heraldrywiki - Rotterdam]</ref> 't Veendel vaan de stad, wat al laank in oonofficieel gebruuk waor, woort door de gemeinte op 10 fibberwarie 1949 vasgestèld. 't Is klaorbliekelek vaan 't waope aofgeleid.<ref>[http://www.crwflags.com/fotw/flags/nl-rotdm.html Flags of the World - Rotterdam]</ref> ==Stadsfuncties== ===Have=== [[Plaetje:Port of Rotterdam Landsat 8 Photo 8 May 2016.jpg|thumb|De Rotterdamse have vaanoet 'n satelliet.]] De Rotterdamse [[have]], vaanajds de twiede vaan Nederland, greujde vaanaof de late negentienden iew zier sterk en breide ziech ummer nao 't weste oet, dèks op geannexeerd gebeed meh soms ouch op groondgebeed boete de gemeinte Rotterdam. De ajdste haves nog in gebruuk zien de Waalhave en de Eemshave, tösse Charlois en Pernis. Aon d'n euverkant, in d'n awwe polder Nieuw-Mathenesse, ligk de Merwedehave. Westelek daovaan ligk ouch havegebeed, meh dat huurt bij Schiedam en Vlaardingen. Vaan nao d'n oorlog stamme zier groete oetbreiinge tot oetindelek de Noordzie. Achterein zien dat Pernis (Ierste en Twiede Petroleumhave), de Botlek (Daarde Petroleumhave, Ierste en Twiede Werkhave, Sjemiehave, Sint-Laurenshave), Europoort (Veerde t/m Zevende Petroleumhave), de Ierste Maosvlaakde (Mississippihave, Amazonehave, Europahave, Achste Petroleumhave, Nijlhave, Hudsonhave) en de Twiede Maosvlaakde (Prinses Amaliahave, Prinses Alexiahave, Prinses Arianehave, Prinses Margriethave). Rotterdam is mèt 445 mieljoen ton aon euverslaag in 2014<ref>[http://www.portofrotterdam.com/nl/actueel/pers-en-nieuwsberichten/Pages/overslag-haven-rotterdam-groeit-1.aspx Havenbedrijf Rotterdam - Overslag haven Rotterdam groeit 1% ]</ref> de groetste have vaan Europa en de veerde groetste vaan de wereld, nao [[Sjanghai]], [[Singapore]] en [[Tianjin]]. Vaan 1962 tot 2004 waor 't zelfs de groetste vaan de wereld. Häören umvaank daank ze aon häör positie in diechbevolk gebeed, meh ouch aon häör positie aon de oonderluip vaan twie groete reviere, de [[Waal]] (mutatis mutandis ouch de [[Rijn]]) en de [[Maos]]. Dit maak Rotterdam boete 'n ziehave ouch 'n [[binnehave]]. Concurrente in de umgeving zien oonder mie [[Antwerpe]] en [[Hamburg]], mèt de kleinder haves vaan [[Dordrech]] en [[Moerdijk (dörp)|Moerdijk]] weurt ieder samegewèrk. Petroleum (wie de bovestoonde havenaome suggere in Rotterdam volop ingeveurd) weurt t'r plaotse [[raffinaderij|geraffineerd]] tot tösseprodukte wie [[nafta]], die örges aanders (in Moerdijk, meh ouch op [[Chemelot]] bij [[Gelaen|Geleen]]) wijer weure verwèrk. Aander good kin mèt vrachwagele, euver de revier of mèt d'n trein ([[Betuweroute]]) nao 't achterland weure verveurd. De have zörg veur bezunder väöl [[milieuvervojling]]. Veural de [[lochvervojling]] is 'n acuut probleem, umtot de stad Rotterdam oostelek vaan de have ligk en de wind oet 't weste kump. Ouch heet de umgeving mie es eine kier sterk mote lije oonder de havebouw. Ind negentienden iew woort gans Katendrecht gesloop um plaots te make veur haves, in de jaore 1960 trof [[Blankenburg]] (daan gemeinte Rozenburg) 'tzelfde lot. Zier umstreje waor 't vermassekrere vaan 't natuurgebeed [[De Beer]] (aon de Maosmoond) veur d'n aonlègk vaan Europoort. Ouch es gevolg daovaan heet me wijer oetbreiinge neet mie op aajd land, meh in zie aongelag (de twie Maosvlaakdes), e zier kostelek perces. Dit alles beperk de have in häöre greuj. ===Deenste=== [[Plaetje:Rotterdam_toren_delftsepoort2.jpg|thumb|Ketoergebouw De Delftse Poort aon de Weena.]] Neve dees concentratie vaan industrieel arbeid vint me in Rotterdam ouch väöl commercieel deensverliening. Versjèllende vaan zien bekinde wolkektretsers hure touw aon financieel instèllinge (beveurbeeld [[Nationale-Nederlanden]]). Ketoere zien ouch geconcentreerd roond d'n A16 (zuug [[#Verkier|oonder]]) in 't Brainpark en 't Rivium. Neet-commercieel deenste weure natuurlek door de gemeinte aongeboje. ===Oonderwies=== In Rotterdam steit 'n [[universiteit]], de zoegeneumde ''Erasmusuniversiteit''. Opgeriech in [[1913]] oonder naom ''Nederlandse Handelshoegsjaol'' woort 't in [[1939]] 'n universiteit, meh die zouw tot [[1973]], es ''Nederlandse Economische Hoegsjaol'', toch nog e typisch economisch karakter drage (wat de handelsstad Rotterdam tegooj kaom).<ref>[http://www.eur.nl/eur/historie/ EUR.nl - Historie]</ref> Allewijl is 't 'n volweerdege universiteit mèt ouch [[geisteswetensjappe]], [[rechte]] en [[medicijne]] (meh gein aander bètawetensjappe).<ref>[https://web.archive.org/web/20111210163904/http://www.eur.nl/faculteiten/ EUR.nl - Faculteite]</ref> De sjaol brach versjèllende bekinde alumni voort, veural econome. Rotterdam heet versjèllende [[hoegsjaol]]e ([[HBO]]). Algemein geriech is allein de ''Hoegsjaol Rotterdam'', die technische opleiinge meh ouch [[PABO]] aonbeit.<ref>[http://www.hogeschoolrotterdam.nl/opleidingen Hogeschool Rotterdam - Opleidingen]</ref> De stad heet drei cultureel oonderwiesinstitute: me vint hei 'n kunsacademie (Willem de Kooningacademie; oonderdeil vaan de HR),<ref>[https://web.archive.org/web/20150225125237/http://www.wdka.nl/hbo-bachelor/ Willem de Kooning Academie - HBO Bachelor]</ref> 't Grafisch Lyceum<ref>[https://web.archive.org/web/20150212081108/http://glr.nl/over-het-glr/missie-en-visie Grafisch Lyceum - Over het Grafisch Lyceum]</ref> en de vakhoegsjaol Codarts (boe-in oonder mie 't [[conservatorium]] is opgegaange).<ref>[http://www.codarts.nl/ Codarts.nl] (Veur mie informatie doorklikke)</ref> Wijer is in de stad de Islamitische Universiteit Rotterdam gevesteg.<ref>[https://web.archive.org/web/20150221101725/http://www.islamicuniversity.nl/index.php?option=com_content&view=article&id=190&Itemid=1043&lang=nl Islamitische Universiteit Rotterdam - Ontstaansgeschiedenis]</ref> De EuroPort Business School<ref>[https://web.archive.org/web/20150302115015/http://www.epbs.nl/over-epbs/onderwijsconcept EPBS.nl - Onderwijsconcept]</ref> en de sjeepvaarthoegsjaol STC-Group<ref>[https://web.archive.org/web/20150224200104/http://www.stc-group.nl/Pages/Organization/1043/Algemeen.aspx STC-Group - Algemeen]</ref> riechte ziech op Rotterdam zien positie es have- en handelsstad. ===Cultuur=== [[Plaetje:Luxorbynight2002.jpg|thumb|'t Nui Luxor op de Kop vaan Zuid, bij sjiemer.]] In 't Rotterdams centrum, kortbij de Centraol Statie, vint me 't Schouwburgplein. Hei-aon ligke, neve de Rotterdamse Schouwburg, ouch konzèrzaol De Doelen (zuug oonder veur 'n foto), zoewie bioscoop Pathé Schouburgplein. De Doelen heet 't Rotterdams Philharmonisch Orkest es vaste bespeuler. Kortbij vint me nog 't Aajd Luxortheater. Umtot dit theater te klein woort, heet me op de Kop van Zuid 't Nui Luxortheater gebouwd. Dees theaters, in 't bezunder 't nuit, zien veural gedach veur groete producties wie [[musical]]s. In Rotterdam zien versjèllende [[poppodium|poppodia]], meh 'n ech groet podium oontbrik: Rotown, 't groetste poppodium vaan de stad, is nog e stök kleinder es de podia vaan Amsterdam, D'n Haag of zelfs Tilbörg.<ref>[http://3voor12.vpro.nl/nieuws/2014/december/Tropicana-De-Doelen-plannen-Rotterdams-poppodium.html 3voor12 - Tropicana, Baja Beach Club, 013, Paard en nog 5 plannen voor een Rotterdams poppodium]</ref> Veur groete konzèrs weurt soms [[Ahoy']] gebruuk ('nen evenemintehal op Zuid), veur zier groete De Kuip. Rotterdam kint versjèllende [[museum|musea]]. De twie bekindste zien 't Museum Boijmans Van Beuningen en de Kunsthal. Aon de [[Maasboulevard]] vint me 't [[Maritiem Museum]]. In Rotterdam gief 't ouch diverse festivals. 't [[North Sea Jazz Festival]], vaanajds in D'n Haag georganiseerd, vint sinds 2006 in Rotterdam plaots.<ref>[http://www.northseajazz.com/nl/over-north-sea-jazz/ North Sea Jazz - Over North Sea Jazz]</ref> Sinds 1996 besteit 't [[Gergiev Festival]], geneump nao [[Valeri Gergjev]], dee toen chefdirizjènt vaan 't RPhO waor.<ref>[https://web.archive.org/web/20150622030014/http://www.gergievfestival.nl/language/nl-NL/Over_het_festival/Geschiedenis Gergiev Festival - Over het festival - Geschiedenis]</ref> Vaan 1997 tot 2010 trok ouch de Dance Parade väöl bezeukers, meh d'n exploitant besloot in 2011 veur 't festival neet mie te hawwe. In 2014 woort in 'nen opvolger veurzeen.<ref>[https://web.archive.org/web/20140218092346/http://www.rijnmond.nl/nieuws/11-12-2013/dance-parade-nieuwe-stijl-op-5-juli-2014 RTV Rijnmond - Dance Parade nieuwe stijl op 5 juli 2014]</ref> ===Sport=== [[Plaetje:StadionFeyenoord.jpg|thumb|Façaad vaan Stadion Feijenoord, beter bekind es ''De Kuip.'']] Rotterdam profileert ziech 't mieste es [[voetbal]]stad. Es insegste plaots in Nederland kint de stad drei [[betaold voetbal|betaoldvoetbalclubs]]. In 't sezoen 2016-17 speule ze alle drei in de [[Ieredevisie (hierevoetbal)|Ieredevisie]]. Groetste club is [[Feyenoord]], wat veertien kier kampioen vaan Nederland woort (lèste kier in 1999).<ref name=kampioene>[https://web.archive.org/web/20150601175948/http://www.rtlnieuws.nl/nieuws/alle-landskampioenen-sinds-1888-van-concordia-tot-ajax RTL Nieuws - Alle landskampioenen sinds 1888 van Concordia tot Ajax]</ref> De club resideert in Rotterdam-Zuid, meh heet häören aonhaank door gans Nederland zitte. [[Sparta (voetbalclub)|Sparta]], de ajdste club vaan de stad, waor veural veur d'n Twiede Wereldoorlog ein vaan de topclubs vaan Nederland. Ze woort zès kier kampioen (lèste kier in 1959).<ref name=kampioene/> Sparta heet zie stadion in de wiek Spangen. De daarde club is [[Excelsior (Rotterdam)|Excelsior]] oet Kralingen. Diverse [[amateurvoetbal]]clubs zien actief in de stad; de succesvolste daovaan is [[RKSV Leonidas]] oet Schiebroek, wat in 't sezoen 2016/17 in de [[Ierste Klasse (Nederlands hierevoetbal)|Ierste Klasse]] späölt meh ouch in de [[Daarde Devisie|Topklasse]] is oetgekoume. Nog versjèllende aander sporte weure op topniveau gespäöld. Zier bekind in 't [[loupe]] is de [[marathon (loup)|marathon]] [[Marathon vaan Rotterdam|vaan Rotterdam]], dee sinds 1981 weurt geloupe<ref>[https://web.archive.org/web/20150319093559/http://www.nnmarathonrotterdam.nl/evenement/historie/ NN Marathon Rotterdam - Historie]</ref> en edersjaor neve de internationaol toppers ouch doezende amateurloupers trèk.<ref>[https://web.archive.org/web/20150310214033/http://www.nnmarathonrotterdam.nl/evenement NN Marathon Rotterdam - Evenement]</ref> Bij [[fietsrenne]]rs is Rotterdam bekind um ziene [[Zèsdaogse]], dee in 1936 veur 't iers woort verrijd.<ref>[https://web.archive.org/web/20141221160144/http://www.zesdaagserotterdam.nl/historie Zesdaagse van Rotterdam - Historie]</ref> De [[peerdssport]] is vertroje mèt de [[CHIO]] Rotterdam (sinds 1948 in 't Kralingse Bos).<ref>[https://web.archive.org/web/20150213155549/http://chio.nl/nl/over-het-chio/over-het-chio/historie#.VPLxJMuLe24 CHIO Rotterdam - Over het Chio - Historie]</ref> In 't [[hockey]] gief 't [[HC Rotterdam]]. Bij de hiere is dit 'n topclub die hoeg in de [[Hoofklas (hockey)|Hoofklas]] mètspäölt, de damesaofdeiling evels presteert minder good. Wijer kint Rotterdam 'n succesvol [[hoonkbal]]club, [[SC Neptunus]]. ===Prostitutie=== De have heet door de iewe heer veur väöl prostitutie gezörg. In 't verleie kós me in 't Sjeepvaartkerteer ('t zuie vaan de Stadsdreihook, aon de Nui Maos), op 'n klein oppervlaakde väöl tientalle bordele vinde. Mèt de oetbreiing vaan de haves nao Katendrecht kaom dit stadsdeil jaorelaank es prostitutiebuurt bekind te stoon. Roond 1980 is dao de seksindustrie, nao touwgenome euverlas veur de bewoeners, gans verdwene. Allewijl vint me in 't weste vaan de stad nog get seksclubs. De tippelprostitutie bleujde sterk op nao d'n oordergaank vaan Katendrecht; jaorelaank gaof 't 'n tippelzone aon de Keileweg (in 't industriegebeed Nieuw-Mathenesse), meh in 2005 woort ouch die straot veur prostitutie geslote.<ref>[http://www.verwey-jonker.nl/doc/jeugd/D9871946-def.pdf Drs. Marjolein Goderie, prof. dr. Hans Boutellier - Prostitutie in Rotterdam]</ref> ===Verkier=== [[Plaetje:Kleinpolderplein.jpeg|thumb|Knouppunt Kleinpolderplein in Overschie. D'n A13 en d'n A20 koume hei bijein.]] [[Plaetje:Metro_serie_5600_Beurs.JPG|thumb|Metrostatie Beurs, mèt treinstèl.]] Rotterdam is e zier veurnaom verkiersknouppunt. D'n [[Rieksweeg 4|A4]] en [[Rieksweeg 13|A13]] veure nao Amsterdam, d'n [[Rieksweeg 20|A20]] in westeleke riechting nao 't [[Westland]] en in oosteleke riechting nao [[Gouda]] (boe heer mèt d'n [[Rieksweeg 12|A12]] samekump en wijer ooswaarts nao [[Utrech (stad)|Utrech]], [[Arnhem]] en de [[Duitsland|Duitse]] grens), d'n [[Rieksweeg 16|A16]] nao [[Dordrech]], [[Breda]] en de [[Belsj|Belzje]] grens. Gans in 't zuie sjamp d'n [[Rieksweeg 15|A15]] de stad - ze kump deep vaanoet 't havegebeed en löp door tot aon [[Bemmel]] in de Betuwe. Binne in de stad zien versjèllende groete weeg mèt s-nommers. Door zien ligking aon de Nui Maos kint Rotterdam versjèllende [[brögk]]e en [[tunnel]]s. D'n A16 geit euver de [[Van Brienenoordbrögk]] (geneump nao 't eiland boe ze euver löp; veerdeg gekoume in 1965 en verdobbeld in 1990).<ref name=brien>[https://web.archive.org/web/20150807044833/http://www.rijnmond.nl/nieuws/29-01-2015/van-brienenoordbrug-bestaat-50-jaar RTV Rijnmond - Van Brienenoordbrug bestaat 50 jaar]</ref> D'n A4 geit oonder de Maos door mèt de [[Beneluxtunnel]] (1967, verdobbeld 2002).<ref>[https://web.archive.org/web/20150923205220/http://www.cob.nl/over-ondergronds-bouwen/voorbeeldprojecten/rotterdam-tweede-beneluxtunnel.html COB - Rotterdam, Tweede Beneluxtunnel]</ref> In de stad vint nog de Willemsbrögk (geëupend in 1981, t'r vervaanging vaan 'n väöl awwer brögk)<ref>[https://web.archive.org/web/20160304220813/http://www.architectuurinrotterdam.nl/building.php?buildingid=20&lang=nl Architectuur in Rotterdam - Willemsbrug]</ref> en de Erasmusbrögk (1996).<ref>[https://web.archive.org/web/20150304035952/http://www.architectuurinrotterdam.nl/building.php?buildingid=12&lang=nl Architectuur in Rotterdam - Erasmusbrug]</ref> Al sinds 1942 gief 't wijer de [[Maostunnel]], de ajdste tunnel vaan Nederland.<ref name=brien/><ref>[http://www.top010.nl/html/maastunnel.htm Top010 - Maastunnel]</ref> De gemeinte wèlt nog twie brögke euver de Maos sloon, ein in 't weste (vaan de Bospolder nao de Waalhaven) en ein in 't ooste (vaan Kralingen nao De Veranda). De brögke zouwe Rotterdam-Zuid mote oontslete en zien in de ierste plaots veur 't fietsverkier en 't opebaar verveur gedach.<ref>[http://nos.nl/artikel/2086939-rotterdam-wil-niet-een-maar-twee-nieuwe-bruggen-over-de-maas.html NOS.nl - Rotterdam wil niet één, maar twee nieuwe bruggen]</ref> De stad kint versjèllende [[spoorweeg]][[statie]]s. De veurnaomste is [[Rotterdam Centraol]] aon de Weena. Hei stoppe versjèllende [[intercity]]'s wie ouch internationaol treine.<ref>[https://web.archive.org/web/20150214050331/http://9292.nl/station-rotterdam-centraal 9292.nl - Rotterdam Centraal]</ref> Ouch op statie Rotterdam Blaak stoppe intercity's.<ref>[https://web.archive.org/web/20150215213234/http://9292.nl/station-rotterdam-blaak 9292.nl Rotterdam Blaak]</ref> Wijer kint Rotterdam staties in Noord, Prins Alexander, Zuid, Lombardijen en Hoek van Holland (twie kier), zoewie 'n statie bij De Kuip, boe d'n trein allein bij voetbalwèdstrije stop. Rotterdam Centraol ligk aon de Aw Lijn (noordwaarts nao D'n Haag en Amsterdam), Staotslijn I (nao Dordrech en Breda; allewijl goon de mieste treine nao Dordrech evels riechting [[Roosendaal]] en [[Vlissingen]]), de Rijnspoorweeg (nao [[Utrech]] en wijer (noord-)oostelek), de lijn nao Hoek van Holland en de [[HSL]]-lijn. Opebaar verveur in de stad is 't werk vaan de [[RET]] (Rotterdamsche Electrische Tram) en gebäört mèt [[bös]]se, [[èllentrikke tram]]s, [[metro]]'s en [[poontveer|poontvere]].<ref>[https://web.archive.org/web/20150330005655/http://corporate.ret.nl/over-ret/materieel.html RET - Materieel]</ref> De Rotterdamse metro góng in [[1968]] ope.<ref>[https://web.archive.org/web/20150218032652/http://www.retmetro.nl/cms/ RET Metro]</ref> Rotterdam The Hague Airport, in de volksmoond bekind oonder de vreugere naom [[Zestienhoven]], ligk oondaanks ziene naom binne de gemeintegrenze vaan Rotterdam.<ref>[https://maps.google.nl/maps?q=rotterdam&hl=nl&ll=51.942254,4.451694&spn=0.085081,0.145912&sll=51.942783,4.467144&sspn=0.08508,0.145912&hnear=Rotterdam,+Zuid-Holland&t=m&z=13 't Vleegveld op Google Maps, mèt de gemeintegrenze debij]</ref> 't Is e besjeie vleegveld mèt ein landingsbaon. In 2014 verveurde 't bekans 1,7 mieljoen passagere.<ref>[http://downloads.rotterdam-airport.nl/documenten/afbeelding/file/Totaal%20per%20jaar(1).pdf Rotterdam The Hague Airport - Jaorciefers 2004-2014]</ref> ===Media=== [[RTV Rijnmond]], vreuger ''Radio Rijnmond'' geneump, is de radio- en tillevisiezender veur Rotterdam en umgeving.<ref>[http://www.rijnmond.nl/over-ons RTV Rijnmond - Over ons]</ref> 'n Groete lokaol of regionaol gezèt heet Rotterdam neet mie, al bringk 't [[Algemeen Dagblad]] wel 'n Rotterdamse editie oet.<ref>[https://web.archive.org/web/20160309135123/http://dagbladsite.nl/regionaal/51_ad_regionale_edities.html Dagbladsite.nl - AD Regionale edities]</ref> De ''Nieuwe Rotterdamsche Courant'' góng in [[1970]] op in de fusiegezèt [[NRC Handelsblad]];<ref>[http://www.nrc.nl/onze-beginselen/ NRC.nl - Onze beginselen]</ref> ze had tot 2012 häöre hoofzetel in Rotterdam (sindsdeen in Amsterdam).<ref>[http://www.nrc.nl/nieuws/2012/12/08/nrc-verhuist-naar-amsterdam-bekijk-voorproefje-van-docu-over-verbouwing/ NRC.nl - NRC verhuist naar Amsterdam. Bekijk voorproefje van docu over verbouwing]</ref> == Stadsgeziech == [[Plaetje:Rotterdam_laurenskerk.jpg|thumb|Laurenskèrk]] [[Plaetje:Rotterdam_voorhaven.jpg|thumb|Voorhaven in Delfshaven]] [[Plaetje:Rotterdam_van_nelle_fabriek.jpg|thumb|Van Nellefebrik]] [[Plaetje:Rotterdam_de_doelen.jpg|thumb|De Doelen (deile vaan Delftse Poort en Milenniumtorie op d'n achtergroond).]] [[Plaetje:Markthal_(inside).jpg|thumb|Interieur vaan de Merrethal (De Potloed en kubuswoeninge boete op d'n achtergroond).]] De gemeinte Rotterdam heet e zier modern aonziech, meh kint oondaanks dat versjèllende monuminte en besjermde stadsgeziechte. 't Aontal [[rieksmonumint]]e stoont ind 2014 op 619;<ref>[http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php?cAction=search&cOffset=1&cLimit=25&oOrder=ASC&cSubmit=1&sProvincie=Zuid-Holland&sGemeente=Rotterdam&sPlaats=&sStraat=&sHuisnummer=&sPostcode=&sOmschrijving=&sCompMonNr=&sCompMonName=&sStatus=&sHoofdcategorie=&sSubcategorie=&sFunctie= Rieksmonuminte in de gemeinte Rotterdam]</ref> daovaan stoonte wiedoet de mieste in de stad Rotterdam. Hoek van Holland deit 't mèt èlf monuminte,<ref>[http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php?cAction=search&cOffset=1&cLimit=25&oOrder=ASC&cSubmit=1&sProvincie=Zuid-Holland&sGemeente=Rotterdam&sPlaats=Hoek+van+Holland&sStraat=&sHuisnummer=&sPostcode=&sOmschrijving=&sCompMonNr=&sCompMonName=&sStatus=&sHoofdcategorie=&sSubcategorie=&sFunctie= Rieksmonuminte in Hoek van Holland]</ref> Pernis mèt veer<ref>[http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php?cAction=search&cOffset=1&cLimit=25&oOrder=ASC&cSubmit=1&sProvincie=Zuid-Holland&sGemeente=Rotterdam&sPlaats=Pernis&sStraat=&sHuisnummer=&sPostcode=&sOmschrijving=&sCompMonNr=&sCompMonName=&sStatus=&sHoofdcategorie=&sSubcategorie=&sFunctie= Rieksmonuminte in Pernis]</ref> en Rozenburg mèt drei.<ref>[http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php?cAction=search&cOffset=1&cLimit=25&oOrder=ASC&cSubmit=1&sProvincie=Zuid-Holland&sGemeente=Rotterdam&sPlaats=Rozenburg&sStraat=&sHuisnummer=&sPostcode=&sOmschrijving=&sCompMonNr=&sCompMonName=&sStatus=&sHoofdcategorie=&sSubcategorie=&sFunctie= Rieksmonuminte in Rozenburg]</ref> Versjèllende gebouwe die recintelek 50 jaor aajd zien gewore, zien pas nao 2000 es monumint ingesjreve. Wijer erkint de gemeinte nog hoonderde [[gemeintelek monumint|gemeinteleke monuminte]].<ref name=gemeintemonumint/> ===Aajd-Rotterdam=== Door 't bombardemint vaan 1940 (zuug [[#Historie|heioonder]]) heet de binnestad wieneg historisch belaankrieke gebouwe. 't Inseg [[gotiek|gotisch]] gebouw in 't centrum is de Groete of Sint-Laurenskèrk (twieden hèlf vieftienden iew; gerestaureerd 1952-1968).<ref>[https://web.archive.org/web/20150226025643/http://www.laurenskerkrotterdam.nl/algemeen/ Laurenskerk Rotterdam - Algemeen]</ref> Oet de [[Vreugmodernen Tied]] resteert allein 't [[Hollands classicisme|Hollands-classicistisch]] Schielandshuis (1665).<ref>[http://www.rotterdam.nl/tekst:schielandshuis Cityportal Rotterdam - Schielandshuis]</ref> Wijer bewoerde gebouwe vaan veur 1940 zien 't Wit Hoes (ketoergebouw aon de Maos, 1898) in [[art nouveau]] (Jugendstil),<ref>[http://www.top010.nl/html/het_witte_huis.htm Top010 - Het Witte Huis]</ref> 't Raodhoes (aon de Coolsingel; 1920)<ref>[https://web.archive.org/web/20150613215020/http://www.rotterdam.nl/100jaarstadhuis Cityportal Rotterdam - Viering 100 jaar stadhuis]</ref> en 't Hoofposketoer (neve 't Raodhoes; 1923)<ref>[https://web.archive.org/web/20160307013250/http://www.rotterdam.nl/tekst:postkantoor Cityportal Rotterdam - Postkantoor]</ref><ref>[http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php?cAction=show&cOffset=1&cLimit=25&cOBJnr=1006806&oOrder=ASC&cLast=8&oField=OBJ_RIJKSNUMMER&sCompMonNr=&sCompMonName=&sStatus=&sProvincie=Zuid-Holland&sGemeente=Rotterdam&sPlaats=&sStraat=Coolsingel&sHuisnummer=&sPostcode=&sFunctie=&sHoofdcategorie=&sSubcategorie=&sOmschrijving=&ID=0&oField=OBJ_RIJKSNUMMER Insjrieving Posketoer bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed]</ref> allebei in 'nen [[eclectisme|eclectische]] stijl (bij 't Raodhoes dudelek de [[Beaux Arts]]stijl). ===Dörpsbebouwing=== Wèlt me in Rotterdam aw bebouwing zien, daan kin me beter loere in de versjèllende [[#Annexaties|geannexeerde]] dörper. De kerne vaan Delfshaven en Kralingen zien intösse es [[Besjermde stads- en dörpsgeziechter|besjermp stadsgeziech]] aongeweze. In Delfshaven (wie de naom zeet vaanajds de have vaan de stad [[Delft]]) vint me versjèllende aw grachte mèt handeleershoezer, die get steidelek aondoen (en die me vreuger ouch in Rotterdam kós vinde).<ref>[https://web.archive.org/web/20150221121158/http://rotterdamhistorischdelfshaven.nl/toerisme/bezienswaardigheden.html Historisch Delfshaven - Bezienswaardigheden]</ref> Ouch in de mieste aander dörper vèlt 't ein en aander te zien; gotische dörpskèrke vint me beveurbeeld in Pernis<ref>[http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php?cAction=show&cOffset=9&cLimit=25&cOBJnr=32939&oOrder=ASC&cLast=26&oField=OBJ_RIJKSNUMMER&sCompMonNr=&sCompMonName=&sStatus=&sProvincie=Zuid-Holland&sGemeente=Rotterdam&sPlaats=&sStraat=&sHuisnummer=&sPostcode=&sFunctie=&sHoofdcategorie=Religieuze+gebouwen&sSubcategorie=&sOmschrijving=&ID=0&oField=OBJ_RIJKSNUMMER Insjrieving dörpskèrk Pernis in 't Rieksmonuminteregister]</ref> en Hillegersberg.<ref>[http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php?cAction=show&cOffset=4&cLimit=25&cOBJnr=32899&oOrder=ASC&cLast=26&oField=OBJ_RIJKSNUMMER&sCompMonNr=&sCompMonName=&sStatus=&sProvincie=Zuid-Holland&sGemeente=Rotterdam&sPlaats=&sStraat=&sHuisnummer=&sPostcode=&sFunctie=&sHoofdcategorie=Religieuze+gebouwen&sSubcategorie=&sOmschrijving=&ID=0&oField=OBJ_RIJKSNUMMER Insjrieving dörpskèrk Hillegersberg in 't Rieksmonuminteregister]</ref> ===Aw boetewieke=== Umtot de Duitse lochmach veural de Stadsdreihook en Cool heet geraak, zien de veuroorlogse boetewieke gooddeils oonversjendeleerd gebleve. Groete oetzundering is Bospolder/Tussendijken, wat in 1943 nog ins bij e Geallieerd bombardemint woort getroffe.<ref>[https://web.archive.org/web/20171017093829/http://www.stadsarchief.rotterdam.nl/vergeten-bombardement-31-maart-1943 Stadsarchief Rotterdam - Vergeten bombardement 31 maart 1943]</ref> Es gevolg daovaan weurt 't joonk centrum door awwer bebouwing umringk. E touwnummend aontal gebouwe in die wieke steit oonder besjerming, ofwel es [[rieksmonumint]], ofwel es [[gemeintelek monumint]]. 't Noordereiland ('nen negentienden-iewse wiek in 't stadsdeil Feijenoord, gans noordelek in Rotterdam-Zuid) is sinds 2008 al besjermp stadsgeziech, versjèllende aander buurte zien in proceduur vaan aonwiezing.<ref>[https://web.archive.org/web/20140301180606/http://www.cultureelerfgoed.nl/sites/default/files/u6/3.2.1%20Overzicht%20van%20aangewezen%20en%20in%20procedure%20zijnde%20stads-%20en%20dorpsgezichten%20def.pdf Besjermde stads- en dörpsgeziechter in Nederland]</ref> Sommege höbbe zier vernuiende arsjitectuur, wie Blijdorp. De woenhoezer dao zien door versjèllende arsjitekte vaan de [[Nui Zakelekheid]] oontwikkeld;<ref>[https://web.archive.org/web/20151008021300/http://www.bewonersorganisatie-blijdorp.nl/geschiedenis/ Bewonersorganisatie Blijdorp - Geschiedenis]</ref> de gelieknaomege zoo dao tuint evels e väöl awwerwètser oontwerp vaan [[Sybold van Ravesteyn]].<ref>[https://web.archive.org/web/20160304220820/http://www.architectuurinrotterdam.nl/building.php?buildingid=224&lang=nl Architectuur in Rotterdam - Diergaarde Blijdorp]</ref> Neet besjermp es stadsgeziech meh zier karakteristiek is ouch Katendrecht, 't vreuger havekerteer. Begin einentwintegsten iew zien hei de aw arbeiershoezer gerestaureerd zoetot de wiek e hip imago kraog.<ref>[http://www.rotterdam.nl/katendrecht Cityportal Rotterdam - Katendrecht]</ref> 't Aajd [[Van Nellefebrik]] in de Spaanse Polder is neet allein rieksmonumint<ref>[https://web.archive.org/web/20160307094548/http://www.rotterdam.nl/DSV/Document/Monumenten/GemeentelijkeMonumentenlijst_website_02-2012.pdf Insjrieving vaan 't Van Nellefebrik in 't Rieksmonuminteregister]</ref> meh ouch [[UNESCO]]-[[wereldèrfgood]].<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/1441 Insjrieving vaan 't Van Nellefebrik op de Wereldèrfgoodlies]</ref> Ouch vaan belaank zien de stadions vaan voetbalclubs Sparta ('Het Kasteel', e rieksmonumint)<ref>[http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php?cAction=show&cOffset=0&cLimit=25&cOBJnr=1016026&oOrder=ASC&cLast=1&oField=OBJ_RIJKSNUMMER&sCompMonNr=&sCompMonName=&sStatus=&sProvincie=Zuid-Holland&sGemeente=Rotterdam&sPlaats=&sStraat=Spartastraat&sHuisnummer=&sPostcode=&sFunctie=&sHoofdcategorie=&sSubcategorie=&sOmschrijving=&ID=0&oField=OBJ_RIJKSNUMMER Insjrieving vaan 't Spartastadion in 't Rieksmonuminteregister]</ref> en Feyenoord ('[[Sjtadion Feijenoord|De Kuip]]', e gemeintelek monumint).<ref name=gemeintemonumint>[https://web.archive.org/web/20160307094548/http://www.rotterdam.nl/DSV/Document/Monumenten/GemeentelijkeMonumentenlijst_website_02-2012.pdf Lies vaan gemeinteleke monuminte in Rotterdam, per 2012]</ref> ===Wederopbouw=== Deils al in d'n Oorlog, meh veural vaanaof de [[jaore 1950]], woort begós mèt de [[Wederopbouw]]. Pas tege 't ind vaan de [[jaore 1960]] waor dee in groete lijne veerdeg. Markante gebouwe oet deen tied zien in groete deile vaan 't centrum te vinde; de ierste zien intösse al rieksmonumint. Aon 't Weena ('n straot die zelf veur d'n oorlog nog neet bestoont) steit 't [[Hilton]]hotel ([[Huig Maaskant]]),<ref>[https://web.archive.org/web/20160308003941/http://architectuurinrotterdam.nl/building.php?buildingid=109&lang=nl Architectuur in Rotterdam - Hilton Hotel]</ref> aon de Coolsingel vint me de [[Bijenkorf]] (M. Breuer, A. Elzas).<ref name=bijenkorf>[https://web.archive.org/web/20160308003941/http://architectuurinrotterdam.nl/building.php?buildingid=109&lang=nl Architectuur in Rotterdam - Warenhuis De Bijenkorf]</ref> Zier markant ouch is de konzèrzaol [[De Doelen]] aon 't Schouwburgplein mèt zien kopergreun kóppel.<ref>[https://web.archive.org/web/20160706203944/http://www.dedoelen.nl/nl/over_de_doelen/de_doelen/de_geschiedenis/ De Doelen - Geschiedenis]</ref> Neve de [[statie Rotterdam Centraal|statie]] steit 't Groothandelsgebouw.<ref>[http://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/php/main.php?cAction=show&cOffset=0&cLimit=25&cOBJnr=1022067&oOrder=ASC&cLast=1&oField=OBJ_RIJKSNUMMER&sCompMonNr=&sCompMonName=&sStatus=&sProvincie=Zuid-Holland&sGemeente=Rotterdam&sPlaats=Rotterdam&sStraat=Stationsplein&sHuisnummer=&sPostcode=&sFunctie=&sHoofdcategorie=&sSubcategorie=&sOmschrijving=&ID=0&oField=OBJ_RIJKSNUMMER Insjrieving Groothandelsgebouw in 't Monuminteregister]</ref> De statie zelf evels (1957, Van Ravesteyn) is in de [[jaore 2000]] gesloop (zuug oonder).<ref name=rdamcs>[http://www.rotterdam.nl/feitencijfersrotterdamcentraal Rotterdam Centraal - Feiten en cijfers]</ref> Zier bekind woort ouch de [[Lijnbaan]], vreuger 'n touwslegerij, nao d'n oorlog umgebouwd tot winkelstraot veur vootgengers allein (en daomèt veur de jaore 1950 zier oongebrukelek).<ref>[http://www.rotterdam.nl/historie_lijnbaan Cityportal Rotterdam - Historie Lijnbaan]</ref> Hoeger es 't Hiltonhotel woort 't in dezen tied neet; allein d'n [[Euromast]] (1960; aon de Maos kortbij Delfshaven) verluf ziech bove de hoonderd meter. ===Contemporain gebouwe=== Pas in de [[jaore 1980]] veranderde dit beleid en stoont de gemeinte [[wolkekretsers]] touw. Op 't Weena, neve de Centraol Statie, kaom in 1992 de [[Delftse Poort]] veerdeg, 't ketoergebouw vaan Nationale Nederlanden.<ref>[https://web.archive.org/web/20150801202406/http://www.delftsepoort.nl/het-gebouw-nl Delftse Poort - Het gebouw]</ref> De volgende jaore kaom dao in de buurt mie hoegbouw, boe-oonder de Milenniumtorie tegeneuver de statie. Ouch aon de Maos, laanks de Boompjes, versjene ze väöl. Roond 2000 begós me drök te bouwe op de [[Kop vaan Zuid]], vreuger e verwaarloes havegebeed meh allewijl bekans e twiede stadscentrum, boe me oonder mie 't Nui Luxortheater (2001),<ref>[https://web.archive.org/web/20150220010215/http://www.luxortheater.nl/41-Over-Luxor Luxor Theater - Over Luxor]</ref> de Montevideo ([[Mecanoo]], 2005)<ref>[https://web.archive.org/web/20171109022828/http://www.montevideo-kopvanzuid.nl/geschiedenis/ Montevideo - Geschiedenis]</ref> en de 'verticaol stad' De Rotterdam ([[Rem Koolhaas]], 2013)<ref>[https://web.archive.org/web/20150228211003/http://www.derotterdam.nl/vertical_city/welcome De Rotterdam - Welkom]</ref> kin vinde. Hei opaon löp de [[Erasmusbrögk]] (1996), wie de Willemsbrögk (1981; oosteleker, nao 't Noordereiland) bepaolend neet allein veur 't gebeed um de revier meh veur de ganse stad (zuug ouch [[#Verkier|bove]]). Neve dees wolkekretsers heet me nog mie markante gebouwe gerealiseerd. Op de Blaak vint me de Blaaktorie (1984; beter bekind es 'De Potloed')<ref>[http://www.nrc.nl/handelsblad/van/2014/december/19/dromen-van-een-huis-met-een-tuin-1448920 NRC Handelsblad - Dromen van een huis met een tuin]</ref> en Kubuswoeninge (ouch 1984; identieke hoezer zien ouch in [[Hèllemed|Helmond]] gerealiseerd), allebei vaan [[Piet Blom]].<ref>[http://www.kubuswoning.nl/introkubus2.html Kubuswoning.nl]</ref> Kortbij de Blaak steit sinds 2014 ouch de Merrethal ([[Winy Maas]]).<ref>[https://web.archive.org/web/20150514135109/http://www.rijnmond.nl/programmas/opening-markthal-rotterdam RTV Rijnmond - Opening Markthal Rotterdam]</ref> In datzelfde jaor kaom de nui Centraol Statie veerdeg.<ref name=rdamcs/> 't Neume weerd is wijer de nui Pauluskèrk ([[Will Alsop]], 2013; aon de Mauritsweg).<ref>[http://www.nrc.nl/nieuws/2013/06/02/nieuwe-pauluskerk-in-rotterdam-officieel-geopend/ NRC Handelsblad - Nieuwe Pauluskerk in Rotterdam officieel geopend]</ref> Veur de koumende jaore stoon nog mie wolkekretsers op stapel, boe-oonder de Cooltower (150 meter ) en de Zalmtoren (daak op 190 meter, spits op 215 meter).<ref>[http://www.volkskrant.nl/binnenland/rotterdam-groeit-met-hoog-tempo-de-lucht-in~a4443057/?hash=14c414b539f09dd7628eb175a6158cca57e20429 De Volkskrant - Rotterdam groeit met hoog tempo de lucht in]</ref> ===Beelder=== In Rotterdam vint me e groet aontal beelder, boe-oonder nog gans get vaan veur d'n Oorlog. Zoe gief 't veur de Laurenskèrk al sinds [[1622]] e beeld vaan [[Erasmus]] (door [[Hendrick de Keyser]]).<ref>[http://www.top010.nl/html/oudste_standbeeld.htm Top010 - Oudste standbeeld]</ref> Later volgde oonder mie e standbeeld veur de noe vergeten diechter [[Hendrik Tollens]] (In 't Park).<ref>[http://www.boekendingen.nl/wp-nieuws/?p=4865 Boekendingen.nl - Standbeeld Hendrik Tollens in Rotterdam 150 jaar - Symposium en Tentoonstelling]</ref> De bekindste sculpture stamme evels vaan nao d'n oorlog. Iconisch woort 't beeld ''De verweusde stad'' vaan [[Ossip Zadkine]] (1953; Plein 1940 bij de Blaak).<ref>[https://web.archive.org/web/20131230013521/http://www.sculptureinternationalrotterdam.nl/collectie/permanent/DeVerwoestestad.php Sculpture International Rotterdam - De verwoeste stad]</ref> Veur de Bijenkorf aon de Coolsingel steit 'n abstracte sculptuur geneump ''De gestileerde blom'' ([[Naum Gabo]], 1957).<ref name=bijenkorf/> Recinter trok e beeld vaan de posmoderne kunsteneer [[Paul McCarthy]] de aondach; ''Santa Claus'' (2001) woort es oongepas gezeen en steit nao twie verplaotsinge noe op 't Eendrachtsplein.<ref>[https://web.archive.org/web/20141021210748/http://www.sculptureinternationalrotterdam.nl/collectie/permanent/SantaClaus.php Sculpture in Rotterdam - Santa Claus]</ref><ref>[http://vorige.nrc.nl/kunst/article1911236.ece/Kabouter_Buttplug_naar_Eendrachtsplein NRC Handelsblad - Kabouter Buttplug naar Eendrachtsplein]</ref> ===Bijnaome=== Door de väölheid aon modern gebouwe en beelder mèt markante vörm zien in de Rotterdamse volksmoond väöl bijnaome oontstande veur arsjitectonische werke. Sommege daovaan zien zoe sterk ingebörgerd tot d'n echte naom koelek weurt gebruuk; dit gelt oonder mie veur ''De Kuip'' (Stadion Feijenoord), ''De stopnaald'' (De gestileerde blom) en ''Kabouter Buttplug'' (Santa Claus).<ref>[http://www.engelfriet.net/Alie/Hans/bijnamen.htm Engelfriet.net - Bijnamen Rotterdamse gebouwen]</ref> ==Demografie== Rotterdam is 'n etnisch zier diverse stad, die door zien have al in de negentienden iew al lui oet versjèllende deile vaan Nederland (veural 't zuie) trok, en vaanaof d'n twintegsten iew, es ierste stad vaan Nederland, diverse neet-Westerse bevolksingsgróppe. ===Bevolkingsoontwikkeling=== Rotterdam is al sinds jaor en daag de twiede stad vaan Nederland, meh volgde vreuger op zier groeten aofstand vaan Amsterdam. Door d'n explosieve greuj in d'n twieden hèlf vaan de negetienden iew leep ze evels sterk in, wat me in de greujciefers trökzuut. {| |- valign=top | {| class=wikitable ! Jaor !! Aontal !! Oontwikkeling (gans Z-Holland) |- | 1795 || 53.212<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1795_01_H8.xls Volkstèlling 1795 - Holland]</ref> || -- |- | 1830 || 72.294<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1830_00_B.xls Volkstèlling 1830]</ref> || +35,9% |- | 1840 || 78.098<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1840_00_S3.xls Volkstèlling 1840 - Zuid-Holland]</ref> || +8,0% ''(+9,6%)'' |- | 1849 || 90.073<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1849_05_H2.xls Volkstèlling 1849 - Zuid-Holland]</ref> || +15,3% ''(+7,1%)'' |- | 1859 || 105.858<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1859_01_H3A.xls Volkstèlling 1859]</ref> || +17,5% ''(+9,5%)'' |- | 1869 || 116.232<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1869_01_H4A.xls Volkstèlling 1869]</ref> || +9,8% ''(+11,5%)'' |- | 1879 || 148.002<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1879_08_H4.xls Volkstèlling 1879 - Zuid-Holland]</ref> || +27,3% ''(+16,8%)'' |- | 1889 || 201.858<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1889_09_H2.xls Volkstèlling 1889 - Zuid-Holland]</ref> || +36,4% ''(+18,2%)'' |} | {| class=wikitable ! Jaor !! Aontal !! Oontwikkeling (gans Z-Holland) |- | 1899 || 318.507<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1899_03_H2.xls Volkstèlling 1899 - Zuid-Holland]</ref> || +57,8% ''(+20,5%)'' |- | 1909 || 417.989<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT190901SUPPLT/index.html Volkstèlling 1909 - Diechheid vaan de bevolking]</ref> || +31,2% ''(+21,5%)'' |- | 1920 || 516.271<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1920_01_T.xls Volkstèlling 1920]</ref> || +23,5% ''(+20,7%)'' |- | 1930 || 586.952<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1930_01_T1.xls Volkstèlling 1930]</ref> || +13,7% ''(+16,6%)'' |- | 1947 || 646.248<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/VT_1947_B1_T.xls Volkstèlling 1947]</ref> || +10,1% ''(+16,7%)'' |- | 1956 || 721.805<ref>[http://www.volkstelling.nl/web/excel/WT_1956_B1_T.xls Woeningtèlling 1956]</ref> || +11,7% ''(+13,3%)'' |- | 1960 || 729.030<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT196002T1/index.html Volkstèlling 1960]</ref> || +1,0% ''(+4,6%)'' |- | 1971 || 682.900<ref>[http://www.volkstelling.nl/nl/volkstelling/imageview/VT1971B1AT/index.html Volkstèlling 1971]</ref> || -6,3% ''(+10,1%)'' |} |} ;Opmerkinge * In 1795 hoort Cool nog neet bij Rotterdam. Ouch 't gedeilte vaan d'n Overschiese polder oonder Rotterdam woort apaart getèld. Cool had toen 4.298 inwoeners, Overschie-oonder-Rotterdam 378. Mèt de stad Rotterdam kump me oet op 57.888; dat bringk de greuj tösse 1795 en 1830 op 24,9%. * Genormaliseerd nao 'n interval vaan 10 jaor koume de greujciefers veur d'n tied 1795-1830 oet op 9,2% (zoonder Cool en Schiepolder in 1795) of 6.6% (mèt Cool en Schiepolder). * In 1886 liefde Rotterdam de gemeinte Delfshaven in. Dees gemeinte had in 1879 (lèste tèlling es zelfstendege gemeinte) 11.425 inwoeners. Same mèt de gemeinte Rotterdam vaan dat jaor lievert dat 159.427 inwoeners op. Dat bringk de greuj tösse 1879 en 1889 op 26,6%. * In 1895 annexeerde Rotterdam de gemeintes Charlois en Kralingen. Dees gemeintes hadde in 1889 9.706 en 16.677 inwoeners. Same mèt 't Rotterdam vaan veur de fusie maak dat 228.241 inwoeners; de greuj tösse 1889 en 1899 kump daan oet op 39,5%. * In 1934 annexeerde Rotterdam de gemeintes Hoogvliet en Pernis, in 1941 ouch Hillegersberg, Schiebroek, IJsselmonde zoewie deile vaan [[Kethel en Spaland]] (klei deil) en Overschie (groetste deil). Dees gemeintes hadde in 1930 't volgend aontal inwoeners: *: Hillegersberg: 15.955 *: Hoogvliet: 1.227 *: IJsselmonde: 6.100 *: Kethel en Spaland: 2.230 *: Overschie: 7.545 *: Schiebroek: 3.533 : Umtot twie gemeintes mer deils woorte geannexeerd, vèlt de perceize greuj in 'groet-Rotterdam' tösse 1930 en 1947 neet vas te stèlle. Heer kump oet roond de 4%. * De ciefers veur 1971 zien aofgerund op ganse vieftalle. Door 't groet aontal inwoeners vaan Rotterdam maak dit veur 't greujciefer neet oet. ;[[Indexciefer|Rillatief oontwikkeling]] vaan 1830 tot 1971 (''v''₁₈₃₀=100) <timeline> ImageSize = width:755 height:530 PlotArea = left:40 right:10 top:10 bottom:20 TimeAxis = orientation:horizontal AlignBars = justify Colors = id:gray1 value:gray(0.9) DateFormat = yyyy Period = from:1830 till:1971 ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1830 PlotData = bar:1000 color:gray1 width:1 from:start till:end bar:900 color:gray1 from:start till:end bar:800 color:gray1 from:start till:end bar:700 color:gray1 from:start till:end bar:600 color:gray1 from:start till:end bar:500 color:gray1 from:start till:end bar:400 color:gray1 from:start till:end bar:300 color:gray1 from:start till:end bar:200 color:gray1 from:start till:end bar:100 color:gray1 from:start till:end bar:0 color:gray1 LineData = layer:front points:(40,70)(90,74) color:green width:1 points:(90,74)(135,82) color:green width:1 points:(135,82)(185,93) color:green width:1 points:(185,93)(235,100) color:green width:1 points:(235,100)(285,122) color:green width:1 points:(285,122)(285,130) color:brightgreen width:1 points:(285,130)(335,160) color:brightgreen width:1 points:(335,160)(335,178) color:brightgreen width:1 points:(335,178)(385,240) color:brightgreen width:1 points:(385,240)(435,309) color:green width:1 points:(435,309)(490,377) color:green width:1 points:(490,377)(540,426) color:green width:1 points:(540,426)(540,450) color:brightgreen width:1 points:(540,450)(625,467) color:brightgreen width:1 points:(625,467)(670,519) color:green width:1 points:(670,519)(690,524) color:green width:1 points:(690,524)(745,492) color:green width:1 points:(40,70)(90,75) color:blue width:1 points:(90,75)(135,79) color:blue width:1 points:(135,79)(185,84) color:blue width:1 points:(185,84)(235,92) color:blue width:1 points:(235,92)(285,104) color:blue width:1 points:(285,104)(335,119) color:blue width:1 points:(335,119)(385,139) color:blue width:1 points:(385,139)(435,165) color:blue width:1 points:(435,165)(490,195) color:blue width:1 points:(490,195)(540,224) color:blue width:1 points:(540,224)(625,258) color:blue width:1 points:(625,258)(670,285) color:blue width:1 points:(670,285)(690,302) color:blue width:1 points:(690,302)(745,331) color:blue width:1 </timeline> Doonkergreun: Reële greuj gemeinte Rotterdam<br> Leechgreun: Virtuele greuj mèt de tössedoor geannexeerde gemeintes<br> Blauw: Provincie Zuid-Holland ===Samestèlling=== Al veur d'n oorlog kós Rotterdam aonzienleke immigrantegróppe. Zoe vestegde ziech in 1911 de ierste [[Chineze]] op Katendrecht.<ref>[https://web.archive.org/web/20141220001041/http://chinaopdekaap.nl/achtergrond/ China op de Kaap - Achtergrond]</ref> Nao d'n oorlog naom de diversiteit sterk touw; allewijl is oongeveer d'n hèlf vaan de bevolking [[allochtoon]] daan wel [[neet-Nederlander]]. Wie in aander deile vaan Nederland, meh in aonzeenlek groeter aontalle, kaome Surinamers, Antilliaone, Turke en Marokkaone ziech in de stad vestege. Typisch veur Rotterdam is de groete Kaapverdiaanse gemeinsjap: in de res vaan Nederland woene die bekans neet. De lèste jaore zien de belaankriekste nuikoumers (ouch hei) de Pole. Vlöchtelingegemeinsjappe zien in Rotterdam neet zier groet. De otochtone (dao-oonder kinne ouch lui vaan vreem heerkoms valle die al drei of mie generaties in Nederland woene, wie de Chineze) zien in aontalle gemigreerd nao de veurstei, e perces wat ouch de lèste jaore nog doorgeit. In de gemeinte Rotterdam woende in 2014 lui mèt 175 versjèllende nationaliteite.<ref>[http://www.rotterdam.nl/trendingtopicweetjesrotterdammers Cityportal Rotterdam - Rotterdammers]</ref> De veurnaomste len vaan heerkoms zien de volgende (alle len mèt in 2014 mie es 1000 Rotterdammers zien opgenome):<ref>Bron: [https://web.archive.org/web/20070613060019/http://rotterdam.buurtmonitor.nl/ Buurtmonitor.nl]</ref> {| class="wikitable sortable" ! rowspan=2 | Heerkoms !! colspan=2 | 2004 !! colspan=2 | 2014 !! rowspan=2 | Greuj gemeinsjap |- ! aontal !! perc. !! aontal !! perc. |- | [[Afghanistan]] || 1.254 || 0,21% || 1.714 || 0,28% || +36,7% |- | [[Angola]] || 1.278 || 0,21% || 1.118 || 0,18% || -12,5% |- | [[Belsj]] || 3.247 || 0,54% || 3.181 || 0,51% || -2,0% |- | [[Bulgarije]] || 240 || 0,04% || 2.484 || 0,40% || +935% |- | [[China]] (vasteland) || 4.600 || 0,77% || 6.524 || 1,06% || +41,8% |- | [[Dominicaanse Rippubliek]] || 1.767 || 0,29% || 2.270 || 0,37% || +28,5% |- | [[Duitsland]] || 10.286 || 1,72% || 9.711 || 1,57% || -5,6% |- | [[Ethiopië]] || 1.749 || 0,29% || 1.946 || 0,31% || +11,3% |- | [[Fraankriek]] || 1.588 || 0,26% || 1.895 || 0,31% || +19,3% |- | [[Hong Kong]] || 2.281 || 0,38% || 2.298 || 0,37% || +0,7% |- | [[India]] || 1.232 || 0,21% || 1.727 || 0,28% || +40,2% |- | [[Indonesië]] || 12.817 || 2,14% || 12.374 || 2,00% || -3,5% |- | [[Irak]] || 1.791 || 0,30% || 2.013 || 0,33% || +12,4% |- | [[Iran]] || 1.646 || 0,27% || 2.141 || 0,35% || +30,1% |- | [[Italië]] || 1.583 || 0,26% || 2.090 || 0,34% || +32,0% |- | [[Kaapverdië]] || 15.015 || 2,50% || 15.323 || 2,48% || +2,1% |- | [[Marokko]] || 35.355 || 5,90% || 41.673 || 6,74% || +17,9% |- | [[Nederland]] || 332.327 || 55,43% || 315.808 || 51,09% || -5,0% |- | [[Nederlandse Antille]] en [[Aruba]] || 20.348 || 3,39% || 23.207 || 3,75% || +14,1% |- | [[Pakistan]] || 4.039 || 0,67% || 4.378 || 0,71% || +8,4% |- | [[Pole]] || 1.478 || 0,25% || 6.708 || 1,09% || +353,9% |- | [[Portugal]] || 3.013 || 0,50% || 4.047 || 0,65% || +34,3% |- | [[Somalië]] || 1.996 || 0,33% || 2.181 || 0,35% || +9,3% |- | [[Spaanje]] || 2.984 || 0,50% || 3.013 || 0,49% || +1,0% |- | [[Suriname]] || 52.291 || 8,72% || 52.686 || 8,52% || +0,8% |- | [[Turkije]] || 44.637 || 7,45% || 47.921 || 7,75% || +7,4% |- | [[Vereineg Keuninkriek]] || 3.242 || 0,54% || 3.078 || 0,50% || -5,1% |- | [[Vereinegde Staote]] || 1.243 || 0,21% || 1.385 || 0,22% || +11,4% |- | Veurmaoleg [[Joegoslavië]] || 9.116 || 1,52% || 9.231 || 1,49% || +1,3% |- | Veurmaolege [[Sovjet-Unie]] || 2.076 || 0,35% || 4.246 || 0,69% || +104,5% |- | Aander len || 23.025 || 3,84% || 29.738 || 4,81% || +29,2% |- ! Totaol !! 599.544 !! 100% !! 618.109 !! 100% !! +3,1% |} ;Opmerkinge * Alle getalle gemete op 1 jannewarie. * Tössedoor is de gemeinte Rozenburg geannexeerd. Dees gemeinte had op 1 jannewarie (oonderhaaf maond veur de oplufting) 2010 12.489 inwoeners. ===Religie=== Rotterdam is gooddeils oontkèrkelek. In 2013 hoort nog 42% vaan de bevolking bij e genoetsjap: 14,7% waor [[roems-katheliek]], 13,3% [[islam|moslim]], 8% [[protestantisme|protestants]] en 6% hóng 'n aander religie aon.<ref>Bron: CBS</ref> ===Taol=== E deil vaan de otochtoon bevolking sprik 't [[Rotterdams]], e [[Hollands]] dialek wat neet väöl vaan 't Standaardnederlands versjèlt. 't Is veural de (blaanke) volksklas die 't sprik, hoeger opgeleide praote gemeinelek de standaardtaol.<ref name=oostendorp>Marc van Oostendorp, ''Taal in stad en land - Rotterdams. D'n Haag, Sdu Uitgevers, 2002.</ref> De geannexeerde dörper höbbe vaanajds hun eige dialekte, en zeker die op IJsselmonde kinne nog sterk vaan de standaardtaol versjèlle. In Pernis huurt me Wes-IJsselmonds, in Charlois en IJsselmonde-dörp is Oos-IJsselmonds inheims, allewel tot in dat lèste dörp al gein sprekers mie te vinde zien.<ref>[https://web.archive.org/web/20151129130636/http://www.oudheidkamerrhoonpoortugaal.nl/Service/Albrandswaard/dialect%20ijsselmonde.pdf HET DIALECT VAN CHARLOIS (1):DE DIALECTEN VAN HET EILAND IJSSELMONDE]</ref> Vaan 't Charlois is intösse 'nen dictionair versjene.<ref>[https://web.archive.org/web/20160305000626/http://www.historisch-charlois.nl/winkel/boeken/sjaarloos_woordenboek.html Historisch Charlois - Sjaarloos Woordenboek]</ref> De väöl migrantegróppe spreke 'n väölheid aon oetheimse taole wie [[Turks]], [[Marokkaans Arabisch|Marokkaans]] [[Arabisch]], [[Berbers|Berberdialekte]], [[Sranantongo]] (Surinaams), [[Papiaments]] en [[Kaapverdiaans]] Creool. In Rotterdam gief 't 'n [[straottaol]] mèt hiel väöl Surinaamse wäörd, die dudelek versjèlt vaan de Amsterdamse straottaol<ref name=oostendorp/> en soms ''Nui-Rotterdams'' weurt geneump.<ref>[https://web.archive.org/web/20150117220022/http://www.stadsgeheimen-rotterdam.nl/site/edition2/mainarticle/239 Stadsgeheimen Rotterdam - Duizend tongen]</ref> Dees straottaol is zier populair; me heet zelfs 'n [[Biebel]]vertaoling drin gemaak.<ref>[http://www.dichtbij.nl/rotterdam-centrum-noord/regio/artikel/2453721/rappers-lezen-bijbel-in-straattaal.aspx?sml=true Dichtbij.nl - Rappers lezen bijbel in straattaal]</ref> Ouch 't satirisch gediech ''[[mi have een droom]]'' vaan [[Ramsey Nasr]] gebruuk de Rotterdamse straottaol. Versjèllende lui meine evels tot de straottaol te väöl ruimte krijg um joongere nog Standaardnederlands te liere. In 2012 woort daorum 'n campagne veur 'good' Nederlands gelanceerd.<ref>[https://web.archive.org/web/20140709054630/http://www.rijnmond.nl/nieuws/01-10-2012/gemeente-start-campagne-tegen-straattaal RTV Rijnmond - Gemeente start campagne tegen straattaal]</ref> De [[VVD]] maakde in de [[raodsverkezinge vaan 2014 (Nederland)|raodsverkezinge vaan 2014]] e programmappunt vaan 't Nederlands es veurtaol in de stad; dit kaom de partij op kritiek te stoon.<ref>[https://web.archive.org/web/20150601172316/http://www.metronieuws.nl/binnenland/2014/03/ophef-verkiezingsposter-vvd-in-rotterdam-spreken-we-nederlands Metro - Ophef verkiezingsposter VVD: "In Rotterdam spreken we Nederlands"]</ref> == Historie == [[Plaetje:Rotterdam Reconstructiekaart Anno 1340.jpg|thumb|Rotterdam in 1340, op 't memint tot 't definitief stadsrechte krijg. Allein d'n dam (Hoogstraat) en de bei Rottekante zien bebouwd.]] ===Oontstoon en stadsrechte=== Allewel de regio al vaanaof de vreugsten tied bewoend woort - [[Vlaardingen]] waor in de vreug [[middeliewe]] al e handelscentrum - is Rotterdam pas in de twieden hèlf vaan d'n [[daartienden iew]] oontstande. In dezen tied woorte de versjèllende [[moeras]]se in Holland en Utrech oontgonne (druuggelag), en um op 't reveerke de [[Rotte]] te kinne loze mós me 't waterpeil lieg kinne hawwe. Daoveur waor 't nujeg ze aof te slete, umtot 't water aanders mèt de Nui Maos (de ''Merwede'' zag me toen) mèt kós stijge. D'n dam ligk op de plaots vaan de huiege Hoogstraat, meh leep es [[diek]] door in oosteleke (Oostzeedijk, Groenedijk) en westeleke (Schiedamsedijk) riechting. 't Dörp Rotterdam hoort bij twie hierlekhede: [[Cool (Rotterdam)|Bokel]] (boe-aon noe nog de Beukelsdijk rappeleert) en [[Voorschoten (Schieland)|Voorschoten]]. 't Dörpke wint al gaw aon beteikenis en in [[1299]] weure [[stadsrechte]] oetgegeve, die evels tenao weer weure ingetrokke. In [[1340]] woorte ze obbenuits verliend, noe definitief. ===Late mideliewe=== De concurrentie door awwer groeter stei in de buurt waor groet: ouch [[Delft]] (mèt Delfshaven), [[Dordrecht]] en [[Gouda]] bleuje es handelsstei. Toch greujt Rotterdam, wat in 1360 zien [[walmör]] bouwt, snel en nump 't naodrökkelek zien plaots in oonder de Hollandse stei. In de vieftienden iew greujde de stad wijer door. In de [[Hoekse en Kabeljauwse Twiste]] waor Rotterdam 't centrum vaan de Hoeke, die oonder Joonker Frans geregeld plunderinge dege in de umgeving. Heibij raakde heer ouch Delft en Gouda, wat in Rotterdams veurdeil waor. Dordrecht waor intösse al in beteikenis verminderd door de Sint-Elizabethsvlood (1421). De stijgende status woort bekroend mèt de bouw vaan de Sint-Laurenskèrk, die pas in 1525 veerdeg kaom. ===Vreugmodernen tied=== In [[1572]], in 't begin vaan d'n [[Tachtegjaoregen Oorlog]], plunderde Spaonse tróppe de stad. 't Jaor dao-op koos ze de kant vaan d'n Opstand. Tösse 1578 en 1615 breit me de Rotterdamse haves oet tot bezuie de Hoogstraat, in e gebeed wat me soms ''Waterstad'' neump (Nui Have etc.).<ref>[http://www.rotterdam.nl%2FClusters%2FRSO%2FDocument%25202013%2FBekendmakingen%2FBestemmingsplannen%2FDEELGEMEENTE%2520CENTRUM%2FWaterstad_ontwerp_2.pdf Gemeinte Rotterdam - Ontwerpbestummingsplan Waterstad]</ref> Sinds de opriechting vaan de [[VOC]] had Rotterdam 'n eige kamer drin. Door de veurspood waor Rotterdam 'n veur deen tied groete stad geweure, mèt in 1622 al 20.000 inwoeners en aon 't ind vaan de zeventienden iew al 50.000. ===Oontwikkeling vaan 'n wereldhave=== Dit aontal inwoeners woort de volgende iewe geconsolideerd. Rotterdam is de twiede stad vaan Nederland meh zien bevolking en have stagnere. Dit verandert pas in d'n twieden hèlf vaan de [[negetienden iew]]. In [[1872]] kump de [[Nuie Waterweeg]] veerdeg, 'n verlègking vaan de Maosmoond nao 't noorde die de have touwliet väöl groeter sjeper te oontvaange. Daan weurt ouch de [[Holland Amerika Lijn]] gestiech, die 'n vaste verbinding mèt [[New York]] tot stand brink. De wereldhandel greujt evels wijer en Rotterdam heet väöl groeter haves nujeg. Die weure gestiech in Katendrecht, aon d'n euverkant vaan de Maos, op de groond vaan de zjus geannexeerde gemeinte Charlois (zuug oonder). De nuie groond heet Rotterdam neet allein veur de haves nujeg, meh zeker ouch veur de arbeiers, die in dezen tied mèt doezende nao de stad koume. De greuj stagneert kort mèt d'n [[Ierste Wereldoorlog]], meh geit in 't Interbellum oonverminderd door mèt nui annexaties en wijer weswaartse haves. E groet aontal arbeierswieke stamp zjus oet dezen tied; Blijdorp is bij 't oetbreke vaan d'n [[Twiede Wereldoorlog]] zjus veerdeg. [[Plaetje:Rotterdam, Laurenskerk, na bombardement van mei 1940.jpg|thumb|Oetwèrking vaan 't Bombardemint vaan Rotterdam. 't Rewien vaan de Laurenskèrk en 't spoorviaduk (in de jaore 1990 gesloop) zien good te zien.]] ===Twiede Wereldoorlog=== Es [[nazi-Duitsland]] in mei [[1940]] Rotterdam binnevèlt, hèlt 't Nederlands leger stand aon de Maos. Op [[14 mei]] evels wèlle de Pruse de weerstand gaw breke en bombardere ze de stad. Zoeget gans 't centrum en Cool goon bij dit bombardemint en d'n dao-opvolgende brand verlore. Zoe'n 800 lui voonte d'n doed. E wijer bombardemint dege de Geallieerde in 1943 op Rotterdam-Wes. Ouch gief 't in november 1944 'ne [[razzia]], ein vaan de groetste in Nederland, um de veur d'n Arbeitsinzèt oondergedoke manslui te pakke. Tot slot had de stad hendeg te lije oonder de [[Hoongerwinter]] vaan 1944/45. ===Nao-oorlogsen tied=== Plane veur de [[Wederopbouw]] woorte al in d'n oorlog gemaak, meh door geldgebrek en materiaolsjeerde in d'n oorlog kaom dao niks vaan in hoes. Nao d'n oorlog nump me dit plan op; de veurkäör weurt gegeve aon e zier [[modernisme|modernistisch]] plan boe-in de mieste rewiene weure gesloop en de herbouw plaotsvint mèt zier progressief gebouwe. Pas in de [[jaore 1950]] kump dees Wederopbouw good op geng; tegen 't ind vaan de [[jaore 1960]] is ze zoe good es veerdeg. 't Cultureel leve bleujt op, zoewie zeker ouch de have, die maag doorgreuje tot ze de groetste vaan de ganse wereld weurt. In de jaore 1990 krijg 't Rotterdams centrum daobij versjèllende [[wolkekretser]]s, die 't stadsgeziech sterk goon bepaole. Rotterdam, ummer 'n sterk linkse stad, weurt in 2002 't centrum vaan de Leefbaar-beweging es häöre veurmaan Pim Fortuyn hei de lies trèk. Heer katalyseert de oonvrei vaan väöl veural otochtoon Rotterdammers, die ziech ummer mie aofkiere vaan de zier groete gróp neet-westerse allochtone. De gemeinteraod blijf ouch in de jaore tenao gepolariseerd. Begin 2009 had Rotterdam mèt Ahmed Aboutaleb de primeur es ierste gemeinte in Nederland 'ne börgemeister vaan Marokkaanse aofkoms te höbbe. ===Annexaties=== :''Zuug ouch: [[Lies vaan geweze gemeintes in Zuid-Holland]]'' De huiege gemeinte Rotterdam is tot stand gekoume door de volgende fusies:<ref>Grote Winkler Prins encyclopedie, zevenden drök, deil 16, p. 562</ref> ;ROTTERDAM * [[Hof van Wena]] ([[1590]]) * [[Cool (Rotterdam)|Cool]] ([[1816]]) * [[Delfshaven]] ([[1886]]) * [[Charlois]] ([[1895]]) ** [[Katendrecht]] ([[1873]]) * [[Kralingen]] (1895) * [[Hoogvliet]] ([[1934]]) * [[Pernis]] ([[1934]]) ** [['s-Gravenambacht]] ([[1834]]) * [[Hillegersberg]] ([[1941]]) * [[IJsselmonde (dörp)|IJsselmonde]] (1941) * [[Overschie]] (1941) * [[Schiebroek]] (1941) * [[Rozenburg]] ([[2010]])<ref name=roz>[https://web.archive.org/web/20190511054656/http://www.stadsarchief.rotterdam.nl/rozenburg Stadsarchief Rotterdam - Rozenburg]</ref> Annexaties vaan deilkes groondgebeed zien neet opgenome. == Bronne == ''Veur dit artikel is gebruuk gemaak vaan [[:nl:Rotterdam (gemeente)]] (in de indeiling vaan de gemeinte en de oetsleeg vaan de historische raodsverkezinge) en [[:nl:Geschiedenis van Rotterdam]] (in de historieparagraaf vaan dit artikel).'' === Rifferenties === <references/> == Extern links == * [http://www.rotterdam.nl Gemeinte Rotterdam] {{commonskl|Rotterdam}} {{GemeintesZuud-Hollandj}} [[Categorie:Rotterdam| ]] [[Categorie:Sjtaej in Zuud-Hollandj]] [[Categorie:Gemeintes in Zuud-Hollandj]] 2viff7yawf1ywa00dndso6mz9do87du 0 1509 486552 469067 2026-09-28T23:19:08Z Raippa-Valli 34309 Bestand 486552 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} [[File:Jacques Chirac (1997) (cropped).jpg|thumb|Jacques Chirac (1997)]] '''Jacques René Chirac''' ([[Paries]], [[29 november]] [[1932]] - [[26 september]] [[2019]]) waor 'ne Franse politicus. Heer is 't bekindste door zie presidentsjap, 'n functie die heer tösse 1995 en 2007 bekleide. Heer waor lid vaan de [[Union pour un Mouvement Populaire|UMP]] en volgde [[François Mitterand]] op. Zien politiek waor conservatief en weurt in Franse kringe dèks es ''gaullistisch'' aongemerk. == Leve == Nao 't lyceum góng heer in [[1951]] studere aon 't prestizjeus [[Institut d'études politiques de Paris]], boe heer in [[1954]] aofstudeerde. In dee studie zaot ouch 'ne cursus op de [[Harvard-universiteit]], boemèt heer 'n veur Franse oongebrukeleke kinnis vaan 't [[Ingels]] verkraog. Ouch studeerde heer aon 'n militair academie; officier moch heer evels neet weure umtot heer [[communisme|communistische]] sympathieë had. In de jaore zesteg woort heer 'ne gaullis. Op aonraoje vaan [[Georges Pompidou]] stèlde heer ziech in [[1967]] kandidaat veur de ''[[Assemblée Nationale]]''. Vaanaof [[1972]] waor heer minister, iers vaan landbouw, later vaan Binnelandse Zake en tenslotte in [[1974]] premier. In [[1977]] woort heer börgemeister vaan Paries, wat heer tot [[1995]] bleef. In de late jaore negeteg kaome corruptiesjandaole oet zienen tied es börgemeister bove water. In [[1995]] versloog heer socialis [[Lionel Jospin]] in de race um 't presidentsjap. In [[2002]] herhaalde heer dat; daan woort heer euvereges door 'n wetsverandering meh veur vief jaor gekoze. Datzelfde jaor kaom heer negatief in 't nuits door ach [[kernproof|kernprove]] bij 't onbewoend [[atol]] [[Mururoa]] in de [[Stèlle Oceaan]]. In [[Papeete]] op [[Tahiti]] braoke relle oet en väöl politici kierde häöm de rögk touw. Ouch oontstoont e langdureg conflik mèt [[Nederland]] euver 't Nederlands drugsbeleid. Ein en aander zörgde veur boycotte door consuminte. In [[2002]] woort 'r mèt euvermach herkoze. Jospin, obbenuits de socialistische kandidaot, haolde neet ins de twiede verkezingsrunde. In plaots daovaan mós 'r 't opnumme tege d'n extreem-rechse [[Jean-Marie Le Pen]], dee 'r mèt gemaak versloog. Tijens festiviteite op [[14 juli]] [[2002]] euverleefde heer 'nen aonslaag. In de binnelandse politiek heet Chirac e gemaoteg beleid geveurd, wat soms in contras stoont mèt 't oetsgesproke rechs profiel vaan zien premiers. Critici neumde häöm 'ne "[[kameleon]]" en e "windvaan" umtot heer zien polletiek zouw aofstumme op wat häöm good oetkaom. In de boetelandse politiek waor heer wie zien veurgengers 'ne groete veurstander vaan de [[Europese Unie]]. 't Verwerpe vaan de Europese Constitutie in [[2005]] brach daan ouch sjaoj touw aon zien prestiesj. In [[2003]] naom heer sterk stèlling tege d'n oorlog in Irak. Op [[16 mei]] [[2007]] woort heer opgevolg door ziene partijgenoot [[Nicolas Sarkozy]]. In de jaore nao zien aoftrejje kraog heer mèt gezoondheidsprobleme te make. In [[2011]] woort heer tot twie jaore cel veurweerdelek veroerdeild, um corruptie die heer in zien functie es börgemeister vaan Paries zouw höbbe begaange. {{DEFAULTSORT:Chirac, Jacques}} [[Categorie:Persoene oet Frankriek]] [[Categorie:Börgemeisters]] [[Categorie:Premiers]] [[Categorie:Presidente]] [[Categorie:Luuj gebaore in d'n twintigsten iew]] [[Categorie:Luuj gesjtorve in d'n einentwintigsten iew]] k0eyeglj1xco0vxwhtlowzao2k3mp5m 0 5579 486554 456377 2026-09-29T00:07:20Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 486554 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} '''Dinosaurusse''' of '''Dinosauriërs''' (de lèste benaoming is de zjuste vertaoling vaan '''Dinosauria''', de wetensjappeleke [[Latiens]]e naom vaan de gróp) vörmde 'n belangrieke gróp [[reptiele]] oet 't [[Mesozoïcum]]. Tot dees gróp, die dominant woort op 't ind vaan 't [[Trias]] en tijdes de [[Jura (tiedvak)|Jura]] en [[Kriet (tiedvak)|Kriet]] de heersende gróp landbieste vörmde, behure de groetste landbieste die oets geleef höbbe. Traditioneel woorte ze gezeen es 'n [[Orde (biologie)|orde]] (of 'n aontal ordes) binne de [[Klasse (biologie)|klasse]] vaan de [[reptiele]], allewijl weure ze soms es 'n aofzoonderleke klasse besjouwd, meh miestal es 'n raankloze gróp dee miestal ouch de [[veugel]] umvat, binne de groetere gróp vaan de reptiele, en die gedefenieerd weurt es alle aofstammelinge vaan de lèste gemeinsjappeleke veurawwer vaan de ''[[Iguanodon]]'' en ''[[Megalosaurus]]'' (die dees ier te beurt vèlt umdat ze towvallig de twie es ierste besjreve dinosauriër zien). == Gesjiedenis == Tijdes 't Trias, 250 tot 210 miljoen jaor geleie, vörmde alle [[kontinent]]e bijein 't oerkontinent [[Pangea]]. Oet [[reptiele]] vaan de gróp [[Archosauria]] (boetow allewijl allein nog de [[krokedille]] en de veugel behure) oonstoonte de ierste dinosauriërs. Die stamde aof vaan klein jaogers die z'ch op veer pu voortbewoge. De pu stoonte rech oonder 't liechaam in plaots vaan deneve, zoewie bij vreuger reptiele. Later oontstoonte [roufdier]e die op twie pu roondlepe. De dinosauriër splitsde z'ch al vreug op (op z'n lèts midde-Trias) in twie takke, de [[Saurischia]] en de [[Ornithischia]]. De Saurisjia leefde vaan 't Trias tot 't Kriet. Zie leefde allemaol op 't land. De gróp bestoont oet twie oonderverdeilinge: de Theropode - euverwegend vleiseters - en de Sauropodomorpha, plante-eters, boe-oonder de bekinde reuzevörm met 'ne lange nek. Es gróp zien de Saurisjia te herkinne aon (en genump nao) de dreistraolige opbouw vaan 't [[Bekke (anatomie)|bekke]], boe-in 't sjaombein nao väöre is geriech: de "hagedis-heup". Dit is euveriges 'n oersprunkeleke eigensjap vaan alle reptiele, 'n zoegenaomde "plesiomorfie", die dus neet direk gebruuk kin weure um de gróp Saurisjia aof te bakene. De Ornithisjia leefde vaanoaf 't Bove-Trias tot 't Bove-Kriet. 't Waore op 't land levende, plante-etende reptiele. Zie hadde 'n aofgeleide veerstraolige opbouw vaan 't bekke, boe-in 't sjaombein 'n nao väöre geriech oetsteeksel heet, meh weier nao achtere geriech is: de "vogel-heup". Zoe 'n nui eigensjap, 'n zoegenaomde "apomorfie", kin wel gebruuk weure um 'n gróp te oondersjeie. Euveriges is 't oondaanks de naomgeving zoe dat de veugel vrijwel zeker tot de Saurisjia behure. <center> {| | width=50% valign=top| [[Plaetje:Saurischia.png|thumb|220px|[[Saurisjia]] bekke opbouw.]] | width=50% valign=top| [[Plaetje:Ornithischia.png|thumb|220px|[[Ornithisjia]] bekke opbouw.]] |} </center> De splitsing vaan [[Sauropodomorpha]] en [[Theropoda|Theropode]] veel woersjijnelek in 't late Trias. Tijdes de Jura, 210 tot 140 miljoen jaor geleie, begos Pangea oetein te valle. Via landtonge kóste bieste iers nog wel vaan de ein nao de aander plaots trèkke. Tijdes 't Kriet, 140 tot 65 miljoen jaor geleie, waore alle kontinente oetein gevalle. [[Zuid-Amerika]] kaom geïsoleerd te ligke, zoedat daor gans nuie, opmerkeleke soorte oontstoonte, zoewie beveurbeeld ''[[Giganotosaurus]]'', 'n theropode dee nog get groeter waor es de beruchte ''[[Tyrannosaurus]]'' oet [[Noord-Amerika]] en de ''[[Argentinosaurus]]'', 'ne gigantische sauropode. 't Zelfde deeg ziech veur in [[Afrika]] en [[Indië]] (toen nog ein kontinent). Netuurlek lieke dees nui voondste allein daorum vreemd umdat v'r towvallig de soorte oet Noord-Amerika ieder höbbe liere kinne. == Oetsterve == 't Steit vas dat de dinosauriërs vrij abrup vaan de eerdbojem verdwene en wel tijdes de euvergaanksperiode vaan 't Kriet en 't [[Tertiair]] (65 tot 2 miljoen jaor geleie). De mies gaankbare theorie is tot 65 miljoen jaor geleie 'ne groete [[meteoriet]] insloog bij [[Mexico]] (de [[inslaagkrater]] is de zgn. [[Chicxulub]] krater). Heidoor oonstoont 'n enorm stöbwolk die 't [[klimaat]] ernsteg oontregelde. 't [[Zon]]leech woort jaorelaank tegegehawwe boedoor 't ieskaajd woort en de mieste levende wezes oetsterfde. 't Bewies heiveur zouw de wereldwije aonwezigheid zien vaan e läögske [[iridium]] op de Kriet-Tertiairgrens. Iridium is 'n zeldzaam [[Sjemies illemint|illemint]] op eerd, meh kump in de res vaan us [[zonnestèlsel]] väöl veur. Sommege kleinere bieste, zoewie [[insek]]te en [[zoogdiere]] (en e deil vaan de veugel) euverleefde de ramp wel, boedoor zie de ruimte kraoge um ziech weier te oontwikkele. Euveriges is de meteorietinslaag zelf weliswoer algemein aonvaard, meh neet alle [[Paleontoloog|paleontologe]] zien 't d'r euver eins tot dit ouch d'n oorzaak vaan 't oetsterve vaan de dinosauriër (en diverse ander gróppe, zoewie de [[ammoniet]]e en de [[Pterosauria]]) waor. Väöl wetensjapper dinke dit, meh aandere zien vaan meining tot de groete oetsterving zjus veur d'n inslaag al had plaotsgevoonde. Zie geve 'n klimaatsverandering, beveurbeeld es gevolg vaan de sterk towgenome [[vulkaan|vulkanische]] aktiviteit, es mies woersjijneleke oorzaak aon. 'n Derde meugelekheid is tot allebei de factore 'n rol gespäöld höbbe, en tot de meteorietinslaag zjus zoe vernietegend kós zien umtot 't [[ecosysteem]] in de veurgaonde paar miljoen jaor al aon 't verandere waor. Wiedoet de mieste paleontologe numme sinds 't midde vaan de jaore negeteg aon tot veugel dinosauriërs zien ("devaan aofstamme"). Es dat inderdaad woer is, zien de dinosauriërs eigelek gaaroet neet oetgestorve. D'r zien allewijl oongeveer twie kier zoeväöl soorte veugel es [[zoogdiere]]. == Zuuch ouch == * [[Lies vaan dinosauriër]] ([[Velociraptor]]) * [[Klassificatie vaan de dinosauriër]] * [[Fossiel]]e == Extern links == * [https://web.archive.org/web/20170611163532/http://dinosaurus.net/ dinosaurus.net] * [https://web.archive.org/web/20201026131736/https://dinosaurus.startkabel.nl/ dinosaurus linkcollectie] {{commons|Dinosauria}} [[Categorie:Dinosaurusse|*]] 1lmplspb5fcu18hodd1p5d1jr0pbm3z 0 5985 486553 466224 2026-09-28T23:50:38Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 486553 wikitext text/x-wiki {{dialek2|Valkebergs|Blieberigs}} [[Plaetje:Plombières Liège Belgium Map.svg|thumb|right|Liegking van Blieberig in de provincie Luuk]] '''Blieberig''' of '''Plombières''' ([[Limburgs]] en [[Platduutsj]]: ''Blieberig''; [[Nederlands]]: ''Bleiberg''; [[Duutsj]]: ''Bleyberg'' of ''Bleiberg''; [[Waols|Welsj]]: ''Blîbère'') ies 'n [[gemeinte]] in de [[Belsj|Belzje]] provincie [[Luuk (provincie)|Luuk]], [[arrondissement Verviers]]. De gemeinte haet 'n oppervlak van 53,17 km² en haet 9500 inweunersj. Ze ies in [[1975]] óntsjtange door samevoging van de gemeintes [[Gemmenich]], [[Homburg]], [[Montzen]], [[Moresnet]] en [[Sippenaeken]].<br> Saer begin 2007 is ''Thierry Wimmer'' (22 jaor) [[börgemeister]] van Blieberig en daomèt is hae de jóngste börgemeister van Belsj. == Etymologie van de plaatsnaam== *De name [[Blieberig (dörp)|Blieberig]], Bleiberg, Bleyberg en Plombieres goon truuk nao 't woord en de beteikenis van [[load]]: ''bley, blei en plombe". Blei (Bleistift) ies load in 't [[Duutsj]]. Plomb ies load in 't [[Frans]] en plombe ies in 't [[Nederlands]]: 'n opvölling van 'n holte in 't lief (plombere) en 'n sjtökske zegelload.'' Internationaal beteikent Plombières tutti-frutti m.a.w. allerlei vröchte, of in 't geval van dees sjtreek, allerlei [[taal|tale]] bie-ein. Zuug [[Menu (kaart)|Menu]]. Ut dialek dat hiej gekald wirt is éé uuëvergangsdialek tössje Limburgs (Zuud-Nederfrankisch) en Ripuarisch. ==Ónderwies en taal== Saer innige jaore weurt ónderwies in 't [[Frans]] meh ouch 'n [[taalbad]] of immersion veur 't [[Duutsj]] aangeboje. Daoneve were, saer 2007, in dees gemeinte ouch lèsse um 't Plat te lère sjrieve en kalle verzörg. ==Kerne== [[Plaetje:Plombieres Kirche.jpg|thumb|right|300px|De natuursjteine Kèrk van Blieberig (dörp)]] * [[Blieberig (dörp)]] * [[Hommerig]] ([[Homburg]], [[Hombourg]]) * [[Jömelech]] ([[Gemmenich]]) ** [[Fölkerech]] ([[Völkerich]]) * [[Montse]] ([[Moontse]], [[Montzen]]) * [[Moresent]] ([[Moresnet]]) ** [[A j'n Eèkske]] ([[Eikske]], [[Moresnet-Chapelle]]) * [[Sippenake]] ([[Sippenaeken]]) ==Bezeenswaerdig== * De achheukige [[Neo-Byzantiens]]e kèrk in Blieberig (dörp). * De rivier de [[Geul]]. * Hie en dao sjtoon euverbliefsele van de vreuger [[load]]- en [[zink]]mien (1922) en de oves en hangars van vreuger. Binnekort zal dat 'n natuurreservaat zin mèt [[endemisme|endemische]] [[galmeiflora]] of [[zinkflora]], dae uniek ies in de waereld. * De natuur op de ''Braesberg'', ''Bobbereth'' en ''Belle-Vue''. ==Extern linke== * [http://www.trois-frontieres.be/N/bleyb_plomb.php Website van de VVV] * [https://web.archive.org/web/20171018070527/http://www.plombieres.be/ Website van de gemeinte] * [https://web.archive.org/web/20081017114007/http://www.drielandenpunt.be/ Bezeukerscentrum Drielandepunt] * [https://web.archive.org/web/20070418105230/http://members.chello.be/sf15116/Platt/ Diksjonäär van et Jömelejer Platt] * [http://www.cndgem.be/ Collège Notre-Dame Gemmenich Immersion of taalbad veur 't Duutsj] {{commons|Category:Plombières, Belgium|Blieberig}} {{GemeinteBlieberig}} {{GemeintesLuuk}} [[Categorie:Blieberig| ]] [[Categorie:Faciliteitegemeinte]] qp1l1vwj2o3ovh1j5e0gp4xmet1r9bo 0 10798 486555 477444 2026-09-29T01:23:47Z InternetArchiveBot 24152 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 486555 wikitext text/x-wiki {{dialek|Mestreechs}} {{ExGemeinteNL |naam=Millinge<br>(Millingen aan de Rijn) |vaan=[[Plaetje:Flag_of_Millingen_aan_de_Rijn.svg|150px|Veendel vaan Millinge]] |waope=[[Plaetje:Coat_of_arms_of_Millingen_aan_de_Rijn.svg|100px|Waope vaan Millinge]] |locatie=[[Plaetje:Map_-_NL_-_Municipality_code_0265_(2009).svg|300px|Ligking vaan de gemeinte Millinge in Gelderland (situatie 2009)]] |begin=[[1814]] |ènj=[[2015]] |nuuj=[[Groesbeek (gemeinte)|Groesbeek]] |provincie=[[Gelderlandj]] |hoofplaats=Millinge |km2=10,27 |water=1,61 |inwoeners=5.912 <small>(1-5-2014)</small> |deechde=683 |lies=Lies vaan börgemeisters vaan Millinge }} '''Millinge''' (officieel '''Millingen aan de Rijn''') is e [[dörp]] in de [[Nederland]]se gemeinte [[Groesbeek (gemeinte)|Groesbeek]], [[provincie]] [[Gelderland]], in 't [[Riek vaan Nimwege]]. 't Dörp heet zoe'n 6.000 inwoeners. Neve Millinge zelf weurt ouch de naobersjap [[Zeeland (Gelderland)|Zeeland]] bij Millinge gerekend. [[Plaetje:Sint Antoniuskerk Millingen aan de Rijn.jpg|left|thumb|Antoniuskèrk in Millinge]] Millinge ligk aon de [[Rijn]], aon e gekanaliseerd stök wat 't [[Bi'jlands Kenaal]] hèt. De touwveuging "aan de Rijn" is vaan lateren tied. In Millinge steit 'n [[neogotiek|neogotische]] kèrk gewijd aon Sint-Antonius (zuug heineve). Tot 1 jannewarie waor Millinge 'n zelfstendege gemeinte. ==Externe link== * [https://web.archive.org/web/20020123073915/http://www.millingen.nl/ Website vaan de gemeinte] [[Categorie:Berg en Dal]] [[Categorie:Gewaeze gemeintes in Gelderlandj]] [[Categorie:Dörper in Gelderlandj]] ruhe6pu1ky62sp62sm4qlu0jhvbt8tp 0 69186 486551 469290 2026-09-28T22:55:39Z Raippa-Valli 34309 486551 wikitext text/x-wiki {{Dialek|Mofers}} [[Plaetje:Qasem_Soleimani_with_Zolfaghar_Order.jpg|thumb|Qasem Soleimani (2019).]] '''Qasem Soleimani''' ([[Perzisch]]: قاسم سلیمانی‎, [ɢɒːseme solejmɒːniː]; [[11 mieërt]] [[1957]] - [[3 jannewarie]] [[2020]]) waas 'nen [[Iran|Iranese]] zjinneraal vanne [[Iranese Revolutionair Garde]]. Hae waas vanaaf 1998 toet zien doead de bevaelveurder vanne Quds-einheid, 'n aafdeiling die veural verantjwuuerdelik is veur militair operaasjes in 't boetelandj. Soleimani begós zien militair loupbaan wie de krieg tösse Iraan en [[Irak]] aanvóng inne tachetiger jaore; hae veurdje d'r oetèntjelik de 41e aafdeiling aan. Hae waas later betróch bie militairen hölp aan [[Hezbollah]] in [[Libanon]]. In 2012 hólp t'r de Syrische regering bieje [[Syrische börgerkrieg]], veural in operaasjes taenge d'n [[Islamitische Staot]] en häör bóndjgenoeate. 't Zelvendje dieëj d'r onna in Irak in 2014 en 2015. Op 3 jannewarie 2020 woort Soleimani doeadgemaak bie 'nen Amerikaanse drone-aanval in [[Bagdad]]. {{DEFAULTSORT:Soleimani, Qasem}} [[Categorie:Persoene oet Iran]] [[Categorie:Luuj gebaore in d'n twintigsten iew]] [[Categorie:Luuj gesjtorve in d'n einentwintigsten iew]] [[Categorie:Militaire]] r11iannjroymxznvc9e2lkvhyg6d4kz