Wikipedia
lldwiki
https://lld.wikipedia.org/wiki/Plata_prinzipala
MediaWiki 1.47.0-wmf.12
first-letter
Media
Speciale
Discussione
Utente
Discussioni utente
Wikipedia
Discussioni Wikipedia
File
Discussioni file
MediaWiki
Discussioni MediaWiki
Template
Discussioni template
Aiuto
Discussioni aiuto
Categoria
Discussioni categoria
TimedText
TimedText talk
Modulo
Discussioni modulo
Evento
Discussioni evento
Demëine Mahlknecht
0
188782
252558
252471
2026-07-28T15:03:24Z
Moroder
67
252558
wikitext
text/x-wiki
{{Gherdëina}}
Per l scultëur cëla tlo: [[Jan Dumëine Mahlknecht]]
{{Infobox artist
|Inuem = Jan Demëine Mahlknecht
|Auter inuem = Johann Dominikus Mahlknecht, Vedl Pana
|Foto = Martin Knoller Portrait des Johann Dominik Mahlknecht Vedl Pana genannt.jpeg
|Descrizion foto = L Vedl Pana depënt da Martin Knoller (Cheder tl [[Museum Gherdëina]])
|Nasciù/da = [[23 de juni]] [[1724]] a [[Urtijëi]]
|Mort/a = [[5 de jené]] [[1809]] a Urtijëi
|Suplì/da = Urtijëi
|Educazion =
|Cunesciù/da per =
|Operes cunesciudes = Crisc
|Muvimënt =
|Uem/fëna =
|Firma =
}}
'''Jan Demëine Mahlknecht''', dit nce l Vedl Pana (* [[23 de juni]] [[1724]] a [[Urtijëi]]; † [[5 de jené]] [[1809]] a Urtijëi) fova n zandlier che jiva cun la crama, deventà n rich marcadënt de Gherdëina che ova vadanià cun l marciadé plu de 500.000 rainesc (ntëur 12 milions de Euro al di da ncuei) cunesciù per si bona opres per i pueresc y la Dlieja y per vester stat scialdi sparaniënt.
== Biografia ==
L vedl Pana, nasciù tl luech Faujëina dessëura (Oberfalsena) a Urtijëi, fova jit a scola, ma iló ne ti ovla nia drë butà y perchël ovel tosc scumencià a ziplé dant al dut crisć.
Do che l fova cresciù, ulovel ti fé do a truepes de Gherdëina che fova deventei riches a fe i marcadënc y ie jit cun na crama a vënder. L ie danz ruà a cësa cun deguna marcanzia y degun scioldi. Si pere y loma nen ulova nia plù l lascé ji, ma ël se à vendù si miëur guant, à ziplà di y nuet y chësc iëde ti ovela butà de plu a vënder.
[[File:Curtina Urtijëi Vedl Pana.jpg|miniatura|alt=Fòssa de Jan Demëine Mahlknecht te curtina vedla a Urtijëi.|Fòssa de Jan Demëine Mahlknecht te curtina vedla a Urtijëi.]]
Ël jiva a Salzburg, tl Böhmen y nce tl Baiern cun si crama sul spinel per truepes ani. Ntant fovel nce cunesciù y n ti dijova a Salzburg l "Holzbube". Bel plan fovel deventà n marcadënt y marciadova uni tant scialdi nce cun mëiles, castanies, limons ai, pieres y nsci via.
Ël tlupova sul lech Garda y rames de ulif y jiva a i vënder a [[Linz]] y a [[Viena]] la dumënia dl ulif dan pasca.
A Bulsan ovel pona metù su na gran butëiga che l giariva me per i marcëies.
Ël marciadova cun sëida da ala y da Rurëi a viena mandan la marcanzia sun la bercher per i majeri ruves, cun ciapiei de stram y de lën che univa da Firënza, mantua o Unieja. Sui marceies cumprovel marcanzia ala fin a na maniera da tre ju l plu che la jiva sun l priesc.
L Vedl Pana vivova na vita scialdi scëmpla. Ël jiva furnì sche n pëtler, durmiva me ti tublëies ncantëur y sparaniova ciche la jiva.
Ël se à maridà permò cun 71 ani, dant nen ovel dlaurela, dijovel, cun Christina Mauronerin, na vëidua de Stadtsteuer tl Austria, na rica marcadënta nasciuda te Gherdëina.
Ti ultimi ani se ovel trat zruch a sté te Gherdëina.
Ndut ova l Vedl Pana dat via 170.000 rainesc (valor al di da ncuei 4 milions de Euro)<ref>[https://finanzbildung.oenb.at/docroot/waehrungsrechner/ Per calculé l valor di rainesc al di da ncuei.]</ref> danter i scioldi ai pueresc, i fabricac per la dliejes y per i benefiziac (prevesc n pension).
== Dlieja de Urtijëi ==
L vedl Pana ulova ti scinché la spersa y 2000 rainesc per frabiché la dlieja nueva de San Durich a Urtijëi. [[Matie Ploner|Moz Ploner]] che se à scialdi cruzià per la nueva dlieja nes conta coche la ie unida a una cun l Vedl Pana per chësta dunazion
<ref>Christian Moroder: Traduzion dal tudësch tl Gherdëina de chël che à scrit ’l seniëur ugrister Moz Ploner dla costruzion dla dlieja die S. Durich a Urtijëi. Calënder de Gherdëina 1948, pl. 32-43.</ref>.
== Museum Gherdëina ==
N pultré dl Mahlknecht, fat da [[Martin Knoller]], ie cunservà tl Museum Gherdëina a Urtijëi<ref>[https://objekte-museen-archive.provinz.bz.it/Details/bz/640000281 Pultré de Demëine Mahlknecht de Martin Knoller 1776.]</ref>.
== Cëla nce ==
* [[Marcadënc de Gherdëina]]
* [https://www.peer.tv/de/video/die-groedner-buckelkraemer Video sun i Zandlëc de Gherdëina. Peer.TV]
== Notes ==
<references />
== Bibliografia ==
*[https://digital.tessmann.it/tessmannDigital/Medium/Seite/23202/1/issueId-214942-currentDate--zoom-1.html Josef Komplojer: ''Sparsamkeit und Freigebigkeit in einer Biographie''. Wagner Dispruch 1820].
*Toni Sotriffer (traduzion): ''Jan Demëine Mahlknecht. L Vedl Pana (1724-1809)''. [[Union di Ladins de Gherdëina]], Urtijëi 2007.
{{DEFAULTSORT:Mahlknecht, Demëine, Jan}}
[[Categoria:Uem]]
[[Categoria:Persones de Gherdëina]]
jmegva7bhkwonwiyd94ca4azhga1rfj