Wikipedia
lldwiki
https://lld.wikipedia.org/wiki/Plata_prinzipala
MediaWiki 1.47.0-wmf.20
first-letter
Media
Speciale
Discussione
Utente
Discussioni utente
Wikipedia
Discussioni Wikipedia
File
Discussioni file
MediaWiki
Discussioni MediaWiki
Template
Discussioni template
Aiuto
Discussioni aiuto
Categoria
Discussioni categoria
TimedText
TimedText talk
Modulo
Discussioni modulo
Evento
Discussioni evento
Austria
0
127
253077
252726
2026-09-17T10:30:43Z
Rolf acker
1705
catsortfix
253077
wikitext
text/x-wiki
{{Gherdëina}}
{{Infobox Stat
|Inuem = Republica de l'Austria
|Inuem ufiziel = Republik Österreich
|Capitela = {{Blason|Viena}}
|Lingaz 1 = [[Tudësch]]
|Inuem inn = Land der Berge, Land am Strome''<br />(Ladin: "Tiera di crëps, tiera pra l ruf")'' 
|Inn = Land der Berge Land am Strome instrumental.ogg
|Ega = 1,7%
|Ann PIB = 2021
|PIB numinel = 446.315 <!--valor te miliarc-->
|PIB VPC = 461.432 <!--valor te miliarc-->
|Forma de guviern = [[Republica]] [[parlament]]era [[Federazion|federela]]
|Presidënt = [[{{#invoke:wd|property|P35}}]]
|Canzelier = [[{{#invoke:wd|property|P6}}]]
|Munëida = [[Euro]]
|Cherta = EU location AUT.png
}}
L{{'}}'''Austria''' ([[Ladin gherdëina|gherdëina]]: ''Austria'' o ''Esterraih'', [[badiot]] y [[Ladin fascian|fascian]]: ''Austria'', [[lingaz tudësch|tudësch]]: ''Österreich''), ufizielmënter la '''Republica de l'Austria''' ([[lingaz tudësch|tudësch]]: ''Republik Österreich''), ie n [[stat]] te l'[[Europa zentrela]]. Si capitela y majera zità ie [[Viena]]. Tl {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} ovela na populazion de {{formatnum:{{#invoke:wd|property|references|P1082}}}} persones sun na spersa de {{formatnum:{{#expr:{{#invoke:wd|property|raw|P2046}} round 1}}}} km².
== Geografia ==
[[File:Oesterreich topo.png|thumb|left|upright=1.25|Cherta topografica de l'Austria cun ziteies che à plu de 100.000 abitanc.]]
== Storia ==
[[File:Austria_Hungary_ethnic.svg|thumb|Cherta etno-linguistica de l'[[Austria-Ungaria]] tl 1910.]]La republica de l'Austria ie nasciuda ai 10 de setëmber 1919 do che ie tumeda l'[[Austria-Ungaria]] ala fin de la [[Prima Gran Viera]].
==Economia==
[[File:Austria Product Exports (2019).svg|upright=1.4|thumb|right|Na reprejentazion proporzionela de la esportazions de l'Austria tl 2019]]
== Spartizion aministrativa ==
L'Austria, coche republica federela, ie metuda adum da [[Stac federei de l'Austria|9 stac federei]] ([[lingaz tudësch|tudësch]]: ''Bundesländer'' o mé ''Länder'').<br />
Chisc stac possa fé leges che resta laite te la costituzion y uni stat à rapresentanzes tl parlamënt de l'Austria. [[Viena]] ie na zità-stat (''Stadtstaat''), ajache la zità fej ora belau dut l stat ncont de spersa y populazion.<br />
L majer stat per populazion ie [[Viena]] cun 1.920.949 abitanc, ma l ie l mënder per spersa cun 415 km². L majer per spersa ie l'[[Austria Bassa]] cun 19.180 km², l mënder per populazion ie l [[Burgenland]] cun 296.010 abitanc.
{{Cherta Austria}}
===Lista di stac federei===
''Liej de plu tl articul: [[Stac federei de l'Austria]]''<br>
{| style="clear:both" class="sortable wikitable"
|- style="background:#bbb"
! Blason
! Stat
! Capitela
! data-sort-type="number"|Spersa<br>(km<sup>2</sup>)
! data-sort-type="number"|Populazion<br />(jen. 2020)
! data-sort-type="number"|Pop.<br />per km<sup>2</sup>
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Oberoesterreich_Wappen.svg|40px]]
| [[Austria Auta]]<br />(''Oberösterreich'')
|{{Blason|Linz}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:11982}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:1490392}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:124.4}}
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:Niederösterreich_CoA.svg|40px]]
| [[Austria Bassa]]<br />(''Niederösterreich'')
|{{Blason|Sankt Pölten}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:19178}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:1684623}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:87.8}}
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Burgenland_Wappen.svg|40px]]
| [[Burgenland]]
| {{Blason|Eisenstadt}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:3965}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:294466}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:74.3}}
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:Kaernten_CoA.svg|40px]]
| [[Ciarënzia]]<br />(''Kärnten'')
|{{Blason|Klagenfurt}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:9536}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:561390}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:58.9}}
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Salzburg_Wappen.svg|40px]]
| [[Salzburg (stat)|Salzburg]]
| {{Blason|Salzburg}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:7154}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:558479}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:78.1}}
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:Steiermark_Wappen.svg|40px]]
| [[Steiermark]]
|{{Blason|Graz}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:16401}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:1246576}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:76.0}}
|- style="background: #ddd"
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:AUT_Tirol_COA.svg|40px]]
| [[Tirol (stat)|Tirol]]
|{{Blason|Dispruch}}<br />(''Innsbruck'')
| style="text-align:right" | {{formatnum:12648}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:757852}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:59.9}}
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:Wien_3_Wappen.svg|40px]]
| [[Viena]]<br />(''Wien'')
| style="text-align:center" | –<!-- Nia mudé, la zità-stat de Viena ne à nia na capitela -->
| style="text-align:right" | {{formatnum:415}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:1911728}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:4606.6}}
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Vorarlberg_CoA.svg|40px]]
| [[Vorarlberg]]
| {{Blason|Bregenz}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:2601}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:397094}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:152.7}}
|- style="background: #eee"
|}
===Ziteies===
La majera zità de l'Austria cun na gran desfrënzia da la segonda ie la capitela [[Viena]], che ova na populazion de {{EWZT|AT|90001}} tl {{EWDJ|AT|90001}}. La segonda majera zità ie [[Graz]], che tl {{EWDJ|AT|60101}} ova na populazion de {{EWZT|AT|60101}}.<br>
De ndut dal te l'Austria trë ziteies cun na populazion sëura i {{formatnum:200000}} abitanc (Viena, Graz y [[Linz]]) y trëi ziteies cun na populazion danter i {{formatnum:100000}} y {{formatnum:200000}} abitanc ([[Salzburg]], [[Dispruch]] y [[Klagenfurt]]).
{| class="wikitable sortable" style="text-align:right"
|-
! Inuem !! Stat
! Populazion<br />(tl 2022)<ref>{{cite web |url=https://www.statistik.at/web_en/statistics/index.html |title=Statistics |first=STATISTIK |last=AUSTRIA |website=www.statistik.at}}</ref>
|-
|style="text-align:left"| [[File:Wien Wappen.svg|26x26px]] '''[[Viena]]''' ||style="text-align:left"| {{AT-W}}||{{formatnum:1931593}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:AUT Graz COA.svg|24x24px]] '''[[Graz]]''' ||style="text-align:left"| {{AT-ST}} ||{{formatnum:292630}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:Wappen Linz.svg|22x22px]] '''[[Linz]]''' ||style="text-align:left"| {{AT-OÖ}} ||{{formatnum:207247}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:AUT Salzburg (Stadt) COA.svg|23x23px]] '''[[Salzburg]]''' ||style="text-align:left"| {{AT-S}} ||{{formatnum:155331}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:AT Innsbruck COA.svg|23x23px]] '''[[Dispruch]]''' ||style="text-align:left"| {{AT-T}} ||{{formatnum:130585}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:AUT Klagenfurt COA.svg|24x24px]] '''[[Klagenfurt am Wörthersee]]''' ||style="text-align:left"| {{AT-K}} ||{{formatnum:102618}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:Villach CoA.svg|23x23px]] [[Villach]] ||style="text-align:left"| {{AT-K}} ||{{formatnum:64071}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:Wels coat of arms.svg|24x24px]] [[Wels]] ||style="text-align:left"| {{AT-OÖ}} ||{{formatnum:63181}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:AUT Sankt Poelten COA.svg|23x23px]] '''[[Sankt Pölten]]''' ||style="text-align:left"| {{AT-NÖ}} ||{{formatnum:56360}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:Wappendornbirn.svg|29x29px]] [[Dornbirn]] ||style="text-align:left"| {{AT-V}} ||{{formatnum:50360}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:Wappen Wiener Neustadt.svg|30x30px]] [[Wiener Neustadt]] ||style="text-align:left"| {{AT-NÖ}} ||{{formatnum:47160}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:AUT Steyr COA.svg|25x25px]] [[Steyr]] ||style="text-align:left"| {{AT-OÖ}} ||{{formatnum:37879}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:Wappen at Feldkirch.svg|27x27px]] [[Feldkirch]] ||style="text-align:left"| {{AT-V}} ||{{formatnum:34998}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:AUT Bregenz COA.svg|23x23px]] '''[[Bregenz]]''' ||style="text-align:left"| {{AT-V}} ||{{formatnum:29306}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:Wappen von Leonding.svg|24x24px]] [[Leonding]] ||style="text-align:left"| {{AT-OÖ}} ||{{formatnum:28967}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:AUT Klosterneuburg COA.svg|25x25px]] [[Klosterneuburg]] ||style="text-align:left"| {{AT-NÖ}} ||{{formatnum:27542}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:AUT Baden COA.jpg|23x23px]] [[Baden bei Wien]] ||style="text-align:left"| {{AT-NÖ}} ||{{formatnum:25783}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:AUT Wolfsberg (Kaernten) COA.svg|20x20px]] [[Wolfsberg (Ciarënzia)|Wolfsberg]] ||style="text-align:left"| {{AT-K}} ||{{formatnum:25056}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:Traun coat of arms.svg|24x24px]] [[Traun]] ||style="text-align:left"| {{AT-OÖ}} ||{{formatnum:24926}}
|-
|style="text-align:left"| [[File:AUT Krems an der Donau COA.svg|23x23px]] [[Krems an der Donau]] ||style="text-align:left"| {{AT-NÖ}} ||{{formatnum:24921}}
|}
[[File:Flag of Austria (state).svg|thumb|upright]]
== Lians ==
* [[Geografia]]
* [[Tirol]]
{{Europa}}
==Vocabolar dl ladin leterar==
[[File:Vocabolardlladinleterar.pdf|page=90|left|thumb|100px|Austria]]
'''Austria '''6 1870 ''Austria ''(AgostiniM, Dialogo1870*-2013:432)<br />
gad. Austria grd. Austria fas. Austria fod. Austria col. Austria
amp. Austria LD Austria<br />
'''topon. '''<br />
'''''monarchia asburgica '''''(fod.) Ⓘ Austria Ⓓ Österreich ◇
'''''a) E massima la puora jent, che ven su per limosena sarave ben contenta de podè tornà sot a l’Austria, sot a l’acuila, che davant i butava nte le spazadure. '''E massima la puora jent, che ven su per limosena sarave ben contenta de podè tornà sott all’ Austria, sott’ all’ acquila, che davant i but-tava ‘nte le spazzadure. ''AgostiniM, Dialogo1870*-2013:432
(col.).
[[Categoria:Austria| ]]
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
[[Categoria:Union européa]]
lf8a3vnrxqla2ej3l5cjppwdw86hz2h
Bieloruscia
0
156
253076
132239
2026-09-17T10:29:00Z
Rolf acker
1705
/* Lians */ catsortfix
253076
wikitext
text/x-wiki
{{Gherdëina}}
[[File:Europe location BLR.png|300px|right]]
La '''Bieloruscia''' o '''Ruscia Blancia''' ie n stat dl'[[Europa]]. Si ciapitela ie [[Minsk]].
== Geografia ==
* Si spersa ie de 207.600 km².
* Si populazion ie de 10.350.194 (ann 2002).
== Lians ==
[[Geografia]]
{{Europa}}
[[Categoria:Bielorussia| ]]
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
[[be-x-old:Беларусь]]
[[bxr:Белоросууд]]
[[kl:Hvideruslandi]]
[[nah:Belarus]]
[[ty:Belarus]]
gptrhh3tgucmo084x8zwjfgjf9zzll0
Dolomites foto 4
0
317
253063
51376
2026-09-17T09:50:14Z
Rolf acker
1705
errore di Lint
253063
wikitext
text/x-wiki
== Plates cunliedes ==
[[Utente:Moroder]]
*[[Dolomites]]
*[[Dolomites foto 1]]
*[[Dolomites foto 2]]
*[[Dolomites foto 3]]
*[[Dolomites foto 5]]
*[[Dolomites foto 6]]
==Galaria dales fotografies==
<gallery>
Piza Scotoni Piza Fanes de Medo Val Badia.jpg|Piza Scotoni Piza Fanes de Medo Val Badia.jpg15 000 × 7 366; 94,69 MB
Pizes de Cir Pizes Cuecenes Sela da Stevia Gherdëina.jpg|Pizes de Cir Pizes Cuecenes Sela da Stevia Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 42,66 MB
Pizes de Puez (cropped).jpg|Pizes de Puez (cropped).jpg8 159 × 6 335; 40,42 MB
Pizes de Puez Piza da mez Gherdëina.jpg|Pizes de Puez Piza da mez Gherdëina.jpg7 360 × 4 912; 23,93 MB
Pizes de Puez Piza dedite Gherdëina.jpg|Pizes de Puez Piza dedite Gherdëina.jpg6 500 × 4 338; 13,27 MB
Pizes de Puez.jpg|Pizes de Puez.jpg15 405 × 6 877; 74,11 MB
Plan da Borbes Puez Ciastel de Chedul Gherdëina.jpg|Plan da Borbes Puez Ciastel de Chedul Gherdëina.jpg13 069 × 9 000; 84,28 MB
Plan dai Ciavei Puez Gherdëina.jpg|Plan dai Ciavei Puez Gherdëina.jpg6 500 × 4 338; 15,76 MB
Plan dala Ciajota te Val te Gherdëina.jpg|Plan dala Ciajota te Val te Gherdëina.jpg14 500 × 5 832; 89,77 MB
Plan de Corda Resciesa Mont de dite Odles Secëda Gherdëina.jpg|Plan de Corda Resciesa Mont de dite Odles Secëda Gherdëina.jpg16 166 × 12 615; 137,58 MB
Plan de Dusac Fëures Gherdëina.jpg|Plan de Dusac Fëures Gherdëina.jpg7 360 × 4 912; 19,07 MB
Plan dla Tambres Urtijei.jpg|Plan dla Tambres Urtijei.jpg6 500 × 4 338; 18,1 MB
Plan y lech de Ciampëi y Sassongher Val Badia 2.jpg|Plan y lech de Ciampëi y Sassongher Val Badia 2.jpg8 272 × 6 200; 42,67 MB
Plan y lech de Ciampëi y Sassongher Val Badia 3.jpg|Plan y lech de Ciampëi y Sassongher Val Badia 3.jpg9 092 × 8 301; 61,59 MB
Plan y lech de Ciampëi y Sassongher Val Badia.jpg|Plan y lech de Ciampëi y Sassongher Val Badia.jpg14 000 × 6 921; 87,76 MB
Plans da Fëur Urtijëi.JPG|Plans da Fëur Urtijëi.JPG7 360 × 4 912; 23,06 MB
Plans de Cunfin funtana 1 Santa Cristina.jpg|Plans de Cunfin funtana 1 Santa Cristina.jpg7 360 × 4 912; 21,1 MB
Plans de Cunfin funtana 1 Santa Cristina2.jpg|Plans de Cunfin funtana 1 Santa Cristina2.jpg4 912 × 7 360; 36,4 MB
Plans de Cunfin funtana 2 Santa Cristina.jpg|Plans de Cunfin funtana 2 Santa Cristina.jpg7 360 × 4 912; 32,61 MB
Plans de Frea cun Pizes de Cir.jpg|Plans de Frea cun Pizes de Cir.jpg6 000 × 4 004; 16,29 MB
Plans de Frea Murfrëit y Saslonch Gherdëina.jpg|Plans de Frea Murfrëit y Saslonch Gherdëina.jpg13 500 × 8 493; 90,45 MB
Plans de Frea Murfrëit y Saslonch.jpg|Plans de Frea Murfrëit y Saslonch.jpg6 500 × 4 338; 19,51 MB
Plattkofel from West in winter 2013.jpg|Plattkofel from West in winter 2013.jpg7 360 × 4 543; 13,34 MB
Platzer Alm Hütte Grödner Dolomiten 2.jpg|Platzer Alm Hütte Grödner Dolomiten 2.jpg7 154 × 4 626; 18,59 MB
Plose Aussicht Richtung Osten in Südtirol.jpg|Plose Aussicht Richtung Osten in Südtirol.jpg19 391 × 5 600; 57,3 MB
Plose Richtung Norden Südtirol.jpg|Plose Richtung Norden Südtirol.jpg10 000 × 3 722; 22,79 MB
Plose Richtung Westen Südtirol.jpg|Plose Richtung Westen Südtirol.jpg15 000 × 5 360; 43,7 MB
Poststeig Gröden Kalte Löcher in Pontives.jpg|Poststeig Gröden Kalte Löcher in Pontives.jpg4 912 × 7 360; 22,45 MB
Poststeig Gröden Pontives Kalte Löcher.jpg|Poststeig Gröden Pontives Kalte Löcher.jpg8 234 × 8 819; 39,86 MB
Poststeig Gröden Pontives.jpg|Poststeig Gröden Pontives.jpg9 355 × 4 692; 29,68 MB
Pra da Ri Fëures y Sciblota te Val te Gherdëina.jpg|Pra da Ri Fëures y Sciblota te Val te Gherdëina.jpg13 000 × 7 974; 79 MB
Pra da Ri i Sciblota te Val te Gherdëina.jpg|Pra da Ri i Sciblota te Val te Gherdëina.jpg13 000 × 7 444; 96,29 MB
Pra da Ri Sciblota Ciastel de Stevia te Val te Gherdëina.jpg|Pra da Ri Sciblota Ciastel de Stevia te Val te Gherdëina.jpg16 021 × 8 749; 94,15 MB
Pra da ri Val longia.JPG|Pra da ri Val longia.JPG4 288 × 2 848; 5,23 MB
Pra de Pütia Val Badia Südtirol.jpg|Pra de Pütia Val Badia Südtirol.jpg17 530 × 7 587; 85,16 MB
Pra dea Ri dinviërn te Val Sëlva Gherdëina.jpg|Pra dea Ri dinviërn te Val Sëlva Gherdëina.jpg8 717 × 9 812; 45,03 MB
Pra dl Mandl sun Mastle cun Saslonch y Sella.jpg|Pra dl Mandl sun Mastle cun Saslonch y Sella.jpg7 360 × 4 912; 18,21 MB
Prei de Cudlea sun Frea Sëlva cun laPizes de Cir.jpg|Prei de Cudlea sun Frea Sëlva cun laPizes de Cir.jpg7 360 × 4 912; 27,21 MB
Prei de Cudlea sun Frea Sëlva cun Saslong.jpg|Prei de Cudlea sun Frea Sëlva cun Saslong.jpg6 000 × 4 004; 15,39 MB
Prei de Cudlea sun Frea Sëlva.jpg|Prei de Cudlea sun Frea Sëlva.jpg6 000 × 4 004; 15,35 MB
Prinoth T2 Resciesa Urtijei.jpg|Prinoth T2 Resciesa Urtijei.jpg4 496 × 5 987; 21,3 MB
Promenade cun Saslonch a Urtijëi.jpg|Promenade cun Saslonch a Urtijëi.jpg8 272 × 6 200; 47,43 MB
Prossliner Schwaige mit Schlern Seiser Alm.jpg|Prossliner Schwaige mit Schlern Seiser Alm.jpg7 360 × 4 744; 19,28 MB
Puent de sas Jënder Gherdëina.jpg|Puent de sas Jënder Gherdëina.jpg8 256 × 5 504; 39,85 MB
Puez Crespëina Mont de Sëura da Piza de Puez da Mez.jpg|Puez Crespëina Mont de Sëura da Piza de Puez da Mez.jpg7 360 × 4 912; 17,22 MB
Puez Crespëina Mont de Sëura da Piza de Puez.jpg|Puez Crespëina Mont de Sëura da Piza de Puez.jpg6 500 × 4 338; 13,77 MB
Puez peaks from Odla de Valdusa.jpg|Puez peaks from Odla de Valdusa.jpg7 360 × 4 912; 19,8 MB
Puez.JPG|Puez.JPG4 283 × 2 189; 6,06 MB
Puezspitzen.jpg|Puezspitzen.jpg1 650 × 1 190; 1,24 MB
Puflac Ost Bulacia.jpg|Puflac Ost Bulacia.jpg10 619 × 4 692; 27,76 MB
Pulverturm Prösels.jpg|Pulverturm Prösels.jpg4 556 × 6 591; 15,3 MB
Punta dell Uomo Sella Brunech Ciampac Val di Fassa.jpg|Punta dell Uomo Sella Brunech Ciampac Val di Fassa.jpg7 360 × 4 912; 14,56 MB
Purons sui ëures de Resciesa te Gherdëina Südtirol.jpg|Purons sui ëures de Resciesa te Gherdëina Südtirol.jpg8 272 × 5 611; 38,54 MB
Putia Schlüterhütte.jpg|Putia Schlüterhütte.jpg7 049 × 4 704; 17,59 MB
Pütia da Göma Val Badia Südtirol.jpg|Pütia da Göma Val Badia Südtirol.jpg11 039 × 5 942; 43,02 MB
Pütia papaver alpinum pavé da mont Val Badia.jpg|Pütia papaver alpinum pavé da mont Val Badia.jpg5 155 × 3 021; 10,85 MB
Resciesa Bandiera ladina Saslonch Gherdëina.jpg|Resciesa Bandiera ladina Saslonch Gherdëina.jpg5 921 × 4 012; 12,88 MB
Resciesa dedite Mont de Seuc y Saslonch Gherdeina.jpg|Resciesa dedite Mont de Seuc y Saslonch Gherdeina.jpg26 014 × 6 667; 89,93 MB
Resciesa dedite Odles y Secëda Gherdëina.jpg|Resciesa dedite Odles y Secëda Gherdëina.jpg12 000 × 7 865; 97,09 MB
Resciesa in spring.JPG|Resciesa in spring.JPG7 360 × 4 912; 19,59 MB
Resciesa Marëufer Furnes Pënne Pra Turont Sciadules Secëda a Urtijëi.jpg|Resciesa Marëufer Furnes Pënne Pra Turont Sciadules Secëda a Urtijëi.jpg6 500 × 4 338; 13,52 MB
Resciesa Mont Dedite y Danter la Montes Urtijei cun jnevri.jpg|Resciesa Mont Dedite y Danter la Montes Urtijei cun jnevri.jpg7 360 × 4 912; 22 MB
Resciesa Mont Dedite y Danter la Montes Urtijei.jpg|Resciesa Mont Dedite y Danter la Montes Urtijei.jpg7 360 × 4 912; 19,91 MB
Resciesa Mont Dedite y ëure Mont Dedora.jpg|Resciesa Mont Dedite y ëure Mont Dedora.jpg4 912 × 7 360; 24,86 MB
Resciesa Plan de Corda Gherdeina.jpg|Resciesa Plan de Corda Gherdeina.jpg7 000 × 4 672; 17,06 MB
Resciesa Saslonch Sela Pic Seceda dinviern.jpg|Resciesa Saslonch Sela Pic Seceda dinviern.jpg15 222 × 5 672; 47,08 MB
Resciesa Seceda Odles da Mont de Sëuc te Gherdëina.jpg|Resciesa Seceda Odles da Mont de Sëuc te Gherdëina.jpg6 000 × 4 000; 13,57 MB
Rhododendron Villanderer Alm Südtirol.jpg|Rhododendron Villanderer Alm Südtirol.jpg6 500 × 4 872; 19,36 MB
Rifugio Capanna Fassa Piz Boe winter.jpg|Rifugio Capanna Fassa Piz Boe winter.jpg6 759 × 3 578; 10,11 MB
Roa sëura Plan Ciautier Val da Mesdi Fermedes Gherdëina.jpg|Roa sëura Plan Ciautier Val da Mesdi Fermedes Gherdëina.jpg7 867 × 10 340; 77,92 MB
Robinie Talfer Bozen.jpg|Robinie Talfer Bozen.jpg8 272 × 6 200; 21,64 MB
Ruf Ciavazes Selva Gherdeina plu insu.jpg|Ruf Ciavazes Selva Gherdeina plu insu.jpg7 360 × 4 912; 47,27 MB
Ruf Ciavazes Selva Gherdeina.jpg|Ruf Ciavazes Selva Gherdeina.jpg6 500 × 4 338; 19,27 MB
Ruf de Cuecenes pitl plan sot a Egon.jpg|Ruf de Cuecenes pitl plan sot a Egon.jpg10 000 × 5 168; 42,37 MB
Ruf de Cuecenes pitl plan.jpg|Ruf de Cuecenes pitl plan.jpg8 653 × 9 773; 72,36 MB
Ruf de Cuecenes Secëda Urtijëi Gherdëina.jpg|Ruf de Cuecenes Secëda Urtijëi Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 11,26 MB
Ruf de Cuecenes Strënc Gherdëina.jpg|Ruf de Cuecenes Strënc Gherdëina.jpg7 360 × 4 912; 36,78 MB
Ruf de Cuecenes y Grialeces Secëda dinviërn Gherdëina.JPG|Ruf de Cuecenes y Grialeces Secëda dinviërn Gherdëina.JPG18 000 × 7 080; 88,67 MB
Ruf de Cuecenes y la Secëda Urtijëi Gherdëina.jpg|Ruf de Cuecenes y la Secëda Urtijëi Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 44,01 MB
Ruf de Ncisles Gherdeina.jpg|Ruf de Ncisles Gherdeina.jpg7 360 × 4 912; 19,91 MB
Ruf de Sciadules Costamula Urtijëi.jpg|Ruf de Sciadules [[Costamula]] Urtijëi.jpg8 147 × 9 541; 55,99 MB
Ruf de Sciadules Pincan Urtijëi 2.jpg|Ruf de Sciadules Pincan Urtijëi 2.jpg4 912 × 7 360; 26,87 MB
Ruf de Sciadules Pincan Urtijëi.jpg|Ruf de Sciadules Pincan Urtijëi.jpg4 500 × 6 743; 21,69 MB
Ruf de Val d Ana dinviërn.jpg|Ruf de Val d Ana dinviërn.jpg8 300 × 9 383; 51,4 MB
Ruf de Val dAna Urtijëi.jpg|Ruf de Val dAna Urtijëi.jpg8 272 × 6 200; 55,74 MB
Ruf y roa de Ncisles Gherdëina.jpg|Ruf y roa de Ncisles Gherdëina.jpg16 015 × 6 559; 84,87 MB
S. Silvester Chapel Wolkenstein.jpg|S. Silvester Chapel Wolkenstein.jpg4 288 × 2 848; 5,99 MB
Sa la crëusc sun Resciesa Gherdeina.jpg|Sa la crëusc sun Resciesa Gherdeina.jpg11 212 × 4 988; 22,18 MB
Sacun cun Saslonch Gherdëina.jpg|Sacun cun Saslonch Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 37,43 MB
San Jacun sun Troi Paian tl bosch Resciesa.jpg|San Jacun sun Troi Paian tl bosch Resciesa.jpg7 360 × 4 912; 28,43 MB
Sankt Ulrich Kirche in Pinzagen Brixen Deckenfresko.jpg|Sankt Ulrich Kirche in Pinzagen Brixen Deckenfresko.jpg5 504 × 8 256; 25,7 MB
Sankt Ulrich Kirche in Pinzagen Brixen Südansicht.jpg|Sankt Ulrich Kirche in Pinzagen Brixen Südansicht.jpg6 000 × 4 000; 17,74 MB
Sankt Ulrich Kirche in Pinzagen Brixen.jpg|Sankt Ulrich Kirche in Pinzagen Brixen.jpg8 256 × 5 504; 22,81 MB
Sankt Ulrich Kirche in Pinzagen Kreuzigungsgruppe Deckenfresko.jpg|Sankt Ulrich Kirche in Pinzagen Kreuzigungsgruppe Deckenfresko.jpg5 504 × 8 256; 24,79 MB
Sankt Valentin Kirche Altar Verdings Klausen.jpg|Sankt Valentin Kirche Altar Verdings Klausen.jpg6 500 × 4 333; 15,72 MB
Sankt Valentin Kirche Apostelkreuz Verdings Klausen.jpg|Sankt Valentin Kirche Apostelkreuz Verdings Klausen.jpg8 256 × 5 504; 24,52 MB
Sankt Valentin Kirche Apsis Verdings Klausen.jpg|Sankt Valentin Kirche Apsis Verdings Klausen.jpg6 576 × 7 221; 33,41 MB
Sankt Valentin Kirche Fresco Verdings Klausen.jpg|Sankt Valentin Kirche Fresco Verdings Klausen.jpg7 272 × 5 504; 25,11 MB
Sankt Valentin Kirche Frescos Silvester Hieronymus Verdings Klausen.jpg|Sankt Valentin Kirche Frescos Silvester Hieronymus Verdings Klausen.jpg8 256 × 5 504; 29,64 MB
Sankt Valentin Kirche Friedhofskapelle innen II Verdings Klausen.jpg|Sankt Valentin Kirche Friedhofskapelle innen II Verdings Klausen.jpg8 256 × 5 504; 25,03 MB
Sankt Valentin Kirche Friedhofskapelle innen Verdings Klausen.jpg|Sankt Valentin Kirche Friedhofskapelle innen Verdings Klausen.jpg8 256 × 5 504; 24,46 MB
Sankt Valentin Kirche innen Verdings Klausen.jpg|Sankt Valentin Kirche innen Verdings Klausen.jpg6 000 × 4 000; 16,09 MB
Sankt Valentin Kirche Marienaltar Verdings Klausen.jpg|Sankt Valentin Kirche Marienaltar Verdings Klausen.jpg5 504 × 8 256; 26,91 MB
Sankt Valentin Kirche Verdings Klausen.jpg|Sankt Valentin Kirche Verdings Klausen.jpg8 256 × 5 504; 28,24 MB
Sankt Valentin Kirche Westansicht Verdings Klausen.jpg|Sankt Valentin Kirche Westansicht Verdings Klausen.jpg8 256 × 5 504; 29,24 MB
Santa Crusc da Pescol.jpg|Santa Crusc da Pescol.jpg7 360 × 4 912; 18,55 MB
Sas Ciampac Col Turont Mont de Sëura Col dala Pieres Odles Pizes de Puez.jpg|Sas Ciampac Col Turont Mont de Sëura Col dala Pieres Odles Pizes de Puez.jpg16 744 × 6 386; 80,29 MB
Sas dals Diesc and Sas dals Nü.JPG|Sas dals Diesc and Sas dals Nü.JPG3 264 × 2 448; 3,56 MB
Sas de Forcia Sella.jpg|Sas de Forcia Sella.jpg4 137 × 2 151; 6,33 MB
Sas dla Biesces Val Gralba Tores de Murfrëit.jpg|Sas dla Biesces Val Gralba Tores de Murfrëit.jpg16 500 × 7 761; 97,88 MB
Sas dla Leusa Murfreit.jpg|Sas dla Leusa Murfreit.jpg3 659 × 2 321; 4,15 MB
Sas dla Luesa Murfreit Pisciadu.jpg|Sas dla Luesa Murfreit Pisciadu.jpg8 805 × 4 385; 17,44 MB
Sas dla Porta Cansles Gran Roa.jpg|Sas dla Porta Cansles Gran Roa.jpg3 779 × 2 565; 8,5 MB
Sas dla Porta Col dala Crëusch Cansles Forces de Siëles Gherdëina.jpg|Sas dla Porta Col dala Crëusch Cansles Forces de Siëles Gherdëina.jpg10 848 × 6 350; 54,43 MB
Sas dla Porta von Ciaulonch.jpg|Sas dla Porta von Ciaulonch.jpg599 × 981; 496 KB
Sas dla Porta y Jëuf dla Porta.jpg|Sas dla Porta y Jëuf dla Porta.jpg3 500 × 5 192; 11,85 MB
Sas dla Porta y Jëuf.jpg|Sas dla Porta y Jëuf.jpg7 360 × 4 912; 19,42 MB
Sas Pütia y bosch de Pütia Val Badia Südtirol.jpg|Sas Pütia y bosch de Pütia Val Badia Südtirol.jpg11 600 × 9 281; 94,55 MB
Sas Rigais Eastern face from La Porta.jpg|Sas Rigais Eastern face from La Porta.jpg4 000 × 5 665; 13,81 MB
Sas Rigais Furchëtta Sas dla Porta.jpg|Sas Rigais Furchëtta Sas dla Porta.jpg4 288 × 2 848; 7,72 MB
Sasc dl lech de Boè.jpg|Sasc dl lech de Boè.jpg11 423 × 5 177; 26,13 MB
Saslonch cun legrima.jpg|Saslonch cun legrima.jpg6 050 × 5 585; 20,37 MB
Saslonch da Mastle Gherdeina.jpg|Saslonch da Mastle Gherdeina.jpg4 288 × 2 555; 8,93 MB
Saslonch da Mont de Seuc.jpg|Saslonch da Mont de Seuc.jpg15 000 × 7 051; 74,11 MB
Saslonch da Plan de Saslonch Gherdëina.jpg|Saslonch da Plan de Saslonch Gherdëina.jpg5 404 × 7 110; 25,01 MB
Saslonch da Resciesa Gherdëina.jpg|Saslonch da Resciesa Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 32,51 MB
Saslonch da Sacun dlieja Gherdëina.jpg|Saslonch da Sacun dlieja Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 30,28 MB
Saslonch da Sacun Gherdëina.jpg|Saslonch da Sacun Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 34,89 MB
Saslonch da Sacun ora.JPG|aslonch da Sacun ora.JPG4 288 × 2 848; 6,56 MB
Saslonch da Sacun Somavia Gherdëina.jpg|Saslonch da Sacun Somavia Gherdëina.jpg8 272 × 5 804; 29,81 MB
Saslonch da Sacun Somavia inviern.jpg|Saslonch da Sacun Somavia inviern.jpg11 138 × 6 030; 35,26 MB
Saslonch da Santa Cristina Runcaudie.jpg|Saslonch da Santa Cristina Runcaudie.jpg7 360 × 4 912; 16,3 MB
Saslonch da Stevia Sëlva Gherdëina.jpg|Saslonch da Stevia Sëlva Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 32,88 MB
Saslonch dala dlieja da Sacun Gherdëina.jpg|Saslonch dala dlieja da Sacun Gherdëina.jpg14 073 × 6 316; 53,75 MB
Saslonch Langkofel Gruppe Sassolungo udu da Mont de Seuc.jpg|Saslonch Langkofel Gruppe Sassolungo udu da Mont de Seuc.jpg7 360 × 4 912; 19,14 MB
Saslonch Mont Seuc Ruf Piz inviern.jpg|Saslonch Mont Seuc Ruf Piz inviern.jpg15 000 × 8 645; 88,7 MB
Saslonch Pic Pieralongia Cisles.JPG|Saslonch Pic Pieralongia Cisles.JPG4 288 × 2 848; 6,13 MB
Saslonch Pic y Cuca d'inviërn.jpg|Saslonch Pic y Cuca d'inviërn.jpg8 256 × 5 504; 27,84 MB
Saslonch Pizes de Cir Chedul Gherdeina.jpg|Saslonch Pizes de Cir Chedul Gherdeina.jpg8 157 × 8 394; 48,76 MB
Saslonch Sella Pic Seceda inviern.jpg|Saslonch Sella Pic Seceda inviern.jpg12 000 × 4 273; 39,04 MB
Saslonch Sella Pic Seceda Odles inviern.jpg|Saslonch Sella Pic Seceda Odles inviern.jpg19 887 × 5 683; 70,51 MB
Saslonch Sella pitl aghel inviern.jpg|Saslonch Sella pitl aghel inviern.jpg16 000 × 5 943; 62,77 MB
Saslonch udu da Mont de Seuc.jpg|Saslonch udu da Mont de Seuc.jpg8 256 × 5 504; 29,33 MB
Saslonch udu dal Troi Paian bosch de Resciesa.jpg|Saslonch udu dal Troi Paian bosch de Resciesa.jpg7 360 × 4 912; 31,55 MB
Saslonch y Sela da Mont de Seuc d'inviern.jpg|Saslonch y Sela da Mont de Seuc d'inviern.jpg16 000 × 6 875; 90,86 MB
Saslong downhill race track in Val Gardena.jpg|Saslong downhill race track in Val Gardena.jpg4 288 × 2 848; 6,08 MB
Saslong udu da Sacun ora.jpg|Saslong udu da Sacun ora.jpg4 288 × 2 848; 9,46 MB
Sass de Putia Odle di Eores Serighelamoos jeuf de Börz Val Badia.jpg|Sass de Putia Odle di Eores Serighelamoos jeuf de Börz Val Badia.jpg19 624 × 8 421; 111,97 MB
Sass de Putia Peitler Kofel dal Börz.jpg|Sass de Putia Peitler Kofel dal Börz.jpg6 363 × 4 316; 16,24 MB
Sass de Putia y Odles de Eores dala Mont de Antermeia.jpg|Sass de Putia y Odles de Eores dala Mont de Antermeia.jpg11 909 × 6 200; 45,66 MB
Sass de Stria Falzarego Lagazuoi.jpg|Sass de Stria Falzarego Lagazuoi.jpg14 122 × 8 716; 61,84 MB
Sass Pordoi Sella group.jpg|Sass Pordoi Sella group.jpg7 360 × 4 912; 16,82 MB
Sassongher and Sas dla Santa Crusc Val Badia.jpg|Sassongher and Sas dla Santa Crusc Val Badia.jpg4 288 × 2 848; 6,37 MB
Sassongher te Val Badia Südtirol.jpg|Sassongher te Val Badia Südtirol.jpg14 724 × 6 167; 73,85 MB
Sassongher udu da Sas Ciampac Val Badia.jpg|Sassongher udu da Sas Ciampac Val Badia.jpg14 382 × 6 551; 76,89 MB
Sassongher y Gardenazza seura La Ila.jpg|Sassongher y Gardenazza seura La Ila.jpg20 235 × 6 548; 61,51 MB
Sassongher y Puez.jpg|Sassongher y Puez.jpg6 000 × 4 004; 13,51 MB
Schienboden Resciesa Secëda dinviërn Gherdëina.jpg|Schienboden Resciesa Secëda dinviërn Gherdëina.jpg18 856 × 6 513; 77,6 MB
Schipiste Seceda.JPG|Schipiste Seceda.JPG7 360 × 4 912; 12,95 MB
Schlern aus der Seiseralm Panorama.jpg|Schlern aus der Seiseralm Panorama.jpg7 360 × 4 912; 27,07 MB
Schlern aus der Seiseralm.jpg|Schlern aus der Seiseralm.jpg7 360 × 4 912; 19,2 MB
Schlern aus Tisens Kastelruth.jpg|Schlern aus Tisens Kastelruth.jpg7 360 × 4 912; 28,02 MB
Schlern Santner Spitze aus Seis.jpg|Schlern Santner Spitze aus Seis.jpg6 000 × 4 004; 10,48 MB
Schlern von Rotwand am Ritten.jpg|Schlern von Rotwand am Ritten.jpg4 784 × 2 831; 8,25 MB
Schwarzseen Villanders Südtirol.jpg|Schwarzseen Villanders Südtirol.jpg15 000 × 4 836; 57,68 MB
Schwefelquelle bei Tirler Seiseralm.jpg|Schwefelquelle bei Tirler Seiseralm.jpg7 360 × 4 912; 26,64 MB
Schwefelquelle Tafel bei Tirler Seiseralm.jpg|Schwefelquelle Tafel bei Tirler Seiseralm.jpg7 360 × 4 912; 17,96 MB
Sciblota Fëures Crespëina Val Lietres da Mont de Sëura de Chedul Gherdëina.jpg|Sciblota Fëures Crespëina Val Lietres da Mont de Sëura de Chedul Gherdëina.jpg11 144 × 4 615; 43,44 MB
Seceda Gherdeina.JPG|Seceda Gherdeina.JPG4 288 × 2 848; 7,39 MB
Seceda Mastle Gherdeina.JPG|Seceda Mastle Gherdeina.JPG4 288 × 2 848; 4,88 MB
Seceda pieralongia sacun 2012 026.JPG|Seceda pieralongia sacun 2012 026.JPG7 360 × 4 912; 20,8 MB
Seceda Resciesa Bulacia dal julier te Gherdëina.jpg|Seceda Resciesa Bulacia dal julier te Gherdëina.jpg8 256 × 5 504; 31,31 MB
Seceda y Odles dal purtoi de Resciesa.jpg|Seceda y Odles dal purtoi de Resciesa.jpg7 360 × 4 912; 18,21 MB
Seceda y Resciesa.JPG|Seceda y Resciesa.JPG4 912 × 7 360; 20,76 MB
Seis am Schlern Vulkanische Tuffe und Kapelle.jpg|Seis am Schlern Vulkanische Tuffe und Kapelle.jpg4 912 × 7 360; 32,67 MB
Seis am Schlern Vulkanische Tuffe.jpg|Seis am Schlern Vulkanische Tuffe.jpg6 262 × 9 309; 32,56 MB
Seiser Alm Langkofel Pferdeschlitten.jpg|Seiser Alm Langkofel Pferdeschlitten.jpg7 491 × 5 169; 20,09 MB
Seiser-Alm mit Sella und Langkofel.jpg|Seiser-Alm mit Sella und Langkofel.jpg5 566 × 1 302; 4,13 MB
Seiseralm Peterlunger Lock 2.jpg|Seiseralm Peterlunger Lock 2.jpg7 360 × 4 912; 19,3 MB
Seiseralm Peterlunger Lock.jpg|Seiseralm Peterlunger Lock.jpg8 912 × 5 181; 23,26 MB
Seiseralm und Langkofelgruppe im Winter.jpg|Seiseralm und Langkofelgruppe im Winter.jpg7 360 × 4 912; 15,73 MB
Sella Alta Badia Ciaulong Arabba da Porta Vescovo 2.jpg|Sella Alta Badia Ciaulong Arabba da Porta Vescovo 2.jpg7 360 × 4 912; 20,5 MB
Sella Alta Badia Ciaulong Arabba da Porta Vescovo.jpg|Sella Alta Badia Ciaulong Arabba da Porta Vescovo.jpg7 360 × 4 912; 28,9 MB
Sella and chairlift Fodom.JPG|Sella and chairlift Fodom.JPG6 796 × 4 912; 17,06 MB
Sella cun Murfrëit da Piz Culac.jpg|Sella cun Murfrëit da Piz Culac.jpg8 281 × 3 312; 17,25 MB
Sella da Ciandepinëi.jpg|Sella da Ciandepinëi.jpg13 251 × 4 915; 46,4 MB
Sella da Sëurasas Gherdëina.jpg|Sella da Sëurasas Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 43,71 MB
Sella Group from Porta Vescovo.JPG|Sella Group from Porta Vescovo.JPG7 360 × 4 912; 17,83 MB
Sella group with Piz Boè.jpg|Sella group with Piz Boè.jpg7 360 × 4 245; 15,33 MB
Sella Meisules Murfreit Jeuf de Frea.jpg|Sella Meisules Murfreit Jeuf de Frea.jpg4 077 × 2 470; 5,32 MB
Sella Nordostflanke aus Colalt.jpg|Sella Nordostflanke aus Colalt.jpg8 256 × 5 504; 29,35 MB
Sella Ostflanke 2.JPG|Sella Ostflanke 2.JPG7 360 × 4 912; 19,64 MB
Sella Ostflanke 2017.jpg|Sella Ostflanke 2017.jpg18 000 × 4 933; 41,4 MB
Sella Ostflanke.jpg|Sella Ostflanke.jpg4 288 × 2 652; 5,63 MB
Sella Piz Ciavazes Val Lasties Sas Pordoi Jeuf de Sela.jpg|Sella Piz Ciavazes Val Lasties Sas Pordoi Jeuf de Sela.jpg7 360 × 4 912; 18,39 MB
Sella plateau with Piz Boe cropped.jpg|Sella plateau with Piz Boe cropped.jpg10 570 × 2 867; 13,21 MB
Sella plateau with Piz Boe.jpg|Sella plateau with Piz Boe.jpg12 000 × 3 656; 20,45 MB
Sella South face.jpg|Sella South face.jpg2 272 × 938; 1,91 MB
Sella y Saslonch da Pe de Mastle.jpg|Sella y Saslonch da Pe de Mastle.jpg6 000 × 4 004; 12,02 MB
Sella y Saslong dinviern.jpg|Sella y Saslong dinviern.jpg4 288 × 2 848; 3,67 MB
</gallery>
== Plates cunliedes ==
[[Utente:Moroder]]
*[[Dolomites]]
*[[Dolomites foto 1]]
*[[Dolomites foto 2]]
*[[Dolomites foto 3]]
*[[Dolomites foto 5]]
*[[Dolomites foto 6]]
ok3h1pg9ms01nk0jafsptxcpgk8fo0f
Finlandia
0
397
253084
178394
2026-09-17T10:44:45Z
Rolf acker
1705
+cat
253084
wikitext
text/x-wiki
[[File:EU-Finland.svg|300px|right]]
La '''Finlandia''' o nce l '''Finnlont''' ié n stat dl'[[Europa]]. Sia capitala ié [[Helsinki]].
Sia spersa ié de 338,145 km².
Sia popolazion ié de 5,327,490 (ann 2008).
{{Europa}}
[[Categoria:Finlandia| ]]
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
[[Categoria:Union européa]]
egi30pq3xhztk76ifzmlf1wnfjmif2v
Franzia
0
421
253075
252705
2026-09-17T10:26:45Z
Rolf acker
1705
/* Referënzes */ catsortfix; cats at the end...
253075
wikitext
text/x-wiki
{{DISPLAYTITLE:Lorem <span style="color:#9400D3;">ipsum</span> <span style="color:#F4A460;">dolor</span>}}
{{Gherdëina}}
{{Infobox Stat
|Inuem = Republica Franzëusa
|Inuem ufiziel = République française
|Capitela = {{Blason|Paris}}
|Motto = Liberté, égalité, fraternité<br />''(Ladin: "Lidëza, Valivanza, Fraternità")'
|Inuem inn = La Marseillaise
|Inn = La Marseillaise.ogg
|Lingaz 1 = [[Franzëus]]
|Lingaz 2 =
|Spersa tiera =
|Forma de guviern = [[Republica]] [[semi-presidenziela]] [[Stat uniter|unitera]]
|Presidënt = [[{{#invoke:wd|property|P35}}]]
|Prim minister = [[{{#invoke:wd|property|P6}}]]
|Ann PIB = 2020
|PIB numinel = 2936 <!--valor te miliarc-->
|PIB VPC = 3667 <!--valor te miliarc-->
|Munëida = [[Euro]] (€)
|Cherta = EU-France_(orthographic_projection).svg
}}La '''Franzia''' ([[franzëus]]: ''France'' {{IPA-fr|fʁɑ̃s||LL-Q150 (fra)-Fhala.K-France.wav}}), ufizielmënter la '''Republica franzëusa''' ([[franzëus]]: ''République française''<ref name="formal country name">{{cite web |title=France |url=https://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |website=UNGEGN World Geographical Names |publisher=United Nations Group of Experts on Geographical Names |access-date=27 November 2020 |location=New York, NY |archive-date=28 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110728144249/http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |url-status=dead }}</ref>), ie n [[stat]] transcuntinentel che à si zënter te l'[[Europa uzidentela]] cun [[Franzia de sëuramer|raions sëuramer]] te l'[[America]] y ti [[Ozean Atlantich|Ozeans Atlantich]], [[Ozean Pazifich|Pazifich]] y [[Ozean Indian|Indian]].
La cunfina te l'[[Europa]] cun l [[Belje]], l [[Luxemburg]], la [[Germania]], la [[Svizra]], la [[Talia]], l [[Monaco]], l'[[Andora]] y la [[Spania]]. La Franzia ie lieda ence a la [[Gran Bretania]] tres l [[tunel dla Mania]].
La Republica franzëusa ie na democrazia urganiseda coche republica semi-presidenziela. La zità capitela ie Paris. La Franzia ie danter i paejes plu svilupei y fej ora la sesta plu granda economia a livel mundiel. I idéei dla Republica franzëusa ven representei tres la declarazion di dërc dla persona y dl sëntadin.
La Franzia ie un di mëmbri fundadëures dl'[[Union europea|Union européa]], dla Nazions unides y n cumëmber dla Francophonie, di G8 y dl'Union latina. La Franzia ie nce n mëmber permanënt dl Cunsëi de Segurëza dla Nazions unides, coche nce una dla ot putënzes nucleères recunesciudes. L'Esagon ie la destinazion turistica plu cunesciuda al mond.
==Geografia==
[[File:France_cities.png|thumb|left|Cherta geografica de la Franzia]]
=== Tlima ===
{{Tlima
| TABELA =
| DIAGRAMM TEMPERATURA = deaktiviert
| DIAGRAMM PREZIPITAZIONS = deaktiviert
| DIAGRAMM PREZIPITAZIONS AUTEZA = 200
| FUNTANA =[http://worldweather.wmo.int/062/c00194.htm Météo-France]; Tume y ëures de surëdl: [http://wetterkontor.de/de/klima/klima2.asp?land=fr&stat=07149 wetterkontor.de]
| Titul =
| Luech = Paris
<!-- durchschnittliche Höchsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| hmjan = 6.9
| hmfeb = 8.2
| hmmär = 11.8
| hmapr = 14.7
| hmmai = 19.0
| hmjun = 21.8
| hmjul = 24.4
| hmaug = 24.6
| hmsep = 20.8
| hmokt = 15.8
| hmnov = 10.4
| hmdez = 7.8
<!-- durchschnittliche Niedrigsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| lmjan = 2.5
| lmfeb = 2.8
| lmmär = 5.1
| lmapr = 6.8
| lmmai = 10.5
| lmjun = 13.3
| lmjul = 15.5
| lmaug = 15.4
| lmsep = 12.5
| lmokt = 9.2
| lmnov = 5.3
| lmdez = 3.6
<!-- durchschnittliche Temperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| avjan = 4.7
| avfeb = 5.5
| avmär = 8.4
| avapr = 10.7
| avmai = 14.7
| avjun = 17.5
| avjul = 19.9
| avaug = 20.0
| avsep = 16.6
| avokt = 12.5
| avnov = 7.8
| avdez = 5.7
<!-- durchschnittliche Niederschlagsmenge für den jeweiligen Monat in mm -->
| nbjan = 53.7
| nbfeb = 43.7
| nbmär = 48.5
| nbapr = 53.0
| nbmai = 65.0
| nbjun = 54.6
| nbjul = 63.1
| nbaug = 43.0
| nbsep = 54.7
| nbokt = 59.7
| nbnov = 51.9
| nbdez = 58.7
<!-- durchschnittliche Anzahl täglicher Sonnenstunden für den jeweiligen Monat in h/d -->
| shjan = 1.9
| shfeb = 2.9
| shmär = 5.1
| shapr = 6.0
| shmai = 7.5
| shjun = 8.1
| shjul = 7.8
| shaug = 7.1
| shsep = 6.0
| shokt = 4.1
| shnov = 2.0
| shdez = 1.5
<!-- durchschnittliche Wassertemperatur (Meere. Seen u.ä.) für den jeweiligen Monat in °C -->
| wtjan =
| wtfeb =
| wtmär =
| wtapr =
| wtmai =
| wtjun =
| wtjul =
| wtaug =
| wtsep =
| wtokt =
| wtnov =
| wtdez =
<!-- durchschnittliche Regentage für den jeweiligen Monat in d -->
| rdjan = 10.2
| rdfeb = 9.3
| rdmär = 10.4
| rdapr = 9.4
| rdmai = 10.3
| rdjun = 8.6
| rdjul = 8.0
| rdaug = 6.9
| rdsep = 8.5
| rdokt = 9.5
| rdnov = 9.7
| rddez = 10.7
<!-- durchschnittliche Luftfeuchtigkeit für den jeweiligen Monat in % -->
| lfjan = 86
| lffeb = 81
| lfmär = 76
| lfapr = 69
| lfmai = 71
| lfjun = 73
| lfjul = 73
| lfaug = 74
| lfsep = 79
| lfokt = 85
| lfnov = 87
| lfdez = 88
}}
==Storia==
[[File:French_borders_from_985_to_1947.gif|thumb|left|Evoluzion teritoriela de la Franzia dal 985 al 1947.]]
==Spartizion aministrativa==
===Regions===
{{Main|Regions de la Franzia}}
La Franzia ie spartida su te 18 regions aministratives ([[franzëus]]: ''régions'', singuler ''région'' {{IPA-fr|ʁeʒjɔ̃|}}). De chëstes ie 13 te la [[Franzia metropolitana]] (te l'[[Europa]]) y 5 ie te la [[Franzia de sëuramer]].
{{Cherta de la Franzia}}
==== Lista de la regions aministratives ====
{| class="wikitable sortable mw-collapsible" border="1" style="font-size:90%"
|+
|-
! Sort
! Region
! class="unsortable" | Autri inuemes dl post
! Capitela
! Spersa<br>(km<sup>2</sup>)
! Populazion<ref>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/6013844?sommaire=6011075 Populations légales des régions en vigueur au 1er janvier 2022]</ref>
!Sëntes tl<br>Cunsëi raionel
!Codesc<br>[[INSEE]]<ref>{{cite web|title=La nouvelle nomenclature des codes régions|url=http://www.insee.fr/fr/methodes/default.asp?page=nomenclatures/cog/codes_regions_2016.htm|publisher=[[INSEE]]|language=fr|access-date=17 January 2016}}</ref>
! class="unsortable" | Posizion
|-
| bgcolor="lightgray" |[[Franzia metropolitana|Region metropolitana]]
||{{flag|Auvergne-Rhône-Alpes}} <br />(Auvergne-Rhône-Elpes)
|[[Lingaz occitan|Occitan]]: ''Auvèrnhe-Ròse-Aups''<br /> [[Lingaz arpitan|Arpitan]]: ''Ôvèrgne-Rôno-Arpes''
|{{Blason|Lyon}}
| align="right" | {{formatnum:69711}}
| {{right|{{nts|8042936}}}}
|204
| align="center" | 84
|[[File:Auvergne-Rhône-Alpes in France 2016.svg|105px]]
|-
| bgcolor="lightgray" |Region metropolitana
|{{flag|Bourgogne-Franche-Comté}} <br />(Borgonia- Franche-Comté)
|{{lang-frp|Borgogne-Franche-Comtât}}
|{{Blason|Dijon}}
| align="right" | {{formatnum:47784}}
| {{right|{{nts|2805580}}}}
|100
| align="center" | 27
|[[File:Bourgogne-Franche-Comté in France 2016.svg|105px]]
|-
| bgcolor="lightgray" | Region metropolitana
|{{flagicon|Bretania}} [[Bretania (region aministrativa)|Bretagne]]<br />(Bretania)
|{{lang-br|Breizh}}<br />[[Gallo language|Gallo]]: ''Bertaèyn''
|{{Blason|Rennes}}
| align="right" | {{formatnum:27208}}
| {{right|{{nts|3354854}}}}
|83
| align="center" | 53
|[[File:Brittany in France 2016.svg|105px]]
|-
| bgcolor="lightgray" | Region metropolitana
|{{flag|Centre-Val de Loire}}<br />(Zënter-Valeda de la Loire)
|
|{{Blason|Orléans}}
| align="right" | {{formatnum:39151}}
| {{right|{{nts|2573180}}}}
|77
| align="center" | 24
|[[File:Centre-Val de Loire in France 2016.svg|105px]]
|-
| bgcolor="lightgray" | Region metropolitana
||{{flagicon|Corsica}} [[Corsica|Corse]]<br />(Corsica)
|[[Lingaz cors|Cors]]: ''Corsica''
|{{Blason|Ajaccio}}
| align="right" | {{formatnum:8680}}
| {{right|{{nts|340440}}}}
|63
| align="center" | 94
|[[File:Corsica in France 2016.svg|105px]]
|-
| bgcolor="lightgray" | Region metropolitana
||{{flag|Grand Est}}<br />(Gran Est)
|[[Tudësch]]: ''Großer Osten''
|{{Blason|Strasbourg}}
| align="right" | {{formatnum:57441}}
| {{right|{{nts|5556219}}}}
|169
| align="center" | 44
|[[File:Grand Est in France 2016.svg|105px]]
|-
| bgcolor="lightgray" | Region metropolitana
||{{flag|Hauts-de-France}}<br />(Franzia Auta)
|
|{{Blason|Lille}}
| align="right" | {{formatnum:31806}}
| {{right|{{nts|6004947}}}}
|170
| align="center" | 32
|[[File:Hauts-de-France in France 2016.svg|105px]]
|-
| bgcolor="lightgray" | Region metropolitana
||{{flag|Île-de-France}}<br />(Ijula de Franzia)
|
|{{Blason|Paris}}
| align="right" | {{formatnum:12011}}
| {{right|{{nts|12262544}}}}
|209
| align="center" | 11
|[[File:Île-de-France in France 2016.svg|105px]]
|-
| bgcolor="lightgray" | Region metropolitana
||{{flagicon|Normandia}} [[Normandia|Normandie]]<br />(Normandia)
|[[Lingaz norman|Norman]]: ''Normaundie''
|{{Blason|Rouen}}
| align="right" | {{formatnum:29907}}
| {{right|{{nts|3325032}}}}
|102
| align="center" | 28
|[[File:Normandy in France 2016.svg|105px]]
|-
| bgcolor="lightgray" | Region metropolitana
||{{flag|Nouvelle-Aquitaine}}<br />(Nueva Aquitania)
|[[Lingaz occitan|Occitan]]: ''Nòva Aquitània''<br />[[Lingaz basch|Basch]]: ''Akitania Berria''<br />
|{{Blason|Bordeaux}}
| align="right" | {{formatnum:84036}}
| {{right|{{nts|6010289}}}}
|183
| align="center" | 75
|[[File:Nouvelle-Aquitaine in France 2016.svg|105px]]
|-
| bgcolor="lightgray" | Region metropolitana
||{{flagicon|Occitania}} [[Occitania|Occitanie]]
(Occitania)
|[[Lingaz occitan|Occitan]]: ''Occitània''<br />[[Lingaz catalan|Catalan]]: ''Occitània''
|{{Blason|Toulouse}}
| align="right" | {{formatnum:72724}}
| {{right|{{nts|5933185}}}}
|158
| align="center" | 76
|[[File:Occitanie in France 2016.svg|105px]]
|-
| bgcolor="lightgray" | Region metropolitana
|{{flag|Pays de la Loire}}<br />(Paesc de la Loire)
|[[Lingaz breton|Breton]]: ''Broioù al Liger''
|{{Blason|Nantes}}
| align="right" | {{formatnum:32082}}
| {{right|{{nts|3806461}}}}
|93
| align="center" | 52
|[[File:Pays de la Loire in France 2016.svg|105px]]
|-
| bgcolor="lightgray" | Region metropolitana
|{{flag|Provence-Alpes-Côte d'Azur}}<br />(Provënza-Elpes-Costa Bruma)
|[[Lingaz provençal dialect|Provençal]]: ''Provença-Aups-Còsta d'Azur''<br />(''Prouvènço-Aup-Costo d'Azur'')
|{{Blason|Marseille}}
| align="right" | {{formatnum:31400}}
| {{right|{{nts|5081101}}}}
|123
| align="center" | 93
|[[File:Provence-Alpes-Côte d'Azur in France 2016.svg|105px]]
|-
| bgcolor="cyan" |[[Region sëuramer]]
|[[Guadeloupe]]
|[[Creol de la Antilles]]: ''Gwadloup''
|[[Basse-Terre]]
| align="right" | {{formatnum:1628}}
| {{right|{{nts|384239}}}}
|41
| align="center" | 01
|[[File:Guadeloupe in France 2016.svg|105px]]
|-
| bgcolor="cyan" | Region sëuramer
|[[Guiana Franzëusa|Guyane]]<br />(Guiana Franzëusa)
|
|[[Cayenne]]
| align="right" | {{formatnum:83534}}
| {{right|{{nts|281678}}}}
|51
| align="center" | 03
|[[File:French Guiana in France 2016.svg|105px]]
|-
| bgcolor="cyan" | Region sëuramer
|[[Réunion|La Réunion]]<br />(Réunion)
|[[Reunion Creole]]: ''La Rényon''
|[[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]]
| align="right" | {{formatnum:2504}}
| {{right|{{nts|861210}}}}
|45
| align="center" | 04
|[[File:Département 974 in France 2016.svg|105px]]
|-
| bgcolor="cyan" | Region sëuramer
|[[Martinique]]
|[[Antillean Creole]]: ''Matinik''
|[[Fort-de-France]]
| align="right" | {{formatnum:1128}}
| {{right|{{nts|364508}}}}
|51
| align="center" | 02
|[[File:Martinique in France 2016.svg|105px]]
|-
| bgcolor="cyan" | Region sëuramer
|[[Mayotte]]
|[[Shimaore dialect|Shimaore]]: ''Maore''<br />[[Malagasy language|Malagasy]]: ''Mahori''
|[[Mamoudzou]]
| align="right" | 374
| {{right|{{nts|262895}}
|26
| align="center" | 06
|[[File:Mayotte in France 2016.svg|105px]]
|-
!
!
!
!
!<big>{{formatnum:632734}}</big>
!<big>{{formatnum:67251298}}</big>
!<big>{{formatnum:1910}}</big>
!
!
|}
===Dipartimënc===
{{Main|Dipartimënc de la Franzia}}
I dipartimënc ([[franzëus]]: ''département'', {{IPA-fr|depaʁtəmɑ̃|pron}}) ie na divijion aministrativa te la Franzia che sta sota la [[regions de la Franzia|regions]] y sëura i [[chemun]]s. Tl 2022 ova la Franzia 101 dipartimënc. De chisc ie 96 te la [[Franzia metropolitana]] y 5 tl [[raion de sëuramer]].
=== Ziteies ===
''Liej de plu tl articul: [[Ziteies de la Franzia]]''<br>
Chësta tabela mostra i 15 majeri chemuns te la Franzia tl 2019:
{| class="wikitable sortable"
![[Chemun]]!![[Dipartimënc de la Franzia|Dipartimënt]]!![[Regions de la Franzia|Region]]!!Populazion tl 2013!!Populazion tl 2019!!Posizion tl 2019
|-
| {{Blason|Paris}} || {{Blason|Paris}} || {{sort|Ile-de-France|[[Île-de-France]]}} || 2.229.621 || 2.165.423 || 1
|-
| {{Blason|Marseille}} || {{flag|Bouches-du-Rhône}} || [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]] || 855.393 || 870.731 || 2
|-
| {{Blason|Lyon}} || [[Metropola de Lyon]] || [[Auvergne-Rhône-Alpes]] || 500.715 || 522.969 || 3
|-
| {{Blason|Toulouse}} || {{flag|Haute-Garonne}} || [[Occitania]] || 458.298 || 493.465 || 4
|-
| {{Blason|Nice}} || {{flag|Alpes-Maritimes}} || [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]] || 342.295 || 342.669 || 5
|-
| {{Blason|Nantes}} || {{flag|Loire-Atlantique}} || [[Pays de la Loire]] || 292.718 || 318.808 || 6
|-
| {{Blason|Montpellier}} || [[Hérault]] || [[Occitania]] || 272.084 || 295.542 || 7
|-
| {{Blason|Strasbourg}} || [[Bas-Rhin]] || [[Grand Est]] || 275.718 || 287.228 || 8
|-
| {{Blason|Bordeaux}} || [[Gironde]] || [[Nouvelle-Aquitaine]] || 243.626 || 260.958 || 9
|-
| {{Blason|Lille}} || [[Nord (dipartimënt franzëus)|Nord]] || [[Hauts-de-France]] || 231.491 || 234.475 || 10
|-
| {{Blason|Rennes}} || [[Ille-et-Vilaine]] || [[Bretania (region aministrativa)|Bretania]] || 211.373 || 220.488 || 11
|-
| {{Blason|Reims}} || [[Marne (dipartimënt)|Marne]] || [[Grand Est]] || 182.592 || 181.194 || 12
|-
| {{Blason|Toulon}} || [[Var (dipartimënt)|Var]] || [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]] || 163.760 || 178.745 || 13
|-
| {{Blason|Saint-Étienne}} || [[Loire (dipartimënt)|Loire]] || [[Auvergne-Rhône-Alpes]] || 172.023 || 173.821 || 14
|-
| {{Blason|Le Havre}} || [[Seine-Maritime]] || [[Normandia]] || 172.074 || 168.290 || 15
|-
|}
== Referënzes ==
<references />
{{Europa}}
[[Categoria:Franzia| ]]
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
[[Categoria:Union européa]]
fr6ejug1ongmwc68fn8ic16jvcg7pcr
Gherdëina
0
449
253069
252916
2026-09-17T10:09:52Z
Rolf acker
1705
/* Galaria de fotografies */ errore di Lint
253069
wikitext
text/x-wiki
{{Gherdëina}}[[File:Val_Gardena_dall'alto.JPG|miniatura|350px|La valeda de Gherdëina ududa da [[Ciampinëi]].]]
[[File:Gherdëina NW da Ciampinoi.jpg|miniatura|350px|alt=La pert nord de Gherdëina d'inviërn ududa da [[Ciampinëi]].|La pert nord de Gherdëina d'inviërn ududa da Ciampinëi.]]
'''Gherdëina''' ({{IPA-lld|ɡʀ̩ˈdɜi̯na|pron|Lld-Gherdëina.oga}}; [[badiot]] y [[ladin fodom|fodom]]: ''Gherdëna'', [[Ladin fascian|fascian]]: ''Gherdena''; [[tudësch]]: ''Gröden'', [[talian]]: ''Val Gardena'') ie na [[valeda]] tl raion dla [[Dolomites]] dla provinzia [[talia]]na de [[Südtirol]]. La valeda fina a vest te la [[Val dl Isarch]] a [[Pruca]] y a est finla cun la [[Grupa dl Sela]]. Te la rujeneda da uni di mienun cun ''Gherdëina'' normalmënter mé la pert [[ladin]]a de la valeda, che scumëncia da [[Pontives]] y va t'insom ala valeda. L tòch de la valeda a vest de Pontives toca geograficamënter pra Gherdëina, ma l vën ilò rujenà tudësch y l ne vën perchël nia cumpedà coche Gherdëina da n pont de ududa linguistich y culturel.
Te Gherdëina rejona la majera pert de la populazion l [[ladin]] y perchël toca Gherdëina pra la [[Valedes ladines|cin' valedes ladines]] che adum fej ora la [[Ladinia]].
== Geografia ==
La valeda de Gherdëina ie longia zirca 25 km, scumëncia a [[Pruca]] tla [[val dl Isarch]] y va de viers de [[est]] nfin a ruvé pra l [[Grup dl Sela|Sela]] y sun i jëufs de [[Ju de Frara|Frea]] y [[Ju de Sela|dl Sela]]. Tres Gherdëina passa l ruf [[Derjon]], che cun na lunghëza de 26 km y n [[ciavuel idrografich]] de 199 km² ie un di ruves plu mpurtanc che ruva tl Isarch.
=== Gran eghes te Gherdëina ===
Te Gherdëina y ënghe tl rest dl Südtirol fova states de gran [[agajon]]s te l'instà y autonn dl 1882. Na desëina de persones fova mortes, te Sëlva fova unida ju na gran smueia, ngrum de cëses fova states desdrudes, mulins y bòsc.
== Storia ==
[[File:Vita da paur te Gherdeina cun Bruno Stuflesser Petlin.mp3|miniatura|left|alt=Vita da paur te Gherdeina cun Bruno Stuflesser Petlin Zenz da Puent y Bruno Moroder dl Radio Ladin.|Vita da paur te Gherdëina cun Bruno Stuflesser-Petlin, Zenz da Puent y [[Bruno Moroder]] dl [[Radio Ladin de Gherdëina|Radio Ladin]].]]
Tl 1027 ie Gherdëina rueda sota l [[Prinzipat dl Vëscul de Persenon|vëscul de Persenon]], o plu avisa sota si grofs, n iede sota l [[grof de Andechs]] y pona l [[grof de Tirol]].
=== Opzion ===
L'ann 1939 ie stata la Opzion te Südtirol y n pudova to la dezijion de sen jì da cësa per se lascé sëura te n luech tl [[Terzo Reich]].
I optanc ie stac te Gherdëina l 81,1%. N cunfront te Badia l 18,3% y tl Mareo l 64,8%. N dut sen ie jites da Gherdëina 1110 persones<ref>{{Cite web |url=https://www.micura.it/upload-ladinia/files/524.pdf |title=Michael Wedekind: ''Das “Dritte Reich” und die “bleichen Berge”: Entwürfe und Implementierung nationalsozialistischer Volksgruppenpolitik in Ladinien''. Ladinia XXXVI (2012), [[Istitut Ladin Micurá de Rü]], pl. 84. |access-date=2023-05-13 |archive-date=2023-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230511180747/https://www.micura.it/upload-ladinia/files/524.pdf |url-status=dead }}</ref>.
=== Inuemes de familia ===
{{main|Cuinuemes de Gherdëina}}
I [[Cuinuemes de Gherdëina|inuemes de familia]] che vën dant l plu suënz te Gherdëina ie: [[Senoner]], [[Demetz]], [[Perathoner]], [[Runggaldier]], [[Insam]], [[Mussner]], [[Moroder]], [[Kostner]], [[Prinoth]], [[Stuffer]], [[Comploi]], [[Bernardi]], [[Kasslatter]], [[Ploner]], [[Vinatzer]], [[Hofer (inuem de familia)|Hofer]], [[Rabanser]], [[Schenk (inuem de familia)|Schenk]], [[Pitscheider]], [[Melchior Malsiner|Malsiner]], [[Lardschneider]], [[Pitschieler]], [[Delago]], [[Sotriffer]].<ref>{{Cite web |url=http://www.provinz.bz.it/astat/de/bevoelkerung/439.asp?&demographischestruktur_action=300&demographischestruktur_image_id=43369 |title=Sieglinde Strickner: ''Nachnamen in Südtirol 2004.'' Autonome Provinz Bozen-Südtirol Landesinstitut für Statistik - ASTAT Bozen 2005 |access-date=2024-06-19 |archive-date=2016-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306033218/http://www.provinz.bz.it/astat/de/bevoelkerung/439.asp?&demographischestruktur_action=300&demographischestruktur_image_id=43369 |url-status=dead }}</ref>
== Chemuns ==
[[File:Sëlva Wolkenstein Selva di Val Gardena Sella.jpg|thumb|Sëlva]]
La valeda de Gherdëina cumpëida cater chemuns.
=== Sëlva ===
{{main|Sëlva}}
L luech de Sëlva ie a 1.563 metri y à na populazion de presciapuech 2.600 abitanc<ref>https://www.selva.eu/la/Vita_dl_luech/Roba_nteressanta/Zifres_y_fac</ref>. L ie l luech plu ite insom ala valeda, l segondo majer de la valeda do [[Urtijëi]] y l majer per spersa.
Te Sëlva ie i sedims dl [[ciastel de Val]] sota l crëp [[Stevia]] dl sec. XII, che fova di Maulrappen, pona di Vilanders y ala fin di Wolkenstein. Mpue plu inite te [[Val]] ie la capela de San Salvester cun pitures murales baroches.<br>
La dliejia ie ''Santa Maria ad Nives'' y ie dl 1503, ma la ie unida ngrandida te n stil modern tl 1992.
L [[Ciastel de Gherdëina|ciastel de Gherdëina]] (''Fischburg'') ie tl raion dl chemun de Sëlva y ie n palaz tert-renaissance fat su per ncëria dl Grof Engelhard Dietrich von Wolkenstein; l fova sënta de suneria, ma nce ciastel da ciacia cun deplù lec artifiziei per zidlé pësc. Aldidancuei iel privat y ne possa nia unì vijità.
L luech de Sëlva ie caraterisà dal turism sibe d'instà che dantaldut d'inviern. Trëi furnadoies mëina alauta de viers de Frea/Dantercëpies y [[Ciampinëi]]. Mpurtant per l [[jì cun i schi|sport dai schi]] ie nce l raion de Plan de Gralba cun la furnadoia de Piz Sella. L purtoi ''[[Saslong]]'' ie cunesciù per la [[Copa dl Mond de schi alpin|garejedes de Copa dl Mond]] tenides uni ann.
L raion de Val fej pert dl [[Parch natural Pöz-Odles|Parch Naturel Puez-Odles]].
[[File:Sant3.jpg|thumb|Santa Cristina]]
=== Santa Cristina ===
{{main|Santa Cristina}}
L luech de Santa Cristina ie a 1430 metri de autëza y à na populazion de ntëur 2000 abitanc<ref>https://www.sanktchristina.eu/system/web/fakten.aspx?menuonr=219511655&sprache=4</ref>. L ie l mënder de i trëi luesc de Gherdëina per populazion.
La [[Dlieja de Santa Cristina|dlieja]] vën recurdeda bele dl 1342 y ie una dla plu antiches dla valeda. La à na pert gotica y per l rest iela tl stil nazaren ala Gherdëina.
Lëures di Trebinger Vinazer y na Santa Filomena de J.D.Mahlknecht ie la opres artistiches de majera valuta.
Doi furnadoies porta ai raions [[Mastlé|Mont de Mastlé]] y de Monte Pana, referimënc dl turism da d'instà y da d'inviern.
Vel architetures rurales tradiziuneles se à mantenì dantaldut tl ridl de Plesdinaz.
=== Urtijëi ===
{{main|Urtijëi}}
[[File:Urtijei-2008.jpg|Nscila fova Urtijëi d'instà dl ann 2008. L univa fabricà dassënn.|thumb]]
Urtijëi ie l majer luech de Gherdëina, a n' autëza de 1236 m., cun na populazion che ruva daujin ai 5000 abitanc<ref>{{Cite web |url=https://www.chemun.urtijei.bz.it/la/Vita_tl_luech/Nfurmazions_de_valor/Numeri_y_fac |title=Archive copy |access-date=2021-02-27 |archive-date=2022-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117122055/https://www.chemun.urtijei.bz.it/la/Vita_tl_luech/Nfurmazions_de_valor/Numeri_y_fac |url-status=dead }}</ref>. La frazions de [[Sureghes]] che toca pra l chemun de Ciastel, toca sciche paesc y pluania pra Urtijëi.
L raion de Col de Flam fova bele abità tl tëmp retich; testemunianzes iel da udëi tl Museum Gherdëina.
Dl medieve ie i resć dl ciastel de Balest (Stetteneck), che ie mò da udëi sul col da Pincan.
L ie l zënter scolastich dla valeda cun l Lizeo Artistich "Cademia", la Scola prufesciunela per l Artejanat artistich, y l Istitut Tecnich Economich "Raetia". Tlo iel nce la Direzion dla scolines ladines, la Direzion raionela dla scoles elementeres y mesanes y la Direzion dla scola de mujiga de Gherdëina. Da auzé ora ie nce la sënta dla [[Union Generela di Ladins dla Dolomites]], dla [[Union di Ladins de Gherdëina]] tla [[Cësa di Ladins]], ulache l ie nce l [[Museum Gherdëina]]. Nia dalonc ie la redazion prinzipela dla ''[[Usc di Ladins]]''. Sun Plaza de Sant Antone iel nce la sënta de [[Radio Gherdëina]], daujin al local di jëuni "Saut" y ala [[Mostra d' Ert]].
Te n local basite ala Cësa dla Cultura "[[Luis Trenker]] iel na esposizion permanënta dl artejanat artistich de Gherdëina.
Danter i munumënc artistics de Urtijëi iel da lecurdé la [[Dliejia de San Durich|Dliejia de pluania]] cun lëures mpurtanc de J.D.Mahlknecht y autri... La dlieja de Sant' Antone à lëures di Vinazer. Te [[Curtina de Urtijëi|curtina]] iel la [[Dlieja de Sant'Ana (Urtijëi)|dlieja de Sant' Ana]], ulache l fova plu da giut la dlieja prinzipela dl luech. La dlieja plu vedla de Gherdëina ie la [[Dlieja da Sacun|dlieja da Sacun]], cun copies di lëures di Vinazer y na copia dla pitura dl gran autere de [[Franz Sebald Unterberger]] (I uriginei ie tl Museum Gherdëina).
Danter I monumënc publichs iel da auzé ora l monumënt de [[Ludwig Moroder]] al ambolt [[Johann Baptist Purger|Purger]], che ova giaurì la streda de Gherdëina basora y l saudé roman de [[Johann Baptist Moroder|Batista Moroder]] dan Villa Venezia. Danter la operes plu nueves iel da nunzië la funtana dla ganes de Filip de Dos sun plaza "Raetia" y la funtana dla pitla plaza de San Antone cun scultures de Bruno Walpoth y Hermann Josef Runggaldier. Nce la vedla locomotif dla [[Ferata de Gherdëina|ferata de Gherdëina]] ie metuda ora sun la promeneda che fova n iede la stazion dla ferata.
Urtijëi ie nce la sënta de n raion saniter y soziel y dla cësa per studënc "Assudëi".
Na furnadoia cunliëia l paesc cun l gran raion de [[Mont Sëuc]]; n' autra cun la Mont de Mastlé. Na ferata ("Standseilbahn") mëina sun la mont de [[Resciesa]].
L turism ie scialdi svilupà cun strutures modernes y cin hotiei a cin stëiles.
L zënter per jì a pé de Urtijëi à truepa butëighes y ustaries.
[[File:Bula y Bulacia te Gherdëina.jpg|miniatura|Bula y Pinëi da Piz ju]]
=== Ciastel ===
{{main|Ciastel (chemun)|l1=Ciastel}}
L chemun de Ciastel ie mé per na pert te Gherdëina. De la valeda fej pert si trëi frazions ladines: [[Sureghes]], [[Runcadic]], [[Bula]] y gran pert dla [[Mont de Sëuc]].
La rujeneda dl'oma dla majeranza dla valeda (85-90%) ie l [[Lingaz ladin|ladin]] ([[Ladin gherdëina|varianta gherdëina]]).
=== Laion ===
{{main|Laion}}
Gran pert dl chemun de Laion toca geograficamënter pra Gherdëina, ma l ne vën nia cumpedà pra Gherdëina da n pont de ududa culturel y linguistich, ajache tl chemun de Laion ne vëniel nia rujenà ladin.
== Dliejes ==
{{Culones-lista|colwidth=20em|
*[[Dlieja de San Durich |Dlieja de San Durich (Urtijëi)]]
*[[Dlieja de Sant'Ana (Urtijëi)]]
*[[Dlieja de San Antone (Urtijëi)]]
*[[Dlieja da Sacun]]
*[[Dlieja Sant Ujep Runcadic]]
*[[Dlieja San Lenert, Bula]]
*[[Dlieja de Santa Cristina]]
*[[Dlieja Santa Maria ad Nives]]
}}
== Ciastiei ==
* [[Ciastel de Gherdëina]]
* [[Ciastel de Val]]
* [[Ciastel Stetteneck]]
== Mejes ==
* [[Mejes de Gherdëina]]
== Eghes ==
* [[Ruves de Gherdëina]]
* [[Lec de Gherdëina]]
== Autri posć ==
Chësta ie na lista de posć, luesc y montes te Gherdëina.
{{Culones-lista|colwidth=25em|
* [[Val]]
* [[Mastlé]]
* [[Ncisles]]
* [[Mont Sëuc]]
* [[Resciesa]]
* [[Secëda]]
* [[Stevia]]
* [[Mont de Pana y Ciandevaves]]
}}
== Storia de Gherdëina ==
* [[Fé zandli te Gherdëina]]
* [[Turné te Gherdëina]]
== L ladin de Gherdëina ==
{{prinzipel|Ladin gherdëina}}
* [https://www.radiogardena.it/ld/trasmiscions?scutede-su-jent-conta-dla-vita-da-zacan Radio Gherdëina, trasmiscions: conta dla vita da zacan]
* Anda Adele Moroder de Lenert conta per ladin de si nëinesc bera Vinzenz Moroder da Scurcià y anda Anna Maria Schmalzl (Moidl dl Pech). Dal Archiv Radio Ladin de Gherdëina tëut su da Alex Moroder.
[[File:Adele_Moroder_Lenert.ogg | ]]
== Cianties de Gherdëina ==
* [[Cianties de Gherdëina]] dal archiv dl [[Radio Ladin de Gherdëina]]
== Cuntedes ==
* Paolo Alberto Leone: ''L’intrigo dei Legni Sacri. La prima indagine del Capitano Markkonn in Val Gardena e dintorni.'' Paolo Alberto Leone 2025, ISBN 9791222812311<ref>[https://ilmiolibro.kataweb.it/libro/gialli-noir/709196/lintrigo-dei-legni-sacri/ ''L'intrigo dei legni sacri''. Cunteda de Paolo Alberto Leone 2025]</ref>
* Paolo Alberto Leone: ''Vacanze eccitanti. La seconda indagine del Capitano Markkonn in Val Gardena e dintorni.'' Paolo Alberto Leone 2026, ISBN 9791222818887<ref>[https://ilmiolibro.kataweb.it/libro/gialli-noir/735125/vacanze-eccitanti/ ''Vacanze eccitanti.'' Cunteda de Paolo Alberto Leone 2026.]</ref>
==Referënzes==
<references/>
== Bibliografia ==
* ([[Ujep Antone Vian]]): ''Gröden, der Grödner und seine Sprache. Von einem Einheimischen''. 1864; stampà da nuef tl 1980 Milano: Insubria; 1998 Bulsan: Rætia). Traduzion taliana de Tecla Runggaldier (1910–1979) „Gardena – Il Gardenese e la sua lingua“. Manuscrit tla bibliotech dla Union di Ladins de Gherdëina.
* [[Franz Moroder]]: ''Das Grödner Thal''. Sezion Gherdëina dl "Deutscher u. Österreichischer Alpenverein". Urtijëi 1891.
* [[Emil Terschak]]: ''Illustrierter Führer durch die Grödener Dolomiten''. Fischer & Bröckelmann, [[Berlin]] 1896.
* [[Fritz Benesch]]: ''Bergfahrten in den Grödner Dolomiten''. Verlagsanstalt Bruckmann, [[Minca]] 1899. Cëla: A(lois) Pfreimbtner: ''Literatur und Kartographie. Fritz Benesch: Bergfahrten in den Grödner Dolomiten.'' [http://www.literature.at/viewer.alo?objid=1026175&page=270&zoom=3&viewmode=fullscreen ''Mitteilungen des Deutschen und Österreichischen Alpenvereins'', Jahrgang 1899, (Band XXV) (Online te Austrian Literature Online, ALO).]</ref>.
* [[Wilhelm Moroder-Lusenberg]]: Die Marktgemeinde St. Ulrich in Gröden. Dispruch 1908.
* Franz Moroder: Das Grödner Tal. 2. Edizion. Sezion Gherdëina dl "Deutscher u. Österreichischer Alpenverein". Urtijëi 1914.
* ''Gherdëina dan 50 ani''. Calënder de Gherdëina 1951, pl. 73-81.
* Wilhelm Lutz: ''Gröden. Landschaft, Siedlung und Wirtschaft eines Dolomitenhochtales''. Tiroler Wirtschaftsstudien, 21. Dispruch 1966.
* M.E. (Eduard Moroder?): ''Cristc te Val de Cherdëina''. Calënder de Gherdëina 1973, pl. 50-55.
* [[Marina Demetz]]: ''Hausierhandel, Hausindustrie und Kunstgewerbe im Grödental vom 18. bis zum beginnenden 20. Jahrhundert.'' Tiroler Wirtschaftsstudien Bd. 38. Wagner, Dispruch 1987, ISBN 3-7030-0186-0.
* Andreas Sanoner: ''Der Wirtschaftsraum Gröden: eine sozial- und wirtschaftsgeographische Struktur- und Prozeßanalyse''. [[Viena]] 1987.
* Josef Nössing, Cristian Kollmann: ''Frühes Gröden. Im Spiegel der Siedlungs- und Namengeschichte. Neue Erkenntnisse.'' Museum GherdëinaUrtijëi/St. Ulrich 2023, ISBN 978 88 85868 06 9.
== Da udëi mo ==
* [https://web.archive.org/web/20160316093451/http://lusenberg.com/index.html Documënc, stampes, vedla fotos y truep d'auter de Gherdëina]
* [[Commons:Hoher Landtag von Tirol!|Lëtra da Gherdëina per la ferata ca. 1910 (tudësch)]]
* [[Scola d'Ert Urtijëi]]
* [[Fé zandli te Gherdëina]]
* [https://www.peer.tv/de/video/die-groedner-buckelkraemer Video sun i Zandlëc de Gherdëina. Peer.TV].
* [[Ëiles de Gherdëina che zipla]]
* [[Turné te Gherdëina]]
* [[Toponomastica de Gherdëina]]
* Gherdëina tl Vocabolar dl ladin leterar
[[File:Vocabolardlladinleterar.pdf|page=484|right|120px]]
==Galaria de fotografies==
<gallery mode="packed-hover" heights="150">
File:Elisabeth of Hungary Moroder.jpg|Santa Elisabeta tla dlieja de Urtijëi.
File:Furnadoia de Seceda y Resciesa.JPG|Da Secëda.<ref>[https://blog.wikimedia.org/2013/07/09/wikimedia-commons-picture-of-the-day-seceda-cable-car/ Picture of the day] on July 9, 2013</ref>
File:Crëusc de Secëda d inviern.jpg|Crëusc de Secëda.
File:Mont de Seuc y l Saslong.jpg|Mont de Sëuc d'auton
File:Val Mont dal Ega y Ncisles.jpg|Val Mont dal Ega y Ncisles.
File:Col Turond Ciampanil de Lietres Val Sëlva Gherdëina.jpg|Col Turond Ciampanil de Lietres.
File:Lech da Pertan y Fermedes sun Mastlé.jpg|Lech da Pertan y Fermedes sun Mastlé.
File:Ncisles Val Mont dal Ega Gherdeina.jpg|Ncisles Val Mont dal Ega Gherdeina.
File:Poststeig Gröden Pontives.jpg|Troi dla Posta.
File:Sa la crëusc sun Resciesa Gherdeina.jpg|Sa la crëusc sun Resciesa.
File:Odles Stevia Col dala Pieres.jpg|La Odles y Stevia.
File:Physoplexis comosa ot sgrinfles dl malan Teufelskralle Stevia Gherdëina.jpg|Sgrinfles dl malan.
File:Ëures Resciesa Mont de dora Crist Gherdëina.jpg|Mont de dora sun Resciesa.
File:Dlieja Sacun Santa Barbara.JPG|Santa Barbara tla dlieja da Sacun.
</gallery>
==Referënzes==
<references/>
[[Categoria:Dolomites]]
[[Categoria:Ladinia]]
[[Categoria:Gherdëina]]
[[Categoria:Valedes de Südtirol]]
5sqtadwahs4arexeqo9sse605zbh0op
Lech de Boé
0
694
253052
240672
2026-09-17T02:16:58Z
Rolf acker
1705
errori di Lint
253052
wikitext
text/x-wiki
Le '''Lech de Boé''' é tl [[Grup dl Sela]] a na altëza de 2275 m.
Aladô dla tradiziun dles [[Lijëndes ladines|liëndes ladines]] êl te chësc lech n [[I dragons|dragun]].
[[File:Proverbi, tradizioni e anneddoti delle valli ladine orientali.djvu|page=73|thumb|140px|left]]
Coliamënt al [[:it:s:I leć di dragons|I leć di dragons]] de [[Jan Batista Alton|Tita Alton]] tla Biblioteca digitala de [[:it:s:Categoria:Testi_in_ladino_Val_Badia|Wikisource]] :
<small>''Sön Boá, Pisciadú y Crespëna él de bi pici lec; gonot i aldon bruntoran sciöche le tonn dalunc. Ia Fascia nʼ él ince dui, un sön Boá, lʼ ater sura Mazin, olachʼ an vëgn fora por chëres crodes en munt de Suc. Ci é mo la gauja dl bruntoré chʼ an alda? Al é draguns te chisc lec jön funz y datrai feji vera y mët lʼ ega en moto; datrai jori pa ʼci fora de nöt da n lech al ater y chël é pa ri sëgn ël; de nöt ési insciöche n gran füch, canchʼ ai jora da na munt alʼ atra y intan le jore müdi düc i corusc dl ergobando. Lʼ ultim án odü joran na sëra dʼ otober dl ann 1813; al fô incër les nü y na nöt dër scöra; iló te na ota vëgnel ia da Sas de Pisciadú döt cöce sciöche n füch. Al parô n fer lorënt y n lominus êl gnü sura döta la val y tles stües, chʼ an éss odü a lí, mo n lominus tan da füch, che Dî nes straverdes. Bestiam metô man a bolé te stala, y jënt fô düc spaventá; al somiâ n cösc de stran, che tirâ do na coda cöcena do da se.''</small>
[[Categoria:Lech|Boé]]
[[Categoria:Grup dl Sela]]
o9pj5s9nelh9zkcgxik4pm21tajuaqr
Moena
0
835
253059
237216
2026-09-17T09:36:06Z
Rolf acker
1705
/* Galaria dales fotografies */ wikificare / errori di Lint
253059
wikitext
text/x-wiki
{{Fascian}}{{Infobox comun talian
|Inom luech = Moena
|Blason =
|Descrizion foto = Panorama del comun de Moena
|Region = {{IT-TST}}
|Provinzia = {{IT-TN}}
|Comunité = [[Comun General de Fascia]]
|Frazions = [[L Forn]], [[Sòrt]], [[Someda]], [[Penìa (Moena)|Penìa]], [[Medil]], [[Pecé]]
|Ombolt = Edoardo Felicetti
|Onn ombolt = 10.05.2015
|Mapa = Map of comune of Moena (province of Trento, region Trentino-South Tyrol, Italy) 2023.svg
|}}'''Moena''' l'é n [[comun]]<ref>[[s:it:Comun de Moena - Statut|Comun de Moena - Statut]]</ref> de la [[Val de Fascia]] te la [[Trentin|provinzia autonoma de Trent]] che ai {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} cumpeida {{formatnum:{{#invoke:wd|property|references|P1082}}}} abitanc. L'é a 1.184 m s.l.m. e chiò l [[Ruf de Costalongia]] e chel de [[Ruf de Sèn Pelegrin|Sèn Pelegrin]] se peta te la [[Veisc]].
Moena, zenter cognosciù zacan co l'inom ''Mojena'', che vegn cà dal latin ''mollis'' che vel dir "teren tumech o paluf", l'é l prum paìsc che fèsc pèrt del [[Fascia|Comun general de Fascia]] che se scontra a jir su per la val, e enceben che dal pont de veduda linguistich l fae pèrt de la area ladina, l fèsc pèrt ence, jà dal XII secol inant, de la [[Magnifica Comunità de Fiem]].
== Architetura ==
L frabicat più veie de dut l paìsc fazile l'é la gejia de Sèn Borcan (fata su presciapech del 1025), sènt patron di boschieres. Sie celor de legn l'é dassen n muie bel e tegnù sù tras ot pilèstres orné con fegures de om; de gran valuta ence i depenc a fresch, de la fin del catercent, e i chèdres. La gejia de Sèn Borcan l'é stat la pruma Curazìa de Moena enscin al 1164, canche l'é stat sagrà dal Prinz Piscop de [[Trent]] Adalpreto II la gejia de Sèn Vile, sènt parton de ades del paìsc. Daìte se pel veder sacotenc lurieres del pitor da Moena [[Valentino Rovisi]] (1715–1783), arlef de Tiepolo a [[Unieja|Unejia]]. Paa la speisa jir a veder, enlongiajù l ruf de Costalongia, la pìcola gejia dedidèda a la Madona di set dolores cognosciuda ence co l'inom "La Madonnina" (1713).
[[File:San Vigilio-Moena.jpg|thumb|left|Gejia de Sèn Vile|248x248px]]
Ciantons tipics e carateristics de Moena l’é "[[Ciajeole]]" (l cianton originèl del paìsc), "[[Pecé]]" e "[[Turchia (Moena)|Turchia]]" (sie inom no à nia a che veder col [[Turchia|paìsc del Medio Orient]], ma piutost revèrda i torcoi duré chisc egn per sporjer la atività artejanèla).
==Frazions==
La frazion de [[Sòrt]] (1.256 m s.l.m.), dal latin ''sortis'' teren de la frazion, la é dalonc 1 km da Moena. Sia picola gejia, col ciampanil a cigola, la é dedichèda al sènt patron [[Sèn Josef]]. Daìte se pel veder i depenc a fresch de Rovisi.
[[Someda]] (1.265 m s.l.m.) l'é la frazion più veia de Moena e ence chesta la é dalonc 1 km. Sie inom l vegn cà da doi paroles fascènes "so" o "sot" e "[[Piz Meda|Meda]]", inom da mont. Someda la é loghèda te na zis bela posizion, da olache se pel se goder l panoram envers l [[Latemar]] e l grop del [[Ciadenac]]. La gejia, fata sù presciapech del 1530, la é dedichèda ai sènc [[Sèn Fabian|Fabian]], [[Sèn Bastian|Bastian]] e [[Sèn Roch|Roch]], che i é stac depenc dal pitor Rovisi da Moena su la pèla.
[[L Forn]] (1.168 m s.l.m.) dal latin ''furnus'' (forn, ciaciaa) l'é la frazion più a sud de Moena, che se scontra vegnan da [[Pardac]] sù. La é dalenc 4 km e chiò se rejona fiamac. La gejia la é dedichèda a [[Sèn Lazer]]. A L Forn l’é nasciù, del 1788, l botanich de gran nonzech [[Francesco Facchini]], che l’é mort a [[Vich]] del 1852. Da la frazion de L Forn se pel ruèr te lesc zis carateristics desche [[Medil]] (1.636 m s.l.m.) e [[Penìa (Moena)|Penìa]] (1.468 m s.l.m.).
==Lengac e dialec==
A Moena vegn rejonà l ''moenat'', un de la trei varietèdes ladines de [[Fascia]].
Al [[L Forn|Forn]] e a [[Medil]] se rejona [[dialet fiamac]], sche a [[Pardac]].
{| class="wikitable sortable"
|-
! Zensiment !! Popolazion !! Ladins !! No ladins !!% ladins !! Fontèna
|-
|2001||2602||1967||635||75,6%||<ref name="Censimento2011">Servije Statistica de la Provinzia Autonoma de Trent, Zensiment de la mendranzes linguistiche, 2011 [http://www.statistica.provincia.tn.it/binary/pat_statistica_new/popolazione/RilevazionePopolazioniLadinaMochenaCimbra.1394031752.pdf]</ref>
|-
|2011||2690||2126||564||79,0%||<ref name=Censimento2011/>
|-
|2021||2682||1364||1318||50,9%||<ref>[https://www.radioetv.it/2022/05/03/identita-ladina-in-crisi-in-10-anni-crollo-della-loro-presenza-del-233-nel-comun-general-de-fascia/ Identità ladina in crisi? In 10 anni crollo della loro presenza del 23,3% nel Comun general de Fascia], RTTR, 3 Mei 2022</ref>
|}
==Wikisource==
<i>
<small>
L Viva de la Sagra de Moena e la critica del preve de Valentin contra la cianzon fata dal preve de Sepon en ocajion del posses de don Valentin Partel che à tout de la Pieif de Fascia l dì de Sèn Jan de Jugn del 1856.
<
<poem>
En azident
Olache ence a Moena
Se fasc festa piena
En onor de sèn Vile de Trent
En calonia de Moena a desch
Se rejonaa ora per talian
Ora valch per todesch
E ora ence per fascian
Canche n pech da vin
Co la taza te man
Algegher e san
Disc don Valentin.
Viva de Ciavaleis l decan
Benscì de ment
Trop potent
Ma de statura no giusta gran
Viva l nef decan de Fascia
Con bandiere e confalogn
Con trombete e tamburogn
Per El i se à levà en massa.
Viva de Moena l segnor curat,
Con so capelan lonch
De lenga no monch
E con so calvo benefiziat.
</poem>
</small>
</i>
==Notes==
<references />
{{Comun general de Fascia}}
==Galaria dales fotografies==
<gallery>
"spaccato" dolomitico - panoramio.jpg
-) - panoramio (12).jpg
-) - panoramio (13).jpg
-) - panoramio (14).jpg
A perdita d'occhio - panoramio.jpg
Atmosfera - panoramio.jpg
Avisijas.jpg
Bepi zac galleria militare - panoramio.jpg
Bepi zac rifugio austriaco - panoramio.jpg
Bivacco jellici - panoramio.jpg
Buon anno 2011 a tutti gli amici di panoramio che sia pieno di luce come questa neve cristallina AUGURI - panoramio.jpg
Cartello centro del fondo di Alochet - Moena.jpg
Cima bocche - panoramio.jpg
Cima bocche 2745m con pioggia - panoramio.jpg
Cima campagnacia - panoramio.jpg
Cima costabella 2762m - panoramio.jpg
Cima Juribrutto - panoramio.jpg
Costabela via ferrata bepi zac - panoramio.jpg
Da cima Juribruttto una veduta di cima Bocche - panoramio.jpg
Desktop - panoramio (2).jpg
Desmontegada 2016 a Moena.jpg
Dolomiti da Moena di Fassa 03.jpg
Domicilio ......coatto - panoramio.jpg
Finestre nella roccia bepi zac - panoramio.jpg
Fontana del rione Turchia (Moena).jpg
Frontlinie Weltkrieg 1914-1918 Moena.jpg
Galleria dei kaiserjagher sulla zac - panoramio.jpg
Gordon rewind - panoramio.jpg
Hidden peak (Unsplash).jpg
Il guardiano delle cime - panoramio.jpg
La bellezza che lontanamente si può immaginare... - panoramio.jpg
La in alto cima Uomo mt 3010 - panoramio.jpg
Malga bocche - panoramio.jpg
Marchialonga (24685064991).jpg
Marchialonga. Spåret inne i Moena. (24778626615).jpg
Marcialonga 2016 (Moena).jpg
Moena (24411887699).jpg
Moena (32802387702).jpg
Moena (8321588507).jpg
Moena - Icy arts... - panoramio.jpg
Moena - panorama - 01.jpg
Moena - panorama - 02.JPG
Moena - panoramio (1).jpg
Moena - panoramio.jpg
Moena 001.jpg
Moena 002.JPG
Moena 003.JPG
Moena 8321588507.jpg
Moena banner.jpg
Moena panorama.jpg
Moena2.JPG
Pannello informativo su Richard Löwy a Moena.jpg
Pano da cima Lastèi di Lusia - panoramio.jpg
Parco "Richard Löwy" a Moena.jpg
Piazza de Ramon (Moena).jpg
Postazione militare - panoramio.jpg
Punta Valacia mt.2637 - panoramio.jpg
Resti del villaggio militare 1916 - panoramio.jpg
Rio Valsorda 2.jpg
Rio Valsorda.jpg
Scalona con masso che incombe Bepi Zac - panoramio.jpg
Spunta il sole sul cimon - panoramio.jpg
Torrente Avisio - Moena (24483014370).jpg
Traccia - panoramio.jpg
Un tiepido sole fa capolino - panoramio.jpg
Vedetta militare bepi zac - panoramio.jpg
Verso forcella lusia o caserin - panoramio.jpg
Via ferrata bepi zac postazione di guerra - panoramio.jpg
</gallery>
{{chemuns Ladinia}}
[[Categoria:Comuns dla provinzia de Trent]]
[[Categoria:Comuns dl Trentin-Südtirol]]
sepqr94b17iygy1ypjxxugg2fswhdnl
253060
253059
2026-09-17T09:39:58Z
Rolf acker
1705
wikificare
253060
wikitext
text/x-wiki
{{Fascian}}
{{Infobox comun talian
|Inom luech = Moena
|Blason =
|Descrizion foto = Panorama del comun de Moena
|Region = {{IT-TST}}
|Provinzia = {{IT-TN}}
|Comunité = [[Comun General de Fascia]]
|Frazions = [[L Forn]], [[Sòrt]], [[Someda]], [[Penìa (Moena)|Penìa]], [[Medil]], [[Pecé]]
|Ombolt = Edoardo Felicetti
|Onn ombolt = 10.05.2015
|Mapa = Map of comune of Moena (province of Trento, region Trentino-South Tyrol, Italy) 2023.svg
}}
'''Moena''' l'é n [[comun]]<ref>[[s:it:Comun de Moena - Statut|Comun de Moena - Statut]]</ref> de la [[Val de Fascia]] te la [[Trentin|provinzia autonoma de Trent]] che ai {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} cumpeida {{formatnum:{{#invoke:wd|property|references|P1082}}}} abitanc. L'é a 1.184 m s.l.m. e chiò l [[Ruf de Costalongia]] e chel de [[Ruf de Sèn Pelegrin|Sèn Pelegrin]] se peta te la [[Veisc]].
Moena, zenter cognosciù zacan co l'inom ''Mojena'', che vegn cà dal latin ''mollis'' che vel dir "teren tumech o paluf", l'é l prum paìsc che fèsc pèrt del [[Fascia|Comun general de Fascia]] che se scontra a jir su per la val, e enceben che dal pont de veduda linguistich l fae pèrt de la area ladina, l fèsc pèrt ence, jà dal XII secol inant, de la [[Magnifica Comunità de Fiem]].
== Architetura ==
L frabicat più veie de dut l paìsc fazile l'é la gejia de Sèn Borcan (fata su presciapech del 1025), sènt patron di boschieres. Sie celor de legn l'é dassen n muie bel e tegnù sù tras ot pilèstres orné con fegures de om; de gran valuta ence i depenc a fresch, de la fin del catercent, e i chèdres. La gejia de Sèn Borcan l'é stat la pruma Curazìa de Moena enscin al 1164, canche l'é stat sagrà dal Prinz Piscop de [[Trent]] Adalpreto II la gejia de Sèn Vile, sènt parton de ades del paìsc. Daìte se pel veder sacotenc lurieres del pitor da Moena [[Valentino Rovisi]] (1715–1783), arlef de Tiepolo a [[Unieja|Unejia]]. Paa la speisa jir a veder, enlongiajù l ruf de Costalongia, la pìcola gejia dedidèda a la Madona di set dolores cognosciuda ence co l'inom "La Madonnina" (1713).
[[File:San Vigilio-Moena.jpg|thumb|left|Gejia de Sèn Vile|248x248px]]
Ciantons tipics e carateristics de Moena l’é "[[Ciajeole]]" (l cianton originèl del paìsc), "[[Pecé]]" e "[[Turchia (Moena)|Turchia]]" (sie inom no à nia a che veder col [[Turchia|paìsc del Medio Orient]], ma piutost revèrda i torcoi duré chisc egn per sporjer la atività artejanèla).
==Frazions==
La frazion de [[Sòrt]] (1.256 m s.l.m.), dal latin ''sortis'' teren de la frazion, la é dalonc 1 km da Moena. Sia picola gejia, col ciampanil a cigola, la é dedichèda al sènt patron [[Sèn Josef]]. Daìte se pel veder i depenc a fresch de Rovisi.
[[Someda]] (1.265 m s.l.m.) l'é la frazion più veia de Moena e ence chesta la é dalonc 1 km. Sie inom l vegn cà da doi paroles fascènes "so" o "sot" e "[[Piz Meda|Meda]]", inom da mont. Someda la é loghèda te na zis bela posizion, da olache se pel se goder l panoram envers l [[Latemar]] e l grop del [[Ciadenac]]. La gejia, fata sù presciapech del 1530, la é dedichèda ai sènc [[Sèn Fabian|Fabian]], [[Sèn Bastian|Bastian]] e [[Sèn Roch|Roch]], che i é stac depenc dal pitor Rovisi da Moena su la pèla.
[[L Forn]] (1.168 m s.l.m.) dal latin ''furnus'' (forn, ciaciaa) l'é la frazion più a sud de Moena, che se scontra vegnan da [[Pardac]] sù. La é dalenc 4 km e chiò se rejona fiamac. La gejia la é dedichèda a [[Sèn Lazer]]. A L Forn l’é nasciù, del 1788, l botanich de gran nonzech [[Francesco Facchini]], che l’é mort a [[Vich]] del 1852. Da la frazion de L Forn se pel ruèr te lesc zis carateristics desche [[Medil]] (1.636 m s.l.m.) e [[Penìa (Moena)|Penìa]] (1.468 m s.l.m.).
==Lengac e dialec==
A Moena vegn rejonà l ''moenat'', un de la trei varietèdes ladines de [[Fascia]].
Al [[L Forn|Forn]] e a [[Medil]] se rejona [[dialet fiamac]], sche a [[Pardac]].
{| class="wikitable sortable"
|-
! Zensiment !! Popolazion !! Ladins !! No ladins !!% ladins !! Fontèna
|-
|2001||2602||1967||635||75,6%||<ref name="Censimento2011">Servije Statistica de la Provinzia Autonoma de Trent, Zensiment de la mendranzes linguistiche, 2011 [http://www.statistica.provincia.tn.it/binary/pat_statistica_new/popolazione/RilevazionePopolazioniLadinaMochenaCimbra.1394031752.pdf]</ref>
|-
|2011||2690||2126||564||79,0%||<ref name=Censimento2011/>
|-
|2021||2682||1364||1318||50,9%||<ref>[https://www.radioetv.it/2022/05/03/identita-ladina-in-crisi-in-10-anni-crollo-della-loro-presenza-del-233-nel-comun-general-de-fascia/ Identità ladina in crisi? In 10 anni crollo della loro presenza del 23,3% nel Comun general de Fascia], RTTR, 3 Mei 2022</ref>
|}
==Wikisource==
<i>
<small>
L Viva de la Sagra de Moena e la critica del preve de Valentin contra la cianzon fata dal preve de Sepon en ocajion del posses de don Valentin Partel che à tout de la Pieif de Fascia l dì de Sèn Jan de Jugn del 1856.
<
<poem>
En azident
Olache ence a Moena
Se fasc festa piena
En onor de sèn Vile de Trent
En calonia de Moena a desch
Se rejonaa ora per talian
Ora valch per todesch
E ora ence per fascian
Canche n pech da vin
Co la taza te man
Algegher e san
Disc don Valentin.
Viva de Ciavaleis l decan
Benscì de ment
Trop potent
Ma de statura no giusta gran
Viva l nef decan de Fascia
Con bandiere e confalogn
Con trombete e tamburogn
Per El i se à levà en massa.
Viva de Moena l segnor curat,
Con so capelan lonch
De lenga no monch
E con so calvo benefiziat.
</poem>
</small>
</i>
==Galaria dales fotografies==
<gallery>
"spaccato" dolomitico - panoramio.jpg
-) - panoramio (12).jpg
-) - panoramio (13).jpg
-) - panoramio (14).jpg
A perdita d'occhio - panoramio.jpg
Atmosfera - panoramio.jpg
Avisijas.jpg
Bepi zac galleria militare - panoramio.jpg
Bepi zac rifugio austriaco - panoramio.jpg
Bivacco jellici - panoramio.jpg
Buon anno 2011 a tutti gli amici di panoramio che sia pieno di luce come questa neve cristallina AUGURI - panoramio.jpg
Cartello centro del fondo di Alochet - Moena.jpg
Cima bocche - panoramio.jpg
Cima bocche 2745m con pioggia - panoramio.jpg
Cima campagnacia - panoramio.jpg
Cima costabella 2762m - panoramio.jpg
Cima Juribrutto - panoramio.jpg
Costabela via ferrata bepi zac - panoramio.jpg
Da cima Juribruttto una veduta di cima Bocche - panoramio.jpg
Desktop - panoramio (2).jpg
Desmontegada 2016 a Moena.jpg
Dolomiti da Moena di Fassa 03.jpg
Domicilio ......coatto - panoramio.jpg
Finestre nella roccia bepi zac - panoramio.jpg
Fontana del rione Turchia (Moena).jpg
Frontlinie Weltkrieg 1914-1918 Moena.jpg
Galleria dei kaiserjagher sulla zac - panoramio.jpg
Gordon rewind - panoramio.jpg
Hidden peak (Unsplash).jpg
Il guardiano delle cime - panoramio.jpg
La bellezza che lontanamente si può immaginare... - panoramio.jpg
La in alto cima Uomo mt 3010 - panoramio.jpg
Malga bocche - panoramio.jpg
Marchialonga (24685064991).jpg
Marchialonga. Spåret inne i Moena. (24778626615).jpg
Marcialonga 2016 (Moena).jpg
Moena (24411887699).jpg
Moena (32802387702).jpg
Moena (8321588507).jpg
Moena - Icy arts... - panoramio.jpg
Moena - panorama - 01.jpg
Moena - panorama - 02.JPG
Moena - panoramio (1).jpg
Moena - panoramio.jpg
Moena 001.jpg
Moena 002.JPG
Moena 003.JPG
Moena 8321588507.jpg
Moena banner.jpg
Moena panorama.jpg
Moena2.JPG
Pannello informativo su Richard Löwy a Moena.jpg
Pano da cima Lastèi di Lusia - panoramio.jpg
Parco "Richard Löwy" a Moena.jpg
Piazza de Ramon (Moena).jpg
Postazione militare - panoramio.jpg
Punta Valacia mt.2637 - panoramio.jpg
Resti del villaggio militare 1916 - panoramio.jpg
Rio Valsorda 2.jpg
Rio Valsorda.jpg
Scalona con masso che incombe Bepi Zac - panoramio.jpg
Spunta il sole sul cimon - panoramio.jpg
Torrente Avisio - Moena (24483014370).jpg
Traccia - panoramio.jpg
Un tiepido sole fa capolino - panoramio.jpg
Vedetta militare bepi zac - panoramio.jpg
Verso forcella lusia o caserin - panoramio.jpg
Via ferrata bepi zac postazione di guerra - panoramio.jpg
</gallery>
==Notes==
<references />
{{Comun general de Fascia}}
{{chemuns Ladinia}}
[[Categoria:Comuns dla provinzia de Trent]]
[[Categoria:Comuns dl Trentin-Südtirol]]
79mj2vh4mxpavamh8ptcxtsgx6lo6zs
253061
253060
2026-09-17T09:43:58Z
Rolf acker
1705
/* Wikisource */ errori di Lint
253061
wikitext
text/x-wiki
{{Fascian}}
{{Infobox comun talian
|Inom luech = Moena
|Blason =
|Descrizion foto = Panorama del comun de Moena
|Region = {{IT-TST}}
|Provinzia = {{IT-TN}}
|Comunité = [[Comun General de Fascia]]
|Frazions = [[L Forn]], [[Sòrt]], [[Someda]], [[Penìa (Moena)|Penìa]], [[Medil]], [[Pecé]]
|Ombolt = Edoardo Felicetti
|Onn ombolt = 10.05.2015
|Mapa = Map of comune of Moena (province of Trento, region Trentino-South Tyrol, Italy) 2023.svg
}}
'''Moena''' l'é n [[comun]]<ref>[[s:it:Comun de Moena - Statut|Comun de Moena - Statut]]</ref> de la [[Val de Fascia]] te la [[Trentin|provinzia autonoma de Trent]] che ai {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} cumpeida {{formatnum:{{#invoke:wd|property|references|P1082}}}} abitanc. L'é a 1.184 m s.l.m. e chiò l [[Ruf de Costalongia]] e chel de [[Ruf de Sèn Pelegrin|Sèn Pelegrin]] se peta te la [[Veisc]].
Moena, zenter cognosciù zacan co l'inom ''Mojena'', che vegn cà dal latin ''mollis'' che vel dir "teren tumech o paluf", l'é l prum paìsc che fèsc pèrt del [[Fascia|Comun general de Fascia]] che se scontra a jir su per la val, e enceben che dal pont de veduda linguistich l fae pèrt de la area ladina, l fèsc pèrt ence, jà dal XII secol inant, de la [[Magnifica Comunità de Fiem]].
== Architetura ==
L frabicat più veie de dut l paìsc fazile l'é la gejia de Sèn Borcan (fata su presciapech del 1025), sènt patron di boschieres. Sie celor de legn l'é dassen n muie bel e tegnù sù tras ot pilèstres orné con fegures de om; de gran valuta ence i depenc a fresch, de la fin del catercent, e i chèdres. La gejia de Sèn Borcan l'é stat la pruma Curazìa de Moena enscin al 1164, canche l'é stat sagrà dal Prinz Piscop de [[Trent]] Adalpreto II la gejia de Sèn Vile, sènt parton de ades del paìsc. Daìte se pel veder sacotenc lurieres del pitor da Moena [[Valentino Rovisi]] (1715–1783), arlef de Tiepolo a [[Unieja|Unejia]]. Paa la speisa jir a veder, enlongiajù l ruf de Costalongia, la pìcola gejia dedidèda a la Madona di set dolores cognosciuda ence co l'inom "La Madonnina" (1713).
[[File:San Vigilio-Moena.jpg|thumb|left|Gejia de Sèn Vile|248x248px]]
Ciantons tipics e carateristics de Moena l’é "[[Ciajeole]]" (l cianton originèl del paìsc), "[[Pecé]]" e "[[Turchia (Moena)|Turchia]]" (sie inom no à nia a che veder col [[Turchia|paìsc del Medio Orient]], ma piutost revèrda i torcoi duré chisc egn per sporjer la atività artejanèla).
==Frazions==
La frazion de [[Sòrt]] (1.256 m s.l.m.), dal latin ''sortis'' teren de la frazion, la é dalonc 1 km da Moena. Sia picola gejia, col ciampanil a cigola, la é dedichèda al sènt patron [[Sèn Josef]]. Daìte se pel veder i depenc a fresch de Rovisi.
[[Someda]] (1.265 m s.l.m.) l'é la frazion più veia de Moena e ence chesta la é dalonc 1 km. Sie inom l vegn cà da doi paroles fascènes "so" o "sot" e "[[Piz Meda|Meda]]", inom da mont. Someda la é loghèda te na zis bela posizion, da olache se pel se goder l panoram envers l [[Latemar]] e l grop del [[Ciadenac]]. La gejia, fata sù presciapech del 1530, la é dedichèda ai sènc [[Sèn Fabian|Fabian]], [[Sèn Bastian|Bastian]] e [[Sèn Roch|Roch]], che i é stac depenc dal pitor Rovisi da Moena su la pèla.
[[L Forn]] (1.168 m s.l.m.) dal latin ''furnus'' (forn, ciaciaa) l'é la frazion più a sud de Moena, che se scontra vegnan da [[Pardac]] sù. La é dalenc 4 km e chiò se rejona fiamac. La gejia la é dedichèda a [[Sèn Lazer]]. A L Forn l’é nasciù, del 1788, l botanich de gran nonzech [[Francesco Facchini]], che l’é mort a [[Vich]] del 1852. Da la frazion de L Forn se pel ruèr te lesc zis carateristics desche [[Medil]] (1.636 m s.l.m.) e [[Penìa (Moena)|Penìa]] (1.468 m s.l.m.).
==Lengac e dialec==
A Moena vegn rejonà l ''moenat'', un de la trei varietèdes ladines de [[Fascia]].
Al [[L Forn|Forn]] e a [[Medil]] se rejona [[dialet fiamac]], sche a [[Pardac]].
{| class="wikitable sortable"
|-
! Zensiment !! Popolazion !! Ladins !! No ladins !!% ladins !! Fontèna
|-
|2001||2602||1967||635||75,6%||<ref name="Censimento2011">Servije Statistica de la Provinzia Autonoma de Trent, Zensiment de la mendranzes linguistiche, 2011 [http://www.statistica.provincia.tn.it/binary/pat_statistica_new/popolazione/RilevazionePopolazioniLadinaMochenaCimbra.1394031752.pdf]</ref>
|-
|2011||2690||2126||564||79,0%||<ref name=Censimento2011/>
|-
|2021||2682||1364||1318||50,9%||<ref>[https://www.radioetv.it/2022/05/03/identita-ladina-in-crisi-in-10-anni-crollo-della-loro-presenza-del-233-nel-comun-general-de-fascia/ Identità ladina in crisi? In 10 anni crollo della loro presenza del 23,3% nel Comun general de Fascia], RTTR, 3 Mei 2022</ref>
|}
==Wikisource==
<small>''L Viva de la Sagra de Moena e la critica del preve de Valentin contra la cianzon fata dal preve de Sepon en ocajion del posses de don Valentin Partel che à tout de la Pieif de Fascia l dì de Sèn Jan de Jugn del 1856.''</small>
<i><small><poem>
En azident
Olache ence a Moena
Se fasc festa piena
En onor de sèn Vile de Trent
En calonia de Moena a desch
Se rejonaa ora per talian
Ora valch per todesch
E ora ence per fascian
Canche n pech da vin
Co la taza te man
Algegher e san
Disc don Valentin.
Viva de Ciavaleis l decan
Benscì de ment
Trop potent
Ma de statura no giusta gran
Viva l nef decan de Fascia
Con bandiere e confalogn
Con trombete e tamburogn
Per El i se à levà en massa.
Viva de Moena l segnor curat,
Con so capelan lonch
De lenga no monch
E con so calvo benefiziat.
</poem></small></i>
==Galaria dales fotografies==
<gallery>
"spaccato" dolomitico - panoramio.jpg
-) - panoramio (12).jpg
-) - panoramio (13).jpg
-) - panoramio (14).jpg
A perdita d'occhio - panoramio.jpg
Atmosfera - panoramio.jpg
Avisijas.jpg
Bepi zac galleria militare - panoramio.jpg
Bepi zac rifugio austriaco - panoramio.jpg
Bivacco jellici - panoramio.jpg
Buon anno 2011 a tutti gli amici di panoramio che sia pieno di luce come questa neve cristallina AUGURI - panoramio.jpg
Cartello centro del fondo di Alochet - Moena.jpg
Cima bocche - panoramio.jpg
Cima bocche 2745m con pioggia - panoramio.jpg
Cima campagnacia - panoramio.jpg
Cima costabella 2762m - panoramio.jpg
Cima Juribrutto - panoramio.jpg
Costabela via ferrata bepi zac - panoramio.jpg
Da cima Juribruttto una veduta di cima Bocche - panoramio.jpg
Desktop - panoramio (2).jpg
Desmontegada 2016 a Moena.jpg
Dolomiti da Moena di Fassa 03.jpg
Domicilio ......coatto - panoramio.jpg
Finestre nella roccia bepi zac - panoramio.jpg
Fontana del rione Turchia (Moena).jpg
Frontlinie Weltkrieg 1914-1918 Moena.jpg
Galleria dei kaiserjagher sulla zac - panoramio.jpg
Gordon rewind - panoramio.jpg
Hidden peak (Unsplash).jpg
Il guardiano delle cime - panoramio.jpg
La bellezza che lontanamente si può immaginare... - panoramio.jpg
La in alto cima Uomo mt 3010 - panoramio.jpg
Malga bocche - panoramio.jpg
Marchialonga (24685064991).jpg
Marchialonga. Spåret inne i Moena. (24778626615).jpg
Marcialonga 2016 (Moena).jpg
Moena (24411887699).jpg
Moena (32802387702).jpg
Moena (8321588507).jpg
Moena - Icy arts... - panoramio.jpg
Moena - panorama - 01.jpg
Moena - panorama - 02.JPG
Moena - panoramio (1).jpg
Moena - panoramio.jpg
Moena 001.jpg
Moena 002.JPG
Moena 003.JPG
Moena 8321588507.jpg
Moena banner.jpg
Moena panorama.jpg
Moena2.JPG
Pannello informativo su Richard Löwy a Moena.jpg
Pano da cima Lastèi di Lusia - panoramio.jpg
Parco "Richard Löwy" a Moena.jpg
Piazza de Ramon (Moena).jpg
Postazione militare - panoramio.jpg
Punta Valacia mt.2637 - panoramio.jpg
Resti del villaggio militare 1916 - panoramio.jpg
Rio Valsorda 2.jpg
Rio Valsorda.jpg
Scalona con masso che incombe Bepi Zac - panoramio.jpg
Spunta il sole sul cimon - panoramio.jpg
Torrente Avisio - Moena (24483014370).jpg
Traccia - panoramio.jpg
Un tiepido sole fa capolino - panoramio.jpg
Vedetta militare bepi zac - panoramio.jpg
Verso forcella lusia o caserin - panoramio.jpg
Via ferrata bepi zac postazione di guerra - panoramio.jpg
</gallery>
==Notes==
<references />
{{Comun general de Fascia}}
{{chemuns Ladinia}}
[[Categoria:Comuns dla provinzia de Trent]]
[[Categoria:Comuns dl Trentin-Südtirol]]
n152ipydlw6soy99m5fdxdlb3zw6in7
Norvegia
0
877
253072
252905
2026-09-17T10:19:47Z
Rolf acker
1705
/* Referënzes */ +cat
253072
wikitext
text/x-wiki
{{gherdëina}}
{{Infobox Stat
|Inuem = Rëni de Norvegia
|Inuem ufiziel = {{collapsible list
|titlestyle = background:transparent; text-align:center; line-height:normal; font-size:100%;
|title = Inuemes ufiziei
|{{center|{{ubl
|{{native name|nb|Kongeriket Norge}}
|{{native name|nn|Kongeriket Noreg}}
|{{nowrap|{{native name|se|Norgga gonagasriika|fontsize=81%}}}}
|{{native name|smj|Vuona gånågisrijkka}}
|{{native name|sma|Nöörjen gånkarïjhke|fontsize=81%}}
|{{nowrap|{{native name|fkv|Norjan kuninkhaanvaltakunta}}}}
}}
}}
}}
|Capitela = {{blason|Oslo}}
|Inuem inn = Ja, vi elsker dette landet<br />("Sci, nëus amon chësc paesc")
|Inn = Norway_(National_Anthem).ogg
|Lingaz 1 = [[lingaz norvegesc|Norvegesc]]{{NoteTag|scrit tl [[Bokmål]] y [[Nynorsk]]}}
|Lingaz 2 = [[lingac sami|Sami]]<ref name=LanguageCouncilSami>{{cite web |title=Offisiell status for samisk |url=https://www.sprakradet.no/Spraka-vare/Spraka-i-Norden/Samisk/ |publisher=[[Language Council of Norway]] |access-date=19 August 2021|quote= Samisk har status som minoritetsspråk i Noreg, Sverige og Finland, og i alle tre landa har samisk status som offisielt språk i dei samiske forvaltningsområda. |trans-quote=Sámi is recognised as a minority language in Norway, Sweden and Finland, and is an official language within the Sámi administrative areas in all three countries.}}</ref>{{NoteTag|[[Sami dl nord|Nord]], [[Sami Lule|Lule]], y [[Sami dl sud|Sud]]}}
|Rujenedes mendranza = {{hlist|[[lingaz kven|Kven]]|[[Romani language|Romani]]|[[lingaz scandoromani language|Scandoromani]]<ref name="min">{{cite web |url = http://www.sprakradet.no/Spraka-vare/Minoritetssprak/ |title = Minoritetsspråk |website=Språkrådet }}</ref>|[[Rujeneda di sënies norvegeja]]}}
|Forma de guviern = [[Monarchia]] [[costituzion]]ela [[parlament]]era [[Stat uniter|unitera]]
|Monarch = [[Haakon VIII]]
|Prim minister = [[Jonas Gahr Støre]]
|Ann PIB = 2022
|PIB numinel = 504 <!--valor te miliarc-->
|PIB VPC = 425 <!--valor te miliarc-->
|Munëida = [[Curona norvegeja]] (NOK)
|Cherta = Europe-Norway_(orthographic_projection).svg
}}La '''Norvegia''' ({{lang-no|Norge}}), ufizielmënter l '''Rëni de Norvegia''' (inuemes ufiziei: [[Bokmål]]: ''Norge'' {{IPA-no|ˈnɔ̂rɡə||Norge (country).ogg}}; [[Nynorsk]]: ''{{audio|No-Noreg.oga|Noreg|help=no}}''; inuemes ufiziei ti lingac de mendranza: [[Sami dl nord]]: ''Norga''; [[Sami Lule]]: ''Vuodna''; [[Sami dl sud]]: ''Nöörje''; {{lang-fkv|Norja}}), ie n stat de la [[Scandinavia]] te l'[[Europa dl nord]].
== Geografia ==
== Storia ==
== Notes ==
{{notelist}}
{{NoteFoot}}
== Referënzes ==
<references />
{{Europa}}
[[Categoria:Norvegia| ]]
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
kizx3wp51457dqpqlu6179zaebsarym
Parch natural Pöz-Odles
0
918
253093
237637
2026-09-17T11:12:52Z
Rolf acker
1705
/* Galaria dales fotografies 2 */ errore di Lint
253093
wikitext
text/x-wiki
{{Badiot}}
[[File:CartelloParcoPuez-Odle.JPG|thumb|Tofla dl Parch natural Pöz -Odles]]
Le '''Parch natural Pöz-Odles''' <ref>{{Cite web |url=https://parcs-naturai.provinzia.bz.it/poz-odles/ciasa-dl-parch-natural.asp |title=Parch natural Pöz -Odles |access-date=2019-09-13 |archive-date=2019-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190408103016/https://parcs-naturai.provinzia.bz.it/poz-odles/ciasa-dl-parch-natural.asp |url-status=dead }}</ref> ([[Ladin gherdëina|gherdëina]]: ''Parch naturel Puez-Odles'') é gnü metü sö dl 1978 y se destënn fora sön na spersa de 10.722 ha. De l parch naturel fej pert la [[grupa de Puez]] y la grupa de l'[[Odles]].
Al tol i te ite raiuns di comuns de [[Sëlva]], [[Santa Cristina|S.Cristina]], [[Urtijëi]], [[Corvara]], [[Badia]], [[San Martin de Tor|S.Martin]] y [[Funès (chemun)|Funes]].
La [[mont]]es dl parch te [[Gherdëina]] ie la pastures de [[Resciesa]], [[Ncisles]] y [[Stevia]] y la mont de [[Mastlé]].
== Munts ==
Danter les pizes y i crëps prinzipai él:
* Les [[Odles]] cun
** [[Furchëta]]
** [[Sas Rigais]]
** [[Gran Fermeda]]
** [[Gran Odla]]
** [[Sas de Porta]]
** [[Sas da l'Ega]]
** [[Sas de Mesdì (Odles)|Sas de Mesdì]]
[[File:Naturpark Puez Geisler Plan Daunei.jpg|miniatura|alt=Tofla dl parch sun [[Daunëi]] te Sëlva|Tofla dl parch sun [[Daunëi]] te Sëlva]]
* [[Sas de Pütia]]
* [[Piz de Pöz]]
* [[Piz Duleda]]
* [[Piz Somplunt – Gran Capuziner]]
* [[Sassongher]]
* [[Gherdenacia]]
== Lians ==
*[[Dolomites]]
*[[Val|Val te Gherdëina]]
== Galaria dales fotografies 1==
<gallery>
File:Alba sul Putia e Odle dal Rodella.JPG|Doman sön [[Sas de Pütia]] y sön les [[Odles]]
File:Odle 2006.jpg|Les [[Odles]] dala Plose
File:Odle2.jpg|Les Odles de [[Val de Funès|Funes]] y de Eores dala Plose
File:Odle di Funes.jpg|[[Odles]] de [[Val de Funès|Funes]]
File:Mastle y la Odles.JPG|Les [[Odles]] dal [[Seceda]]
File:Capanna e il gruppo Puez.JPG|Le grup dl [[Piz de Pöz|Pöz]]
File:Puez-Odle-vista-estiva-pascoli.jpg|I prá da d'isté tl [[Parch natural Pöz-Odles]].
File:ParcoPuez-Odle.JPG|Valada da [[Lungiarü]] ite
File:Naturpark Puez Geisler Plan Daunei.jpg|Tabela y cherta dl parch natural
</gallery>
==Galaria dales fotografies 2==
'''([[Utente:Moroder]])'''
<gallery>
Anemone vernalis snofia sun plan de Corda Resciesa.jpg|Anemone vernalis snofia sun plan de Corda Resciesa.jpg6 000 × 4 497; 31,47 MB
Barn on Mastlé mountain Gherdëina.jpg|Barn on Mastlé mountain Gherdëina.jpg7 000 × 4 667; 27,19 MB
Beca te Pra da Ri te Val te Gherdëina.jpg|Beca te Pra da Ri te Val te Gherdëina.jpg2 642 × 3 302; 8,54 MB
Bocia de Mont de Puez Col de Puez dedora Duledes te Val te Gherdëina.jpg|Bocia de Mont de Puez Col de Puez dedora Duledes te Val te Gherdëina.jpg12 703 × 10 051; 93,3 MB
Bredles Resciesa Mont dedite 2.jpg|Bredles Resciesa Mont dedite 2.jpg11 838 × 6 565; 60,88 MB
Bredles Resciesa Mont dedite.jpg|Bredles Resciesa Mont dedite.jpg11 116 × 6 662; 57,98 MB
Bredles y l Odles cun Sas Rigais dinviern.jpg|Bredles y l Odles cun Sas Rigais dinviern.jpg4 288 × 2 848; 7 MB
Bredles y l Odles cun Sas Rigais.jpg|Bredles y l Odles cun Sas Rigais.jpg4 288 × 2 848; 9,79 MB
Bredles y l Odles dinviern.jpg|Bredles y l Odles dinviern.jpg20 946 × 7 318; 94,67 MB
Bredles y Odles.jpg|Bredles y Odles.jpg4 288 × 2 848; 5,91 MB
Buja da Castl Odles.jpg|Buja da Castl Odles.jpg8 272 × 6 200; 41,76 MB
Cansles da Ncisles.jpg|Cansles da Ncisles.jpg4 288 × 2 848; 5,91 MB
Cansles est.jpg|Cansles est.jpg2 848 × 4 288; 8,21 MB
Cansles y Muntijela da Ncisles v.2.jpg|Cansles y Muntijela da Ncisles v.2.jpg11 734 × 4 000; 36,83 MB
Cansles y Muntijela da Ncisles.jpg|Cansles y Muntijela da Ncisles.jpg10 000 × 3 474; 24,54 MB
Capela da Stufan sun Mastle cun Stevia Gherdëina.jpg|Capela da Stufan sun Mastle cun Stevia Gherdëina.jpg8 272 × 5 945; 28,73 MB
Chedul Mont de Sëuc Mont de Sëura de Chedul 3 Gherdëina.jpg|Chedul Mont de Sëuc Mont de Sëura de Chedul 3 Gherdëina.jpg12 000 × 7 321; 86,04 MB
Chedul Mont de Sëuc Mont de Sëura de Chedul Gherdëina.jpg|Chedul Mont de Sëuc Mont de Sëura de Chedul Gherdëina.jpg9 000 × 4 660; 37,01 MB
Chedul Mont de Sëura Gherdëina.jpg|Chedul Mont de Sëura Gherdëina.jpg11 616 × 5 163; 33,7 MB
Chedul Steviola y barantli te Gherdëina.jpg|Chedul Steviola y barantli te Gherdëina.jpg9 000 × 5 986; 29,63 MB
Chedul Steviola y barantli te Gherdëina2.jpg|Chedul Steviola y barantli te Gherdëina2.jpg7 360 × 4 912; 23,61 MB
Chedul Sëlva Mont de Sëuc Gherdëina.jpg|Chedul Sëlva Mont de Sëuc Gherdëina.jpg7 360 × 4 912; 29,59 MB
Chedul y Cir.jpg|Chedul y Cir.jpg4 288 × 2 848; 4,25 MB
Chedul y Gherdeina da Mont de Seura.jpg|Chedul y Gherdeina da Mont de Seura.jpg15 354 × 5 290; 42,18 MB
Chedul Zirmëi Mont de Sëura Gherdëina 2.jpg|Chedul Zirmëi Mont de Sëura Gherdëina 2.jpg9 005 × 5 626; 32,85 MB
Chedul Zirmëi Mont de Sëura Gherdëina.jpg|Chedul Zirmëi Mont de Sëura Gherdëina.jpg12 569 × 7 905; 62,72 MB
Chedul.jpg|Chedul.jpg4 288 × 2 848; 7,86 MB
Ciampanii dla Sciblota Val Gherdëina.jpg|Ciampanii dla Sciblota Val Gherdëina.jpg10 000 × 8 800; 88,63 MB
Ciampanil dla Sciblota Gherdëina.jpg|Ciampanil dla Sciblota Gherdëina.jpg8 222 × 12 440; 60,53 MB
Ciastel de Chedul Pra da Ri Gherdëina.jpg|Ciastel de Chedul Pra da Ri Gherdëina.jpg10 000 × 8 409; 45,37 MB
Crëp dla Porta dinstà te Val te Gherdëina.jpg|Crëp dla Porta dinstà te Val te Gherdëina.jpg4 004 × 6 000; 12,85 MB
Ciastel de Stevia te Val.jpg|Ciastel de Stevia te Val.jpg8 700 × 11 347; 87,88 MB
Ciofes dinsta sun Mastle cun Stevia Gherdëina.jpg
Ciofes dinsta te Ncisles Gherdëina.jpg
Cir Pass Jëuf de Frea Gherdëina.jpg|Cir Pass Jëuf de Frea Gherdëina.jpg15 969 × 8 535; 78,68 MB
Cir Pass Val Gardena.jpg
Cir Stevia Pic in Gröden.JPG
Cisles da Pieralongia Gherdeina.jpg|Cisles da Pieralongia Gherdeina.jpg11 000 × 3 767; 23,49 MB
Cisles Forces de Siëles furcela.jpg|Cisles Forces de Siëles furcela.jpg7 360 × 4 912; 24,42 MB
Cisles Forces de Siëles.jpg|Cisles Forces de Siëles.jpg7 360 × 4 912; 31,4 MB
Cisles Muntijela Forces de Siëles.jpg|Cisles Muntijela Forces de Siëles.jpg7 360 × 4 912; 27,23 MB
Cisles Muntijela.jpg|Cisles Muntijela.jpg7 000 × 4 259; 16,82 MB
Cisles pastura y ruf Gherdeina.jpg|Cisles pastura y ruf Gherdeina.jpg10 352 × 4 942; 25,64 MB
Col dala Crëusc Ncisles.jpg|Col dala Crëusc Ncisles.jpg7 164 × 4 508; 17,68 MB
Col dala Pieres Cir Sela da Stevia Gherdeina.JPG|Col dala Pieres Cir Sela da Stevia Gherdeina.JPG9 000 × 3 629; 20,04 MB
Col dala Pieres Cisles Odles da Stevia.JPG|Col dala Pieres Cisles Odles da Stevia.JPG13 000 × 3 850; 30,84 MB
Col dala Pieres da Val Lietres Gherdëina.jpg|Col dala Pieres da Val Lietres Gherdëina.jpg7 000 × 8 423; 45,81 MB
Col dala Pieres dala Sciblota te Val te Gherdëina.jpg|Col dala Pieres dala Sciblota te Val te Gherdëina.jpg10 399 × 8 564; 60,4 MB
Col dala Pieres Ost Val Longia Gherdëina.jpg|Col dala Pieres Ost Val Longia Gherdëina.jpg12 000 × 8 943; 97,33 MB
Col dala Pieres Ostflanke (SE) Gherdeina von Val Lietres.jpg|Col dala Pieres Ostflanke (SE) Gherdeina von Val Lietres.jpg4 912 × 7 360; 17,95 MB
Col dala Pieres Ostflanke (SE) Gherdeina.jpg|Col dala Pieres Ostflanke (SE) Gherdeina.jpg4 288 × 2 848; 9,93 MB
Col dala Pieres Pastura de biesces de Stevia Gherdëina.jpg|Col dala Pieres Pastura de biesces de Stevia Gherdëina.jpg14 000 × 5 581; 82,08 MB
Col dala Pieres pastura de Stevia Gherdëina.jpg|Col dala Pieres pastura de Stevia Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 35,73 MB
Col dala Pieres Puez Mont de Sëura Cir Sela da Stevia te Gherdëina.jpg|Col dala Pieres Puez Mont de Sëura Cir Sela da Stevia te Gherdëina.jpg18 454 × 4 820; 69,68 MB
Col dala Pieres y la pastura de Stevia cun Sela y Saslonch Gherdëina.jpg|Col dala Pieres y la pastura de Stevia cun Sela y Saslonch Gherdëina.jpg13 000 × 6 537; 83,81 MB
Col dala Pieres y Stevia da la Piza Gherdëina.jpg|Col dala Pieres y Stevia da la Piza Gherdëina.jpg12 000 × 5 797; 86,91 MB
Col Turond Busc dala Gialina te Val Gherdëina.jpg|Col Turond Busc dala Gialina te Val Gherdëina.jpg11 000 × 9 666; 93,63 MB
Col Turond Ciampanil de Lietres Val Sëlva Gherdëina.jpg|Col Turond Ciampanil de Lietres Val Sëlva Gherdëina.jpg7 360 × 4 912; 20,38 MB
Col Turond Sciblota Mont de Sëura Saslonch Gherdëina.jpg|Col Turond Sciblota Mont de Sëura Saslonch Gherdëina.jpg8 000 × 4 413; 20,6 MB
Col Turont da Pra da Ri te Val te Gherdëina.jpg|Col Turont da Pra da Ri te Val te Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 38,34 MB
Corda de Resciesa Mont de dite Odles Secëda Gherdëina.jpg|Corda de Resciesa Mont de dite Odles Secëda Gherdëina.jpg19 083 × 6 366; 91,03 MB
Corda de Resciesa Mont de dite Plose Putia Odles Gherdëina.jpg|Corda de Resciesa Mont de dite Plose Putia Odles Gherdëina.jpg15 727 × 6 260; 69,38 MB
Crespeina Mont de Sëura Val.JPG|Crespeina Mont de Sëura Val.JPG7 360 × 4 912; 24,68 MB
Crespëina Mont de Sëura Cir Sela te Gherdëina.jpg|Crespëina Mont de Sëura Cir Sela te Gherdëina.jpg15 229 × 3 510; 29,75 MB
Cresta de Longiaru.jpg|Cresta de Longiaru.jpg7 360 × 4 912; 21,8 MB
Crëp da Castl y Ciastel de Stevia te Val te Gherdëina.jpg|Crëp da Castl y Ciastel de Stevia te Val te Gherdëina.jpg8 500 × 11 271; 93,39 MB
Crëp da Castl y Val de Piciudel te Val te Gherdëina.jpg|Crëp da Castl y Val de Piciudel te Val te Gherdëina.jpg10 000 × 10 544; 90,17 MB
Crëp de Resciesa dedite Odles Gherdëina.jpg|Crëp de Resciesa dedite Odles Gherdëina.jpg9 028 × 10 000; 91,2 MB
Crëp dla Porta te Val te Gherdëina.jpg|Crëp dla Porta te Val te Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 44,31 MB
Cuecnes in Gröden.jpg
Daunëi tubla Sëlva.jpg|Daunëi tubla Sëlva.jpg12 589 × 5 940; 54,05 MB
Die Geislerspitzen und Sankt Magdalena.jpg
Die Regensburger Hütte in Südtirol Cisles Alm.jpg
Do la Ntaiëda te Val Gherdëina.jpg|Do la Ntaiëda te Val Gherdëina.jpg4 912 × 7 360; 23,54 MB
Fermeda vërda Jëuf de Pana Putia Gherdëina 2.jpg|Fermeda vërda Jëuf de Pana Putia Gherdëina 2.jpg6 200 × 8 272; 43,76 MB
Fermeda vërda Jëuf de Pana Putia Gherdëina.jpg|Fermeda vërda Jëuf de Pana Putia Gherdëina.jpg10 190 × 9 437; 67,83 MB
Fermedes Sas Rigais Pastura de Ncisles.jpg|Fermedes Sas Rigais Pastura de Ncisles.jpg12 751 × 5 998; 60,85 MB
Forces de Siëles Fermedes Gherdëina.jpg|Forces de Siëles Fermedes Gherdëina.jpg7 729 × 8 220; 52,74 MB
Forces de Siëles Fermedes La Cansles y Val da la Roa Gherdëina.jpg|Forces de Siëles Fermedes La Cansles y Val da la Roa Gherdëina.jpg14 500 × 6 947; 96,21 MB
Forces de Siëles troi per Puez Gherdëina.jpg|Forces de Siëles troi per Puez Gherdëina.jpg13 500 × 7 705; 93,04 MB
Furcela de Pütia.jpg|Furcela de Pütia.jpg10 500 × 10 119; 93,66 MB
Furcela Pana y Bredles da Secëda.jpg|Furcela Pana y Bredles da Secëda.jpg8 256 × 5 504; 29,37 MB
Furcela Piza Stevia Sela Saslonch.jpg|Furcela Piza Stevia Sela Saslonch.jpg12 265 × 6 448; 59,68 MB
Furcela Piza y Stevia cun lën de zirm.jpg|Furcela Piza y Stevia cun lën de zirm.jpg6 703 × 8 809; 50,36 MB
Fëures y Sciblota te Val de Lietres Gherdëina.jpg|Fëures y Sciblota te Val de Lietres Gherdëina.jpg10 964 × 8 500; 65,78 MB
Geislerspitzen in Gröden.JPG
Gherdeina da Stevia Mastlé.jpg|Gherdeina da Stevia Mastlé.jpg8 000 × 7 478; 45,74 MB
Gherdeina da Stevia Silvester.jpg|Gherdeina da Stevia Silvester.jpg12 000 × 4 417; 22,55 MB
Gran palusc de Mont Seuc Odles.jpg|Gran palusc de Mont Seuc Odles.jpg7 360 × 2 584; 9,85 MB
Juac cun zirmes y leresc de auton.jpg|Juac cun zirmes y leresc de auton.jpg11 800 × 5 971; 33,86 MB
Juac Odles Cisles d'insta.jpg|Juac Odles Cisles d'insta.jpg14 087 × 6 327; 65,45 MB
Juac Odles Cisles Mastle.jpg|Juac Odles Cisles Mastle.jpg10 000 × 4 483; 45,55 MB
Juac y Mont de Sëuc Scilier Gherdeina.jpg|Juac y Mont de Sëuc Scilier Gherdeina.jpg7 360 × 4 912; 19,54 MB
Juac y Odles.jpg|Juac y Odles.jpg10 654 × 6 518; 50,69 MB
Juac zirmes leresc y Saslonch.jpg|Juac zirmes leresc y Saslonch.jpg8 272 × 6 200; 41,09 MB
Jëuf de Crespëina Cir Chedul Parc Naturel Puez.jpg|Jëuf de Crespëina Cir Chedul Parc Naturel Puez.jpg20 000 × 5 720; 82,3 MB
Jëuf de Crespëina Parc Naturel Puez.jpg|Jëuf de Crespëina Parc Naturel Puez.jpg4 288 × 2 848; 8 MB
La Canssles da Mont dal Ega.jpg|La Canssles da Mont dal Ega.jpg7 360 × 4 912; 22,88 MB
La Canssles Furcela de Forces de Selles Val Gardena.JPG|La Canssles Furcela de Forces de Selles Val Gardena.JPG4 288 × 2 710; 8,19 MB
La gran Piëra crëusc sun Stevia Gherdëina.JPG|La gran Piëra crëusc sun Stevia Gherdëina.JPG7 360 × 4 912; 25,65 MB
La gran Piëra Stevia Gherdëina.JPG|La gran Piëra Stevia Gherdëina.JPG7 360 × 4 912; 18,33 MB
La mont de Secëda cun la Fermedes d'inviërn Gherdëina.jpg|La mont de Secëda cun la Fermedes d'inviërn Gherdëina.jpg7 360 × 4 912; 27,35 MB
La Mont y l bosch de Resciesa d'inviërn Gherdëina.jpg|La Mont y l bosch de Resciesa d'inviërn Gherdëina.jpg7 360 × 4 912; 23,14 MB
La Odles y la Mont de Ncisles da Col Raisa.jpg|La Odles y la Mont de Ncisles da Col Raisa.jpg8 272 × 6 200; 44,81 MB
La Sciblota y Ciampanil te Val da duman Sëlva.jpg|La Sciblota y Ciampanil te Val da duman Sëlva.jpg5 000 × 3 337; 7,9 MB
La Sciblota y Ciampanil te Val Sëlva.jpg|La Sciblota y Ciampanil te Val Sëlva.jpg7 360 × 4 912; 17,06 MB
Langental aus Monte Pana.jpg|Langental aus Monte Pana.jpg3 072 × 2 304; 5,02 MB
Langental Wolkenstein.JPG|Lasteies de Chedul y Mont de Sëura Gherdëina.jpg|Lasteies de Chedul y Mont de Sëura Gherdëina.jpg11 239 × 10 888; 93,26 MB
Lastëies Chedul Gherdëina.jpg|Lastëies Chedul Gherdëina.jpg7 360 × 4 912; 21,9 MB
Lec da Rijeda sun Mastlé 2015.jpg
Lec da Rijeda sun Mastlé.jpg
Lec de Mastlé Gherdëina.JPG
Lech Ciaulong Ncisles Gherdëina.jpg|Lech Ciaulong Ncisles Gherdëina.jpg14 515 × 7 130; 84,9 MB
Lech Crespëina Gherdëina.jpg|Lech Crespëina Gherdëina.jpg4 288 × 2 848; 10,2 MB
Lech Crespëina Odles Puex y Stevia te Gherdëina.jpg|Lech Crespëina Odles Puex y Stevia te Gherdëina.jpg13 200 × 9 477; 99,42 MB
Lech da Iman sun Mastle Gherdeina.jpg|Lech da Iman sun Mastle Gherdeina.jpg8 395 × 2 769; 17,13 MB
Lech da Iman.jpg|Lech da Iman.jpg2 048 × 2 026; 1,93 MB
Lech da Pertan y Fermedes sun Mastlé.jpg|Lech da Pertan y Fermedes sun Mastlé.jpg7 360 × 4 912; 31,3 MB
Lech da Rijeda Mastlé.jpg|Lech da Rijeda Mastlé.jpg7 019 × 3 414; 29,85 MB
Lech de Ciampac Tina m 1873.jpg|Lech de Ciampac Tina m 1873
Lech de Ciampedel te Val te Gherdëina.jpg|Lech de Ciampedel te Val te Gherdëina
Lech de Ciampedel y Col Turont te Val te Gherdëina.jpg|Lech de Ciampedel y Col Turont te Val te Gherdëina
Lech de Ciampedel y Val dai Ciavei te Val te Gherdëina.jpg|Lech de Ciampedel y Val dai Ciavei te Val te Gherdëina
Lech de Ciaulonch Ncisles Gherdëina yoga.jpg|Lech de [[Ciaulonch]] Gherdëina yoga
Lech de Ciaulonch Ncisles Gherdëina.jpg|Lech de Ciaulonch Gherdëina
Lech de Crespëina Parc Naturel Puez.jpg|[[Lech de Crespëina]] Parc Naturel Puez
Lech de Crespëina Saslonch Cir Chedul Odles Parc Naturel Puez.jpg|[[Lech de Crespëina]] Saslonch Cir Chedul Odles Parc Naturel Puez
Lech Sant.jpg|Lech Sant
Lichtung Raschötzer Wald tl bosch de Resciesa.jpg
Mastle cun Odles Gherdëina.jpg|Mastle cun Odles Gherdëina.jpg12 025 × 6 122; 46,05 MB
Mastle y la Odles.JPG|Mastle y la Odles.JPG4 288 × 2 652; 5,44 MB
Mastle y Stevia.jpg|Mastle y Stevia.jpg7 360 × 4 912; 19,1 MB
Mastlé Odles Stevia.jpg|Mastlé Odles Stevia.jpg6 361 × 2 765; 11,19 MB
Mont dal ega, cresta de Longiarü Pizes de Puez.jpg|Mont dal ega, cresta de Longiarü Pizes de Puez.jpg7 360 × 4 912; 23,99 MB
Mont dal Ega.jpg|Mont dal Ega.jpg7 360 × 4 912; 19,63 MB
Mont de Puez ududa dal jëuf de Crespëina Gherdëina.jpg|Mont de Puez ududa dal jëuf de Crespëina Gherdëina.jpg18 500 × 5 819; 91,99 MB
Mont de Seura da Crespeina de Chedul.JPG|Mont de Seura da Crespeina de Chedul.JPG7 360 × 5 828; 18,83 MB
Mont dedite dala Corda de Resciesa Mont de dite Odles Secëda Gherdëina.jpg|Mont dedite dala Corda de Resciesa Mont de dite Odles Secëda Gherdëina.jpg18 636 × 6 301; 87,55 MB
Mont dedite sun Resciesa cun Furchëta Sas Rigais Fermedes y Secëda.jpg|Mont dedite sun Resciesa cun Furchëta Sas Rigais Fermedes y Secëda.jpg11 296 × 5 168; 40,22 MB
Muntijela y furcela Piza Stevia Gherdëina.jpg|Muntijela y furcela Piza Stevia Gherdëina.jpg10 193 × 6 516; 54,74 MB
Mëusna Rossa Mont dedite sëura Bredles.jpg|Mëusna Rossa Mont dedite sëura Bredles.jpg14 897 × 5 904; 59,05 MB
Naturpark Puez Geisler Plan Daunei.jpg
Ncisles Cansles Stevia Gherdeina.jpg|Ncisles Cansles Stevia Gherdeina.jpg7 360 × 4 912; 20,92 MB
Ncisles Col dala Creusc.jpg|Ncisles Col dala Creusc.jpg4 288 × 2 848; 8,06 MB
Ncisles Col Raisa Roa blancia Gherdeina.jpg|Ncisles Col Raisa Roa blancia Gherdeina.jpg12 188 × 6 164; 63,21 MB
Ncisles Forces de Sieles Muntijela Gherdeina.jpg|Ncisles Forces de Sieles Muntijela Gherdeina.jpg7 360 × 4 912; 18,88 MB
Ncisles Forces de Sieles Muntijela Stevia Gherdeina.jpg|Ncisles Forces de Sieles Muntijela Stevia Gherdeina.jpg17 061 × 6 361; 79,8 MB
Ncisles Muntijela la Piza Stevia Gherdeina.jpg|Ncisles Muntijela la Piza Stevia Gherdeina.jpg7 360 × 4 912; 28,9 MB
Ncisles Odles Sas Rigais Cansles Gherdeina.jpg|Ncisles Odles Sas Rigais Cansles Gherdeina.jpg9 000 × 4 030; 19,66 MB
Ncisles papaver alpinum pavé da mont Gherdeina.jpg
Ncisles Roa blancia Gherdeina.jpg|Ncisles Roa blancia Gherdeina.jpg9 184 × 5 230; 25,24 MB
Ncisles Sas dla Porta cansles Muntijela Gherdëina.jpg|Ncisles Sas dla Porta cansles Muntijela Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 41,5 MB
Ncisles Sas dla Porta.jpg|Ncisles Sas dla Porta.jpg7 360 × 4 912; 20,38 MB
Ncisles Sociautier Odles Val da Mesdi.jpg|Ncisles Sociautier Odles Val da Mesdi.jpg7 360 × 4 912; 16,83 MB
Ncisles udu dal Col Raiser Gherdëina.jpg|Ncisles udu dal [[Col Raiser]] Gherdëina 256 × 5 504; 31,61 MB
Ncisles udu dal Col Raiser Sas dla Porta Cansles Duleda Gherdëina.jpg|Ncisles udu dal Col Raiser Sas dla Porta Cansles Duleda Gherdëina.jpg7 000 × 4 667; 22,93 MB
Ncisles Val Mont dal Ega Gherdeina.jpg|Ncisles Val Mont dal Ega Gherdeina.jpg7 360 × 4 912; 21,83 MB
Ncisles y Odles uduidal Col Raiser Gherdëina.jpg|Ncisles y Odles uduidal Col Raiser Gherdëina.jpg15 738 × 6 621; 72,18 MB
Odla de Valdusa peak cross and peak book.jpg|Odla de Valdusa peak cross and peak book.jpg7 360 × 4 912; 19,04 MB
Odla de Valdusa View South.jpg
Odles as seen from Seceda.JPG
Odles da Secëda Gherdëina.jpg|Odles da Secëda Gherdëina.jpg11 504 × 6 441; 41,61 MB
Odles est y Fermedes.jpg|Odles est y Fermedes.jpg7 360 × 4 912; 21,84 MB
Odles Fermedes Secëda Resciesa Mont dedite Scienboden te Gherdëina.jpg|Odles Fermedes Secëda Resciesa Mont dedite Scienboden te Gherdëina.jpg11 585 × 6 341; 57,19 MB
Odles Ncisles Pieralongia.jpg|Odles Ncisles Pieralongia.jpg8 272 × 6 200; 43,99 MB
Odles pitla y gran Fermeda Gherdëina.jpg|Odles pitla y gran Fermeda Gherdëina.jpg4 912 × 7 360; 28,74 MB
Odles Seceda Saslonch da Resciesa dedite.jpg|Odles Seceda Saslonch da Resciesa dedite.jpg17 476 × 6 278; 58,3 MB
Odles Secëda Resciesa dedite y Schienboden Gherdëina.jpg|Odles Secëda Resciesa dedite y Schienboden Gherdëina.jpg14 229 × 6 349; 53,55 MB
Odles Secëda Saslonch da Resciesa dedite Gherdëina.jpg|Odles Secëda Saslonch da Resciesa dedite Gherdëina.jpg17 476 × 6 278; 58,67 MB
Odles Secëda y Schienboden Gherdëina.jpg|Odles Secëda y Schienboden Gherdëina.jpg14 734 × 6 193; 56,76 MB
Odles Stevia Col dala Pieres.jpg|Odles Stevia Col dala Pieres.jpg15 000 × 4 821; 54,66 MB
Odles Stevia Mont de Sëuc Gherdëina.jpg|Odles Stevia Mont de Sëuc Gherdëina.jpg6 000 × 4 000; 13,69 MB
Odles Sud detail.jpg|Odles Sud detail.jpg4 288 × 2 848; 8,89 MB
Odles sud i fermedes.jpg|Odles sud i fermedes.jpg4 288 × 2 848; 6,8 MB
Odles ududes da Funes 2.JPG|Odles ududes da Funes 2.JPG4 288 × 2 848; 9,37 MB
Paluc de Tubia Sëlva Gherdëina.jpg|Paluc de Tubia Sëlva Gherdëina.jpg7 360 × 4 912; 21,48 MB
Pastura de Ncisles Gherdeina.jpg|Pastura de Ncisles Gherdeina.jpg7 360 × 4 912; 18,07 MB
Pastura de Resciesa cun ciavei tëunesc y Odles Gherdëina.jpg|Pastura de Resciesa cun ciavei tëunesc y Odles Gherdëina.jpg7 045 × 4 946; 27,44 MB
Physoplexis comosa ot sgrinfles dl malan Teufelskralle habitat Stevia Gherdëina.jpg
Physoplexis comosa ot sgrinfles dl malan Teufelskralle Stevia Gherdëina.jpg
Physoplexis comosa ot sgrinfles dl malan Teufelskralle tl crëp de Stevia Gherdëina.jpg
Physoplexis comosa ot sgrinfles dl malan y pavël Teufelskralle Stevia Gherdëina.jpg
Physoplexis comosa sgrinfles dl malan Teufelskralle Stevia Gherdëina.jpg
Pic Odles Stevia Daunëi Sëlva Ciandepinëi te Gherdëina da Mont de Sëura dinviern.jpg|Pic Odles Stevia Daunëi Sëlva Ciandepinëi te Gherdëina da Mont de Sëura dinviern.jpg20 500 × 5 132; 94,73 MB
Pic Odles Stevia Daunëi Sëlva te Gherdëina da Mont de Sëura dinviern.jpg|Pic Odles Stevia Daunëi Sëlva te Gherdëina da Mont de Sëura dinviern.jpg18 000 × 5 263; 91,78 MB
Pic Odles Stevia Daunëi Sëlva te Gherdëina da Mont de Sëura.jpg|Pic Odles Stevia Daunëi Sëlva te Gherdëina da Mont de Sëura.jpg8 272 × 5 078; 34,62 MB
Pic Odles Stevia Daunëi Sëlva te Gherdëina.jpg|Pic Odles Stevia Daunëi Sëlva te Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 41,43 MB
Piciudel y Mescula sun Stevia Gherdëina.jpg|Piciudel y Mescula sun Stevia Gherdëina.jpg12 600 × 7 937; 95,91 MB
Pieralongia te Ncisles Gröden.JPG|Pieralongia te Ncisles Gröden.JPG7 360 × 4 912; 21,21 MB
Pieralongia tubla te Ncisles.JPG|Pieralongia tubla te Ncisles.JPG7 360 × 4 912; 22,28 MB
Pisciadoies de Zirmëi te Val te Gherdëina.jpg|Pisciadoies de Zirmëi te Val te Gherdëina.jpg10 609 × 6 462; 50,81 MB
Pitla Fermeda Gran Fermeda da Col Raiser.jpg|Pitla Fermeda Gran Fermeda da Col Raiser.jpg7 500 × 5 206; 23,52 MB
Pitla Piza de Puez Gherdëina.jpg|Pitla Piza de Puez Gherdëina.jpg13 195 × 7 081; 58,68 MB
Piz Ciampac Furcela Ciampai Sassonger.JPG
</gallery>
== Notes ==
<references />
[[Categoria:Alpes]]
[[Categoria:Dolomites]]
[[Categoria:Munt]]
[[Categoria:Crëps de Gherdëina]]
gvb063m4gb53uwuzrxvgss3jmnbji0s
253094
253093
2026-09-17T11:15:57Z
Rolf acker
1705
/* Galaria dales fotografies 2 */ errore di sintassi
253094
wikitext
text/x-wiki
{{Badiot}}
[[File:CartelloParcoPuez-Odle.JPG|thumb|Tofla dl Parch natural Pöz -Odles]]
Le '''Parch natural Pöz-Odles''' <ref>{{Cite web |url=https://parcs-naturai.provinzia.bz.it/poz-odles/ciasa-dl-parch-natural.asp |title=Parch natural Pöz -Odles |access-date=2019-09-13 |archive-date=2019-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190408103016/https://parcs-naturai.provinzia.bz.it/poz-odles/ciasa-dl-parch-natural.asp |url-status=dead }}</ref> ([[Ladin gherdëina|gherdëina]]: ''Parch naturel Puez-Odles'') é gnü metü sö dl 1978 y se destënn fora sön na spersa de 10.722 ha. De l parch naturel fej pert la [[grupa de Puez]] y la grupa de l'[[Odles]].
Al tol i te ite raiuns di comuns de [[Sëlva]], [[Santa Cristina|S.Cristina]], [[Urtijëi]], [[Corvara]], [[Badia]], [[San Martin de Tor|S.Martin]] y [[Funès (chemun)|Funes]].
La [[mont]]es dl parch te [[Gherdëina]] ie la pastures de [[Resciesa]], [[Ncisles]] y [[Stevia]] y la mont de [[Mastlé]].
== Munts ==
Danter les pizes y i crëps prinzipai él:
* Les [[Odles]] cun
** [[Furchëta]]
** [[Sas Rigais]]
** [[Gran Fermeda]]
** [[Gran Odla]]
** [[Sas de Porta]]
** [[Sas da l'Ega]]
** [[Sas de Mesdì (Odles)|Sas de Mesdì]]
[[File:Naturpark Puez Geisler Plan Daunei.jpg|miniatura|alt=Tofla dl parch sun [[Daunëi]] te Sëlva|Tofla dl parch sun [[Daunëi]] te Sëlva]]
* [[Sas de Pütia]]
* [[Piz de Pöz]]
* [[Piz Duleda]]
* [[Piz Somplunt – Gran Capuziner]]
* [[Sassongher]]
* [[Gherdenacia]]
== Lians ==
*[[Dolomites]]
*[[Val|Val te Gherdëina]]
== Galaria dales fotografies 1==
<gallery>
File:Alba sul Putia e Odle dal Rodella.JPG|Doman sön [[Sas de Pütia]] y sön les [[Odles]]
File:Odle 2006.jpg|Les [[Odles]] dala Plose
File:Odle2.jpg|Les Odles de [[Val de Funès|Funes]] y de Eores dala Plose
File:Odle di Funes.jpg|[[Odles]] de [[Val de Funès|Funes]]
File:Mastle y la Odles.JPG|Les [[Odles]] dal [[Seceda]]
File:Capanna e il gruppo Puez.JPG|Le grup dl [[Piz de Pöz|Pöz]]
File:Puez-Odle-vista-estiva-pascoli.jpg|I prá da d'isté tl [[Parch natural Pöz-Odles]].
File:ParcoPuez-Odle.JPG|Valada da [[Lungiarü]] ite
File:Naturpark Puez Geisler Plan Daunei.jpg|Tabela y cherta dl parch natural
</gallery>
==Galaria dales fotografies 2==
'''([[Utente:Moroder]])'''
<gallery>
Anemone vernalis snofia sun plan de Corda Resciesa.jpg|Anemone vernalis snofia sun plan de Corda Resciesa.jpg6 000 × 4 497; 31,47 MB
Barn on Mastlé mountain Gherdëina.jpg|Barn on Mastlé mountain Gherdëina.jpg7 000 × 4 667; 27,19 MB
Beca te Pra da Ri te Val te Gherdëina.jpg|Beca te Pra da Ri te Val te Gherdëina.jpg2 642 × 3 302; 8,54 MB
Bocia de Mont de Puez Col de Puez dedora Duledes te Val te Gherdëina.jpg|Bocia de Mont de Puez Col de Puez dedora Duledes te Val te Gherdëina.jpg12 703 × 10 051; 93,3 MB
Bredles Resciesa Mont dedite 2.jpg|Bredles Resciesa Mont dedite 2.jpg11 838 × 6 565; 60,88 MB
Bredles Resciesa Mont dedite.jpg|Bredles Resciesa Mont dedite.jpg11 116 × 6 662; 57,98 MB
Bredles y l Odles cun Sas Rigais dinviern.jpg|Bredles y l Odles cun Sas Rigais dinviern.jpg4 288 × 2 848; 7 MB
Bredles y l Odles cun Sas Rigais.jpg|Bredles y l Odles cun Sas Rigais.jpg4 288 × 2 848; 9,79 MB
Bredles y l Odles dinviern.jpg|Bredles y l Odles dinviern.jpg20 946 × 7 318; 94,67 MB
Bredles y Odles.jpg|Bredles y Odles.jpg4 288 × 2 848; 5,91 MB
Buja da Castl Odles.jpg|Buja da Castl Odles.jpg8 272 × 6 200; 41,76 MB
Cansles da Ncisles.jpg|Cansles da Ncisles.jpg4 288 × 2 848; 5,91 MB
Cansles est.jpg|Cansles est.jpg2 848 × 4 288; 8,21 MB
Cansles y Muntijela da Ncisles v.2.jpg|Cansles y Muntijela da Ncisles v.2.jpg11 734 × 4 000; 36,83 MB
Cansles y Muntijela da Ncisles.jpg|Cansles y Muntijela da Ncisles.jpg10 000 × 3 474; 24,54 MB
Capela da Stufan sun Mastle cun Stevia Gherdëina.jpg|Capela da Stufan sun Mastle cun Stevia Gherdëina.jpg8 272 × 5 945; 28,73 MB
Chedul Mont de Sëuc Mont de Sëura de Chedul 3 Gherdëina.jpg|Chedul Mont de Sëuc Mont de Sëura de Chedul 3 Gherdëina.jpg12 000 × 7 321; 86,04 MB
Chedul Mont de Sëuc Mont de Sëura de Chedul Gherdëina.jpg|Chedul Mont de Sëuc Mont de Sëura de Chedul Gherdëina.jpg9 000 × 4 660; 37,01 MB
Chedul Mont de Sëura Gherdëina.jpg|Chedul Mont de Sëura Gherdëina.jpg11 616 × 5 163; 33,7 MB
Chedul Steviola y barantli te Gherdëina.jpg|Chedul Steviola y barantli te Gherdëina.jpg9 000 × 5 986; 29,63 MB
Chedul Steviola y barantli te Gherdëina2.jpg|Chedul Steviola y barantli te Gherdëina2.jpg7 360 × 4 912; 23,61 MB
Chedul Sëlva Mont de Sëuc Gherdëina.jpg|Chedul Sëlva Mont de Sëuc Gherdëina.jpg7 360 × 4 912; 29,59 MB
Chedul y Cir.jpg|Chedul y Cir.jpg4 288 × 2 848; 4,25 MB
Chedul y Gherdeina da Mont de Seura.jpg|Chedul y Gherdeina da Mont de Seura.jpg15 354 × 5 290; 42,18 MB
Chedul Zirmëi Mont de Sëura Gherdëina 2.jpg|Chedul Zirmëi Mont de Sëura Gherdëina 2.jpg9 005 × 5 626; 32,85 MB
Chedul Zirmëi Mont de Sëura Gherdëina.jpg|Chedul Zirmëi Mont de Sëura Gherdëina.jpg12 569 × 7 905; 62,72 MB
Chedul.jpg|Chedul.jpg4 288 × 2 848; 7,86 MB
Ciampanii dla Sciblota Val Gherdëina.jpg|Ciampanii dla Sciblota Val Gherdëina.jpg10 000 × 8 800; 88,63 MB
Ciampanil dla Sciblota Gherdëina.jpg|Ciampanil dla Sciblota Gherdëina.jpg8 222 × 12 440; 60,53 MB
Ciastel de Chedul Pra da Ri Gherdëina.jpg|Ciastel de Chedul Pra da Ri Gherdëina.jpg10 000 × 8 409; 45,37 MB
Crëp dla Porta dinstà te Val te Gherdëina.jpg|Crëp dla Porta dinstà te Val te Gherdëina.jpg4 004 × 6 000; 12,85 MB
Ciastel de Stevia te Val.jpg|Ciastel de Stevia te Val.jpg8 700 × 11 347; 87,88 MB
Ciofes dinsta sun Mastle cun Stevia Gherdëina.jpg
Ciofes dinsta te Ncisles Gherdëina.jpg
Cir Pass Jëuf de Frea Gherdëina.jpg|Cir Pass Jëuf de Frea Gherdëina.jpg15 969 × 8 535; 78,68 MB
Cir Pass Val Gardena.jpg
Cir Stevia Pic in Gröden.JPG
Cisles da Pieralongia Gherdeina.jpg|Cisles da Pieralongia Gherdeina.jpg11 000 × 3 767; 23,49 MB
Cisles Forces de Siëles furcela.jpg|Cisles Forces de Siëles furcela.jpg7 360 × 4 912; 24,42 MB
Cisles Forces de Siëles.jpg|Cisles Forces de Siëles.jpg7 360 × 4 912; 31,4 MB
Cisles Muntijela Forces de Siëles.jpg|Cisles Muntijela Forces de Siëles.jpg7 360 × 4 912; 27,23 MB
Cisles Muntijela.jpg|Cisles Muntijela.jpg7 000 × 4 259; 16,82 MB
Cisles pastura y ruf Gherdeina.jpg|Cisles pastura y ruf Gherdeina.jpg10 352 × 4 942; 25,64 MB
Col dala Crëusc Ncisles.jpg|Col dala Crëusc Ncisles.jpg7 164 × 4 508; 17,68 MB
Col dala Pieres Cir Sela da Stevia Gherdeina.JPG|Col dala Pieres Cir Sela da Stevia Gherdeina.JPG9 000 × 3 629; 20,04 MB
Col dala Pieres Cisles Odles da Stevia.JPG|Col dala Pieres Cisles Odles da Stevia.JPG13 000 × 3 850; 30,84 MB
Col dala Pieres da Val Lietres Gherdëina.jpg|Col dala Pieres da Val Lietres Gherdëina.jpg7 000 × 8 423; 45,81 MB
Col dala Pieres dala Sciblota te Val te Gherdëina.jpg|Col dala Pieres dala Sciblota te Val te Gherdëina.jpg10 399 × 8 564; 60,4 MB
Col dala Pieres Ost Val Longia Gherdëina.jpg|Col dala Pieres Ost Val Longia Gherdëina.jpg12 000 × 8 943; 97,33 MB
Col dala Pieres Ostflanke (SE) Gherdeina von Val Lietres.jpg|Col dala Pieres Ostflanke (SE) Gherdeina von Val Lietres.jpg4 912 × 7 360; 17,95 MB
Col dala Pieres Ostflanke (SE) Gherdeina.jpg|Col dala Pieres Ostflanke (SE) Gherdeina.jpg4 288 × 2 848; 9,93 MB
Col dala Pieres Pastura de biesces de Stevia Gherdëina.jpg|Col dala Pieres Pastura de biesces de Stevia Gherdëina.jpg14 000 × 5 581; 82,08 MB
Col dala Pieres pastura de Stevia Gherdëina.jpg|Col dala Pieres pastura de Stevia Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 35,73 MB
Col dala Pieres Puez Mont de Sëura Cir Sela da Stevia te Gherdëina.jpg|Col dala Pieres Puez Mont de Sëura Cir Sela da Stevia te Gherdëina.jpg18 454 × 4 820; 69,68 MB
Col dala Pieres y la pastura de Stevia cun Sela y Saslonch Gherdëina.jpg|Col dala Pieres y la pastura de Stevia cun Sela y Saslonch Gherdëina.jpg13 000 × 6 537; 83,81 MB
Col dala Pieres y Stevia da la Piza Gherdëina.jpg|Col dala Pieres y Stevia da la Piza Gherdëina.jpg12 000 × 5 797; 86,91 MB
Col Turond Busc dala Gialina te Val Gherdëina.jpg|Col Turond Busc dala Gialina te Val Gherdëina.jpg11 000 × 9 666; 93,63 MB
Col Turond Ciampanil de Lietres Val Sëlva Gherdëina.jpg|Col Turond Ciampanil de Lietres Val Sëlva Gherdëina.jpg7 360 × 4 912; 20,38 MB
Col Turond Sciblota Mont de Sëura Saslonch Gherdëina.jpg|Col Turond Sciblota Mont de Sëura Saslonch Gherdëina.jpg8 000 × 4 413; 20,6 MB
Col Turont da Pra da Ri te Val te Gherdëina.jpg|Col Turont da Pra da Ri te Val te Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 38,34 MB
Corda de Resciesa Mont de dite Odles Secëda Gherdëina.jpg|Corda de Resciesa Mont de dite Odles Secëda Gherdëina.jpg19 083 × 6 366; 91,03 MB
Corda de Resciesa Mont de dite Plose Putia Odles Gherdëina.jpg|Corda de Resciesa Mont de dite Plose Putia Odles Gherdëina.jpg15 727 × 6 260; 69,38 MB
Crespeina Mont de Sëura Val.JPG|Crespeina Mont de Sëura Val.JPG7 360 × 4 912; 24,68 MB
Crespëina Mont de Sëura Cir Sela te Gherdëina.jpg|Crespëina Mont de Sëura Cir Sela te Gherdëina.jpg15 229 × 3 510; 29,75 MB
Cresta de Longiaru.jpg|Cresta de Longiaru.jpg7 360 × 4 912; 21,8 MB
Crëp da Castl y Ciastel de Stevia te Val te Gherdëina.jpg|Crëp da Castl y Ciastel de Stevia te Val te Gherdëina.jpg8 500 × 11 271; 93,39 MB
Crëp da Castl y Val de Piciudel te Val te Gherdëina.jpg|Crëp da Castl y Val de Piciudel te Val te Gherdëina.jpg10 000 × 10 544; 90,17 MB
Crëp de Resciesa dedite Odles Gherdëina.jpg|Crëp de Resciesa dedite Odles Gherdëina.jpg9 028 × 10 000; 91,2 MB
Crëp dla Porta te Val te Gherdëina.jpg|Crëp dla Porta te Val te Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 44,31 MB
Cuecnes in Gröden.jpg
Daunëi tubla Sëlva.jpg|Daunëi tubla Sëlva.jpg12 589 × 5 940; 54,05 MB
Die Geislerspitzen und Sankt Magdalena.jpg
Die Regensburger Hütte in Südtirol Cisles Alm.jpg
Do la Ntaiëda te Val Gherdëina.jpg|Do la Ntaiëda te Val Gherdëina.jpg4 912 × 7 360; 23,54 MB
Fermeda vërda Jëuf de Pana Putia Gherdëina 2.jpg|Fermeda vërda Jëuf de Pana Putia Gherdëina 2.jpg6 200 × 8 272; 43,76 MB
Fermeda vërda Jëuf de Pana Putia Gherdëina.jpg|Fermeda vërda Jëuf de Pana Putia Gherdëina.jpg10 190 × 9 437; 67,83 MB
Fermedes Sas Rigais Pastura de Ncisles.jpg|Fermedes Sas Rigais Pastura de Ncisles.jpg12 751 × 5 998; 60,85 MB
Forces de Siëles Fermedes Gherdëina.jpg|Forces de Siëles Fermedes Gherdëina.jpg7 729 × 8 220; 52,74 MB
Forces de Siëles Fermedes La Cansles y Val da la Roa Gherdëina.jpg|Forces de Siëles Fermedes La Cansles y Val da la Roa Gherdëina.jpg14 500 × 6 947; 96,21 MB
Forces de Siëles troi per Puez Gherdëina.jpg|Forces de Siëles troi per Puez Gherdëina.jpg13 500 × 7 705; 93,04 MB
Furcela de Pütia.jpg|Furcela de Pütia.jpg10 500 × 10 119; 93,66 MB
Furcela Pana y Bredles da Secëda.jpg|Furcela Pana y Bredles da Secëda.jpg8 256 × 5 504; 29,37 MB
Furcela Piza Stevia Sela Saslonch.jpg|Furcela Piza Stevia Sela Saslonch.jpg12 265 × 6 448; 59,68 MB
Furcela Piza y Stevia cun lën de zirm.jpg|Furcela Piza y Stevia cun lën de zirm.jpg6 703 × 8 809; 50,36 MB
Fëures y Sciblota te Val de Lietres Gherdëina.jpg|Fëures y Sciblota te Val de Lietres Gherdëina.jpg10 964 × 8 500; 65,78 MB
Geislerspitzen in Gröden.JPG
Gherdeina da Stevia Mastlé.jpg|Gherdeina da Stevia Mastlé.jpg8 000 × 7 478; 45,74 MB
Gherdeina da Stevia Silvester.jpg|Gherdeina da Stevia Silvester.jpg12 000 × 4 417; 22,55 MB
Gran palusc de Mont Seuc Odles.jpg|Gran palusc de Mont Seuc Odles.jpg7 360 × 2 584; 9,85 MB
Juac cun zirmes y leresc de auton.jpg|Juac cun zirmes y leresc de auton.jpg11 800 × 5 971; 33,86 MB
Juac Odles Cisles d'insta.jpg|Juac Odles Cisles d'insta.jpg14 087 × 6 327; 65,45 MB
Juac Odles Cisles Mastle.jpg|Juac Odles Cisles Mastle.jpg10 000 × 4 483; 45,55 MB
Juac y Mont de Sëuc Scilier Gherdeina.jpg|Juac y Mont de Sëuc Scilier Gherdeina.jpg7 360 × 4 912; 19,54 MB
Juac y Odles.jpg|Juac y Odles.jpg10 654 × 6 518; 50,69 MB
Juac zirmes leresc y Saslonch.jpg|Juac zirmes leresc y Saslonch.jpg8 272 × 6 200; 41,09 MB
Jëuf de Crespëina Cir Chedul Parc Naturel Puez.jpg|Jëuf de Crespëina Cir Chedul Parc Naturel Puez.jpg20 000 × 5 720; 82,3 MB
Jëuf de Crespëina Parc Naturel Puez.jpg|Jëuf de Crespëina Parc Naturel Puez.jpg4 288 × 2 848; 8 MB
La Canssles da Mont dal Ega.jpg|La Canssles da Mont dal Ega.jpg7 360 × 4 912; 22,88 MB
La Canssles Furcela de Forces de Selles Val Gardena.JPG|La Canssles Furcela de Forces de Selles Val Gardena.JPG4 288 × 2 710; 8,19 MB
La gran Piëra crëusc sun Stevia Gherdëina.JPG|La gran Piëra crëusc sun Stevia Gherdëina.JPG7 360 × 4 912; 25,65 MB
La gran Piëra Stevia Gherdëina.JPG|La gran Piëra Stevia Gherdëina.JPG7 360 × 4 912; 18,33 MB
La mont de Secëda cun la Fermedes d'inviërn Gherdëina.jpg|La mont de Secëda cun la Fermedes d'inviërn Gherdëina.jpg7 360 × 4 912; 27,35 MB
La Mont y l bosch de Resciesa d'inviërn Gherdëina.jpg|La Mont y l bosch de Resciesa d'inviërn Gherdëina.jpg7 360 × 4 912; 23,14 MB
La Odles y la Mont de Ncisles da Col Raisa.jpg|La Odles y la Mont de Ncisles da Col Raisa.jpg8 272 × 6 200; 44,81 MB
La Sciblota y Ciampanil te Val da duman Sëlva.jpg|La Sciblota y Ciampanil te Val da duman Sëlva.jpg5 000 × 3 337; 7,9 MB
La Sciblota y Ciampanil te Val Sëlva.jpg|La Sciblota y Ciampanil te Val Sëlva.jpg7 360 × 4 912; 17,06 MB
Langental aus Monte Pana.jpg|Langental aus Monte Pana.jpg3 072 × 2 304; 5,02 MB
Langental Wolkenstein.JPG
Lasteies de Chedul y Mont de Sëura Gherdëina.jpg|Lasteies de Chedul y Mont de Sëura Gherdëina.jpg11 239 × 10 888; 93,26 MB
Lastëies Chedul Gherdëina.jpg|Lastëies Chedul Gherdëina.jpg7 360 × 4 912; 21,9 MB
Lec da Rijeda sun Mastlé 2015.jpg
Lec da Rijeda sun Mastlé.jpg
Lec de Mastlé Gherdëina.JPG
Lech Ciaulong Ncisles Gherdëina.jpg|Lech Ciaulong Ncisles Gherdëina.jpg14 515 × 7 130; 84,9 MB
Lech Crespëina Gherdëina.jpg|Lech Crespëina Gherdëina.jpg4 288 × 2 848; 10,2 MB
Lech Crespëina Odles Puex y Stevia te Gherdëina.jpg|Lech Crespëina Odles Puex y Stevia te Gherdëina.jpg13 200 × 9 477; 99,42 MB
Lech da Iman sun Mastle Gherdeina.jpg|Lech da Iman sun Mastle Gherdeina.jpg8 395 × 2 769; 17,13 MB
Lech da Iman.jpg|Lech da Iman.jpg2 048 × 2 026; 1,93 MB
Lech da Pertan y Fermedes sun Mastlé.jpg|Lech da Pertan y Fermedes sun Mastlé.jpg7 360 × 4 912; 31,3 MB
Lech da Rijeda Mastlé.jpg|Lech da Rijeda Mastlé.jpg7 019 × 3 414; 29,85 MB
Lech de Ciampac Tina m 1873.jpg|Lech de Ciampac Tina m 1873
Lech de Ciampedel te Val te Gherdëina.jpg|Lech de Ciampedel te Val te Gherdëina
Lech de Ciampedel y Col Turont te Val te Gherdëina.jpg|Lech de Ciampedel y Col Turont te Val te Gherdëina
Lech de Ciampedel y Val dai Ciavei te Val te Gherdëina.jpg|Lech de Ciampedel y Val dai Ciavei te Val te Gherdëina
Lech de Ciaulonch Ncisles Gherdëina yoga.jpg|Lech de [[Ciaulonch]] Gherdëina yoga
Lech de Ciaulonch Ncisles Gherdëina.jpg|Lech de Ciaulonch Gherdëina
Lech de Crespëina Parc Naturel Puez.jpg|[[Lech de Crespëina]] Parc Naturel Puez
Lech de Crespëina Saslonch Cir Chedul Odles Parc Naturel Puez.jpg|[[Lech de Crespëina]] Saslonch Cir Chedul Odles Parc Naturel Puez
Lech Sant.jpg|Lech Sant
Lichtung Raschötzer Wald tl bosch de Resciesa.jpg
Mastle cun Odles Gherdëina.jpg|Mastle cun Odles Gherdëina.jpg12 025 × 6 122; 46,05 MB
Mastle y la Odles.JPG|Mastle y la Odles.JPG4 288 × 2 652; 5,44 MB
Mastle y Stevia.jpg|Mastle y Stevia.jpg7 360 × 4 912; 19,1 MB
Mastlé Odles Stevia.jpg|Mastlé Odles Stevia.jpg6 361 × 2 765; 11,19 MB
Mont dal ega, cresta de Longiarü Pizes de Puez.jpg|Mont dal ega, cresta de Longiarü Pizes de Puez.jpg7 360 × 4 912; 23,99 MB
Mont dal Ega.jpg|Mont dal Ega.jpg7 360 × 4 912; 19,63 MB
Mont de Puez ududa dal jëuf de Crespëina Gherdëina.jpg|Mont de Puez ududa dal jëuf de Crespëina Gherdëina.jpg18 500 × 5 819; 91,99 MB
Mont de Seura da Crespeina de Chedul.JPG|Mont de Seura da Crespeina de Chedul.JPG7 360 × 5 828; 18,83 MB
Mont dedite dala Corda de Resciesa Mont de dite Odles Secëda Gherdëina.jpg|Mont dedite dala Corda de Resciesa Mont de dite Odles Secëda Gherdëina.jpg18 636 × 6 301; 87,55 MB
Mont dedite sun Resciesa cun Furchëta Sas Rigais Fermedes y Secëda.jpg|Mont dedite sun Resciesa cun Furchëta Sas Rigais Fermedes y Secëda.jpg11 296 × 5 168; 40,22 MB
Muntijela y furcela Piza Stevia Gherdëina.jpg|Muntijela y furcela Piza Stevia Gherdëina.jpg10 193 × 6 516; 54,74 MB
Mëusna Rossa Mont dedite sëura Bredles.jpg|Mëusna Rossa Mont dedite sëura Bredles.jpg14 897 × 5 904; 59,05 MB
Naturpark Puez Geisler Plan Daunei.jpg
Ncisles Cansles Stevia Gherdeina.jpg|Ncisles Cansles Stevia Gherdeina.jpg7 360 × 4 912; 20,92 MB
Ncisles Col dala Creusc.jpg|Ncisles Col dala Creusc.jpg4 288 × 2 848; 8,06 MB
Ncisles Col Raisa Roa blancia Gherdeina.jpg|Ncisles Col Raisa Roa blancia Gherdeina.jpg12 188 × 6 164; 63,21 MB
Ncisles Forces de Sieles Muntijela Gherdeina.jpg|Ncisles Forces de Sieles Muntijela Gherdeina.jpg7 360 × 4 912; 18,88 MB
Ncisles Forces de Sieles Muntijela Stevia Gherdeina.jpg|Ncisles Forces de Sieles Muntijela Stevia Gherdeina.jpg17 061 × 6 361; 79,8 MB
Ncisles Muntijela la Piza Stevia Gherdeina.jpg|Ncisles Muntijela la Piza Stevia Gherdeina.jpg7 360 × 4 912; 28,9 MB
Ncisles Odles Sas Rigais Cansles Gherdeina.jpg|Ncisles Odles Sas Rigais Cansles Gherdeina.jpg9 000 × 4 030; 19,66 MB
Ncisles papaver alpinum pavé da mont Gherdeina.jpg
Ncisles Roa blancia Gherdeina.jpg|Ncisles Roa blancia Gherdeina.jpg9 184 × 5 230; 25,24 MB
Ncisles Sas dla Porta cansles Muntijela Gherdëina.jpg|Ncisles Sas dla Porta cansles Muntijela Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 41,5 MB
Ncisles Sas dla Porta.jpg|Ncisles Sas dla Porta.jpg7 360 × 4 912; 20,38 MB
Ncisles Sociautier Odles Val da Mesdi.jpg|Ncisles Sociautier Odles Val da Mesdi.jpg7 360 × 4 912; 16,83 MB
Ncisles udu dal Col Raiser Gherdëina.jpg|Ncisles udu dal [[Col Raiser]] Gherdëina 256 × 5 504; 31,61 MB
Ncisles udu dal Col Raiser Sas dla Porta Cansles Duleda Gherdëina.jpg|Ncisles udu dal Col Raiser Sas dla Porta Cansles Duleda Gherdëina.jpg7 000 × 4 667; 22,93 MB
Ncisles Val Mont dal Ega Gherdeina.jpg|Ncisles Val Mont dal Ega Gherdeina.jpg7 360 × 4 912; 21,83 MB
Ncisles y Odles uduidal Col Raiser Gherdëina.jpg|Ncisles y Odles uduidal Col Raiser Gherdëina.jpg15 738 × 6 621; 72,18 MB
Odla de Valdusa peak cross and peak book.jpg|Odla de Valdusa peak cross and peak book.jpg7 360 × 4 912; 19,04 MB
Odla de Valdusa View South.jpg
Odles as seen from Seceda.JPG
Odles da Secëda Gherdëina.jpg|Odles da Secëda Gherdëina.jpg11 504 × 6 441; 41,61 MB
Odles est y Fermedes.jpg|Odles est y Fermedes.jpg7 360 × 4 912; 21,84 MB
Odles Fermedes Secëda Resciesa Mont dedite Scienboden te Gherdëina.jpg|Odles Fermedes Secëda Resciesa Mont dedite Scienboden te Gherdëina.jpg11 585 × 6 341; 57,19 MB
Odles Ncisles Pieralongia.jpg|Odles Ncisles Pieralongia.jpg8 272 × 6 200; 43,99 MB
Odles pitla y gran Fermeda Gherdëina.jpg|Odles pitla y gran Fermeda Gherdëina.jpg4 912 × 7 360; 28,74 MB
Odles Seceda Saslonch da Resciesa dedite.jpg|Odles Seceda Saslonch da Resciesa dedite.jpg17 476 × 6 278; 58,3 MB
Odles Secëda Resciesa dedite y Schienboden Gherdëina.jpg|Odles Secëda Resciesa dedite y Schienboden Gherdëina.jpg14 229 × 6 349; 53,55 MB
Odles Secëda Saslonch da Resciesa dedite Gherdëina.jpg|Odles Secëda Saslonch da Resciesa dedite Gherdëina.jpg17 476 × 6 278; 58,67 MB
Odles Secëda y Schienboden Gherdëina.jpg|Odles Secëda y Schienboden Gherdëina.jpg14 734 × 6 193; 56,76 MB
Odles Stevia Col dala Pieres.jpg|Odles Stevia Col dala Pieres.jpg15 000 × 4 821; 54,66 MB
Odles Stevia Mont de Sëuc Gherdëina.jpg|Odles Stevia Mont de Sëuc Gherdëina.jpg6 000 × 4 000; 13,69 MB
Odles Sud detail.jpg|Odles Sud detail.jpg4 288 × 2 848; 8,89 MB
Odles sud i fermedes.jpg|Odles sud i fermedes.jpg4 288 × 2 848; 6,8 MB
Odles ududes da Funes 2.JPG|Odles ududes da Funes 2.JPG4 288 × 2 848; 9,37 MB
Paluc de Tubia Sëlva Gherdëina.jpg|Paluc de Tubia Sëlva Gherdëina.jpg7 360 × 4 912; 21,48 MB
Pastura de Ncisles Gherdeina.jpg|Pastura de Ncisles Gherdeina.jpg7 360 × 4 912; 18,07 MB
Pastura de Resciesa cun ciavei tëunesc y Odles Gherdëina.jpg|Pastura de Resciesa cun ciavei tëunesc y Odles Gherdëina.jpg7 045 × 4 946; 27,44 MB
Physoplexis comosa ot sgrinfles dl malan Teufelskralle habitat Stevia Gherdëina.jpg
Physoplexis comosa ot sgrinfles dl malan Teufelskralle Stevia Gherdëina.jpg
Physoplexis comosa ot sgrinfles dl malan Teufelskralle tl crëp de Stevia Gherdëina.jpg
Physoplexis comosa ot sgrinfles dl malan y pavël Teufelskralle Stevia Gherdëina.jpg
Physoplexis comosa sgrinfles dl malan Teufelskralle Stevia Gherdëina.jpg
Pic Odles Stevia Daunëi Sëlva Ciandepinëi te Gherdëina da Mont de Sëura dinviern.jpg|Pic Odles Stevia Daunëi Sëlva Ciandepinëi te Gherdëina da Mont de Sëura dinviern.jpg20 500 × 5 132; 94,73 MB
Pic Odles Stevia Daunëi Sëlva te Gherdëina da Mont de Sëura dinviern.jpg|Pic Odles Stevia Daunëi Sëlva te Gherdëina da Mont de Sëura dinviern.jpg18 000 × 5 263; 91,78 MB
Pic Odles Stevia Daunëi Sëlva te Gherdëina da Mont de Sëura.jpg|Pic Odles Stevia Daunëi Sëlva te Gherdëina da Mont de Sëura.jpg8 272 × 5 078; 34,62 MB
Pic Odles Stevia Daunëi Sëlva te Gherdëina.jpg|Pic Odles Stevia Daunëi Sëlva te Gherdëina.jpg8 272 × 6 200; 41,43 MB
Piciudel y Mescula sun Stevia Gherdëina.jpg|Piciudel y Mescula sun Stevia Gherdëina.jpg12 600 × 7 937; 95,91 MB
Pieralongia te Ncisles Gröden.JPG|Pieralongia te Ncisles Gröden.JPG7 360 × 4 912; 21,21 MB
Pieralongia tubla te Ncisles.JPG|Pieralongia tubla te Ncisles.JPG7 360 × 4 912; 22,28 MB
Pisciadoies de Zirmëi te Val te Gherdëina.jpg|Pisciadoies de Zirmëi te Val te Gherdëina.jpg10 609 × 6 462; 50,81 MB
Pitla Fermeda Gran Fermeda da Col Raiser.jpg|Pitla Fermeda Gran Fermeda da Col Raiser.jpg7 500 × 5 206; 23,52 MB
Pitla Piza de Puez Gherdëina.jpg|Pitla Piza de Puez Gherdëina.jpg13 195 × 7 081; 58,68 MB
Piz Ciampac Furcela Ciampai Sassonger.JPG
</gallery>
== Notes ==
<references />
[[Categoria:Alpes]]
[[Categoria:Dolomites]]
[[Categoria:Munt]]
[[Categoria:Crëps de Gherdëina]]
696qw3982rspwbona54zyjqwrrhuvzp
Polonia
0
984
253078
242595
2026-09-17T10:32:30Z
Rolf acker
1705
/* Referënzes */ catsortfix
253078
wikitext
text/x-wiki
{{Gherdëina}}
{{Infobox Stat
|Inuem = Republica de Polonia
|Inuem ufiziel = Rzeczpospolita Polska
|Capitela = {{Blason|Varsciau}}
|Sënta guviern =
|Majera zità =
|Inuem inn = Mazurek Dąbrowskiego
|Inn = Mazurek Dabrowskiego.ogg
|Lingaz 1 = [[lingaz polach|Polach]]<ref>[[s:en:Constitution of the Republic of Poland/Chapter 1|Constitution of the Republic of Poland]], Article 27.</ref>
|Lingaz 2 =
|Spersa tiera =
|Ega = 1,48
|Forma de guviern = [[Republica]] [[parlament]]era [[Stat uniter|unitera]]
|Presidënt = [[Karol Nawrocki]]
|Prim minister = [[Donald Tusk]]
|Ann PIB = 2023
|PIB numinel = 749 <!--valor te miliarc-->
|PIB VPC = 1705 <!--valor te miliarc-->
|Munëida = [[Złoty]] (PLN)
|Cherta = EU-Poland.svg
}}La '''Polonia''' ([[lingaz polach|polach]]: ''Polska'' {{IPAc-pl|AUD|Pl-Polska.ogg|'|p|o|l|s|k|a}}, ufizielmënter la '''Republica de Polonia''' ([[lingaz polach|polach]]: ''Rzeczpospolita Polska'' {{IPAc-pl|AUD|Pl-Rzeczpospolita Polska.ogg|rz|e|cz|p|o|'|s|p|o|l|i|t|a|-|'|p|o|l|s|k|a}}) ie n [[stat]] te l'[[Europa zentrela]]. La ie spartida te 16 provinzies aministratives che à inuem voivodenship y la cuer de n dut na spersa de {{formatnum:312696}} km². La Polonia à na populazion de 38 milions y ie l cuinto majer stat de l'[[Union Europea]]. [[Varsciau]] ie la capitela y majera zità. Autra gran ziteies ie [[Krakau]], [[Breslau]], [[Łódź]], [[Poznań]], [[Danzig]] y [[Stettin]].
== Geografia ==
== Storia ==
== Referënzes==
<references />
{{Europa}}
[[Categoria:Polonia| ]]
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
d7w4730ew8nedqa0sggcu100s8ovr33
Riam Unì
0
1042
253079
252714
2026-09-17T10:33:43Z
Rolf acker
1705
/* Referënzes */ catsortfix
253079
wikitext
text/x-wiki
{{Gherdëina}}{{distinguish|Gran Bretania|Nghiltiera}}
{{Infobox Stat
|Inuem = Riam Unì de Gran Bretania y Irlanda dl Nord
|Inuem ufiziel = United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland
|Capitela = {{Blason|London}}
|Sënta guviern =
|Majera zità =
|Inuem inn = God Save the King<br />''(Ladin: "Die salve l rë")'
|Inn = United States Navy Band - God Save the King.oga
|Lingaz 1 = [[Nglëisc]]
|Lingaz 2 = [[lingaz valis|Valis]] (te la [[Valisa]])
|Lingaz 3 =
|Monarch = [[{{#invoke:wd|property|P35}}]]
|Presidënt =
|Prim minister = [[{{#invoke:wd|property|P6}}]]
|Canzelier =
|Munëida = [[Pound Sterling]] (£)
|Ann PIB = 2020
|PIB numinel = 3108 <!--valor te miliarc-->
|PIB VPC = 3276 <!--valor te miliarc-->
|Cherta = Europe-UK.svg
|Cherta2 = United_Kingdom_(%2Boverseas_territories_and_crown_dependencies)_in_the_World_(%2BAntarctica_claims).svg
}}L '''Riam Unì de Gran Bretania y Irlanda dl Nord''' ([[nglëisc]]: ''United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland''), suënz scurtà a '''Riam Unì''' o nce '''UK''' (dal nglëisc ''United Kingdom''), ie n [[stat de ijules]] tl nord-vest de l'[[Europa]] sun l'[[ijula]] de la [[Gran Bretania]] cun n tòch tl nord de l'ijula de l'[[Irlanda]]. L Riam Unì ie metù adum da [[Nazions dl Riam Unì|cater nazions]] che ie: la [[Nghiltiera]], la [[Valisa]], la [[Scozia]] y l'[[Irlanda dl Nord]].
== Geografia ==
* Si spersa ie de 241.590 km².
== Rejonedes ==
* Les rejonedes ofiziales é l [[Lingaz englesc|englesc]] y l [[lingaz valis|valis]].
==Referënzes==
<references />
{{Europa}}
[[Categoria:Riam Unì| ]]
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
fhminvgxg25nlbuxyyw8k6ppfz8vj2r
Ruscia
0
1062
253085
252807
2026-09-17T10:46:21Z
Rolf acker
1705
/* Referënzes */ +cat
253085
wikitext
text/x-wiki
{{Gherdëina}}
{{Infobox Stat
|Inuem = Federazion Russa
|Inuem ufiziel = Российская Федерация
|Capitela = {{Blason|Moscau}}
|Inuem inn = Государственный гимн Российской Федерации<br />''(Ladin: "Inn naziunel de la Federazion Russa")''
|Inn = National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg
|Majera zità =
|Lingaz 1 = [[Lingaz rus|Rus]]
|Ega = 13
|Forma de guviern = [[Republica]] [[federazion|federela]] semi-presidenziela sota n guviern zentralisà autoriter<ref name="Bækken2018">{{cite book | author = Håvard Bækken | date = 21 November 2018 | title = Law and Power in Russia: Making Sense of Quasi-Legal Practices | publisher = Routledge | pages = 64– | isbn = 978-1-351-33535-5 | url = https://books.google.com/books?id=OrN7DwAAQBAJ&pg=PA64}}</ref><ref name="cia">{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |title=Russia – The World Factbook |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |access-date=4 March 2022 |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109173026/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ |url-status=dead }}</ref><ref name="Agency2021">{{cite book | author = Central Intelligence Agency | date = 25 May 2021 | title = The CIA World Factbook 2021-2022 | publisher = Simon and Schuster | pages = | isbn = 978-1-5107-6382-1 | url = https://books.google.com/books?id=NyUFEAAAQBAJ&pg=PT3386}}</ref><ref name="Tabata2014">{{cite book|editor=Shinichiro Tabata|date=17 December 2014|title=Eurasia's Regional Powers Compared - China, India, Russia|publisher=[[Routledge]]|page=74|isbn=978-1-317-66787-2}}</ref><ref name="Cohen2014">{{cite book | author = Saul Bernard Cohen | year= 2014 | title = Geopolitics: The Geography of International Relations | edition = 3 | publisher = Rowman & Littlefield | page = 217 | isbn = 978-1-4422-2351-6 | oclc = 1020486977 | url = https://books.google.com/books?id=wTGeBQAAQBAJ&pg=PA217}}</ref><!--- Before adding [[Dominant-party system]] here, discuss in the talk page, additions before any consensus will be challenged and removed. --->
|Presidënt = [[{{#invoke:wd|property|P35}}]]
|Prim minister = [[{{#invoke:wd|property|P6}}]]
|Ann PIB = 2021
|PIB numinel = 1710 <!--valor te miliarc-->
|PIB VPC = 4328 <!--valor te miliarc-->
|Munëida = [[Rubl rus]] (₽)
|Cherta = Russian Federation (orthographic projection) - Annexed Territories disputed.svg
}}
La '''Ruscia''' (per [[Lingaz rus|rus]]: ''Россия''; ''Rossíja''), ufizielmënter la '''Federazion Russa''' (''Российская Федерация''; ''Rossíjskaja Federácija''), ie n [[stat]] transcuntinentel danter l’[[Europa]] y l’[[Asia]] y l plu gran stat al mond aldó dla spersa cun {{formatnum:17125191}} km², che ie n utaf de la spersa dl mond ulache l se lascia viver. La Ruscia se destira ora per 11 [[zones d'orar]] y cunfina cun 16 stac, che ie l numer plu aut de uni nazion. La Ruscia à la nonejima majera populazion al mond cun zirca 145 milions de abitanc. La capitela y majera zità ie [[Moscau]], che ie ënghe la majera zità che ie dl dut te l'Europa. [[San Petersburg]] ie l zënter culturel de la Ruscia y si segonda majera zità. Autri gran zëntri urbans ie [[Novosibirsk]], [[Iekaterinburg]], [[Nijni Novgorod]] y [[Kasan]].
I slavs de l'est ova furmà na grupa destinta te l'Europa danter l terzo y utaf secul d.C. L stat medievel dl [[Rus' de Kiev]] fova unit su tl 9ejim secul. Tl 988 ovel azetà l [[Cristianejim Ortodos]] dal [[Mper Bizantin]]. Do che l Rus' de Kiev fova tumà adalerch fova unic su n grum de pitli prinzipac, danter chisc la [[Republica de Novgorod]], l [[Gran Ducat de Moscau]] y [[Vladimir-Susdal]], la cuna de la Ruscia. L Gran Ducat de Moscau ova man man tëut ite chisc prinzipac ntëurvia y tl [[1547]] se ova si [[reniant]] [[Ivan l Spaventëus]] detlarà [[Zar]] y furmà l [[Zarat de la Ruscia]]. Nfin al [[18ejim secul]] se ova la Ruscia slargia ora dassënn tres [[cuncuista]], [[anescion]] y [[esplorazion]] y se ova svilupà dal [[Zarat de la Ruscia]] al [[Mper Rus]], l terzo majer [[mper]] te la storia. La monarchia fova stata tëuta ju do la [[Revoluzion Russa]] tl 1917 y la [[RSFS Russa]] fova deventà l prim stat al mond che fova [[sozialist]] aldò dla costituzion. Do na viera zevila ova la RSFS Russa metù su l'[[Union Sovietica]] adum cun trëi autra republiches. L stat ie pona jit tres na perioda de industrialisazion asvelta che à custà la vita de milions de persones. L'Union Sovietica fova stata determinënta te la [[Segonda Viera Mundiela]] y ne'n fova unida ora coche na [[superputënza]] y l rival di [[Stac Unii]] ntan la [[Viera Frëida]]. L tëmp Sovietich ova purtà pro n valgun di svilups tecnologics plu mpurtanc dl 20ejim secul sciche l prim [[satelit]] fat dala persona y la prima persona che fova juleda su tl [[spazium]].
Do la desfata de l'Union Sovietica tl 1991 se ova la RSFS Russa dat l'inuem de Federazion Russa. Do na crisa costituzionela tl 1993 oven metù su na nueva costituzion y la Ruscia ie da ilò incà deventeda na republica federela semi-presidenziela. Dal 2000 incà à [[Vladimir Putin]] duminà l sistem pulitich de la Ruscia y la democrazia à perdù valor, jan zeruch te n stat cun aspec autoriteres.
L'economia de la Ruscia ie la 11ejima majera al mond ncont de [[PIB]] numinel y la sesta majera ncont de PIB a [[valivanza dl pudëi de compra]]. L ie n stat nutleèr y à la majera resserves de [[ermes nutleères]] al mond cun la cuarta majera spëisa per l militer. La Ruscia à la majera ressorses minereles y energetiches al mond y ie un di majeri produzënc de [[petruele]] y [[gas naturel]]. La ie n cumëmber permanënt dl [[Cunsëi de Segurëza de la Nazions Unides]], n cumëmber dl [[G20]], dl [[SCO]], [[BRICS]], [[APEC]], [[OSCE]] y [[WTO]]. La Ruscia à 30 sic de l'[[arpejon mundiela de l'UNESCO]]. La ie nce l fundadëur y cumëmber prinzipel de organisazions post-sovietiches sciche la [[CIS]], l'[[Organisazion dl Tratat de Segurëza Coletiva|OTCS]] y la [[Union Economica Eurasiatica|UEE]].
Cun na populazion de {{formatnum:{{#invoke:wd|property|reference|P1082}}}} persones ai {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}, sun na spersa de {{formatnum:{{#expr:{{#invoke:wd|property|raw|P2046}} round 1}}}} km², ie la Ruscia l majer stat de l'Europa sibe per populazion che per spersa.
== Geografia ==
[[File:Russland_Relief.png|thumb|250px|left|Cherta topografica de la Ruscia.]]
L grandiscimo raion de la Ruscia se destira ora dal est de l'Europa al nord y l est de l'Asia.<ref name="natgeo">{{cite encyclopedia |url=https://kids.nationalgeographic.com/geography/countries/article/russia |title=Russia |work=[[National Geographic Kids]] |date=21 March 2014 |access-date=26 May 2021}}</ref> La à la cuarta costa plu longia cun 37.653 km de costa. La Ruscia ie danter 41° y 82° de larghëza a nord y danter la lunghëza de 19° a est y 169° a vest, che ie na destenduda de ntëur a 9000 km da vest a est y danter 2500 y 4000 km da nord a sud. La spersa de la Ruscia ie la medemda de chëla de [[Pluton]].<ref>{{cite web |url=https://www.theguardian.com/science/across-the-universe/2015/jul/28/pluto-ten-things-we-now-know-about-the-dwarf-planet |title=Pluto: ten things we now know about the dwarf planet |work=[[The Guardian]] |first=Stuart |last=Clark |date=28 July 2015 |access-date=20 June 2021}}</ref>
la Ruscia ie un de mé trëi stac al mond che cunfina cun trëi ozeans.<ref name="natgeo"/> La Ruscia à plu de {{formatnum:100000}} [[ruf|ruves]] y una de la majera ressorses de ega al mond, cun n chert de l'ega frëscia al mond.<ref name="Topo">{{cite web |url=http://countrystudies.us/russia/23.htm |title=Topography and Drainage |editor=Glenn E. Curtis |year=1998 |location=[[Washington, D.C.]] |publisher=Federal Research Division of the [[Library of Congress]] |access-date=8 July 2021}}</ref> L lech Baikal ie l majer y l plu cunesciù di lec te la Ruscia y l ie l lech plu sot, plu tler y plu vedl al mond.<ref>{{cite web |title=Lake Baikal—A Touchstone for Global Change and Rift Studies |publisher=[[United States Geological Survey]] |url=http://pubs.usgs.gov/fs/baikal/ |access-date=26 December 2007}}</ref> I lec de Ladoga y Onega tl nord-vest de la Ruscia toca pra i majeri lec de l'Europa.<ref name="natgeo"/> La [[Volga]] tl vest de la Ruscia vën udù coche l ruf naziunel y ie l ruf plu lonch de l'Europa. I ruves te la [[Siberia]] [[Ob]], [[Ienisei]], [[Lena]] y [[Amur]] toca pra i majeri ruves al mond.<ref>{{cite web |url=https://www.themoscowtimes.com/2019/05/15/russias-largest-rivers-from-the-amur-to-the-volga-a65593 |title=Russia's Largest Rivers From the Amur to the Volga |work=[[The Moscow Times]] |date=15 May 2019 |access-date=26 May 2021}}</ref>
===Tlima===
[[File:Köppen_Russia.svg|thumb|250px|left|Cherta de la zones tlimatiches te la Ruscia.]]
La grandëza de la Ruscia y l fat che gran pertes di raions ie dalonc dal mer fej che l tlima duminant ie n [[tlima tume cuntinentel]].<ref name="Climate">{{cite web |url=http://countrystudies.us/russia/24.htm |title=Climate |editor=Glenn E. Curtis |year=1998 |location=Washington, D.C. |publisher=Federal Research Division of the [[Library of Congress]] |access-date=10 July 2021}}</ref> Autra sortes de tlima dal te la tundra y tl sud-vest. Gran pert dl nord de la Ruscia y la Siberia à n tlima subartich cun invierns estremamënter frëic (dantalduc te la [[Sakha]], ulache n à muserà la temperatura de −71,2 °C).<ref name="Arctic">{{cite web |url=https://www.thearcticinstitute.org/countries/russia/ |title=Russia |work=[[The Arctic Institute – Center for Circumpolar Security Studies]] |access-date=27 June 2021}}</ref>
Te gran pert de la Ruscia dal mé doi [[sajon]]s: [[inviern]] y [[instà]]. N valgun raions tl Krai de Krasnodar sul Mer Fosch, dantaldut la zità de Soci, à n tlima subtropichel cun n inviern tiebe y scialdi tume.<ref name="Climate"/> Te gran pertes de la Siberia ie l'inviern scialdi plu sut de l'instà, ntant sce tl rest di raions ie la prezipitazions plu valives ntan l'ann. N valgun raions ulache fina l Volga y ntëur al Mer Caspich, per ejëmpl tl Oblast de Astrahan, à n tlima semi-arid o mez-sëch.<ref>{{cite journal |last1=Beck |first1=Hylke E. |last2=Zimmermann |first2=Niklaus E. |last3=McVicar |first3=Tim R. |last4=Vergopolan |first4=Noemi |last5=Berg |first5=Alexis|author6-link=Eric Franklin Wood |last6=Wood |first6=Eric F. |title=Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution |journal=Scientific Data |date=30 October 2018 |volume=5 |page=180214 |doi=10.1038/sdata.2018.214 |pmid=30375988 |pmc=6207062 |issn=2052-4463 |bibcode=2018NatSD...580214B}}</ref>
== Storia ==
I slavs de l'est ova furmà na grupa destinta te l'Europa danter l terzo y utaf secul d.C. L stat medievel dl [[Rus' de Kiev]] fova unit su tl 9ejim secul. Tl 988 ovel azetà l [[Cristianejim Ortodos]] dal [[Mper Bizantin]]. Do che l Rus' de Kiev fova tumà adalerch fova unic su n grum de pitli prinzipac, danter chisc l [[Gran Ducat de Moscau]] y [[Vladimir-Susdal]], la cuna de la Ruscia. Tl [[1547]] se ova [[Ivan l Spaventëus]] detlarà [[Zar]] y furmà l [[Zarat de la Ruscia]]. Nfin al [[18ejim secul]] se ova la Ruscia slargia ora dassënn tres [[cuncuista]], [[anescion]] y [[esplorazion]] y se ova svilupà dal [[Zarat de la Ruscia]] al [[Mper Rus]], l terzo majer [[mper]] te la storia. La monarchia fova stata tëuta ju do la [[Revoluzion Russa]] tl 1917 y la [[RSFS Russa]] fova deventà l prim stat al mond [[sozialist]] aldò dla costituzion. Do na viera zevila ova la RSFS Russa metù su l'[[Union Sovietica]] adum cun trëi autra republiches. L stat ie pona jit tres na perioda de industrialisazion asvelta che à custà la vita de milions de persones. L'Union Sovietica fova stata determinënta te la [[Segonda Viera Mundiela]] y ne'n fova unida ora coche na [[superputënza]] y l rival di [[Stac Unii]] ntan la [[Viera Frëida]]. L tëmp Sovietich ova purtà pro n valgun di svilups tecnologics plu mpurtanc dl 20ejim secul sciche l prim [[satelit]] fat dala persona y la prima persona che fova juleda su tl [[spazium]].<br>
Do la desfata de l'Union Sovietica tl 1991 se ova la RSFS Russa dat l'inuem de Federazion Russa. Do na crisa costituzionela tl 1993 oven metù su na nueva costituzion y la Ruscia ie da ilò incà deventeda na republica federela semi-presidenziela. Dal 2000 incà à [[Vladimir Putin]] duminà l sistem pulitich de la Ruscia y la democrazia à perdù valor, jan zeruch te n stat cun aspec autoriteres. <br>
== Economia ==
[[File:Business_Centre_of_Moscow_2.jpg|thumb|left|290px|L ''Moscow International Business Center'' a [[Moscau]], che ie un di zëntri de la finanza plu mpurtanc te l'[[Europa]].]]
La Ruscia à n'economia mescededa danter marcià liede y cuntrol statel, cun grandiscima ressorses minereles, dantaldut petruele y gas naturel.
Tl 2017 fajova l setor de servijes ora l 62% dl [[PIB]], l setor de l'industria l 32% y l setor de agricultura l 5%. L [[livel de dejocupazion]] te la Ruscia ie generalmënter bas, ntëur ai 4%.
== Pulitica ==
=== Partida aministrative ===
{{Prinzipel|Partida de la Ruscia}}
La Ruscia ie na federazion che dal 2014 incà ie metuda adum da 85 sogec federei. De chisc ie [[Oblasć de la Ruscia|46 n oblast]] ([[lingaz rus|rus]]: область), [[Republiches de la Ruscia|22 na republica]] ([[lingaz rus|rus]]:: республика), [[Krais de la Ruscia|9 n krai]] ([[lingaz rus|rus]]:: край), [[Okrugsc autonomesc de la Ruscia|4 n okrug autonom]] ([[lingaz rus|rus]]:: автономный округ), [[Ziteies federeles de la Ruscia|3 ziteies federeles]] ([[lingaz rus|rus]]:: город федерального значения) y [[Oblast autonom judier|1 n oblast autonom]] ([[lingaz rus|rus]]:: автономная область).
=== Sogec federei ===
[[File:Map_of_federal_subjects_of_Russia_(2022),_disputed_Crimea_and_Donbass.svg|center|500px|Federal subjects of Russia.]]
Uni soget federel de la Ruscia toca pra una de chësta sortes:
{| class="wikitable sortable"
! Spiegazion di sënies
! Descrizion
|-
| {{legend|#FFEC77|46 [[Oblasć de la Ruscia|Oblasć]]}}
| L oblast ie la sort de soget federel che vën dant l plu suënz y che à n guvernëur local che vën lità. L inuem dl oblast ie suënz chël de la majerà zità ulache l à ënghe si sënta.
|-
| {{legend|#00C160|22 [[Republiches de la Ruscia|Republiches]]}}
| La republiches à plu autonomia di oblasć y uni una à na si costituzion, rujeneda y legislatura. Ma a livel nternaziunel ieles reprejentedes dal guviern federel. Uni republica reprejentea na cërta mendranza linguistica y etnica.
|-
| {{legend|#FF9400|9 [[Krais de la Ruscia|Krais]]}}
| N krai ie bëndebo medemo sciche n oblast. L titul ''krai'' à plu che auter n significat storich de ''tiera de cunfin'' y ti vën dat a raions che a n cër pont te la storia de la Ruscia ova la funzion de tiera de cunfin.
|-
| {{legend|#006989|4 [[Okrugsc autonomesc de la Ruscia|Okrugsc autonomesc ]]}}
| N okrug autonom raprejentea na minuranza etnica scialdi granda, sciche la republiches, ma ne à nia chël livel de autonomia.
|-
| {{legend|#FF0037|3 [[Ziteies federeles de la Ruscia|Ziteies federeles]]}}
| Gran ziteies che à na funzion sciche na region separeda.
|-
| {{legend|#C300FF|1 Oblast atuonom}}
| L sëul oblast atuonom ie l [[oblast autonom judier]].
|}
=== Ziteies ===
{{Prinzipel|Lista de la majera ziteies te la Ruscia}}
La majera zità de la Ruscia ie Moscau, che ova tl 2021 na populazion chemunela de {{formatnum:12655050}}, plu dl doppel de la segonda majera zità San Petersburg cun {{formatnum:5384342}}. Deguna autra zità ruva sëura 2 milions de abitanc.<br>
La 16 majera ziteies de la Ruscia ova tl 2010 adum na population de belau 36 milions de persones, che ie zirca l 25% de la populazion de la Ruscia. Chëstes ie:
{|class="wikitable sortable"
! rowspan="2" scope="col" style="width:50px;" | Posizion
! rowspan="2" |Zità
! rowspan="2" |Inuem [[lingaz rus|rus]]
! rowspan="2" |[[Partida de la Ruscia|Soget Federel]]
! rowspan="2" |[[Raions federei de la Ruscia|Raion Federel]]
! colspan="2" |Populazion<br />
! rowspan="2" |Mudazion
|-
!Stima dl 2025<ref>{{cite web|url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx|title=Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года|website=rosstat.gov.ru|access-date=2026-01-17}}</ref><ref>{{cite web|url=https://citypopulation.de/en/russia/cities/|title=Russia: Federal Districts and Major Cities|website=citypopulation.de|access-date=2026-01-17}}</ref>
!Cumpededa dl 2010<ref name="2010Census">{{ru-pop-ref|2010Census}}</ref>
|-
!align=center|1
|'''{{Blason|Moscau}}'''
|{{lang|ru|Москва}}
|{{flag|Moscau|name=Moscau (zità federela)}}
|[[Raion Federel Zentrel|Zentrel]]
|{{change|invert=on|13274285|11503501}}
|-
!align=center|2
|'''{{Blason|San Petersburg}}'''
|{{lang|ru|Санкт-Петербург}}
|{{flag|San Petersburg|name=San Petersburg (zità federela)}}
|[[Raion Federel de Nord-vest|Nord-vest]]
|{{change|invert=on|5652922|4879566}}
|-
!align=center|3
|'''{{Blason|Novosibirsk}}'''
|{{lang|ru|Новосибирск}}
|{{flag|Oblast de Novosibirsk}}
|[[Raion Federel de la Siberia|Siberia]]
|{{change|invert=on|1637266|1473754}}
|-
!align=center|4
|'''{{Blason|Iekaterinburg}}'''
|{{lang|ru|Екатеринбург}}
|{{flag|Oblast de Sverdlovsk}}
|[[Raion Federel dl Ural|Ural]]
|{{change|invert=on|1548187|1349772}}
|-
!align=center|5
|'''{{Blason|Kasan}}'''
|{{lang|ru|Казань}}
|{{flag|Tatarstan|name=Republica de Tatarstan}}
|[[Raion Federel de la Volga|Volga]]
|{{change|invert=on|1329825|1143535}}
|-
!align=center|6
|'''{{Blason|Krasnoiarsk}}'''
|{{lang|ru|Красноярск}}
|{{flag|Krai de Krasnoiarsk}}
|Siberia
|{{change|invert=on|1211756|973826}}
|-
!align=center|7
|'''{{Blason|Nijni Novgorod}}'''
|{{lang|ru|Нижний Новгород}}
|{{flag|Oblast de Nijni Novgorod}}
|Volga
|{{change|invert=on|1198245|1250619}}
|-
!align=center|8
|'''{{Blason|Celiabinsk}}'''
|{{lang|ru|Челябинск}}
|{{flag|Oblast de Celiabinsk}}
|Ural
|{{change|invert=on|1176770|1130132}}
|-
!align=center|9
|'''{{Blason|Ufa}}'''
|{{lang|ru|Уфа}}
|{{flag|Basckortostan|name=Republica de Basckortostan}}
|Volga
|{{change|invert=on|1166098|1062319}}
|-
!align=center|10
|'''{{Blason|Krasnodar}}'''
|{{lang|ru|Краснодар}}
|{{flag|Krai de Krasnodar}}
|[[Raion Federel dl Sud|Sud]]
|{{change|invert=on|1154885|744995}}
|-
!align=center|11
|'''{{Blason|Samara}}'''
|{{lang|ru|Самара}}
|{{flag|Oblast de Samara}}
|Volga
|{{change|invert=on|1154223|1164685}}
|-
!align=center|12
|'''{{Blason|Rostov sul Don}}'''
|{{lang|ru|Ростов-на-Дону}}
|{{flag|Oblast de Rostov}}
|Sud
|{{change|invert=on|1143123|1089261}}
|-
!align=center|13
|'''{{Blason|Omsk}}'''
|{{lang|ru|Омск}}
|{{flag|Oblast de Omsk}}
|Siberia
|{{change|invert=on|1101367|1154119}}
|-
!align=center|14
|'''{{Blason|Voronej}}'''
|{{lang|ru|Воронеж}}
|{{flag|Oblast de Voronej}}
|Zentrel
|{{change|invert=on|1041722|889680}}
|-
!align=center|15
|{{flagicon|Perm}} '''[[Perm (Ruscia)|Perm]]'''
|{{lang|ru|Пермь}}
|{{flag|Krai de Perm}}
|Volga
|{{change|invert=on|1027518|991162}}
|-
!align=center|16
|'''{{Blason|Volgograd}}'''
|{{lang|ru|Волгоград}}
|{{flag|Oblast de Volgograd}}
|Sud
|{{change|invert=on|1012219|1021215}}
|}
===Zones d'orar===
{{Zones d'orar de la Ruscia}}L'''ëura de Moscau'' (''MSK'', [[lingaz rus|rus]]: моско́вское вре́мя) ie la [[zona d'orar]] de la zità de [[Moscau]], la capitela de la Ruscia. Dai 26 de utober 2014 incà curespuend chësta ëura dut l'ann alalongia a [[UTC+03:00]].<ref name=mskAbolished>{{cite news
|url=http://en.ria.ru/russia/20141026/194606015/Russia-Turns-Clocks-Back-to-Winter-Time.html
|date=26 October 2014
|title=Russia Turns Clocks Back to 'Winter' Time, during British summer time however Moscow time is only 2 hours ahead of the UK and 3 in the winter.
|newspaper=RIA Novosti
|access-date=27 October 2014
}}</ref> Scebën che la Ruscia à plu zones d'orar, vën l'ëura de Moscau adurveda te dut l stat coche l orar de la [[ferates]] y berches, ma nia de [[joler]]i. Nce tl radio vën anunzies suënz fates te l'ëura de Moscau. L'autra zones d'orar te la Ruscia vën suënz descrites in basa a l'ëura de Moscau mpede UTC. Per ejëmpl vëniel dit che la zità de Iakutsk, che ie te la zona d'orar [[UTC+09:00]], ie a MSK+6.
== Referënzes ==
<references />
{{Asia}}
{{Europa}}
[[Categoria:Ruscia| ]]
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
42u2wpizr8oii8wedu25mxfmsma5gdd
Spania
0
1147
253080
252708
2026-09-17T10:37:49Z
Rolf acker
1705
catsortfix; "<references>" twice
253080
wikitext
text/x-wiki
{{Gherdëina}}{{Infobox Stat
|Bandiera = Bandera_de_España.svg
|Blason = Escudo_de_España_(mazonado).svg
|Inuem = Rëni de Spania
|Inuem ufiziel = Reino de España{{collapsible list
|titlestyle = background:transparent;text-align:center;line-height:normal;font-size:84%;
|title = {{resize|1.0 em|4 autri inuemes}}
|{{Infobox|subbox=yes|bodystyle=font-size:80%;font-weight:normal;
|rowclass1 =mergedrow|label1=[[Lingaz Catalan|Catalan]]:|data1={{lang|ca|Regne d'Espanya}}
|rowclass2 = mergedrow|label2=[[Lingaz Basch|Basch]]:|data2={{lang|eu|Espainiako Erresuma}}
|rowclass3 = mergedrow|label3=[[Lingaz Galizian|Galizian]]:|data3={{lang|gl|Reino de España}}
|rowclass4 = mergedrow|label4=[[Lingaz Oczitan|Oczitan]]:|data4={{lang|oc|Reiaume d'Espanha}}
}}
}}
|Capitela = {{Blason|Madrid}}
|Sënta guviern =
|Majera zità =
|Inuem inn = Marcha Real
|Inn =
|Lingaz 1 = [[Spanuel]]
|Lingaz 2 =
|Abitanc = 47450795
|Data abitanc = 2020
|Spersa = 505990
|Spersa tiera =
|Ega = 0,89
|Forma de guviern = [[Monarchia]] [[costituzion]]ela [[parlament]]era [[Stat uniter|unitera]]
|Monarch = [[{{#invoke:wd|property|P35}}]]
|Prim minister = [[{{#invoke:wd|property|P6}}]]
|Ann PIB = 2020
|PIB numinel = 1435 <!--valor te miliarc-->
|PIB VPC = 2200 <!--valor te miliarc-->
|Munëida = [[Euro]] (€)
|TLD Internet = .es
|Prefis dl telefon = +34
|Furnea a = man drëta
|Codesc ISO 3166 = ES
|Cherta = EU-Spain.svg
}}La '''Spania''' ([[spanuel]]: ''España'', {{IPA-es|esˈpaɲa||Es-España.ogg|help=no}}), ufizielmënter l '''Rëni de Spania''' ([[spanuel]]: ''Reino de España''), ie n paesc dl'[[Europa meridiunela]] cun doi pitla esclaves tl'[[Africa dl Nord]] al cunfin cun l [[Maroch]]. La Spania ie na democrazia urganiseda coche monarchia parlamentèra. La zità capitela ie [[Madrid]]. La Spania ie n paesc svilupà cun la nona economia en orden de grandëza a livel mundiel. Adum cun l [[Portugal]] y [[Andorra]] fejela ora la [[Penijula Iberica]]. Ence l'[[Ijules Baleères]] tl [[Mer Mediteran]], l'[[Ijules Canaries]] y na sfilza de pitla ijules disabitedes sun la pert mediterana dl strent de [[Jibiltiera]] cunesciudes coche La Plazes de Suvrania, fej pert dl terituer spanuel. L inuem Spania ie unì sëurantëut dal inuem dla region romana [[Hispania]].
==Geografia==
==Storia==
==Economia==
==Pulitica==
===Divijion aministrativa===
====Cumuniteies autonomes====
''Liej de plu tl articul: [[Cumuniteies autonomes de la Spania]]''<br>
Te la Spania ie la cumunità autonoma ([[spanuel]]: ''comunidad autónoma'') l livel plu aut de la [[divijion aministrativa]], da cunfrunté cun la [[regions de la Talia]].
{| style="clear:both" class="sortable wikitable"
|- style="background:#bbb"
! class="unsortable" style="width:50px" | Bandiera
! Cumunità<br />autonoma
! Capitela
! Presidënt/a
! Legislatura
! Coalizion de guviern
! Sëntes tl [[Senat de la Spania|Senat]]
! Spersa (km<sup>2</sup>)
! Populazion (2020)
! Densità (/km<sup>2</sup>)
! [[Prudot intern brutto|PIB]] a persona ([[Euro]])
! Status
|- style="background:#eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Andalusia|size=75px|text=none}}
| [[Andalusia]]
| [[Sevilla]]
| [[Juan Manuel Moreno]] ([[People's Party (Spain)|PP]])
| Parlamënt de l'Andalusia
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 41 (9 NR, 32 LD)
| align="right" | {{formatnum:87268}}
| align="right" | {{formatnum:8464411}}
| align="right" | 96
| align="center" | {{formatnum:19107}}
| Nazionalità
|- style="background: #ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|Aragon|size=75px|text=none}}
| [[Aragon]]
| [[Zaragoza]]
| [[Javier Lambán]] (PSOE)
| Cortes de Aragón
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 14 (2 NR, 12 LD)
| align="right" | {{formatnum:47719}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:1329391}}
| align="right" | 28
| align="center" | {{formatnum:28151}}
| Nazionalità
|- style="background: #eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Asturies|size=75px|text=none}}
| [[Asturies]]
| [[Oviedo]]
| [[Adrián Barbón]] (PSOE)
| Jonta Generela dl Prinzipat de la Asturies
| [[Spanish Socialist Workers' Party|PSOE]], [[CxAst]]
| 6 (2 NR, 4 LD)
| align="right" | {{formatnum:10604}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:1018784}}
| align="right" | 96
| align="center" | {{formatnum:22789}}
| Cumunità storica
|- style="background: #ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|Ijules Baleares|size=75px|text=none}}
| [[Ijules Baleares]]
| [[Palma de Mallorca|Palma]]
| [[Francina Armengol]] (PSOE)
| Parlamënt de l'Ijules Baleares
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 7 (2 NR, 5 LD)
| align="right" | {{formatnum:4992}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:1171543}}
| align="right" | 230
| align="center" | {{formatnum:27682}}
| Nazionalità
|- style="background: #eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Paesc Basch|size=75px|text=none}}
| [[Paesc Basch]]
| [[Vitoria-Gasteiz]]<br /><small>(sënta de la istituzions)</small>
| [[Iñigo Urkullu]] ([[Basque Nationalist Party|PNV]])
| Parlamënt Basch
| [[Basque Nationalist Party|PNV]], [[Spanish Socialist Workers' Party|PSOE]]
| 15 (3 NR, 12 LD)
| align="right" | {{formatnum:7234}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:2220504}}
| align="right" | 305
| align="center" | {{formatnum:33223}}
| Nazionalità
|- style="background: #ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|Ijules Canaries|size=75px|text=none}}
| [[Ijules Canaries]]
| [[Las Palmas|Las Palmas de Gran Canaria]]
[[Santa Cruz de Tenerife]]
| [[Ángel Víctor Torres]] (PSOE)
| Parlamënt de l'Ijules Canaries
| [[CC]], [[People's Party (Spain)|PP]]
| 14 (3 NR, 11 LD)
| align="right" | {{formatnum:7447}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:2175952}}
| align="right" | 289
| align="center" | {{formatnum:20892}}
| Nazionalità
|- style="background: #eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Cantabria|size=75px|text=none}}
| [[Cantabria]]
| [[Santander]]
| [[Miguel Ángel Revilla]] ([[Regionalist Party of Cantabria|PRC]])
| Parlamënt de Cantabria
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 5 (1 NR, 4 LD)
| align="right" | {{formatnum:5321}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:582905}}
| align="right" | 109
| align="center" | {{formatnum:23757}}
| Cumunità storica
|- style="background: #ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|Castilia y León|size=75px|text=none}}
| [[Castilia y León]]
| [[Valladolid]]<br /><small>(sënta de la istituzions)</small>
| [[Alfonso Fernández Mañueco]] (PP)
| [[Cortes of Castilia y León]]
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 39 (3 NR, 36 LD)
| align="right" | {{formatnum:94223}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:2394918}}
| align="right" | 25
| align="center" | {{formatnum:24031}}
| Cumunità storica
|- style="background: #eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Castilia-La Mancha|size=75px|text=none}}
| [[Castilia–La Mancha]]
| [[Toledo]]
| [[Emiliano García-Page]] (PSOE)
| [[Cortes of Castilla–La Mancha]]
| [[Spanish Socialist Workers' Party|PSOE]]
| 23 (3 NR, 20 LD)
| align="right" | {{formatnum:79463}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:2045221}}
| align="right" | 26
| align="center" | {{formatnum:20363}}
| Region
|- style="background: #ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|Catalonia|size=75px|text=none}}
| [[Catalonia]]
| [[Barcelona]]
| [[Pere Aragonès]] ([[Republican Left of Catalonia]])
| Parlamënt de la Catalonia
| [[Spanish Socialist Workers' Party|PSOE]]
| 24 (8 NR, 16 LD)
| align="right" | {{formatnum:32114}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:7780479}}
| align="right" | 239
| align="center" | {{formatnum:30426}}
| Nazionalità
|- style="background: #eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Cumunità de Madrid|size=75px|text=none}}
| [[Cumunità de Madrid]]
| [[Madrid]]
| [[Isabel Díaz Ayuso]] (PP)
| Senteda de Madrid
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 11 (7 NR, 4 LD)
| align="right" | {{formatnum:8028}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:6779888}}
| align="right" | 830
| align="center" | {{formatnum:35041}}
| Region
|- style="background: #ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|Extremadura|size=75px|text=none}}
| [[Extremadura]]
| [[Mérida (Spania)|Mérida]]
| [[Guillermo Fernández Vara]] (PSOE)
| Senteda de Extremadura
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 10 (2 NR, 8 LD)
| align="right" | {{formatnum:41634}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:1063987}}
| align="right" | 26
| align="center" | {{formatnum:18469}}
| Region
|- style="background: #eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Galizia|size=75px|text=none}}
| [[Galizia (Spania)|Galizia]]
| [[Santiago de Compostela]]
| [[Alfonso Rueda]] (PP)
| Parlamënt de la Galizia
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 19 (3 NR, 16 LD)
| align="right" | {{formatnum:29574}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:2701819}}
| align="right" | 91
| align="center" | {{formatnum:23183}}
| Nazionalità
|- style="background: #ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|La Rioja (Spania)|size=75px|text=none}}
| [[La Rioja]]
| [[Logroño]]
| [[Concha Andreu]] (PSOE)
| Parlamënt de La Rioja
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 5 (1 NR, 4 LD)
| align="right" | {{formatnum:5045}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:319914}}
| align="right" | 63
| align="center" | {{formatnum:27225}}
| Region
|- style="background: #eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Navarra|size=75px|text=none}}
| [[Navarra]]
| [[Pamplona]]
| [[María Chivite]] (PSOE)
| Parlamënt de Navarra
| [[Socialist Party of Navarre|PSN]], [[Geroa Bai|GBai]], [[Podemos (Spanish political party)|Podemos]]
| 5 (1 NR, 4 LD)
| align="right" | {{formatnum:10391}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:661197}}
| align="right" | 63
| align="center" | {{formatnum:31389}}
| Nazionalità
|- style="background: #ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|Region de Murcia|size=75px|text=none}}
| [[Region de Murcia]]
| [[Murcia]]
| [[Fernando López Miras]] (PP)
| Senteda regiunela de Murcia
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 6 (2 NR, 4 LD)
| align="right" | {{formatnum:11313}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:1511251}}
| align="right" | 132
| align="center" | {{formatnum:21269}}
| Region
|- style="background: #eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Cumunità Valenciana|size=75px|text=none}}
| [[Cumunità Valenciana]]
| [[Valencia]]
| [[Ximo Puig]] ([[Spanish Socialist Workers' Party|PSOE]])
| Corts Valencianes
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 17 (5 NR, 12 LD)
| align="right" | {{formatnum:23255}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:5057353}}
| align="right" | 215
| align="center" | {{formatnum:22426}}
| Nazionalità
|}
''NR: numinà de la region''
''LD: Lità diretamënter''
=== Ziteies autonomes ===
{| style="clear:both" class="sortable wikitable"
|- style="background:#bbb"
! class="unsortable" style="width:50px" | Bandiera
! class="unsortable" style="width:50px" | Blason
! Zità autonoma
! Ambolt-Presidënt
! Legislatura
! Coalizion de guviern
! Sëntes tl [[Senat de la Spania|Senat]]
! Spersa (km<sup>2</sup>)
! Populazion (2020)
! Densità (/km<sup>2</sup>)
! [[Prudot intern brutto|PIB]] a persona ([[Euro]])
|- style="background:#eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Ceuta|size=75px|text=none}}
| {{Blason|Ceuta|size=50px|text=none}}
| [[Ceuta]]
| [[Juan Jesús Vivas]] ([[People's Party (Spain)|PP]])
| Senteda de Ceut]
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 2 (LD)
| align="right" | 18.5
| align="right" |{{formatnum:84202}}
| align="right" | {{formatnum:4583}}
| align="right" | {{formatnum:19335}}
|- style="background:#ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|Melilla|size=75px|text=none}}
| {{Blason|Melilla|size=50px|text=none}}
| [[Melilla]]
| [[Eduardo de Castro]] ([[Independent politician|Independent]])
| Senteda de Melilla
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 2 (LD)
| align="right" | 12.3
| align="right" | {{formatnum:87076}}
| align="right" | {{formatnum:7031}}
| align="right" | {{formatnum:16981}}
|}
''LD: Lità diretamënter''
<gallery class=center caption="Spania - España">
Eunate-04-Santa Maria-1996-gje.jpg|Eunate
Poblet-14-Reial Monestir-Plastiken-1983-gje.jpg|Poblet
Segovia-110-Kathedrale-1983-gje.jpg|Segovia
Segovia-160-Aquaedukt parallel-1983-gje.jpg|Segovia
Toledo-38-Park-zwei romanische Tuerme-1983-gje.jpg|Toledo
Granada-110-Stadt-1983-gje.jpg|Granada
Granada-150-Alhambra-Loewenhof-Brunnen-N-Front lang-1983-gje.jpg|Granada
Andalusien-08-Landschaft-Oelbaeume-1983-gje.jpg|Andalusia
</gallery>
==Vocabolar dl ladin leterar==
[[File:Vocabolardlladinleterar.pdf|page=961|thumb|left|100px|Spagna]]
<b>Spagna </b>6 1833 <i>Spagna </i>(DeRüM, TütParecé1833-1995:255) <br>
gad. Spagna Badia Spagna grd. Spania LD Spagna MdR Spagna<br>
<b>topon. </b><br>
<i><b></b></i>(gad. DLS 2002,
grd. F 2002; DLS 2002, LD DLS 2002, MdR) <i><b>a) Provunde mo na ota chëst vin de Spagna. </b>
Provunde mo ‘na óta quest viǹ de Spagna. </i>DeRüM, [[:it:s:Tüt é parećé, sentunse pro mësa|TütParecé]]1833-1995:255 (MdR); <i><b>b) I Mori - na spezie de türc,
ch’â inlaota gran to’ de Spagna en süa potesté </b>I Mori - na
spezie de turc’, ch’ā ìllaota grang to de Spagna in sua potestè </i>DeclaraJM, [[:it:s:Pagina:Storia_di_Santa_Genoveffa.djvu/18|SantaGenofefa1878:7]] (Badia).
==Referënzes==
<references />
{{Europa}}
[[Categoria:Spania| ]]
[[Categoria:Union européa]]
ijixlfqjkshc9oj4z6kkin66py8v467
253086
253080
2026-09-17T10:48:26Z
Rolf acker
1705
/* Referënzes */ +cat
253086
wikitext
text/x-wiki
{{Gherdëina}}{{Infobox Stat
|Bandiera = Bandera_de_España.svg
|Blason = Escudo_de_España_(mazonado).svg
|Inuem = Rëni de Spania
|Inuem ufiziel = Reino de España{{collapsible list
|titlestyle = background:transparent;text-align:center;line-height:normal;font-size:84%;
|title = {{resize|1.0 em|4 autri inuemes}}
|{{Infobox|subbox=yes|bodystyle=font-size:80%;font-weight:normal;
|rowclass1 =mergedrow|label1=[[Lingaz Catalan|Catalan]]:|data1={{lang|ca|Regne d'Espanya}}
|rowclass2 = mergedrow|label2=[[Lingaz Basch|Basch]]:|data2={{lang|eu|Espainiako Erresuma}}
|rowclass3 = mergedrow|label3=[[Lingaz Galizian|Galizian]]:|data3={{lang|gl|Reino de España}}
|rowclass4 = mergedrow|label4=[[Lingaz Oczitan|Oczitan]]:|data4={{lang|oc|Reiaume d'Espanha}}
}}
}}
|Capitela = {{Blason|Madrid}}
|Sënta guviern =
|Majera zità =
|Inuem inn = Marcha Real
|Inn =
|Lingaz 1 = [[Spanuel]]
|Lingaz 2 =
|Abitanc = 47450795
|Data abitanc = 2020
|Spersa = 505990
|Spersa tiera =
|Ega = 0,89
|Forma de guviern = [[Monarchia]] [[costituzion]]ela [[parlament]]era [[Stat uniter|unitera]]
|Monarch = [[{{#invoke:wd|property|P35}}]]
|Prim minister = [[{{#invoke:wd|property|P6}}]]
|Ann PIB = 2020
|PIB numinel = 1435 <!--valor te miliarc-->
|PIB VPC = 2200 <!--valor te miliarc-->
|Munëida = [[Euro]] (€)
|TLD Internet = .es
|Prefis dl telefon = +34
|Furnea a = man drëta
|Codesc ISO 3166 = ES
|Cherta = EU-Spain.svg
}}La '''Spania''' ([[spanuel]]: ''España'', {{IPA-es|esˈpaɲa||Es-España.ogg|help=no}}), ufizielmënter l '''Rëni de Spania''' ([[spanuel]]: ''Reino de España''), ie n paesc dl'[[Europa meridiunela]] cun doi pitla esclaves tl'[[Africa dl Nord]] al cunfin cun l [[Maroch]]. La Spania ie na democrazia urganiseda coche monarchia parlamentèra. La zità capitela ie [[Madrid]]. La Spania ie n paesc svilupà cun la nona economia en orden de grandëza a livel mundiel. Adum cun l [[Portugal]] y [[Andorra]] fejela ora la [[Penijula Iberica]]. Ence l'[[Ijules Baleères]] tl [[Mer Mediteran]], l'[[Ijules Canaries]] y na sfilza de pitla ijules disabitedes sun la pert mediterana dl strent de [[Jibiltiera]] cunesciudes coche La Plazes de Suvrania, fej pert dl terituer spanuel. L inuem Spania ie unì sëurantëut dal inuem dla region romana [[Hispania]].
==Geografia==
==Storia==
==Economia==
==Pulitica==
===Divijion aministrativa===
====Cumuniteies autonomes====
''Liej de plu tl articul: [[Cumuniteies autonomes de la Spania]]''<br>
Te la Spania ie la cumunità autonoma ([[spanuel]]: ''comunidad autónoma'') l livel plu aut de la [[divijion aministrativa]], da cunfrunté cun la [[regions de la Talia]].
{| style="clear:both" class="sortable wikitable"
|- style="background:#bbb"
! class="unsortable" style="width:50px" | Bandiera
! Cumunità<br />autonoma
! Capitela
! Presidënt/a
! Legislatura
! Coalizion de guviern
! Sëntes tl [[Senat de la Spania|Senat]]
! Spersa (km<sup>2</sup>)
! Populazion (2020)
! Densità (/km<sup>2</sup>)
! [[Prudot intern brutto|PIB]] a persona ([[Euro]])
! Status
|- style="background:#eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Andalusia|size=75px|text=none}}
| [[Andalusia]]
| [[Sevilla]]
| [[Juan Manuel Moreno]] ([[People's Party (Spain)|PP]])
| Parlamënt de l'Andalusia
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 41 (9 NR, 32 LD)
| align="right" | {{formatnum:87268}}
| align="right" | {{formatnum:8464411}}
| align="right" | 96
| align="center" | {{formatnum:19107}}
| Nazionalità
|- style="background: #ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|Aragon|size=75px|text=none}}
| [[Aragon]]
| [[Zaragoza]]
| [[Javier Lambán]] (PSOE)
| Cortes de Aragón
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 14 (2 NR, 12 LD)
| align="right" | {{formatnum:47719}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:1329391}}
| align="right" | 28
| align="center" | {{formatnum:28151}}
| Nazionalità
|- style="background: #eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Asturies|size=75px|text=none}}
| [[Asturies]]
| [[Oviedo]]
| [[Adrián Barbón]] (PSOE)
| Jonta Generela dl Prinzipat de la Asturies
| [[Spanish Socialist Workers' Party|PSOE]], [[CxAst]]
| 6 (2 NR, 4 LD)
| align="right" | {{formatnum:10604}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:1018784}}
| align="right" | 96
| align="center" | {{formatnum:22789}}
| Cumunità storica
|- style="background: #ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|Ijules Baleares|size=75px|text=none}}
| [[Ijules Baleares]]
| [[Palma de Mallorca|Palma]]
| [[Francina Armengol]] (PSOE)
| Parlamënt de l'Ijules Baleares
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 7 (2 NR, 5 LD)
| align="right" | {{formatnum:4992}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:1171543}}
| align="right" | 230
| align="center" | {{formatnum:27682}}
| Nazionalità
|- style="background: #eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Paesc Basch|size=75px|text=none}}
| [[Paesc Basch]]
| [[Vitoria-Gasteiz]]<br /><small>(sënta de la istituzions)</small>
| [[Iñigo Urkullu]] ([[Basque Nationalist Party|PNV]])
| Parlamënt Basch
| [[Basque Nationalist Party|PNV]], [[Spanish Socialist Workers' Party|PSOE]]
| 15 (3 NR, 12 LD)
| align="right" | {{formatnum:7234}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:2220504}}
| align="right" | 305
| align="center" | {{formatnum:33223}}
| Nazionalità
|- style="background: #ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|Ijules Canaries|size=75px|text=none}}
| [[Ijules Canaries]]
| [[Las Palmas|Las Palmas de Gran Canaria]]
[[Santa Cruz de Tenerife]]
| [[Ángel Víctor Torres]] (PSOE)
| Parlamënt de l'Ijules Canaries
| [[CC]], [[People's Party (Spain)|PP]]
| 14 (3 NR, 11 LD)
| align="right" | {{formatnum:7447}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:2175952}}
| align="right" | 289
| align="center" | {{formatnum:20892}}
| Nazionalità
|- style="background: #eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Cantabria|size=75px|text=none}}
| [[Cantabria]]
| [[Santander]]
| [[Miguel Ángel Revilla]] ([[Regionalist Party of Cantabria|PRC]])
| Parlamënt de Cantabria
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 5 (1 NR, 4 LD)
| align="right" | {{formatnum:5321}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:582905}}
| align="right" | 109
| align="center" | {{formatnum:23757}}
| Cumunità storica
|- style="background: #ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|Castilia y León|size=75px|text=none}}
| [[Castilia y León]]
| [[Valladolid]]<br /><small>(sënta de la istituzions)</small>
| [[Alfonso Fernández Mañueco]] (PP)
| [[Cortes of Castilia y León]]
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 39 (3 NR, 36 LD)
| align="right" | {{formatnum:94223}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:2394918}}
| align="right" | 25
| align="center" | {{formatnum:24031}}
| Cumunità storica
|- style="background: #eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Castilia-La Mancha|size=75px|text=none}}
| [[Castilia–La Mancha]]
| [[Toledo]]
| [[Emiliano García-Page]] (PSOE)
| [[Cortes of Castilla–La Mancha]]
| [[Spanish Socialist Workers' Party|PSOE]]
| 23 (3 NR, 20 LD)
| align="right" | {{formatnum:79463}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:2045221}}
| align="right" | 26
| align="center" | {{formatnum:20363}}
| Region
|- style="background: #ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|Catalonia|size=75px|text=none}}
| [[Catalonia]]
| [[Barcelona]]
| [[Pere Aragonès]] ([[Republican Left of Catalonia]])
| Parlamënt de la Catalonia
| [[Spanish Socialist Workers' Party|PSOE]]
| 24 (8 NR, 16 LD)
| align="right" | {{formatnum:32114}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:7780479}}
| align="right" | 239
| align="center" | {{formatnum:30426}}
| Nazionalità
|- style="background: #eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Cumunità de Madrid|size=75px|text=none}}
| [[Cumunità de Madrid]]
| [[Madrid]]
| [[Isabel Díaz Ayuso]] (PP)
| Senteda de Madrid
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 11 (7 NR, 4 LD)
| align="right" | {{formatnum:8028}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:6779888}}
| align="right" | 830
| align="center" | {{formatnum:35041}}
| Region
|- style="background: #ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|Extremadura|size=75px|text=none}}
| [[Extremadura]]
| [[Mérida (Spania)|Mérida]]
| [[Guillermo Fernández Vara]] (PSOE)
| Senteda de Extremadura
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 10 (2 NR, 8 LD)
| align="right" | {{formatnum:41634}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:1063987}}
| align="right" | 26
| align="center" | {{formatnum:18469}}
| Region
|- style="background: #eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Galizia|size=75px|text=none}}
| [[Galizia (Spania)|Galizia]]
| [[Santiago de Compostela]]
| [[Alfonso Rueda]] (PP)
| Parlamënt de la Galizia
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 19 (3 NR, 16 LD)
| align="right" | {{formatnum:29574}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:2701819}}
| align="right" | 91
| align="center" | {{formatnum:23183}}
| Nazionalità
|- style="background: #ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|La Rioja (Spania)|size=75px|text=none}}
| [[La Rioja]]
| [[Logroño]]
| [[Concha Andreu]] (PSOE)
| Parlamënt de La Rioja
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 5 (1 NR, 4 LD)
| align="right" | {{formatnum:5045}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:319914}}
| align="right" | 63
| align="center" | {{formatnum:27225}}
| Region
|- style="background: #eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Navarra|size=75px|text=none}}
| [[Navarra]]
| [[Pamplona]]
| [[María Chivite]] (PSOE)
| Parlamënt de Navarra
| [[Socialist Party of Navarre|PSN]], [[Geroa Bai|GBai]], [[Podemos (Spanish political party)|Podemos]]
| 5 (1 NR, 4 LD)
| align="right" | {{formatnum:10391}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:661197}}
| align="right" | 63
| align="center" | {{formatnum:31389}}
| Nazionalità
|- style="background: #ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|Region de Murcia|size=75px|text=none}}
| [[Region de Murcia]]
| [[Murcia]]
| [[Fernando López Miras]] (PP)
| Senteda regiunela de Murcia
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 6 (2 NR, 4 LD)
| align="right" | {{formatnum:11313}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:1511251}}
| align="right" | 132
| align="center" | {{formatnum:21269}}
| Region
|- style="background: #eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Cumunità Valenciana|size=75px|text=none}}
| [[Cumunità Valenciana]]
| [[Valencia]]
| [[Ximo Puig]] ([[Spanish Socialist Workers' Party|PSOE]])
| Corts Valencianes
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 17 (5 NR, 12 LD)
| align="right" | {{formatnum:23255}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:5057353}}
| align="right" | 215
| align="center" | {{formatnum:22426}}
| Nazionalità
|}
''NR: numinà de la region''
''LD: Lità diretamënter''
=== Ziteies autonomes ===
{| style="clear:both" class="sortable wikitable"
|- style="background:#bbb"
! class="unsortable" style="width:50px" | Bandiera
! class="unsortable" style="width:50px" | Blason
! Zità autonoma
! Ambolt-Presidënt
! Legislatura
! Coalizion de guviern
! Sëntes tl [[Senat de la Spania|Senat]]
! Spersa (km<sup>2</sup>)
! Populazion (2020)
! Densità (/km<sup>2</sup>)
! [[Prudot intern brutto|PIB]] a persona ([[Euro]])
|- style="background:#eee"
| align="center" | {{Flagdeco|Ceuta|size=75px|text=none}}
| {{Blason|Ceuta|size=50px|text=none}}
| [[Ceuta]]
| [[Juan Jesús Vivas]] ([[People's Party (Spain)|PP]])
| Senteda de Ceut]
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 2 (LD)
| align="right" | 18.5
| align="right" |{{formatnum:84202}}
| align="right" | {{formatnum:4583}}
| align="right" | {{formatnum:19335}}
|- style="background:#ddd"
| align="center" | {{Flagdeco|Melilla|size=75px|text=none}}
| {{Blason|Melilla|size=50px|text=none}}
| [[Melilla]]
| [[Eduardo de Castro]] ([[Independent politician|Independent]])
| Senteda de Melilla
| [[People's Party (Spain)|PP]]
| 2 (LD)
| align="right" | 12.3
| align="right" | {{formatnum:87076}}
| align="right" | {{formatnum:7031}}
| align="right" | {{formatnum:16981}}
|}
''LD: Lità diretamënter''
<gallery class=center caption="Spania - España">
Eunate-04-Santa Maria-1996-gje.jpg|Eunate
Poblet-14-Reial Monestir-Plastiken-1983-gje.jpg|Poblet
Segovia-110-Kathedrale-1983-gje.jpg|Segovia
Segovia-160-Aquaedukt parallel-1983-gje.jpg|Segovia
Toledo-38-Park-zwei romanische Tuerme-1983-gje.jpg|Toledo
Granada-110-Stadt-1983-gje.jpg|Granada
Granada-150-Alhambra-Loewenhof-Brunnen-N-Front lang-1983-gje.jpg|Granada
Andalusien-08-Landschaft-Oelbaeume-1983-gje.jpg|Andalusia
</gallery>
==Vocabolar dl ladin leterar==
[[File:Vocabolardlladinleterar.pdf|page=961|thumb|left|100px|Spagna]]
<b>Spagna </b>6 1833 <i>Spagna </i>(DeRüM, TütParecé1833-1995:255) <br>
gad. Spagna Badia Spagna grd. Spania LD Spagna MdR Spagna<br>
<b>topon. </b><br>
<i><b></b></i>(gad. DLS 2002,
grd. F 2002; DLS 2002, LD DLS 2002, MdR) <i><b>a) Provunde mo na ota chëst vin de Spagna. </b>
Provunde mo ‘na óta quest viǹ de Spagna. </i>DeRüM, [[:it:s:Tüt é parećé, sentunse pro mësa|TütParecé]]1833-1995:255 (MdR); <i><b>b) I Mori - na spezie de türc,
ch’â inlaota gran to’ de Spagna en süa potesté </b>I Mori - na
spezie de turc’, ch’ā ìllaota grang to de Spagna in sua potestè </i>DeclaraJM, [[:it:s:Pagina:Storia_di_Santa_Genoveffa.djvu/18|SantaGenofefa1878:7]] (Badia).
==Referënzes==
<references />
{{Europa}}
[[Categoria:Spania| ]]
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
[[Categoria:Union européa]]
b877ggl50glm5mgjch2m1ui5uk10skl
Svezia
0
1184
253081
252712
2026-09-17T10:39:31Z
Rolf acker
1705
/* Notes */ catsortfix
253081
wikitext
text/x-wiki
{{gherdëina}}
{{Infobox Stat
|Inuem = Riam de Svezia
|Inuem ufiziel = Konungariket Sverige ([[lingaz svedesc|svedesc]])
|Capitela = {{blason|Stockholm}}
|Inuem inn = Du gamla, Du fria<br />''(Ladin: "Tu vedla, Tu liedia")'
|Inn = United States Navy Band - Sweden.ogg
|Lingaz 1 = [[Lingaz svedesc|Svedesc]]{{ref label|aaa|a}}
|Spersa tiera =
|Forma de guviern = [[Monarchia]] [[costituzion]]ela [[parlament]]era [[Stat uniter|unitera]]
|Monarch = [[{{#invoke:wd|property|P35}}]]
|Prim minister = [[{{#invoke:wd|property|P6}}]]
|Ann PIB = 2020
|PIB numinel = 528.9 <!--valor te miliarc-->
|PIB VPC = 563.8 <!--valor te miliarc-->
|Munëida = [[Curona svedeja]] (SEK)
|Cherta = EU-Sweden (orthographic projection).svg
|footnote_a = {{note|aaa}} Dai 1 de lugio 2009 incà<ref name="Swedish">{{cite web|url=http://www.riksdagen.se/sv/Dokument-Lagar/Lagar/Svenskforfattningssamling/Spraklag-2009600_sfs-2009-600/|title=Språklag (2009:600)|date=28 May 2009|publisher=[[Riksdag]]|language=sv|access-date=10 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110205547/http://www.riksdagen.se/sv/Dokument-Lagar/Lagar/Svenskforfattningssamling/Spraklag-2009600_sfs-2009-600/|archive-date=10 November 2014|url-status=live}}</ref><ref name="Swedish2">{{cite news|url=http://www.thelocal.se/20090701/20404|title=Swedish becomes official 'main language'|last=Landes|first=David|date=1 July 2009|newspaper=[[The Local]]|access-date=15 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20131210004646/http://www.thelocal.se/20090701/20404|archive-date=10 December 2013|url-status=live}}</ref> ie cin' autra rujenedes recunesciudes coche rujenedes de mendranza<ref>{{cite web |url=http://www.sprakradet.se/servlet/GetDoc?meta_id=2119#item100400 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140206102022/http://www.sprakradet.se/servlet/GetDoc?meta_id=2119 |archive-date=6 February 2014 |title=Är svenskan också officiellt språk i Sverige? |trans-title=Is Swedish also an official language in Sweden? |publisher=[[Swedish Language Council]] |date=1 February 2008 |access-date=22 June 2008 |language=sv }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140206102022/http://www.sprakradet.se/servlet/GetDoc?meta_id=2119#item100400 |date=6 February 2014 }}</ref>: [[Lingaz Finlandesc|Finlandesc]], [[Meänkieli]], [[Lingaz Romani|Romani]], [[Lingaz Sami|Sami]] y [[LingazJiddisc|Jiddisc]]. La [[rujeneda di sënies]] svedeja à ënghe n status speziel.}}La '''Svezia''' ie n Stat dl'[[Europa]].
== Geografia ==
== Storia ==
== Demografia ==
{{Majera ziteies de la Svezia}}
[[File:Swedishpopdensity.svg|thumb|right|upright=0.7|Densità de la populazion te la contées de la Svezia.<br />''Persones/km<sup>2</sup>'':<br />{{legend|#E1E1FF|0–9.9}}{{legend|#CDCDFF|10–24.9}}{{legend|#A5A5FF|25–49.9}}{{legend|#7373FF|50–99.9}}{{legend|#2D2DFF|100–199.9}}{{legend|#0000FA|200+}}]]
La populazion de la Svezia fova de {{formatnum:{{#invoke:wd|property|references|P1082}}}} persones de {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}. La populazion ova passà i 10 milions per l prim iede ai 20 de jené dl 2017.<ref>{{cite news|url=https://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2054&artikel=6610701|title=Swedish population hits 10-million mark – Radio Sweden|last=Radio|first=Sveriges|newspaper=Sveriges Radio|date=20 January 2017|language=en|access-date=19 September 2019|archive-date=3 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190903151030/https://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2054&artikel=6610701|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thelocal.se/20170120/swedens-population-reaches-historic-ten-million-milestone|title=Sweden's population reaches historic ten million milestone|date=20 January 2017|website=thelocal.se|language=en-GB|access-date=19 September 2019|archive-date=14 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914113554/https://www.thelocal.se/20170120/swedens-population-reaches-historic-ten-million-milestone|url-status=live}}</ref>
== Economia ==
== Notes ==
<references />
{{Europa}}
[[Categoria:Svezia| ]]
tiutsunfoma37uq75zxkolgyhtvc722
253082
253081
2026-09-17T10:41:23Z
Rolf acker
1705
/* Notes */ +cat
253082
wikitext
text/x-wiki
{{gherdëina}}
{{Infobox Stat
|Inuem = Riam de Svezia
|Inuem ufiziel = Konungariket Sverige ([[lingaz svedesc|svedesc]])
|Capitela = {{blason|Stockholm}}
|Inuem inn = Du gamla, Du fria<br />''(Ladin: "Tu vedla, Tu liedia")'
|Inn = United States Navy Band - Sweden.ogg
|Lingaz 1 = [[Lingaz svedesc|Svedesc]]{{ref label|aaa|a}}
|Spersa tiera =
|Forma de guviern = [[Monarchia]] [[costituzion]]ela [[parlament]]era [[Stat uniter|unitera]]
|Monarch = [[{{#invoke:wd|property|P35}}]]
|Prim minister = [[{{#invoke:wd|property|P6}}]]
|Ann PIB = 2020
|PIB numinel = 528.9 <!--valor te miliarc-->
|PIB VPC = 563.8 <!--valor te miliarc-->
|Munëida = [[Curona svedeja]] (SEK)
|Cherta = EU-Sweden (orthographic projection).svg
|footnote_a = {{note|aaa}} Dai 1 de lugio 2009 incà<ref name="Swedish">{{cite web|url=http://www.riksdagen.se/sv/Dokument-Lagar/Lagar/Svenskforfattningssamling/Spraklag-2009600_sfs-2009-600/|title=Språklag (2009:600)|date=28 May 2009|publisher=[[Riksdag]]|language=sv|access-date=10 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110205547/http://www.riksdagen.se/sv/Dokument-Lagar/Lagar/Svenskforfattningssamling/Spraklag-2009600_sfs-2009-600/|archive-date=10 November 2014|url-status=live}}</ref><ref name="Swedish2">{{cite news|url=http://www.thelocal.se/20090701/20404|title=Swedish becomes official 'main language'|last=Landes|first=David|date=1 July 2009|newspaper=[[The Local]]|access-date=15 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20131210004646/http://www.thelocal.se/20090701/20404|archive-date=10 December 2013|url-status=live}}</ref> ie cin' autra rujenedes recunesciudes coche rujenedes de mendranza<ref>{{cite web |url=http://www.sprakradet.se/servlet/GetDoc?meta_id=2119#item100400 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140206102022/http://www.sprakradet.se/servlet/GetDoc?meta_id=2119 |archive-date=6 February 2014 |title=Är svenskan också officiellt språk i Sverige? |trans-title=Is Swedish also an official language in Sweden? |publisher=[[Swedish Language Council]] |date=1 February 2008 |access-date=22 June 2008 |language=sv }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140206102022/http://www.sprakradet.se/servlet/GetDoc?meta_id=2119#item100400 |date=6 February 2014 }}</ref>: [[Lingaz Finlandesc|Finlandesc]], [[Meänkieli]], [[Lingaz Romani|Romani]], [[Lingaz Sami|Sami]] y [[LingazJiddisc|Jiddisc]]. La [[rujeneda di sënies]] svedeja à ënghe n status speziel.}}La '''Svezia''' ie n Stat dl'[[Europa]].
== Geografia ==
== Storia ==
== Demografia ==
{{Majera ziteies de la Svezia}}
[[File:Swedishpopdensity.svg|thumb|right|upright=0.7|Densità de la populazion te la contées de la Svezia.<br />''Persones/km<sup>2</sup>'':<br />{{legend|#E1E1FF|0–9.9}}{{legend|#CDCDFF|10–24.9}}{{legend|#A5A5FF|25–49.9}}{{legend|#7373FF|50–99.9}}{{legend|#2D2DFF|100–199.9}}{{legend|#0000FA|200+}}]]
La populazion de la Svezia fova de {{formatnum:{{#invoke:wd|property|references|P1082}}}} persones de {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}. La populazion ova passà i 10 milions per l prim iede ai 20 de jené dl 2017.<ref>{{cite news|url=https://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2054&artikel=6610701|title=Swedish population hits 10-million mark – Radio Sweden|last=Radio|first=Sveriges|newspaper=Sveriges Radio|date=20 January 2017|language=en|access-date=19 September 2019|archive-date=3 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190903151030/https://sverigesradio.se/sida/artikel.aspx?programid=2054&artikel=6610701|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thelocal.se/20170120/swedens-population-reaches-historic-ten-million-milestone|title=Sweden's population reaches historic ten million milestone|date=20 January 2017|website=thelocal.se|language=en-GB|access-date=19 September 2019|archive-date=14 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190914113554/https://www.thelocal.se/20170120/swedens-population-reaches-historic-ten-million-milestone|url-status=live}}</ref>
== Economia ==
== Notes ==
<references />
{{Europa}}
[[Categoria:Svezia| ]]
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
o6uwrv4ctxc28gvbgfgmef3ql2a5tzx
Talia
0
1194
253088
252707
2026-09-17T10:52:18Z
Rolf acker
1705
/* Referënzes */ catsortfix
253088
wikitext
text/x-wiki
{{Gherdëina}}
{{Infobox Stat
|Inuem = Republica Taliana
|Inuem ufiziel = Repubblica Italiana
|Capitela = {{Blason|Roma}}
|Sënta guviern =
|Majera zità =
|Inuem inn = Il Canto degli Italiani<br />''(Ladin: "La Ciantia di Talians")'
|Inn = National anthem of Italy - U.S. Navy Band (long version).ogg
|Lingaz 1 = [[Talian]]<sup>a</sup>
|Lingaz 2 =
|Spersa tiera =
|Ega = 1,24 %
|Forma de guviern = [[Republica]] [[parlament]]era [[Stat uniter|unitera]]
|Presidënt = [[{{#invoke:wd|property|P35}}]]
|Prim minister = [[{{#invoke:wd|property|P6}}]]
|Ann PIB = 2020
|PIB numinel = 2106 <!--valor te miliarc-->
|PIB VPC = 2610 <!--valor te miliarc-->
|Munëida = [[Euro]] (€)
|Cherta = EU-Italy.svg
| footnote_a = <span style="font-size:100%;">L [[Lingaz tudësch|tudësch]] ie co-ufiziel te [[Südtirol]] y tl [[Friul-Unieja-Giulia]]; L [[Lingaz franzëus|franzëus]] ie co-ufiziel te la [[Val d'Aosta]]; L [[Lingaz sloven|sloven]] ie co-ufiziel te la [[provinzia de Triest]], te la [[provinzia de Gorizia]], y tl Friul-Unieja-Giulia; L [[lingaz ladin|ladin]] ie co-ufiziel te Südtirol, tl [[Trentin]] y te autri raions tl nord; L [[lingaz furlan|furlan]] ie co-ufiziel tl Friul-Unieja-Giulia; L [[lingaz sarde|sarde]] ie co-ufiziel te la [[Sardenia]].<ref>{{cite web |url=http://www.regione.sardegna.it/j/v/86?v=9&c=72&file=1997026 |title=Legge Regionale 15 ottobre 1997, n. 26 |publisher=Regione autonoma della Sardegna – Regione Autònoma de Sardigna |access-date=2022-03-28 |archive-date=2021-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226213750/http://www.regione.sardegna.it/j/v/86?v=9&c=72&file=1997026 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.regione.fvg.it/rafvg/cms/RAFVG/cultura-sport/patrimonio-culturale/comunita-linguistiche/|title=Regione Autonoma Friuli Venezia Giulia – Comunità linguistiche regionali|website=www.regione.fvg.it|access-date=2022-03-28|archive-date=2015-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20150904201140/https://www.regione.fvg.it/rafvg/cms/RAFVG/cultura-sport/patrimonio-culturale/comunita-linguistiche/|url-status=dead}}</ref></span>
}}La '''Talia''' ([[Ladin gherdëina|gherdëina]] y [[badiot]]: ''Talia'', [[Ladin fascian|fascian]]: ''Tèlia'', [[ladin fodom|fodom]]: ''Italia''; [[talian]]: ''Italia'', {{IPA-it|iˈtaːlja||It-Italia.ogg}}), ufizielmënter tlameda la '''Republica Taliana'''<ref>{{cite web |title=United Nations – Change of name of country |url=http://unterm.un.org/dgaacs/unterm.nsf/c2f5f1ea9d52ce7485256dc5006e5940/a7c582eab561fa3f852573b600767fad/$FILE/Italy.pdf |website=unterm.un.org |publisher=United Nations |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304003523/http://unterm.un.org/dgaacs/unterm.nsf/c2f5f1ea9d52ce7485256dc5006e5940/a7c582eab561fa3f852573b600767fad/$FILE/Italy.pdf |archive-date=4 March 2016 |date=16 July 2003 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003523/http://unterm.un.org/dgaacs/unterm.nsf/c2f5f1ea9d52ce7485256dc5006e5940/a7c582eab561fa3f852573b600767fad/$FILE/Italy.pdf |date=4 March 2016 }}</ref><ref>{{cite web |title=OFFICIAL NAMES OF THE UNITED NATIONS MEMBERSHIP |url=https://www.un.int/protocol/sites/www.un.int/files/Protocol%20and%20Liaison%20Service/officialnamesofcountries.pdf |website=un.int |publisher=[[United Nations]] |access-date=18 February 2022}}</ref> ([[talian]]: ''Repubblica Italiana'' {{IPA-it|reˈpubblika itaˈljaːna|}}) ie n paesc dl'[[Europa]] meridiunela y n cumëmber dl'[[Union europea|Union Europea]]. Posizioneda tl zënter dl [[Mer Mediterran]], iela ijuleda dal rest dl cuntinënt tres l massif dl'[[Elpes]]. Tl {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} ovela na populazion de {{formatnum:{{#invoke:wd|property|references|P1082}}}} persones sun na spersa de {{formatnum:{{#expr:{{#invoke:wd|property|raw|P2046}} round 1}}}} km². La Talia à doi [[entlave]]s sun si raion, che ie [[San Marino]] y la [[Zità dl Vatican]]. La à nce n [[extlave]] te la [[Svizra]], che ie [[Campione d'Italia]].
L cuntribut dla Talia ala zivilisazion uzidentela ie dastramb grand. La ie stata la cuna dl [[Empere roman]] y dla [[Renasciuda taliana]]. La Talia ie un di majeri atëures dla entraunides a livel internaziunel, cun si 60 milions de abitanc, fejela pert dla organisations internaziuneles plu imputrantes ([[NATO|Organisation dl Tratat de l Atlantich dl Nord]], [[Union europea|Union Europea]], [[G7|Grupa di Set]]).
== Storia ==
===Renascimënt===
[[File:Italy_1494.svg|thumb|left| I stac talians tl 1494]]
[[File:Leonardo_self.jpg|thumb|[[Leonardo da Vinci]], simbol dl Renascimënt te la Talia.]]
===Rëni de Talia===
{{Main|Rëni de Talia}}
Tl 1866 ova la Talia detlarà viera a l'[[Austria]] te na lianza cun la [[Pruscia]] y ova giatà l [[Veneto]] te la vënta. La trupes talianes fova marcedes ite a [[Roma]] tl 1870, metan fin a plu de mil ani dl guviern y pudëi dl Papa a Roma. La Talia fova deventeda pert de la [[lianza tripla]] cun l [[Mper Tudësch]] y l'[[Austria-Ungaria]] tl 1882, do na defrënzia de minonghes cun la [[Franzia]] n cont de si respetives espansions colonieles.
Nce sce la relazions cun [[Berlin]] fova scialdi bones, la lianza cun [[Viena]] fova puramënter furmela, n gran pert davia che la Talia ova l nteres de giaté l [[Trentin]] y [[Triest]] da l'Austria-Ungaria. Chësc ova purtà la Talia a azeté l nvit de la [[Gran Bretania]] a se junté ai [[Aleac de la prima viera mundiela]], ajache i ti ova mpermetù plu raions a cost de l'Austria-Ungaria de cie che Viena ti ova mpermetù per si neutralità. La vënta ti ova dat ala Talia na sënta permanënta te la [[Sozietà de la Nazions]].
Tl 1922 fova [[Benito Mussolini]] deventà l prim minister de la Talia, scumencian na era dl guviern dl [[Partit Naziunel Fascist]], cunesciuda coche la "''Talia Fascista''". I fascisć talians ova metù su n [[guviern totaliter]] y scancelà la oposizion politica y nteletuela, dajan gran suport ala modernisazion economica, valores soziei tradiziunei y se ova muet plu daujin ala [[dlieja catolica]] tres i [[Tratac dl Lateran]] tl 1929 che ova furmà la [[Zità dl Vatican]] coche n stat sovran al post dl [[Stat de la Dlieja]].
Ti ani 1930 ova l guviern fascist scumencià na [[pulitica fulestiera]] plu agressiva. Pra chësta tucova na viera contra l'[[Etiopia]], scumenceda dala [[Eritrea Taliana]], che ova purtà a si [[anescion]];<ref name="fhdh">{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=GtCL2OYsH6wC|title=Cultural Sociology of the Middle East, Asia, and Africa: An Encyclopedia|author1=Andrea L. Stanton|author2=Edward Ramsamy|author3=Peter J. Seybolt|page=308|date=2012|access-date=6 April 2014|isbn=9781412981767|archive-url=https://web.archive.org/web/20140627193511/http://books.google.com/books?id=GtCL2OYsH6wC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|archive-date=27 June 2014|url-status=live|df=dmy-all}}</ref> cunfrontazions cun la Sozietà de la Nazions che ova purtà a sanzions; n crëscer de l'autarchia economica y la firma dl [[Pat de Acel]].
La Talia fascista fova deventeda n cumëmber prinzipel de la [[Putënzes de l'ascil]] te la [[Segonda Viera Mundiela]]. Tl 1943 ova la desfata taliana-tudëscia sun plu fruntieres y la [[nvajion de la Sizilia]] da pert di [[Aleac de la segonda viera mundiela|Aleac]] purtà a la tumeda dl guviern fascist. L rë Vittorio Emmanuele III ova cumandà de śaré ite Mussolini. L nuef guviern ova firmà n armestize cui aleac de setëmber dl 1943. La forzes tudësces ova po tëut ite l nord y l zënter de la Talia, metan su la [[Republica Soziela Taliana]], n [[stat mariunëta]] menà da Mussolini y si loialisć fascisć. Chësc ova purtà a na [[viera zevila]] te la Talia cun l muvimënt de resistënza che cumbatova contra la forzes de la republica soziela y si aleac tudësc.
Puech do la viera y la delibrazion dl stat, n melcuntënt te la populazion ova purtà a n [[referendum istituzionel talian dl 1946|referendum istituzionel]] sun sce la Talia dëssa resté na monarchia o deventé na republica. I talians ova tëut la dezijion de abanduné la monarchia y de furmé la Republica Taliana, che ie l stat talian de al didancuei.
== Geografia ==
{{Location map+ |Italy |float=left |width=500 |caption=La 20 majera ziteies de la Talia|places=
{{Location map~ |Italy|lat=41.9 |long=12.5 |label_size=80 |label=[[Roma]]|position=left}}
{{Location map~ |Italy|lat=45.47|long= 9.18|label_size=80 |label=[[Milan]]|position=bottom}}
{{Location map~ |Italy|lat=40.84|long=14.26|label_size=80 |label=[[Napoli]]|position=left}}
{{Location map~ |Italy|lat=45.08|long= 7.68|label_size=80 |label=[[Turin]]|position=top}}
{{Location map~ |Italy|lat=38.12|long=13.37|label_size=80 |label=[[Palermo]]|position=top}}
{{Location map~ |Italy|lat=44.41|long= 8.93|label_size=80 |label=[[Genova]]|position=bottom}}
{{Location map~ |Italy|lat=44.51|long=11.35|label_size=80 |label=[[Bologna]]|position=bottom}}
{{Location map~ |Italy|lat=43.78|long=11.25|label_size=80 |label=[[Firënza]]|position=bottom}}
{{Location map~ |Italy|lat=41.12|long=16.87|label_size=80 |label=[[Bari]]|position=right}}
{{Location map~ |Italy|lat=37.5 |long=15.1 |label_size=80 |label=[[Catania]]|position=right}}
{{Location map~ |Italy|lat=45.44|long=12.34|label_size=80 |label=[[Unieja]]|position=right}}
{{Location map~ |Italy|lat=45.43|long=10.98|label_size=80 |label=[[Verona]]|position=top}}
{{Location map~ |Italy|lat=38.18|long=15.55|label_size=80 |label=[[Messina]]|position=top}}
{{Location map~ |Italy|lat=45.42|long=11.87|label_size=80 |label=[[Padua]]|position=top}}
{{Location map~ |Italy|lat=45.63|long=13.8 |label_size=80 |label=[[Triest]]|position=right}}
{{Location map~ |Italy|lat=45.54|long=10.22|label_size=80 |label=[[Brescia]]|position=top}}
{{Location map~ |Italy|lat=40.47|long=17.23|label_size=80 |label=[[Taranto]]|position=right}}
{{Location map~ |Italy|lat=44.8 |long=10.33|label_size=80 |label=[[Parma]]|position=left}}
{{Location map~ |Italy|lat=43.88|long=11.1 |label_size=80 |label=[[Prato]]|position=left}}
{{Location map~ |Italy|lat=44.65|long=10.93|label_size=80 |label=[[Modena]]|position=top}}}}
{{clear}}
== Economia ==
[[File:Milan_skyline_skyscrapers_of_Porta_Nuova_business_district.jpg|thumb|[[Milan]] ie n zënter de la finanza de mpurtanza globala y un di majeri zëntri de la moda al mond.]]
==Demografia==
===Rujenedes===
{{prinzipel|Lingaz talian}}
La rujeneda ufiziela de la Talia ie l [[lingaz talian|talian]], sciche ie detlarà te la lege numer 482/1999<ref name="lang">{{cite web |title=Legge 15 Dicembre 1999, n. 482 "Norme in materia di tutela delle minoranze linguistiche storiche" pubblicata nella Gazzetta Ufficiale n. 297 del 20 dicembre 1999 |url=http://www.camera.it/parlam/leggi/99482l.htm |publisher=[[Italian Parliament]] |access-date=2 December 2014|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512051856/http://www.camera.it/parlam/leggi/99482l.htm |archive-date=12 May 2015}}</ref> y tl statut speziel dl [[Trentin-Südtirol]],<ref>Statuto Speciale per il Trentino-Alto Adige, Art. 99</ref> che ie stat adotà te na [[lege costituzionela]]. L talian ie n [[lingaz romanz]] de la [[familia de lingac indoeuropeics]] che se à evolù dal [[latin vulgher]] dl [[Mper Roman]]. Adum cul [[lingaz sarde]] ie l talian la rujeneda che se à mudà l mancul dal [[latin]].<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/topic/Romance-languages |title=Romance languages |encyclopaedia=Encyclopædia Britannica |access-date=19 February 2017 |quote=...if the Romance languages are compared with Latin, it is seen that by most measures Sardinian and Italian are least differentiated...}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yFfvAgAAQBAJ&dq=Italian+most+direct+descendant+of+Latin&pg=PA34|title=The peoples of Europe|isbn=9781176926981|last1=Fleure|first1=H. J.}}</ref><ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books?id=q2MUAAAAIAAJ&q=Italian+most+direct+descendant+of+Latin|title=Hermathena|year=1942}}</ref><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yVPdDwAAQBAJ&dq=Italian+most+direct+descendant+of+Latin&pg=PA34|title=Historical Linguistics: A cognitive grammar introduction|isbn=9789027261236|last1=Winters|first1=Margaret E.|date=8 May 2020}}</ref> L vën rujenà da ntëur a 85 milions de persones (tl 2022) y ie na rujeneda ufiziela nce te la [[Svizra]] (tl [[Tessin]] y tl [[Grijon]]), a [[San Marino]] y te la [[Zità dl Vatican]]. Na gran pert de la jënt che rejona l talian sa da rujené doi rujenedes, l talian (standard o te na variazion raionela) y una de la rujenedes talianes dl post, suënz rujenedes a cësa ulache i ie cresciui su.<ref name=e25>{{cite web |url = https://www.ethnologue.com/25/language/ita |title=Talian pra l Ethnologue |type=report |date= juni 2012 |publisher= [[Cumiscion Europea]] |access-date=24 lugio 2015 |url-status=|archive-url= |archive-date=}}</ref> Da tenì cont iel che rujenedes sciche l [[lingaz sarde|sarde]], l [[lingaz napoletan|napoletan]] o l [[lingaz veneto|veneto]] ne vën te la linguistica nia ududes coche dialec dl talian ma plutosc coche rujenedes desfrëntes.
L talian ie una de la majera rujenedes de l'[[Europa]], la ie una de la rujenedes ufizieles de la [[Organisazion per Segurëza y Cooperazion te l'Europa]] y una de la rujenedes de lëur dl [[Cunsëi d'Europa]]. La ie la segonda majera rujeneda de l'oma te l'[[Union Europa]] cun 67 milions persones (15% de la populazion de la UE) y la ie la segonda rujeneda de 13,4 milions de zitadins de la UE (3%).<ref name="forbes">{{cite web|url=https://www.forbes.com/sites/davekeating/2020/02/06/despite-brexit-english-remains-the-eus-most-spoken-language-by-far/|title=Despite Brexit, English Remains The EU's Most Spoken Language By Far|last=Keating|first=Dave|website=Forbes|language=en|access-date=7 February 2020}}</ref><ref name="europa2012">[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf Europeans and their Languages] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160106183351/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |date= 6 January 2016 }}, [http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_anx_en.pdf Data for EU27], published in 2012.</ref> L talian ie la rujeneda prinzipela de la [[Santa Sënta]] y la [[lingua franca]] te la gerarchia de la [[dlieja catolica]]. La ie nce la rujeneda ufiziela dl
[[Orden Sovran Militer de Malta]]. L talian vën adurvà scialdi te la [[terminologia de mujiga]] y [[opera]] cun n gran numer de paroles talianes che fej referimënt ala mujiga che ie deventedes paroles nternaziuneles adurvedes te autra rujenedes ntëur al mond.
L talian fova stat fat la rujeneda ufiziela dl stat do l'[[unificazion de la Talia]], ulache dant fovela mé na [[rujeneda leterera]] baseda sui [[dialec toscans]] se basan sun coche rujenova la tlas auta de la sozietà de [[Firënza]].<ref>[http://www.italian-language-study.com/italian-language/modern-italian.htm] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091003014156/http://www.italian-language-study.com/italian-language/modern-italian.htm|date=3 October 2009}}</ref> Belau duta la paroles natives tl talian fina cun na [[vocala]] y l talian à n sistem de set vocales ('e' y 'o' à n tonn mez-aut y mez-bas). L talian desferenzieia danter consonantes longes y curtes y geminazion (dublië) de la consonantes.
== Pulitica ==
=== Spartizion aministrativa ===
La Talia ie spartida su te 20 regions. Chëstes ie i ënc aministratifs che ie sëura la provinzies y sota l guviern.
===Lista de la regions===
{{prinzipel|Regions de la Talia}}
Chësta ie na tabela che mostra le regions te la Talia ai 1 de jené 2020.
{| class="wikitable sortable" width=70% border=1 cellpadding=2 cellspacing=0 style="margin-left:0.5em; margin-bottom:0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse;"
! width="18%" | Region
! width="4%" | Capitela
! width="7%" | Populazion (ab.)
! width="7%" | Seuraspersa (km²)
! width="7%" | Densità (ab./km²)
! width="53%" | provinzies y ziteies metropolitanes<ref>la ziteies metropolitanes ie te cursif.</ref>
! width="4%" | Chemuns
|-
| '''{{IT-LOM}}'''
| align=center|{{blason|Milan}}
| align=right|{{formatnum:10027602}}
| align=right|{{formatnum:23863}}
| align="right" |420
| align=left|[[Provinzia de Bergamo|Bergamo]], [[Provinzia de Brescia|Brescia]], [[Provinzia de Como|Como]], [[Provinzia de Cremona|Cremona]], [[Provinzia de Lecco|Lecco]], [[Provinzia de Lodi|Lodi]], [[Provinzia de Mantua|Mantua]], ''[[Zità metropolitana de Milan|Milan]]'', [[Provinzia de Monza y Brianza|Monza y Brianza]], [[Provinzia de Pavia|Pavia]], [[Provinzia de Sondrio|Sondrio]], [[Provinzia de Varese|Varese]]
| align=right|{{formatnum:1506}}
|-
| '''{{IT-LAZ}}'''
| align=center|{{blason|Roma}}
| align=right|{{formatnum:5755700}}
| align=right|{{formatnum:17232}}
| align=right|334
| align=left|[[Provinzia de Frosinone|Frosinone]], [[Provinzia de Latina|Latina]], [[Provinzia de Rieti|Rieti]], ''[[Zità metropolitana de Roma|Roma]]'', [[Provinzia de Viterbo|Viterbo]]
| align=right|378
|-
| '''{{IT-CAM}}'''
| align=center|{{blason|Napoli}}
| align=right|{{formatnum:5712143}}
| align=right|{{formatnum:13671}}
| align="right" |418
| align=left|[[Provinzia de Avellino|Avellino]], [[Provinzia de Benevento|Benevento]], [[Provinzia de Caserta|Caserta]], ''[[Zità metropolitana de Napoli|Napoli]]'', [[Provinzia de Salerno|Salerno]]
| align=right|550
|-
| '''{{IT-VEN}}'''
| align=center|{{blason|Unieja}}
| align=right|{{formatnum:4879133}}
| align=right|{{formatnum:18345}}
| align="right" |266
| align=left|[[Provinzia de Belum|Belum]], [[Provinzia de Padua|Padua]], [[Provinzia de Rovigo|Rovigo]], [[Provinzia de Treviso|Treviso]], ''[[Zità metropolitana de Unieja|Unieja]]'', [[Provinzia de Verona|Verona]], [[Provinzia de Vicenza|Vicenza]]
| align=right|563
|-
| '''{{IT-SIC}}'''
| align=center|{{blason|Palermo}}
| align=right|{{formatnum:4875290}}
| align=right|{{formatnum:25832}}
| align=right|189
| align=left|[[Provinzia de Agrigento|Agrigento]], [[Provinzia de Caltanissetta|Caltanissetta]], ''[[Zità metropolitana de Catania|Catania]]'', [[Provinzia de Enna|Enna]], ''[[Zità metropolitana de Messina|Messina]]'', ''[[Zità metropolitana de Palermo|Palermo]]'', [[Provinzia de Ragusa|Ragusa]], [[Provinzia de Siracusa|Siracusa]], [[Provinzia de Trapani|Trapani]]
| align=right|390
|-
| '''{{IT-EMR}}'''
| align=center|{{blason|Bologna}}
| align=right|{{formatnum:4464119}}
| align=right|{{formatnum:22453}}
| align="right" |199
| align=left|''[[Zità metropolitana de Bologna|Bologna]]'', [[Provinzia de Ferrara|Ferrara]], [[Provinzia de Forlì-Cesena|Forlì-Cesena]], [[Provinzia de Modena|Modena]], [[Provinzia de Parma|Parma]], [[Provinzia de Piacenza|Piacenza]], [[Provinzia de Ravenna|Ravenna]], [[Provinzia de Reggio Emilia|Reggio Emilia]], [[Provinzia de Rimini|Rimini]]
| align=right|328
|-
| '''{{IT-PMN}}'''
| align=center|{{blason|Turin}}
| align=right|{{formatnum:4311217}}
| align=right|{{formatnum:25387}}
| align=right|170
| align=left|[[Provinzia de Alessandria|Alessandria]], [[Provinzia de Asti|Asti]], [[Provinzia de Biella|Biella]], [[Provinzia de Cuneo|Cuneo]], [[Provinzia de Novara|Novara]], ''[[Zità metropolitana de Turin|Turin]]'', [[Provinzia de Verbano-Cusio-Ossola|Verbano-Cusio-Ossola]], [[Provinzia de Vercelli|Vercelli]]
| align=right|{{formatnum:1181}}
|-
| '''{{IT-PUG}}'''
| align=center|{{blason|Bari}}
| align=right|{{formatnum:3953305}}
| align=right|{{formatnum:19541}}
| align=right|206
| align=left|''[[Zità metropolitana de Bari|Bari]]'', [[Provinzia de Barletta-Andria-Trani|Barletta-Andria-Trani]], [[Provinzia de Brindisi|Brindisi]], [[Provinzia de Lecce|Lecce]], [[Provinzia de Foggia|Foggia]], [[Provinzia de Taranto|Taranto]]
| align=right|257
|-
| '''{{IT-TOS}}'''
| align=center|{{blason|Firënza}}
| align=right|{{formatnum:3692555}}
| align=right|{{formatnum:22987}}
| align=right|162
| align=left|[[Provinzia de Arezzo|Arezzo]], ''[[Zità metropolitana de Firënza|Firënza]]'', [[Provinzia de Grosseto|Grosseto]], [[Provinzia de Livorno|Livorno]], [[Provinzia de Lucca|Lucca]], [[Provinzia de Massa y Carrara|Massa y Carrara]], [[Provinzia de Pisa|Pisa]], [[Provinzia de Pistoia|Pistoia]], [[Provinzia de Prato|Prato]], [[Provinzia de Siena|Siena]]
| align=right|273
|-
| '''{{IT-CAL}}'''
| align=center|{{blason|Catanzaro}}
| align=right|{{formatnum:1894110}}
| align=right|{{formatnum:15221}}
| align=right|128
| align=left|[[Provinzia de Catanzaro|Catanzaro]], [[Provinzia de Cosenza|Cosenza]], [[Provinzia de Crotone|Crotone]], ''[[Zità metropolitana de Reggio Calabria|Reggio Calabria]]'', [[Provinzia de Vibo Valentia|Vibo Valentia]]
| align=right|404
|-
| '''{{IT-SAR}}'''
| align=center|{{blason|Cagliari}}
| align=right|{{formatnum:1611621}}
| align=right|{{formatnum:24100}}
| align=right|68
| align=left|''[[Zità metropolitana de Cagliari|Cagliari]]'', [[Provinzia de Sud Sardenia|Sud Sardenia]], [[Provinzia de Nuoro|Nuoro]], [[Provinzia de Oristano|Oristano]], ''[[Zità metropolitana de Sassari|Sassari]]''
| align=right|377
|-
| '''{{IT-LIG}}'''
| align=center|{{blason|Genova}}
| align=right|{{formatnum:1524826}}
| align=right|{{formatnum:5416}}
| align="right" |282
| align=left|''[[Zità metropolitana de Genova|Genova]]'', [[Provinzia de Imperia|Imperia]], [[Provinzia de La Spezia|La Spezia]], [[Provinzia de Savona|Savona]]
| align=right|234
|-
| '''{{IT-MAR}}'''
| align=center|{{blason|Ancona}}
| align=right|{{formatnum:1513672}}
| align=right|{{formatnum:9427}}
| align=right|160
| align=left|[[Provinzia de Ancona|Ancona]], [[Provinzia de Ascoli Piceno|Ascoli Piceno]], [[Provinzia de Fermo|Fermo]], [[Provinzia de Macerata|Macerata]], [[Provinzia de Pesaro y Urbino|Pesaro y Urbino]]
| align=right|228
|-
| '''{{IT-ABR}}'''
| align=center|{{blason|L'Aquila}}
| align=right|{{formatnum:1293941}}
| align=right|{{formatnum:10831}}
| align=right|119
| align=left|[[Provinzia de Chieti|Chieti]], [[Provinzia de L'Aquila|L'Aquila]], [[Provinzia de Pescara|Pescara]], [[Provinzia de Teramo|Teramo]]
| align=right|305
|-
| '''{{IT-FVG}}'''
| align=center|{{blason|Triest}}
| align=right|{{formatnum:1206216}}
| align=right|{{formatnum:7924}}
| align=right|152
| align=left|[[Provinzia de Gorizia|Gorizia]], [[Provinzia de Pordenone|Pordenone]], [[Provinzia de Triest|Triest]], [[Provinzia de Udin|Udin]]
| align=right|282
|-
| '''{{IT-TST}}'''
| align=center|{{blason|Trënt}}
| align=right|{{formatnum:1078069}}
| align=right|{{formatnum:13616}}
| align=right|79
| align=left|[[Südtirol|Bulsan]], [[Trentin|Trënt]]
| align=right|215
|-
| '''{{IT-UMB}}'''
| align=center|{{blason|Perugia}}
| align=right|{{formatnum:870165}}
| align=right|{{formatnum:8464}}
| align=right|103
| align=left|[[Provinzia de Perugia|Perugia]], [[Provinzia de Terni|Terni]]
| align=right|92
|-
| '''{{IT-BAS}}'''
| align=center|{{blason|Potenza|text=[[Potenza (zità)|Potenza]]}}
| align=right|{{formatnum:553254}}
| align=right|{{formatnum:10073}}
| align=right|55
| align=left|[[Provinzia de Matera|Matera]], [[Provinzia de Potenza|Potenza]]
| align=right|131
|-
| '''{{IT-MOL}}'''
| align=center|{{blason|Campobasso}}
| align=right|{{formatnum:300516}}
| align=right|{{formatnum:4460}}
| align=right|67
| align=left|[[Provinzia de Campobasso|Campobasso]], [[Provinzia de Isernia|Isernia]]
| align=right|136
|-
| '''{{IT-VAO}}'''
| align=center|{{blason|Aosta}}
| align=right|{{formatnum:125034}}
| align=right|{{formatnum:3261}}
| align=right|38
| align=left|''deguna''<ref>Te la Val d'Aosta ie la region y la provinzia la medema, perchël ne dal deguna aministrazion provinziela.</ref>
| align=right|74
|-
! align=left| '''{{ITA}}'''
! align=center|Roma
! align=right|'''{{formatnum:59641488}}'''
! align=right|'''{{formatnum:302121}}'''
! align=right|'''197'''
! align=right|'''107'''
! align=right|'''7903'''
|}
===Ziteies===
{{prinzipel|Lista de la majera ziteies te la Talia}}
La majera zità de la Talia ie [[Roma]] che tl 2018 ova {{formatnum:2837332}} abitanc tl chemun. La segonda majera ie [[Milan]] cun {{formatnum:1396059}} abitanc tl chemun. Sce n cëla al raion metropolitan, po ie chël de Milan l majer de la Talia cun plu de 8 milions de abitanc (depënd da ulache n mët i cunfins), ntant sce l raion metropolitan de Roma à danter 4 y 5 milions de abitanc. Chësc ne ie nia da giamië cun la [[zità metropolitana de Milan]], che ie n ënt aministratif y ie mëndra de la [[zità metropolitana de Roma]].<br>
La 10 majera ziteies de la Talia ie:
{| class="wikitable sortable" style="text-align:right;"
!Posizion
!Zità
!Populazion 2011
!Populazion 2019
!Mudazion
!Region
|-
| align="center" | 1 || align="left" |[[Roma]]|| {{change|2617175|2837332}}
| align="left" |{{IT-LAZ}}
|-
| align="center" | 2 || align="left" |[[Milan]]|| {{change|1242123|1396059}}
| align="left" |{{IT-LOM}}
|-
| align="center" | 3 || align="left" |[[Napoli]]|| {{change|962003|962589}}
| align="left" |{{IT-CAM}}
|-
| align="center" | 4 || align="left" |[[Turin]]|| {{change|872367|870952}}
| align="left" |{{IT-PMN}}
|-
| align="center" | 5 || align="left" |[[Palermo]]|| {{change|657651|657960}}
| align="left" |{{IT-SIC}}
|-
| align="center" | 6 || align="left" |[[Genova]]|| {{change|586180|574090}}
| align="left" |{{IT-LIG}}
|-
| align="center" | 7 || align="left" |[[Bologna]]|| {{change|371337|390625}}
| align="left" |{{IT-EMR}}
|-
| align="center" | 8 || align="left" |[[Firënza]]|| {{change|358079|372038}}
| align="left" |{{IT-TOS}}
|-
| align="center" | 9 || align="left" |[[Bari]]|| {{change|315933|322316}}
| align="left" |{{IT-PUG}}
|-
| align="center" | 10 || align="left" |[[Catania]]|| {{change|293902|311402}}
| align="left" |{{IT-SIC}}
|}
==Galaria==
{{Gallery
|title=La 20 majera ziteies de la Talia
|width=240
|height=160
|align=center
|File:Rome Skyline (8012016319).jpg|1. [[Roma]], [[Lazio]]
|File:Full Milan skyline from Duomo roof.jpg|2. [[Milan]], [[Lombardia]]
|File:Naples from the Castello Sant Elmo with Abbazia San Martino the port and the Vesuv.jpg|3. [[Napoli]], [[Campania]]
|File:Turin monte cappuccini.jpg|4. [[Turin]], [[Piemont]]
|File:Palermo02 flickr.jpg|5. [[Palermo]], [[Sizilia]]
|File:Genova da Palazzo Rosso 01.JPG|6. [[Genova]], [[Liguria]]
|File:Bologna seen from Asinelli tower.jpg|7. [[Bologna]], [[Emilia-Romagna]]
|File:Sunset over florence 1.jpg|8. [[Firënza]], [[Toscana]]
|File:The port of Bari, Italy (L. Massoptier).jpg|9. [[Bari]], [[Puglia]]
|File:Sicilia - Catania dall'alto.jpg|10. [[Catania]], [[Sizilia]]
|File:20110720 Verona 3078.jpg|11. [[Verona]], [[Veneto]]
|File:Piazza San Marco (dal mare).jpg|12. [[Unieja]], [[Veneto]]|File:Messina 2003.JPG|13. [[Messina]], [[Sizilia]]
|File:Padova, prato della valle, santa giustina.JPG|14. [[Padua]], [[Veneto]]
|File:Piazza Unità d’Italia.jpg|15. [[Triest]], [[Friul-Unieja-Giulia]]
|File:Brescia from above with the Duomo and the Torre del Popolo.jpg|16. [[Brescia]], [[Lombardia]]
|File:Castello Aragonese(Taranto).JPG|17. [[Taranto]], [[Puglia]]
|File:Piazza Garibaldi a Parma.jpg|18. [[Parma]], [[Emilia-Romagna]]
|File:Panorama_di_Prato_Dal_Cupolin_degli_Ori_2.jpg|19. [[Prato]], [[Toscana]]
|File:La Piazza Grande di Modena.JPG|20. [[Modena]], [[Emilia-Romagna]]
}}
== Referënzes ==
<references />
{{Europa}}
[[Categoria:Talia| ]]
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
[[Categoria:Union européa]]
oinv33zhly8gw5cg522hp2cz2acj32h
Turchia
0
1233
253087
245851
2026-09-17T10:51:00Z
Rolf acker
1705
Annullata la modifica [[Special:Diff/245851|245851]] di [[Special:Contributions/Rolf acker|Rolf acker]] ([[User talk:Rolf acker|discussione]])
253087
wikitext
text/x-wiki
{{Gherdëina}}{{Infobox Stat
|Bandiera = Flag_of_Turkey.svg
|Blason =
|Inuem = Republica de Turchia
|Inuem ufiziel = Türkiye Cumhuriyeti
|Capitela = [[Ankara]]
|Sënta guviern = Ankara
|Majera zità = [[Istanbul]]
|Inuem inn = İstiklal Marşı
|Inn = Istiklâl Marsi instrumetal.ogg
|Lingaz 1 = [[Lingaz turch|Turch]]<ref name="TC Constituton Art. 3">{{cite news|title=Türkiye Cumhuriyeti Anayasası|url=https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/tc_anayasasi.maddeler?p3=3|publisher=[[Grand National Assembly of Turkey]]|access-date=1 July 2020|language=Tr|archive-url=https://archive.today/20200701095929/https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/tc_anayasasi.maddeler?p3=3|archive-date=1 July 2020|quote="3. Madde: Devletin Bütünlüğü, Resmi Dili, Bayrağı, Milli Marşı ve Başkenti: Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçedir. Bayrağı, şekli kanununda belirtilen, beyaz ay yıldızlı al bayraktır. Milli marşı "İstiklal Marşı" dır. Başkenti Ankara'dır."}}</ref><ref name="Constitutional Court of Turkey - Constitution Art. 3">{{cite news|title=Mevzuat: Anayasa|url=https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/anayasa/|publisher=[[Constitutional Court of Turkey]]|location=Ankara|access-date=1 July 2020|language=Tr|archive-url=https://archive.today/20200701100313/https://www.anayasa.gov.tr/tr/mevzuat/anayasa/|archive-date=1 July 2020}}</ref>
|Lingaz 2 =
|Spersa tiera =
|Ega = 2,03
|Presidënt = [[Recep Tayyip Erdoğan]]
|Vize-Presidënt = Fuat Oktay
|Ann PIB = 2020
|PIB numinel = 845 <!--valor te miliarc-->
|PIB VPC = 3000 <!--valor te miliarc-->
|Munëida = [[Lira Turca]] (₺) (TRY)
|Cherta = Turkey_(orthographic_projection).svg
|
}}La '''Turchia''' ([[lingaz turch|turch]]: ''Türkiye'' {{IPA-tr|ˈtyɾcije|}}), ufizielmënter la '''Republica de Turchia''' ([[lingaz turch|turch]]:''Türkiye Cumhuriyeti'' {{IPA-tr|ˈtyɾcije dʒumˈhuːɾijeti||Tur-Türkiye_Cumhuriyeti.ogg}}), ie n [[stat]] transcontinentel che ie dantaldut te l'[[Anatolia]] te l'[[Asia dl vest]], cun n tòch te i [[Balcans]] tl [[sud-est de l'Europa]]. La cunfina cun la [[Grecia]] y [[Bulgaria]] a nord-vest, cul [[Mer Fosch]] a nord, cun la [[Georgia]] a nord-est, cun l'[[Armenia]], [[Aserbaigian]] y l'[[Iran]] a est, l'[[Irach]] a sud-est, la [[Siria]] y l [[Mer Mediteran]] a sud y l [[Mar Egeo]] a vest. L'[[ijula]] de [[Cipre]] ie daujin ala cost a sud. I [[turcs]] fej ora la majera pert de la populazion de la nazion y i [[curds]] ie la majera mendranza.<ref name="cia">{{cite web|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkey/|title=Turkey|work=[[The World Factbook]]|publisher=[[Central Intelligence Agency]]|access-date=13 October 2016|archive-date=10 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110073821/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkey/|url-status=dead}}</ref> [[Ankara]] ie la capitela de la Turchia, ntan sce [[Istanbul]] ie la majera zità y l zënter finanzier.
== Geografia==
[[File:Turkey_topo.jpg|thumb|left| Cherta topografica de la Turchia]]
[[File:Pamukkale_30.jpg|thumb|left| [[Pamukkale]]]]
[[File:View_of_Cappadocia_edit.jpg|thumb|left| [[Cappadocia]]]]
== Storia ==
== Referënzes ==
<references />
{{Asia}}
{{Europa}}
[[Categoria:Turchia| ]]
[[Categoria:Stac dl'Asia]]
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
2rjxs9i87ynmhhzye1f7eejcsb3cr6y
Template:Europa
10
1336
253089
246253
2026-09-17T10:59:00Z
Rolf acker
1705
sortfixes
253089
wikitext
text/x-wiki
<br clear="all" />
{| id="toc" style="margin: 0 2em 0 2em;"
! style="background:#ccccff" align="center" width="100%" colspan="2" | [[Europa]]
|-
| align="center" style="font-size: 90%;" colspan="2" |
''[[Abcasia]]'' • [[Albania]] • [[Andora]] • [[Armenia]] • [[Aserbaigian]] • [[Austria]] • [[Belje]] • [[Bieloruscia]] • [[Bosnia y Herzegovina]] • [[Bulgaria]] • [[Republica Ceca]] • [[Cipre]] • [[Croazia]] • [[Danimarca]] • [[Estonia]] • [[Finlandia]] • [[Franzia]] • [[Georgia]] • [[Germania]] • [[Grecia]] • [[Irlanda]] • [[Islanda]] • ''[[Kosovo]]'' • [[Letonia]] • [[Liechtenstein]] • [[Lituania]] • [[Luxemburg]] • [[Macedonia dl Nord]] • [[Malta]] • [[Moldova]] • [[Monaco]] • [[Montenegro]] • [[Norvegia]] • [[Paejes Basc]] • [[Polonia]] • [[Portugal]] • [[Riam Unì]] • [[Romania]] • [[Ruscia]] • [[San Marino]] • [[Serbia]] • [[Slovachia]] • [[Slovenia]] • [[Spania]] • [[Svezia]] • [[Svizra]] • [[Talia]] • [[Turchia]] • [[Ucraina]] • [[Ungaria]] • [[Zità dl Vatican]]
|}<noinclude>
[[Categoria:Template]]
</noinclude>
8bh4rf8ypahrmh3a20dbz9a5cp4gn6z
Germania
0
2486
253057
252820
2026-09-17T09:09:36Z
Rolf acker
1705
/* Ziteies */ errori di Lint
253057
wikitext
text/x-wiki
{{gherdëina}}
{{Infobox Stat
|Inuem = Republica Federela Tudëscia
|Inuem ufiziel = Bundesrepublik Deutschland
|Capitela = {{Blason|Berlin}}
|Motto = Einigkeit und Recht und Freiheit<br />''(Ladin: "Unità y Dërt y Lidëza")'
|Inuem inn = Deutschlandlied<br />''(Ladin: "Ciantia de la Germania")'
|Inn = German national anthem performed by the US Navy Band.ogg
|Lingaz 1 = [[Lingaz tudësch|Tudësch]]
|Forma de guviern = [[Republica]] [[parlament]]era [[Federazion|federela]]
|Presidënt = [[{{#invoke:wd|property|P35}}]]
|Canzelier = [[{{#invoke:wd|property|P6}}]]
|Ann PIB = 2021
|PIB numinel = 4319 <!--valor te miliarc-->
|PIB VPC = 4743 <!--valor te miliarc-->
|Munëida = [[Euro]] (€)
|Cherta = EU location GER.png
}}La '''Germania''' ([[Ladin gherdëina|gherdëina]]: ''Germania'', ''Deutschland'', ''Paejes tudësc'' o nce ''Daiclont'', [[badiot]] y [[Ladin fascian|fascian]]: ''Germania'', [[lingaz tudësch|tudësch]]: ''Deutschland'' {{IPA-de|ˈdɔʏtʃlant||De-Deutschland.ogg}}), ufizielmënter la '''Republica Federela Tudëscia''' ([[lingaz tudësch|tudësch]]: ''Bundesrepublik Deutschland'' {{IPA-de|ˈbʊndəsʁepuˌbliːk ˈdɔʏtʃlant||De-Bundesrepublik Deutschland.ogg}}<ref>{{cite book|title=Duden, Aussprachewörterbuch|url=https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_s9z1|publisher=Dudenverlag|year=2005|isbn=978-3-411-04066-7|editor-last=Mangold|editor-first=Max|edition=6th|pages=[https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_s9z1/page/271 271], 53f|language=de}}</ref>), ie n [[stat]] te l'[[Europa zentrela]]. Cun na populazion de {{formatnum:{{#invoke:wd|property|references|P1082}}}} ai {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} iel l stat cun la segonda majera populazion te l'Europa do la [[Ruscia]] y l stat cun la majera populazion te l'[[Union europea|Union Europea]]. La Germania ie danter l [[mer baltich]] y l [[mer dl nord]] a nord y la [[Elpes]] a sud, cun na spersa de {{formatnum:357027}} km².<ref name="CIA">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany/ |title=Germany |website=World Factbook |publisher=CIA |access-date=29 March 2020 |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109075739/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany |url-status=live }}</ref> La Germania cunfina cun la [[Danimarca]] a nord, la [[Republica Ceca]] y [[Polonia]] a est, l'[[Austria]] y la [[Svizra]] a sud, y la [[Franzia]], l [[Luxemburg]], l [[Belje]] y i [[Paejes Basc]] a vest. La capitela y majera zità ie [[Berlin]], l zënter de la finanza ie [[Frankfurt sul Main|Frankfurt]] y la majera zona urbana ie la [[Ruhr]]. La Germania ie fata de [[Stac federei de la Germania|16 stac federei]]. L majer stat per spersa ie l [[Paiern]], l majer per populazion ie l [[Nordrhein-Westfalen]].
La Germania ie na gran putënza cun na economia sterscia, che ie la majera te l'Europa y la cuarta majera al mond.
== Geografia ==
[[File:Deutschland_topo.jpg|thumb|left|Cherta topografica de la Germania]]
===Tlima===
{{Tlima
| TABELA =
| DIAGRAMM TEMPERATURA = deaktiviert
| DIAGRAMM PREZIPITAZIONS = deaktiviert
| DIAGRAMM PREZIPITAZIONS AUTEZA = 200
| FUNTANA = DWD, Daten: 1971–2000<ref>{{Internetquelle |url=https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |titel=Klimainformationen Berlin |hrsg=World Meteorological Organization |abruf=2013-01-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |date=2013-04-25 }}</ref>
| Titul =
| Luech = Berlin
<!-- durchschnittliche Höchsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| hmjan = 2.9 | hmfeb = 4.2 | hmmär = 8.5 | hmapr = 13.2 | hmmai = 18.9 | hmjun = 21.6 | hmjul = 23.7 | hmaug = 23.6 | hmsep = 18.8 | hmokt = 13.4 | hmnov = 7.1 | hmdez = 4.4
<!-- durchschnittliche Niedrigsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| lmjan = −1.9 | lmfeb = −1.5 | lmmär = 1.3 | lmapr = 4.2 | lmmai = 9.0 | lmjun = 12.3 | lmjul = 14.3 | lmaug = 14.1 | lmsep = 10.6 | lmokt = 6.4 | lmnov = 2.2 | lmdez = −0.4
<!-- durchschnittliche Niederschlagsmenge für den jeweiligen Monat in mm -->
| nbjan = 42.3 | nbfeb = 33.3 | nbmär = 40.5 | nbapr = 37.1 | nbmai = 53.8 | nbjun = 68.7 | nbjul = 55.5 | nbaug = 58.2 | nbsep = 45.1 | nbokt = 37.3 | nbnov = 43.6 | nbdez = 55.3
<!-- durchschnittliche Regentage für den jeweiligen Monat in d -->
| rdjan = 10.0 | rdfeb = 8.0 | rdmär = 9.1 | rdapr = 7.8 | rdmai = 8.9 | rdjun = 9.8 | rdjul = 8.4 | rdaug = 7.9 | rdsep = 7.8 | rdokt = 7.6 | rdnov = 9.6 | rddez = 11.4
}}
{{Tlima
| TABELA =
| DIAGRAMM TEMPERATURA = deaktiviert
| DIAGRAMM PREZIPITAZIONS = deaktiviert
| DIAGRAMM PREZIPITAZIONS AUTEZA = 200
| FUNTANA = [https://www.wetterdienst.de/Deutschlandwetter/Muenchen/Klima/ Deutscher Wetterdienst Daten: 2015–2020], [http://wetterkontor.de/de/klima/klima2.asp?land=de&stat=10870 Klimatabelle für München - Wetterkontor]
| Titul =
| Luech = Minca
<!-- durchschnittliche Höchsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| hmjan = 4.7 | hmfeb = 7.5 | hmmär = 10.8 | hmapr = 16.2 | hmmai = 19.5 | hmjun = 24.4 | hmjul = 26.2 | hmaug = 26.2 | hmsep = 20.5 | hmokt = 15.3 | hmnov = 9.2 | hmdez = 6.8
<!-- durchschnittliche Niedrigsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| lmjan = −1.6 | lmfeb = 0.1 | lmmär = 2.2 | lmapr = 5.5 | lmmai = 9.3 | lmjun = 13.8 | lmjul = 15.2 | lmaug = 14.9 | lmsep = 10.5 | lmokt = 6.6 | lmnov = 2.7 | lmdez = 0.4
<!-- durchschnittliche Temperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| avjan = 1.5 | avfeb = 3.8 | avmär = 6.5 | avapr = 10.8 | avmai = 14.4 | avjun = 19.1 | avjul = 20.7 | avaug = 20.5 | avsep = 15.5 | avokt = 10.9 | avnov = 5.9 | avdez = 3.6
<!-- durchschnittliche Niederschlagsmenge für den jeweiligen Monat in mm -->
| nbjan = 71 | nbfeb = 67 | nbmär = 43 | nbapr = 52 | nbmai = 137 | nbjun = 101 | nbjul = 103 | nbaug = 113 | nbsep = 83 | nbokt = 65 | nbnov = 53 | nbdez = 45
<!-- durchschnittliche Regentage für den jeweiligen Monat in d -->
| rdjan = 17 | rdfeb = 13 | rdmär = 14 | rdapr = 12 | rdmai = 16 | rdjun = 14 | rdjul = 15 | rdaug = 13 | rdsep = 14 | rdokt = 14 | rdnov = 14 | rddez = 14
<!-- durchschnittliche Anzahl täglicher Sonnenstunden für den jeweiligen Monat in h/d -->
| shjan = 2.0 | shfeb = 2.7 | shmär = 4.1 | shapr = 5.1 | shmai = 6.4 | shjun = 6.8 | shjul = 7.6 | shaug = 6.9 | shsep = 5.6 | shokt = 4.2 | shnov = 2.2 | shdez = 1.6
<!-- durchschnittliche Luftfeuchtigkeit für den jeweiligen Monat in % -->
| lfjan = 83 | lffeb = 83 | lfmär = 77 | lfapr = 72 | lfmai = 73 | lfjun = 73 | lfjul = 73 | lfaug = 75 | lfsep = 78 | lfokt = 82 | lfnov = 86 | lfdez = 86
}}
== Storia ==
[[File:German_Confederation_(1815).svg|thumb|left|La Confederazion Tudëscia tl 1815.]]
N grum de tribù germaniches vivova tl nord de la Germania bel te l'antichità. Dal 10ejim secul inant à gran pert di raions de la Germania fat pert dl [[San Mper Roman]]. Ntan l 16ejim secul ie i raions tl nord de la Germania deventei pert de la [[refurmazion protestanta]]. Do la [[vieres Napoleoniches]] se à l San Mper Roman desfà tl 1806 y la Confederazion Tudëscia ie stata metuda su tl 1815. Tl 1871 se à duc i paejes tudësc metù adum y à furmà l [[Mper Tudësch]] sota la dominazion [[pruscia]]. Do la [[Prima Gran Viera]] y la revoluzions ie stata metuda su la republica de Weimar, che à durà nfin al 1933, canche l partit nazista ie ruà tl guviern. Da ilò inant ie la Germania stata na ditatura che à purtà mo na viera te l'Europa y l Holocaust. Do la segonda viera mundiela fova la Germania per n pez sota la aministrazion de i aleac y ie po stata spartida su te doi stac. Chis ie inò unic adum tl 1989.
== Spartizion aministrativa ==
La Germania, coche republica federela, ie metuda adum da 16 stac federei ([[lingaz tudësch|tudësch]]: ''Bundesländer'' o mé ''Länder''). Chisc ie stai metui su tl ovest tl 1949 cun la creazion de la Republica Federela Tudëscia, y chëi tl est ie stai metui su tl 1990 do la [[reunificazion tudëscia]].<br>
A trëi de chisc stac ti vëniel dit ''Stadtstaaten'' (zità-stat), ajache si spersa cuer mé chëla de na zità. Chisch ie [[Bremen]], [[Hamburg]] y [[Berlin]]. L majer stat per spersa ie l [[Paiern]], l majer per populazion ie l [[Nordrhein-Westfalen]].
{{Cherta Germania}}
=== Lista de i stac federei ===
{{further|Stac federei de la Germania}}
{| style="clear:both" class="sortable wikitable"
|- style="background:#bbb"
! Blason
! Stat
! Codesc
! Da l'ann
! Capitela
! Majera zità
! data-sort-type="number"|Spersa<br>(km<sup>2</sup>)
! data-sort-type="number"|Populazion<br />(dez. 2019)
! data-sort-type="number"|Pop.<br />per km<sup>2</sup>
|- style="background:#eee"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of Baden-Württemberg (lesser).svg|40px]]
| [[Baden-Württemberg]]
|BW
| 1952
|{{Blason|Stuttgart}}
|Stuttgart
| style="text-align:right" | {{formatnum:35752}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:11100394}}
| style="text-align:right" | 310
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Bayern Wappen.svg|40px]]
| [[Paiern]]<br />(''Bayern'')
|BY
| 1949
|{{Blason|Minca}}<br />(''München'')
|Minca<br />(''München'')
| style="text-align:right" | {{formatnum:70552}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:13124737}}
| style="text-align:right" | 185
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:DEU Berlin COA.svg|40px]]
| [[Berlin]]
|BE
| 1990
| style="text-align:center" | –<!-- Nia mudé, la zità-stat de Berlin ne à nia na capitela -->
| style="text-align:center" | –<!-- Nia mudé, la zità-stat de Berlin ne à nia na capitela -->
| style="text-align:right" | 892
| style="text-align:right" | {{formatnum:3669491}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:4086}}
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Brandenburg Wappen.svg|40px]]
| [[Brandenburg]]
|BB
| 1990
|{{Blason|Potsdam}}
|Potsdam
| style="text-align:right" | {{formatnum:29479}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:2521893}}
| style="text-align:right" | 85
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:Bremen Wappen(Mittel).svg|40px]]
| [[Bremen]]<br />
|HB
| 1949
| style="text-align:center" | –
| style="text-align:center" | –
| style="text-align:right" | 419
| style="text-align:right" | 681.202
| style="text-align:right" | 1.630
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of Hamburg.svg|40px]]
| [[Hamburg]] <br />
|HH
| 1949
| style="text-align:center" | –
| style="text-align:center" | –
| style="text-align:right" | 755
| style="text-align:right" | 1.847.253
| style="text-align:right" | 2.439
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of Hesse.svg|40px]]
| [[Hessen]]<br />
|HE
| 1949
|{{Blason|Wiesbaden}}
|{{Blason|Frankfurt sul Main}}<br />(''Frankfurt am Main'')
| style="text-align:right" | 21.115
| style="text-align:right" | 6.288.080
| style="text-align:right" | 297
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of Lower Saxony.svg|40px]]
| [[Niedersachsen]]<br />
|NI
| 1949
|{{Blason|Hannover}}<br />
|Hannover
| style="text-align:right" | 47.609
| style="text-align:right" | 7.993.448
| style="text-align:right" | 168
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of Mecklenburg-Western Pomerania (great).svg|40px]]
| [[Mecklenburg-Vorpommern]]
|MV
| 1990
|{{Blason|Schwerin}}
|{{Blason|Rostock}}
| style="text-align:right" | 23.180
| style="text-align:right" | 1.609.675
| style="text-align:right" | 69
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of North Rhine-Westfalia.svg|40px]]
| [[Nordrhein-Westfalen]]<br />
|NW
| 1949
|{{Blason|Düsseldorf}}
|{{Blason|Köln}}
| style="text-align:right" | 34.085
| style="text-align:right" | 17.932.651
| style="text-align:right" | 526
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of Rhineland-Palatinate.svg|40px]]
| [[Rheinland-Pfalz]]<br />
|RP
| 1949
|{{Blason|Mainz}}
|Mainz
| style="text-align:right" | 19.853
| style="text-align:right" | 4.084.844
| style="text-align:right" | 206
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Wappen des Saarlands.svg|40px]]
| [[Saarland]]
|SL
| 1957
|{{Blason|Saarbrücken}}
|Saarbrücken
| style="text-align:right" | 2.569
| style="text-align:right" | 990.509
| style="text-align:right" | 386
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of Saxony.svg|40px]]
| [[Sachsen]]<br />
|SN
| 1990
|{{Blason|Dresden}}
|{{Blason|Leipzig}}
| style="text-align:right" | 18.416
| style="text-align:right" | 4.077.937
| style="text-align:right" | 221
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Wappen Sachsen-Anhalt.svg|40px]]
| [[Sachsen-Anhalt]]<br />
|ST
| 1990
|{{Blason|Magdeburg}}
|{{Blason|Halle (Saale)}}
| style="text-align:right" | 20.446
| style="text-align:right" | 2.208.321
| style="text-align:right" | 108
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:DEU Schleswig-Holstein COA.svg|40px]]
| [[Schleswig-Holstein]]
|SH
| 1949
|{{Blason|Kiel}}
|Kiel
| style="text-align:right" | 15.799
| style="text-align:right" | 2.896.712
| style="text-align:right" | 183
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of Thuringia.svg|40px]]
| [[Thüringen]]<br />
|TH
| 1990
|{{Blason|Erfurt}}
|Erfurt
| style="text-align:right" | 16.172
| style="text-align:right" | 2.143.145
| style="text-align:right" | 133
|}
== Demografia ==
=== Ziteies ===
{{further|Lista de la majera ziteies te la Germania}}
Chësta tabela mostra la ziteies te la Germania cun n plu de {{formatnum:500000}} abitanc cun lepro i raions metropolitans:
{| class="wikitable zebra" style="text-align:center;"
|-
! rowspan="15" style="font-weight:normal"|
[[File:Berlin skyline 2009.jpg|160px|Berlin]]<br />Berlin<br />
[[File:HP L4224.JPG|160px|Hamburg]]<br />Hamburg<br />
[[File:Frauenkirche and Neues Rathaus Munich March 2013.JPG|160px|Minca]]<br />Minca
! style="text-align:left;"|
! style="text-align:left;"| Zità
! style="text-align:left;"| Populazion
! style="text-align:left;"| Agglomerazion<ref>[http://www.citypopulation.de/Deutschland-Agglo_d.html ''Deutschland: Urbane Agglomerationen''] auf der Website ''City Population'' (Thomas Brinkhoff), 30. Juli 2020.</ref>
! style="text-align:left;"| Raion metropolitan
! rowspan="15" style="font-weight:normal"|
[[File:Stadtbild Köln (50MP).jpg|160px|Köln]]<br />Köln<br />
[[File:Frankfurter Altstadt mit Skyline 2012-04.jpg|160px|Frankfurt sul Main]]<br />Frankfurt sul Main<br />
[[File:Schloßplatz Stuttgart 2010.jpg|160px|Stuttgart]]<br />Stuttgart
|-
| {{0}}1 ||style="text-align:left;"| {{blason|Berlin}} || 3.664.088 || 4.630.000 || {{0}}6.120.000
|-
| {{0}}2 ||style="text-align:left;"| {{blason|Hamburg}} || 1.852.478 || 2.820.000 || {{0|<sup>[00]</sup>0}}5.360.000<ref>[https://metropolregion.hamburg.de/ Geschäftsstelle der Metropolregion Hamburg (Hrsg.)]: [https://metropolregion.hamburg.de/service/statistikportal/10061644/statistikportal-html-tabellen/ ''Raumbeobachtungssystem. Statistikportal. Barrierefreie (vereinfachte) HTML- oder Excel-Tabellen für die Jahre 2013 bis 2016/2017. Bevölkerung: Bevölkerungsstand und Bevölkerungsdichte'']{{Toter Link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Situazion ai 31 dezëmber 2017), abgerufen am 5. April 2019 ([https://metropolregion.hamburg.de/contentblob/3921184/edbc0877ce4077ed094484c8fdebdad4/data/tabelle01-bevoelkerung.xlsx Excel-Datei; 33 kB]{{Toter Link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}). Anmerkung: Die in der Excel-Tabelle aufgeführte genaue Angabe für die Zahl der Gesamtbevölkerung in der Metropolregion Hamburg lautet 5.360.431. Zur besseren Lesbarkeit des Zahlenwertes und seiner einfacheren Vergleichbarkeit mit den Zahlenwerten der anderen deutschen Metropolregionen innerhalb der oben stehenden Tabelle ist die Zahl hier auf die ganze Tausenderstelle gerundet.</ref>
|-
| {{0}}3 ||style="text-align:left"| {{blason|Minca}} || 1.488.202 || 2.210.000 || {{0}}5.990.000
|-
| {{0}}4 ||style="text-align:left"| {{blason|Köln}} || 1.083.498 || 4.910.000 || 10.680.000
|-
| {{0}}5 ||style="text-align:left"| {{blason|Frankfurt sul Main}} || {{0|0.}}764.104 || 2.710.000 || {{0}}5.720.000
|-
| {{0}}6 ||style="text-align:left"| {{blason|Stuttgart}} || {{0|0.}}630.305 || 2.360.000 || {{0}}5.300.000
|-
| {{0}}7 ||style="text-align:left"| {{blason|Düsseldorf}} || {{0|0.}}620.523 || 4.910.000 || 10.680.000
|-
| {{0}}8 ||style="text-align:left"| {{blason|Leipzig}} || {{0|0.}}597.493 || 1.200.000 || {{0}}2.400.000
|-
| {{0}}9 ||style="text-align:left"| {{blason|Dortmund}} || {{0|0.}}587.696 || 5.610.000 || 10.680.000
|-
| 10 ||style="text-align:left"| {{blason|Essen}} || {{0|0.}}582.415 || 5.610.000 || 10.680.000
|-
| 11 ||style="text-align:left"| {{blason|Bremen}} || {{0|0.}}566.573 || {{0|0.}}990.000 || {{0}}2.730.000
|-
| 12 ||style="text-align:left"| {{blason|Dresden}} || {{0|0.}}556.227 || {{0|0.}}830.000 || {{0}}2.400.000
|-
| 13 ||style="text-align:left"| {{blason|Hannover}} || {{0|0.}}534.049 || 1.130.000 || {{0}}3.830.000
|-
| 14 ||style="text-align:left"| {{blason|Nürnberg}} || {{0|0.}}515.543 || 1.350.000 || {{0}}3.560.000
|}
<small><nowiki>*)</nowiki> Situazion ai 31 dezëmber 2020</small>
== Referënzes ==
<references/>
{{Europa}}
==Vocabolar dl ladin leterar==
[[File:Vocabolardlladinleterar.pdf|page=483|thumb|100px|left|Germania]]
<b>Germania </b>6 1878 <i>Germania </i>(DeclaraJM, SantaGenofefa1878:1) <br>
gad. Germania Badia Germania grd. Germania fas. Germania
fod. Germania LD Germania<br>
<b>topon. </b><br>
<i><</i>(gad. P/P 1966, grd. F 2002; DLS 2002, fas. DLS
2002; DILF 2013, fod. DLS 2002, LD DLS 2002) <i><b>a) Dopo che la löm dl Cristianejim
â fat sparí les scurités dl’ idolatria en Germania - ti lüsc
todësc - ára nia püch smorjelé i costüms groi de chëra
jënt amanta dla vera </b>Dopo che la lum d’l Cristianesimo
ā fatt sparì les scuritès d’l’ idolatrìa in Germania - in t’ i
lusc’ todesc’ - àla nia puc smorjelè i costumi grŏi de chella jent amante d’la verra </i>DeclaraJM, [[:it:s:Pagina:Storia_di_Santa_Genoveffa.djvu/12|SantaGenofefa1878:1]]
(Badia).
[[File:Vocabolardlladinleterar.pdf|page=1034|left|thumb|100px|Luesc todesc]]
<b>Luesc todesc </b>(gad.) Ⓘ Germania
Ⓓ Deutschland ◇ <i><b>a) Dopo che la löm dl Cristianejim â fat
sparí les scurités dl’ idolatria en Germania - ti lüsc todësc
- ára nia püch smorjelé i costüms groi de chëra jënt amanta dla vera </b>Dopo che la lum d’l Cristianesimo ā fatt sparì les scuritès d’l’idolatrìa in Germania - in t’i lusc’ todesc’
- àla nia puc smorjelè i costumi grŏi de chella jent amante
d’la verra </i>DeclaraJM, SantaGenofefa1878:1 (Badia).
[[Categoria:Paejes Tudësc]]
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
[[Categoria:Germania]]
nhakk9387o6fzy79j8187jed248hlvv
253073
253057
2026-09-17T10:22:39Z
Rolf acker
1705
/* Vocabolar dl ladin leterar */ catsortfix
253073
wikitext
text/x-wiki
{{gherdëina}}
{{Infobox Stat
|Inuem = Republica Federela Tudëscia
|Inuem ufiziel = Bundesrepublik Deutschland
|Capitela = {{Blason|Berlin}}
|Motto = Einigkeit und Recht und Freiheit<br />''(Ladin: "Unità y Dërt y Lidëza")'
|Inuem inn = Deutschlandlied<br />''(Ladin: "Ciantia de la Germania")'
|Inn = German national anthem performed by the US Navy Band.ogg
|Lingaz 1 = [[Lingaz tudësch|Tudësch]]
|Forma de guviern = [[Republica]] [[parlament]]era [[Federazion|federela]]
|Presidënt = [[{{#invoke:wd|property|P35}}]]
|Canzelier = [[{{#invoke:wd|property|P6}}]]
|Ann PIB = 2021
|PIB numinel = 4319 <!--valor te miliarc-->
|PIB VPC = 4743 <!--valor te miliarc-->
|Munëida = [[Euro]] (€)
|Cherta = EU location GER.png
}}La '''Germania''' ([[Ladin gherdëina|gherdëina]]: ''Germania'', ''Deutschland'', ''Paejes tudësc'' o nce ''Daiclont'', [[badiot]] y [[Ladin fascian|fascian]]: ''Germania'', [[lingaz tudësch|tudësch]]: ''Deutschland'' {{IPA-de|ˈdɔʏtʃlant||De-Deutschland.ogg}}), ufizielmënter la '''Republica Federela Tudëscia''' ([[lingaz tudësch|tudësch]]: ''Bundesrepublik Deutschland'' {{IPA-de|ˈbʊndəsʁepuˌbliːk ˈdɔʏtʃlant||De-Bundesrepublik Deutschland.ogg}}<ref>{{cite book|title=Duden, Aussprachewörterbuch|url=https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_s9z1|publisher=Dudenverlag|year=2005|isbn=978-3-411-04066-7|editor-last=Mangold|editor-first=Max|edition=6th|pages=[https://archive.org/details/dudenaussprachew0000unse_s9z1/page/271 271], 53f|language=de}}</ref>), ie n [[stat]] te l'[[Europa zentrela]]. Cun na populazion de {{formatnum:{{#invoke:wd|property|references|P1082}}}} ai {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} iel l stat cun la segonda majera populazion te l'Europa do la [[Ruscia]] y l stat cun la majera populazion te l'[[Union europea|Union Europea]]. La Germania ie danter l [[mer baltich]] y l [[mer dl nord]] a nord y la [[Elpes]] a sud, cun na spersa de {{formatnum:357027}} km².<ref name="CIA">{{Cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany/ |title=Germany |website=World Factbook |publisher=CIA |access-date=29 March 2020 |archive-date=9 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109075739/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/germany |url-status=live }}</ref> La Germania cunfina cun la [[Danimarca]] a nord, la [[Republica Ceca]] y [[Polonia]] a est, l'[[Austria]] y la [[Svizra]] a sud, y la [[Franzia]], l [[Luxemburg]], l [[Belje]] y i [[Paejes Basc]] a vest. La capitela y majera zità ie [[Berlin]], l zënter de la finanza ie [[Frankfurt sul Main|Frankfurt]] y la majera zona urbana ie la [[Ruhr]]. La Germania ie fata de [[Stac federei de la Germania|16 stac federei]]. L majer stat per spersa ie l [[Paiern]], l majer per populazion ie l [[Nordrhein-Westfalen]].
La Germania ie na gran putënza cun na economia sterscia, che ie la majera te l'Europa y la cuarta majera al mond.
== Geografia ==
[[File:Deutschland_topo.jpg|thumb|left|Cherta topografica de la Germania]]
===Tlima===
{{Tlima
| TABELA =
| DIAGRAMM TEMPERATURA = deaktiviert
| DIAGRAMM PREZIPITAZIONS = deaktiviert
| DIAGRAMM PREZIPITAZIONS AUTEZA = 200
| FUNTANA = DWD, Daten: 1971–2000<ref>{{Internetquelle |url=https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |titel=Klimainformationen Berlin |hrsg=World Meteorological Organization |abruf=2013-01-04 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130425001834/https://worldweather.wmo.int/016/c00059.htm |date=2013-04-25 }}</ref>
| Titul =
| Luech = Berlin
<!-- durchschnittliche Höchsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| hmjan = 2.9 | hmfeb = 4.2 | hmmär = 8.5 | hmapr = 13.2 | hmmai = 18.9 | hmjun = 21.6 | hmjul = 23.7 | hmaug = 23.6 | hmsep = 18.8 | hmokt = 13.4 | hmnov = 7.1 | hmdez = 4.4
<!-- durchschnittliche Niedrigsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| lmjan = −1.9 | lmfeb = −1.5 | lmmär = 1.3 | lmapr = 4.2 | lmmai = 9.0 | lmjun = 12.3 | lmjul = 14.3 | lmaug = 14.1 | lmsep = 10.6 | lmokt = 6.4 | lmnov = 2.2 | lmdez = −0.4
<!-- durchschnittliche Niederschlagsmenge für den jeweiligen Monat in mm -->
| nbjan = 42.3 | nbfeb = 33.3 | nbmär = 40.5 | nbapr = 37.1 | nbmai = 53.8 | nbjun = 68.7 | nbjul = 55.5 | nbaug = 58.2 | nbsep = 45.1 | nbokt = 37.3 | nbnov = 43.6 | nbdez = 55.3
<!-- durchschnittliche Regentage für den jeweiligen Monat in d -->
| rdjan = 10.0 | rdfeb = 8.0 | rdmär = 9.1 | rdapr = 7.8 | rdmai = 8.9 | rdjun = 9.8 | rdjul = 8.4 | rdaug = 7.9 | rdsep = 7.8 | rdokt = 7.6 | rdnov = 9.6 | rddez = 11.4
}}
{{Tlima
| TABELA =
| DIAGRAMM TEMPERATURA = deaktiviert
| DIAGRAMM PREZIPITAZIONS = deaktiviert
| DIAGRAMM PREZIPITAZIONS AUTEZA = 200
| FUNTANA = [https://www.wetterdienst.de/Deutschlandwetter/Muenchen/Klima/ Deutscher Wetterdienst Daten: 2015–2020], [http://wetterkontor.de/de/klima/klima2.asp?land=de&stat=10870 Klimatabelle für München - Wetterkontor]
| Titul =
| Luech = Minca
<!-- durchschnittliche Höchsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| hmjan = 4.7 | hmfeb = 7.5 | hmmär = 10.8 | hmapr = 16.2 | hmmai = 19.5 | hmjun = 24.4 | hmjul = 26.2 | hmaug = 26.2 | hmsep = 20.5 | hmokt = 15.3 | hmnov = 9.2 | hmdez = 6.8
<!-- durchschnittliche Niedrigsttemperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| lmjan = −1.6 | lmfeb = 0.1 | lmmär = 2.2 | lmapr = 5.5 | lmmai = 9.3 | lmjun = 13.8 | lmjul = 15.2 | lmaug = 14.9 | lmsep = 10.5 | lmokt = 6.6 | lmnov = 2.7 | lmdez = 0.4
<!-- durchschnittliche Temperatur für den jeweiligen Monat in °C -->
| avjan = 1.5 | avfeb = 3.8 | avmär = 6.5 | avapr = 10.8 | avmai = 14.4 | avjun = 19.1 | avjul = 20.7 | avaug = 20.5 | avsep = 15.5 | avokt = 10.9 | avnov = 5.9 | avdez = 3.6
<!-- durchschnittliche Niederschlagsmenge für den jeweiligen Monat in mm -->
| nbjan = 71 | nbfeb = 67 | nbmär = 43 | nbapr = 52 | nbmai = 137 | nbjun = 101 | nbjul = 103 | nbaug = 113 | nbsep = 83 | nbokt = 65 | nbnov = 53 | nbdez = 45
<!-- durchschnittliche Regentage für den jeweiligen Monat in d -->
| rdjan = 17 | rdfeb = 13 | rdmär = 14 | rdapr = 12 | rdmai = 16 | rdjun = 14 | rdjul = 15 | rdaug = 13 | rdsep = 14 | rdokt = 14 | rdnov = 14 | rddez = 14
<!-- durchschnittliche Anzahl täglicher Sonnenstunden für den jeweiligen Monat in h/d -->
| shjan = 2.0 | shfeb = 2.7 | shmär = 4.1 | shapr = 5.1 | shmai = 6.4 | shjun = 6.8 | shjul = 7.6 | shaug = 6.9 | shsep = 5.6 | shokt = 4.2 | shnov = 2.2 | shdez = 1.6
<!-- durchschnittliche Luftfeuchtigkeit für den jeweiligen Monat in % -->
| lfjan = 83 | lffeb = 83 | lfmär = 77 | lfapr = 72 | lfmai = 73 | lfjun = 73 | lfjul = 73 | lfaug = 75 | lfsep = 78 | lfokt = 82 | lfnov = 86 | lfdez = 86
}}
== Storia ==
[[File:German_Confederation_(1815).svg|thumb|left|La Confederazion Tudëscia tl 1815.]]
N grum de tribù germaniches vivova tl nord de la Germania bel te l'antichità. Dal 10ejim secul inant à gran pert di raions de la Germania fat pert dl [[San Mper Roman]]. Ntan l 16ejim secul ie i raions tl nord de la Germania deventei pert de la [[refurmazion protestanta]]. Do la [[vieres Napoleoniches]] se à l San Mper Roman desfà tl 1806 y la Confederazion Tudëscia ie stata metuda su tl 1815. Tl 1871 se à duc i paejes tudësc metù adum y à furmà l [[Mper Tudësch]] sota la dominazion [[pruscia]]. Do la [[Prima Gran Viera]] y la revoluzions ie stata metuda su la republica de Weimar, che à durà nfin al 1933, canche l partit nazista ie ruà tl guviern. Da ilò inant ie la Germania stata na ditatura che à purtà mo na viera te l'Europa y l Holocaust. Do la segonda viera mundiela fova la Germania per n pez sota la aministrazion de i aleac y ie po stata spartida su te doi stac. Chis ie inò unic adum tl 1989.
== Spartizion aministrativa ==
La Germania, coche republica federela, ie metuda adum da 16 stac federei ([[lingaz tudësch|tudësch]]: ''Bundesländer'' o mé ''Länder''). Chisc ie stai metui su tl ovest tl 1949 cun la creazion de la Republica Federela Tudëscia, y chëi tl est ie stai metui su tl 1990 do la [[reunificazion tudëscia]].<br>
A trëi de chisc stac ti vëniel dit ''Stadtstaaten'' (zità-stat), ajache si spersa cuer mé chëla de na zità. Chisch ie [[Bremen]], [[Hamburg]] y [[Berlin]]. L majer stat per spersa ie l [[Paiern]], l majer per populazion ie l [[Nordrhein-Westfalen]].
{{Cherta Germania}}
=== Lista de i stac federei ===
{{further|Stac federei de la Germania}}
{| style="clear:both" class="sortable wikitable"
|- style="background:#bbb"
! Blason
! Stat
! Codesc
! Da l'ann
! Capitela
! Majera zità
! data-sort-type="number"|Spersa<br>(km<sup>2</sup>)
! data-sort-type="number"|Populazion<br />(dez. 2019)
! data-sort-type="number"|Pop.<br />per km<sup>2</sup>
|- style="background:#eee"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of Baden-Württemberg (lesser).svg|40px]]
| [[Baden-Württemberg]]
|BW
| 1952
|{{Blason|Stuttgart}}
|Stuttgart
| style="text-align:right" | {{formatnum:35752}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:11100394}}
| style="text-align:right" | 310
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Bayern Wappen.svg|40px]]
| [[Paiern]]<br />(''Bayern'')
|BY
| 1949
|{{Blason|Minca}}<br />(''München'')
|Minca<br />(''München'')
| style="text-align:right" | {{formatnum:70552}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:13124737}}
| style="text-align:right" | 185
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:DEU Berlin COA.svg|40px]]
| [[Berlin]]
|BE
| 1990
| style="text-align:center" | –<!-- Nia mudé, la zità-stat de Berlin ne à nia na capitela -->
| style="text-align:center" | –<!-- Nia mudé, la zità-stat de Berlin ne à nia na capitela -->
| style="text-align:right" | 892
| style="text-align:right" | {{formatnum:3669491}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:4086}}
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Brandenburg Wappen.svg|40px]]
| [[Brandenburg]]
|BB
| 1990
|{{Blason|Potsdam}}
|Potsdam
| style="text-align:right" | {{formatnum:29479}}
| style="text-align:right" | {{formatnum:2521893}}
| style="text-align:right" | 85
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:Bremen Wappen(Mittel).svg|40px]]
| [[Bremen]]<br />
|HB
| 1949
| style="text-align:center" | –
| style="text-align:center" | –
| style="text-align:right" | 419
| style="text-align:right" | 681.202
| style="text-align:right" | 1.630
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of Hamburg.svg|40px]]
| [[Hamburg]] <br />
|HH
| 1949
| style="text-align:center" | –
| style="text-align:center" | –
| style="text-align:right" | 755
| style="text-align:right" | 1.847.253
| style="text-align:right" | 2.439
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of Hesse.svg|40px]]
| [[Hessen]]<br />
|HE
| 1949
|{{Blason|Wiesbaden}}
|{{Blason|Frankfurt sul Main}}<br />(''Frankfurt am Main'')
| style="text-align:right" | 21.115
| style="text-align:right" | 6.288.080
| style="text-align:right" | 297
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of Lower Saxony.svg|40px]]
| [[Niedersachsen]]<br />
|NI
| 1949
|{{Blason|Hannover}}<br />
|Hannover
| style="text-align:right" | 47.609
| style="text-align:right" | 7.993.448
| style="text-align:right" | 168
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of Mecklenburg-Western Pomerania (great).svg|40px]]
| [[Mecklenburg-Vorpommern]]
|MV
| 1990
|{{Blason|Schwerin}}
|{{Blason|Rostock}}
| style="text-align:right" | 23.180
| style="text-align:right" | 1.609.675
| style="text-align:right" | 69
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of North Rhine-Westfalia.svg|40px]]
| [[Nordrhein-Westfalen]]<br />
|NW
| 1949
|{{Blason|Düsseldorf}}
|{{Blason|Köln}}
| style="text-align:right" | 34.085
| style="text-align:right" | 17.932.651
| style="text-align:right" | 526
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of Rhineland-Palatinate.svg|40px]]
| [[Rheinland-Pfalz]]<br />
|RP
| 1949
|{{Blason|Mainz}}
|Mainz
| style="text-align:right" | 19.853
| style="text-align:right" | 4.084.844
| style="text-align:right" | 206
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Wappen des Saarlands.svg|40px]]
| [[Saarland]]
|SL
| 1957
|{{Blason|Saarbrücken}}
|Saarbrücken
| style="text-align:right" | 2.569
| style="text-align:right" | 990.509
| style="text-align:right" | 386
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of Saxony.svg|40px]]
| [[Sachsen]]<br />
|SN
| 1990
|{{Blason|Dresden}}
|{{Blason|Leipzig}}
| style="text-align:right" | 18.416
| style="text-align:right" | 4.077.937
| style="text-align:right" | 221
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Wappen Sachsen-Anhalt.svg|40px]]
| [[Sachsen-Anhalt]]<br />
|ST
| 1990
|{{Blason|Magdeburg}}
|{{Blason|Halle (Saale)}}
| style="text-align:right" | 20.446
| style="text-align:right" | 2.208.321
| style="text-align:right" | 108
|- style="background: #eee"
| style="text-align:center" | [[File:DEU Schleswig-Holstein COA.svg|40px]]
| [[Schleswig-Holstein]]
|SH
| 1949
|{{Blason|Kiel}}
|Kiel
| style="text-align:right" | 15.799
| style="text-align:right" | 2.896.712
| style="text-align:right" | 183
|- style="background: #ddd"
| style="text-align:center" | [[File:Coat of arms of Thuringia.svg|40px]]
| [[Thüringen]]<br />
|TH
| 1990
|{{Blason|Erfurt}}
|Erfurt
| style="text-align:right" | 16.172
| style="text-align:right" | 2.143.145
| style="text-align:right" | 133
|}
== Demografia ==
=== Ziteies ===
{{further|Lista de la majera ziteies te la Germania}}
Chësta tabela mostra la ziteies te la Germania cun n plu de {{formatnum:500000}} abitanc cun lepro i raions metropolitans:
{| class="wikitable zebra" style="text-align:center;"
|-
! rowspan="15" style="font-weight:normal"|
[[File:Berlin skyline 2009.jpg|160px|Berlin]]<br />Berlin<br />
[[File:HP L4224.JPG|160px|Hamburg]]<br />Hamburg<br />
[[File:Frauenkirche and Neues Rathaus Munich March 2013.JPG|160px|Minca]]<br />Minca
! style="text-align:left;"|
! style="text-align:left;"| Zità
! style="text-align:left;"| Populazion
! style="text-align:left;"| Agglomerazion<ref>[http://www.citypopulation.de/Deutschland-Agglo_d.html ''Deutschland: Urbane Agglomerationen''] auf der Website ''City Population'' (Thomas Brinkhoff), 30. Juli 2020.</ref>
! style="text-align:left;"| Raion metropolitan
! rowspan="15" style="font-weight:normal"|
[[File:Stadtbild Köln (50MP).jpg|160px|Köln]]<br />Köln<br />
[[File:Frankfurter Altstadt mit Skyline 2012-04.jpg|160px|Frankfurt sul Main]]<br />Frankfurt sul Main<br />
[[File:Schloßplatz Stuttgart 2010.jpg|160px|Stuttgart]]<br />Stuttgart
|-
| {{0}}1 ||style="text-align:left;"| {{blason|Berlin}} || 3.664.088 || 4.630.000 || {{0}}6.120.000
|-
| {{0}}2 ||style="text-align:left;"| {{blason|Hamburg}} || 1.852.478 || 2.820.000 || {{0|<sup>[00]</sup>0}}5.360.000<ref>[https://metropolregion.hamburg.de/ Geschäftsstelle der Metropolregion Hamburg (Hrsg.)]: [https://metropolregion.hamburg.de/service/statistikportal/10061644/statistikportal-html-tabellen/ ''Raumbeobachtungssystem. Statistikportal. Barrierefreie (vereinfachte) HTML- oder Excel-Tabellen für die Jahre 2013 bis 2016/2017. Bevölkerung: Bevölkerungsstand und Bevölkerungsdichte'']{{Toter Link|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Situazion ai 31 dezëmber 2017), abgerufen am 5. April 2019 ([https://metropolregion.hamburg.de/contentblob/3921184/edbc0877ce4077ed094484c8fdebdad4/data/tabelle01-bevoelkerung.xlsx Excel-Datei; 33 kB]{{Toter Link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}). Anmerkung: Die in der Excel-Tabelle aufgeführte genaue Angabe für die Zahl der Gesamtbevölkerung in der Metropolregion Hamburg lautet 5.360.431. Zur besseren Lesbarkeit des Zahlenwertes und seiner einfacheren Vergleichbarkeit mit den Zahlenwerten der anderen deutschen Metropolregionen innerhalb der oben stehenden Tabelle ist die Zahl hier auf die ganze Tausenderstelle gerundet.</ref>
|-
| {{0}}3 ||style="text-align:left"| {{blason|Minca}} || 1.488.202 || 2.210.000 || {{0}}5.990.000
|-
| {{0}}4 ||style="text-align:left"| {{blason|Köln}} || 1.083.498 || 4.910.000 || 10.680.000
|-
| {{0}}5 ||style="text-align:left"| {{blason|Frankfurt sul Main}} || {{0|0.}}764.104 || 2.710.000 || {{0}}5.720.000
|-
| {{0}}6 ||style="text-align:left"| {{blason|Stuttgart}} || {{0|0.}}630.305 || 2.360.000 || {{0}}5.300.000
|-
| {{0}}7 ||style="text-align:left"| {{blason|Düsseldorf}} || {{0|0.}}620.523 || 4.910.000 || 10.680.000
|-
| {{0}}8 ||style="text-align:left"| {{blason|Leipzig}} || {{0|0.}}597.493 || 1.200.000 || {{0}}2.400.000
|-
| {{0}}9 ||style="text-align:left"| {{blason|Dortmund}} || {{0|0.}}587.696 || 5.610.000 || 10.680.000
|-
| 10 ||style="text-align:left"| {{blason|Essen}} || {{0|0.}}582.415 || 5.610.000 || 10.680.000
|-
| 11 ||style="text-align:left"| {{blason|Bremen}} || {{0|0.}}566.573 || {{0|0.}}990.000 || {{0}}2.730.000
|-
| 12 ||style="text-align:left"| {{blason|Dresden}} || {{0|0.}}556.227 || {{0|0.}}830.000 || {{0}}2.400.000
|-
| 13 ||style="text-align:left"| {{blason|Hannover}} || {{0|0.}}534.049 || 1.130.000 || {{0}}3.830.000
|-
| 14 ||style="text-align:left"| {{blason|Nürnberg}} || {{0|0.}}515.543 || 1.350.000 || {{0}}3.560.000
|}
<small><nowiki>*)</nowiki> Situazion ai 31 dezëmber 2020</small>
== Referënzes ==
<references/>
{{Europa}}
==Vocabolar dl ladin leterar==
[[File:Vocabolardlladinleterar.pdf|page=483|thumb|100px|left|Germania]]
<b>Germania </b>6 1878 <i>Germania </i>(DeclaraJM, SantaGenofefa1878:1) <br>
gad. Germania Badia Germania grd. Germania fas. Germania
fod. Germania LD Germania<br>
<b>topon. </b><br>
<i><</i>(gad. P/P 1966, grd. F 2002; DLS 2002, fas. DLS
2002; DILF 2013, fod. DLS 2002, LD DLS 2002) <i><b>a) Dopo che la löm dl Cristianejim
â fat sparí les scurités dl’ idolatria en Germania - ti lüsc
todësc - ára nia püch smorjelé i costüms groi de chëra
jënt amanta dla vera </b>Dopo che la lum d’l Cristianesimo
ā fatt sparì les scuritès d’l’ idolatrìa in Germania - in t’ i
lusc’ todesc’ - àla nia puc smorjelè i costumi grŏi de chella jent amante d’la verra </i>DeclaraJM, [[:it:s:Pagina:Storia_di_Santa_Genoveffa.djvu/12|SantaGenofefa1878:1]]
(Badia).
[[File:Vocabolardlladinleterar.pdf|page=1034|left|thumb|100px|Luesc todesc]]
<b>Luesc todesc </b>(gad.) Ⓘ Germania
Ⓓ Deutschland ◇ <i><b>a) Dopo che la löm dl Cristianejim â fat
sparí les scurités dl’ idolatria en Germania - ti lüsc todësc
- ára nia püch smorjelé i costüms groi de chëra jënt amanta dla vera </b>Dopo che la lum d’l Cristianesimo ā fatt sparì les scuritès d’l’idolatrìa in Germania - in t’i lusc’ todesc’
- àla nia puc smorjelè i costumi grŏi de chella jent amante
d’la verra </i>DeclaraJM, SantaGenofefa1878:1 (Badia).
[[Categoria:Paejes Tudësc]]
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
[[Categoria:Germania| ]]
n5dv3s2n5ll3sa1kns30zbte4p6opc4
2006
0
2611
253055
16456
2026-09-17T02:32:57Z
Rolf acker
1705
corr.
253055
wikitext
text/x-wiki
'''2006''' ie n [[ann]] dl [[calender]] gregorian.
== Politica ==
* La [[Trentin|Provinzia de Trent]] la é spartida en 16 comunitèdes de val.
== Morts ==
* [[Paolo Bagni]]
* [[Giovanni Battista Scaglia]]
[[Categoria:Ann]]
fda2219qposnmomreqcz0r4t9wrsxv2
Operes ladines C-D
0
2658
253092
251971
2026-09-17T11:07:40Z
Rolf acker
1705
errore di Lint
253092
wikitext
text/x-wiki
'''[[Operes ladines A-B|A-B]]''' -
'''[[Operes ladines C-D|C-D]]''' -
'''[[Operes ladines E-H|E-H]]''' -
'''[[Operes ladines I-M|I-M]]''' -
'''[[Operes ladines N-P|N-P]]''' -
'''[[Operes ladines R-T|R-T]]''' -
'''[[Operes ladines U-Z|U-Z]]''' -
'''[[oldwikisource:Main Page/Ladin|Wikisource/Ladin]]'''
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=53|thumb|120px|Calligari]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=54|thumb|120px|Chiocchetti]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=55|thumb|120px|Chizzali-Colleselli]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=56|thumb|120px|Comploi]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=57|thumb|120px|Comploj-Costa]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=58|thumb|120px|Costadedoi-Dandrea]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=59|thumb|120px|Dapunt]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=60|thumb|120px|De Gasper-De Rossi]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=61|thumb|120px|De Rossi, Hugo]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=62|thumb|120px|De ru, Micurà]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=63|thumb|120px|De Zanna-Declara]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=64|thumb|120px|Declara]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=65|thumb|120px|Declara]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=66|thumb|120px|Degasper, Firmiliano]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=67|thumb|120px|Degasper, Silvio]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=68|thumb|120px|Degillia-Delago]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=69|thumb|120px|]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=70|thumb|120px|]]
[[File:Bibliografia ladina.djvu|page=71|thumb|120px|]]
===C===
:'''[[Pietro Chiocchetti|Chiocchetti, Pietro]]''' (1875-1958)
*‹282› 1903 BRA Poesia per da carnassal per evitar el bal. LIT
:'''[[Antonio Chizzali|Chizzali, Antonio]]''' (1816 – 1888)
*‹283› 1879 COL Bonagrazia, Tonin (ℙ): Correspondenz-Karte. CHR
:'''Colbriccon''' (ℙ)
*‹284› 1922 CAZ El buffon. LIT
:'''[[Giacomo Colleselli|Colleselli, Giacomo]]''' (1881 – 1952)
*‹285› 1914 COL La insuda. LIT
*‹286› 1914 COL Sa mont lè ben bel. LIT
*‹287› 1915 COL Valk per ki da Kol. LIT
*‹288› 1915 COL La cioura mula. LIT
:'''Comploi, Engelbert''' (1888 – 1962)
*‹289› 1914 GRD Trëi maöstri, ch’à fa de gran bën per Gherdëina: Franz Insam. SACH
*‹290› 1926 GRD A Segneur Pluan da Ortisei Monsignore Francesco Anderlan per si Secundiz, ai 4 de lugio 1926. LIT
*‹291› 1927 GRD Comploi, Angelo: Messa Nevöla de Segnëur Leopoldo Delago da Rumanon. Bulla, ai 3 de lugio 1927. LIT
*‹292› 1927 GRD A Segneur Primiziant Vinzenz Rabiser da Zelin, S. Cristina. LIT
*‹293› 1927 GRD Per la Mëssa novella del Rev. P. [[Ildefons Perathoner]], S. Cristina, 27.12.1927. LIT
*‹294› 1927 GRD Na tel festa sche ’ncuei ie na gran rarità (Zur goldenen Hochzeit des Ehepaares Engel Comploj und Josefa Demetz). LIT
*‹295› 1927 GRD De ceur ve saludòn. LIT
*‹296› 1929 GRD Ciantia de Kolping, Pufels, 25.2.1929. LIT
*‹297› 1930 GRD Per la Messa Novella de Segneur Fridrich Moroder. Bulla, 14 Aprile 1930. LIT
:'''[[Ujep Antone Comploj|Comploj, Ujep Antone]]''' (1885 – 1915)
*‹298› 1915 GRD Frederi Mistral †. SACH
*‹299› 1915 GRD Seniëur Matie. SACH
*‹300› 1915 GRD La gran mueria dl ann 1636. SACH
*‹301› 1915 L Kalënder ladin per l ann 1915. Ladinischer Kalender. CHR
:'''Constantini, Massimiliano''' (1823 – 1864)
*‹302› 1841 ANP *‹ⓣ La Parabola del Figliol prodigo. REL
:'''Costa, Giovan Battista''' (1884 – 1968)
*‹303› 1937 – 1938 CAZ La pęška tofęña. LIT
*‹304› 1937 – 1938 CAZ La kontía dα la tówza valęnta ẹ dẹ la tówza katíva. LIT
*‹305› 1937 – 1938 CAZ Eine schlagfertige Frau. LIT
*‹306› 1937 – 1938 CAZ Ein Kochrezept für Schlutzkrapfen. SACH
*‹307› 1937 – 1938 CAZ Tid˛óm tid˛óm tidé˛la. LIT
*‹308› 1937 – 1938 CAZ I sọnạ da mezdí. LIT
:'''Costadedoi, Jan Mathias''' (1763 – 1818)
*‹309› 1811 BAD *‹ⓣ Ai nom dél Rè d’Baira. Al Rè i àle plasü d’ordené etc. (Verordnung, die Bestechung der Staatsbeamten betreffend). ADM
===D===
:'''D.T.''' (?-?)
*‹310› 1914 GRD La Zecuta. LIT
*‹311› 1914 GRD ’L dragon de Val bandida. LIT
*‹312› 1914 GRD L’òrco. LIT
*‹313› 1914 GRD La buša da Còi. LIT
:'''Dandrea Magro, Arcangelo''' (1895 – 1966)
*‹314› 1945 ANP Par ra nòzes de Bèpe Dandrea Bijo e Vera Olivo celebrate a Venàs il 16 ottobre 1945 (Soneto). LIT
*‹315› 1945 ANP Par ra Nozes de Ivo Majoni Bòto e Teresa Zanetti (Soneto). LIT
*‹316› 1945 ANP El dì del Spoşalizio inze a Fiames (Soneto). LIT
*‹317› 1945 ANP Par ra Festa de St. Caterina (Catina Crepa) (Soneto). LIT
*‹318› 1945 ANP Par ra mè conpagnia (compagni di gita estate 1945) (Soneto). LIT
:'''[[Emma Dapunt|Dapunt, Emma]]''' (1889 – 1959)
*‹319› 1921 BAD A noš signur Primiziante. LIT
*‹320› 1921 BAD Bell incö unse nos d’Antermaia. LIT
*‹321› 1921 BAD Massa novella dö S. Pir d Rü. LIT
*‹322› 1936 BAD Invit a massa novella (Primizgedicht für Angel Dapunt). LIT
*‹323› 1936 BAD Reverendo Sür Primiziant! Pic e stlett sunsi ciamò. LIT
*‹324› 1936 BAD Reverendo Sür Primiziant! Scusede ch’iö me fesc inant. LIT
*‹325› 1936 BAD Reverendo Sür Primiziant! Ng bel salüt da nos düĉ canĉ. LIT
*‹326› 1936 BAD Reverendo Sür Primiziant! Porcì pa incö. LIT
*‹327› 1936 BAD Reverendo Sür Primiziant! Bel da dì nos ung salpü. LIT
*‹328› s.d. (ante 1941) BAD La lüm dl Primiziant. LIT
*‹329› s.d. (ante 1941) BAD I novitsch. LIT
*‹330› s.d. (ante 1941) BAD Salut al Primiziant. LIT
*‹331› 1941 BAD Massa novella (Sekundizgedicht für Alois Pupp). LIT
*‹332› 1894 ANP Ampezzanisch geschriebener Brief an ihren Verlobten Michele Menardi. CHR
*‹333› s.d. (1905 – 06*) BRA Un fašan ke ama la partia fašana (ℙ): De Faša ladina. SACH
*‹334› 1906 BRA Un fašan che ama de chör la partia fašana (ℙ): De le scole fašane. SACH
*‹335› 1906 BRA De l’Union fašana. SACH
*‹336› 1906 BRA Un fašan, che ama la partia (ℙ): De le comedie fašane. SACH
*‹337› 1906 BRA Un fašan, che ama la partia (ℙ): De i Bužares. SACH
:'''[[Hugo de Rossi|De Rossi, Hugo]]''' (1875 – 1940)
*‹338› 1905 BRA Ko ke la é stada ke son ruà sul Ball die Dolomiten-Ladiner. LIT
*‹339› 1905 (ed.): Kokodek! [1905]. CHR
*‹340› 1908 BRA ’L becé. SACH
*‹341› 1908 BRA L mok. SACH
*‹342› 1910 BRA 800 Sprüche und Wetterregeln in Brak. LIT
*‹343› 1910 (ed.): Kokodek! [1.2.1910]. CHR
*‹344› 1912 BRA Märchen und Sagen aus dem Fassatal. LIT
*‹345› 1922 BRA L saut de Giòchele te la libertà. Contìa braca per picioi de Fasha tant braches che cazec’. LIT
*‹346› s.d. (1920 – 1930) BRA *‹ⓣ (Der betrogene Wirth 1896) L’ost mbrojà o La skomeša fatala (Farsa in un at e ot szenes). LIT
*‹347› 1908 – 1940 BRA Briefe und Postkarten an den Maler Franzeleto Bernard. CHR
:'''[[Micurà de Rü (linguist)|De Rü, Micurà]]''' (1789 – 1847)
*‹350› s.d. (ante 1833) Erbauungsbuch über das Leben der Heiligen Genovefa in ladinischer Sprache. LIT
*‹351› 1833 LMdR Vater Unser; Ave Maria; Credo. REL
*‹352› 1833 LMdR Sammlung von Redensarten. LIT
*‹353› 1833 LMdR Gespräche. LIT
*‹354› 1833 LMdR Einige Anekdoten in ladinischer Sprache. LIT
*‹355› 1833 LMdR Einige kurze Briefe. CHR
*‹356› 1833 LMdR 13 kurze Reime bzw. Aphorismen. LIT
:'''De Zanna, Illuminato''' (1896 – 1988)
*‹357› 1916 ANP Ra toses de ades. LIT
:'''Deberto, Giacomo'''
*‹358› 1841 FOD *‹ⓣ La Parabola del Figliol prodigo. REL
:'''[[Janmatî Declara|Declara, Jan Matî]]''' (1815 – 1884)
*‹359› s.d. (1850 – 1880) BAD Bera Tita Cazzoula. 12 Anekdoten. LIT
*‹360› 1850 – 1884 BAD Ca. 870 ladinischen Predigten. REL
*‹361› 1862 BAD *‹ⓣ Pider, Johannes Vita dla santa fancella Notburga da Rottenburg LIT
*‹362› 1865 BAD In gausiung d’la Meissa Giubilata d’l molto Reverendo Signur Don Jaco Grossrubatscher, Curat Emerito d’ Arreba, Esposto a Lailla. LIT
*‹363› 1854 – 1867 BAD Ca. 200 ladinische Gedichte aus Anlass der Religionsprüfung. LIT
*‹364› s.d. (post 1860) BAD Dottrina; Instroziung dl Sacramant dla penitanza. REL
*‹365› 1875 BAD In gausiung d’la Messa Novella d’l M.R.S. Osoupp Freinademez da Oies zelebrada in Badia, ai 5 d’Agost 1875. Ciantia. LIT
*‹366› 1878 LVBDec *‹ⓣ Schmid, Christoph von Storia d’S. Genofefa. Prum liber lading. LIT
*‹367› 1878 BAD In gausiung dles dùs Messes Novelles di M. R. S. Zeno Maring e Alvisio Sopplà celebrādes ā S. Ciāssāng ai 5 d’ agost 1878. LIT
*‹368› 1882 BAD In gausiung dles solennites pur i trei M. R. S. Primizianti Ladings Floriang Pallfrader, Fracesc Konroter e Angelo Videsott. LIT
*‹369› 1884 LVBDec Valgünes recordanzes ladines. SACH
*‹370› s.d. (ante 1884*) BAD La roda. LIT
*‹371› s.d. (ante 1884) BAD La flụ dĕ nósta vita. LIT
*‹372› s.d. (ante 1884) BAD Indovinelli (9 ladinische Rätsel). LIT
*‹373› s.d. (ante 1884) BAD Sammlung von 255 ladinischen Redensarten und Sprichwörtern. LIT
:'''[[Firmiliano Degasper Meneguto|Degasper Meneguto, Firmiliano]]''' (1828 – 1877)
*‹374› 1860 ANP Ai badiote. LIT
*‹375› 1860 ANP Ra coda ai Badiote. LIT
*‹376› 1860 ANP Par r’occasion ch’el Piovan d’Ampezzo D. Agostino Constantini fesc el so ingresso inze el paes agnó che l’é nasciù. LIT
*‹377› s.d. (ca. 1860) ANP A ra mè noviza. LIT
:'''Degasper, Silvio''' (1865 – 1909)
*‹378› 1862 ANP I tempe de ades. Canzon fatta da Mano Meneguto da Coiana l’anno 1862 no sei se par desprezzà o pra convertì . LIT
*‹380› 1872 ANP Par a nozzes de Bortel Zambelli con Tresia Michielli. LIT
*‹382› 1895 ANP Per le fauste Nozze Michele Menardi e Marietta De Gaspari (Famiglie Barbaria, De Gaspari). LIT
*‹383› s.d. (ca. 1898) ANP El „Sanin da pò“. LIT
*‹384›s.d. (ante 1907) ANP Ra bela Ampezana. LIT
:'''Degillia, Jandomëne''' (1780 – 1858)
*‹385› 1836 COLF 10 Gebote Gottes und die 7 Sakramente. REL
:'''DeJaco, Anton''' (1891-1957)
*‹386› s.d. (1906*) BAD Cho’ ospa fa to a fa pulainta. LIT
:'''[[Christian Delago|Delago, Cristl]]''' (1868 – 1955)
*‹387› 1912 GRD Per la fösta del 1908 a Urtišëi. LIT
*‹388› 1912 GRD Pensieres. LIT
*‹389› 1913 GRD Pensieres. LIT
:'''Dellagiacoma , Arturo (?-?)'''
*‹391› s.d. (1910*) BRA Dis el preve via sin Śan. LIT
*‹392› s.d. (1910*) BRA L’aga frescia e la polenta. LIT
*‹393› s.d. (1910*) BRA Chi da Vich con si signores. LIT
:'''Dell’Antonio, Valentino''' (1909 – 1982)
*‹394› s.d. (ante 1946) MOE Menut te Pozil. LIT
*‹395› s.d. (ante 1946) MOE Ste toze… che pasion. LIT
:'''Demenego, Giovanni Gregorio''' (1821 – 1867)
*‹396› 1844 ANP Lode masciza che sempre val adatada in ogni tempo era Banca Comunal. LIT
:'''Demenego, Tiberio Cesare''' (1836 – 1918) [[Author:Tiberio Cesare]]
*‹397› 1870 ANP Hochzeitsgedicht für Silvestro Manaigo und Marianna Dandrea. LIT
*‹398› 1873 ANP Prima rapresentanza comunal 1873. LIT
*‹399› 1910 ANP Gedicht zum 80. Geburtstag von Kaiser Franz Joseph I. LIT
*‹400› 1913 GRD *‹ⓣ Knecht, Friedrich Justus Pitla Štōria bibia. Del Reverèndiššimŏ Vëšcul Dr. Friedrich Justus Knecht. REL
:'''[[Fedele Demetz|Demetz, Fedele]]''' (1850 – 1904)
*‹401› 1897 GRD Storia de Sëlva. Metuda adum dal R. P. Fedele Demetz Kapuziner de Solek a Trent l’ann 1897 SACH
*‹402› 1890 GRD Per la messa nevölla del pröve de Jakun Antonio Prinoth. LIT
*‹403› 1892 GRD Per la messa nevölla de segneur Engel da Plazzolla. LIT
*‹404› 1892 GRD N’ puer, che jö sta desgrazià, deventa mo plu puer i damanda la ca[rità]. LIT
*‹405› 1894 GRD Per la fösta del 40. sacerdozio de Segneur Bastian. LIT
*‹406› 1897 GRD Cul passè del temp dutt se muda (Schlussgedicht zum Kapitel Progresso de Selva, ossia Selva da zakan i Selva da de sen) LIT
*‹407› 1897 GRD I lamentsc della fenans. LIT
*‹408› 1897 GRD La resposta dei uemes ai lamentsc della fenans. LIT
*‹409› 1897 GRD Conclusion i fin. LIT
:'''Dezulian, Francesco''' (1898 – 1986)
*‹410› 1932 BRA Crestàn da Laguscèl e Nàzele da Pedonel (ℙ): La signora de Dolèda. LIT
*‹411› 1932 BRA Un che no se sa chi che l’è (ℙ): La signora de Dolèda. LIT
*‹412› 1932 BRA Un che no se sa chi che l’è (ℙ): L’erede de la signora de Dolèda. LIT
'''[[Operes ladines A-B|A-B]]''' -
'''[[Operes ladines C-D|C-D]]''' -
'''[[Operes ladines E-H|E-H]]''' -
'''[[Operes ladines I-M|I-M]]''' -
'''[[Operes ladines N-P|N-P]]''' -
'''[[Operes ladines R-T|R-T]]''' -
'''[[Operes ladines U-Z|U-Z]]'''
[[Categoria:Leteratura ladina]]
qrnu3m4yg3ks2m94xi7zs2hv9cnymjn
Utente:JuaFlick/Template:Europa
2
2784
253090
18684
2026-09-17T11:03:03Z
Rolf acker
1705
Service: cat removed
253090
wikitext
text/x-wiki
<br clear=all>
{| id="toc" style="margin: 0 2em 0 2em;"
! style="background:#ccccff" align="center" width="100%" colspan="2" | [[Europa]]
|-
| align="center" style="font-size: 90%;" colspan="2" |[[File:Flag of Albania.svg|25px]] [[Albania]] • [[File:Flag of Andorra.svg|25px]] [[Andora]] • [[File:Flag of Austria.svg|25px]] [[Austria]] • [[File:Flag of Belarus.svg|25px]] [[Bielorussia]] • [[File:Flag of Belgium.svg|25px]] [[Belje]] • [[Bosnia y Herzegovina]] • [[File:Flag of Bulgaria.svg|25px]] [[Bulgaria]] • [[File:Flag of Croatia.svg|25px]] [[Croazia]] • [[Republica Ceca]] • [[File:Flag of Cyprus.svg|25px]] [[Cipre]] • [[File:Flag of Denmark.svg|25px]] [[Danimarca]] • [[File:Flag of Estonia.svg|25px]] [[Estonia]] • [[File:Flag of Finland.svg|25px]] [[Finlandia]] • [[Franzia]] • [[Paejes tudësc]] • [[Grecia]] • [[Ungria]] • [[Islanda]] • [[Irlanda]] • [[Talia]] • [[Letonia]] • [[Liechtenstein]] • [[Lituania]] • [[Luxemburg]] • [[Macedonia dl Nord]] • [[Malta]] • [[Moldova]] • [[Monaco]] • [[Montenegro]] • [[Olanda]] • [[Norvegia]] • [[Polonia]] • [[Portugal]] • [[Romania]] • [[Russia]] • [[San Marino]] • [[Serbia]] • [[Slovachia]] • [[Slovenia]] • [[Spania]] • [[Svezia]] • [[Svizra]] • [[Turchia]] • [[Ucraina]] • [[Riam Unì]] • [[Zità dl Vatican]]
|}
mo3rd05nl7l2y2s5pkkfhsnyq3f4sfk
Val
0
2867
253067
252784
2026-09-17T10:02:19Z
Rolf acker
1705
/* Sedim de Val */ errore di Lint
253067
wikitext
text/x-wiki
{{Gherdëina}}[[File:Val Sëlva y Saslonch ududa da Zirmëi te Gherdëina.jpg|thumb|alt=Val cun Sëlva y l [[Saslonch]] ududa da Zirmëi ju.|Val cun Sëlva y l [[Saslonch]] ududa da Zirmëi ju.]]
{{Per|la formazion geografica|valeda}}'''Val''' ([[lingaz tudësch|tudësch]]: ''Langental'', [[lingaz talian|talian]]: ''Vallunga'') ie na [[valeda]] te [[Südtirol]] tl [[Sëlva|chemun de Sëlva]]. La ie na valeda a U che se spartësc dala valeda de [[Gherdëina]]. La scumëncia tl nord-est dl chemun de Sëlva y porta inant nfin te [[Pra da Rì]] y te la [[Grupa de Puez]].
== Descrizion ==
Val ie na valeda furmeda a U, che uel dì na valeda plasmeda dai [[dlacier]]es. La va da nord-urient a sud-uzidënt y la ie duta tl [[Parch naturel Puez-Odles]]. Tla pert nord a man drëta va autra valedes che ie, jan da uzidënt a urient, da [[Stevia]] ju, la Val Udera, la Val de Scimon, la Valacia, la Val dai Droc, la Val de Piciudel, la Val dai Ciavei y dala Furcela de Forces de Siëles ju la val tlameda Do la Ntaiëda. Japè de Val, de vieres de urient ruvun, tres la Val Culea, sun Furcela de Ciampëi o Jëuf de Culea o Locia de Culea<ref name=JK >[[Josef Kostner]] [[Gilo Prugger]]: ''Cherta de Frea y ujinanza''. Calënder de Gherdëina 1970, Union di Ladins, Urtijëi 1969, pl. 92</ref>.
Dl vieres dl sud, sula pert de man ciancia de Val, iel me doi valedes: la Val da Lietres <ref =of="">Deplu autëures: ''Chemun de Sëlva - chertes ortofoto cun i toponims ladins''. Istitut Ladin Micurá de Rü, 2017 ISBN 978-88-8171-119-2.</ref> o Val de Lietres <ref name=JK ></ref> a uriënt, che scumëncia sun [[Crespëina]] y fina sun [[Pra da Rì]], y Chedul che nasc a urient dal Col Turont de Cir y l Cir y fina tres la Locia de Chedul pra l Droch de Val daujin ala capela. Tres Val de Lietres iel unì fat ora da pert dla Lia da Mont n troi per ji sun Crespëina tl 1960<ref>''Cronica 1960''. Calënder de Gherdëina 1961, pl. 102. </ref>, ma chësc troi ie pona unì stlut inó per via che i ciaciadëures nen ova nia gën che jënt jisse massa da iló su. Tla Val de Lietres auta iel giarons che fina plu ala bassa cun n bosch drët spës de barantli, scialdi rie da passé tres.
<gallery>
Val da Parëi Val da Udera Val de Scimon te Val Gherdëina.jpg|Val da Parëi, Val da Udera y Val de Scimon.
Val de Piciudel te Val Gherdëina.jpg|Val de Piciudel y Crëp da Castl.
Val dai Ciavei te Val te Gherdëina.jpg|Val dai Ciavei.
Do la Ntaiëda te Val Gherdëina.jpg|Do la Ntaiëda.
Val Culea dala locia de Val Culea te Val te Gherdëina.jpg|Val Culea dala locia de Val Culea.
</gallery>
== Crëpes ==
A nord ons la Mont de Stevia cun i crëpes Steviola, Crëp dla Porta danter la Val de Scimon y la Valacia, Ciastel de Stevia danter la Valacia y la Val di Droc, l Crëp da Castl cun dovia la Val de Piciudel.
Dala pert de sud, a man ciancia ruvan da japé de val oravier, ie i crëpes i ciampanii de Col Turont, de Lietres y dla Sciblota, l [[Ciastel de Chedul]], la [[Piza de Chedul]]. A nord de Chedul ie la Mont de Sëura de Chedul y a sud de Chedul la Grupa dl Cir y la Pizes Cuecenes.
Te Val iel nce n valgun chëui sciche l chëul de Curnacia y l chëul dla Mescula a nord y l chëul dal Sablon a sud.
La streda de Dusac mëina te [[Puez]] muan da [[Pra da Ri]]<ref name=JK></ref>.
<gallery>
Crëp de Steviola y Ciastel Wolkenstein Gherdëina.jpg|Crëp de Steviola y l Ciastel Wolkenstein.
Crëp dla Porta te Val te Gherdëina.jpg|Crëp dla Porta.
Crëp da Castl y Ciastel de Stevia te Val te Gherdëina.jpg|Crëp da Castl, Ciastel de Stevia, Crëp de Porta y Steviola a cialé da val oravier.
Col dala Pieres Ost Val Longia Gherdëina.jpg|Col dala Pieres sëura Do la Ntaiëda.
Bocia de Mont de Puez Col de Puez dedora Duledes te Val te Gherdëina.jpg|Bocia de Mont de Puez, l Col de Puez dedora y la Duledes.
Col Turond Busc dala Gialina te Val Gherdëina.jpg|Ciampanil de Col Turont.
Col Turond Ciampanil de Lietres Val Sëlva Gherdëina.jpg|Col Turond y l Ciampanil de Lietres.
Col Turont da Pra da Ri te Val te Gherdëina.jpg|Col Turont y Val de Lasties.
Ciampanii dla Sciblota Val Gherdëina.jpg|I ciampanii dla Sciblota.
Mont de Val Sëura Sciblota Lietres Ciastel de Chedul Gherdëina.jpg|Mont de Sëura de Chedul y l [[Ciastel de Chedul]].
Piza de Chedul Ciastel de Chedul capela San Silvester Val Gherdëina.jpg|Piza de Chedul sëura la capela, dovia l [[Ciastel de Chedul]].
Pic Odles Stevia Daunëi Sëlva Ciandepinëi te Gherdëina da Mont de Sëura dinviern.jpg|Val tl chemun de Sëlva da udëi danter [[Stevia]] y [[Ciampinëi]].
</gallery>
== Eghes ==
Ruves iel te Val feter degun, mé n valgun aghiei. L'eghes che vën da mont ju passa tres val ora sota la truepa giares y morenes. L [[Ruf de Val]] nasc permò ala fin dla valeda dan la capela. Te Val iel truepes fussiei, che vën da Stevia ju, dala Val Culea y Chedul. Truepes ie i pisciadoies, che vën scialdi adurvei d'inviërn per la arpizedes sun la dlacia. A mesa val ie n pitl lech tlamà Lech de Ciampedel che devënta scialdi grant d'ansciuda canche la nëives se dlëiga y po sparësc inò te pueces dis.
<gallery>
Ruf de Val.jpg|L ruf de Val
Lech de Ciampedel y Col Turont te Val te Gherdëina.jpg|L Lech de Ciampedel y Col Turont.
</gallery>
== Pastures ==
A l'auta ie te Val pastures de biesces y cëures y plu bas, dantaldut te [[Pra da Ri]], pastures de Vaces.
Te Val ti parëies dl Ciastel de Stevia ie bele da giut na coa de [[Eguia|eguies]].
== Sedim de Val ==
L [[Ciastel de Val]] ie bonamenter unit fabricà ntëur i ani 1200-1230<ref>Rudolf Mussner (curadëur): ''Nosta Sëlva''. Cunsëi de Furmazion de Sëlva, Sëlva 1a edizion 2010. pl. 53-57</ref><ref>[[Antone Perathoner|Antone da Fussel]] (Perathoner): ''I ciastiei de Gherdëina. 1 L ciastel te Val (Wolkenstein)''. L Kalënder ladin per l'ann 1915, Dispruk. pl. 65-68</ref>.
L ciastel dëssa vester sta desdrù tl 1522 da sasc unic ju dal crëp de Steviola. Aldò de autra funtanes dëssa l ciastel vester stat desdrù tl 1511 da n teremot. <ref>Fedele Demetz da Solech: ''N pue de storia de Sëlva''. Calënder de Gherdëina 1915 pl. 76</ref>
Sëura l sedim dl ciastel iel mo da udëi n reservar dal ega y n 200 metri sot al sedim restli de mures, da udëi miec te na litografia dla Johanna Issel Grossrubatscher sciche sedims de doi tores.
<gallery>
Burgruine Wolkenstein Gröden.jpg|L sedim de Val sota l crëp de Steviola
Ciastel_Wolkenstein_Gherdëina.jpg|Chël che resta dl ciastel.
L sedim dl ciastel de Val mures desot Gherdëina.jpg|I mures restei sot al ciastel.
Valciastel.jpg|Val te na stampa de Gottfried Seelos.
</gallery>
Te Val, dlongia la muredes restedes sota l sedim, ie states abinedes doi munëides d'arjënt. La prima ie de 20 mm de traviërs y pëisa 1,4 gram. La vën tlameda ''Meraner Adlergroschen'' y ie stata batuda danter i ani 1259 y 1275. La segonda ie n craizer, de 17 mm. che pëisa un n gram, batuda a Ala tl 1519.<ref>f. de g.: ''Pitla storia dla munëides de l ciastel de Val''. Calënder de Gherdëina 1996. pl. 137-144</ref>
== Capela de San Silvester ==
''Liej de plu tl articul: [[Capela de San Silvester]]''<br>
[[File:Capela de San Silvester te Sëlva.jpg|thumb|alt=La Capela de San Silvester.|La Capela de San Silvester.]]
Tl plan al scumënciamënt dla val da Sëlva ite iel na vedla capela dedicheda al papa San Silvester.
Pra i lëures de dertureda dla capela tl 1992-1993 an abinà truepa pitures a frësch cun n valguna dates: 1732, 1754, 1792 y nchinamo 1638. Tan vedla che la capela ie ne san nia. L ie pitures de Adam y Dieva, dla Pascion, di cater Vangelisc y dl Giudize Universel. Sun la capela dedora iel na pitla scultura de San Silvester y tla capela dedite iel scultures di sanc Bastian, Roch, Vit, Antone de Padua, Francësch, Ivuere y Martin. Tla capela ie mo da udëi na tofla depënta de coche na muta, Caterina Senoner de Daunëi, ie stata abineda morta tla Val de Udera ai 1 de lugio dl 1852.
Doi iëdesc al an vëniel jit cun la crëusc n pruzescion pra la capela <ref>Rudolf Mussner (curadëur): ''Nosta Sëlva''. Cunsëi de Furmazion de Sëlva, Sëlva 1a edizion 2010. pl. 141.</ref>. Pra la capela ruva nce la streda cun la via crucis che scumëncia sun Daunëi.
[[File:Votivtafel Silvesterkapelle Wolkenstein.jpg|thumb|Tofla dla muta de Daunëi abineda morta tla Val de Udera.]]
Tl [[Museum Gherdëina]] ie metù ora n Crist baroch, che [[Albino Pitscheider]] ova derturá y che vën tlamà ''Crist de Val'', ajache l ie uni abinà te n fussel de Val bëndebo melciafià da n ciaciadëur de Sëlva<ref>Hedwig Senoner Perathoner: ''L Crist de Val''. Calënder de Gherdëina 1982, pl. 87 (poejia).</ref>.
== Sport ==
Te Val dal truepa vies da [[arpizé]]. Sun Steviola ie drët cunesciuda la via [[Batista Vinatzer|Vinatzer]]-[[Vinzenz Peristi|Peristi]]. Autra vies mpurtantes ie sula Tor Lietres<ref>Mauro Bernardi: ''Arrampicare in Val Gardena''. Athesia 2002.ISBN 88-87272-22-0. pl. 40-43.</ref>.
Su per l Crëp dala Porta dajovel nce na via fereda, che se tlamova ''Sandro Pertini'' y che ie unida tëuta ju tl 2014 per via dla leges de scunanza dl parch naturel.
Te Val, fina al scumenciamënt dla Val Culea, mëina n purtoi da [[pudejé]] lonch 12 Km.<ref>[https://www.bergfex.it/suedtirol/langlaufen/groeden-wolkenstein/ Langlaufen Groeden Wolkenstein] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210417164424/https://www.bergfex.it/suedtirol/langlaufen/groeden-wolkenstein/ |date=2021-04-17 }}.</ref>.
L saut Tutino te Val, ulù dal mëinacrëp de Sëlva Ferdinand Glück fova stat finanzià dala baronéssa nglëija Tutino Steel tl 1930<ref>Leo Senoner: ''I "Sauc" sun Mont de Pana. L saut te Gherdëina inier y al didancuei''. Calënder de Gherdëina 2008, pl. 155</ref>
== Cësa de Val ==
La cësa fova n hotel che ie deventà n zenter sportif dla grupa di Carabinieri. D'inviern iel iló daujin, ulache zacan fova l vedl sciesstond, na sauridanza per stlupetè per i atlec dl biathlon. Te Val, sui pitli parëies de Ciampac, ie tumà ju l arpizadëur [[Emilio Comici]] do che na corda se ova rot<ref>[https://web.archive.org/web/20160409122324/http://lusenberg.com/comici/comici.html Tommaso Giorgi. L'ultimo testimone.]</ref>.
Plu in ite te Val, do l plan di Droc, tala Ciajota iel mo da udëi na ciaucëia y na pelda n memoria de bera Batista Senoner che fova uní mazá da n manz l an 1927<ref> Sepl Nocker: ''A ji a spaz te Val''. Calënder de Gherdëina 1975. pl. 112-113.</ref>.
== Ciantia ==
Batista Ploner de Sotanives: ''L bel te Val''. Calënder de Gherdëina 1975. pl. 114
== Notes ==
<references />
== Cëla nce ==
* [[Commons:Category:Ferrata Sandro Pertini|Via fereda Sandro Pertini]]
* [[Ruves de Gherdëina]]
{{Valedes de Gherdëina}}
[[Categoria:Geografia|Val]]
[[Categoria:Valedes de Gherdëina|val]]
[[Categoria:Sëlva|Gherdëina]]
[[Categoria:Val]]
mnxa1pe71qq7boaqmszxdkwm7v57ba8
Dlieja da Sacun
0
3004
253065
251862
2026-09-17T09:56:53Z
Rolf acker
1705
/* La dlieja dedora */ errore di Lint
253065
wikitext
text/x-wiki
{{Gherdëina}}
[[File:Church_St._Jakob_Urtijei.jpg|thumb|La dlieja da Sacun cun l [[Saslonch]] a Urtijëi]]
[[File:Kirche_St._Jakob_hinten.JPG|thumb|La dlieja dovia cun l presbitere]]
[[File:Bell-Sankt-Jakob.jpg|thumb|L cusé da Sacun sun la capela di saudëies a Urtijëi.]]
La '''dlieja da Sacun''' ie la prima [[dlieja (architetura)|dlieja]] fabricheda te [[Gherdëina]]. La ie tla [[frazion (Talia)|frazion]] da [[Sacun]] tl chemun de [[Urtijëi]].
== Storia ==
La dlieja, che sta tamez al bosch, ie pra l [[Troi Paian]], n vedl [[troi]] che purtova dala [[Val d'Isarch]] ite te Gherdëina y via per i pasc tl [[Veneto|Venezian]]. Daujin ala dlieja, sul col de Pincan, fova nce l [[Ciastel Stetteneck]] di nëubli de [[Jevun]]. L patron dla dlieja ie San Iacun, che ie encé l patron di viandanc y pelegrins.
Te n documënt cunservà tl [[British Museum]] a [[London]] iel scrit che ai 18 de agost dl 1283 dajova l vëscul Aegidius de Aemonia ai viandanc, che se pistova tla dlieja da Sacun, 40 dis de nduljënza (''„convenientibus ad Capellam sancti Jacobi in Staeteneke“'')<ref>Toni Sotriffer: ''L plu vedl documënt dla dlieja da Sacun''. Calënder de Gherdëina 2002, pl. 45.</ref>.
Tl ciampanil dla dlieja ie da udëi la data 1181.
Jakob de Stättenecke scrisc dla dlieja l prim iëde tl 1325.
Tl 1366 ie vardù ju l tët dla dlieja y tl 1440 ie la dlieja stata dertureda tl stil tertgotich.
Te n inventar dla dlieja da Sacun d1 ann 1586, che ie pona ruvà a vel maniera a Londra tl British Museum, ie scrita la gran cumpëida de relichies, che la dlieja da Sacun ova mo ntlëuta. La prima nutizia de chësc documënt ie che bel Iacun Stetnecker, che fova 1 fi de Gebhard Stetnecker y che ie documentà te documënc storics dl ann 1289, 1290 y 1312, se à prià ca da vësculi y cardinai a Roma (42 vëscui y 7 cardinai) nia mé ndulgënzes, ma nce na gran cumpëida de relichies per la dlieja da Sacun y che ël nstës les â purtedes da Roma adalerch per les mëter ti autersc de “si” dlieja. <ref>Toni Sotriffer: ''La relichies tla dlieja da Sacun y Iacun Stetnecker''. Calënder de Gherdëina 2003 98-103.</ref>.
== Lijëndes ==
Aldo dla lijëndes fova stac i uciei a dí ulache la dlieja dassova uní fabricheda<ref>[http://www.sagen.at/texte/sagen/italien/ladinische_sagenwelt/stjakob.html Ladinische Sagenwelt.]</ref>.
A Urtijëi ie cunserveda tla cësa [[Luis Trenker]] na vedla ciampana, n ti disc l ''cusé da Sacun'' dl 1300, che tacova tla dlieja da Sacun fin canche, ntan la prima viëra mundiela, n saudé ti ova stluptà nsci da ti fé na sfënta. Giut à chesta ciampana tacà tla capela di saudëies a Urtijëi, sën taca iló na copia. Chësta ciampana ie stata fata danter 1 1300 y 1325 a [[Unieja]] dal maester Manfredinus. L ie nsci bèndebò segur che nosta ciampana ie danter la piu vedles de Sudtirol.
Aldò la lijënda tacova chësta ciampana tl ciastel de Stetteneck y, do che l ciastel fova uní desdrù, ova n manz giavà ora la ciampana ti bujes de Pincan<ref>Tobia Moroder: ''L cusé da Sacun''. Calënder de Gherdëina 2010, pl. 42</ref> <ref>Tobia Moroder, Stefan Planker: ''Magister Manfredinus me fecit'', Museum Ladin Ciastel de Tor, San Martin de Tor, 2009. ISBN 88 89255 30 7.</ref>.
La gran ciampana dla dlieja da Sacun ie vedla, la à mo seniëda la data 1565.
== La dlieja dedora ==
<gallery>
Fresco_SAcun.jpg|Afrësch sula pert de mezdí cun stazion dla crëusc depënta sëura na vedla pitura dl 1400 cun i picëies dla dumënia.
St. Christophorus Sacun Gröden.jpg|San Cristoful.
Curtina da Sacun Grherdeina.jpg|La curtina.
Stazion dla creusc III Dlieja da Sacun Urtijei.jpg|Una dla stazions.
Maria hilf Gnadenbild in Sankt Jakob Gröden.jpg|Fresco dla Madona sëura la pitla rëjes.
</gallery>
Sul parëi da pert dl surëdl ie da amirè doi gran depënc a frësch cun San Cristoful y cun l Crist dla dumënies (Crist cun ntëurvia y picëi che fesc chiche lëura la dumënies)<ref>C.M. (Cristl Moroder): ''S. Cristoful sun la mureda dla dlieja da Sacun''. Calënder de Gherdëina 1982, pl. 3.</ref>.
Sëura la pitla rëjes ie depënt na Madona dl bon cunsëi y n'ëura da surëdl. Dovia sëura l presbitere y sëura n viere turond ie depënta na crëusc de cardinal. Dut ntëur dlieja ie depëntes la stazions dla via crucis tl stil rococó.
Ntëur dlieja ie na pitla curtina, ulache ie suplida la jënt da Sacun, danter chisc l scultëur [[Vinzenz Peristi]] y l'alpinist Vinzenz Malsiner de Prà.
== La dlieja dedite ==
; Depënc a frësch dla scola de Persenon dl 15ejem secul dl presbitere.
<gallery>
File:Dlieja Sacun autere Urtijëi.JPG| L presbitere.
Dlieja Sacun apostul apsis a man dreta.jpg|San Iacun l jëun.
Dlieja Sacun apostul dut a man dreta.jpg|L apostul Giuda Tadeo.
Dlieja sacun pitura seura la absis a man ciancia.JPG|L pere dla dlieja Geronimo.
Dlieja Sacun fresco sëura lautere.JPG|L pere dla dlieja Ambrogio.
Fresco storia dlieja Sacun Gherdëina.jpg|Afrësch dla lijënda dl grof da Sacun.
</gallery>
; Depënc a frësch dla scola de Persenon dl 15ejem secul dl arch triunfal.
<gallery>
File:Dlieja Sacun Santa Ursula.JPG|S. Ursula.
File:Dlieja Sacun Santa Barbara.JPG|S. Berbla.
File:Dlieja Sacun Santa Maria Maddalena072.JPG|S. Madalena.
File:Dlieja Sacun Santa Catarina d'Alessandria.JPG|S. Catarina d'Alesandria.
File:Dlieja_sacun_Urtijëi_Santa_Dorotea.JPG|S. Dorotea.
File:Dlieja Sacun San Niculau.JPG|S. Miculau de Mira
</gallery>
L self dla dlieja ie 11,30 m. lonch, 7,75 m lerch y 8 m. aut.
L cor ie curì da afrësc dl 15ejem secul dla scola de [[Persenon]]. I auteresc ie barochs cun copies de statues dla familia di [[Vinazer]]. La drëta statues ie da udëi tl [[Museum Gherdëina]] a Urtijëi<ref>''Na bona idea realiseda (La copies dla scultures Vinatzer per la dlieja da Sacun''. Calënder de Gherdëina 1973, pl. 72.</ref>.
Chësta copies ie states fates per debant dai scultëures de Gherdëina dantaldut de gra al cruziamënt de Zenz Mussner dl Scizr tl 1972. Tl 1978 ie stata inò tla dlieja da Sacun na gran rubaria ence dla pitures di pitli auteresc. Chëstes ie pona unides fates do. <ref>Śepl Mussner, Vinzenz Mussner, [[Amalia Anderlan Obletter|Malia Obletter da Cudan]]: ''La Dlieja da Sacun''. Calënder de Gherdëina 1981 pl. 46.</ref>.
Tl Museum Gherdëina taca ncé dal 1960 l drap dla pascion dl 1600, che univa zacan tacà sù te dlieja tl tëmp de curëisema dan l autere. L drap, depënt cun culëur de tempera sun tëila de lin al scumenciamënt dl 17ejem secul, mostra 24 chedri cun szenes che va dala ntreda de Gejù a Gerusalem nchin ala Resurezion y festa de Pasca de Mei<ref>Museum de Gherdëina: ''L Drap dia Pascion ora dla dlieja da Sacun'' Calënder de Gherdëina 2003 pl. 43</ref>.
La pitura dl gran autere ie de Franz Sebald Unterberger dl 1751. L ie na copia de Bruno Perathoner, l uriginel ie tl Museum Gherdëina.
A man ciancia dla cansla, n lëur de Ciascian Vinazer, ie depënc a frësch plutosc mel cunservei che conta dla lijënda de Jacun de Stetteneck te si viac a Santiago tla Spania.
I pitli auteresc barocs à sëuravia scultures de angiuli drët nteressantes.
Gran lëur de derturamënt ie stat fat ti ani 1995-1997. Dales pertes dl arch triunfal, scundudes do i pitli auteresc, ie states metudes a lum autra pitures a frësch dl stil de chëles dl presbitere. A man drëta la adurazion di Trëi Rëiesc, dessot n S. Lenert y n S. Ingenuin (vëscul de Persenon). A man ciancia la nascita de Gejù y dessot mo doi sanc. Dala pert dl parëi cun la cansla an mo metú ala lum n depënt a frësch de vëscul, che fova stat enghe curí da na man de ciauc<ref>Elisabeth Piccolruaz: ''Dertureda dla pitures dla dlieja da Sacun'' Calënder de Gherdëina 1999, pl. 138-141.</ref> <ref>Helmut Prinoth: ''I auteresc dla dlieja da Sacun vën derturei''. Calënder de Gherdëina 1999 pl. 142-143.</ref>.
[[File:Fresco San Jacun storia dlieja da Sacun Urtijëi.jpg|thumb|Chedri dla lijënda de Jacun Stetteneck tla Spania.]]
Sula pert a man drëta dl self dla dlieja iel da udëi na scultura de lën depënta de San Iacun fata da [[Sepl Rifesser|Sepl Rifesser da Stufan]] tl 1900.
<gallery>
Jakob-Heinrich-Maria.jpg|La pitura dl gran autere.
Dlieja sacun autere de man ciancia.JPG|L pitl autere de man ciancia.
Dlieja sacun chiena digon 098.JPG|L pitl autere de man drëta.
File:Christ Vinazer.jpg|L uriginel dl gran Crist, sën tl Museum.
Dlieja sacun chiena digon 101.JPG|La cansla.
</gallery>
Do n vedl banch dl baroch an abinà tla dlieja n depënt, bonamënter dl 1500, de na cripl cun i trëi rëiesc. La pert depënta che ie da udëi à la mesura de 120x80cm. L depënt ie sën al segur tla calonia de Urtijëi <ref>Bruno Perathoner y Albert Moroder: ''L depënt a uele sun lën dla dlieja da Sacun''. Calënder de Gherdëina 2012 pl. 96.</ref>.
== Notes ==
<references />
== Bibliografia ==
* Thea Oschinsky: ''Das Urbar der St. Jakobskirche in Gardena von 1487.'' In: ''(Bozner) Jahrbuch für Geschichte, Kultur und Kunst.'' Bozen 1934.
* [[Franz Prugger]]: ''L Archif dla dlieja da Sacun''. [[Calënder de Gherdëina]] 1950, pl. 64.
* [[Tresl Gruber]]: La dlieja da Sacun''. Calënder de Gherdëina 1954, pl. 36-57.
* [[Leo Crepaz]]: ''La Storia dl Grof da Sacun''. Calënder de Gherdëina 1954, pl. 63.
* Margareth Runggaldier Mahlknecht, Karl Mahlknecht: ''St. Ulrich in Gröden – Kirchen und Kirchengeschichte. Eine Text- und Bilddokumentation''. Athesia Verlag, Persenon 1992 (tudësch).
* Toni Sotriffer: ''L plu vedl documënt dla dlieja da Sacun''. Calënder de Gherdëina 2002, pl. 45.
* Eugen Trapp: ''Kunstdenkmäler Ladiniens. Gadertal. Gröden. Fassatal. Buchenstein. Ampezzo''. Verlag Istitut Cultural Ladin Micurà de Rü, 2003. ISBN 88 8171 044 7, pl. 186–194 (tudësch).
* Verena Niederegger Senoner: ''La scuviertes nueves sun l drap dla pascion da Sacun''. Calënder de Gherdëina 2014 pl. 77-84.
* Ulrike Maierhofer: ''L ciampanil dla dlieja da Sacun ie unì derturà su. Ntan i lëures àn giatà tla codla d'or suinsom dl ciampanil dla dlieja n documënt drët nteressant''. Calënder de Gherdëina 2017, pl. 122.
* Franzl Moroder da Costa: ''La dlieja da Sacun''. Calënder de Gherdëina 2018, pl. 92.
[[Categoria:Dliejes de Urtijëi|Sacun]]
[[Categoria:Ert|Sacun]]
1l77w3xv2yllm6zvnjb4kmq5jw60sd8
253066
253065
2026-09-17T09:58:36Z
Rolf acker
1705
/* Bibliografia */ typo
253066
wikitext
text/x-wiki
{{Gherdëina}}
[[File:Church_St._Jakob_Urtijei.jpg|thumb|La dlieja da Sacun cun l [[Saslonch]] a Urtijëi]]
[[File:Kirche_St._Jakob_hinten.JPG|thumb|La dlieja dovia cun l presbitere]]
[[File:Bell-Sankt-Jakob.jpg|thumb|L cusé da Sacun sun la capela di saudëies a Urtijëi.]]
La '''dlieja da Sacun''' ie la prima [[dlieja (architetura)|dlieja]] fabricheda te [[Gherdëina]]. La ie tla [[frazion (Talia)|frazion]] da [[Sacun]] tl chemun de [[Urtijëi]].
== Storia ==
La dlieja, che sta tamez al bosch, ie pra l [[Troi Paian]], n vedl [[troi]] che purtova dala [[Val d'Isarch]] ite te Gherdëina y via per i pasc tl [[Veneto|Venezian]]. Daujin ala dlieja, sul col de Pincan, fova nce l [[Ciastel Stetteneck]] di nëubli de [[Jevun]]. L patron dla dlieja ie San Iacun, che ie encé l patron di viandanc y pelegrins.
Te n documënt cunservà tl [[British Museum]] a [[London]] iel scrit che ai 18 de agost dl 1283 dajova l vëscul Aegidius de Aemonia ai viandanc, che se pistova tla dlieja da Sacun, 40 dis de nduljënza (''„convenientibus ad Capellam sancti Jacobi in Staeteneke“'')<ref>Toni Sotriffer: ''L plu vedl documënt dla dlieja da Sacun''. Calënder de Gherdëina 2002, pl. 45.</ref>.
Tl ciampanil dla dlieja ie da udëi la data 1181.
Jakob de Stättenecke scrisc dla dlieja l prim iëde tl 1325.
Tl 1366 ie vardù ju l tët dla dlieja y tl 1440 ie la dlieja stata dertureda tl stil tertgotich.
Te n inventar dla dlieja da Sacun d1 ann 1586, che ie pona ruvà a vel maniera a Londra tl British Museum, ie scrita la gran cumpëida de relichies, che la dlieja da Sacun ova mo ntlëuta. La prima nutizia de chësc documënt ie che bel Iacun Stetnecker, che fova 1 fi de Gebhard Stetnecker y che ie documentà te documënc storics dl ann 1289, 1290 y 1312, se à prià ca da vësculi y cardinai a Roma (42 vëscui y 7 cardinai) nia mé ndulgënzes, ma nce na gran cumpëida de relichies per la dlieja da Sacun y che ël nstës les â purtedes da Roma adalerch per les mëter ti autersc de “si” dlieja. <ref>Toni Sotriffer: ''La relichies tla dlieja da Sacun y Iacun Stetnecker''. Calënder de Gherdëina 2003 98-103.</ref>.
== Lijëndes ==
Aldo dla lijëndes fova stac i uciei a dí ulache la dlieja dassova uní fabricheda<ref>[http://www.sagen.at/texte/sagen/italien/ladinische_sagenwelt/stjakob.html Ladinische Sagenwelt.]</ref>.
A Urtijëi ie cunserveda tla cësa [[Luis Trenker]] na vedla ciampana, n ti disc l ''cusé da Sacun'' dl 1300, che tacova tla dlieja da Sacun fin canche, ntan la prima viëra mundiela, n saudé ti ova stluptà nsci da ti fé na sfënta. Giut à chesta ciampana tacà tla capela di saudëies a Urtijëi, sën taca iló na copia. Chësta ciampana ie stata fata danter 1 1300 y 1325 a [[Unieja]] dal maester Manfredinus. L ie nsci bèndebò segur che nosta ciampana ie danter la piu vedles de Sudtirol.
Aldò la lijënda tacova chësta ciampana tl ciastel de Stetteneck y, do che l ciastel fova uní desdrù, ova n manz giavà ora la ciampana ti bujes de Pincan<ref>Tobia Moroder: ''L cusé da Sacun''. Calënder de Gherdëina 2010, pl. 42</ref> <ref>Tobia Moroder, Stefan Planker: ''Magister Manfredinus me fecit'', Museum Ladin Ciastel de Tor, San Martin de Tor, 2009. ISBN 88 89255 30 7.</ref>.
La gran ciampana dla dlieja da Sacun ie vedla, la à mo seniëda la data 1565.
== La dlieja dedora ==
<gallery>
Fresco_SAcun.jpg|Afrësch sula pert de mezdí cun stazion dla crëusc depënta sëura na vedla pitura dl 1400 cun i picëies dla dumënia.
St. Christophorus Sacun Gröden.jpg|San Cristoful.
Curtina da Sacun Grherdeina.jpg|La curtina.
Stazion dla creusc III Dlieja da Sacun Urtijei.jpg|Una dla stazions.
Maria hilf Gnadenbild in Sankt Jakob Gröden.jpg|Fresco dla Madona sëura la pitla rëjes.
</gallery>
Sul parëi da pert dl surëdl ie da amirè doi gran depënc a frësch cun San Cristoful y cun l Crist dla dumënies (Crist cun ntëurvia y picëi che fesc chiche lëura la dumënies)<ref>C.M. (Cristl Moroder): ''S. Cristoful sun la mureda dla dlieja da Sacun''. Calënder de Gherdëina 1982, pl. 3.</ref>.
Sëura la pitla rëjes ie depënt na Madona dl bon cunsëi y n'ëura da surëdl. Dovia sëura l presbitere y sëura n viere turond ie depënta na crëusc de cardinal. Dut ntëur dlieja ie depëntes la stazions dla via crucis tl stil rococó.
Ntëur dlieja ie na pitla curtina, ulache ie suplida la jënt da Sacun, danter chisc l scultëur [[Vinzenz Peristi]] y l'alpinist Vinzenz Malsiner de Prà.
== La dlieja dedite ==
; Depënc a frësch dla scola de Persenon dl 15ejem secul dl presbitere.
<gallery>
File:Dlieja Sacun autere Urtijëi.JPG| L presbitere.
Dlieja Sacun apostul apsis a man dreta.jpg|San Iacun l jëun.
Dlieja Sacun apostul dut a man dreta.jpg|L apostul Giuda Tadeo.
Dlieja sacun pitura seura la absis a man ciancia.JPG|L pere dla dlieja Geronimo.
Dlieja Sacun fresco sëura lautere.JPG|L pere dla dlieja Ambrogio.
Fresco storia dlieja Sacun Gherdëina.jpg|Afrësch dla lijënda dl grof da Sacun.
</gallery>
; Depënc a frësch dla scola de Persenon dl 15ejem secul dl arch triunfal.
<gallery>
File:Dlieja Sacun Santa Ursula.JPG|S. Ursula.
File:Dlieja Sacun Santa Barbara.JPG|S. Berbla.
File:Dlieja Sacun Santa Maria Maddalena072.JPG|S. Madalena.
File:Dlieja Sacun Santa Catarina d'Alessandria.JPG|S. Catarina d'Alesandria.
File:Dlieja_sacun_Urtijëi_Santa_Dorotea.JPG|S. Dorotea.
File:Dlieja Sacun San Niculau.JPG|S. Miculau de Mira
</gallery>
L self dla dlieja ie 11,30 m. lonch, 7,75 m lerch y 8 m. aut.
L cor ie curì da afrësc dl 15ejem secul dla scola de [[Persenon]]. I auteresc ie barochs cun copies de statues dla familia di [[Vinazer]]. La drëta statues ie da udëi tl [[Museum Gherdëina]] a Urtijëi<ref>''Na bona idea realiseda (La copies dla scultures Vinatzer per la dlieja da Sacun''. Calënder de Gherdëina 1973, pl. 72.</ref>.
Chësta copies ie states fates per debant dai scultëures de Gherdëina dantaldut de gra al cruziamënt de Zenz Mussner dl Scizr tl 1972. Tl 1978 ie stata inò tla dlieja da Sacun na gran rubaria ence dla pitures di pitli auteresc. Chëstes ie pona unides fates do. <ref>Śepl Mussner, Vinzenz Mussner, [[Amalia Anderlan Obletter|Malia Obletter da Cudan]]: ''La Dlieja da Sacun''. Calënder de Gherdëina 1981 pl. 46.</ref>.
Tl Museum Gherdëina taca ncé dal 1960 l drap dla pascion dl 1600, che univa zacan tacà sù te dlieja tl tëmp de curëisema dan l autere. L drap, depënt cun culëur de tempera sun tëila de lin al scumenciamënt dl 17ejem secul, mostra 24 chedri cun szenes che va dala ntreda de Gejù a Gerusalem nchin ala Resurezion y festa de Pasca de Mei<ref>Museum de Gherdëina: ''L Drap dia Pascion ora dla dlieja da Sacun'' Calënder de Gherdëina 2003 pl. 43</ref>.
La pitura dl gran autere ie de Franz Sebald Unterberger dl 1751. L ie na copia de Bruno Perathoner, l uriginel ie tl Museum Gherdëina.
A man ciancia dla cansla, n lëur de Ciascian Vinazer, ie depënc a frësch plutosc mel cunservei che conta dla lijënda de Jacun de Stetteneck te si viac a Santiago tla Spania.
I pitli auteresc barocs à sëuravia scultures de angiuli drët nteressantes.
Gran lëur de derturamënt ie stat fat ti ani 1995-1997. Dales pertes dl arch triunfal, scundudes do i pitli auteresc, ie states metudes a lum autra pitures a frësch dl stil de chëles dl presbitere. A man drëta la adurazion di Trëi Rëiesc, dessot n S. Lenert y n S. Ingenuin (vëscul de Persenon). A man ciancia la nascita de Gejù y dessot mo doi sanc. Dala pert dl parëi cun la cansla an mo metú ala lum n depënt a frësch de vëscul, che fova stat enghe curí da na man de ciauc<ref>Elisabeth Piccolruaz: ''Dertureda dla pitures dla dlieja da Sacun'' Calënder de Gherdëina 1999, pl. 138-141.</ref> <ref>Helmut Prinoth: ''I auteresc dla dlieja da Sacun vën derturei''. Calënder de Gherdëina 1999 pl. 142-143.</ref>.
[[File:Fresco San Jacun storia dlieja da Sacun Urtijëi.jpg|thumb|Chedri dla lijënda de Jacun Stetteneck tla Spania.]]
Sula pert a man drëta dl self dla dlieja iel da udëi na scultura de lën depënta de San Iacun fata da [[Sepl Rifesser|Sepl Rifesser da Stufan]] tl 1900.
<gallery>
Jakob-Heinrich-Maria.jpg|La pitura dl gran autere.
Dlieja sacun autere de man ciancia.JPG|L pitl autere de man ciancia.
Dlieja sacun chiena digon 098.JPG|L pitl autere de man drëta.
File:Christ Vinazer.jpg|L uriginel dl gran Crist, sën tl Museum.
Dlieja sacun chiena digon 101.JPG|La cansla.
</gallery>
Do n vedl banch dl baroch an abinà tla dlieja n depënt, bonamënter dl 1500, de na cripl cun i trëi rëiesc. La pert depënta che ie da udëi à la mesura de 120x80cm. L depënt ie sën al segur tla calonia de Urtijëi <ref>Bruno Perathoner y Albert Moroder: ''L depënt a uele sun lën dla dlieja da Sacun''. Calënder de Gherdëina 2012 pl. 96.</ref>.
== Notes ==
<references />
== Bibliografia ==
* Thea Oschinsky: ''Das Urbar der St. Jakobskirche in Gardena von 1487.'' In: ''(Bozner) Jahrbuch für Geschichte, Kultur und Kunst.'' Bozen 1934.
* [[Franz Prugger]]: ''L Archif dla dlieja da Sacun''. [[Calënder de Gherdëina]] 1950, pl. 64.
* [[Tresl Gruber]]: ''La dlieja da Sacun''. Calënder de Gherdëina 1954, pl. 36-57.
* [[Leo Crepaz]]: ''La Storia dl Grof da Sacun''. Calënder de Gherdëina 1954, pl. 63.
* Margareth Runggaldier Mahlknecht, Karl Mahlknecht: ''St. Ulrich in Gröden – Kirchen und Kirchengeschichte. Eine Text- und Bilddokumentation''. Athesia Verlag, Persenon 1992 (tudësch).
* Toni Sotriffer: ''L plu vedl documënt dla dlieja da Sacun''. Calënder de Gherdëina 2002, pl. 45.
* Eugen Trapp: ''Kunstdenkmäler Ladiniens. Gadertal. Gröden. Fassatal. Buchenstein. Ampezzo''. Verlag Istitut Cultural Ladin Micurà de Rü, 2003. ISBN 88 8171 044 7, pl. 186–194 (tudësch).
* Verena Niederegger Senoner: ''La scuviertes nueves sun l drap dla pascion da Sacun''. Calënder de Gherdëina 2014 pl. 77-84.
* Ulrike Maierhofer: ''L ciampanil dla dlieja da Sacun ie unì derturà su. Ntan i lëures àn giatà tla codla d'or suinsom dl ciampanil dla dlieja n documënt drët nteressant''. Calënder de Gherdëina 2017, pl. 122.
* Franzl Moroder da Costa: ''La dlieja da Sacun''. Calënder de Gherdëina 2018, pl. 92.
[[Categoria:Dliejes de Urtijëi|Sacun]]
[[Categoria:Ert|Sacun]]
ea4bu4twcl229xagqgtewm6erlll7a1
Iender
0
3021
253068
251863
2026-09-17T10:03:56Z
Rolf acker
1705
/* Geografia */ errori di Lint
253068
wikitext
text/x-wiki
{{Gherdëina}}
[[File:Val Iender Santa Cristina.jpg|thumb|alt=La Val de Iender ududa da Praulëta.|La Val de Iender ududa da Praulëta.]]
'''Iender''' ie na [[valeda]] strënta te [[Gherdëina]] che vën da [[Mont Sëuc]] ju nfin a [[Soplajes]]/Mulin d'Odum tl chemun de [[Santa Cristina]]. Tres Iender regor l [[ruf da Iender]] che a Soplajes va adum cun l [[Derjon]].
== Geografia ==
L Ruf da Iender ie sënz'auter l ruf plu salvèr de Gherdëina. Si funtanes ie su a 2200 metri de autëza sot ai ''Dënz de Tiëres Cuecenes'' y i ''Ëures de Fascia''. I ruves de Mont de Sëuc che va tl Iender ie l Gaerberbach, Tanötschbach (Eures de Fascia - Saltria). Ta [[Soplajes]], ja ''Mulin d’Odun'', regor chësc ruf tl Derjon.
<gallery>
Basaltsäulen Jënder Gherdëina.jpg|alt=L Ruf da Iender|L Ruf da Iender
Puent de sas Jënder Gherdëina.jpg|alt=Puent de Përa.|Puent de Përa.
Val de Cunfin te Gherdëina.jpg|La Val de Cunfin cun l Ruf de Cunfin.
</gallery>
Tl Ruf da Iender ruva dai [[Plans de Cunfin]] ju l [[Ruf de Cunfin]] propi n puech sëura l vedl ''Puent de Piera''.
L Ruf da Iender y l Ruf de Cunfin fesc cunfin danter l chemun de [[Ciastel (chemun)|Ciastel]] y l chemun de [[Santa Cristina]].
== Cëla nce ==
* [[Ruves de Gherdëina]]
== Bibliografia ==
* [[Guido Insam]]: ''L ruf salver da Iender''. Calënder de Gherdëina 1981, pl. 70.
{{Valedes de Gherdëina}}
[[Categoria:Geografia dla Talia|Iender]]
[[Commons:Category:Ruf de Jënder|Iender sun Commons]]
[[Categoria:Valedes de Gherdëina]]
d0llcsqy159emnt44u9ith2xduyffpy
Paejes Basc
0
3046
253056
252723
2026-09-17T09:04:37Z
Rolf acker
1705
/* Ziteies */ errori di Lint
253056
wikitext
text/x-wiki
{{gherdëina}}{{distinguish|Rëni di Paejes Basc|Olanda}}{{Infobox Stat
|Bandiera = Flag_of_Netherlands.svg
|Blason = State_coat_of_arms_of_the_Netherlands.svg
|Inuem = Paejes Basc
|Inuem ufiziel = Nederland
|Capitela = {{Blason|Amsterdam}}
|Sënta guviern = {{Blason|Den Haag}}
|Majera zità =
|Inuem inn = Wilhelmus
|Inn = United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg
|Lingaz 1 = [[Olandesc]]
|Spersa tiera = 33481
|Ega = 18,4
|Monarch = [[{{#invoke:wd|property|P35}}]]
|Forma de guviern = [[Monarchia]] [[costituzion]]ela [[parlament]]era [[stat uniter|unitera]]
|Prim minister = [[{{#invoke:wd|property|P6}}]]
|Ann PIB = 2021
|PIB numinel = 1012 <!--valor te miliarc-->
|PIB VPC = 1005 <!--valor te miliarc-->
|Munëida = [[Euro]] (€)
|Cherta = EU-Netherlands.svg
}}I '''Paejes Basc''' ([[lingaz olandesc|olandesc]]: ''Nederland'') ie n [[stat]] te l'[[Europa uzidentela]] cun n valgun raions te la [[Caribich]]. L ie la majera de la cater nazions che fej ora l [[Rëni de i Paejes Basc]]. Te l'[[Europa]] à i Paejes Basc [[Provinzies de i Paejes Basc|12 provinzies]]. I cunfina a est cun la [[Germania]], a sud cul [[Belje]] y a nord y ovest cul [[mer dl nord]].<ref>{{cite web |url = http://www.defensie.nl/english/topics/hydrography/contents/maritime-zones-and-boundaries/netherlands-boundaries-in-the-north-sea |title=Netherlands boundaries in the North Sea |publisher=Ministry of Defence |access-date=15 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819083824/http://www.defensie.nl/english/topics/hydrography/contents/maritime-zones-and-boundaries/netherlands-boundaries-in-the-north-sea |archive-date=19 August 2014}}</ref> Tl lingaz rujenà ti vëniel ënghe suënz dit '''Olanda''' (''Holland'').<ref name=":2">{{Cite web |date=4 October 2019 |title=Dutch government ditches Holland to rebrand as the Netherlands |url=http://www.theguardian.com/world/2019/oct/04/holland-the-netherlands-dutch-government-rebrand |access-date=1 June 2022 |website=the Guardian |language=en}}</ref><ref name="Netherlands vs. Holland">{{cite web |date=18 October 2012 |title=Netherlands vs. Holland |url=https://www.holland.com/global/tourism/information/general/netherlands-vs-holland.htm |url-status=dead |access-date=3 December 2019 |work=Netherlands Bureau for Tourism and Congresses |archive-date=24 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124192022/https://www.holland.com/global/tourism/information/general/netherlands-vs-holland.htm }}</ref><ref>{{cite web |title=Holland |url=https://www.worldatlas.com/regions/holland.html |website=WorldAtlas |date=13 April 2021 |publisher=worldatlas.com |access-date=18 May 2021}}</ref> L'[[Olanda]] ie perdrët mé na region de i Paejes Basc, ma la plu mpurtanta.<br>
La cater majera ziteies ie [[Amsterdam]], [[Rotterdam]], [[Den Haag]] y [[Utrecht]].<ref>{{cite web |url=https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/classificaties/overig/gemeentegrootte-en-stedelijkheid |title=Gemeentegrootte en stedelijkheid |language=nl |publisher=[[Statistics Netherlands|CBS]] |access-date=16 December 2019}}</ref> Amsterdam ie la majera zità y la capitela<ref>{{cite web |last=Dutch Wikisource |title=Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden |trans-title=Constitution for the Kingdom of the Netherlands |language=nl |url=http://nl.wikisource.org/wiki/Grondwet_voor_het_Koninkrijk_der_Nederlanden |at=[http://nl.wikisource.org/wiki/Nederlandse_grondwet/Hoofdstuk_2#Artikel_32 Chapter 2, Article 32] |quote=... de hoofdstad Amsterdam ... |access-date=3 July 2013}}</ref>, ma la sënta dl guviern ie a Den Haag.<ref>{{cite web|url=http://netherlandsmission.org/article.asp?articleref=AR00000154EN&categoryvalue=netherlands&subcategoryvalue=nlgeneralinfo |author=Permanent Mission of the Netherlands to the UN |title=General Information |access-date=26 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005025411/http://netherlandsmission.org/article.asp?articleref=AR00000154EN&categoryvalue=netherlands&subcategoryvalue=nlgeneralinfo |archive-date=5 October 2013 }}</ref> L [[port de Rotterdam]] ie l majer te l'Europa<ref name="Ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/-/ddn-20200402-2_2021-11-25">{{Citation | url=https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/-/ddn-20200402-2| title=Rotterdam: the largest freight port in the EU| newspaper=European Commission| date=2 April 2020 | accessdate=25 November 2021}}</ref> y l [[aeroport de Amsterdam]] ie un de i majeri te l'Europa.<br>
Ie Paejes Basc ie n cumëmber de l'[[Union Europea]], [[Eurozona]], [[G10]], [[NATO]], [[OECD]], [[WTO]] y de la [[zona Schengen]].<br>
I Paejes Basc à chësc inuem pervia de la topografia ndrëta y bassa. Mé l 50% de dut l teritore ie plu aut che 1 meter sëura l livel dl mer y zirca l 26% de l teritore ie sota l'autëza dl mer. A n grum de raions che ie sota l livel dl mer ti dijun ''polder'' y chisc ie unic a se l dé tres la retlamazion de la tiera dal mer che ova bele scumencià tl 14ejim secul.<br>
Cun na populazion de 17,5 milions de persones sun n teritore de 41.800 km² à i Paejes Basc na densità de 422 persones per km², che ie una de la densiteies plu autes al mond y la segonda plu auta te la [[Union Europea]]. Mpo
à i Paejes Basc nce scialdi lerch per l'agricultura y i ie l segondo majer exporter de spëisa y prodoc de agricultura al mond.
== Geografia ==
I Paejes Basc à na spersa de {{formatnum:41545}} km<sup>2</sup>, cuntan ënghe l'eghes. La spersa mé de la tiera ie de {{formatnum:33481}} km<sup>2</sup>, cie che uel di che l 18,4% de la spersa ie ega. Si posizion ie danter la larghëzes 50° y 54° nord, y danter la lunghëzes 3° y 8° est.<br>
I Paejes Basc ie n stat scialdi bas, sciche l inuem dij, y ënghe scialdi plat. L 26% de si spersa y l 21% de la populazion ie sota l livel dl mer, y mé l 50% de si spersa ie plu aut che un n meter sëura l livel dl mer. Dut l raion ie plat, cun l'ecezion de i coi tl sud-est tl [[Limburg (Paejes Basc)|Limburg]], ulache ie l pont plu aut de i Paejes Basc a 321 metri.<br>
Gran pert dl raion fova stat furmà da material purtà caprò da trëi gran ruves de l'Europa: l [[Rain]], la [[Maas]] y la [[Schelde]]. La pert a sud-vest de l stat ie aldidancuei mo pert dl delta de chisch trëi ruves.
== Storia ==
[[File:Political_map_of_the_Low_Countries_(1350)-NL.svg|thumb|left|I paejes basc tl 1350.]]
=== Viera di 80 ani ===
Ala fin dl Medieve ova i duches de la Burgonia metù adum 17 provinzies a chëles che ti univa dit ''i paejes basc''. Canche la muta de n duca ova tl 1477 maridà Maximilian I, l [[coser]] dl [[San Mper Roman]], fova i paejes basc deventei pert de la [[Spania]]. La reforma protestanta tl nord de i paejes tudësc se ova ënghe sparpanià ora te i paejes basc. L rë de Spania ulova fermé su la reforma, cie che adum cun na melcuntentëza danter la populazion per via de la aministrazion spanuela à purtà a cunflic y na viera contra la Spania, scumenceda tl 1568. Chësta viera fova stata scialdi cruënta y n grum de ziteies olandejes ie states bumbardedes y scascinedes. L evënt plu cunesciù ie la [[scascineda de Antwerpen]] ai 4 de nuëmber 1576, che fova a chël tëmp la zità plu mpurtanta tl raion ulache univa rujenà olandesc. I saudeies spanuei ova mazà n terzo de la populazion de Antwerpen y n grum ie mucei su a nord, a [[Amsterdam]], [[Haarlem]], [[Leiden]] y autra zeites. Da ilò incà se à l zënter dl mond olandesc spustà da Antwerpen a Amsterdam.<br>
=== Republica de la Set Provinzies Unides ===
{{Main|Republica de la Set Provinzies Unides}}
Ai 26 de lugio 1581 se à la 7 provinzies plu a nord de la 17 provinzies de i paejes basc detlarà ndependëntes dala Spania y dal San Mper Roman, purtan nsci ala fundazion de la [[Republica de la Set Provinzies Unides]] sota l cumand de Willem van Oranje. La viera à durà inant nfin al 1648, canche la ie fineda do 80 ani cun la [[pesc de Westfalen]] (''Westfälischer Friede''). Do l'ndependënza fova i Paejes Basc una de la puecia republiches te l'Europa, ulache la majera pert de i stac fova [[rëni]]es. Uniuna de la set provinzies univa guverneda da n ''stadhouder''. Te chësc tëmp se à i Paejes Basc svilupà te l stat plu rich al mond, dantaladut tres l cumerz te l'[[Asia de l'est]], ulache i fova stai boni de mëter su n monopol de cumerz. La republica ova tosc plu che 2.000 berches, cie che fajova la marina olandeja majera de la marines [[Nghiltiera|nglëijes]] y [[Franzia|franzëuses]] metudes adum. Chësc ova purtà a na gran nvidia te la Franzia y te l'Nghiltiera, che ova cumbatù plu vieres contra i olandesc, cater vieres anglo-olandejes (1652–1654, 1665–1667, 1672–1674 y 1780–1784), la viera franzëusa-olandeja (1672–1678), la viera portugheja-olandeja (1602–1663) y la viera de la gran alianza contra l rëni de la Franzia (1688–1697).<br>
La republica fova scialdi plu toleranta de autra religions y ideies che i autri stac a chël tëmp. Chësc ova permetù a n grum de artisć y pitëures de flurì, sciche [[Rembrandt]] y [[Johannes Vermeer]].
== Demografia ==
=== Ziteies ===
Tl 2023 vivova l 93% de la populazion di Paejes Basc te ziteies.<ref name="BevStadt">{{Internetquelle |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=NL |titel=Urban population (% of total population) |hrsg=[[Weltbank]] |sprache=en |abruf=2024-11-17}}</ref>
{| class="wikitable zebra" style="text-align:center;"
|-
! rowspan="15" style="font-weight:normal"|
[[File:Amsterdam - Rijksmuseum - panoramio - Nikolai Karaneschev.jpg|160px|[[Amsterdam]]]]<br />Amsterdam<br />
[[File:Rotterdam (6970397299).jpg|160px|[[Rotterdam]]]]<br />Rotterdam<br />
[[File:Birds eye view of The Hague city center, Netherlands, April, 2018.jpg|160px|[[Den Haag]]]]<br />Den Haag<br />
!
! Zità
! Abitanc zità<br />{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|references|Q727|P1082|P585}}
! Abitanc raion metropolitan<br />2020<ref>{{Internetquelle |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/urb_cpop1/default/table?lang=en |titel=Population on 1 January by age groups and sex—cities and greater cities |hrsg=eurostat |abruf=2022-06-15}}</ref>
! rowspan="15" style="font-weight:normal"|
[[File:Buurkerk en Domtoren.jpg|160px|[[Utrecht]]]]<br />Utrecht<br />
[[File:Overzicht - Eindhoven - 20396787 - RCE - Cropped.jpg|160px|[[Eindhoven]]]]<br />Eindhoven<br />
[[File:Grote Markt Groningen.jpg|160px|[[Groningen]]]]<br />Groningen<br />
|-
| {{0}}1 ||style="text-align:left;"| [[Amsterdam]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q727|P1082}}}} || ~1.009.000
|-
| {{0}}2 ||style="text-align:left;"| [[Rotterdam]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q34370|P1082}}}} || ~1.242.000
|-
| {{0}}3 ||style="text-align:left;"| [[Den Haag]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q36600|P1082}}}} || ~780.000
|-
| {{0}}4 ||style="text-align:left;"| [[Utrecht]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q803|P1082}}}} || ~455.000
|-
| {{0}}5 ||style="text-align:left;"| [[Eindhoven]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q9832|P1082}}}} || ~280.000
|-
| {{0}}6 ||style="text-align:left;"| [[Groningen]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q749|P1082}}}} || ~233.000
|-
| {{0}}7 ||style="text-align:left;"| [[Tilburg]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q26430|P1082}}}} || ~220.000
|-
| {{0}}8 ||style="text-align:left;"| [[Almere]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q83178|P1082}}}} || ~212.000
|-
| {{0}}9 ||style="text-align:left;"| [[Breda]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q40844|P1082}}}} || ~184.000
|-
| 10 ||style="text-align:left;"| [[Nijmegen]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q47887|P1082}}}} || ~178.000
|-
| 11 ||style="text-align:left;"| [[Apeldoorn]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q101918|P1082}}}} || ~164.000
|-
| 12 ||style="text-align:left;"| [[Haarlem]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q9920|P1082}}}} || ~282.000
|}
== Spartizion aministrativa ==
I Paejes Basc ie furmei da [[Provinzies de i Paejes Basc|12 provinzies]] ([[lingaz olandesc|olandesc]]: ''provincies van Nederland''), che ie istituzions aministratives che sta sota al guviern y sëura i chemuns. La provinzia cun la majera populazion ie l'[[Olanda dl Sud]] (''Zuid-Holland'') cun 3,7 milions de abitanc tl 2020, chëla cun la mëndra l [[Zeeland]] cun 383.488 abitanc tl 2020.
=== Lista de la provinzies ===
{{further|Provinzies di Paejes Basc}}
{| class="wikitable sortable zebra"
|- class=hintergrundfarbe6
! Provinzia !! Inuem olandesc
! Capitela !! Majera zità
! class=unsortable | Bandiera
! class=unsortable | Posizion
! Populazion<br /><small>Ai 1 jené 2021</small>
! Densità
! Sëuraspera
|-
| [[Brabant dl Nord]] || Noord-Brabant || {{Blason|Den Bosch|text=[[’s-Hertogenbosch|’s‑Hertogen­bosch]]}} || {{Blason|Eindhoven}}
| [[File:North Brabant-Flag.svg|border|80px|]]
| [[File:Noord Brabant-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:2573853}}
| {{#expr:2573853/4916.49 round 0 }} ab./km²
| 5.082,06 km²<br />12,23 %
|-
| [[Drenthe]] || Drenthe || {{Blason|Assen}} || {{Blason|Emmen (Drenthe)|text=[[Emmen (Paejes Basc)|Emmen]]}}
| [[File:Flag Drenthe.svg|border|80px|]]
| [[File:Drenthe-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:494760}}
| {{#expr:494760/2641.09 round 0 }} ab./km²
| 2.680,39 km²<br />6,45 %
|-
| [[Flevoland]]<br />''(nueva dal 1986)'' || Flevoland || {{Blason|Lelystad}} || {{Blason|Almere}}
| [[File:Flevolandflag.svg|border|80px|]]
| [[File:Flevoland-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:428264}}
| {{#expr:428264/1417.50 round 0 }} ab./km²
| 2.412,31 km²<br />5,81 %
|-
| [[Friesland]] || Fryslân<br />''(nfin al 1996 Friesland)'' || {{Blason|Leeuwarden}} || Leeuwarden
| [[File:Frisian flag.svg|border|80px|]]
| [[File:Friesland-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:651459}}
| {{#expr:651459/3341.70 round 0 }} ab./km²
| 5.748,77 km²<br />13,84 %
|-
| [[Gelderland]] || Gelderland || {{Blason|Arnhem}} || {{Blason|Nijmegen}}
| [[File:Flag of Gelderland.svg|border|80px|]]
| [[File:Gelderland-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:2096620}}
| {{#expr:2096620/4971.76 round 0 }} ab./km²
| 5.136,31 km²<br />12,36 %
|-
| [[Provinzia de Groningen|Groningen]] || Groningen || {{Blason|Groningen}} || Groningen
| [[File:Flag Groningen.svg|border|80px|]]
| [[File:Groningen-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:586813}}
| {{#expr:586813/2333.28 round 0 }} ab./km²
| 2.959,68 km²<br />7,12 %
|-
| [[Limburg (Paejes Basc)|Limburg]] || Limburg || {{Blason|Maastricht}} || Maastricht
| [[File:NL-LimburgVlag.svg|border|80px|]]
| [[File:Limburg position.svg|50px|]]
| {{formatnum:1115895}}
| {{#expr:1115895/2150.87 round 0 }} ab./km²
| 2.209,84 km²<br />5,32 %
|-
| [[Olanda dl Nord]] || Noord-Holland || {{Blason|Haarlem}} || {{Blason|Amsterdam}}
| [[File:Flag North-Holland, Netherlands.svg|border|80px|]]
| [[File:Noord Holland-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:2887906}}
| {{#expr:2887906/2671.03 round 0 }} ab./km²
| 4.091,93 km²<br />9,85 %
|-
| [[Olanda dl Sud]] || Zuid-Holland || {{Blason|Den Haag}} || {{Blason|Rotterdam}}
| [[File:Flag of Zuid-Holland.svg|border|80px|]]
| [[File:Zuid Holland-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:3726173}}
| {{#expr:3726173/2814.69 round 0 }} ab./km²
| 3.418,78 km²<br />8,23 %
|-
| [[Overijssel]] || Overijssel || {{Blason|Zwolle}} || {{Blason|Enschede}}
| [[File:Flag Overijssel.svg|border|80px|]]
| [[File:Overijssel-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:1166478}}
| {{#expr:1166478/3325.62 round 0 }} ab./km²
| 3.420,74 km²<br />8,23 %
|-
| [[Provinzia de Utrecht|Utrecht]] || Utrecht || {{Blason|Utrecht}} || Utrecht
| [[File:Utrecht (province)-Flag.svg|border|80px|]]
| [[File:Utrecht-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:1361093}}
| {{#expr:1361093/1385.02 round 0 }} ab./km²
| 1.449,13 km²<br />3,49 %
|-
| [[Zeeland]] || Zeeland || {{Blason|Middelburg}} || {{Blason|Terneuzen}}
| [[File:Flag of Zeeland.svg|border|80px|]]
| [[File:Zeeland-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:385379}}
| {{#expr:385379/1787.13 round 0 }} ab./km²
| 2.933,44 km²<br />7,06 %
|-
|}
==Referënzes==
<references/>
{{Europa}}
[[Categoria:Paejes Basc]]
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
86gfq1qes42ltuygjmsdo113b0pc0v9
253074
253056
2026-09-17T10:24:05Z
Rolf acker
1705
/* Referënzes */ catsortfix
253074
wikitext
text/x-wiki
{{gherdëina}}{{distinguish|Rëni di Paejes Basc|Olanda}}{{Infobox Stat
|Bandiera = Flag_of_Netherlands.svg
|Blason = State_coat_of_arms_of_the_Netherlands.svg
|Inuem = Paejes Basc
|Inuem ufiziel = Nederland
|Capitela = {{Blason|Amsterdam}}
|Sënta guviern = {{Blason|Den Haag}}
|Majera zità =
|Inuem inn = Wilhelmus
|Inn = United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg
|Lingaz 1 = [[Olandesc]]
|Spersa tiera = 33481
|Ega = 18,4
|Monarch = [[{{#invoke:wd|property|P35}}]]
|Forma de guviern = [[Monarchia]] [[costituzion]]ela [[parlament]]era [[stat uniter|unitera]]
|Prim minister = [[{{#invoke:wd|property|P6}}]]
|Ann PIB = 2021
|PIB numinel = 1012 <!--valor te miliarc-->
|PIB VPC = 1005 <!--valor te miliarc-->
|Munëida = [[Euro]] (€)
|Cherta = EU-Netherlands.svg
}}I '''Paejes Basc''' ([[lingaz olandesc|olandesc]]: ''Nederland'') ie n [[stat]] te l'[[Europa uzidentela]] cun n valgun raions te la [[Caribich]]. L ie la majera de la cater nazions che fej ora l [[Rëni de i Paejes Basc]]. Te l'[[Europa]] à i Paejes Basc [[Provinzies de i Paejes Basc|12 provinzies]]. I cunfina a est cun la [[Germania]], a sud cul [[Belje]] y a nord y ovest cul [[mer dl nord]].<ref>{{cite web |url = http://www.defensie.nl/english/topics/hydrography/contents/maritime-zones-and-boundaries/netherlands-boundaries-in-the-north-sea |title=Netherlands boundaries in the North Sea |publisher=Ministry of Defence |access-date=15 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140819083824/http://www.defensie.nl/english/topics/hydrography/contents/maritime-zones-and-boundaries/netherlands-boundaries-in-the-north-sea |archive-date=19 August 2014}}</ref> Tl lingaz rujenà ti vëniel ënghe suënz dit '''Olanda''' (''Holland'').<ref name=":2">{{Cite web |date=4 October 2019 |title=Dutch government ditches Holland to rebrand as the Netherlands |url=http://www.theguardian.com/world/2019/oct/04/holland-the-netherlands-dutch-government-rebrand |access-date=1 June 2022 |website=the Guardian |language=en}}</ref><ref name="Netherlands vs. Holland">{{cite web |date=18 October 2012 |title=Netherlands vs. Holland |url=https://www.holland.com/global/tourism/information/general/netherlands-vs-holland.htm |url-status=dead |access-date=3 December 2019 |work=Netherlands Bureau for Tourism and Congresses |archive-date=24 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124192022/https://www.holland.com/global/tourism/information/general/netherlands-vs-holland.htm }}</ref><ref>{{cite web |title=Holland |url=https://www.worldatlas.com/regions/holland.html |website=WorldAtlas |date=13 April 2021 |publisher=worldatlas.com |access-date=18 May 2021}}</ref> L'[[Olanda]] ie perdrët mé na region de i Paejes Basc, ma la plu mpurtanta.<br>
La cater majera ziteies ie [[Amsterdam]], [[Rotterdam]], [[Den Haag]] y [[Utrecht]].<ref>{{cite web |url=https://www.cbs.nl/nl-nl/onze-diensten/methoden/classificaties/overig/gemeentegrootte-en-stedelijkheid |title=Gemeentegrootte en stedelijkheid |language=nl |publisher=[[Statistics Netherlands|CBS]] |access-date=16 December 2019}}</ref> Amsterdam ie la majera zità y la capitela<ref>{{cite web |last=Dutch Wikisource |title=Grondwet voor het Koninkrijk der Nederlanden |trans-title=Constitution for the Kingdom of the Netherlands |language=nl |url=http://nl.wikisource.org/wiki/Grondwet_voor_het_Koninkrijk_der_Nederlanden |at=[http://nl.wikisource.org/wiki/Nederlandse_grondwet/Hoofdstuk_2#Artikel_32 Chapter 2, Article 32] |quote=... de hoofdstad Amsterdam ... |access-date=3 July 2013}}</ref>, ma la sënta dl guviern ie a Den Haag.<ref>{{cite web|url=http://netherlandsmission.org/article.asp?articleref=AR00000154EN&categoryvalue=netherlands&subcategoryvalue=nlgeneralinfo |author=Permanent Mission of the Netherlands to the UN |title=General Information |access-date=26 June 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005025411/http://netherlandsmission.org/article.asp?articleref=AR00000154EN&categoryvalue=netherlands&subcategoryvalue=nlgeneralinfo |archive-date=5 October 2013 }}</ref> L [[port de Rotterdam]] ie l majer te l'Europa<ref name="Ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/-/ddn-20200402-2_2021-11-25">{{Citation | url=https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/-/ddn-20200402-2| title=Rotterdam: the largest freight port in the EU| newspaper=European Commission| date=2 April 2020 | accessdate=25 November 2021}}</ref> y l [[aeroport de Amsterdam]] ie un de i majeri te l'Europa.<br>
Ie Paejes Basc ie n cumëmber de l'[[Union Europea]], [[Eurozona]], [[G10]], [[NATO]], [[OECD]], [[WTO]] y de la [[zona Schengen]].<br>
I Paejes Basc à chësc inuem pervia de la topografia ndrëta y bassa. Mé l 50% de dut l teritore ie plu aut che 1 meter sëura l livel dl mer y zirca l 26% de l teritore ie sota l'autëza dl mer. A n grum de raions che ie sota l livel dl mer ti dijun ''polder'' y chisc ie unic a se l dé tres la retlamazion de la tiera dal mer che ova bele scumencià tl 14ejim secul.<br>
Cun na populazion de 17,5 milions de persones sun n teritore de 41.800 km² à i Paejes Basc na densità de 422 persones per km², che ie una de la densiteies plu autes al mond y la segonda plu auta te la [[Union Europea]]. Mpo
à i Paejes Basc nce scialdi lerch per l'agricultura y i ie l segondo majer exporter de spëisa y prodoc de agricultura al mond.
== Geografia ==
I Paejes Basc à na spersa de {{formatnum:41545}} km<sup>2</sup>, cuntan ënghe l'eghes. La spersa mé de la tiera ie de {{formatnum:33481}} km<sup>2</sup>, cie che uel di che l 18,4% de la spersa ie ega. Si posizion ie danter la larghëzes 50° y 54° nord, y danter la lunghëzes 3° y 8° est.<br>
I Paejes Basc ie n stat scialdi bas, sciche l inuem dij, y ënghe scialdi plat. L 26% de si spersa y l 21% de la populazion ie sota l livel dl mer, y mé l 50% de si spersa ie plu aut che un n meter sëura l livel dl mer. Dut l raion ie plat, cun l'ecezion de i coi tl sud-est tl [[Limburg (Paejes Basc)|Limburg]], ulache ie l pont plu aut de i Paejes Basc a 321 metri.<br>
Gran pert dl raion fova stat furmà da material purtà caprò da trëi gran ruves de l'Europa: l [[Rain]], la [[Maas]] y la [[Schelde]]. La pert a sud-vest de l stat ie aldidancuei mo pert dl delta de chisch trëi ruves.
== Storia ==
[[File:Political_map_of_the_Low_Countries_(1350)-NL.svg|thumb|left|I paejes basc tl 1350.]]
=== Viera di 80 ani ===
Ala fin dl Medieve ova i duches de la Burgonia metù adum 17 provinzies a chëles che ti univa dit ''i paejes basc''. Canche la muta de n duca ova tl 1477 maridà Maximilian I, l [[coser]] dl [[San Mper Roman]], fova i paejes basc deventei pert de la [[Spania]]. La reforma protestanta tl nord de i paejes tudësc se ova ënghe sparpanià ora te i paejes basc. L rë de Spania ulova fermé su la reforma, cie che adum cun na melcuntentëza danter la populazion per via de la aministrazion spanuela à purtà a cunflic y na viera contra la Spania, scumenceda tl 1568. Chësta viera fova stata scialdi cruënta y n grum de ziteies olandejes ie states bumbardedes y scascinedes. L evënt plu cunesciù ie la [[scascineda de Antwerpen]] ai 4 de nuëmber 1576, che fova a chël tëmp la zità plu mpurtanta tl raion ulache univa rujenà olandesc. I saudeies spanuei ova mazà n terzo de la populazion de Antwerpen y n grum ie mucei su a nord, a [[Amsterdam]], [[Haarlem]], [[Leiden]] y autra zeites. Da ilò incà se à l zënter dl mond olandesc spustà da Antwerpen a Amsterdam.<br>
=== Republica de la Set Provinzies Unides ===
{{Main|Republica de la Set Provinzies Unides}}
Ai 26 de lugio 1581 se à la 7 provinzies plu a nord de la 17 provinzies de i paejes basc detlarà ndependëntes dala Spania y dal San Mper Roman, purtan nsci ala fundazion de la [[Republica de la Set Provinzies Unides]] sota l cumand de Willem van Oranje. La viera à durà inant nfin al 1648, canche la ie fineda do 80 ani cun la [[pesc de Westfalen]] (''Westfälischer Friede''). Do l'ndependënza fova i Paejes Basc una de la puecia republiches te l'Europa, ulache la majera pert de i stac fova [[rëni]]es. Uniuna de la set provinzies univa guverneda da n ''stadhouder''. Te chësc tëmp se à i Paejes Basc svilupà te l stat plu rich al mond, dantaladut tres l cumerz te l'[[Asia de l'est]], ulache i fova stai boni de mëter su n monopol de cumerz. La republica ova tosc plu che 2.000 berches, cie che fajova la marina olandeja majera de la marines [[Nghiltiera|nglëijes]] y [[Franzia|franzëuses]] metudes adum. Chësc ova purtà a na gran nvidia te la Franzia y te l'Nghiltiera, che ova cumbatù plu vieres contra i olandesc, cater vieres anglo-olandejes (1652–1654, 1665–1667, 1672–1674 y 1780–1784), la viera franzëusa-olandeja (1672–1678), la viera portugheja-olandeja (1602–1663) y la viera de la gran alianza contra l rëni de la Franzia (1688–1697).<br>
La republica fova scialdi plu toleranta de autra religions y ideies che i autri stac a chël tëmp. Chësc ova permetù a n grum de artisć y pitëures de flurì, sciche [[Rembrandt]] y [[Johannes Vermeer]].
== Demografia ==
=== Ziteies ===
Tl 2023 vivova l 93% de la populazion di Paejes Basc te ziteies.<ref name="BevStadt">{{Internetquelle |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=NL |titel=Urban population (% of total population) |hrsg=[[Weltbank]] |sprache=en |abruf=2024-11-17}}</ref>
{| class="wikitable zebra" style="text-align:center;"
|-
! rowspan="15" style="font-weight:normal"|
[[File:Amsterdam - Rijksmuseum - panoramio - Nikolai Karaneschev.jpg|160px|[[Amsterdam]]]]<br />Amsterdam<br />
[[File:Rotterdam (6970397299).jpg|160px|[[Rotterdam]]]]<br />Rotterdam<br />
[[File:Birds eye view of The Hague city center, Netherlands, April, 2018.jpg|160px|[[Den Haag]]]]<br />Den Haag<br />
!
! Zità
! Abitanc zità<br />{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|references|Q727|P1082|P585}}
! Abitanc raion metropolitan<br />2020<ref>{{Internetquelle |url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/urb_cpop1/default/table?lang=en |titel=Population on 1 January by age groups and sex—cities and greater cities |hrsg=eurostat |abruf=2022-06-15}}</ref>
! rowspan="15" style="font-weight:normal"|
[[File:Buurkerk en Domtoren.jpg|160px|[[Utrecht]]]]<br />Utrecht<br />
[[File:Overzicht - Eindhoven - 20396787 - RCE - Cropped.jpg|160px|[[Eindhoven]]]]<br />Eindhoven<br />
[[File:Grote Markt Groningen.jpg|160px|[[Groningen]]]]<br />Groningen<br />
|-
| {{0}}1 ||style="text-align:left;"| [[Amsterdam]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q727|P1082}}}} || ~1.009.000
|-
| {{0}}2 ||style="text-align:left;"| [[Rotterdam]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q34370|P1082}}}} || ~1.242.000
|-
| {{0}}3 ||style="text-align:left;"| [[Den Haag]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q36600|P1082}}}} || ~780.000
|-
| {{0}}4 ||style="text-align:left;"| [[Utrecht]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q803|P1082}}}} || ~455.000
|-
| {{0}}5 ||style="text-align:left;"| [[Eindhoven]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q9832|P1082}}}} || ~280.000
|-
| {{0}}6 ||style="text-align:left;"| [[Groningen]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q749|P1082}}}} || ~233.000
|-
| {{0}}7 ||style="text-align:left;"| [[Tilburg]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q26430|P1082}}}} || ~220.000
|-
| {{0}}8 ||style="text-align:left;"| [[Almere]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q83178|P1082}}}} || ~212.000
|-
| {{0}}9 ||style="text-align:left;"| [[Breda]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q40844|P1082}}}} || ~184.000
|-
| 10 ||style="text-align:left;"| [[Nijmegen]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q47887|P1082}}}} || ~178.000
|-
| 11 ||style="text-align:left;"| [[Apeldoorn]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q101918|P1082}}}} || ~164.000
|-
| 12 ||style="text-align:left;"| [[Haarlem]] || {{formatnum:{{#invoke:wd|property|Q9920|P1082}}}} || ~282.000
|}
== Spartizion aministrativa ==
I Paejes Basc ie furmei da [[Provinzies de i Paejes Basc|12 provinzies]] ([[lingaz olandesc|olandesc]]: ''provincies van Nederland''), che ie istituzions aministratives che sta sota al guviern y sëura i chemuns. La provinzia cun la majera populazion ie l'[[Olanda dl Sud]] (''Zuid-Holland'') cun 3,7 milions de abitanc tl 2020, chëla cun la mëndra l [[Zeeland]] cun 383.488 abitanc tl 2020.
=== Lista de la provinzies ===
{{further|Provinzies di Paejes Basc}}
{| class="wikitable sortable zebra"
|- class=hintergrundfarbe6
! Provinzia !! Inuem olandesc
! Capitela !! Majera zità
! class=unsortable | Bandiera
! class=unsortable | Posizion
! Populazion<br /><small>Ai 1 jené 2021</small>
! Densità
! Sëuraspera
|-
| [[Brabant dl Nord]] || Noord-Brabant || {{Blason|Den Bosch|text=[[’s-Hertogenbosch|’s‑Hertogen­bosch]]}} || {{Blason|Eindhoven}}
| [[File:North Brabant-Flag.svg|border|80px|]]
| [[File:Noord Brabant-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:2573853}}
| {{#expr:2573853/4916.49 round 0 }} ab./km²
| 5.082,06 km²<br />12,23 %
|-
| [[Drenthe]] || Drenthe || {{Blason|Assen}} || {{Blason|Emmen (Drenthe)|text=[[Emmen (Paejes Basc)|Emmen]]}}
| [[File:Flag Drenthe.svg|border|80px|]]
| [[File:Drenthe-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:494760}}
| {{#expr:494760/2641.09 round 0 }} ab./km²
| 2.680,39 km²<br />6,45 %
|-
| [[Flevoland]]<br />''(nueva dal 1986)'' || Flevoland || {{Blason|Lelystad}} || {{Blason|Almere}}
| [[File:Flevolandflag.svg|border|80px|]]
| [[File:Flevoland-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:428264}}
| {{#expr:428264/1417.50 round 0 }} ab./km²
| 2.412,31 km²<br />5,81 %
|-
| [[Friesland]] || Fryslân<br />''(nfin al 1996 Friesland)'' || {{Blason|Leeuwarden}} || Leeuwarden
| [[File:Frisian flag.svg|border|80px|]]
| [[File:Friesland-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:651459}}
| {{#expr:651459/3341.70 round 0 }} ab./km²
| 5.748,77 km²<br />13,84 %
|-
| [[Gelderland]] || Gelderland || {{Blason|Arnhem}} || {{Blason|Nijmegen}}
| [[File:Flag of Gelderland.svg|border|80px|]]
| [[File:Gelderland-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:2096620}}
| {{#expr:2096620/4971.76 round 0 }} ab./km²
| 5.136,31 km²<br />12,36 %
|-
| [[Provinzia de Groningen|Groningen]] || Groningen || {{Blason|Groningen}} || Groningen
| [[File:Flag Groningen.svg|border|80px|]]
| [[File:Groningen-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:586813}}
| {{#expr:586813/2333.28 round 0 }} ab./km²
| 2.959,68 km²<br />7,12 %
|-
| [[Limburg (Paejes Basc)|Limburg]] || Limburg || {{Blason|Maastricht}} || Maastricht
| [[File:NL-LimburgVlag.svg|border|80px|]]
| [[File:Limburg position.svg|50px|]]
| {{formatnum:1115895}}
| {{#expr:1115895/2150.87 round 0 }} ab./km²
| 2.209,84 km²<br />5,32 %
|-
| [[Olanda dl Nord]] || Noord-Holland || {{Blason|Haarlem}} || {{Blason|Amsterdam}}
| [[File:Flag North-Holland, Netherlands.svg|border|80px|]]
| [[File:Noord Holland-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:2887906}}
| {{#expr:2887906/2671.03 round 0 }} ab./km²
| 4.091,93 km²<br />9,85 %
|-
| [[Olanda dl Sud]] || Zuid-Holland || {{Blason|Den Haag}} || {{Blason|Rotterdam}}
| [[File:Flag of Zuid-Holland.svg|border|80px|]]
| [[File:Zuid Holland-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:3726173}}
| {{#expr:3726173/2814.69 round 0 }} ab./km²
| 3.418,78 km²<br />8,23 %
|-
| [[Overijssel]] || Overijssel || {{Blason|Zwolle}} || {{Blason|Enschede}}
| [[File:Flag Overijssel.svg|border|80px|]]
| [[File:Overijssel-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:1166478}}
| {{#expr:1166478/3325.62 round 0 }} ab./km²
| 3.420,74 km²<br />8,23 %
|-
| [[Provinzia de Utrecht|Utrecht]] || Utrecht || {{Blason|Utrecht}} || Utrecht
| [[File:Utrecht (province)-Flag.svg|border|80px|]]
| [[File:Utrecht-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:1361093}}
| {{#expr:1361093/1385.02 round 0 }} ab./km²
| 1.449,13 km²<br />3,49 %
|-
| [[Zeeland]] || Zeeland || {{Blason|Middelburg}} || {{Blason|Terneuzen}}
| [[File:Flag of Zeeland.svg|border|80px|]]
| [[File:Zeeland-Position.png|50px|]]
| {{formatnum:385379}}
| {{#expr:385379/1787.13 round 0 }} ab./km²
| 2.933,44 km²<br />7,06 %
|-
|}
==Referënzes==
<references />
{{Europa}}
[[Categoria:Paejes Basc| ]]
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
jon2nbow883h5yf3sdqsuck45jfvzkg
Aserbaigian
0
3108
253083
245843
2026-09-17T10:42:58Z
Rolf acker
1705
/* Notes */ +cat
253083
wikitext
text/x-wiki
{{Fascian}}
{| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right" width="300"
! colspan="2" bgcolor="lightgray" style="font-size:120%" |''Azərbaycan Respublikası''<br />'''''Republica de l'Aserbaigian'''''
|-
| valign="top" |[[File:Flag of Azerbaijan.svg|bordo|centro|175x175px]]
|[[File:Coat of arms of Azerbaijan.svg|bordo|centro|102x102px]]
|-
| valign="top" |Capitala:
|[[Baku]]
|-
| valign="top" |Inom ufizièl:
|''Azərbaycan Respublikası''
|-
| valign="top" |Inom traslatà:
|Republica de l'Aserbaigian
|-
| valign="top" |Lengaz ufizièl:
|[[Aser]]
|-
| valign="top" |Abitanc:
|10 250 000 (2021)
|-
|Spersa:
|86 600 [[Chilometer quadrat|km²]]
|-
! colspan="2" bgcolor="lightgray" |Goern
|-
| valign="top" |President:
|[[Ilham Aliyev]]
|-
| valign="top" |Cef de goern:
| valign="top" |[[Ali Asadov]]
|-
! colspan="2" bgcolor="lightgray" |Mapes
|-
| valign="top" |[[File:Azerbaijan (orthographic projection).svg|bordo|centro|162x162px]]
| valign="top" |[[File:Azerbaijan map.png|bordo|centro|162x162px]]
|}
L''''Aserbaigian''' (''Azərbaycan'' per [[aser]]), ofizialmenter '''Republica de l'Aserbaigian''' (''Azərbaycan Respublikası''), l'é n stat danter [[Asia]] y [[Europa]].
== Notes ==
<references />
{{Asia}}
{{Europa}}
[[Categoria:Aserbaigian| ]]
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
1ww1fr15kpqkwfdbllr00amwuqmzb28
Den Haag
0
3132
253062
237616
2026-09-17T09:46:10Z
Rolf acker
1705
/* Galaria dales fotografies */ errore di Lint
253062
wikitext
text/x-wiki
{{Gherdëina}}
{{Infobox chemun Paejes Basc
|Foto = Den_Haag,_skyline_vanaf_Laan_van_Reagan_en_Gorbatsjov_IMG_8945_2019-03-24_17.46.jpg
|Inuem = Den Haag
|Bandiera = Flag_of_The_Hague.svg
|Blason = Den_Haag_wapen.svg
|Provinzia = {{NL-ZH}}
|Autëza = 1 m <small>sëura l livel dl mer</small>
|Seuraspersa = 98
|imi_total = 55,6%
|imi_west = 19,3%
|imi_nonwest = 36,3%
|CBS = 0518
|Abitanc = 545838
|Data abitanc = 2020
|Coordinates = {{coord|52|04|48|N|04|18|36|E|region:NL-ZH_type:landmark|display=inline}} <!--mantenì genau chësc format-->
|Cherta = {{Mappa di localizzazione
|NED
|label = Den Haag
|latitudineGradi = 52
|latitudinePrimi = 04
|longitudineGradi = 04
|longitudinePrimi = 18
|position = left
|width = 300
|relief = yes
|float = center
}}
|}}'''Den Haag''' ([[lingaz olandesc|olandesc]]: ''Den Haag'' o '' 's‑Gravenhage'') ie na [[zità]] sun la costa vest di [[Paejes Basc]]. La ie l zënter aministratif di Paejes Basc, la sënta dl [[guviern]], la [[capitela]] dl rëni nsci sciche la capitela de la provinzia de l'[[Olanda dl Sud]] (''Zuid-Holland'').
La ie la sënta dl [[Tribunel Nternaziunel de Giustizia]] y dl [[Tribunel Penal Nternaziunel]]. La majera pert de l'ambascedes ti Pajese Basc ie a Den Haag.
Cun na populazion de plu de mesa na milion<ref name="tno_randstad"/><ref>{{Dutch municipality population|dataref}}</ref><ref>{{Dutch municipality population urbanmetro|dataref}}</ref> sun na spersa de 98 km²<ref>{{Dutch municipality total area|dataref}}</ref><ref name="tno_randstad">{{cite techreport
|author1=Anita Bouman–Eijs
|author2=Thijmen van Bree
|author3=Wouter Jonkhoff
|author4=Olaf Koops
|author5=Walter Manshanden
|author6=Elmer Rietveld
|url=http://www.zuidvleugel.nl/sites/www.zuidvleugel.nl/files/article/downloads/top_20_europese_grootstedelijke_regios_1995_2011_tno_2012_r11155.pdf
|title=De Top 20 van Europese grootstedelijke regio's 1995–2011; Randstad Holland in internationaal perspectief
|language=nl
|trans-title=Top 20 of European metropolitan regions 1995–2011; Randstad Holland compared internationally
|date=17 December 2012
|publisher=[[Netherlands Organization for Applied Scientific Research|TNO]]
|place=Delft
|access-date=25 July 2013
|archive-url=https://web.archive.org/web/20140303212054/http://www.zuidvleugel.nl/sites/www.zuidvleugel.nl/files/article/downloads/top_20_europese_grootstedelijke_regios_1995_2011_tno_2012_r11155.pdf
|archive-date=3 March 2014
|url-status=dead
}}</ref> iela la terza majera zità di Paejes Basc, do [[Amsterdam]] y [[Rotterdam]]. L raion urban de Den Haag à na populazion de 800.000. La zità ie tl piz a sud-vest de la conurbazion de la [[Randstad]], una de la majera conurbazions al mond. La ie a n'autëza de 1 meter sëura l mer.<ref name="AHN">{{cite web
|url = http://www.ahn.nl/postcodetool
|title = Postcodetool for 2511BT
|language = nl
|author = <!--Staff writer(s); no by-line.-->
|work = Actueel Hoogtebestand Nederland
|publisher = Het Waterschapshuis
|access-date = 23 July 2013
|archive-url = https://web.archive.org/web/20130921053543/http://www.ahn.nl/postcodetool
|archive-date = 21 September 2013
|url-status = live
}}</ref>
Den Haag ie cunesciuda coche la sënta de la lege nternaziunela. L [[Tribunel Nternaziunel de Giustizia]], che ie l majer brac giudizier de la [[Nazions Unides]], ie te la zità, nsci sciche l [[Tribunel Penal Nternaziunel]], l [[Europol]] y plu che 200 autra organisazions de guviern nternaziuneles.
== Geografia ==
=== Tlima ===
== Storia ==
==Galaria dales fotografies==
<gallery widths="180" heights="100" perrow="4">
Joust_on_the_Hofvijver,_by_Dutch_School_of_the_17th_century.jpg|L ''Binnenhof'' tl ''Hofvijver'', 1625
The_Hague_Skyline_Part_I.jpg|Skyline de Den Haag
Hofvijver29042007.jpg|L ''Hofvijver''
International_Court_of_Justice.jpg|L Palaz de la Pesc che ie la sënta dl [[Tribunel Nternaziunel de Giustizia]]
</gallery>
==Notes==
<references/>
[[Categoria:Ziteies di Paejes Basc]]
[[Categoria:Olanda dl Sud]]
[[Categoria:Chemun di Paejes Basc]]
6btfziwlb0mkxo0i85lteijshg2dwkx
Template:Coordinate/doc
10
79479
253095
220815
2026-09-17T11:18:25Z
Rolf acker
1705
/* {{Anker|region}} Verortung */ errore di sintassi
253095
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>{{Dokumentation/Dokuseite}}</noinclude>
{{TemplateData|JSON=
{ "description": "Darstellung von [[World Geodetic System 1984|WGS84]]-'''Koordinaten''' in Artikel<noexport>.<br /> Prüfung, Formatierung und Verlinkung der Daten; somit automatische Auswertung möglich.</noexport>",
"params": {
"NS": {
"label": "Breitengrad",
"description": "Breitengrad ''(latitude)''<noexport> ([[#NS|mehr]])</noexport>",
"type": "line",
"required": true,
"example": ""
},
"EW": {
"label": "Längengrad",
"description": "Längengrad ''(longitude)''<noexport> ([[#EW|mehr]])</noexport>",
"type": "line",
"required": true,
"example": ""
},
"type": {
"label": "Typ",
"description": "Typ des Objekts mit folgenden möglichen Werten:<br /><code>continent</code>; <code>country</code>, <code>state</code>, <code>adm1st</code>, <code>adm2nd</code>, <code>city</code>; <code>isle</code>, <code>mountain</code>, <code>waterbody</code>, <code>forest</code>, <code>landscape</code>; <code>airport</code>, <code>railwaystation</code>, <code>building</code>; <code>event</code>, <code>landmark</code><br /><noexport> ([[#type|mehr]])</noexport>",
"type": "line",
"required": true,
"example": ""
},
"region": {
"label": "Region",
"description": "Regions-Code(s) nach [[ISO 3166-2]]<noexport> ([[#region|mehr]])</noexport>",
"type": "line",
"required": true,
"example": ""
},
"globe": {
"label": "Globus",
"description": "Himmelskörper als englischer Name in Kleinschreibung<noexport> ([[#globe|mehr]])</noexport>",
"type": "line",
"required": false,
"default": "earth"
},
"dim": {
"label": "Durchmesser",
"description": "Durchmesser des Umkreises ''(dimension)'' in Meter<noexport> ([[#dim|mehr]])</noexport>",
"type": "number",
"suggested": true,
"example": ""
},
"elevation": {
"label": "Höhe",
"description": "[[Höhe über dem Meeresspiegel]]<noexport> ([[#elevation|mehr]])</noexport>",
"type": "number",
"required": false,
"example": ""
},
"pop": {
"label": "Einwohnerzahl",
"description": "Einwohnerzahl ''(population)''<noexport> ([[#pop|mehr]])</noexport>",
"type": "number",
"required": false,
"example": ""
},
"lw": {
"label": "Lagewunsch",
"description": "Spezifiziert die [[:Kategorie:Wikipedia:Lagewunsch mit Anmerkung|Kategorie vom Lagewunsch]] genauer. <noexport>([[#lw|mehr]])</noexport>",
"type": "content",
"required": false,
"example": ""
},
"simple": {
"label": "simple",
"description": "schnellere Vorlage mit eingeschränktem Funktionsumfang<noexport> ([[#simple|mehr]])</noexport>",
"type": "line"
},
"name": {
"label": "Bezeichnung",
"description": "Name des georeferenzierten Objekts. Im Fließtext ''muss'' dieser Parameter gesetzt werden; sind mehrere Koordinaten im Artikelfließtext genannt, so müssen diese durch sinnvolles Benennen unterscheidbar sein.<noexport> ([[#name|mehr]])</noexport>",
"type": "line",
"required": false,
"default": "Lemma des Wikipedia-Artikels",
"example": "Straßenkreuzung"
},
"article": {
"label": "Koordinatenformat Artikel",
"description": "Koordinatenformat oben rechts im Artikel – <code>/</code> für Standardformat<noexport> ([[#article|mehr]])</noexport>",
"type": "line",
"required": false,
"example": ""
},
"text": {
"label": "Koordinatenformat Fließtext",
"description": "Koordinatenformat im Fließtext – <code>/</code> für Standardformat<noexport> ([[#text|mehr]])</noexport>",
"type": "line",
"required": false,
"example": ""
},
"sortkey": {
"label": "Sortierung",
"description": "Sortierbarkeit nach NS oder EW<noexport> ([[#sortkey|mehr]])</noexport>",
"type": "line",
"required": false,
"default": "NS",
"example": "EW"
},
"tooltip": {
"label": "Tooltip",
"description": "individueller Tooltip<noexport> ([[#tooltip|mehr]])</noexport>",
"type": "string",
"required": false,
"example": ""
},
"tooltipformat": {
"label": "Tooltip-Format",
"description": "Koordinatenformat im Tooltip<noexport> ([[#tooltipformat|mehr]])</noexport>",
"type": "line",
"required": false,
"example": ""
},
"map": {
"label": "Positionskarte",
"description": "Darstellung der Positionskarte mit folgenden möglichen Werten: left, center, right, inline, none<noexport> ([[#map|mehr]])</noexport>",
"type": "line",
"required": false,
"example": ""
},
"mapsize": {
"label": "Kartengröße",
"description": "Größe der Karte<noexport> ([[#mapsize|mehr]])</noexport>",
"type": "number",
"required": false,
"example": ""
},
"maplevel": {
"label": "Kartenlevel",
"description": "übergeordnete Positionskarte mit folgenden möglichen Werten: global, continental, national, adm1st, adm2nd<noexport> ([[#maplevel|mehr]])</noexport>",
"type": "line",
"required": false,
"example": ""
},
"maptype": {
"label": "Kartentyp",
"description": "Kartentyp mit folgenden möglichen Werten: relief<noexport> ([[#maptype|mehr]])</noexport>",
"type": "line",
"required": false,
"default": "relief"
},
"maplabel": {
"label": "Kartenmarkierung",
"description": "Kartenmarkierungsbeschriftung<noexport> ([[#maplabel|mehr]])</noexport>",
"type": "string",
"required": false,
"example": ""
},
"mapcaption": {
"label": "Kartenunterschrift",
"description": "Bildunterschrift der Karte",
"type": "string",
"required": false,
"example": ""
}
},
"format": "inline"
}
|TOC=1
|TOCsibling={{Übersicht Georeferenzierung|style=margin-top:.5em; margin-right:.5em;}}}}
== Kopiervorlagen ==
* um einen Artikel mit einer Koordinate zu versehen: <code style="display:inline-block; padding:.5em 1em; border:1px dashed #2F6FAB;">{{Coordinate|[[#NS|NS]]=|[[#EW|EW]]=|[[#type|type]]=|[[#region|region]]=}}</code>
* um einen Koordinatenlink im Artikeltext einzufügen: <code style="display:inline-block; padding:.5em 1em; border:1px dashed #2F6FAB;">{{Coordinate|[[#NS|NS]]=|[[#EW|EW]]=|[[#type|type]]=|[[#region|region]]=|[[#text|text]]=|[[#name|name]]=}}</code>
Vor den geschweiften Klammern der Vorlage darf sich kein Leerzeichen am Zeilenanfang befinden, da die Wiki-Syntax sonst eine leere graue Box erzeugt.
siehe auch '''[[Wikipedia:WikiProjekt Georeferenzierung/Kurzanleitung|Kurzanleitung]]'''
<!--
{{Coordinate <small>|[[#map|map]]=</small> |[[#article|article]]= |[[#text|text]]=
|'''[[#NS|NS]]'''= |'''[[#EW|EW]]'''= |'''[[#type|type]]'''= |[[#pop|pop]]= |[[#elevation|elevation]]= |'''[[#region|region]]'''= |[[#dim|dim]]= |[[#name|name]]=
<small>|[[#mapsize|mapsize]]= |[[#sortkey|sortkey]]= </small>
}}
-->
== Parameterdetails ==
<!-- Die nachstehende Tabelle kann vermutlich entfernt werden. -->
{| class="wikitable float-right" style="width:30%; max-width:25em; min-width:15em;"
|+ Kurzübersicht
|-
| <code style="font-weight:bold;">[[#NS|NS]]</code>
| Breitengrad (latitude)
|-
| <code style="font-weight:bold;">[[#EW|EW]]</code>
| Längengrad (longitude)
|-
| <code style="font-weight:bold;">[[#type|type]]</code>
| Typ des Objekts
|-
| <code style="font-weight:bold;">[[#region|region]]</code>
| Regions-Code(s) nach [[ISO 3166-2]]
|-
| <code>[[#globe|globe]]</code>
| Himmelskörper
|-
| <code>[[#dim|dim]]</code>
| Durchmesser des Umkreises (dimension)
|-
| <code>[[#elevation|elevation]]</code>
| [[Höhe über dem Meeresspiegel]]
|-
| <code>[[#pop|pop]]</code>
| Einwohnerzahl (population)
|-
| <code>[[#name|name]]</code>
| Name
|-
| <code>[[#simple|simple]]</code>
| schnellere Vorlage mit eingeschränktem Funktionsumfang
|-
| <code>[[#article|article]]</code>
| Koordinatenformat oben rechts im Artikel
|-
| <code>[[#text|text]]</code>
| Koordinatenformat im Fließtext
|-
| <code>[[#sortkey|sortkey]]</code>
| Sortierbarkeit nach NS oder EW
|-
| <code>[[#tooltip|tooltip]]</code>
| individueller [[Tooltip]]
|-
| <code>[[#tooltipformat|tooltipformat]]</code>
| Koordinatenformat im Tooltip
|-
| <code>[[#map|map]]</code>
| Positionskarte
|-
| <code>[[#mapsize|mapsize]]</code>
| Größe der Karte
|-
| <code>[[#maplevel|maplevel]]</code>
| übergeordnete Positionskarte
|-
| <code>[[#maptype|maptype]]</code>
| Kartentyp
|-
| <code>[[#maplabel|maplabel]]</code>
| Kartenmarkierungsbeschriftung
|-
| <code>[[#mapcaption|mapcaption]]</code>
| Bildunterschrift der Karte
|}
=== Eingabedaten ===
==== {{Anker|NS|EW|NS und EW}} Breiten- und Längengrad ====
''NS'' steht für North/South (Nord und Süd) und ''EW'' für East/West (Ost und West). Die Angabe ist jeweils sowohl dezimal in [[Grad (Winkel)|Grad]] als auch im „Degrees/[[Winkelminute|Minutes]]/[[Winkelsekunde|Seconds]]“-Format möglich; die Werte beziehen sich auf die [[World Geodetic System 1984|WGS84]]-Referenz. Die Angabe von [[Geographische Breite|Breiten-]] und [[Geographische Länge|Längengrad]] ist Pflicht. Fehlt eines davon, so wird das als [[Wikipedia:Lagewunsch|Lagewunsch]] interpretiert.
Die Dezimaldarstellung ist nach Norden bzw. Osten gerichtet, negative Werte beziehen sich auf die südliche Hemisphäre bzw. auf Bereiche westlich des [[Nullmeridian]]s. In der DMS-Darstellung müssen Grad, Minuten und Sekunden einen positiven Wert haben. Sie und die Angabe der Himmelsrichtung (<code>N</code>, <code>O</code>/<code>E</code>, <code>S</code> und <code>W</code>) werden über drei [[Schrägstrich]]e miteinander verknüpft. Der Platz für die Sekunden kann dabei auch leergelassen werden; nicht ganzzahlige Werte sind dann auch bei den Minuten erlaubt. Beispiele:
<pre>
|NS = 45.123456
|EW = -12.123456
|NS = 55/44/33.22/N
|EW = 11/22/33.44/W
</pre>
{{Anker|Schweizer Landeskoordinaten}}[[Schweizer Landeskoordinaten]] können mithilfe der [[Vorlage:CH1903-WGS84]] umgerechnet werden. Diese wird dazu [[Hilfe:Vorlagen#Vorlagen verwenden|substituiert]]:
Beispiel: Bern (600'000/200'000)
<pre style="padding:.5em 1em; margin:0;">
|NS = {{subst:CH1903-WGS84|600|200|koor=B}}
|EW = {{subst:CH1903-WGS84|600|200|koor=L}}
|region = CH-BE
</pre>
==== {{Anker|type}} Art des Objekts ====
Die Angabe des Parameters <code>type</code> ermöglicht die Festlegung der Art des georeferenzierten Objekts, eine Art [[Wikipedia:Kategorien|Kategorisierung]]. Dadurch lassen sich z. B. in [[Geoinformationssystem|GIS]]-Programmen thematische Darstellungen erzeugen, weil aus der riesigen Masse an Koordinatenangaben z. B. nur alle Inseln oder Berge herausgefiltert werden können. Auch diese Angabe ist Pflicht.
{| class="wikitable"
|+ Mögliche Werte
|-
| <code>type=continent</code> || für Kontinente
|-
| <code>type=country</code> || für Länder
|-
| <code>type=state</code> || für andere Staatengebilde, nicht-souveräne Staaten, …
|-
| <code>type=adm1st</code> || für Bundesland, Kanton, Oblast, …
|-
| <code>type=adm2nd</code> || für Landkreise, Verwaltungsgemeinden (Samtgemeinden) …
|-
| <code>type=city</code> || für Städte und Stadtteile, Orte und Orts-Gemeinden, Wohnplätze, [[Ortswüstung]]en
|-
| <code>type=isle</code> || für Inseln, Inselgruppen, Einzelfelsen (die auch bei Flut aus dem Meer hervorragen)
|-
| <code>type=mountain</code> || für Berge, Hügel, Gebirgsketten, Pässe, Höhlen
|-
| <code>type=waterbody</code> || für Meere, Riffe, Flüsse, Seen, Gletscher, Kanäle, Wasserfälle, Geysire, Quellen, Häfen, Schleusen, Moore …
|-
| <code>type=landscape</code> || für Halbinseln, Täler, Wüsten, Küstenlandschaften, …
|-
| <code>type=airport</code> || für Flughäfen, Luftwaffenstützpunkte, Weltraumstartpunkte …
|-
| <code>type=railwaystation</code> || für Bahnhöfe, Haltestellen, Haltepunkte, …
|-
| <code>type=building</code> || für Gebäude, Bildstöcke, Brücken, Menschengemachtes abseits Flughäfen und Bahnhöfen, …
|-
| <code>type=forest</code> || für Waldgebiete, für Schutzgebiete
|-
| <code>type=event</code> || für Ereignisse, Erdbeben, militärische Konflikte, Untergangsstellen von Schiffen, Absturzstellen von Flugzeugen, Veranstaltungen, …
|-
| <code>type=landmark</code> || für Sehenswürdigkeiten, [[Landmarke]]n, und alles andere, was nicht oben rein passt.
|-
| <code style="color:gray;">type=example</code> || nur für interne Beispielzwecke (nicht im Artikelnamensraum)
|}
==== {{Anker|region}} Verortung ====
Die verpflichtende Angabe <code>region=XX-YY</code> (in Großbuchstaben bzw. Ziffern) ermöglicht es, das georeferenzierte Objekt einem [[Staat]] und einer [[Region]] zuzuordnen. Die Kodierung ist durch den ISO-Standard [[ISO 3166]] festgehalten. Die ersten beiden Buchstaben stehen dabei für den [[ISO-3166-1-Kodierliste|ISO 3166-1-ALPHA2-Code]] des Staates. Erweiterbar ist er mit dem Variant-Code für die subnationale Einheit (wie Bundesländer oder Kantone) nach [[ISO 3166-2|ISO-3166-2]]-Code, der mit einem [[Bindestrich]] angefügt wird. Ist der Ländercode bekannt, kann man die Regionalcodes für jedes Land in der '''[[:Kategorie:ISO 3166-2]]''' nachschlagen. Einige geographische Punkte lassen sich mehreren Staaten/Regionen zuordnen, weil sie genau auf der Grenze liegen (etwa [[Four Corners]]). Bis zu drei weitere Regionen können mit dem Schrägstrich <kbd>/</kbd> separiert angehängt werden, was für alle (Punkt-)Koordinaten ausreichend ist <small>(Nur am [[Südpol]] treffen noch mehr Sektoren zusammen, diese sind aber [[Antarktisvertrag|international umstritten]])</small>.
Beispiel für Four Corners:
<pre style="padding:.5em 1em; margin:0;">
|region = US-AZ/US-CO/US-NM/US-UT
</pre>
Beispiel für ein Objekt in Bayern:
<pre style="padding:.5em 1em; margin:0;">
|region = DE-BY
</pre>
Beispiel für ein Objekt in [[Trentino-Südtirol|Südtirol]]:
<pre style="padding:.5em 1em; margin:0;">
|region = IT-32
</pre>
Beispiel für ein Objekt irgendwo in Russland:
<pre style="padding:.5em 1em; margin:0;">
|region = RU
</pre>
{{Anker|Ozean|Ozeane}}[[File:World map ocean locator-en.svg|thumb|Weltkarte der Ozeane]]
Von den außerhalb staatlicher Hoheitsgebiete liegenden Gebieten wurde in der [[ISO-3166-1-Kodierliste]] bisher nur die Antarktis (Code AQ) berücksichtigt. Codes für die [[Ozean]]e fehlen. Bis dies von der ISO nachgeholt wird, hat sich die Wikipedia aus dem Bereich für private Nutzung in der [[ISO 3166-1]] (AA, QM–QZ, XA–XZ und ZZ) die Codes XA, XI, XN, XO, XP und XS angeeignet. Die Einteilung basiert auf der allgemein anerkannten [[Ozean#Einteilung|Einteilung]] der Ozeane:
* '''XN''' [[Arktischer Ozean]] ''(Nordpolarmeer),''
* '''XA''' [[Atlantischer Ozean]] ''(Atlantik),''
* '''XI''' [[Indischer Ozean]] ''(Indik),''
* '''XP''' [[Pazifischer Ozean]] (''Pazifik,'' auch ''Stiller Ozean'' genannt) und
* '''XS''' [[Südlicher Ozean]] ''(Südpolarmeer).''
{{Anker|Orbit}} Zusätzlich wurde '''XO''' für geostationäre Objekte im [[Umlaufbahn|Orbit]] vergeben.
{{Anker|globe}} Für Objekte auf anderen Himmelskörpern als der Erde wird dieser mit dem Parameter <code>globe</code> angegeben. Er ersetzt die Angabe der <code>region</code>, ISO-3166-Codes bezeichnen ausschließlich Regionen auf der Erde. Mögliche Werte sind die englischen Namen der Himmelskörper in Kleinschreibung; eine vollständige Liste findet sich mit der [[:Kategorie:Vorlage:Info globe]]. Eine Angabe von <code>globe=earth</code> ist überflüssig.
Beispiel für ein Objekt auf dem Mond:
<pre style="padding:.5em 1em; margin-top:0;">
|globe = moon
</pre>
==== {{Anker|pop|elevation|pop und elevation}} Bevölkerung und Höhenangabe ====
Mit dem Parameter <code>pop</code> ({{lang|en|''population''}}, dt. [[Bevölkerung]]) wird bei Verwaltungseinheiten, Städten und Inseln die Einwohnerzahl angegeben. Die natürliche Zahl darf keine Tausendertrennzeichen enthalten. <!-- Der Parameter wird bei Objekten des Typs ''city'', ''adm1st'', ''adm2nd'', ''state'', ''country'' und ''isle'' an die GeoHack-Schnittstelle weitergegeben. -->
Mit dem Parameter <code>elevation</code> lassen sich [[Höhenpunkt]]e festlegen. Relevant ist die innerhalb der angegebenen ''region'' (erster Teil) amtliche [[Höhe über dem Meeresspiegel]] in Metern an der Stelle der Koordinate. Die Höhe muss als Zahl übergeben werden, „von-bis“-Angaben sind nicht möglich!
==== {{Anker|lw}} Spezifizierung der Kategorie Lagewunsch ====
Mit dem Parameter <code>|lw=</code> kann die Kategorie [[:Kategorie:Wikipedia:Lagewunsch]] um eine von drei Anmerkungen ergänzt werden. Die Anmerkungen ordnen sich dann automatisch in eine jeweilige Unterkategorie ein. Die Werte sind:
* <code>+</code> für [[:Kategorie:Wikipedia:Lagewunsch (einfach)|Lagewunsch (einfach)]]
* <code>-</code> für [[:Kategorie:Wikipedia:Lagewunsch (schwierig)|Lagewunsch (schwierig)]]
* <code>h</code> für [[:Kategorie:Wikipedia:Lagewunsch (historisch)|Lagewunsch (historisch)]]
==== {{Anker|dim}} Objektausmaße ====
Der Parameter <code>dim</code> ist für eine Dimensions- bzw. Größen-Angabe vorgesehen. Es ist der ungefähre Objektdurchmesser bzw. die Diagonale in Metern. Diese Angabe beeinflusst den Anfangsmaßstab einer externen Kartenansicht sowie die [[#Rundung]] der Ausgabe.
Beispiel eines Gebäudes mit 50 m diagonaler Ausdehnung:
<pre style="padding:.5em 1em; margin-top:0;">
|dim = 50
</pre>
==== {{Anker|name}} Bezeichnung ====
Der Name des georeferenzierten Objekts kann, falls dieser nicht dem Lemma des Artikels entspricht, mit dem Parameter <code>[[#templatedata:name|name]]</code> spezifiziert werden. Im Fließtext ''muss'' dieser Parameter gesetzt werden; sind mehrere Koordinaten im Artikelfließtext genannt, so müssen diese durch sinnvolles Benennen unterscheidbar sein. Bei der Anzeige von Punktmengen im Geohack werden die Namen zur Unterscheidung der Punkte benötigt. Sinnvolle Werte sind etwa ''Untergangsstelle der Titanic'' und nicht ''Koordinaten''. In Listen sollten die Namen das individuelle Objekt bezeichnen, um bei der gemeinsamen Anzeige der Koordinaten auf einer Karte die einzelnen Objekte identifizieren zu können ([https://tools.wmflabs.org/osm4wiki/cgi-bin/wiki/wiki-osm.pl?project=de&l=0&article=Kategorie%3ASchiffswrack Beispiel]).
Der Name wird auch im [[#tooltip]] verwendet und dient überdies als [[Vorlage:Anker|Anker]], das heißt er kann als Ziel in [[Wikipedia:Verlinken#Überschriften|Wikilinks]] verwendet werden. Wird kein Name spezifiziert (bei Verwendung als Artikelkoordinate), so ist eine eventuelle Textausgabe als „text_coordinates“-Anker verlinkbar und als Bezeichner wird der Seitentitel verwendet.
Vorzugsweise sollte der Name einfacher Text sein, von [[Markup]] oder typographischer Perfektion sollte abgesehen werden.
;Verwendung in Vorlagen
Werden Koordinaten aus Vorlagen erzeugt, so ist darauf zu achten, dass der Name eine für den Geohack und für das Tool kmlexport gefällige Form hat. Schwierigkeiten machen bekannterweise Wikilinks, Umbrüche, asiatische Schriften und diverse typographische Auszeichnungen. Um diese Probleme zu vermeiden, sollte folgende Parametersubstitutionen an einem von außen übergebenen oder in der Vorlagen zusammengesetzten NAMEN erfolgen:
<pre>
{{Coordinate|…|name={{#invoke:Coordinates/kml|kmlTitle |1={{#invoke: WLink | getPlain |1=NAMEN}} }}|…}}
</pre>
{{tracked|T187625}}
Die Substitution durch Coordinates/kml#kmlTitle ist ein Workaround für das kmlexport Tool und kann entfallen, sobald das Problem dort gelöst ist.
=== Ausgabemöglichkeiten ===
==== {{Anker|Vorlage zu langsam?}} [[#templatedata:simple|simple]] ====
Bei der Einbindung sehr vieler Koordinaten auf einer Seite kann es durch die Komplexität der Koordinatenvorlage zu langen Seitenladezeiten kommen. Für solche Fälle gibt es einen Parameter, der eine vereinfachte Variante aktiviert:
<pre style="padding:.5em 1em; margin-top:0;">
|simple = y
</pre>
Dadurch wird die Vorlage schneller und kann öfter pro Seite verwendet werden, allerdings stehen verschiedene Funktionen nicht mehr zur Verfügung:
* keine direkte Unterstützung von D/M/S-Koordinatenangaben, nur reine Gradzahlen mit Dezimalpunkt (siehe [[#Breiten- und Längengrad]]) werden akzeptiert
* keine Unterstützung für automatische Ausgabeformate (<code>text=/</code>)
* keine Rundung von DMS-Ausgabekoordinaten in Abhängigkeit vom dim und type
* es ist nur ''ein'' [[#Ausgabeformate|Ausgabeformat]] möglich
* kein veränderbarer Tooltip für die Textausgabe; es erscheint nur „Koordinate”
* die Angabe von Höhe oder Einwohnerzahl wird ignoriert (bei Bedarf evtl. nachrüstbar)
* nicht für Himmelskörper verwendbar (bei Bedarf evtl. nachrüstbar)
* keine Positionskarten und keine Artikelkoordinate
D/M/S-Koordinaten können mit <code><nowiki>{{subst:</nowiki>[[Vorlage:XDMS|XDMS]]<nowiki>}}</nowiki></code> in Dezimalbrüche umgerechnet werden. Für die bequeme Umstellung vieler Koordinateneinbindungen auf die simple-Variante steht {{Vorlage|CoordinateSimpleDMS}} zur Verfügung.
Wegen des eingeschränkten Funktionsumfangs sollte <code>simple=y</code> nur verwendet werden, wenn es tatsächlich Probleme mit der Artikelladezeit gibt. Die Ladezeiten sind abhängig von ''text'' und ''sortkey''. Die Erzeugung eines Ausgabeformats ist, abhängig von dessen Komplexität (DEC ist schneller als CH1903), relativ langsam. Schneller ist ein fester Text wie „Lage“ oder „Standort“; ersterer wird auch automatisch generiert wenn man den Parameter <code>text</code> weglässt.
Die Maximalzahl der mit <code>simple=y</code> einbindbaren Koordinaten liegt ja nach verwendeten Optionen (Ausgabeformat etc.) und Komplexität der Liste bei etwa 1000 bis 2000. Die Artikelladezeit beträgt ca. 2–3 Sekunden pro 100 Koordinaten.
==== {{Anker|article|article und text|map, article und text}} Ausgabevarianten ====
Das Setzen oder Weg-/Leerlassen der Parameter <code>article</code>, <code>text</code> und <code>map</code> bestimmt die Ausgabe, wobei drei Darstellungen möglich sind:
* Als Artikelkoordinate wird die Anzeige des Links für den ganzen Artikel bezeichnet. [[Hilfe:Skin|Skinspezifisch]] ist er üblicherweise im rechten oberen Eck positioniert. Hinter dem Link wird der Button „Karte“ eingefügt, der das Ein- und Ausblenden einer [[OpenStreetMap|OSM-Karte]] ermöglicht (siehe [[Wikipedia:WikiProjekt Georeferenzierung/Anwendungen/OpenStreetMap|OpenStreetMap-Anleitung]]).
* Die (Fließ-)Textkoordinate bezeichnet die Ausgabe des Links an der Stelle, an der die Vorlage im (Quell-)Text eingebunden wurde. Der Linktext ist dabei frei wählbar.
* Die {{lang|en|''map''}}-Option zeigt die Koordinate auf einer für die Region passenden (anpassbaren) [[Vorlage:Positionskarte|Positionskarte]] an.
Ist ein Parameter gefüllt, wird das entsprechende Format aktiviert; alle Kombinationen sind möglich (wenn auch nicht unbedingt sinnvoll). Ist keiner der Parameter gesetzt, so wird eine Artikelkoordinate ausgegeben („Standardausgabe“).
<!--
{| class="wikitable float-right" style="text-align:center;"
|- class="hintergrundfarbe6"
!colspan="3"| Feld !! Ausgabe
|- class="hintergrundfarbe5"
! map !! article !! text !! Ort
|-
| X || X || X || Positionskarte, Artikel- und Fließtextkoordinate
|-
| || X || X || Artikelkoordinate Fließtextkoordinate
|-
| X || || X || Positionskarte und Fließtextkoordinate
|-
| X || X || || Positionskarte und Artikelkoordinate
|-
| X || || || Positionskarte
|-
| || X || || Artikelkoordinate
|-
| || || X || Fließtextkoordinate
|-
| || || || Artikelkoordinate
|}-->
==== {{Anker|text|Fließtextkoordinate|Fliesstextkoordinate}} Textausgabe ====
Der Parameter <code>text</code> bietet verschiedene Möglichkeiten an, die Fließtextausgabe zu gestalten:
* Die häufigste Variante sind eines oder mehrere [[#Ausgabeformate]] für die Koordinatenwerte selbst. Üblich ist das einfach als Koordinate erkennbare „DMS“, andere Formate sollten sich aus dem Kontext ergeben.
* Mit den Werten „ICON0“, „ICON1“ oder „ICON2“ werden die Sonderzeichen bzw. Symbole ‚⊙‘, ‚▼‘ respektive ‚[[File:Erioll world.svg|15px|link=|Ort]]‘ mit Verlinkung zum [[Wikipedia:Technik/Cloud/geohack|GeoHack]] ausgegeben. Sie assoziieren so eine Ortsangabe, ohne bei der Nutzung im Fließtext den Lesefluss zu unterbrechen.
* Sämtliche Werte, die mit „Datei“ beginnen, verursachen eine Medieneinbindung mit Dateilink. Nur gemeinfreie Dateien angeben, siehe [[H:Bilder#Link]]! Im ANR dürfen nur die „offiziellen“ Icons verwendet werden!
* Alle anderen Texte, die keinen der obigen Fälle <small>(Faustregel: Darf nicht mit <kbd>/</kbd>, <kbd>Icon</kbd> oder <kbd>Datei</kbd> beginnen)</small> abdecken, werden direkt als Linktext ausgegeben. Dies ermöglicht das Einfügen dezenter Textlinks in den Fließtext, zum Beispiel „Lage“.
{{Anker|sortkey}} Wird die Textausgabe in [[Hilfe:Tabellen#Sortierbare Tabelle|sortierbaren Tabellen]] verwendet, so lassen sich Koordinatenangaben mit dem Parameter <code>sortkey</code> sortierbar machen. Mögliche Werte sind dabei:
* „NS“ für sortieren nach Breitengrad
* „EW“ für sortieren nach Längengrad
Dabei ist '''N'''ord (positive Dezimalgrad) größer als '''S'''üd (negative Dezimalgrad) und '''O'''st (positive Dezimalgrad) größer als '''W'''est (negative Dezimalgrad). Der Parameter ist nur in Tabellen von Nutzen und sollte auch nur in solchen gebraucht werden. Nebeneffekt des Sortierschlüssels ist, dass bei Minuten und Sekunden führende Nullen eingefügt werden.
{{Anker|tooltip|tooltipformat}} Als [[Tooltip]] des Links wird standardmäßig der Bezeichner [[#name|<code>name</code>]] verwendet. Werden die Koordinaten nicht im Linktext ausgegeben (Icons, Freitext), wird der Tooltip zusätzlich um einen Doppelpunkt und die Koordinaten im DMS-Format ergänzt, um die Informationen für den Leser bestmöglich darzustellen. Um dies in Ausnahmefällen anpassen zu können, lässt sich mit dem Parameter <code>tooltipformat</code> das [[#Format|Koordinatenformat]] anpassen (ein Code) oder unterdrücken (leer). Mit dem Parameter <code>tooltip</code> lässt sich auch der Bezeichner, einschließlich des eventuell folgenden Doppelpunktes, individualisieren.
==== {{Anker|Artikelkoordinate|Artikel- und Fließtextkoordinate|Format}} Ausgabeformate ====
Der Inhalt der Felder ''article'' und ''text'' bestimmt das Ausgabeformat. Formatangaben bestehen dabei aus einem Formatcode oder zwei durch einen Schrägstrich <kbd>/</kbd> getrennten. Ein Trennstrich ohne Code davor, danach oder ganz alleine bewirkt eine automatische Ermittlung des in der angegebenen [[#region|Region]] bevorzugten Koordinatenformats mithilfe der [[Vorlage:CoordinateDefault]]. Dies geschieht auch in der Standardausgabe.
Pro Ausgabe sind höchstens zwei Formate möglich, zu ähnliche (wie DM und DMS) schließen sich aus. Bei Verwendung der [[#simple|simple-Option]] ist nur ein Format möglich.
* Für die Artikelkoordinate wird immer das Format DMS genutzt, wählbar (ob durch den Parameter <code>article</code> oder automatisch) ist nur ein eventuelles zweites. Dieses Spezialformat wird durch einen Strichpunkt abgetrennt und mit Name benannt, damit es vom Leser erkannt wird.
* Werden im Fließtext mehrere Formate ausgegeben, so wird das zweite ohne Name in Klammern angehängt.
{| class="wikitable"
|+ mögliche Formate
|- class="hintergrundfarbe5"
! Code
! Erklärung
! Beispiel
|-
| DMS
| Standardformat „Degrees Minutes Seconds“
| {{Coordinate/to DMS|NS=46.8086|EW=9.9891|round=1|label=}}
|-
| DM
| nur Grad und Minuten
| {{Coordinate/to DM|NS=46.8086|EW=9.9891|round=1|label=}}
|-
| DEC
| Dezimalgrad
| {{Coordinate/to DEC|NS=46.8086|EW=9.9891|round=1|label=}}
|-
| CH1903
| [[Schweizer Landeskoordinaten]]
| {{Coordinate/to CH1903|NS=46.8086|EW=9.9891|round=1|label=}}
|-
| UTM
| [[Universal Transverse Mercator]]
| {{Coordinate/to UTM|NS=46.8086|EW=9.9891|round=1|label=}}
|}
<!-- *[[Gauß-Krüger-Koordinatensystem]] -->
Beispiel „Verwende Standardausgabeformat“: nur definieren, ''dass'' und nicht ''wie'' eine Koordinate im Fließtext bzw. Artikelkopf angezeigt werden soll.
<pre style="padding:.5em 1em; margin:0;">
|text=/
|text=Lage|article=/
</pre>
Beispiel: UTM-Format, dahinter in Klammern dezimal in Grad:
<pre style="padding:.5em 1em; margin:0;">
|text=UTM/DEC
</pre>
Beispiel: Zeige DMS-Format und dahinter, wenn ein lokal bevorzugtes Format vorhanden ist, dieses in Klammern:
<pre style="padding:.5em 1em; margin:0;">
|text=DMS/
</pre>
Beispiel: Zeige im Artikelkopf nach dem üblichen DMS noch die Schweizer Landeskoordinaten an (verschiedene Möglichkeiten):
<pre style="padding:.5em 1em; margin:0;">
|article=DMS/CH1903
|article=CH1903
|article=CH1903/DMS
|article=/CH1903
</pre>
{{Anker|Rundung}} Eine automatische Rundung erfolgt bei der Standardausgabe DMS sowie bei DEC, wobei der [[#dim|Parameter <code>dim</code>]], also die Größe des Objekts, in die Rundung einfließt. Ist er nicht angegeben, wird die Rundung aus dem [[#type|Parameter <code>type</code>]] ermittelt. Alle Spezialformate werden nicht gerundet.
{| class="wikitable"
|+ Rundungswerte
|- class="hintergrundfarbe5"
! dim-Wert (in m)
! type
! DMS-Ausgabe
! DMS-Genauigkeit<ref>Am [[Äquator]] zwischen [[Meridian (Geographie)|Meridianen]], also höchstmöglicher Abstand. Für andere Breiten muss der Wert mit dem [[Kosinus]] der Breite multipliziert werden.</ref>
! DEC-Stellen
! DEC-Genauigkeit
|-
|style="text-align:center;"| 500000 < dim
| „continent“, „country“, „state“
| Grad (5°)
| ≈ 111 km
| 0
| ≈ 111 km
|-
|style="text-align:center;"| 10000 < dim ⩽ 500000
| „adm1st“, „adm2nd“, „city“, „mountain“, „isle“, „airport“
| Minuten (5° 10′)
| ≈ 1,85 km (≈ 1 [[Seemeile|sm]])
| 2
| ≈ 1 km
|-
|style="text-align:center;"| 250 < dim ⩽ 10000
| „event“, „forest“, „landscape“, „railwaystation“, „landmark“
| Sekunden (5° 10′ 25″)
| ≈ 30 m
| 4
| ≈ 11 m
|-
|style="text-align:center;"| 25 < dim ⩽ 250
|
| Zehntelsekunden (5° 10′ 25,1″)
| ≈ 3 m
| 5
| ≈ 1 m
|-
|style="text-align:center;"| dim ⩽ 25
|
| Hundertstelsekunden (5° 10′ 25,12″)
| ≈ 30 cm
| 6
| ≈ 11 cm
|}
<references />
==== {{Anker|map}} Positionskarte ====
Mit dem Parameter <code>map</code> lässt sich eine vollwertige [[Vorlage:Positionskarte|Positionskarte]] einbauen. Neben der Redundanzvermeidung gegenüber einer zusätzlichen Vorlageneinbindung mit Wertevalidierung hat diese Option den Vorteil, automatisch über den [[#region|Regions-Code]] (bzw. dessen ersten Teil) eine passende Karte auszusuchen und eine wiederum zu dieser passende Bildunterschrift zu finden.
{{Anker|mapsize}} Der Inhalt von <code>map</code> bestimmt die Anordnung der Positionskarte im Artikel. Er entspricht damit dem Parameter <code>float</code> der [[Vorlage:Positionskarte]]; für eine Bedeutung der der einzelnen Werte siehe deren Dokumentation. Default-Wert ist dabei eine normale Miniatur-Einbindung in Benutzereinstellungsgröße. Die Größe lässt sich mit dem Parameter <code>mapsize</code> (in px) anpassen; für die Doku gilt Entsprechendes.
Beispiel für eine Miniatur-Einbindung am rechten Rand:
<pre style="padding:.5em 1em; margin:0;">
|map=right
</pre>
Beispiel für eine zentrierte Einbindung mit Festbreite:
<pre style="padding:.5em 1em; margin:0;">
|map=center
|mapsize=300
</pre>
{{Anker|maptype}} Mit dem Parameter <code>maptype</code> lassen sich wie bei der [[Vorlage:Positionskarte]] andere (etwa topographische) Karten wählen. Die möglichen Werte hängen von der gewählten Karte ab und sind dort dokumentiert (siehe Parameter <code>maptype</code> in [[Vorlage:Positionskarte#Benutzung|Vorlage:Positionskarte]]).
{{Anker|mapcaption}} Der Parameter <code>mapcaption</code> ändert die Bildunterschrift der Positionskarte (siehe Parameter <code>caption</code> in [[Vorlage:Positionskarte#Benutzung|Vorlage:Positionskarte]]).
{{Anker|maplabel}} Aus dem Bezeichner [[#name|<code>name</code>]] oder evtl. dem Seitentitel wird automatisch eine Beschriftung für die Positionsmarkierung auf der Karte erzeugt. Mit dem Parameter <code>maplabel</code> lässt sie sich anpassen, durch <code>maplabel=none</code> auch ausblenden (siehe Parameter <code>label</code> in [[Vorlage:Positionskarte#Benutzung|Vorlage:Positionskarte]]).
{{Anker|maplevel}} '''Kartenlevel'''
Mit dem Parameter <code>maplevel</code> lässt sich die Positionskartenauswahl beeinflussen. Mit dieser Kartenebene wird angegeben, von welcher der ISO-3166-Einheiten die Karte verwendet werden soll. Standardmäßig wird die Karte des Staates (genauer: des Gebildes mit eigenem Top-Level-Code in ISO-3166) eingebunden; diese Standard-Einbindung entspricht <code>maplevel=national</code>. Karten zu subnationalen Administrationsebenen auf Stufe 1 (Gouvernements, Kantone, Bundesländer, Provinzen usw.) und Stufe 2 (Départements usw.) Werden mit <code>maplevel=adm1st</code> bzw. <code>maplevel=adm2nd</code> gewählt. Voraussetzung dafür ist, dass der ''[[#region|region]]''-Code der untersten Ebene angegeben wurde. Ist die Karte zu der gewünschten Administrationstiefe nicht vorhanden, so wird die nächsthöhere vorhandene Positionskarte als Ersatz eingebunden. Mit <code>maplevel=continental</code> oder <code>maplevel=global</code> können auch Karten der Kontinente bzw. der Erde erzwungen werden.
== Weiteres ==
* Die Dokumentation der Implementierungsdetails findet sich bei der [[Template:CoordinateComplex]].
* Die Vorlage implementiert das geo-Microformat, siehe [[Template:CoordinateComplex#Mikroformat]].
* Die Vorlage kann, ohne oder mit leeren Parametern, als [[Wikipedia:Lagewunsch|Lagewunsch]] eingesetzt werden.
* Mit der Integration der Koordinateneinbindung in andere Vorlagen beschäftigt sich die Seite [[Template:Coordinate/Vorlagenprogrammierung]].
* Eine Übersicht über auftretende Fehler gibt die [[Template:Coordinate/Wartung|Wartungsseite]].
* Mit der [[Wikipedia:WikiProjekt Georeferenzierung/Hauptseite/Datenextraktion|Auswertung]] und Weiternutzung der Daten beschäftigt sich das [[Wikipedia:WikiProjekt Georeferenzierung/Hauptseite|WikiProjekt Georeferenzierung]].
* Die Oberfläche des verlinkten [[Wikipedia:Technik/Labs#Tools|Labs-Tools]] „[[Wikipedia:Technik/Cloud/geohack|GeoHack]]“ kann über die [[Vorlage:GeoTemplate]] angepasst werden.
== Siehe auch ==
* {{Vorlage|Linked Coordinates}} – Anzeige aller Geokoordinaten der in einem Artikel verlinkten georeferenzierten Artikel auf einer Karte
* {{Vorlage|All Coordinates}} – Anzeige aller Geokoordinaten eines Artikels oder einer Kategorie auf einer Karte
<includeonly>
{{Lua-Vorlage|Coordinates #kmlTitle}}
{{#invoke:TemplUtl|fakes|prefix=Coordinate/
|Testvorlage
|Vorlagenprogrammierung
}}
{{#invoke:TemplUtl|fakes
|GeoTemplate
}}
[[Kategorie:Vorlage:Datenbanklink]]
[[Kategorie:Vorlage:mit Koordinate|!{{PAGENAME}}]]
[[Kategorie:Vorlage:mit Seitenindikator]]
</includeonly>
4xgiko0qdhs7avqmik8ifymdcbtq469
Template:Positionskarte~*
10
79483
253098
119060
2026-09-17T11:42:20Z
Rolf acker
1705
trad.
253098
wikitext
text/x-wiki
<noinclude>{{Tausendfach verwendet}} <!-- Testframe! -->
{|
|<div class="positionmap" style="position: relative; z-index: 0; padding: 0; border: 1px solid {{#if:{{{border|}}}|{{{border}}}|#CCCCCC}};">[[File:{{#if: {{{Alternativkarte|}}} | {{{Alternativkarte}}} | {{Positionskarte {{{1|Erde}}}|image}} }}|frameless|{{#if:{{{width|x}}}|{{{width|240}}}px|upright=1}}|center|{{#if: {{{label|}}}
| {{{label}}}
| {{PAGENAME}}
}} ({{Positionskarte {{{1|Erde}}}|name}})]] <!-- begin -->
</noinclude>{{#if:{{{LAT}}}{{{LONG}}}
|<div style="{{#tag:nowiki|
position:absolute;
top:{{#ifexpr:{{{Y|100}}}<0|0|{{#ifexpr:{{{Y|100}}}>100|100|{{{Y|100}}}}}}}%;
left:{{#ifexpr:{{{X|100}}}<0|0|{{#ifexpr:{{{X|100}}}>100|100|{{{X|100}}}}}}}%;
height:0;
width:0;
}}"><div style="{{#tag:nowiki|position:relative;z-index:100;left:-{{#expr:{{{marksize|8}}}/2}}px;top:-{{#expr:{{{marksize|8}}}/2}}px;width:{{{marksize|8}}}px;height:{{{marksize|8}}}px;line-height:0px;}}" >{{#if:{{{marktarget|}}}<noinclude>1</noinclude>|[[Image:{{{mark|Red pog.svg}}}|{{{marksize|8}}}x{{{marksize|8}}}px|{{{marktarget_title|}}}|alt=|link={{#tag:nowiki|{{{marktarget}}}}}]]}}</div>
{{#ifeq:{{{position|}}}|none||<table style="{{#tag:nowiki|
font-size:{{#if:{{{label_size|}}}|{{{label_size}}}|90}}%;
border:none;
background-color:transparent;
border-collapse:collapse;
line-height:1em;
position:absolute;
{{#ifeq: {{{wrap}}} | manual
| white-space:nowrap; width:10em;
| width:6em;
}}
margin: 0 .2em;
text-align:{{#switch:{{{position|}}}
|={{#ifexpr:{{{X|100}}}>50|right; right:1px; {{#ifexpr:{{{Y|100}}}>33|bottom:1px; |top:1px; }}|left; left:1px; {{#ifexpr:{{{Y|100}}}>33|bottom:1px; |top:1px; }}}}
|1=left; left:-1.5em; bottom:3px;
|2=left; left:1px; bottom:1px;
|3
|right=left; left:3px; top:-2em; height:4em;
|4=left; left:1px; top:1px;
|5=left; left:-1.5em; top:3px;
|6
|bottom=center; top:3px; {{#ifeq: {{{wrap}}} | manual | left:-5em; | left:-3em }}
|7=right; right:-1.5em; top:3px;
|8=right; right:1px; top:1px;
|9
|left=right; right:3px; top:-2em; height:4em;
|10=right; right:1px; bottom:1px;
|11=right; right:-1.5em; bottom:3px;
|12
|top=center; bottom:3px; {{#ifeq: {{{wrap}}} | manual | left:-5em; | left:-3em }}
|center=center; top:-2em; height:4em; {{#ifeq: {{{wrap}}} | manual | left:-5em; | left:-3em }}
}}
}}"><tr><td style="border:none; vertical-align:middle;"><span style="{{#tag:nowiki|position:relative;
z-index:9;
{{#switch:{{lc:{{#titleparts:{{{label_style|}}}|1|1}}}}
|bold=font-weight:bold;
|italic=font-style:italic;
|underline=text-decoration:underline;
|letterspacing=letter-spacing:0.1em;
|wordspacing=word-spacing:0.5em;
|smallcaps=font-variant:small-caps;
|uppercase=text-transform:uppercase;
}}
{{#switch:{{#titleparts:{{{label_style|}}}|1|2}}
|bold=font-weight:bold;
|italic=font-style:italic;
|underline=text-decoration:underline;
|letterspacing=letter-spacing:0.1em;
|wordspacing=word-spacing:0.5em;
|smallcaps=font-variant:small-caps;
|uppercase=text-transform:uppercase;
}}
{{#switch:{{#titleparts:{{{label_style|}}}|1|3}}
|bold=font-weight:bold;
|italic=font-style:italic;
|underline=text-decoration:underline;
|letterspacing=letter-spacing:0.1em;
|wordspacing=word-spacing:0.5em;
|smallcaps=font-variant:small-caps;
|uppercase=text-transform:uppercase;
}}
{{#switch:{{#titleparts:{{{label_style|}}}|1|4}}
|bold=font-weight:bold;
|italic=font-style:italic;
|underline=text-decoration:underline;
|letterspacing=letter-spacing:0.1em;
|wordspacing=word-spacing:0.5em;
|smallcaps=font-variant:small-caps;
|uppercase=text-transform:uppercase;
}}
{{#switch:{{#titleparts:{{{label_style|}}}|1|5}}
|bold=font-weight:bold;
|italic=font-style:italic;
|underline=text-decoration:underline;
|letterspacing=letter-spacing:0.1em;
|wordspacing=word-spacing:0.5em;
|smallcaps=font-variant:small-caps;
|uppercase=text-transform:uppercase;
}}
{{#switch:{{#titleparts:{{{label_style|}}}|1|6}}
|bold=font-weight:bold;
|italic=font-style:italic;
|underline=text-decoration:underline;
|letterspacing=letter-spacing:0.1em;
|wordspacing=word-spacing:0.5em;
|smallcaps=font-variant:small-caps;
|uppercase=text-transform:uppercase;
}}
{{#switch:{{#titleparts:{{{label_style|}}}|1|7}}
|bold=font-weight:bold;
|italic=font-style:italic;
|underline=text-decoration:underline;
|letterspacing=letter-spacing:0.1em;
|wordspacing=word-spacing:0.5em;
|smallcaps=font-variant:small-caps;
|uppercase=text-transform:uppercase;
}}
{{#if:{{{label_color|}}}|color:{{{label_color}}}; }}{{#if:{{{background|}}}|background-color:{{{background}}}; }}
}}">{{{label|{{PAGENAME}}}}} {{#ifexpr:{{{X|0}}}<0 or {{{X|0}}}>100 or {{{Y|0}}}<0 or {{{Y|0}}}>100 |nicht auf der Karte<span style="display:none">[[Template:Positionskarte/Wartung/Koordinate außerhalb|p3]]</span>}}</span></td></tr></table>}}</div>
|<div style="{{#tag:nowiki|color:red; position:absolute; text-align: center; top:30%; left:0; height:0; width:100%; font-size:{{{label_size|120}}}%;}}"> {{#if:{{{label|{{PAGENAME}}}}}|{{{label|{{PAGENAME}}}}} ohne|keine}} Koordinaten</div>
}}<noinclude></div>
|} <!-- Testframe end -->
→[[Template:Positionskarte+]]
[[Kategorie:Vorlage:Untervorlage|Positionskarte~*]]
</noinclude>
dfd7gc8jy4zl0nl14ci58czm6lzhwg2
Template:Tausendfach verwendet
10
79496
253096
119058
2026-09-17T11:27:26Z
Rolf acker
1705
trad. / parser function fix
253096
wikitext
text/x-wiki
{| {{Bausteindesign4|style=margin-bottom:1em;}} id="Vorlage_Tausendfach_verwendet"
| class="nomobile" | [[File:Stop hand.svg|40px|alt=]]
| class="plainlinks" | Diese Vorlage ist [{{fullurl:Spezial:Linkliste/{{#switch:{{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}||-1}}|Doku|Editnotice={{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}|-1}}|#default={{FULLPAGENAME}}}}|limit=500&hideredirs=1&hidelinks=1}} ''vielfach eingebunden'']. Wenn du die Auswirkungen genau kennst, kannst du sie [{{fullurl:{{#switch:{{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}||-1}}|Doku|Editnotice={{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}|-1}}|#default={{FULLPAGENAME}}}}|action=edit}} bearbeiten]. Meist ist es jedoch sinnvoll, Änderungswünsche erst auf [[{{#switch:{{#titleparts:{{FULLPAGENAME}}||-1}}|Doku|Editnotice={{#titleparts:{{TALKPAGENAME}}|-1}}|#default={{TALKPAGENAME}}}}]] abzustimmen.
|}<noinclude>
{{Dokumentation}}
</noinclude>
flm2w0thztzc993zvf211yobs9l5se8
Habispur
0
90280
253051
130068
2026-09-16T19:22:06Z
~2026-50262-57
14848
/* */
253051
wikitext
text/x-wiki
{{gherdëina}}
{{Infobox luech India
|Foto =
|Inuem luech = Habispur
|Blason =
|Stat federel = {{flag|Bengal dl Vest}}
|Raion = [[raion Rampurhat|Rampurhat]]
|Tehsil = [[Murarai II community development block]]
|Taluka =
|Mandal =
|Fundazion =
|Spersa =
|Autëza =
|Coordinates = {{coord|24|22|N|87|51|E|display=inline}}
|Data abitanc = 2011
|Abitanc = 2455
|Codesc posta =
|Plata internet =
|latitudineGradi = 24
|Cherta = {{Mappa di localizzazione
|IND
|label = Habispur
|latitudineGradi = 24
|latitudinePrimi = 22
|longitudineGradi = 87
|longitudinePrimi = 51
|position =
|width = 300
|float = center
|relief = yes
|website = {{url|https://habispur.nichesite.org/}}
}}
}}'''Habispur''' ie n luech te l'[[India]] tl [[Stac federei y raions de l'union de l'India|stat federel]] [[Bengal dl Vest]]. L ie tl [[Murarai II community development block]] dl [[raion Rampurhat]]. Tl 2011 ovel na populazion de {{formatnum:2455}}.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner India - Village amenities of 2011}}</ref>
==Storia==
==Geografia==
== Referënzes==
<references />
[[Categoria:Bengal dl Vest]]
[[Categoria:Luech te l'India]]
bi328kkagu59rygftym71tvdr5r7vwc
253091
253051
2026-09-17T11:03:08Z
Sàádî
13802
Annullata la modifica [[Special:Diff/253051|253051]] di [[Special:Contributions/~2026-50262-57|~2026-50262-57]] ([[User talk:~2026-50262-57|discussione]])
253091
wikitext
text/x-wiki
{{gherdëina}}
{{Infobox luech India
|Foto =
|Inuem luech = Habispur
|Blason =
|Stat federel = {{flag|Bengal dl Vest}}
|Raion = [[raion Rampurhat|Rampurhat]]
|Tehsil = [[Murarai II community development block]]
|Taluka =
|Mandal =
|Fundazion =
|Spersa =
|Autëza =
|Coordinates = {{coord|24|22|N|87|51|E|display=inline}}
|Data abitanc = 2011
|Abitanc = 2455
|Codesc posta =
|Plata internet =
|latitudineGradi = 24
|Cherta = {{Mappa di localizzazione
|IND
|label = Habispur
|latitudineGradi = 24
|latitudinePrimi = 22
|longitudineGradi = 87
|longitudinePrimi = 51
|position =
|width = 300
|float = center
|relief = yes
}}
}}'''Habispur''' ie n luech te l'[[India]] tl [[Stac federei y raions de l'union de l'India|stat federel]] [[Bengal dl Vest]]. L ie tl [[Murarai II community development block]] dl [[raion Rampurhat]]. Tl 2011 ovel na populazion de {{formatnum:2455}}.<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/DCHB_Village_Release_2800.xlsx|title=Office of the Registrar General & Census Commissioner India - Village amenities of 2011}}</ref>
==Storia==
==Geografia==
== Referënzes==
<references />
[[Categoria:Bengal dl Vest]]
[[Categoria:Luech te l'India]]
d6q12tk70dkjo130ijga9tex4xk3a84
Rusina Vinatzer
0
136515
253058
252220
2026-09-17T09:13:06Z
Rolf acker
1705
/* Biografia */ errore di Lint
253058
wikitext
text/x-wiki
{{Gherdëina}}{{Infobox artist
|Inuem = Rosina Vinatzer
|Auter inuem = Rusina
|Foto = Rusina Vinatzer Fotograf M. Kleinlercher Meran.jpg
|Descrizion foto = Rusina Vinatzer.
|Nasciù/da = 1 de nuvëmber 1839
|Mort/a = 15 de merz 1905 a Urtijëi
|Suplì/da =
|Educazion = [[Scola d'Ert Urtijëi|Scola d'Ert a Urtijëi]]
|Cunesciù/da per = dessënies
|Operes cunesciudes = Dessënies de scola
|Muvimënt =
|Uem/fëna = Christian Grossrubatscher
|Firma =
}}
[[File:Butëiga Rusina 1900 Urijëi.jpg|miniatura|La butëiga Rusina a Urtijëi l'ann 1898 cun Rusina Vinatzer, l mut Josef y na lodnera.]]
'''Rusina Vinatzer''', dita nce Rosina, (* [[1 de nuvëmber]] [[1839]] a [[Santa Cristina]]; † [[15 de merz]] [[1905]] a [[Urtijëi]] ie stata na buteghiera a Urtijëi.
== Biografia ==
Si oma fova Marianna Schmalzl dl Pech (1815-1870), muta de [[Maria Ursula Welponer]] y si pere Josef Vinatzer (1816-1864) dl Mulin de Inaz te Santa Cristina. Do che la fova cresciuda su te Santa Cristina, ala scumencià a lauré pra si berba Cristian Schmalzl, cunesciù sciche Cristl Pech a Urtijëi. Cristl Pech ova fat su na cësa cun butëiga tla [[Bruscia]] sa Ianesc, daujin ala [[Dlieja de San Antone (Urtijëi)|dlieja de San Antone]].
Ëila à maridà Christian Grossrubatscher (1825-1882), mut de Peter (1795-1880) che fova nascù tla Gran Ciasa a [[La Ila]], zumpradëur unit a Urtijëi ulache l à fabricà la cësa Rainelles.
I à abù n sëul mut [[Josef Grossrubatscher|Josef]]. Rusina Vinatzer fova resteda vëidua cun 43 ani.
L ann 1886 à Rusina cumprà per 5000 rainesc la spersa de n toch dl luech de Pedetliva ulache la à lascià fabriché la [[cësa Rusina]] cun na gran butëiga. Ntlëuta fovel una dla majera cëses y butëighes de Gherdëina. La butëiga vendova plu che auter articuli per i primes turisc da entlëuta sciche chiena, chedri, roba da brac, lampes y scudelam. I 2400 rainesc che Rusina Vinatzer fova mo debit a Johann Baptist Sotriffer, patron de Pedetliva, tl 1890 se ovela mprestà da Luigi Moroder de Janmatie. L ann 1890 à l Sotriffer lascià fé su la cësa Pedetliva nueva sota l stradon nuef cun i scioldi vadaniei per avëi vendù n toch dl luech de Pedetliva a anda Rusina<ref>Toni Sotriffer: ‘’Anton Sotriffer zu Neu-Pedetliva in St. Ulrich/Gröden’’. Weger Persenon, 2011, pl. 22-23 (tudësch).</ref>.
Si mut Sepl ie ani ala longia jit tl furesto a [[Firënza]], [[Turitg|Turig]] y [[Berlin]] a mparé l mestier de marcadënt ntant che si oma menova inant la butëiga da sëula.
<gallery>
Anna Maria Schmalzl mit Tochter Rusina.jpg|Rusina cun si loma Anna Maria Schmalzl.
Rusina Vinatzer Foto F Frech Steinach.jpg
Rusina Vinatzer Foto F. Frech Steinach 1870.jpg
Rusina Vinatzer Foto F. Steiner Innsbruck.jpg|Rusina Vinatzer a [[Dispruch]].
Rusina pultret 1.jpg
Rusina Vinatzer pultret 2.jpg
</gallery>
Na si sor Agnes, che ova na butëiga de galantaria a [[Persenon]], à maridà l scultëur [[August Valentin]] de Persenon<ref>[[:File:Descendënc de Maria Ursula Welponer.jpg|Cëla l lën de descendënza de lava Maria Ursula Welponer.]]</ref>.
L ann 2024 ie stat depënt n pultret de Rusina sun l mur dla cësa Rusina che dà sun la streda Pedetliva da Fabrizio Senoner<ref>Julia Lardschneider: ''Prim monumënt de n'ëila te Gherdëina.'' [https://www.lausc.it/valedes-ladines/gherdeina/28107-l-prim-monument-de-n-eila-te-gherdeina La Usc di Ladins], nr. 41, pl. 11.</ref>.
== Lëures ==
Dai dessënies de Rusina Vinatzer vëijun la scola de [[Jakob Sotriffer|Iacun Sotriffer]] a Urtijëi ulache la ova mparà a dessenië.
Tl [[Museum Gherdëina]] ie da udëi na sciadon y furchëtta zipledes dad ëila.
<gallery>
Rusina Vinatzer dessëni scola Jacun Sotriffer.jpg
Rusina Vinatzer dessëni scola Jacun Sotriffer 2.jpg
Rusina Vinatzer dessëni scola Jacun Sotriffer 3.jpg
Rusina Vinatzer dessëni scola Jacun Sotriffer 4.jpg
Rusina Vinatzer dessëni scola Jacun Sotriffer 5.jpg
Rusina Vinatzer dessëni scola Jacun Sotriffer 6.jpg
Besteck Rusina Vinatzer.jpg
</gallery>
== Notes ==
<references/>
== Cëla nce ==
* [[Ëiles de Gherdëina che zipla]]
* [[Cësa Rusina]]
== Cunliamënc ==
* [[Commons:|Category:Rusina Vinatzer]]
{{DEFAULTSORT:Vinatzer, Rusina}}
[[Categoria:Fëna]]
[[Categoria:Ert]]
[[Categoria:Persones de Gherdëina]]
h6m4mb1xwq81mphz4xyzqfoqt6uezrc
Roda de Vael
0
151314
253099
242864
2026-09-17T11:55:35Z
Rolf acker
1705
... causes LintError
253099
wikitext
text/x-wiki
{{gherdëina}}
{{Infobox crëp
|Inuem = Roda de Vael
|Inuem natif = Ruota di Vael ([[lingaz talian|talian]])<br />Rotwand ([[lingaz tudësch|tudësch]])
|Descrizion foto =
|Prima arpizeda =
|Cherta = {{Mappa di localizzazione
|Südtirol
|label = Roda de Vael
|latitudineGradi = 46
|latitudinePrimi = 25.5
|longitudineGradi = 11
|longitudinePrimi = 37.3
|position =
|relief = yes
|width = 300
|background = lightgray
|float = center
|mark = Black Fire.svg
|marksize = 13
}}
}}
La '''Roda de Vael''' ([[lingaz talian|talian]]: ''Ruota di Vael''; [[lingaz tudësch|tudësch]]: ''Rotwand'') ie n [[crëp]] te la [[Talia]]. L toca pra la [[grupa dl Ciadenac]] y à na autëza de {{formatnum:2806}} metri.
==Geografia==
==Referënzes==
<references/>
[[Categoria:Crëp te la Talia]]
hi8cprzjfewquhtzyvqjjhe6mvb3arf
Raion metropolitan Rain-Ruhr
0
188557
253064
237622
2026-09-17T09:54:43Z
Rolf acker
1705
errori di Lint
253064
wikitext
text/x-wiki
{{gherdëina}}
[[File:Ballonfahrt über Köln - Deutzer Hafen, Rhein, Rheinauhafen, Altstadt-RS-4106.jpg|thumb|right|Ududa de [[Köln]]]]
[[File:Dusseldorfaire2.jpg|thumb|right|Ududa de [[Düsseldorf]], la capitela dl stat de Nordrhein-Westfalen]]
[[File:Westfalenpark-100818-16757-Florian-Turm-cor.jpg|thumb|right|Ududa de [[Dortmund]]]]
[[File:Aerial view of Essen.jpg|thumb|Ududa de [[Essen]]]]
L '''raion metropolitan Rain-Ruhr''' ({{lang-de|Metropolregion Rhein-Ruhr}}) ie l majer [[raion metropolitan]] de la [[Germania]], cun plu de 10 milions de abitanc.<ref>{{Cite web|url=https://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/bevoelkerungszahlen_zensus/index.html|title=Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW) - Bevölkerungszahlen auf Basis des Zensus vom 9. Mai 2011|last=Öffentlichkeitsarbeit|first=IT.NRW - Zentralbereich 14 "Marketing und|website=it.nrw.de|language=de|access-date=2018-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160714144940/http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/bevoelkerungszahlen_zensus/index.html|archive-date=2016-07-14|url-status=dead}}</ref>
L ie na conurbazion policentrica cun plu conzentrazions urbanes y cuer na spersa de 7110 km². La ie dl dut tl [[stac federei de la Germania|stat federel]] [[Nordrhein-Westfalen]] y se destira ora dal [[raion de la Ruhr]] ([[Dortmund]]-[[Bochum]]-[[Essen]]-[[Duisburg]]) tl nord ai raions urbans de la ziteies [[Mönchengladbach]], [[Düsseldorf]] (la capitela dl stat federel), [[Wuppertal]], [[Leverkusen]], [[Köln]] (la majera zità dl raion y la cuarta majera de la Germania), y [[Bonn]] tl sud.
L raion Rain-Ruhr ie tl cuer de la [[Banana Bruma]] y ie daujin y bën culegheda a autri raions metropolitans sciche la [[Randstad]], l[[Diamant Flamand]] y [[Frankfurt/Rain Main]].
L inuem dl raion metropolitan ie tëut dai doi ruves [[Rain]] y [[Ruhr (ruf)|Ruhr]] che fej ora i cunfins geografics dl raion.
==Referënzes==
<references />
2i46s2bsan9ug1e602x26uuywvxnlvs
Utente:Rolf acker/AQ/Data
2
189117
253097
242370
2026-09-17T11:34:36Z
Rolf acker
1705
/* Positionskarte */ +sezione
253097
wikitext
text/x-wiki
<!-- DISPLAYTITLE, NavBar, ecc. -->
...
== (Monatsnamen) ==
Referenz: [https://sites.google.com/view/dizionar/start Dizionar Ladin]
=== #time ===
[...] as of June 19, 2025:
* <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{#time:j F Y|2025-01-15|lld}}</syntaxhighlight>: 15 jené 2025
* <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{#time:j F Y|2025-02-15|lld}}</syntaxhighlight>: 15 fauré 2025
* <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{#time:j F Y|2025-03-15|lld}}</syntaxhighlight>: 15 merz 2025
* <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{#time:j F Y|2025-04-15|lld}}</syntaxhighlight>: 15 auril 2025
* <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{#time:j F Y|2025-05-15|lld}}</syntaxhighlight>: 15 mei 2025
* <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{#time:j F Y|2025-06-15|lld}}</syntaxhighlight>: 15 Juni 2025 <span style="color:red;">'''← ?!?'''</span>
* <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{#time:j F Y|2025-07-15|lld}}</syntaxhighlight>: 15 lugio 2025
* <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{#time:j F Y|2025-08-15|lld}}</syntaxhighlight>: 15 agost 2025
* <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{#time:j F Y|2025-09-15|lld}}</syntaxhighlight>: 15 setëmber 2025
* <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{#time:j F Y|2025-10-15|lld}}</syntaxhighlight>: 15 utober 2025
* <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{#time:j F Y|2025-11-15|lld}}</syntaxhighlight>: 15 nuvëmber 2025
* <syntaxhighlight lang="wikitext" inline>{{#time:j F Y|2025-12-15|lld}}</syntaxhighlight>: 15 dezëmber 2025
=== Template date ===
[...]
=== Template cite web ===
[...] as of June 19, 2025:
* January
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=lld |language=lld |access-date={{#time:j F Y|2020-01-15|lld}}}}
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=en |language=en |access-date={{#time:F j, Y|2020-01-15|en}}}}
* February
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=lld |language=lld |access-date={{#time:j F Y|2020-02-15|lld}}}}
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=en |language=en |access-date={{#time:F j, Y|2020-02-15|en}}}}
* March
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=lld |language=lld |access-date={{#time:j F Y|2020-03-15|lld}}}}
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=en |language=en |access-date={{#time:F j, Y|2020-03-15|en}}}}
* April
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=lld |language=lld |access-date={{#time:j F Y|2020-04-15|lld}}}}
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=en |language=en |access-date={{#time:F j, Y|2020-04-15|en}}}}
* May
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=lld |language=lld |access-date={{#time:j F Y|2020-05-15|lld}}}}
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=en |language=en |access-date={{#time:F j, Y|2020-05-15|en}}}}
* June
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=lld |language=lld |access-date={{#time:j F Y|2020-06-15|lld}}}}
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=en |language=en |access-date={{#time:F j, Y|2020-06-15|en}}}}
* July
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=lld |language=lld |access-date={{#time:j F Y|2020-07-15|lld}}}}
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=en |language=en |access-date={{#time:F j, Y|2020-07-15|en}}}}
* August
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=lld |language=lld |access-date={{#time:j F Y|2020-08-15|lld}}}}
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=en |language=en |access-date={{#time:F j, Y|2020-08-15|en}}}}
* September
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=lld |language=lld |access-date={{#time:j F Y|2020-09-15|lld}}}}
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=en |language=en |access-date={{#time:F j, Y|2020-09-15|en}}}}
* Oktober
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=lld |language=lld |access-date={{#time:j F Y|2020-10-15|lld}}}}
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=en |language=en |access-date={{#time:F j, Y|2020-10-15|en}}}}
* November
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=lld |language=lld |access-date={{#time:j F Y|2020-11-15|lld}}}}
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=en |language=en |access-date={{#time:F j, Y|2020-11-15|en}}}}
* December
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=lld |language=lld |access-date={{#time:j F Y|2020-12-15|lld}}}}
** {{cite web |url=https://lld.wikipedia.org/ |title=en |language=en |access-date={{#time:F j, Y|2020-12-15|en}}}}
== Postionskarte ==
{{Positionskarte~|Deutschland
|lat=52/31/07/N
|long=13/24/30/E
|label=Berlin
|region=DE-BE
}}
s4c69tmkpaojbxfuljunv0syme121cm
Regions de la Norvegia
0
192235
253070
250582
2026-09-17T10:13:52Z
Rolf acker
1705
errore di Lint
253070
wikitext
text/x-wiki
{{gherdëina}}
[[File:Map Norway political-geo.png|thumb<!--|hochkant=1.5-->|Cherta de la [[Provinzies de la Norvegia|provinzies]] y regions de la Norvegia. I culëures mostra su la cin' regions tradiziuneles (grisc, vërt, rosa, ghiel, orancen).<br /> [[Spitzbergen (Inselgruppe)|Spitzbergen]] y [[Jan Mayen]] ne toca nia pra la regions ma ie raions desfrënc.]]
La [[Norvegia]] ie tradiziunalmënter spartida su te 5 '''regions''' ([[lingaz norvegesc|norvegesc]]: ''landsdeler''). Chëstes à mé na funzion storica y culturela, ma deguna funzion aministrativa.
La 5 regions ie:
* [[Nord-Norge]]
* [[Trøndelag]]
* [[Vestlandet]]
* [[Østlandet]]
* [[Sørlandet]]<ref>Chësta parola ie rueda ite tl us tl 1902 dal poet [[Vilhelm Krag]]. Dant univa chësta region ududa coche na pert dl Vestlandet.</ref>
== Lista ==
Chësta ie na lista de la regions de la Norvegia cun la [[Provinzies de la Norvegia|provinzies]] che fej pert de uni region.
{| class="wikitable"
|-
! Region !! Inuem ladin !!Abitanc<br />1 de jené 2020<ref>{{Internetquelle |url=https://www.ssb.no/statbankstatbank/table/11342/ |titel=11342: Areal og befolkning i kommuner, fylker og hele landet (K) 2007 - 2020 |abruf=2020-12-25 |sprache=no}}</ref>
! Spersa (km²) !! Numer de<br />provinzies !! [[Provinzies de la Norvegia|Provinzies]]
|-
| [[Nord-Norge]] || Norvegia dl Nord ||style="text-align:right"| {{formatnum:484546}} ||style="text-align:right"| {{formatnum:112951}} ||style="text-align:right"| 3 || [[Finnmark]], [[Nordland]], [[Troms]]
|-
| [[Trøndelag]] || Norvegia Zentrela ||style="text-align:right"| {{formatnum:468702}} ||style="text-align:right"| {{formatnum:41265}} ||style="text-align:right"| 1 || [[Trøndelag]]
|-
| [[Vestlandet]] || Norvegia dl Vest ||style="text-align:right"| {{formatnum:1381661}} ||style="text-align:right"| {{formatnum:58582}} ||style="text-align:right"| 3 ||[[Møre og Romsdal]], [[Rogaland]], [[Vestland]]
|-
| [[Østlandet]] || Norvegia dl Est ||style="text-align:right"| {{formatnum:2725440}} ||style="text-align:right"| {{formatnum:94.596}} ||style="text-align:right"| 7 || [[Akershus]], [[Buskerud]], [[Innlandet]], [[Oslo]], [[Telemark]], [[Vestfold]], [[Østfold]]
|-
| [[Sørlandet]] || Norvegia dl Sud ||style="text-align:right"| {{formatnum:307231}} ||style="text-align:right"| {{formatnum:16434}} ||style="text-align:right"| 1 || [[Agder]]
|-
! colspan="2" | De ndut
!style="text-align:right"| {{formatnum:5367580}} !!style="text-align:right"| {{formatnum:323828}} !!style="text-align:right"| 15 !!
|}
==Storia==
==Referënzes==
<references />
[[Categoria:Norvegia]]
[[Categoria:Regions de la Norvegia]]
ks8iyh2kin3dpj35ynf0fcooyqcdfl6
1871
0
192533
253053
2026-09-17T02:25:57Z
Rolf acker
1705
c/p 1875
253053
wikitext
text/x-wiki
'''1871''' ie n [[ann]] dl [[calender]] gregorian.
== nasciü ==
*
== morts ==
*
[[Categoria:Ann]]
agfiq23h3hbm01m8mhq2fb445d321iw
253054
253053
2026-09-17T02:30:05Z
Rolf acker
1705
/* nasciü */ +3
253054
wikitext
text/x-wiki
'''1871''' ie n [[ann]] dl [[calender]] gregorian.
== nasciü ==
* [[Florin Camathias]]
* [[Josef Mersa]]
* [[Alphons Tuor]]
== morts ==
*
[[Categoria:Ann]]
oydzfo0rcw5j0sxy8z39b7abm55uffy
Categoria:Norvegia
14
192534
253071
2026-09-17T10:17:22Z
Rolf acker
1705
versione iniziale
253071
wikitext
text/x-wiki
[[Categoria:Stac dl'Europa]]
3j4q46ejtx8nnyxin2f6ssmoq118ybc