Wikipedia lldwiki https://lld.wikipedia.org/wiki/Plata_prinzipala MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Speciale Discussione Utente Discussioni utente Wikipedia Discussioni Wikipedia File Discussioni file MediaWiki Discussioni MediaWiki Template Discussioni template Aiuto Discussioni aiuto Categoria Discussioni categoria TimedText TimedText talk Modulo Discussioni modulo Evento Discussioni evento Aberé 0 10 253275 18874 2026-10-19T15:30:35Z Rolf acker 1705 link-in-extlink-error 253275 wikitext text/x-wiki '''Tut fora da [http://pro.unibz.it/library/bupress/publications/fulltext/9788860461698.pdf Paul Videsott Vocabolar dl ladin leterar]''' [[File:Vocabolardlladinleterar.pdf|page=39|thumb|left]] '''aberé''' *ABBIBERĀRE (EWD 1, 35) 6 1844 beerà (DemenegoG, LodeMasciza1844-1929:115) gad. aberé, aborvé mar. aboré Badia abrè grd. aburvé fas. dabirèr bra. dabirar moe. birar fod. bouré amp. beerà LD aberé v.tr. abereia ''fare bere, dissetare,'' specialmente il bestiame (gad. A 1879; G 1923; Ma 1950; P/P 1966; V/P 1998; DLS 2002, grd. A 1879; G 1879; G 1923; L 1933; Ma 1953; F 2002; DLS 2002, fas. A 1879; R 1914/99; G 1923; DA 1973; Mz 1976; DLS 2002; DILF 2013, fod. A 1879; G 1923; T 1934; Pe 1973; P/M 1985; Pz 1989; DLS 2002; Ms 2005, amp. A 1879; Mj 1929; Q/K/F 1982; C 1986; DLS 2002, LD DLS 2002) Ⓘ abbeverare Ⓓ tränken<br /> p.p. come agg. Ⓜ aberés, abereda, aberedes fig. completamente ubriaco (amp.) Ⓘ ''ubriaco fradicio'' Ⓓ stockbetrunken <br /> a) <i> <poem> Ma ‘l disc là, che ra và a maca: "panza mea, no te fei stà!" senpre pien come na vaca, come un pinter beerà. </i> Ma ‘l disc la, che ra va a maca: "panz̄a mea, no te fei sta!" sènpre pién come na vaca, come un pinter beerà. </poem>DemenegoG, [[:it:s:Lode masciza che senpre val|LodeMasciza]]1844- 1929:115 (amp.). [[Categoria:Vocabolar dl ladin leterar]] f3h6ie6jgpv1ohr0i6c0gh2rlpnj16h Alfons Rudiferia 0 58 253286 242955 2026-10-19T16:23:01Z Rolf acker 1705 errore di battitura 253286 wikitext text/x-wiki {{Badiot}} '''Alfons Rudiferia''' (1858 – 1893) ie n autur ladin dla Val Badia. [[File:Geschichte-der-ladinischen-literatur-i.pdf|page=303|miniatura|150px|Geschichte der ladinischen Literatur]] [[File:Alfons Rudiferia.jpg|miniatura|Alfons Rudiferia|left]] *[[oldwikisource:Textauszüge (Rudiferia)|Textauszüge]] ==Test== <i> :Textauszüge Pur cunasche ci ch’al è l’inozanza, masung impruma savei, ci ch al è la grazia santificante. Purci inozent è cal, ch’a conservè dal s. Battessimo incà la grazia santificante, ch ne la mai purduda cun ng piccie mortal. Cal ch’la na ota purdüda cung ng piccie mortal, ne nö plü inozent, se al s’ha beng ci indo giustifichö colla s. penetanza e ch’al è indo in stato dla grazia santificante. Cul prüm picie mortal dunque perdung l’inozanza. [[File:Bibliografia ladina.djvu|page=121|thumb|150px|Bibliografia ladina]] </i> ==Wikiversity== *[[:it:v:Alfons Rudiferia]] ==Wikisource== [[oldwikisource:Author:Alfons Rudiferia|Alfons Rudiferia]] *[[oldwikisource:Textauszüge (Rudiferia)|Textauszüge]] ==Wikidata== [[d:Q30344071]] ==Liams== *[https://archive.org/details/ladinischen/page/n302/mode/2up Rut Bernardi Paul Videsott ''Geschichte der ladinischen Literatur'']. p 290. [[Categoria:Cultura ladina|Rudiferia Alfons]] [[Categoria:Uem|Rudiferia Alfons]] 7c5h52lr46l5xde6rv0ktr77ga3lmok Ander de Conturines 0 70 253272 238222 2026-10-19T15:19:52Z Rolf acker 1705 Annullata la modifica [[Special:Diff/238222|238222]] di [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ([[User talk:InternetArchiveBot|discussione]]) 253272 wikitext text/x-wiki {{Dolomitan}} '''L ander dles Conturines''' - fova bele da zacan conesciù, ma degugn ne s'ova enfidé ite te cheles scurités y te chel subuì. Empermò ai 23 de sember 1987 l'à Willy Costamoling, ostier da Corvara, vagheda y cie che al à vedù itensom fova sensazional.Sternus via per fonz picòvel dlonch fora cefs y osc de lors. La novela à fat la roda dl mond y les universités s'à fat inant per studié la sensazion, dantfora la facolté de paleontologia da Viena con l dr. Gernot Rabeder. [[File:Ursus ladinicus.jpg|thumb|ursus ladinicus]] Al à atira sapù da ti dé n inom a la lors, al fova osc dl ursus spaeleus, la lors di andri, entratant denominé Ursus Ladinicus, davia che da studes plu aprofondis àn vedù che les ossadures é mendres dles autres lors di andri, da reporté al adatament dla lors al clima a la mont. Per sconé l ander (za. 200 m lonch) él vegnù saré ju con does feriedes, una atira tl meteman y l'autra en valgugn metri plu enite per impedì che persones vae ite zenza autorisazion. Tl temp che al é vegnù fat les escavazions scientifiches àn tamben metù su n pice agregat dal strom y lumes tl ander per luminé l intern. Ma al é empò zenzauter miec da se tò do ciamò na lum da gaiofa. La posizion dl ander é bendebot dezes da les semenes de Fanes. Chesta é ence la gauja che degugn ne l'à mai esploreda enfin al ann 1987, canche Willy Costamoling che rabiva a l'archirida de colec (fossils), à devent la tema dal scur y é ju ite. [[File:Museum Ladin Ursus ladinicus.JPG|thumb]] '''L troi (la semena)''' - La semena per ruvé su conduj defata do Col de Locia (la porta da San Ciascian te lors dles ConturinesFanes) via sun l'autra spona dl ruf y s'entorcoleia spo su anter de gran taces de barantli y crepes enfin su tla pruma gran majiera. Chesta vegn sareda ju sunsom da n ponton che pèr che sere ju l troi da jì inant. Da jì viadedò su rùven endere dorata saurì tla seconda gran ciavuelera (Kar): bludra, con glereis enorms y zenza vegetazion, n mond dut nuef, solent, desman y con degunes fueres de jent. Demé l rondenì dla ousc y valch pera che drumbla ju romp vignitant l gran chiet. Te n parei sunsom a manciancia veiden bele da dalonc l parei con l gran portal misterious dl ander. Ence sce al pèr damprò él endere empò ciamò valgamia de troi da jì su. Tl ander enstes ne él plu degugn osc dl "ursus ladinicus" da vedei, ma dedò pòn eventualmenter vijité l Pice Museo Ladin a San Ciascian. Ma nia manco demarevueia é l ander enstes per sia grandeza y les formazions de sinter y de pera regorenta (toghe). Al é l ander plu alauta tles Alpes olàche an à giaté osc de chestes lors. Al é situé a ben 2.800 m de auteza. L ander, chest veiden da la conformazion geologica, s'à formé tl temp che les forzes dla tera lubriva su les Dolomites desche an veid da la souraposizion dla crepadura. Ai temps canche les lors di andri vivova te Fanes (dant da 80.000 enfin a 40.000 agn) fova l raion dles Conturines ciamò n ciadin (na fopa) verdient y plajoul con vegetazion da mont. Aldidancuei él depierpul demé plu lasteis. Enlaouta ne fòvel nience degunes vals sotes, fergnons y pales ertes desche encuei. Chest aspet à la contreda empermò giaté con les glaciazions dant da za. 20.000 agn, milesc de agn do la mort dl'ultima lors. La forza dla glacia y dl'ega a permò soulcé fora l crep. L ander é sté la tana per truepes generazions de lors. Al é vegnù giaté dorata trueps dents da lat de lors joenes, cie che confermeia che ales vivova te chest raion soura dut l ann, arlevova si "lorsins" y sourainvernova tl ander. Perchel messova l clima ester cotant plu ciaut y selt a chestes autezes. La lors dles Conturines ne se nudriva nia de cern, ma dantaldut de plantes, de bromores y de fruc. ==Fontanes== *Gernot Rabeder, Gli orsi spelèi delle Conturines: scavi paleozoologici in una caverna delle Dolomiti a 2800 metri, Bolzano, Athesia, 1992. ISBN 88-7014-684-7 *(DE) Gernot Rabeder, Doris Nagel, Martina Pacher, Der Höhlenbär (Thorbecke Species, 4), Stoccarda, Thorbecke, 1999. ISBN 3-7995-9085-4 *[https://www.altabadia.it/orso-speleo.htm orso speleo]] ==Wikidata== [[d:Q4006547]] scpihh6h7f9b7vbhp0iqr6xqtseeun8 253273 253272 2026-10-19T15:20:47Z Rolf acker 1705 /* Fontanes */ syntax error 253273 wikitext text/x-wiki {{Dolomitan}} '''L ander dles Conturines''' - fova bele da zacan conesciù, ma degugn ne s'ova enfidé ite te cheles scurités y te chel subuì. Empermò ai 23 de sember 1987 l'à Willy Costamoling, ostier da Corvara, vagheda y cie che al à vedù itensom fova sensazional.Sternus via per fonz picòvel dlonch fora cefs y osc de lors. La novela à fat la roda dl mond y les universités s'à fat inant per studié la sensazion, dantfora la facolté de paleontologia da Viena con l dr. Gernot Rabeder. [[File:Ursus ladinicus.jpg|thumb|ursus ladinicus]] Al à atira sapù da ti dé n inom a la lors, al fova osc dl ursus spaeleus, la lors di andri, entratant denominé Ursus Ladinicus, davia che da studes plu aprofondis àn vedù che les ossadures é mendres dles autres lors di andri, da reporté al adatament dla lors al clima a la mont. Per sconé l ander (za. 200 m lonch) él vegnù saré ju con does feriedes, una atira tl meteman y l'autra en valgugn metri plu enite per impedì che persones vae ite zenza autorisazion. Tl temp che al é vegnù fat les escavazions scientifiches àn tamben metù su n pice agregat dal strom y lumes tl ander per luminé l intern. Ma al é empò zenzauter miec da se tò do ciamò na lum da gaiofa. La posizion dl ander é bendebot dezes da les semenes de Fanes. Chesta é ence la gauja che degugn ne l'à mai esploreda enfin al ann 1987, canche Willy Costamoling che rabiva a l'archirida de colec (fossils), à devent la tema dal scur y é ju ite. [[File:Museum Ladin Ursus ladinicus.JPG|thumb]] '''L troi (la semena)''' - La semena per ruvé su conduj defata do Col de Locia (la porta da San Ciascian te lors dles ConturinesFanes) via sun l'autra spona dl ruf y s'entorcoleia spo su anter de gran taces de barantli y crepes enfin su tla pruma gran majiera. Chesta vegn sareda ju sunsom da n ponton che pèr che sere ju l troi da jì inant. Da jì viadedò su rùven endere dorata saurì tla seconda gran ciavuelera (Kar): bludra, con glereis enorms y zenza vegetazion, n mond dut nuef, solent, desman y con degunes fueres de jent. Demé l rondenì dla ousc y valch pera che drumbla ju romp vignitant l gran chiet. Te n parei sunsom a manciancia veiden bele da dalonc l parei con l gran portal misterious dl ander. Ence sce al pèr damprò él endere empò ciamò valgamia de troi da jì su. Tl ander enstes ne él plu degugn osc dl "ursus ladinicus" da vedei, ma dedò pòn eventualmenter vijité l Pice Museo Ladin a San Ciascian. Ma nia manco demarevueia é l ander enstes per sia grandeza y les formazions de sinter y de pera regorenta (toghe). Al é l ander plu alauta tles Alpes olàche an à giaté osc de chestes lors. Al é situé a ben 2.800 m de auteza. L ander, chest veiden da la conformazion geologica, s'à formé tl temp che les forzes dla tera lubriva su les Dolomites desche an veid da la souraposizion dla crepadura. Ai temps canche les lors di andri vivova te Fanes (dant da 80.000 enfin a 40.000 agn) fova l raion dles Conturines ciamò n ciadin (na fopa) verdient y plajoul con vegetazion da mont. Aldidancuei él depierpul demé plu lasteis. Enlaouta ne fòvel nience degunes vals sotes, fergnons y pales ertes desche encuei. Chest aspet à la contreda empermò giaté con les glaciazions dant da za. 20.000 agn, milesc de agn do la mort dl'ultima lors. La forza dla glacia y dl'ega a permò soulcé fora l crep. L ander é sté la tana per truepes generazions de lors. Al é vegnù giaté dorata trueps dents da lat de lors joenes, cie che confermeia che ales vivova te chest raion soura dut l ann, arlevova si "lorsins" y sourainvernova tl ander. Perchel messova l clima ester cotant plu ciaut y selt a chestes autezes. La lors dles Conturines ne se nudriva nia de cern, ma dantaldut de plantes, de bromores y de fruc. ==Fontanes== *Gernot Rabeder, Gli orsi spelèi delle Conturines: scavi paleozoologici in una caverna delle Dolomiti a 2800 metri, Bolzano, Athesia, 1992. ISBN 88-7014-684-7 *(DE) Gernot Rabeder, Doris Nagel, Martina Pacher, Der Höhlenbär (Thorbecke Species, 4), Stoccarda, Thorbecke, 1999. ISBN 3-7995-9085-4 *[https://www.altabadia.it/orso-speleo.htm orso speleo] ==Wikidata== [[d:Q4006547]] 6ajs1lr4g4tut3tr3deuhmb0yrqtim6 Franz Rudiferia 0 418 253287 242956 2026-10-19T16:23:55Z Rolf acker 1705 errore di battitura 253287 wikitext text/x-wiki {{Badiot}} '''Franz Rudiferia''' [[1821]]–[[1903]] ie n autur ladin dla Val Badia. *[[oldwikisource:Knittelverse für die Primizfeier von Franz Canins|Knittelverse für die Primizfeier von Franz Canins]] [[File:Geschichte-der-ladinischen-literatur-i.pdf|page=290|thumb|150px|Geschichte der ladinischen Literatur]] [[File:Bibliografia ladina.djvu|page=121|thumb|150px|Bibliografia ladina]] ==Test== <i> <poem> Sëgn oressi bëgn scrí atira Mo i á ma n pü' de tinta te na ciovira Le bun ann y le bun de S'ái bele auguré en chësc de Mo por recordanza y memoria S'ái cunté na picera storia O soné n te pice sonet Ch'i m'á studié en sëra denanco jí te let De plü otes ite a Costadedoi </poem> </i> ==Wikiversità== * [[:it:v:Franz Rudiferia]] ==Wikisource== *[[oldwikisource:Author:Franz Rudiferia|Franz Rudiferia]] ==Wikidata== [[d:Q21292980]] ==Liams== *[https://archive.org/details/ladinischen/page/n289/mode/2up Rut Bernardi Paul Videsott ''Geschichte der ladinischen Literatur'']. p. 277. [[Categoria:Cultura ladina|Rudiferia, Franz]] [[Categoria:Uem|Rudiferia, Franz]] nb2ylv1d389d4wokm6wwsb2g8q3b4n8 Giovan Battista Musner 0 478 253283 245969 2026-10-19T16:13:34Z Rolf acker 1705 errori di Lint 253283 wikitext text/x-wiki {{Fascian}} '''Giovan Battista Musner''' [[1863]]–[[1930]] ie n autur ladin de Fascia. *[[oldwikisource:El bez e l’ucel|El bez e l’ucel]] ''El bez e l’ ucel. '' [[File:Geschichte-der-ladinischen-literatur-i.pdf|page=390|thumb|150px|Geschichte der ladinischen Literatur]] [[File:Bibliografia ladina.djvu|page=97|thumb|150px|Bibliografia ladina]] ==Test== <poem><i> “Oh! No šampar, mi picol ucèl Tu es cošì lizech, zevil e bèl! Par tè è na bèla gabiå viå ciaså Coi polinées e un ciampanil, Tu aras de cianevå la copå raså E agå frešciå su de feštil. Ah, lašete, lašete purå ciapar Ence te gabiå tu pes ciantar”. E gòbo gòbo, più pian che ʼl sa El creit el ciapar sot al ciapèl. Ma canche ʼl peiså d’ aerlo jà Chèl su la puntå l’ é de n pecèl. </i></poem> ==Wikiversity== *[[:it:v:Giovan Battista Musner]] ==Wikisource== *[[oldwikisource:Author:Giovan Battista Musner|Giovan Battista Musner]] **[[oldwikisource:El bez e l’ucel|El bez e l’ucel]] ==Wikidata== [[d:Q21468184]] ==Liams== *[https://ia601508.us.archive.org/26/items/ladinischen/9788860461063.pdf Rut Bernardi Paul Videsott ''Geschichte der ladinischen Literatur'']. p 377. [[Categoria:Cultura ladina|Musner, Giovan Battista]] cfpe2z13v37byc96pnp9kmi1g0ig53m Giovan Battista Rossi 0 479 253285 243013 2026-10-19T16:21:42Z Rolf acker 1705 errore di battitura 253285 wikitext text/x-wiki {{Fascian}} '''Giovan Battista Rossi''' [[1801]]–[[1846]]. ie n autur ladin. *[[oldwikisource:Letra familiare|Letra familiare]] [[File:Geschichte-der-ladinischen-literatur-i.pdf|page=121|thumb|150px|Geschichte der ladinischen Literatur]] ==Test== <i> Letra familiare Cariscimo pare </br> Roveré ai 4 de jené 1836 </br> Ajache é sta bela ocajion gio e mia fémena e i pìcioi ve auguron per vosc sènt ogne ben e contenteza, che voi enstess saede e podede ve dejidrar, e noi no menciaron da noscia part a prear l Segnor Idio che l ve conzede chel che ve dejidrade. </br> L Marchesani da nanef l dasc a chi del zìrcol n calandar, e perché sé che l'an passà no n'aede podù ciapar, ve l mane, e recordave de noi ogne outa che l tolede te man, che dapò sion contenc. </br> Noi sion segn, godon perfeta salute, e volassane sentir ence de voi che na uta stajassade duc ben. Scrivene valch da nef, e coche stasc mia mare, mia sor, mi cugné e cugnade, e particolarmenter mia cugnada Franzela, che ve pree de me la saludar. </br> Dijeme se mia cugnada da Pera à fat l pìciol o no, e chi che l'é stat l compare, o comare. </br> No ve fajé marevea che scrive coscì, perché dò scomenza prest l temp di mac, o carnascial. </br> Stajé ben, volene ben, e cherdeme che noi ogne dì se recordon de voi, con stima sion vesc fenc G. Batta e Giuliana Rossi </i> ==Wikiversity== *[[:it:v:Giovan Battista Rossi]] ==Wikisource== *[[s:mul:Author:Giovan Battista Rossi|Giovan Battista Rossi]] ==Liams== *[https://ia601508.us.archive.org/26/items/ladinischen/9788860461063.pdf Rut Bernardi Paul Videsott ''Geschichte der ladinischen Literatur'']. 349. [[Categoria:Cultura ladina|Rossi, Giovan Battista]] gjne7jsmicps9s7lhg73w2q340mehup Guglielmo de Rossi 0 512 253281 245967 2026-10-19T16:05:58Z Rolf acker 1705 errori di Lint 253281 wikitext text/x-wiki {{Fascian}} [[File:Geschichte-der-ladinischen-literatur-i.pdf|page=408|thumb|150px|Geschichte der ladinischen Literatur]] [[File:Bibliografia ladina.djvu|page=60|150px|thumb|Bibliografia ladina]] [[File:Bibliografia ladina.djvu|page=61|150px|thumb]] '''Guglielmo de Rossi''' (1844–1914) ie n autur ladin. ==Test== :''De le comedie fašane'' <small><i> El sugo de dute le ciacole do chiš siniores preves le, che per la felicità de i fašegn basta saer ben la religion, e saer dalvers el talian, e che l’imparar el todesk le la ruina de Faša e de i fašegn. Patriotč! aede mai sentù na asenada più grana che chesta? </i></small> ==Wikiversity== *[[:it:v:Guglielmo de Rossi]] ==Wikisource== *[[oldwikisource:Author:Guglielmo de Rossi|Guglielmo de Rossi]] **[[oldwikisource:De le scole fašane|De le scole fašane]] ==Liams== * [[Rut Bernardi]] [[Paul Videsott]] [https://archive.org/details/ladinischen/page/n407/mode/2up ''Geschichte der ladinischen Literatur'', p. 395] [[Categoria:Cultura ladina|de Rossi, Guglielmo]] [[Categoria:Uem]] 4t3cte958025gh799lvx7vjeb95vhim Johann Baptist Perathoner 0 605 253294 242998 2026-10-19T16:38:33Z Rolf acker 1705 errore di battitura; catsortfix 253294 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}} [[File:Johann Baptist Perathoner.jpg|thumb|Perathoner tl 1915|left]] '''Johann Baptist Perathoner''' ([[26 de agost]] [[1883]] a Santa Cristina; †1947) ie n autur ladin de [[Gherdëina]]. [[File:Geschichte-der-ladinischen-literatur-i.pdf|page=196|thumb|150px|Geschichte der ladinischen Literatur]] [[File:Bibliografia ladina.djvu|page=70|thumb|150px|Bibliografia ladina]] ==Test== <i> '''Noé frabica l'arca.''' </br> Adam y Dieva ova mo giatà truep mutons y mutans. For plu y plu grand univa l numer dla jënt. Ma nce la malizia dla jënt univa for majera. Per chësc à po' dit Chël Bel die: "Ie vue desdrujer l uomo dala tiera." </br> Ma danter la jënt zënza Die vivovel nce n uem devot y giust. Chësc ova inuem Noé. A chësc à dit Chël Bel Die: "Fabrichea n'arca de lën y straichela ju dedite y dedora cun reja. Su aut féi na funestra al'arca y da na pert na porta. Cëla, ie ue lascé unì la gran eghes, l deluvio sula tiera. Dut chël che ie sula tiera, dëssa jì n malora. Ma tu cui tiei dësses jì tl'arca. Tue ënghe ite cun té d'uni sort de tieres n pèr y nce da maië per té y per i tieres." </br> Noé à fat dut cant, chël che Idie i à cumandà. Plu ani alalongia àl laurà a fé l'arca y à nce perdicà la penetënza. Ma la jënt n'abadova y ne scutova nia su. La maiova ntant y buova y fajova noza. </br> "Se i piciadëures te binca, no i jì do ad ëi!" </i> ==Wikisource== *[[oldwikisource:Pitla Storia bibia|Pitla Storia bibia]] ==Liams== *[https://ia601508.us.archive.org/26/items/ladinischen/9788860461063.pdf Rut Bernardi Paul Videsott ''Geschichte der ladinischen Literatur'']. p 183. {{DEFAULTSORT:Perathoner, Johann Baptist}} [[Categoria:Cultura ladina]] [[Categoria:Uem]] [[Categoria:Persona ladina]] [[Categoria:Scritëures de Gherdëina]] [[Categoria:Persones de Santa Cristina]] s5jfihk4o5wpl4ggg03m1abgj2wgkdm Johann Peter Rungaudie 0 610 253288 251961 2026-10-19T16:25:20Z Rolf acker 1705 errore di battitura 253288 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}} [[File:Johann Peter Rungaudie manuscrit Stazions prima plata.jpg|miniatura|Manuscrit de Piere Rungaudie]] '''Johann Peter Rungaudie''', nce Piere Runggaldier (* [[12 de utober]] [[1753]] a [[Santa Cristina]]; † [[16 de jené]] [[1815]] [[Ciastel (chemun)|San Michiel]] ) ie stat n preve y n autur ladin de [[Gherdëina]]. == Biografia == Ël ie stat caplan a Santa Cristina tl 1781, a Urtijëi (1784–1787), te [[Fascia]] (1787–1790), [[Badia]] (1790–1793), [[San Martin de Tor]] (1793), [[Mazin]] (1797–1802) y [[Tamion]] (1802–1805). Dal 1805 benefiziat y pona expositus a San Michiel. == Bibliografia == * [[Ildefons Perathoner]]: ''Nosc Prevesc, Patri y Munighes''. Calënder de Gherdëina 1951, pl. 27–28. [[oldwikisource:La stazions o La via dla S. Crëusc|La stazions o La via dla S. Crëusc]] [[File:Geschichte-der-ladinischen-literatur-i.pdf|page=162|thumb|150px|Geschichte der ladinischen Literatur]] [[File:Bibliografia ladina.djvu|page=121|thumb|150px|Bibliografia ladina]] == Commons == [[Commons:Stazions Piere Rungaudie|Duta la stazions Piere Rungaudie sun Commons]] ==Test== <i> <small> :ATO DE CONTRIZION O mi bon Die! Ie me n posse mel de vere cuer de duc mi picëi, davia che ie v' é ufendù vo, o mi bon Die, che sëis l mi bon pere, l mi bon seniëur, l majer bën de duc i bëns, che sëis dëni de vester amà sëura duta la cosses. Per chësc ie deteste abomine, y maledësce duc mi picëi, ve damande umilmënter perdonn, y me tole fermamënter dant, cola vosta santa grazia de me schivé da duc i picëi, mascimamënter dai mortei, y da duta la ucajions, che me po tré al picià, y adrove duc canc i mitli per me schivé, così sia. </small> </i> ==Wikisource== *[[oldwikisource:Author:Johann Peter Rungaudie|Johann Peter Rungaudie]] **[[oldwikisource:La stazions o La via dla S. Crëusc|La stazions o La via dla S. Crëusc]] ==Wikiversity== * [[:it:v:Johann Peter Rungaudie|Johann Peter Rungaudie]] ==Wikidata== [[d:Q23308536]] ==Liams== *[https://ia601508.us.archive.org/26/items/ladinischen/9788860461063.pdf Rut Bernardi Paul Videsott ''Geschichte der ladinischen Literatur'']. p 149 [[Categoria:Cultura ladina|Rungaudie, Johann Peter]] [[Categoria:Scritëures de Gherdëina|Rungaudie, Johann Peter]] [[Categoria:uem|Rungaudie, Johann Peter]] [[Categoria:Persones de Santa Cristina]] enfr1xtrre9m5aid5rwqt37fauyk1m5 253292 253288 2026-10-19T16:32:53Z Rolf acker 1705 /* Liams */ catsortfix 253292 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}} [[File:Johann Peter Rungaudie manuscrit Stazions prima plata.jpg|miniatura|Manuscrit de Piere Rungaudie]] '''Johann Peter Rungaudie''', nce Piere Runggaldier (* [[12 de utober]] [[1753]] a [[Santa Cristina]]; † [[16 de jené]] [[1815]] [[Ciastel (chemun)|San Michiel]] ) ie stat n preve y n autur ladin de [[Gherdëina]]. == Biografia == Ël ie stat caplan a Santa Cristina tl 1781, a Urtijëi (1784–1787), te [[Fascia]] (1787–1790), [[Badia]] (1790–1793), [[San Martin de Tor]] (1793), [[Mazin]] (1797–1802) y [[Tamion]] (1802–1805). Dal 1805 benefiziat y pona expositus a San Michiel. == Bibliografia == * [[Ildefons Perathoner]]: ''Nosc Prevesc, Patri y Munighes''. Calënder de Gherdëina 1951, pl. 27–28. [[oldwikisource:La stazions o La via dla S. Crëusc|La stazions o La via dla S. Crëusc]] [[File:Geschichte-der-ladinischen-literatur-i.pdf|page=162|thumb|150px|Geschichte der ladinischen Literatur]] [[File:Bibliografia ladina.djvu|page=121|thumb|150px|Bibliografia ladina]] == Commons == [[Commons:Stazions Piere Rungaudie|Duta la stazions Piere Rungaudie sun Commons]] ==Test== <i> <small> :ATO DE CONTRIZION O mi bon Die! Ie me n posse mel de vere cuer de duc mi picëi, davia che ie v' é ufendù vo, o mi bon Die, che sëis l mi bon pere, l mi bon seniëur, l majer bën de duc i bëns, che sëis dëni de vester amà sëura duta la cosses. Per chësc ie deteste abomine, y maledësce duc mi picëi, ve damande umilmënter perdonn, y me tole fermamënter dant, cola vosta santa grazia de me schivé da duc i picëi, mascimamënter dai mortei, y da duta la ucajions, che me po tré al picià, y adrove duc canc i mitli per me schivé, così sia. </small> </i> ==Wikisource== *[[oldwikisource:Author:Johann Peter Rungaudie|Johann Peter Rungaudie]] **[[oldwikisource:La stazions o La via dla S. Crëusc|La stazions o La via dla S. Crëusc]] ==Wikiversity== * [[:it:v:Johann Peter Rungaudie|Johann Peter Rungaudie]] ==Wikidata== [[d:Q23308536]] ==Liams== *[https://ia601508.us.archive.org/26/items/ladinischen/9788860461063.pdf Rut Bernardi Paul Videsott ''Geschichte der ladinischen Literatur'']. p 149 {{DEFAULTSORT:Rungaudie, Johann Peter}} [[Categoria:Cultura ladina]] [[Categoria:Scritëures de Gherdëina]] [[Categoria:uem]] [[Categoria:Persones de Santa Cristina]] m5whryovlh6exkbjuhhdljec1gtim6n Josef Runggaldier 0 618 253284 252674 2026-10-19T16:17:16Z Rolf acker 1705 errore di battitura 253284 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}} {{Infobox artist |Inuem = Josef Runggaldier |Auter inuem = Śepl da Passua Stillheim |Foto = Josef Runggaldier ntëur l 1870.jpg |Descrizion foto = Josef Runggaldier ntëur l 1870 |Nasciù/da = [[14 de auril]] [[1948]] a [[Runcadic]] |Mort/a = [[10 de mei]] [[1917]] a Bulsan. |Suplì/da = a [[Urtijëi]] |Educazion = |Cunesciù/da per = Calënder de Gherdëina |Operes cunesciudes = Capela da Passua |Muvimënt = |Uem/fëna = Barbara Perathoner (1856-1904) |Firma = }} [[File:Calender de Gherdëina 1911.jpg|miniatura|Prim Calënder de Gherdëina]] [[File:Josef Runggaldier.jpg|thumb|left|Runggaldier tl 1915]] [[File:Blue House - Urtijëi.jpg|miniatura|alt=La Cësa Bruma a Urtijëi.|La Cësa Bruma a Urtijëi.]] [[File:Geschichte-der-ladinischen-literatur-i.pdf|page=198|thumb|150px|Geschichte der ladinischen Literatur]] '''Josef Runggaldier''' (* [[14 de auril]] [[1848]] a [[Runcadic]]; † [[10 de mei]] [[1917]]) ie stat n scultëur, [[Ferlëigher|ferlëigher]] y nce n autëur ladin de [[Gherdëina]]. == Vita == Josef Runggaldier, dit ënghe Sepl da Passua Stillheim, à mparà a ziplé da si pere Benedict. Si oma fova Mariana Stuffer y l à abù doi fredesc August y [[Anton Runggaldier|Anton]], y doi surans, Rosalia y Johanna. Da jëun stat mandà a Paris da vel parënc a mparé da marcadënt. == Familia == Ël se à maridà cun Barbara Perathoner (1856-1904) da Nudrëi y à abù ot fions, un n mut Josef y set mutans. L ann 1887 al fabricà la cësa “Stillheim”, plu inant tlameda “Cësa Bruma”, ulache l ie pona jit a sté cun si familia. La trëi majera mutans ie restedes a Urtijëi: Genovefa (anda Fefa) à maridà [[Friedrich Moroder|Friedrich Moroder da Jumbierch]], Carolina Josef Kostner da [[Stlejuc]] y Amalia Franz Comploj dl Pizuela. Do la mort dla fëna Barbara l ann 1904, se al maridà cun Aloisia Comploi da Tublà de [[Sëlva]]. Tl ann 1895 àl lascià fé la cundota dal’ega “Stufan”, che piova via pra Sas Pilat y dajova ega a duta la streda Stufan y mo a truepa d’autra cëses dl ridl. A si sëul mut Josef ti à l pere Ujep frabicà ti ani 1904/05 la cësa “Engelsburg”, cunesciuda sciche “cësa cuecena” tla streda Stufan. Josef junior ie jit a sté iló cun si fëna jëuna Emilie Moroder dl dutor tl ann 1906. L ie po deventà ferlëigher TL 1972 y per i lëures y auteresc che l ova vendù al giata truepes premi a Bulsan, a Dispruch, a Viena, a Brùssel, Antwerpen y a Paris. Ël à abù bel tl 1910 l'idea dl Calënder de Gherdëina<ref>J.A. Comploj:''Union dei Ladins (Ladinerverein) in Innsbruck.*).'' Kalënder ladin per l ann 1915, pl. 35.</ref> dat ora pona adum cun [[Arcangiul Lardschneider]] l ann 1911 a [[Dispruch]]<ref>Johann Tscholl: ''Cumemorazion''. [[Calënder de Gherdëina]], pl. 110-114.</ref>. Ujep Runggaldier a lascià fé su tl 1901 na pitla [[Dlieja Sant Ujep Runcadic|capela]] dedicheda a Sant Ujep tl ridl da Passua a [[Runcadic]]. Per la stima a Josef Runggaldier à [[Franz Moroder |Franz Moroder de Lenert]] scrit chësta poejia tl prim Calënder (version tla grafia nueva dl Calënder 1950: Per amòr de riposta patria cè bel idèa, che t’ès abù, cun gran brìa y spëises belaun l prim és tau sapù y te iès propi stà bon de dè ’n drë scumenciamënt a scrì y a druchè la rusnèda de nosta jënt. Truëp iè-l bele stat scrit te nosta pitla valeda, sun Gherdëina cun si curiosa y vedla rusnèda, ma mèi ne iès-un mo ruèi tan inànt, che cun ti pitli liber tan blot y tan enteressànt. Ti Calënder de Gherdëina duc muëss-a laudè y stimè, y de chel che l'à dut ora ulòn-se se locurdè, perciè danter plu àutra bona cosses ch'l à fat, cul Calënder drë na bèla recurdànza ne-s à-l dat. == Do la mort == Tla cronica de Urtijëi dl pluan Franz Anderlan, trëi dis do la mort de Ujep Runggaldier iel stat scrit: ''„1917 /13. Mai : Diese Tage gieng Josef Runggaldier, vulgo Sepl da Passua, zu Stillheim nach Bozen um sich zu consultiren wegen eines inneren Leiden. Er tat es ohne Wissen des ihn hier behandelnden Arztes. Der Doctor in Bozen meinte es sei ein Magengeschwürre u. versicherte ihm, daß eine Operation ganz gefahrlos sei u.operirte ihn. Es fehlte aber im Magen gar nicht – nur die Vorstehdrüse war geschwollen/: Hiperdopia prostata:/. Runggaldier starb infolge der nach der Operation eingetrettenen Schwäche, 69 J. alt. Seine Leiche hierher zur Beerdigung geführt.<br />Runggaldier war ein begabter Mann u. hat es zu einem ziemlichen Wohlstand gebracht. Er sprach correkt Französisch u. ital. - war 6 Jahre in Paris, wo er die Handelsschule besuchte. Im Jahre 1870, bei deutsch-französ. Krieg, mußte er Paris verlassen, kam hier- her u. erlernte das Bildh. Werk – war aber mehr Handelsmann. - In Gesellschaft wegen seines jovialen Temperamentes gerne gesehen. Er war 2 Mal verehel. u. hinterläßt [..?]: die Witwe u. 7 verheiratete Kinder."'' [[File:Capela da Passua Ujep Runggaldier Sen Luis Ciablon.ogg|miniatura|Storia dla capela da Passua y de Ujep Runggaldier cunteda da seniëur Luis de Ciablon (?), pluan da Bula.]] ==Operes== *[[oldwikisource:Per la mëssa nevela del preve de Iacun Antonio Prinoth|Per la mëssa nevela del preve de Iacun Antonio Prinoth]] ‎ *[[oldwikisource:De miëur jënt!|De miëur jënt!]] ‎ *[[oldwikisource:L bambin da Nadel|L bambin da Nadel]] ‎ *[[oldwikisource:La Cuces da Nadèl|La Cuces da Nadèl]] ‎ *[[oldwikisource:Na ciantia per l Primiziant|Na ciantia per l Primiziant]] ‎ *[[oldwikisource:Ncuei la gran festa cinquantejima ons|Ncuei la gran festa cinquantejima ons]] ‎ ==Scric== '''''Per la mëssa nevela del preve de Iacun Antonio Prinoth.''''' <i><small><poem> A unì a ti mëssa nevela Ne ëi dlaurela Te rengrazie dl nvit Y per te mandi n pitl scrit! Eviva Gherdëina, pitla valeda Tu ies mo fort la fortuneda, Percie n preve ess minechie Da i dé per fant a Chël Bel Die! Ncuei inò na mëssa nevela De n jëun de nosta comun, Ël à fat cossa la plu bela, A stimé l mond sche ferzum! </poem></small></i> == Notes == <references /> ==Wikiversity== *[[:it:v:Josef Runggaldier]] ==Wikisource== *[[oldwikisource:Author:Josef Runggaldier|Josef Runggaldier]] ==Wikidata== [[d:Q21313178]] ==Bibliografia y Liams== * ''Bera Usèp Runggaldier da Pàssua.'' [[Calënder de Gherdëina]] 1950, pl. 24-26. * Margreth Runggaldier: ''Lecurdanza de bera Ujep Runggaldier da Passua n ucajion di 100 ani do si mort''. Calënder de Gherdëina 2018, pl. 116-120 * [https://ia601508.us.archive.org/26/items/ladinischen/9788860461063.pdf Rut Bernardi Paul Videsott ''Geschichte der ladinischen Literatur'']. p 198. [[File:Fossa de curtina da Passua Stillheim.jpg|miniatura|alt=Fossa de curtina a Urtijë dla familia Passua Stillheim.|Fossa de curtina a Urtijë dla familia Passua Stillheim.]] [[Categoria:Cultura ladina|Runggaldier, Josef]] [[Categoria:Scritëures de Gherdëina|Runggaldier, Josef]] [[Categoria:Uem|Runggaldier, Josef]] [[Categoria:Persona de Urtijëi|Runggaldier, Josef]] az1f8n6wt1ukaowlzwp0yda8bop338e Lijënda 0 724 253277 237310 2026-10-19T15:45:02Z Rolf acker 1705 /* Plates cunliedes */ linkfix 253277 wikitext text/x-wiki {{gherdëina}} La '''lijënda''' ie na cuntia che fej referiment a n luech o na [[Porsona|persona]] y che à suvënz carater mitich. La lijëndes fej pert dla [[cultura]] populera tradiziunela y documentea te truepes caji nce la credënzes antiches n cont dla nasciuda, dl svilup y dla fin de n cërtl vital.<ref>"Lijëndes y cianties", Roland Verra/Fonjo Willeit, Intendënza ladina, Bulsan, 2008.</ref>. == Lijëndes da liejer == * [[Karl Felix Wolff]]: ''Fia jomelina di re de Fanes.'' Calënder de Gherdëina 1952, pl. 107-119. * [[Tresl Gruber]]: ''La legënda dì grofes da Sacun''. Calënder de Gherdëina 1954, pl. 39-40. * ''La derjola dl Saslonch.'' Calënder de Gherdëina 1965 pl. 51-55. * ''Legënda dl ziplè''. Calënder de Gherdëina 1965 pl. 55-60. * Hugo De Rossi: La Derjola dl Saslonch. Union di Ladins de Gherdëina 1994. * Karl Felix Wolff: ''L reiam de Fanes y d'autra liejëndes''. Union di Ladins de Gherdëina, 1985. * Karl Felix Wolff: ''L ciavalier cun la mirandules y d'autra liejëndes.'' Union di Ladins de Gherdëina 1988 * Hugo De Rossi: ''La Derjola dl Saslonch.'' Union di Ladins de Gherdëina 1994. * ''Man de Fiër''. Union di Ladins de Gherdëina 2005. * Lucia Prinoth: ''L grof da Sacun lijënda per mëndri''. * Claudia Schrott, Josephine Schrott: ''Jì sa mont cun l’ava.'' Calënder de Gherdëina 2013, pl. 132-134. * [https://www.rai.it/dl/rai24/assets/template/iframe.html?/dl/rai24/tgr/trail/video/2019/06/-dl-rai24-tgr-trail-video-2019-06-tra-Santa-Cristina-2e7adae3-d235-4408-aeaa-4efc1b1fd29e.html-2e7adae3-d235-4408-aeaa-4efc1b1fd29e.html L Grof da Sacun Rai Ladina] * ''La liejënda dl Grof da Sacun''. Cunsëi de furmazion de S. Cristina 2019. * [[Franzl Pizzinini]]: ''Legendes y credënzes ladines''. Rezia 1969 - Sföi de cultura ladina dé fora da "Ert pur i Ladins". Stamparia A.Weger - Pursenù. * ''An cunta che...''. Liëndes ladines. Uniun di Ladins Val Badia. Stamparia Presel, Balsan, 1985. == Plates cunliedes == * [[Lijëndes ladines]] * [[oldwikisource:L Grof da Sacun|Leo Runggaldier: L Grof da Sacun]] * [[Ujep Antone Perathoner]]: [https://it.wikiversity.org/w/index.php?title=Itwikisource:La_stria_dala_cr%C3%ABusc_de_Sacun La stria dala crëusc de Sacun] dla ''Wikiversity'' == Notes == <references /> [[Categoria:Cultura]] m5f1e2gjar6tidn9io0c7jdscsqe0wi Marmoleda 0 792 253301 241467 2026-10-19T16:57:18Z Rolf acker 1705 /* Literatura */ errori di Lint 253301 wikitext text/x-wiki {{Badiot}} {{Infobox crëp |Inuem = Marmolata / Marmolada / Marmoleda |Prima arpizeda = |Coordinedes = |Cherta = {{Mappa di localizzazione |Veneto |label = Marmolada |latitudineGradi = 46 |latitudinePrimi = 25 |latitudineSecondi = 28 |longitudineGradi = 11 |longitudinePrimi = 51 |position = bottom |relief = yes |width = 300 |background = |float = center |mark = Black Fire.svg |marksize = 13 }} }}La '''Marmolada''' ([[Ladin gherdëina|gherdëina]]: ''Marmolata'', [[badiot]]: ''Marmolada'', [[Ladin fascian|fascian]]: ''Marmoleda'', [[talian]]: ''Marmolada'', [[tudësch]]: ''Marmolata''), a chëra che al ti vëgn ince dit la ''Reina dles Dolomites'', é le [[crëp]] plü alt dles [[Dolomites]] danter les provinzies de [[Trentin|Trënt]] y de [[provinzia de Belum|Belum]] cun la [[Piza Penia]] alta 3343 m. Al é ince le dlaciá plü gran dl raiun dles Dolomites. [[File:Stóries e chiánties ladines.djvu|page=124|thumb|file]] Pro le grup di crëps dla Marmolada alda ince le [[Gran Vernel]]. -------------------------- [[File:Marmolada Sunset.jpg|thumb|Marmolada Sunset|300px]] ==Geografia== ==Literatura== <poem><i> Olache la Marmoleda cun le ce da nëi söinsom y [[Pelf]] y la [[El Zuìta|Zuita]] fej sëgn a döt [[Fodom]]; gran [[Sas dla Crusc]] y [[Sas de Pütia|Pütia]] dalunc vignun conësc; sön piz de [[Col dla Vedla]] i crëps da cialc finësc; olache [[Plan de Corones]] i plej d'[[isté]] a vignun, dailó él nostes ciases, chël post, olache i stun. </i></poem> :::::[[oldwikisource:Author:Josef Flöss|Josef Flöss]] ==Galaria dala fotografies== <gallery> Marmolada and NW canyon.jpg Marmolada nelle Dolomiti – CN.jpg Marmolada + Sellaronda tour 34.jpg Marmolata Canyon.jpg Fodom Marmolada.jpg Forcella Marmolada Dolomites.jpg </gallery> ==Referënzes== <references/> strhpke699y977ipim4uc3dp1kxt13m Murasaki Shikibu 0 852 253298 238473 2026-10-19T16:50:13Z Rolf acker 1705 errore di battitura 253298 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}} [[File:Hyakuninisshu 057.jpg|thumb|Rapresentazion de Murasaki Shikibu - Hyakuninisshu 057]] '''Murasaki Shikibu''' (960-1016) ie la autora dl prim [[roman]] [[Iapan|japanëisc]] “Genji Monogatari”. == Liams == * [[Leteratöra|Leteratura]] * [[Roman]] <!-- senza DEFAULTSORT --> [[Categoria:Fëna]] [[Categoria:Iapan]] [[Categoria:Leteratura]] 61y3rhciviv0jhnklqn4xq529ud6640 Teresa Lorenzi 0 1203 253299 245966 2026-10-19T16:51:35Z Rolf acker 1705 /* Liams */ catsortfix 253299 wikitext text/x-wiki {{Anpezan}} '''Teresa Lorenzi''' [[File:Geschichte-der-ladinischen-literatur-i.pdf|page=531|thumb|150px|Geschichte der ladinischen Literatur]] [[File:Bibliografia ladina.djvu|page=91|thumb|150px|Bibliografia ladina]] ==Test== <small> <i> <poem> '''Cortina fesc col sò''' Satira in ladino ampezzano di Teresa Lorenzi Da Col (1945) é calchedun che vorae dì, che Cortina sola no pó 'sì, che nos vive no podon con chel poco che ricaon. Da magnà ghin é a Cortina anche zenza ra farina par chi che no vó crede ió son pronta a i lo fei vede. On el Gnòco, on pan e Mocio. on i Bije e anche Tocio, on ra Pula che fesc el voo, oar desfrise on chi Da l Oio. Con i Nòces fajon lardo par podé magnà d inverno. Vorà dì che par d outon se beton in sa un Fedon. Epò al Musc i tacon man, a ra Fuzigora e al Talaran mescedon Pear e Canela e se fajon ra mortadela. </poem> </i> </small> ==Wikisource== * [[:it:s:Autore:Teresa Lorenzi|Teresa Lorenzi]] **[[:it:s:Cortina fesc col sò|Cortina fesc col sò]] ==Wikidata== [[d:Q30735572]] ==Liams== *[https://ia601508.us.archive.org/26/items/ladinischen/9788860461063.pdf Rut Bernardi Paul Videsott ''Geschichte der ladinischen Literatur'']. {{DEFAULTSORT:Lorenzi, Teresa}} [[Categoria:Cultura ladina]] [[Categoria:Fëna]] dpzr8ncxy0ysvzwt8pxigo79glj4c5f 253300 253299 2026-10-19T16:54:16Z Rolf acker 1705 /* Test */ errori di Lint 253300 wikitext text/x-wiki {{Anpezan}} '''Teresa Lorenzi''' [[File:Geschichte-der-ladinischen-literatur-i.pdf|page=531|thumb|150px|Geschichte der ladinischen Literatur]] [[File:Bibliografia ladina.djvu|page=91|thumb|150px|Bibliografia ladina]] ==Test== <poem><i><small> '''Cortina fesc col sò''' Satira in ladino ampezzano di Teresa Lorenzi Da Col (1945) é calchedun che vorae dì, che Cortina sola no pó 'sì, che nos vive no podon con chel poco che ricaon. Da magnà ghin é a Cortina anche zenza ra farina par chi che no vó crede ió son pronta a i lo fei vede. On el Gnòco, on pan e Mocio. on i Bije e anche Tocio, on ra Pula che fesc el voo, oar desfrise on chi Da l Oio. Con i Nòces fajon lardo par podé magnà d inverno. Vorà dì che par d outon se beton in sa un Fedon. Epò al Musc i tacon man, a ra Fuzigora e al Talaran mescedon Pear e Canela e se fajon ra mortadela. </small></i></poem> ==Wikisource== * [[:it:s:Autore:Teresa Lorenzi|Teresa Lorenzi]] **[[:it:s:Cortina fesc col sò|Cortina fesc col sò]] ==Wikidata== [[d:Q30735572]] ==Liams== *[https://ia601508.us.archive.org/26/items/ladinischen/9788860461063.pdf Rut Bernardi Paul Videsott ''Geschichte der ladinischen Literatur'']. {{DEFAULTSORT:Lorenzi, Teresa}} [[Categoria:Cultura ladina]] [[Categoria:Fëna]] 88uhfb4gf0rqkvlgvgrr9zxr2m6bcxy Vigil Perathoner 0 1277 253282 243009 2026-10-19T16:09:55Z Rolf acker 1705 errori di Lint 253282 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}} '''Vigil Perathoner''' (1839-[[1904]]) ie n autur ladin nasciù a [[Burnech]]. Si pere fova de [[Gherdëina]]. Ël à vivù for ora de Gherdëina y truep tla Svizra ulache l nseniova y scrijova tl idiom surselvan. **[[oldwikisource:A mes scolars|A mes scolars]] [[File:Vigil Perathoner (1839-1904).jpg|thumb|left|Perathoner tl 1880]] [[File:Geschichte-der-ladinischen-literatur-i.pdf|page=170|thumb|150px|Geschichte der ladinischen literatur]] ==Test== <poem><i><small> A mes scolars Mes buns e cars Amitgs scolars! Tgi ha lubiu de far aschi? Per vies schengetg Engraziel fetg, In gron plischer veis fatg a mi. Mo eunc pli bein Segiramein Vignis vus mei legrar; cun flis Modestadat E tscheccadat, Cun buca daventar unfis D’urar e far E brav luvrar E bein imp( r )ender vies talenn, Che Dieus ha dau A vus el tgau, Perquel tenni bein endamenn: Lischentadat, Lischadadat E tupadira vala nuot Duvrei endretg Vies entelletg E lavigiei negin daguot; Pertgei saveis Che Vus haveis Ded inagada render quenn? Scbe seies po Perderts e mo De far il bien tenni el senn, Gie sespruei, - Dieus detti quei - Ded esser buns e pietus Buc emblidei D'urarper mei, Sco jeu vi era far per vus. </small></i></poem> ==Wikiversity== *[[:it:v:Vigil Perathoner]] ==Wikisource== *[[oldwikisource:Author:Vigil Perathoner|Vigil Perathoner]] ==Wikidata== [[d:Q21293129]] ==Liams== *[https://ia601508.us.archive.org/26/items/ladinischen/9788860461063.pdf Rut Bernardi Paul Videsott ''Geschichte der ladinischen Literatur'']. p 157. [[Categoria:Cultura ladina|Perathoner, Vigil]] qucvzxpyze1pmbjncfo4pm0sxz7jhiz Utente:Moroder 2 2450 253280 253258 2026-10-19T15:59:57Z Rolf acker 1705 /* Video TV TGA */ Service: link-in-extlink-error 253280 wikitext text/x-wiki [[File:Wolfgang Moroder by Bonnie 2020.jpg|miniatura|Moroder tl 2020]] {{Gherdëina}} [[File:Flag_of_Ladinia.svg|bordo|right|30x30px]] '''Ladin Gherdëina''' Bon dì. Son [[Wolfgang Moroder|Wolfgang Moroder de Rusina]], nasciù a [[Urtijëi]] mut de [[Alex Moroder|Alex]] y [[Paula Grossrubatscher]]. Son dutor n pension. * Presidënt dl [[Museum Gherdëina]] dal 2006 al 2018. * Cumëmber d'unëur dla [[Union di Ladins de Gherdëina]], 2022<ref>Union di Ladins de Gherdëina: ''Roland Verra y Wolfgang Moroder cumëmbri d'unëur dla ULG''. [[Calënder de Gherdëina]] 2023, pl. 58-63.</ref>. * 15 de agost 2026 a [[Dispruch]] bedaia de merit dl Land Tirol<ref>Nathalie Stuffer:''Medaies de merit dal Land Tirol. Dedizion y pascion recunesciudes cun na bedaia.'' La usc di Ladins 21 de agost 2026 Nr. 32, pl. 1 y 7.</ref>. ** Trail 13 agost 2026, 16 agost 2026 y 20 agost 2026. * Me plesc fe fotos per Wikipedia. *[[c:User:Moroder|Wolfgang Moroder sun Wikimedia Commons]] == Wikipedia ladina == Scriji scialdi de mi familia, ajache pënsi che la nformazions che ei, de nteres storich y per autra jënt de Gherdëina y dant al dut per i jëuni, jissa scenó perdudes. Ciche savon de nosc antenac y de nosta storia l savon me ajache l ie stat scrit o cuntà. Truep ie bel jit perdù. La Wikipedia ie da me ora l drë post ajache duc possa scrì iló y liejer iló te uni mumënt y la nfurmazions ne va nia perdudes. === Interview === * [[Moroder/interview|Interview de Sofia Stuflesser cun Wolfgang Moroder y Alexander Prinoth sun la Wikipedia ladina y sun la Wikipedia n generel per tudësch.]] [[File:Jita di Studënc de Gherdëina ti Grijons.jpg|miniatura|Edgar Moroder cun la grupa di Studënc de Gherdëina a Mustèr tl [[Grijon]] ai 26 de lugio 1966. Da man ciancia: Leo Martiner, Hugo Senoner, Theodor Riffesser, Romeo Sommavilla, Heinz Stuflesser, Rafael Insam, Ambros Widmer, Heini Senoner, [[Pepi Martiner]], Erwin Messner, Wolfgang Moroder, Waltraud Santifaller, Mario Perathoner y [[Edgar Moroder]]<ref>Wolfgang Moroder: ''Viac culturel di studënc de Gherdëina ti Grijons''. [[Calënder de Gherdëina]] 1968, pl. 35.</ref>.]] == Quinto Dì Culturel Academich Ladin == ''N « fotograf » uel « fotegrafé » cun si « fotoaparat » per fe na bona « fotegrafia ». Chësta paroles ie nternaziuneles. La medema paroles dije-n per tudësch: Ein « Photograph » will mit seinem « Photoapparat » « photo- graphieren », um eine gute « Photographie » zu machen. N Franzëus dise: Un « photographe » veut « photographier » avec son appareil « photogra­ phique » pour faire une bonne « photographie ». Y nsci via: Te duta la rusnedes dl mond ie-l daniëura la medema paroles. Ma per I gherdëina chësc ne ti plesc nia al jëun '''Wolfgang Moroder'''. El à crià la nueva paroles: N «pultradëur» uel «pultré ju» cun si «pultradoi» per fe n bon « pultré ». Nen ie pa chësta na bona idea? N bon chert de vin sibe apustà al daulëibon custode dl muséum tla Cësa di Ladins!'', '''Willi Huch''': ''L problem d! vocabular ladin tl spiedi d’autra rusnedes''. Relazion a unëur dl Quinto Dì Culturel Academich Ladin y a unëur y utl dla Rusneda de Gherdëina. Urtijëi 27 d’agost 1967. Calënder de Gherdëina 1968, pl. 45. [[File:Willi Huch Wolfgang Moroder pultré ju.ogg|miniatura|L Prof Willi Huch al 5 Cungres Ladin a Urtijëi]] == Video TV TGA == * [http://www.tmltv.it/video_on_demand.php?id_menu=65&id_video=60325&pag= Wolfgang Moroder spiega Wikipedia sul TV TGA (Ai 8 de agost 2021 - scumëncia al al menut 6.45)] * Wolfgang Moroder sun "Dai Crëps dl Sela" [http://www.raibz.rai.it/feed.php?id=18 Trei ntervistes con Ivan Senoner ai 30 de lugio, 8 de agost y 15 de agost 2021] * Sun '''TV Mediateca Rai Ladinia''' :[http://www.raibz.rai.it/la/index.php Ntervista ai 06-05-2021 20:55 Scenar ert y cultura: I Schuhplattler, scumëncia al al menut 7.00 Wolfgang Moroder] * [https://autonomiae.bz.it/it/testimonianze/ Wolfgang Moroder rejona sun l'autonomia sun plaza Silvius Magnago a Bulsan.] * [https://www.rainews.it/tgr/trail/video/2022/12/tra-cripl-storica-rudolf-moroder-da-lenert-0c358f15-73ba-498f-bf5f-1ff9002985e9.html Ntervista sun TRAIL sula cripl de Rudolf Moroder Lenert ai 23 de dezëmber 2022.] * Ntervista cun Oswald sun Radio Gherdëina: Cripl de Rudolf Moroder ai 23 de dezëmber 2022. * [https://www.radiogardena.it/ld/trasmiscions?ewald-moroder-ciaculea-cun#anchor-sendung Ntervista cun Ewald Moroder sun Radio Gherdëina ai 17 de jené 2023] * Ntervista cun Bruno Maruca: ''Scultëures storics de Gherdëina''. La Usc di Ladins, 12 de mei 2023, pl. 25. * [https://www.rainews.it/tgr/trail/video/2024/01/cripl-museum-gherdeina-36ba1821-4214-49eb-a737-c193117aa8f6.html?nxtep TRAIL sun la cripl de Nadel De Rudolf Moroder Lenert depënta da Josef Moroder Lusenberg|Ntervista TRAIL sun la cripl de Nadel De Rudolf Moroder Lenert depënta da Josef Moroder Lusenberg] * [https://www.rainews.it/tgr/trail/video/2024/02/trail-taa-web--1302-trail-2200-s-radio-ladin-b62d22b0-fe37-4a43-b8fd-34a7a93b08f3.html Storia dl Radio Ladin de Gherdëina - TRAIL.] * [https://www.peer.tv/de/video/die-groedner-buckelkraemer Video sun i Zandlëc de Gherdëina. Peer.TV] * Mostra: Berstot Lenert 19 de setëmber 1 de nuvëmber 2026. Rai Ladina, Sozieté 220 de setëmber 2026 [https://www.rainews.it/tgr/trail/video/2026/09/documenta-co-che-l-univa-ti-seculi-passei-laura-tla-berstotes-de-gherdeina-56c0ccab-968c-4354-b9db-b33cc733dcac.html Rai Ladina.] ** Dai creps dl Sela Berstot de Lenert, lunesc, 28.09.2026 dala 19:05. * Mostra: Berstot Lenert 19 de setëmber 1 de nuvëmber 2026 [https://www.altoadigetv.it/video%20on%20demand.php?id%20menu=65&fbclid=IwY2xjawUp059leHRuA2FlbQIxMABwZG9mBWJyaWQRMXl6dDl0Y1QzRXZVdVpvVEhzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeWQNnnxQaT-oeLAXc73TwNK7zzG8zLL5rSxmvZEg8RckhIUGj5v6wzxMgO5U%20aem%207yqCXKxVhDUSM9RYqM25 Ntervista cun Egon Vinatzer TG Ladin dl 29/09/2026] * Mostra: Berstot Lenert 19 de setëmber 1 de nuvëmber 2026, Rai Ladina, Scenar ai 1 de utober 2026. * Mostra: Berstot Lenert 19 de setëmber 1 de nuvëmber 2026, [https://www.radiogardena.it/ld/trasmiscion?id=9142 Radio Gherdëina. Merdi 6 de utober 2026 dala 11.] * Mostra: Berstot Lenert [https://www.peer.tv/de/journal/2026-10-10/evening Peer.TV 10 de utober 2026 dal menut 7.01.] == Stories de Gherdëina == * [https://web.archive.org/web/20160316093451/http://lusenberg.com/index.html Plata persunela cun documënc sun Gherdëina] Una dla prima plates Internet de Gherdëina, duta per nglëisc. == Curs de Wikipedia ladina == Curs online urganisá dala Union di Ladins de Gherdëina # [https://www.youtube.com/watch?v=hOo_ehb6AOY&t=46s curs su Youtube, prima pert] # [https://www.youtube.com/watch?v=tgPcVg8etNA&t=1275s curs su Youtube, segonda pert] == Plates criëdes sun WP ladina == {{Culones-lista|colwidth=25em| *[[Calënder de Gherdëina]] *[[Johann Baptist Walpoth]] *[[Col de Ronc]] *[[Nos Ladins]] *[[Rudolf Moroder]] *[[Adele Moroder]] *[[Ludwig Moroder]] *[[Alex Moroder]] *[[Josef Moroder Jumbiërch]] *[[Martin Vinazer]] *[[Sureghes]] *[[Fie]] *[[Radio Ladin de Gherdëina]] *[[Cësa di Ladins]] *[[L'amik di Ladins‎]] *[[A chi legge]] *[[Der Ladiner]] *[[Concordia]] *[[Bruno Moroder]] *[[Grupa Ruscél]] *[[Lia Mostra d’Ert]] *[[Vinzenz Maria Demetz]] *[[Dlieja de San Durich]] *[[Alois Kostner]] *[[Vinzenz Moroder-Resciesa]] *[[Mastlé]] *[[Secëda]] *[[Egon Rusina Moroder]] *[[Batista Vinatzer]] *[[Peter Demetz-Fëur]] *[[Luis Piazza]] *[[Guido Balsamo Stella]] *[[Val]] *[[Scola d'Ert Urtijëi]] *[[Ferdinand Stuflesser]] *[[Catores]] *[[Ciastel Stetteneck]] *[[Radio Gherdëina Dolomites]] *[[TV TCA Ladina]] *[[Armin Moroder]] *[[Cason de Resciesa]] *[[Stevia]] *[[Sacun]] *[[L Brunsin]] *[[Tel Tipes|tel Tipes]] *[[Ncisles]] *[[Pepi Martiner]] *[[UNIKA Val Gardena]] *[[Urbejidla]] *[[Cuecenes]] *[[Dlieja da Sacun]] *[[Iender]] *[[Toponomastica de Gherdëina]] *[[Lec de Gherdëina]] *[[Cësa Rusina]] *[[Ruves de Gherdëina]] *[[Cianties de Gherdëina]] *[[Ciastel de Gherdëina]] *[[Ciastel de Val]] *[[Dlieja de San Antone (Urtijëi)|Dlieja de San Antone]] *[[Dlieja de Sant'Ana (Urtijëi)]] *[[Curtina de Urtijëi]] *[[Fé zandli te Gherdëina]] *[[Paula Grossrubatscher]] *[[Turné te Gherdëina]] *[[Cason de Piëralongia]] *[[Ëiles de Gherdëina che zipla]] *[[Dolomitale]] *[[Mont de Pana y Ciandevaves]] *[[Gilo Prugger]] *[[Bibliotech ladina Malia da Cudan]] *[[Amalia Anderlan Obletter]] *[[Genoveva Costner]] *[[Dlieja Santa Maria ad Nives]] *[[Dlieja de Santa Cristina]] *[[Dlieja San Lenert, Bula]] *[[Dlieja Sant Ujep Runcadic]] *[[Pic]] *[[Capeles de Gherdëina]] *[[Capela sal Crist]] *[[Madona di Àbeti]] *[[Franz Grünewald]] *[[Josef Rifesser]] *[[Christian Trebinger]] *[[Friedrich Moroder]] *[[Jakob Sotriffer]] *[[Emil Terschak]] *[[Rudolf Vallazza]] *[[Gana La Usc dles Ladines]] *[[Carolina Kostner]] *[[Johann Burgauner]] *[[Belsy]] *[[Teatro alla Scala]] *[[Giustina Demetz]] *[[Cirillo Dell’Antonio]] *[[Johann Baptist Moroder]] *[[Francësch Tavella]] *[[Vincenzo Valier dit l Spinalonga]] *[[Bruscia]] *[[Karin Moroder]] *[[Lisa Demetz]] *[[Stina Walpoth Moroder]] *[[Luisa Walpoth Demetz]] *[[Isolde Kostner]] *[[Fini Martiner Moroder‎]] *[[Aurelia Moroder Langer‎]] *[[Mili Schmalzl]] *[[Annemarie Moroder]] *[[Felizita Unterplatzer Moroder]] *[[Trina Kasslatter Bernardi]] *[[Alexia Runggaldier]] *[[Ingrid Runggaldier]] *[[Babi Pitschieler]] *[[Franz Dantone]] *[[Elsa Runggaldier]] gran pert dl articul. *[[Carla Lezuo]] *[[Trudi Vallazza]] *[[Milia Insam Kostner]] *[[Christa Perathoner]] *[[Edgar Moroder]] *[[Hans Perathoner]] *[[Puntives]] *[[Vinzenz Peristi]] *[[Edberte Moroder]] *[[Śepl Obletter]] *[[Katharina Bernardi]] *[[Siegfried Moroder]] *[[Jakob Crepaz-Maidl]] *[[Dominik Holzknecht]] *[[Philomena Prinoth Moroder]] *[[Cassian Dapoz]] *[[Franz Prugger]] *[[Maria Ursula Welponer]] *[[Arcangiul Lardschneider]] laurà lessù *[[Palua Dedite]] *[[Scultëures de Gherdëina]] *[[Hans Sontheimer]] *[[Sabedin]] *[[Peter Nocker]] *[[Luis Insam]] *[[Cnodla]] *[[Doss dl Preve ]] *[[Costamula]] *[[Lara Malsiner]] *[[Raimund Mureda]] *[[Albino Pitscheider]] *[[Villa Rudolfine]] *[[Otto Moroder]] *[[Hermann Moroder]] *[[Caiot]] *[[Lenèrt]] *[[Johann Baptist Purger]] *[[Tone Pitscheider]] *[[Josef Mersa]] *[[Guido Insam]] *[[Sepl Rifesser]] *[[Schnürlsteig]] *[[Eduard Senoner]] *[[Giuani Demetz]] *[[Bivach dl Saslonch]] *[[Pilat]] *[[Tramans]] laurà lessù *[[Sepl Senoner Ronch]] *[[Martin Demetz]] *[[Balest]] *[[Martin (Urtijëi)]] *[[Familia Franchetti]] *[[Via nfiëreda Furcela de Saslonch]] *[[Bulacia]] *[[Max Moroder]] *[[Franz Insam]] *[[Levisc Antone Insam]] *[[Manduchel]] *[[Vigil Dorigo]] *[[Giacobe Mussner]] *[[Georg Runggaldier]] *[[Christian Delago]] *[[Joseph Anton Mahlknecht]] *[[Marchiò Molziner]] *[[Franz Haider]] *[[Bernardin Pitschieler]] *[[Iuchin Unterplatzer]] *[[Plans de Cunfin]] *[[Markus Vallazza]] *[[Antone Daprè]] *[[Giovanni Battista Holnaider]] *[[Col Ciarnacëi]] *[[Ji cun la crëusc]] *[[Norbert Kostner]] *[[Ernst Prinoth]] *[[Antone Perathoner]] *[[Giuana Prugger]] *[[Leo Crepaz]] *[[Furmescere]] *[[Andrea Desalla ]] *[[Fussel de Grialëces]] *[[Josef Barth]] *[[Luis Trenker]] laurà lessù *[[Marx Sittich von Wolkenstein]] *[[Josef Grossrubatscher]] *[[Productiva]] *[[Arturo Tanesini]] *[[Lotte Nogler]] *[[Lech Sant]] *[[Cuca]] *[[Col Raiser]] *[[Rudi Moroder]] *[[Vinzenz Demetz]] *[[Edmund Runggaldier]] *[[Tré zedules]] *[[Joachina Mussner]] *[[Giuani Enrich]] *[[Leo Demetz]] *[[Ottavia Kostner]] *[[Café Demetz]] *[[Pazifica Lardschneider Glück]] *[[Ciaulonch]] *[[Ludwig Norman-Neruda]] *[[Franz Josef Noflaner]] *[[Furnes]] *[[Mestier]] *[[Dantersasc]] *[[Odles]] *[[Ludwig Schmalzl de Ronc]] *[[Pitoch ziplà]] *[[Rusina Vinatzer]] *[[Decassian]] *[[Anna Perathoner Declara]] *[[Schi te Gherdëina]] *[[Luis Senoner]] *[[Nfiereda de Mëisules]] *[[Mene]] *[[Ëifomes de Gherdëina]] *[[Ianesc (ustaria)]] *[[Chemun (mont)]] *[[Hartl (mont)]] *[[Craut]] *[[Linacia]] *[[Leo Delago]] *[[Anton Anderlan]] *[[Televijion]] *[[Marina Demetz]] *[[Elisabeth Lardschneider]] *[[Stefania Pitschieler]] *[[Ivan Senoner]] *[[Juebia grassa]] *[[Villa Grohmann]] *[[Gebrüder Moroder]] *[[Menza Nogler Pitscheider]] *[[Bibliotech San Durich]] *[[Bocia de Mont]] *[[Luis Moroder]] *[[Cumpania di Scizri Urtijëi]] *[[Gustin]] *[[Marcadënc de Gherdëina]] *[[Heinrich Moroder]] *[[Demëine Mahlknecht]] *[[Sepl Rifesser junior]] *[[Josef Oberbacher]] *[[Buja dal Fiër]] *[[Cristl Moroder Levigi]] *[[David Piazza]] *[[Carlo Verra sen.]] *[[Alois Colli]] *[[Anton Runggaldier]] *[[Heindl Moroder|Heindl Moroder Doss]] *[[Stlejuc]] *[[Ildefons Perathoner]] *[[Basilio Moroder]] *[[Adolf Keim]] *[[Alois Canins]] *[[Furdenan]] *[[Josef Runggaldier|Ujep Runggaldier]] laurà lessù *[[Luis Kostner Stlejuc]] *[[Vinzenz Mussner sen.]] *[[Nduradëur]] *[[Dessëniadëur]] *[[Alois Walpoth]] *[[Michl Gaslitter]] *[[Franz Runggaldier Nevaves]] *[[Maria Perathoner]] *[[Carlo Crepaz]] }} == Scri per ladin == “Me sa che scri per ladin ie sche rué sun na luna y me sa bel. Me sa de vester te na cësa povester foresta ma ciauda y nia tl frëid dl fulestier. Scri per ladin me sa nce de mëter sota scunanza n ciof rer, ciofes che ne po inió crëscer do che ei messù rujené duta la autra rujenedes. Me sa de julé inò te n paravis de mi sëmies, de rué de reviërs te mi lecorc da pitl tla valeda ulache son nasciù.” Wolfgang Moroder == Notes == <references/> == Sandbox == *[[Utente:Moroder/Articul|Bio scultëur]] *[[Utente:Moroder/Urtijëi|Slata Doss]] *[[Utente:Moroder/Calënder de Gherdëina|Plata ueta]] *[[Utente:Moroder/Martin Vinazer| Persones de Gherdëina]] *[[Utente:Moroder/natura|TREMOT TE GHERDËINA Y TLA VALEDA DL ISARCH]] *[[Utente:Moroder/media|Uet]] *[[Utente:Moroder/Media II|Ianesc]] *[[Utente:Moroder/Stevia|Geografia]] == Templates == *<nowiki>{{Moroder}}</nowiki> ::{{Moroder}} [[bar:Benutzer:moroder]] [[de:Benutzer:Moroder]] [[en:User:Moroderen]] [[es:usuario:moroderes]] [[fr:Utilisateur:Moroder]] [[fur:Utent:Moroder]] [[ia:Usator:Moroder]] [[it:utente:moroder]] [[vec:utente:Moroder]] [[lmo:Druvadur:Moroder]] [[Categoria:Uem|Moroder, Wolfgang]] [[Categoria:Fotografia|Moroder, Wolfgang]] 5pi1oa8n37i8x9gf25ik6js0g2lc84f Der Ladiner 0 2740 253274 22764 2026-10-19T15:28:47Z Rolf acker 1705 link-in-extlink-errors 253274 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}} [[File:Der Ladiner Nr 1 prima plata Gherdëina 1908.jpg|miniatura|Prima plata de ''Der Ladiner'']] ''Der Ladiner'' (l'Ladin) fova na plata ladina <ref>[[Rut Bernardi]], [[Paul Videsott]]: [https://archive.org/details/ladinischen/page/n15/mode/2up ''Geschichte der ladinischen Literatur. Ein bio-bibliographisches Autorenkompendium von den Anfängen des ladinischen Schrifttums bis zum Literaturschaffen des frühen 21. Jahrhunderts''.] 3. Bulsan 2013. ISBN 978-88-6046-060-8 p. 107-108</ref>. == Storia == Data ora l prim iëde ai 15 de auril dl 1908 a [[Persenon]]. De chësta zaita iel unit ora 2 numres. Resposabl fova [[Wilhelm Moroder-Lusenberg]], che ova bel dat ora [[L'amik di Ladins]] a [[Dispruch]] tl 1905 per trëi numres. <ref>''Publicazions che trata de storia y leteratura ladina''. [[Calënder de Gherdëina]] 1953, p. 112.</ref>. <gallery> Der Ladiner Nr 2 prima plata Gherdëina 1908.jpg Der Ladiner Nr 2 plata 10-11 Gherdëina 1908.jpg Der Ladiner Nr 2 plata 12-13 Gherdëina 1908.jpg Der Ladiner Nr 2 plata 14-15 Gherdëina 1908.jpg Der Ladiner Nr 2 plata 16 Gherdëina 1908.jpg </gallery> == Notes == <references /> == Leteratura == [[Categoria:Ladinia|Ladinia]] [[Categoria:Cultura ladina|Cultura ladina]] [[Categoria:Gherdëina|Gherdëina]] 4xc9580fv3r4ec516i6khpnrscve4nz Toponomastica de Gherdëina 0 3047 253276 237697 2026-10-19T15:32:12Z Rolf acker 1705 /* Cunliamënc */ link-in-extlink-error 253276 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}} [[File:Inuemes de Resciesa Franz Moroder Calënder 1914.gif|miniatura|alt=Inuemes de Resciesa de Franz Moroder, Calënder ladin 1914.|Inuemes de [[Resciesa]] de [[Franz Moroder]], Calënder ladin 1914<ref>[https://web.archive.org/web/20160305104242/http://lusenberg.com/franzmoroder/toponomastica.html Franz Moroder: ''Saurì da se tenì a-mënz''. Calënder Ladin 2014.]</ref>.]] La '''Toponomastica de Gherdëina''' se da ju cun i inuemes di luesc de [[Gherdëina]]. == Storia == Na lista longia de publicazions vedles di inuemes de Gherdëina ie stata metuda adum da Edmund Dellago<ref>Edmund Dellago: ''Inuemes de luesc de Gherdëina y si ntëurvia te de vedla chertes geografiches''. Calënder de Gherdëina 2017, pl. 103-113.</ref>. [[File:Panorama Resciesa Julius Ritter 1887.jpg|miniatura|Panorama udù dala crëusc de Resciesa cun truepes inuemes di crëps y dla cuntredes de Gherdëina.]] Danter i primes che se à da ju cun i inuemes de Gherdëina ie stat [[Franz Moroder|Franz Moroder de Lenert]]. De ël cunescion na publicazion di inuemes dla Grupa dla [[Odles]] te la plata: Mitteilungen des DÖAV, che fova la lia da Mont de chëla che ël ie stat ence n fundadëur cun autri dla Sezion de Gherdëina (Sektion Gröden)<ref>[https://web.archive.org/web/20160305045511/http://lusenberg.com/franzmoroder/geisslerspitzen.html Franz Moroder: ''Zur Topographie und Nomenklatur der Geisslerspitzen-Gruppe''. Mitteilungen des DÖAV Nr. 15, München 1885, pl. 178-180.]</ref>. N auter scrit cun la toponomastica à Franz Moroder publicà tl Calënder Ladin cun i inuemes de [[Resciesa]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305104242/http://lusenberg.com/franzmoroder/toponomastica.html Franz Moroder: ''Sauri da se teni a-mënz''. Calënder ladin per l'an 1914, pl. 72-74.]</ref>. Ti ani 1870-90 a Sepl Runggaldier da Janon metù adum n manuscrit, mei publicà y sënza data, cun la storia de Gherdëina, ma ncè cun i inuemes di mejes de Gherdëina y à mô dessenià cinch gran chertes topografiches: una de Urtijëi, una dia Mont de Sëuc, una de Santa Cristina y mo doves de mëndres de Urtijëi y Sacun<ref>Toni Sotriffer: ''Bera Śepl Runggaldier da Ianon (1841-1917) [Si liber manuscrit - cun dessënies cartografics - giut desmincià''. Calënder de Gherdëina 2017, pl. 114-120.</ref>. Tl Calënder de Gherdëina dl 1951 ie stata publicheda na lista di vedli inuemes di luesc de Gherdëina per uni chemun cun doi desënies de [[Tresl Gruber]] di luesc Plazola y Peza<ref>''Inuemes de luesc y vedla cëses de Gherdëina''. Calënder de Gherdëina 1951, pl. 83-88.</ref>. == Chertes de toponomastica == === Josef Kostner === Ti ani 1960 se à [[Josef Kostner|Josef Kostner de Gardis]] dat ju dassën cun duta la toponomastica de Gherdëina publican cun n lëur da piunier 4 chertes ti [[Calënder de Gherdëina|Calëndri de Gherdëina]]: *(Josef Kostner): ''Planta de [[Resciesa]].'' Calënder de Gherdëina 1960, pl. 111. * Josef Kostner, [[Gilo Prugger]]: ''Planta danter i ruves de [[Cuecenes]] y [[Ncisles]].'' Calënder de Gherdëina 1967, pl. 93. * Josef Kostner, Gilo Prugger: ''Cherta de Frea y ujinanza.'' Calënder de Gherdëina 1970, pl. 92. * Josef Kostner, Gregor Prugger: ''Cherta de Ciandevaves y de Ciandepinëi.'' Calënder de Gherdëina 1974, pl. 124-125. === Lia per Natura === Tl 1985 à la [[Lia per Natura y Usanzes]] publicà na cherta cun i inuemes ladins de Urtijëi<ref>Demetz Meinrad, Moroder Albert, Comploj Siegfried: ''Cherta dl Chemun de Urtijëi cun i inuems ladins.'' Lia per Natura y Usanzes Urtijëi, 1985.</ref>. Tl 2001 à [[Edgar Moroder]] adum ala Lia per Natura y Usanzes dat ora n gran studi cun la toponomastica de Mont Sëuc sun doi chertes y n cudejel<ref>Edgar Moroder: Seiser Alm - Mont de Sëuc - Alpe di Siusi. Flurnamenkarte, Parzellenkarte, Begleitbuch. Lia per Natura y Usanzes Urtijëi, 2001. ISBN 88-86102-27-5.</ref> === Museum Gherdëina === L [[Museum Gherdëina]] se á da ju cun l studi di mejes de Gherdëina dajan ora na publicazion cun na gran cherta tl an 2014<ref>Barbara Lanz, Sonja Mitterer: ''Höfekarte Gröden''. Museum Gherdëina, Urtijëi 2014, ISBN 978-88-909015-0-8.</ref>. === Istitut Ladin === L'[[Istitut Ladin Micurá de Rü|Istitut Ladin Micurá de Rü]] à dat ora chertes cun i inuemes ladins per duta Gherdëina: * ''Chemun de Santa Cristina - cherta topografica y cherta ortofoto cun i toponims ladins''. 2005, ISBN 88 8171 064 1. * ''Chertes ortofoto cun i toponims ladins. Chemun de Urtijëi. Sureghes, Runcadic, Bula, Mont Sëuc.'' 2017, ISBN 978-88-8171-126-0. * ''Chemun de Sëlva - chertes ortofoto cun i toponims ladins.'' 2017 ISBN 978 88 8171 119-2. == Cëla ence == * [[I mejes de Gherdëina]] * [[Mont#Montes_te_la_Dolomites|Montes te Gherdëina]] === Eghes de Gherdëina === *[[Ruves de Gherdëina]] *[[Lec de Gherdëina]] == Notes == <references/> == Bibliografia == * ''Inuemes de luesc y vedla cëses de Gherdëina''. Calënder de Gherdëina 1951, pl. 83-88. * Edgar Moroder: ''Inuemes ladins de roes y smueies''. Calënder de Gherdëina 1987, pl. 36-39. * Rosmarie Mussner: ''Inuemes ladins per la stredes de Sëlva''. Planta dl luech de Selva cun i inuemes ladins dla stredes. Calënder de Gherdëina 1989, pl. 76-77. * Oscar Prinoth: '' Toponomastiga Ladina. L ie da plajëi che nce tl 1991 ie suënz unì adurvà inuemes ladins - nce tl setór dl artejanat y dla ndustria dl lën fossel na cumpëida de dizions da pudëi drët bën adurvé''. Calënder de Gherdëina 1992, pl. 166-172. * Edgar Moroder: ''L inuem Gredine, Greden, Gherdëina, Gardena, n toponim rie da spieghé''. Calënder de Gherdëina 2013, pl. 145-147. == Cunliamënc == * [https://www.micura.it/la/mediateca Plata web dl Istitut Ladin Micurà de Rü per crì i luesc (toponims) ladins.] * [https://maps.civis.bz.it/#context=PROV-BZ-GEOBROWSER&lang=de&bbox=1263400.8401942,5859287.256083,1265400.8401942,5861287.256083 Geobrowser] dla [[Südtirol|Provinzia de Bulsan]] * [https://www.dolomiti360.it/toponomastica/santacristina-map-name.html Inuemes dl chemun de Santa Cristina] [[Categoria:Gherdëina|Toponomastica, Gherdëina]] [[Categoria:Geografia dla Talia|Toponomastica, Gherdëina]] [[Categoria:Cultura ladina]] chuof4o54o8j46kg5gjg2ph9m3pgo1w Simona Senoner 0 14131 253296 237864 2026-10-19T16:43:29Z Rolf acker 1705 /* Cunliamënc */ catsortfix 253296 wikitext text/x-wiki [[File:Continental Cup 2010 Villach - Simona Senoner 2.jpg|miniatura|Simona Senoner a Villach tl 2010]] {{Gherdëina}} '''Simona Senoner''' (* 13 de juni 1993 a [[Bulsan]]; † 7 de jené [[2011]] a [[Freiburg im Breisgau]], [[Germania]]) fova na jëuna che fajova l [[saut cui schi]] de [[Santa Cristina]] te [[Gherdëina]]. ==Cariera== Simona à scumencià a fé gares de saut cui schi a [[Toblach]] cun l Skisprung-Continental-Cup, ma tla prima sajon fovela resteda sënza ponc y sënza vëncer. Pra i campionac dl mond de [[Zakopane]] tl 2008 iela rueda al post numer 10. Ai 13 de setëmber 2008 iela rueda al post 28 a [[Lillehammer]] y à giatà l prim iëde i ponc. Do che la ova abù de bon resultac tla sajon 2008/2009 iela ruveda al post 50 tla cumbineda dl Continental-Cup. Ti mundiei iuniores dl 2010 a [[Hinterzarten]] iela ruveda al 32ejim post. La sajon 2009/2010 ala finà al 68ejim post. Ti ani 2009 y 2011 ala venciù tramedoi iëdesc la bedaia de bront ti [[campionac taliani iuniores]]. ==Mort== Ai 6 de jené dl 2011 ai abinà Simona dan la gares [[Continental-Cup]] a [[Schonach im Schwarzwald|Schonach]] da nescia te si hotel a [[Furtwangen_im_Schwarzwald|Furtwangen]]. Purteda tl spedel dla [[università de Freiburg im Breisgau]] ie Simona morta l dì do dala 18:15<ref>{{Cite web |url=http://www.ladies-skijumping.com/wiadomosci/189/Simona-Senoner-passed-away/ |title=Simona Senoner passed away (englëisc) |access-date=2022-02-11 |archive-date=2011-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110111024104/http://www.ladies-skijumping.com/wiadomosci/189/Simona-Senoner-passed-away/ |url-status=dead }}</ref>. La gauja dla mort ie stata na nfezion da n virus<ref>[http://www.spiegel.de/sport/wintersport/0,1518,738650,00.html Skispringerin starb nach einer Virusinfektion - Spiegel Sport (tudësch)]</ref>. Truepa jënt ie jita a si sepultura ai 12 de jené 2011 a Santa Cristina. A pert dla jënt dl luech y parënc, fova dut si team dl [[Schi Club Gherdëina]], l trainer Fabian Ebenboch, la majera pert de l'ëiles dl saut de si team y dla cumbinazion nordica y funzioneres dla [[FISI]] a ti dé l ultim salut. Simona Senoner fova la nepota dl campion da ji cui schi [[Peter Runggaldier]]<ref>[https://www.welt.de/sport/wintersport/article12058210/Der-raetselhafte-Tod-der-17-jaehrigen-Skispringerin.html Der rätselhafte Tod der 17-jährigen Skispringerin - Welt (tudësch)]</ref>. Ai 10 de lugio dl 2011 iel unì metuda pra i sauc sun [[Mont de Pana y Ciandevaves|Pana]], n ucajion de na festa dl sport, na tofla, n lecort de Simona Senoner, n relief de bront de Thomas Comploi<ref>Raimund Grossrubatscher: ''Cronica 2010-2011'' Calënder de Gherdëina 2012, pl. 235.</ref>. Ai 30 de lugio dl 2011 à Lotte Zemmer dl Hotel Dëur sa [[Bula]] dedicà na rojula cun l inuem ''Dolomiti'' a Simona Senoner<ref>[http://patrickstuflesser.files.wordpress.com/2011/08/dolomiten_30072011.pdf „Rosige“ Zeiten in Pufels, Dolomiten 1 de agost 2011 (tudësch)] (PDF).</ref>. <gallery> File:Rose Dolomiti Rosarium Uhrerhof Dëur.JPG|La rojula ''Dolomiti'' dedicheda a Simona Senoner. File:Simona Senoner, Tomba-Grab-Grave (2014-12).JPG|Sas de fossa de Simona Senoner a Santa Christina. </gallery> == Notes == <references /> == Cunliamënc == * Simona Senoner tla banca dac FIS (nglëisc). {{DEFAULTSORT:Senoner, Simona}} [[Categoria:Atlec/tes de Gherdëina]] [[Categoria:Fëna]] [[Categoria:Persones de Santa Cristina]] pinb3hzu3pf0tjkn0b1pbup63oz5jq4 Giustina Demetz 0 14248 253290 245896 2026-10-19T16:28:51Z Rolf acker 1705 /* Cunliamënc */ catsortfixes 253290 wikitext text/x-wiki [[File:Giustina Demetz 1966.jpg|miniatura|alt=Justi Demetz pra i campionac mundiei de Portillo tl 1966. Dovia Ivo Mahlknecht.|Justi Demetz pra i campionac mundiei de Portillo tl 1966. Dovia Ivo Mahlknecht.]] {{Gherdëina}} '''Giustina Demetz''' (* 27 de auril [[1941]] a [[Santa Cristina]] ), tlameda te [[Gherdëina]] ''Justi de Palua a [[Soplajes]]'', fova na [[jì cun i schi|garejadëura]], campionëssa de schi de Gherdëina tla garejeda libra y tl [[slalom lerch]]. Ëila fova dessegur ntlëuta la miëura de ji cui schi dla [[Talia]]. Dal 1965 al 1969 ala venciù diesc tituli de campionat talian te cater disciplines sciche degun autra te chël tëmp. L prim suzes ala abù pra la olimpiada de [[Dispruch]] tl 1964 y doi ani do iela stata quinta tla cumbineda y sesta tl slalom lerch ti campionac mundiei dl 1966 a Portillo. Dal 1967 à Justi Demetz scumencià a fe pea ala Copa dl Mond metuda su per l prim iëde n chël an y ai 13 de merz dl 1967 ala venciù a Sestriere adum cun Marielle Goitschel fajan l medemo tëmp. Ala fin dla sajon fovela la terza miëura de libra dl mond. Do che la nen ova nia plu pedù fe pea ala Copa dl Mond dl 1970 te Gherdëina ajache la se ova rot na giama puec dis dant<ref>Bruno Moroder: ''I campionac mondiei de schi te Gherdëina''. [[Calënder de Gherdëina]] 1971, pl. 32''</ref>, se ala tra zeruch dala garejedes. === Juesc olimpics === * Dispruch 1964: 11a libra, 14a Slalom lerch * Grenoble 1968: 13a libra, 14a Slalom lerch === Campionac dl mond === * Portillo 1966: 5a tla cumbinazion, 6a tl slalom lerch === Copa dl Mond === * Sajon 1967: 9a de dutes, 3a de libra * Sajon 1968/69: 9a de libra * 14 jëdesc danter la miëures diesc, de chisc 1 vitoria: === Autri suzesc === * 10 tituli de campionëssa dl'Italia * Libra: 1965, 1968, 1969 * Slalom lerch: 1965, 1966, 1967, 1968 * Slalom: 1967, 1968 * Cumbineda: 1968 == Notes == <references/> == Bibliografia == * [[Ingrid Runggaldier]]: ''Dala garejedes de schi ai ciauzei da schi: la doi carieres de suzes de Giustina Demetz.'' Gana nr. 26, La Usc di Ladins 2022, pl. 48-51. == Cunliamënc == * [[Commons:Category:Giustina Demetz|Fotos de Justi Demetz sun Commons]] * [https://www.fis-ski.com/DB/general/athlete-biography.html?sectorcode=AL&listid=&competitorid=13154 Giustina Demetz tla banca dac dla FIS (nglëisc)] * [https://ski-db.com/db/profiles/giustina%20demetz%20ita%20wdmtgi.php Giustina Demetz tla banca dac Ski-DB (nglëisc)]{{Toter Link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.olympedia.org/athletes/80938 Giustina Demetz tla banca dac Olympedia.org (nglëisc)] {{DEFAULTSORT:Demetz, Giustina}} [[Categoria:Fëna]] [[Categoria:Atlec/tes de Gherdëina]] [[Categoria:Persones de Santa Cristina]] augu9t9dpufhxbg6234otf9sxrg2dkf Karin Moroder 0 14484 253293 251750 2026-10-19T16:35:32Z Rolf acker 1705 /* Cunliamënc */ catsortfixes 253293 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}}{{Infobox atlet pudejé | kurzname = Karin Moroder | foto = MORODER Karin Tour de Ski 2010.jpg | descrizion foto = Karin Moroder a Oberhof, Tour de Ski 2010 | langname = | nazion = {{ITA}} | nasciuda = 30 novëmber 1974 ({{Età|1974|11|30}} ani) | luech nasciuda = [[Bulsan]] | stat nasciuda = Talia | groesse = | status = nia cunesciù | gewicht = | lëur = | sterbedatum = | sterbeort = | sterbeland = <!-- Bedaia --> | Bedaies = {{Bedaies |Bedaies olimpiches|0|0|1}} {{Bedaies |Bedaies campionac naziunei|2|3|2}} | bedaia = {{Bedaies sport inviern| Wo = Juesc Olimpics da d'inviern | Bront| [[Juesc Olimpics da d'inviern 1998/Schi Nordich|Nagano 1998]]| 4 × 5&nbsp;km Stafeta }} <!-- Weltcup --> | mëterman = 20 dezëmber 1994 | weltcupsiege = | wcgesamt = 28. ([[Skilanglauf-Weltcup 2000/01|2000/01]]) | wcsprint = 8. ([[Skilanglauf-Weltcup 2000/01|2000/01]]) | wcdistanz = | tourdeski = | wctop3sprint = {{Wettbewerbsbilanz|0|0|1}} | wctop3distanz = | wctop3team = {{Wettbewerbsbilanz|0|0|1}} | wctop3teamsprint = {{Wettbewerbsbilanz|0|0|1}} | update = 1 setëmber 2014 }}'''Karin Moroder''' (*[[30 nuvëmber]] [[1974]] a [[Bulsan]]) ie na atleta de [[pudejé]] [[Ladins|ladina]] de [[Santa Cristina]] te [[Gherdëina]]<ref>[https://web.archive.org/web/20140513114655/http://www.fisi.org/node/31973 Sun la plata dla Fisi.org.]</ref>. == Biografia == Karin Moroder à scumencìà la garejedes cun i mundiei juniores tl 1994. Pra la Copa dl Mond ala scumencià a garejé ai 20 de dezëmber dl 1994 tla libra de 5 Km. a [[Sappada]] ruan 45a. Sul prim podium iela jita ai 7 de dezëmber 1997 a Santa Caterina di Valfurva ruvan terza tla stafeta. Karin a fat pea a trëi olimpiades: Nagano 1998<ref>Luis Mahlknecht: ''Juesc olimpics 1998 a Nagano. Karin Moroder vënc la bedaia de bront''. Calënder de Gherdëina 1999, pl. 84-85.</ref>, Salt Lake City 2002 y Vancouver 2010 y a cinch campionac dl mond. Eila a lascià la garejedes do Vancouver tl 2010. == Palmarès == === Olimpiades === * 1 bedaia: ** 1 bront(stafeta a Nagano 1998) === Copa dl Mond === * 28ª tl 2001 * 6 podiums (1 individuel, 5 a squadres): ** 2 second posć (a squadres) ** 4 terzi posć (1 individuel, 3 a squadres) == Notes == <references /> == Bibliografia == * [[Ingrid Runggaldier]]: ''Karin Moroder. Sce jisse mo n iede de reviers me furnissi deplù''. Gana nr. 26, [[La Usc di Ladins]] 2022, pl. 29-32. == Cunliamënc == * [[File:Commons-logo.svg|link=https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it|24x24px|Collabora a Wikimedia Commons]] <span class="plainlinks">[https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it Wikimedia Commons]</span> Fotos de '''<span class="plainlinks">[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Karin_Moroder?uselang=it Karin Moroder]</span>''' * [https://www.olympedia.org/athletes/100012 Karin Moroder sun Olimpedia.org]. * [https://www.coni.it/it/italia-team/atleti/scheda-atleta/scheda%20atleta/937 Karin Moroder sun Coni.it]{{Toter Link|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Moroder, Karin}} [[Categoria:Fëna]] [[Categoria:Atlec/tes de Gherdëina]] [[Categoria:Atlet de pudejé]] [[Categoria:Persones de Santa Cristina]] [[Categoria:Moroder|Karin]] 3xw9wqkxpvic8k1kcb844uweqshftko Alexia Runggaldier 0 14598 253291 237513 2026-10-19T16:31:06Z Rolf acker 1705 /* Bibliografia */ catsortfix 253291 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}} '''Alexia Runggaldier''' (* 27 nuvëmber 1991 a [[Persenon]]) fova na atleta de biatlon de Gherdëina. Si majer suzes ie stat la bedaia de bront de singul pra i campionac dl mond dl 2017 == Biografia == Alexia Runggaldier vif a Santa Cristina y fajova pert dal 2008 pra la nazionale taliana y dal 2011 pra la scuadra B dl'ëiles. Ëila fova tla grupa sportiva ''G.S. Fiamme Oro de Moena''. Scumencià à la Runggaldier pra i campionac mundiei di jëuni tl 2008 a Rupolding ulache la ie rueda 11a tl singul, 33a tl sprint y à venciù cun Dorothea Wierer y Monika Messner la bedaia de bront tla stafeta. Ti campionac dl'Europa 2008 juniores a Nové Město na Moravě fola 54a tl singul 47a tl sprint y quinta tla stafeta. Ti campionac mundiei d'instà a Haute-Maurienne tl 2008 fovela 25a tl sprint y 20a tl singul. Tl 2009 ti campionac mundiei juniores a Canmore fovela 36a tl singul, 12a tl sprint, 13. tl sauté do y à venciù la bedaia de bront cun Dorothea Wierer y Nicole Gontier. Te si terzo mondiel juniores a Torsby iela rueda sesta tl singul y tl sprint, tl sauté do 12a y tla stafeta nona. Tl quarto y ultim campionat juniores tl 2011 a Nové Město fovela 43a tl singul, sesta tl sprint, 8a tl sauté do y cun Gontier y Wierer ala venciù l'arjënt tla stafeta. Ti campionac europeics juniores a Ridnaun tl 2011 fovela quinta tl singul y tl sprint, quarta tla stafeta y 11a tl sauté do. Te si prima gara tl IBU-Cup a Martell tl sprint fovela 32a. L'an do a Annency iela rueda 25a. Ti campionac europeics biatlon da d'instà a Martell tl 2011fovela 12a y tla stafeta mescededa cun Karin Oberhofer, Dominik Windisch y Rudy Zini ai venciù l sest post. Tla sajon 2016/2017 dla copa dl mond a Hochfilzen à Alexia venciù la bedaia de bront tl singul === Olimpiades === Ti juesc olimpics de Sotsci tl 2014 ie Alexia ruveda 43a tl singul y a Pyeongchang tl 2018 33a tl singul. {| class="wikitable hintergrundfarbe2" style="font-size:95%; text-align:center;" ! rowspan="2" style="width:180px" | ! colspan="4" |Singul ! colspan="2" |Stafeta |- class="hintergrundfarbe5" ! style="width:70px" |<small>Sprint</small> ! style="width:70px" |<small>Sauté do</small> ! style="width:70px" |<small>Singul</small> ! style="width:70px" |<small>Start de massa</small> ! style="width:70px" |<small>Stafeta ëiles</small> ! style="width:70px" |<small>Stafeta mescededa</small> |- |Juesc olimpics d'inviern 2014 [[Datei:Olympic_rings.svg|senza_cornice|28x28px|Juesc olimpics d'inviern]]<nowiki> | Ruscia Sotschi</nowiki> |– |– |43. |– |– |– |- |Juesc olimpics d'inviern 2018 [[Datei:Olympic_rings.svg|senza_cornice|28x28px|Juesc olimpics d'inviern]]<nowiki> | Korea Sud Pyeongchang</nowiki> |– |– |33. |– |– |– |} {| class="wikitable" style="text-align:center; width:750px;" ! colspan="2" |Campionac mundiei ! rowspan="2" |Singul ! rowspan="2" |Sprint ! rowspan="2" |Sauté do ! rowspan="2" |Start de massa ! rowspan="2" |Stafeta ! rowspan="2" |Stafeta mescededa ! rowspan="2" |Singul-Stafeta mescededa |- class="hintergrundfarbe5" ! width="6%" |Jahr ! width="30%" |Ort |- | align="left" |2012 | align="left" |{{DEU|Travert=Ruhpolding}} |– |– |– |– |12. |– | |- | align="left" |2013 | align="left" |{{CZE|Nové Město na Moravě|Nové Město}} |78. |37. |39. |– |– |– | |- | align="left" |2016 | align="left" |Norwegen Oslo |10. |– |– |– |7. |– | |- | align="left" |2017 | align="left" |{{AUT|Ziel=Hochfilzen}} | bgcolor="#FFDAB9" |3. |43. |15. |9. |5. |– | |- | align="left" |2019 | align="left" |Schweden Östersund |61. |– |– |– |10. |– | - |} == Weblinks == * [https://biathlonresults.com/?IBUId=BTITA22711199101 Alexia Runggaldier tla banca dac IBU (nglëisc)] * [https://web.archive.org/web/20140219214729/http://www.fisi.org/node/31871 Alexia Runggaldier sun la plata FISI (talian)] == Notes == <references/> == Bibliografia == * Luis Mahlknecht: L'ëiles de Gherdëina danter la miëures. Calënder de Gherdëina 2009, pl. 102 (foto). * Raimund Großrubatscher: Cronica 2009-2010. Calënder de Gherdëina 2011 pl. 254-255 (foto). * Sofia Stuflesser, Claudia Urthaler: Cronica 2017. Calënder de Gherdëina 2018, pl. 247 (foto). * Ulrike Maierhofer: 12 atlec de Gherdëina pra i Juesc Olimpics 2018. Calënder de Gherdëina 2019, pl. 201 (foto). {{DEFAULTSORT:Runggaldier, Alexia}} [[Categoria:Fëna]] [[Categoria:Atlec/tes de Gherdëina]] [[Categoria:Persones de Santa Cristina]] qx2g7g9tgqz1puznra1fjuyzam824f9 Siegfried Moroder 0 20999 253278 252004 2026-10-19T15:49:30Z Rolf acker 1705 /* Bibliografia */ form. 253278 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}} {{Infobox artist |Inuem = Siegfried Moroder |Auter inuem = |Foto = Hl._Petrus_Siegfried_Moroder_O1.jpg |Descrizion foto = Statua de San Piere cun si atribuc: gial, tleves y curona dl papa dl 1955 a Minca. |Nasciù/da = 19 auril 1911 a Urtijëi |Mort/a = 16 jené 1989 a [[Riedering|Riedering-Wolferkam]], Oberbayern |Suplì/da = Neukirchen am Simssee (Riedering) |Educazion = |Cunesciù/da per = Scultëur de ert sacra |Operes cunesciudes = |Muvimënt = |Fëna = Anna Pescosta |Firma = }} [[File:Crëusc de curtina relief Siegfried Moroder Rudolfine.JPG|miniatura|Crëusc cun n relief de Siegfried Moroder Rudolfine tla vedla curtina a Urtijëi.]] '''Siegfried Moroder''' (* 19 de auril [[1911]] a [[Urtijëi]]; † 16 de jené [[1897|1989]] a [[Riedering]]-Wolferkam, Oberbayern) ie stat n [[scultëur]] de [[Gherdëina]] che se à lascià ju tla [[Germania]]. == Biografia == Siegfried Moroder ie stat l mut de Josefine Leimstädtner (1888-1959) de [[Maran]] y dl scultëur [[Rudolf Moroder|Rudolf Moroder de Lenert]]. Ence si fra Rudolf Moroder Rudolfine ie stat scultëur, maester de [[Scola d'Ert Urtijëi|Scola d'Ert]] y ambolt de Urtijëi. Si sor fova la muniga [[Annemarie Moroder]]. L à studià tla Scola d'Ert de Urtijëi sota i professëures [[Adolf Keim]], [[Ludwig Moroder]] y [[Guido Balsamo Stella]]. Tl 1933 à Siegfried giatà n stipendium per studië a [[Roma]] do che l ova bel fat mostres a [[Bulsan]], [[Firenze]], [[Milan]] y [[Bari]]. Cun 25 ani iel pona jit tla Cademia de [[Minca]] cun i professëures Hermann Hahn y Joseph Wackerle. Ntan si studi ovel cunesciù l pater gejuit Alfred Delp y tres ël ovl cunesciù l luech Wolferkam tl Chiemgau ulache l ie pona jit a sté tl 1957. Ël à abù cuntat cun i architec Theo Pabst, Sep Ruf y Hansjakob Lill. Tl 1942 se al maridà cun Anna, na muta dl scultëur [[Vigil Pescosta]]<ref>Iosl d'Alësc: ''Bera Vigil Pescosta. Nosc artist''. Calënder de Gherdëina 1976 pl. 52</ref>. Dal 1943 iel stat saudé tla Talia cun la armeda tudëscia. Ti ani 1943-1946 ie nasciudes la mutans Christa y Brigitte y l mut Michael. Tl 1978 ie morta si fëna Anna y tl 1989 iel mort te n [[aiët]] do che l cuer se ova fermà. L ie suplì a Neukirchen am Simssee, na frazion de Riedering. == Lëures == L plu gën ziplova Siegfried tl lën ma l à nce laurà tl sas. L à nce fat [[dessënies]] per mosaics y per vieresc de dlieja de [[scipa]]. ;Te Gherdëina * Pultret a relief dl pluan de Urtijëi Franz Anderlan tla [[curtina de Urtijëi]]. * Madona cun Bambin de lën de zirm, taià sun Resciesa sala 10a Stazion, metuda su sul parëi dla Gran Fermeda dai fredesc Siegfried y Rudi Moroder adum cun [[Vinzenz Peristi|Zenz Peristi]], [[Batista Vinatzer|Batista de Val]], Giuani da Stufan, [[Peter Demetz-Fëur|Peter da Fëur]], [[Luis Piazza|Luis da Cudan]] y Albin Mussner<ref>''Siegfried Moroder, scultëur y artist''. Calënder de Gherdëina 1991, pl. 51. Foto.</ref>. * Tl 1973 à Siegfried Moroder metù sun Pic l lëur “Resurezion” brujà dal tëune<ref>''Siegfried Moroder, scultëur y artist1911 - 1989''. Calënder de Gherdëina 1991, 55.</ref>. ;Ora de Gherdëina * Ultima Cëina, 1952, relief de bront, 35 cm x 50 cm (Kunstverlag Ettal) * San Piere, 1955, olm, 280 cm, Erzbischöfliches Ordinariat Minca, Maxburg * Crëusc d'autere, 1956, dlieja Don Bosco [[Germering |Germering/Unterpfaffenhofen]] (Münchner Katholische Kirchenzeitung 5/2022) * Pietà, 1957, lën, dlieja dla pluania San Ujep [[Neuhaus a.Inn|Neuhaus am Schliersee]] [http://sw.tourim.com/kirchen.html (Schliersee: Kirchen)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220630065254/http://sw.tourim.com/kirchen.html |date=2022-06-30 }} * Crëusc d'autere, 1958, rëur, 6 m, dlieja dla pluania San Augustinus Minca-Trudering. * San Lantpert de Freising, 1959, rëur, 3 m., depënt; Madona, 120 cm, 1960, dlieja dla pluania San Lantpert Minca. * [https://www.pfarrgemeinde-unterneukirchen.de/kirchen/christkoenigskirche.html Crëusc d'autere, 4,5 m. y Madona cun Bambin , 1962, dlieja dla pluania Cristo Re Unterneukirchen, Landkreis Altötting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220623064544/https://www.pfarrgemeinde-unterneukirchen.de/kirchen/christkoenigskirche.html |date=2022-06-23 }}. * [https://www.erzbistum-muenchen.de/pfarrei/pv-st-clemens-st-vinzenz-muenchen/cont/56943/ Persona sota la Crëusc, Crëusc d'autere, 1962, rëur, 5 m, dlieja dla pluania San Vinzenz Minca]. * Crëusc d'autere, 1962, dlieja de pluania San Ujep ([[Nördlingen]]). * Tabernacul cun lën dla vita, 1962, bront (de Siegfried Moroder y Manfred Bergmeister), dlieja de pluania San Ujep (Nördlingen). * Bon Paster, 1963, bront, 250 cm, dlieja de pluania Bon Paster [[Altenstadt|Altenstadt/Iller]]. * Wandmosaik mit Kreuzwegmotiven, 1963, dlieja de pluania St. Sebastian (München). * Filiol prodigo, 1965, 160 cm, rëur, dlieja de pluania Gran Santa Maria [[Riedering]]. * Cater vieresc de dlieja, 1968, Sebastianeum [[Bad Wörishofen]]. * [http://www.schwabenmedia.de/Kirchen/Kaufbeuren/Heilige-familie.php Crëusc cun jënt, 1970, 6 m, dlieja de pluania Santa Familia [[Kaufbeuren]]]. * [https://www.erzbistum-muenchen.de/PV-Riedering/schmerzhafte-kapelle/94544 Pietà, capela dla Madona Duiëusa [[Söllhuben|Söllhuben-Riedering]]]. * Plata de fòssa per [[Carl Orff]], 1982, cunvënt de [[Andechs]]. * Plata de fòssa per Clemens August cardinal von Galen, dom de [[Münster]]. * [https://www.erzbistum-muenchen.de/PV-Riedering/wallfahrtskirche-maria-stern/94540 Bust de bront Alfred Delp, dlieja Maria Stern, [[Neukirchen|Neukirchen am Simssee]]]. * Un di ultimi lëures fova 15 stazions per l troi de meditazion a Violau (Bayern). == Mostres == * Gauausstellungen Tirol-Vorarlberg a [[Dispruch]] 1940-1944. Siegfried Moroder a metù ora dal 1940 al 1943 pra chësta mostra adum cun [[Raimund Mureda]] (Moroder), [[Albino Pitscheider]], [[Vinzenz Peristi]], [[Otto Moroder]], [[Hermann Moroder]] y Engelbert Perathoner<ref>[https://www.helmuth-oehler.at/userfiles/downloads/Helmuth%20Oehler,%20Skulptur%20im%20Nationalsozialismus%20in%20Tirol.%20Ein%20Überblick,%20Innsbruck%202018..pdf Helmuth Oehler: ''Skulptur im Nazionalsozialismus in Tirol. Ein Überblick''. Da Wolfgang Meighörner (Hrsg.): ''Zwischen Ideologie, Anpassung und Verfolgung. Kunst und Nationalsozialismus in Tirol''. Catalog dla mostra tl Landesmuseum Ferdinandeum a Dispruch 2019 pl. 164-179 (tudësch).]</ref>. <gallery> Bischof Lantpert von Siegfried Moroder 1.jpg|San Lantpert, vëscul de [[Freising]], 1959, lën de [[Rëur|rëur]], 3 m, dlieja [[San Lantpert, Minca. Madonna mit Kind von Siegfried Moroder 1.jpg|Madona cun Bambin, 1959, 120 cm, lën de rëur, dlieja San Lantpert, Minca. Mensch unterm Kreuz St. Vinzenz München.jpg|Persona sota la Crëusc, 1963, lën de rëur, 4 m, dlieja San Vinzenz, Minca. </gallery> == Bibliografia == * ''Siegfried Moroder, scultëur y artist''. Calënder de Gherdëina 1991, pl. 50-55. * Karl Busch: ''Siegfried Moroder – Der Bildschnitzer''. In: Das Münster. Zeitschrift für christliche Kunst und Kunstwissenschaft, 7.1954, 1/2, pl. 39–41 * Catalog: ''Arte Liturgica.'' In: ''Germania 1945–1955.'' Lateranpalast, Roma 1955. * ''Kirchliche Kunst.'' in: ''Der Feuerreiter.'' Köln 17. September 1955. * Hugo Schnell: ''Siegfried Moroder''. In: Das Münster. Zeitschrift für christliche Kunst und Kunstwissenschaft, 12.1959, pl. 278–279 * ''Neue Werke deutscher Bildhauer.'' In: ''Das Münster. Zeitschrift für christliche Kunst und Kunstwissenschaft.'' Heft 7–9, 1959. * Frank Dambeck: ''Das Antlitz des Herrn.'' In: ''Münchner katholische Kirchenzeitung.'' 9 de jené 1961. * Hugo Schnell: ''Neue Kirchenbauten in Süddeutschland.'' In: ''Das Münster, Zeitschrift für christliche Kunst und Kunstwissenschaft.'' Jahrgang 16, 1963. * Hugo Schnell: ''Das Münster, Zeitschrift für christliche Kunst und Kunstwissenschaft.'' Jahrgang 18, 1965. * Charlotte Siemer: ''Siegfried Moroder – Monumentalität aus der Stille.'' In: ''Münchner katholische Kirchenzeitung.'' 25 de auril 1971. * Galerie Eichinger: ''Südtiroler Maler und Bildhauer der Gegenwart.'' Katalog der Verkaufsausstellung. Minca 1972. * Carl Schuster: ''Monumentalität in der Bildkraft.'' In: ''Dolomiten.'' 1973. * Annelies Schlickenrieder: ''Wenn schon Kreuze, dann mussten es österliche sein.'' In: ''Münchner katholische Kirchenzeitung.'' 4 de juni 1989. * Thieme-Becker: ''Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler des 20. Jahrhunderts.'' Band 3, Leipzig 1956, pl. 427. * Edgar Moroder: ''Ergänzungsstudie zum Moroder-Familienbuch.'' [http://www.moroderfamily.com/book-moroder-2/the-moroder-book-two.pdf pdf], pl. 128-130. * Helmuth Oehler: [https://www.helmuth-oehler.at/userfiles/downloads/Helmuth%20Oehler,%20Die%20Fremden%20und%20das%20Fremde%20im%20Tiroler%20Kunstgeschehen%20des%2018.%20Jahrhunderts,%202016.pdf ''Skulptur im Nationalsozialismus in Tirol – ein Überblick''] (tudësch) == Notes == <references /> == Weblinks == * [[Commons:Category:Siegfried Moroder|Lëures de Siegfried Moroder sun Commons]] * [http://siegfried-moroder.de/ 14 lëures de Siegfried Moroder] {{DEFAULTSORT:Moroder, Siegfried}} [[Categoria:Uem]] [[Categoria:Scultëures de Gherdëina]] [[Categoria:Artist]] [[Categoria:Persona ladina]] [[Categoria:Persona de Urtijëi|Moroder, Siegfried]] [[Categoria:Moroder]] tsnt2gxe3pb3pty1z2vbcxbvladje3d 253279 253278 2026-10-19T15:53:14Z Rolf acker 1705 /* Lëures */ link-in-extlink-errors 253279 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}} {{Infobox artist |Inuem = Siegfried Moroder |Auter inuem = |Foto = Hl._Petrus_Siegfried_Moroder_O1.jpg |Descrizion foto = Statua de San Piere cun si atribuc: gial, tleves y curona dl papa dl 1955 a Minca. |Nasciù/da = 19 auril 1911 a Urtijëi |Mort/a = 16 jené 1989 a [[Riedering|Riedering-Wolferkam]], Oberbayern |Suplì/da = Neukirchen am Simssee (Riedering) |Educazion = |Cunesciù/da per = Scultëur de ert sacra |Operes cunesciudes = |Muvimënt = |Fëna = Anna Pescosta |Firma = }} [[File:Crëusc de curtina relief Siegfried Moroder Rudolfine.JPG|miniatura|Crëusc cun n relief de Siegfried Moroder Rudolfine tla vedla curtina a Urtijëi.]] '''Siegfried Moroder''' (* 19 de auril [[1911]] a [[Urtijëi]]; † 16 de jené [[1897|1989]] a [[Riedering]]-Wolferkam, Oberbayern) ie stat n [[scultëur]] de [[Gherdëina]] che se à lascià ju tla [[Germania]]. == Biografia == Siegfried Moroder ie stat l mut de Josefine Leimstädtner (1888-1959) de [[Maran]] y dl scultëur [[Rudolf Moroder|Rudolf Moroder de Lenert]]. Ence si fra Rudolf Moroder Rudolfine ie stat scultëur, maester de [[Scola d'Ert Urtijëi|Scola d'Ert]] y ambolt de Urtijëi. Si sor fova la muniga [[Annemarie Moroder]]. L à studià tla Scola d'Ert de Urtijëi sota i professëures [[Adolf Keim]], [[Ludwig Moroder]] y [[Guido Balsamo Stella]]. Tl 1933 à Siegfried giatà n stipendium per studië a [[Roma]] do che l ova bel fat mostres a [[Bulsan]], [[Firenze]], [[Milan]] y [[Bari]]. Cun 25 ani iel pona jit tla Cademia de [[Minca]] cun i professëures Hermann Hahn y Joseph Wackerle. Ntan si studi ovel cunesciù l pater gejuit Alfred Delp y tres ël ovl cunesciù l luech Wolferkam tl Chiemgau ulache l ie pona jit a sté tl 1957. Ël à abù cuntat cun i architec Theo Pabst, Sep Ruf y Hansjakob Lill. Tl 1942 se al maridà cun Anna, na muta dl scultëur [[Vigil Pescosta]]<ref>Iosl d'Alësc: ''Bera Vigil Pescosta. Nosc artist''. Calënder de Gherdëina 1976 pl. 52</ref>. Dal 1943 iel stat saudé tla Talia cun la armeda tudëscia. Ti ani 1943-1946 ie nasciudes la mutans Christa y Brigitte y l mut Michael. Tl 1978 ie morta si fëna Anna y tl 1989 iel mort te n [[aiët]] do che l cuer se ova fermà. L ie suplì a Neukirchen am Simssee, na frazion de Riedering. == Lëures == L plu gën ziplova Siegfried tl lën ma l à nce laurà tl sas. L à nce fat [[dessënies]] per mosaics y per vieresc de dlieja de [[scipa]]. ;Te Gherdëina * Pultret a relief dl pluan de Urtijëi Franz Anderlan tla [[curtina de Urtijëi]]. * Madona cun Bambin de lën de zirm, taià sun Resciesa sala 10a Stazion, metuda su sul parëi dla Gran Fermeda dai fredesc Siegfried y Rudi Moroder adum cun [[Vinzenz Peristi|Zenz Peristi]], [[Batista Vinatzer|Batista de Val]], Giuani da Stufan, [[Peter Demetz-Fëur|Peter da Fëur]], [[Luis Piazza|Luis da Cudan]] y Albin Mussner<ref>''Siegfried Moroder, scultëur y artist''. Calënder de Gherdëina 1991, pl. 51. Foto.</ref>. * Tl 1973 à Siegfried Moroder metù sun Pic l lëur “Resurezion” brujà dal tëune<ref>''Siegfried Moroder, scultëur y artist1911 - 1989''. Calënder de Gherdëina 1991, 55.</ref>. ;Ora de Gherdëina * Ultima Cëina, 1952, relief de bront, 35 cm x 50 cm (Kunstverlag Ettal) * San Piere, 1955, olm, 280 cm, Erzbischöfliches Ordinariat Minca, Maxburg * Crëusc d'autere, 1956, dlieja Don Bosco [[Germering |Germering/Unterpfaffenhofen]] (Münchner Katholische Kirchenzeitung 5/2022) * Pietà, 1957, lën, dlieja dla pluania San Ujep [[Neuhaus a.Inn|Neuhaus am Schliersee]] [http://sw.tourim.com/kirchen.html (Schliersee: Kirchen)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220630065254/http://sw.tourim.com/kirchen.html |date=2022-06-30 }} * Crëusc d'autere, 1958, rëur, 6 m, dlieja dla pluania San Augustinus Minca-Trudering. * San Lantpert de Freising, 1959, rëur, 3 m., depënt; Madona, 120 cm, 1960, dlieja dla pluania San Lantpert Minca. * [https://www.pfarrgemeinde-unterneukirchen.de/kirchen/christkoenigskirche.html Crëusc d'autere, 4,5 m. y Madona cun Bambin , 1962, dlieja dla pluania Cristo Re Unterneukirchen, Landkreis Altötting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220623064544/https://www.pfarrgemeinde-unterneukirchen.de/kirchen/christkoenigskirche.html |date=2022-06-23 }}. * [https://www.erzbistum-muenchen.de/pfarrei/pv-st-clemens-st-vinzenz-muenchen/cont/56943/ Persona sota la Crëusc, Crëusc d'autere, 1962, rëur, 5 m, dlieja dla pluania San Vinzenz Minca]. * Crëusc d'autere, 1962, dlieja de pluania San Ujep ([[Nördlingen]]). * Tabernacul cun lën dla vita, 1962, bront (de Siegfried Moroder y Manfred Bergmeister), dlieja de pluania San Ujep (Nördlingen). * Bon Paster, 1963, bront, 250 cm, dlieja de pluania Bon Paster [[Altenstadt|Altenstadt/Iller]]. * Wandmosaik mit Kreuzwegmotiven, 1963, dlieja de pluania St. Sebastian (München). * Filiol prodigo, 1965, 160 cm, rëur, dlieja de pluania Gran Santa Maria [[Riedering]]. * Cater vieresc de dlieja, 1968, Sebastianeum [[Bad Wörishofen]]. * [http://www.schwabenmedia.de/Kirchen/Kaufbeuren/Heilige-familie.php Crëusc cun jënt, 1970, 6 m, dlieja de pluania Santa Familia Kaufbeuren]. * [https://www.erzbistum-muenchen.de/PV-Riedering/schmerzhafte-kapelle/94544 Pietà, capela dla Madona Duiëusa Söllhuben-Riedering]. * Plata de fòssa per [[Carl Orff]], 1982, cunvënt de [[Andechs]]. * Plata de fòssa per Clemens August cardinal von Galen, dom de [[Münster]]. * [https://www.erzbistum-muenchen.de/PV-Riedering/wallfahrtskirche-maria-stern/94540 Bust de bront Alfred Delp, dlieja Maria Stern, Neukirchen am Simssee]. * Un di ultimi lëures fova 15 stazions per l troi de meditazion a Violau (Bayern). == Mostres == * Gauausstellungen Tirol-Vorarlberg a [[Dispruch]] 1940-1944. Siegfried Moroder a metù ora dal 1940 al 1943 pra chësta mostra adum cun [[Raimund Mureda]] (Moroder), [[Albino Pitscheider]], [[Vinzenz Peristi]], [[Otto Moroder]], [[Hermann Moroder]] y Engelbert Perathoner<ref>[https://www.helmuth-oehler.at/userfiles/downloads/Helmuth%20Oehler,%20Skulptur%20im%20Nationalsozialismus%20in%20Tirol.%20Ein%20Überblick,%20Innsbruck%202018..pdf Helmuth Oehler: ''Skulptur im Nazionalsozialismus in Tirol. Ein Überblick''. Da Wolfgang Meighörner (Hrsg.): ''Zwischen Ideologie, Anpassung und Verfolgung. Kunst und Nationalsozialismus in Tirol''. Catalog dla mostra tl Landesmuseum Ferdinandeum a Dispruch 2019 pl. 164-179 (tudësch).]</ref>. <gallery> Bischof Lantpert von Siegfried Moroder 1.jpg|San Lantpert, vëscul de [[Freising]], 1959, lën de [[Rëur|rëur]], 3 m, dlieja [[San Lantpert, Minca. Madonna mit Kind von Siegfried Moroder 1.jpg|Madona cun Bambin, 1959, 120 cm, lën de rëur, dlieja San Lantpert, Minca. Mensch unterm Kreuz St. Vinzenz München.jpg|Persona sota la Crëusc, 1963, lën de rëur, 4 m, dlieja San Vinzenz, Minca. </gallery> == Bibliografia == * ''Siegfried Moroder, scultëur y artist''. Calënder de Gherdëina 1991, pl. 50-55. * Karl Busch: ''Siegfried Moroder – Der Bildschnitzer''. In: Das Münster. Zeitschrift für christliche Kunst und Kunstwissenschaft, 7.1954, 1/2, pl. 39–41 * Catalog: ''Arte Liturgica.'' In: ''Germania 1945–1955.'' Lateranpalast, Roma 1955. * ''Kirchliche Kunst.'' in: ''Der Feuerreiter.'' Köln 17. September 1955. * Hugo Schnell: ''Siegfried Moroder''. In: Das Münster. Zeitschrift für christliche Kunst und Kunstwissenschaft, 12.1959, pl. 278–279 * ''Neue Werke deutscher Bildhauer.'' In: ''Das Münster. Zeitschrift für christliche Kunst und Kunstwissenschaft.'' Heft 7–9, 1959. * Frank Dambeck: ''Das Antlitz des Herrn.'' In: ''Münchner katholische Kirchenzeitung.'' 9 de jené 1961. * Hugo Schnell: ''Neue Kirchenbauten in Süddeutschland.'' In: ''Das Münster, Zeitschrift für christliche Kunst und Kunstwissenschaft.'' Jahrgang 16, 1963. * Hugo Schnell: ''Das Münster, Zeitschrift für christliche Kunst und Kunstwissenschaft.'' Jahrgang 18, 1965. * Charlotte Siemer: ''Siegfried Moroder – Monumentalität aus der Stille.'' In: ''Münchner katholische Kirchenzeitung.'' 25 de auril 1971. * Galerie Eichinger: ''Südtiroler Maler und Bildhauer der Gegenwart.'' Katalog der Verkaufsausstellung. Minca 1972. * Carl Schuster: ''Monumentalität in der Bildkraft.'' In: ''Dolomiten.'' 1973. * Annelies Schlickenrieder: ''Wenn schon Kreuze, dann mussten es österliche sein.'' In: ''Münchner katholische Kirchenzeitung.'' 4 de juni 1989. * Thieme-Becker: ''Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler des 20. Jahrhunderts.'' Band 3, Leipzig 1956, pl. 427. * Edgar Moroder: ''Ergänzungsstudie zum Moroder-Familienbuch.'' [http://www.moroderfamily.com/book-moroder-2/the-moroder-book-two.pdf pdf], pl. 128-130. * Helmuth Oehler: [https://www.helmuth-oehler.at/userfiles/downloads/Helmuth%20Oehler,%20Die%20Fremden%20und%20das%20Fremde%20im%20Tiroler%20Kunstgeschehen%20des%2018.%20Jahrhunderts,%202016.pdf ''Skulptur im Nationalsozialismus in Tirol – ein Überblick''] (tudësch) == Notes == <references /> == Weblinks == * [[Commons:Category:Siegfried Moroder|Lëures de Siegfried Moroder sun Commons]] * [http://siegfried-moroder.de/ 14 lëures de Siegfried Moroder] {{DEFAULTSORT:Moroder, Siegfried}} [[Categoria:Uem]] [[Categoria:Scultëures de Gherdëina]] [[Categoria:Artist]] [[Categoria:Persona ladina]] [[Categoria:Persona de Urtijëi|Moroder, Siegfried]] [[Categoria:Moroder]] dsjvguwz7ejj5yn2iqb4g8wkn8dd8js Maria Ursula Welponer 0 21041 253297 251970 2026-10-19T16:45:40Z Rolf acker 1705 /* Bibliografia */ catsortfix 253297 wikitext text/x-wiki [[File:Maria Ursula Welponer.jpg|miniatura|Trei fotos de Maria Ursula Welponer ntëur l 1874-75]] {{Gherdëina}} [[File:Urtijei 1856.jpg|miniatura|Litografia de [[Johann Burgauner|Burgauner]] dl 1856]] '''Maria Ursula Welponer''' nasciuda a [[Urtijëi]] sa Dëur (''Pillwirt'', ''Bihilwirt'', tlamà śën ''Hotel Cavallino Bianco''), dita Mariëusa dl pech (* [[15 de mei]] [[1790]], † [[24 de utober]] [[1876]]) fova na muta de Dominik Welponer (1755-1816) y de Maria Anna Pitschieler (1766-1797) na sor dl cunesciù depënjadëur [[Bernardin Pitschieler]]. == Paroles danora == Tlo vëniel spiegà la parenteles de truepa families de Urtijëi dant'al dut danter la linees Schmalzl, Moroder Scurcià, Ianesc, [[Rusina Vinatzer|Rusina]], Fever, Hofer Luis Pech, Hofer Snaltner y d'Alësc. Ora dla linea Hofer dl Snaltner ie duta chësta familie descendentes da una ëila che fova Maria Ursula Welponer. L fova na families de pecs, mulineies, fevri, marcadënc, ferleigheri, artejans, artisć, hotelieres a Urtijëi. [[File:Maria Ursula Welponer de Josef Moroder Lusenberg.jpg|miniatura|left|alt=Maria Ursula Welponer te n pultret de [[Josef Moroder Jumbiërch]] si nepot. |Maria Ursula Welponer te n pultret de Josef Moroder Lusenberg. ]] Tla genealogies classiches, ulache l'inuem vën purtà inant tres l'uem y chël dl ëila vën perdù, vën perdui ncé i liams dla parenteles. Perdrët fossl plu drët che i inuemes vede inant tres l'inuem dl'ëila ajache biologicamënter dà inant l'ëila na masra pert de DNA, che ie nce ti mitocondres, che l'ël y la loma ie for plu segura. Te chësta families udons nce che l fova truepes matrimonesc danter parënc. == Maria Ursula Welponer == [[File:Pultré de Anna Seelaus.jpg|miniatura|Anna Seelaus nasciuda tl 1760 a [[Olaneres]], jocera de Maria Ursula Welponer.]] Maria Ursula Welponer da Dëur se ova maridà doi iëdesc y ie stata la antenata de truepa persones de Urtijëi: L prim iëde cun 1) Peter Schmalzl (*1785, †1828) °°29.1.1811 A) Linea Schmalzl (Cristl pech). B) Linea Scurcià-Jumbiërch (Maria Anna, Moidl dl pech) marideda cun Vinzenz Moroder da Scurcià. C) Linea Bernardi d'Alësc (Maria Ursula y Alësc Bernardi). D) Linea Vinatzer Rusina ([[Cësa Rusina]]). L segondo iëde cun 2) Cristian Hofer (* 1801; † 1864) °° 27.10.1829 A) Linea Luispech (Oslperg, Pescosta dessëura) == Linea Hofer Snaltner == A) Linea Snaltner (nia descendënc de Maria Ursula Welponer, ma dl fra Johann Hofer de si segondo uem Cristian. Johann Hofer, muliné (*1796 ) fova l fra de Cristian Hofer, pech y fova nasciù a Saubach (bonamënter tl luech Snaltner y da chël vën l'inuem dla familia y dla cësa, che fova dant "Nissl Pech" sun [[Plaza de Sant'Antone|Plaza Sant Antone]] a Urtijëi). Johann Hofer fova maridà cun Maria Rabensteiner de Villanders) cun l fi Franz I (*1839), Franz II (1881), Franz III (1913), Uli. Franz Hofer III à maridà Maria (Mariele) Martiner muta de Conrad che fova un mut de Carolina Moroder muta de Marianna Schmalzl (Moidl dl Pech). [[File:Franz Hofer Snaltner.jpg|miniatura|Franz Hofer Snaltner II (1881-1916). Kaiser]ager, mort a Bulsan cun 36 ani do che l se ova giapà n colp tl fuià blanch ntan la [[Prima viera mundiela|Prima Viera Mundiela]].]] == Descendënc de Maria Ursula (Mariëusa) Welponer == [[File:Descendënc de Maria Ursula Welponer.jpg|miniatura|left|alt=Tofla di descendënc de Maria Ursula Welponer.|Tofla di descendënc de Maria Ursula Welponer.]] [[File:Johann Dominik Schmalzl.jpg|miniatura|alt=Johann Dominik Schmalzl.|Johann Dominik Schmalzl.]] [[File:Anna Maria Schmalzl mit Tochter Rusina.jpg|miniatura|Anna Maria Schmalzl Vinatzer cun si muta [[Rusina Vinatzer|Rusina]] ca. 1850.]] ;Maria Ursula Welponer y Peter Schmalzl - ëi à abù sciche fions * 1) Johann Dominik (* 1812; † 1859) linia '''Marienheim''' y linia '''Fever'''. L mut de Dominik fova Franzl de Ianesc (*1843; † 1924). * 2) Anna Maria (Moidl) (1813-1895) °° Vinzenz Moroder - Linia '''Scurcià'''<ref>Toni Sotriffer: Matie Ploner, maester y ugrister. Calënder de Gherdëina 2001, pl. 52.</ref>. * 3) Marianna (1815-1870)) °° Josef Vinatzer (1816-1864) Linia '''Rusina'''. * 4) Josef (1817-) maridà cun Ana Hauget. * 5) Maria Ursula (1818-1900) °° Alësc Bernardi - Linia '''Alësc''' Junerëi. * 6) Magdalena (1820), morta da pitla. * 7) Maria Barbara (1821-1903) * 8) Maria Cristina (1823), morta da pitla. * 9) Christian (Cristl pech) (*1825; † 1906) (ambolt der Urtijëi 1881- 1884<ref>[https://www.gemeinde.stulrich.bz.it/system/web/zusatzseite.aspx?menuonr=219371056&detailonr=35845787&%27A=0&sprache=4 Ambolc y sëurastanc de Urtijëi sula plata dl Chemun.]{{Toter Link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>)°°Creszenz Moroder muta de Gianmatie prima fëna. Terza fëna Rosa Perathoner. Si muta Rosa à maridà Luis Moroder (*1900; † 1992) mut de Batista de Trinadeianesc. Franziska Schmalzl muta de Christian fova marideda cun Vinzenz Vinatzer Sartëur. Si sor Creszenz fova marideda cun Johann Baptist Sotriffer Pedetliva<ref>Toni Sotriffer:''La slata di Sotriffer''. Calënder de Gherdëina 2010, pl.119-124.</ref>. * 10) Alois (1827), tumà tla roia da pitl. * 11) Magdalena (6.8.1828 - 9.12.1909 Villa Venezia) °° Alois Bernardi (Sagmeister †23.1.95) pere y loma de Trina de Ianesc, Linea Trinadeianesc. ;Maria Ursula Welponer y Cristian Hofer (*1802; † 1864) °° 27.10.1829, Vorsteher 1859-1862<ref>[https://www.gemeinde.stulrich.bz.it/system/web/zusatzseite.aspx?menuonr=219371056&detailonr=35845787&%27A=0&sprache=4 Ambolc y sëurastanc de Urtijëi sula plata dl Chemun.]{{Toter Link|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Cater mutans y mutons: Franz (1830-1853), Elisabeth (1832-), Elisabeth (1834-1860), Alois (1836-1892) dit Luis Pech. 1) Alois (Luis Pech)°°1845 Lardschneider Josefa (Dëur). Linea '''Luispech'''. == Linea Alësc == Chësta slata ie scialdi granda. L Alexius Bernardi (16.05.1811 a Badia 13.12.1890 a Urtijei 21.04.1846) °° Maria Ursula Schmalzl (24.12.1818 a Urtijei 29.04.1900) * Anna Maria Bernardi (06.05.1847 - 09.02.1883) °° 30.04.1878 Christian Pitschieler (Rescion) (30.08.1843 - 09.10.1912) * Giuani Batista (Johann Baptist) Bernardi (25.09.1848 - 14.05.1908) calighé °° 16.08.1887 Margareth Demetz (14.01.1862 - 30.04.1911) - ''Linea Langgartner; linea Hotel Genziana; Cisca y Gottfried Mëune)'' * Ujep Antone (Josef Anton) Bernardi (08.03.1850 - 08.11.1931) calighé °° 08.10.1883 Filomena Maria Pitschieler (29.03.1856 á 19.04.1928) - ''[[Katharina Bernardi|Trina d'Alësc]]'' loma de [[Stina Walpoth Moroder|Stina Walpoth]] ; ''Skei'' * Franz Bernardi (01.10.1851 - 11.02.1855) * Luis Bernardi (12.04.1853 - 18.03.1914) calighé °° 17.10.1887 Elisabeth Obwexer (08.03.1855 - 02.08.1926) * Madalena Bernardi (08.08.1854 - 25.03.1895) °° 03.04.1883 Tone Runggaldier (da Passua) (11.03.1856 - 24.11.1928) * Marianna Bernardi (25.10.1855) - (31.01.1857) * Vinzenz Bernardi (27.09.1857 - 16.10.1857) * Vinzenz Bernardi (d'Alesc) (10.01.1860 - 07.09.1893) °° 08.06.1885 Johanna Runggaldier (01.01.1863 - 06.01.1937) - ''Linea Benedikt'' * Josef Bernardi (03.01.1864 - 23.10.1936) marangon °° 06.04.1891 Christina Kostner (Pitl Bruel) (06.10.1867 - 13.03.1932) - ''Linea Villa Rosa'', [[Rut Bernardi]] == Linea Fever - Garage Alpino == [[File:Fossa de curtina Schmalzl Fever a Urtijëi.jpg|miniatura|Plata de curtina a Urtijëi dla familia Schmalzl fever.]] Sas dla fòsa nueva curtina a man ciancia. * Anton Schmalzl Fever (* 1842 † 6.6. 1913) ani Schmiedmeister (mut de Johann Dominik Schmalzl - Goldschmied <ref>Edgar Moroder: Manuscrit familia Schmalzl pl. 20.</ref>) °° Cristina Pitschieler Schmalzl (*1842 †2.6.1922). * Johann Schmalzl (*10.12.1883 † 26.11.1950) Schmiedmeister Anna Mahlknecht da Rainel (* 20.10.1885 † 5.3.1977) * Paul Schmalzl Fever (* 9.11.1920 †9.5.2000) * Carmen Schmalzl Rudi Vinatzer de Zenz dl Pech?? == Franzl de Ianesc Marienheim == Franz Schmalzl (*1843; † 1924) mut de Johann Dominik, ferlëigher, che ova fat su l hotel Marienheim. * Josefine Schmalzl (1875-1948) [[Christian Delago]] Tuene Hotel Madonna. * Rosa Schmalzl (1877-1965) °° Eduard Moroder (1876-1913) Lenert, morta a [[Berchtesgaden]]. * Augusta Maria Schmalzl (1880-11944) °°Josef Schieder (nëine de Uli Schieder Hotel Madonna) Ciastel-Tluses. * Siegfried Schmalzl maridà cun Maria Moroder de Leopold sor de [[Vinzenz Moroder-Resciesa|Vinzenz de Resciesa]] y si segonda jurmana, à mandà inant l hotel Marienheim. I fions fova Ernst, Maria, Frieda, Rudi, Siegfried, Gisela, Roman, Hansi, Liselotte y Silvia. * Josef Schmalzl Ladinia (1882-1953) maridà cun Maria Stuflesser che fova na muta dl ferlëigher [[Ferdinand Stuflesser |Ferdinand Stuflesser de Petlin]]. * [[Ludwig Schmalzl de Ronc|Ludwig Schmalzl]] Ronc (1886-1982) pere de Franzl Schmalzl °° cun Trina Moroder (de Batista de Trinadeianesc), pere de Harald y Helmuth. * Anton Schmalzl (1892-1986), marcadënt pere de Toni, pere de Eberhard. == Linea Luis Pech<ref>[[Ildefons Perathoner]], manuscrit.</ref> == [[File:Andrea Hofer de Luis Pech cun fëna Maria Kasslatter Gustin.jpg|miniatura|alt= Andrea_Hofer Luis Pech (1874-1973) cun la fëna Maria Kasslatter (1884-1967) Gustin y amez Catarina Senoner Kasslatter de Burdenjeia| Andrea_Hofer Luis Pech cun la fëna Maria Kasslatter (1884-1967) [[Gustin]] y amez Catarina Senoner Kasslatter de Burdenjeia loma de Maria.]] * Alois (1836-1892), Luis Pech, mut de Maria Ursula Welponer, °°Maria Lardschneider da Dëur (1844-1909). * Andrea dit de Luis Pech (1874-1973) °° Maria Kasslatter (1884-1967), sor de [[Trina Kasslatter Bernardi|Trina]]. === Linea Oslberg === * Andrea (1909-1991) °° Franziska Kelder de Oslberg (1914-1991). * Andrea (1936) °° Johanna Pitscheider (1940) === Linea Pescosta === * === Linea Sotria === * === Linea Costes === * === Linea Crëusc Plesdinaz === * == Notes == <references/> == Bibliografia == * [[Edgar Moroder]]: ''Die Moroder. Ein altladinisches Geschlecht aus Gröden-Dolomiten. Vom 14. bis zum 20. Jahrhundert. Ursprung – Geschichte – Biographien – Anhang. Beitrag zur tirolischen Familienforschung''. Urtijëi 1980, [http://www.moroderfamily.com/ld/libri Liber Moroder]. * [[Guido Insam]]: ''Plaza Sant Àntone-Urtijëi''. Calënder de Gherdëina 1980. * Judith Walpoth Rifesser: ''Lecurdanzes dia butëighes da plu da giut a Urtijëi''. Calënder de Gherdëina 2001 , pl. 15, 21, 29, 34 y pl. 35-44. * Edgar Moroder: ''La Plaza Sant Antone y ntëurvia zacan''. Calënder de Gherdëina 2006, pl. 104- * Leo Moroder: ''30 ani streda de zircunvalazion Tresval''. Calënder de Gherdëina 2012, pl. 94-99. * Leo Moroder: ''La roia''. Calënder de Gherdëina 2012, pl. 160-163. * Edgar Moroder: ''La cësa dl Fascio a Urtijëi''. Calënder de Gherdëina 2014, pl. 124-127. * David Lardschneider: ''Hofer dl Snoltner a Urtijëi: na familia de pecs da 150 ani incà''. Calënder de Gherdëina 2015, pl. 162-168. * Leo Moroder: ''N puech al iede iel sparì, l pra dlongia l Derjon!''. Calënder de Gherdëina 2018, pl. 147-152. {{DEFAULTSORT:Welponer, Maria Ursula}} [[Categoria:Fëna]] [[Categoria:Persones de Gherdëina]] [[Categoria:Persona de Urtijëi]] aiyu4m74fqsni9bw761yp8swn45qem3 Peter Nocker 0 24363 253295 237510 2026-10-19T16:40:47Z Rolf acker 1705 /* Bibliografia */ catsortfix 253295 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}} [[File:Letztes_Abendmahl_Peter_Nocker_Gröden.jpg|miniatura|''L'ultima cëina zipleda da Nocker do Leonardo tla dlieja de Santa Cristina.'']] '''Peter Nocker''' (* [[9 de merz]] [[1823]] [[Santa Cristina]]; † [[2 de lugio]] [[1880]] a [[Brixlegg]]) fova n scultëur de [[Gherdëina]]. Peter Nocker n mut de Marianna Pitscheider y de Valentin Nocker ie nasciù sun l luech de [[Sabedin]]. Cun 22 ani al ziplà un de si lëures plu mpurtanc y cunesciui che ie ''L'ultima cëina'' zipleda do Leonardo da udëi tl presbitere dla [[dlieja de Santa Cristina]]. Adum cun l fra Valentin y cun Franz Prinoth iel jit a [[Minca]] per fé la Cademia y l à nce laurà tla cun Joseph Gabriel Mayer for a Minca. == Lëures == N vaguna figures de mutans zipledes da ël tl lën de [[linda]] ie states adruedes sciche mostres per fé do truepa figures te mauta cueta. L à ziplà truepes reliefs do pultrec, danter chisc chël de Johann Baptist Kirner, Caspar Kaltenmoser, Wilhelm von Kaulbach y ncë do la cunesciuda pitura „Ball auf der Alm“ de [[Franz von Defregger]]. Tla mostra a Minca "Ausstellung der Künste und Berufe 1876" al mustrà doi reliefs fac do dessënies de [[Albrecht Dürer]] „Wappen mit dem Hahn“ y „Wappen mit dem Totenkopf“ y nce do l dessëni dla cales de triunf dl coser Maximilian I de Hans Burgkmair. Tl [[Museum Ferdinandeum]] iel na si Sacra Familia zipleda. Tl [[Museum Gherdëina]] fovel mprëst per truepes ani na pitla bela scultura de n vëscul<ref>Foto de Paul Moroder dl vëscul dl Nocker, Calënder de Gherdëina 1961, pl. 96.</ref>. == Notes == <references/> == Cëla nce == * [[Scultëures de Gherdëina]] == Bibliografia == * Fabio Pescini: La Usc di Ladins Nr. 2/2010 vom 16. Januar 2010, pl. 10. * Hyacinth Holland: Nocker, Peter. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 23, Duncker & Humblot, Leipzig 1886, S. 751 (tudësch). {{DEFAULTSORT:Nocker, Peter}} [[Categoria:Uem]] [[Categoria:Scultëures de Gherdëina]] [[Categoria:Ert]] [[Categoria:Persones de Santa Cristina]] aqp6jnr3zs1fyit7lyg5w6hnryhmy1w Martin Demetz 0 63863 253289 240522 2026-10-19T16:27:17Z Rolf acker 1705 /* Bibliografia */ catsortfix 253289 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}}{{Infobox artist |Inuem = Martin Demetz |Auter inuem = Martl Demetz |Foto = |Descrizion foto = |Nasciù/da = 26 de agost dl 1930 a [[Santa Cristina]] |Mort/a = 20 de merz 2007 |Suplì/da = Santa Cristina |Educazion = Istituto d'Arte [[Unieja]] |Cunesciù/da per = |Operes cunesciudes = Lëures de bront tla [[dlieja de Santa Cristina]] |Muvimënt = |Uem = |Fëna = |Firma = }} '''Martin Demetz''', nce Martl Demetz (* [[26 de agost]] [[1930]] a [[Santa Cristina]]; † ai [[20 de merz]] [[2007]] a Santa Cristina), ie stat n scultëur de Gherdëina. == Biografia == Martin Demetz ie nasciù tla cësa Palua Dessëura a [[Soplajes]]. La prima scoles al fat a Rufach tl Elsass, cun passa 500 mutons de Südtirol per pudëi fé la scoles tudësces. Pona iel jit inant a Schweikelberg y ala fin a [[Salem]]. L à studia a [[Unieja]] tl "Istituto d’Arte” y dal 1954 al 1971 al nsenià plastiga tl "Istituto d’arte" de [[Trent]]. Dal 1971 al 1991 ie Martin Demetz stat diretëur dl [[Scola d'Ert Sëlva|Istitut d'Ert]] de Sëlva<ref>Josef Runggaldier, Laura Ciechi: ''25 ani scola mesana tla vai''. Calënder de Gherdëina 1987,pl. 80.</ref>. Martin Demetz ie nce stat vizepresidënt dla [[Union di Ladins de Gherdëina]] dal 1974 al 1976. == Lëures == * Scultura sun Plaza Mazzini a [[Bulsan]] * ”2a Biennale Internazionale del Bronzetto Dantesco” a Ravenna. L lëur metù ora ie śën tl "Centro Dantesco" tl museum de Dante a Ravenna.<ref>''Uneranza''. Calënder de Gherdëina 1976, pl. 70.</ref> * La storia de Zacheo te sies tofles de bront sula nueva rëjes dla [[Dlieja de Santa Cristina|dlieja de Santa Cristina]]<ref>Alexia Grossi: Cronica 1995''. Calënder de Gherdëina 1997, pl. 204.</ref>. * Tla dlieja de Santa Cristina al nce fat l nuef autere, doi amboni, doi portalumes, l buchel dal’ega santa y na cassëta per la dunfiertes. Sun porta de jegher na piata de bront. * Scultura de bront pra la frabica “Prinoth” d’Urtijëi. == Mostres == * Si prima mostra persunela al fat l ann 1964 tla galeria ”Il Castello” de Trent; ti ani do àl metù ora a Bulsan tla galeria "Goethe”, a Urtijëi tla sala dl [[Grupa Ruscél|"Ruscél”]], a Trënt tla galaria ”M. Fogolino”, a Verona tla galaria ”Ferrari”, a [[Dispruch]] tl "Kunstpavillon”, a [[Roma]] tl "Palazzo delle Esposizioni”. * Tla sënta dla [[Lia Mostra d’Ert|Lia Mostra d'Ert]] a Urtijëi tl nuvëmber 1982<ref> ''Cronica 1982''. Calënder de Gherdëina 1984, pl. 167</ref>. * A Bulsan tl "Merkantilgebäude adum cun i scultëures de Gherdëina Guido Sotriffer, David Moroder, Heinrich Moroder jun., Rudolf Moroder-Rudolfine, [[Fini Martiner Moroder|Finy Moroder]] y Guido Daurù per l "Südtiroler Künstlerbund"<ref>Carl Insam: ''Cronica 1985''. Calënder de Gherdëina 1987,pl. 166.</ref>. * Mostra tla Cësa di Cungresc de Urtijëi dl 2001 cun catalogh. * Mostra ti selfs dla Cassa Raiffeisen de Santa Cristina<ref>Sofia Stuflesser, Claudia Urthaler: ''Cronica 2017''. Calënder de Gherdëina 2018, pl. 251.</ref>. == Scric == *''L Istitut d'Ert de Sëlva''. Calënder de Gherdëina 1974, pl. 65. == Premies == * 1966 concurs naziunel a Rimini, prim prëmi y bedaia d’or sëurandata dal presidënt dl senat Cesare Merzagora<ref>'' Cronica 1966''. Calënder de Gherdëina 1968, pl. 102.</ref>. * 2000 ani di Ladins mostra sota l titul “Storia y usanzes ladines”. Prim premi per autri materiai<ref>Carl Insam: ''Cronica 1985''. Calënder de Gherdëina 1987,pl. 166.</ref>. == Notes == <references/> == Cëla nce == * [[Scultëures de Gherdëina]] == Bibliografia == * ''Na mostra de lëures de Martin Demetz''. Calënder de Gherdëina 1981, pl.42-44. * Luis Stuffer: ''L pruf. Martl Demetz y si lëures te dlieja de S. Crestina''. Calënder de Gherdëina, pl. 184-186. * Georg Demetz: ''Lecurdanza a Martin Demetz Palua.'' Calënder de Gherdëina 2008, pl. 238- {{DEFAULTSORT:Demetz, Martin}} [[Categoria:Uem]] [[Categoria:Scultëures de Gherdëina]] [[Categoria:Ert]] [[Categoria:Persones de Santa Cristina]] 65mjz6g621mkwo3tpi4ct2o8ulnypid Norbert Kostner 0 75716 253304 235332 2026-10-19T17:08:07Z Rolf acker 1705 /* Bibliografia */ catsortfixes 253304 wikitext text/x-wiki [[File:Norbert_Kostner.jpg|miniatura|Norbert Kostner sun [[Mëisules]] tl 2011.]] '''Norbert Kostner''' (* [[21 de mei]] [[1945]] a [[Urtijëi]]) ie n cuech de [[Gherdëina]]. Kostner à scumencià si scola de cuech tl restaurant Adua a [[Maran]] pona iel passà al Forstbräu. Kostner nen à nia fat na scola regulera de hotel. Ël disc de se nstës che l ie n autodidat. Do che l fova stat a fé l saudé, al laurà ti gran hotiei dla Svizra sciche tl ''Grand Hotel Les Rasses'', tl ''Montreux Palace'' a [[Montreux]] cun Franz Wild, tl hotel ''Villars Palace sur Olon'' cun Antoine Dessibourg y tl ''Badrutts Palace Hotel'' a San Murezzan cun Eugene Defrance. Si chefs Eugene Defrance y Henri Hirardo ova laurà cun Auguste Escoffier. Suënz à Norber Kostner cujinà per la familia dl rë dl Thailand. Tl 1970 à Kostner scumencià a lauré a [[Bangkok]] cun l chef Baumgartner tl ''Dusit Thani Hotel'' (enlëuta l majer hotel tl [[Thailandia|Thailand]]) y cun Michel Grange tl ''Hotel Oriental''. Dal 1981 ie Kostner stat executive chef cun ntëur 130 lauranc per i nuef restauranc tl ''Hotel Oriental'' a Bangkok. Ilá ncuntovel suenz de gran persunalitëies y danter chëstes nce la regina Lisabeta II. Sciche gran cuech al ncé cujiná per la prima y la business tlasses ti joi dla Lufthansa tl urient. Da truepes ani ie Kostner atif tl proiet ''Royal Project'' che juda i paures dl Thailand dl nord a zapé ora dal zidlé opium te si ciampes y zidle uni sort de versura nia da giapé a Bangkok. Norbert Kostner fesc pert dla lia ''Club des Chefs des Chefs'', i miëure cueghes dl mond<ref>{{Cite web |url=http://www.chefs-des-chefs.com/wp-content/uploads/2015/04/P080113CK-0011.jpg |title=Norbert Kostner cun autri cueghes dl Club nviëi tla Cësa Blancia cun l presidënt Obama. |access-date=2022-11-04 |archive-date=2022-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221104145044/http://www.chefs-des-chefs.com/wp-content/uploads/2015/04/P080113CK-0011.jpg |url-status=dead }}</ref> == Premies == * ''Grand Master of Taste'' tres la ''American Academy of Taste'' tl agost 2006. * Bedaia d or ''Royal Cypher Medal Grade "5"'' dal rë Bhumibol Adulyadej do che l ova laurà per truepes ani per l "Royal Project" tl mei 2008 == Bibliografia == * William Warren: ''Das Oriental Hotel Kochbuch. Rezepte von Norbert Kostner.'' Weingarten 2001 (tudësch). ISBN 3-8170-0043-X {{DEFAULTSORT:Kostner, Norbert}} [[Categoria:Uem]] [[Categoria:Persones de Gherdëina]] 05orpwv908ki9q00h0owh50kvjxqudx Josef Grossrubatscher 0 77159 253271 240497 2026-10-19T15:13:07Z Rolf acker 1705 /* Biografia */ link-in-extlink-error 253271 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}} [[File:Sepl Grossrubatscher Rusina Foto Pohl 1920.jpg|miniatura|Sepl de Rusina te na foto de Hans Pohl de Bulsan tl 1920.]] [[File:Josef Grossrubatscher Hans Perathoner Anton Vinatzer Hans Mahlknecht 1897.jpg|miniatura|alt=Da man ciancia Josef Grossrubatscher cun Hans Perathoner de Pontives, Anton Vinatzer dl Sartëur y Hans Mahlknecht de Sneton tl 1897. Dessëni de Hans Perathoner.|Da man ciancia Josef Grossrubatscher cun [[Hans Perathoner|Hans Perathoner de Pontives]], Anton Vinatzer dl Sartëur y Hans Mahlknecht de Sneton tl 1897. Dessëni de Hans Perathoner.]] '''Josef Grossrubatscher''', o nce Śepl de Rusina (*[[20 de auril]] [[1976]] a [[Urtijëi]]; † [[26 de agost]] [[1931]] a Urtijëi), fova n marcadënt, buteghier y ferlëigher de [[Gherdëina]]. [[File:Katalog Firma Giuseppe Grossrubatscher Ortisei.jpg|miniatura|left|alt=Catalogh dla firma Giuseppe Grossrubatscher Ortisei.|Catalogh dla firma Giuseppe Grossrubatscher Ortisei.]] == Biografia == [[File:Josef Grossrubatscher y Leo Prinoth tla prima viera.jpg|miniatura|Josef Grossrubatscher y Leo Prinoth tla prima viera l ann 1917 te n dessëni de [[Vinzenz Moroder-Resciesa|Zenz Moroder de Resciesa]].]] Si nëine Piere (1795-1880), n zumpradëur, ie unì te Gherdëina da [[La Ila]] tl 1825 canche l se à maridà cun Maria Elisabeth Insam (1795-1865) <ref>''Ti cuinuem''. Calënder de Gherdëina 1952, pl. 27.</ref>. L ova fat su da nuef la cësa Rainelles a Urtijëi ulache l abitova. L pere Christian (1825-1882), fì de Piere, fova nce zumpradëur, y ova fat danter l auter l tët dla [[Dlieja de San Antone (Urtijëi)|dlieja de San Antone]] y l gran puent a Urtijëi. Si loma [[Rusina Vinatzer]] (1839-1905), nce na marcadënta, ova fat su la [[Cësa Rusina|cësa Rusina]] cun una dla majera butëighes de Gherdëina, che Josef, si sëul mut, ova pona arpà. Coche fova nlëuta de usanza jiva i [[Marcadënc de Gherdëina|marcadënc de Gherdëina]] scialdi tla zitëies de [[Europa]] a mparè y nscila fova ël da jëun nce stat per truepes ani a [[Firënza]], [[Turitg]] y [[Berlin]]. L à maridà tl 1921 la vëidua Marianna Kostner, fia dl moler [[Alois Kostner]] tl 1921. Ëi à abù doi fions [[Paula Grossrubatscher|Paula]] y Leo. Doche Josef ie mort tl 1931 à Marianna sëurantëut la butëiga de Rusina. Do la [[Pröma Gran Vera|prima viëra mundiela]] iel stat raprejentant per la [[Talia]] dla firma Wenzel & Co. che fajova mascins da ziplé. Cun Dominik Moroder da Bruel ovel nce metù su na firma da ferlëigher y ova purtà la prima mascins da ziplé nce te Gherdëina<ref>''Giuseppe Grossrubatscher &Co, Ortisei''. Catalogh.</ref>. Josef Grossrubatscher ie stat un di primes de Gherdëina, scenó l prim, a ji cun i schi<ref>[[Bruno Moroder]]: ''Sport sula nëif: Schi''. [[Calënder de Gherdëina]] 1953, pl. 63.</ref>. Bonamënter ovel mparà da [[Emil Terschak]] che stajova n afit tla Cësa Rusina y ova iló l prim atelier de fotografies de Gherdëina. [[Vigil Pescosta]], n scultëur badiot, che fova unit a sté te Gherdëina, conta coche l ova ancuntà sui schi Śepl de Rusina<ref>[[Josef Kostner]], [[Amalia Anderlan Obletter|Malia da Cudan]], Iosl d’Alësc: ''Bera Vigil Pescosta. Da sportif''. Calënder de Gherdëina 1976, pl. 51.</ref>. Sepl de Rusina ie stat nce per truepes ani cunselier dla lia dl turism, ntlëuta "Verschönerungsverein St. Ulrich", deventà "Verschönerungs- und Fremdenverkehrsverein" tl ann 1905 y "Verschönerungs-Fremdenverkehrs- und Wintersportvereinverein" tl ann 1911. Ti ani 1896-1899 y 1905-1906 ie Josef Grossrubatscher stat presidënt de chësta lia. Ntlëuta fova da pert de valguni, danter chisc nce Josef Grossrubatscher, la tendënza de fé dut tudësch te Gherdëina<ref>[https://web.archive.org/web/20160417050153/http://lusenberg.com/franzmoroder/warnung.jpg Warnung] de [[Franz Moroder]] Lenert.</ref>. Sciche cunselier y presidënt dla lia dl turism de Urtijëi da ntlëuta ovel dat inuemes tudësc a n valgun posc a Urtijëi sciche: ''Stille'' (aldidancuei Stil), "Philosophenplatz", "Faulecke", "Verdauugsplatz"<ref>Margreth Runggaldier, Karl Mahlknecht: ''1885-1985 Der Fremdenverkehr in St. Ulrich/Gröden.'' Athesia Bozen 1985, pl. 60.</ref> , Sidonies Ruhe<ref>[[Edgar Moroder]]: Seiser Alm - Mont de Sëuc - Alpe di Siusi. Flurnamenkarte, Parzellenkarte, Begleitbuch. Lia per Natura y Usanzes Urtijëi, 2001. ISBN 88-86102-27-5. </ref>, Fannyruhe<ref>Margreth Runggaldier, Karl Mahlknecht: ''1885-1985 Der Fremdenverkehr in St. Ulrich/Gröden.'' Athesia Bozen 1985, pl. 82, 89.</ref>. L ie stat sëurastant dla lia di artejans [[Productiva]]. [[File:Josef Grossrubatscher Productiva Rücktritt.jpg|miniatura|left|alt=Lëtra dl 31 de jené 1914 de demiscions de Josef Grossrubatscher da sëurastant dla [[Productiva]].|Lëtra dl 31 de jené 1914 de demiscions de Josef Grossrubatscher da sëurastant dla [[Productiva]].]] Josef Grossrubatscher ie stat cumëmber y diretëur suplënt dla Cassa de Sparani de Urtijëi tl 1907<ref>Alex Moroder: ''150 ani Cassa dl Sparani.'' Calënder de Gherdëina 2005, pl. 104.</ref> Dal 1908 al 1911 iel stat cunselier dl Chemun de Urtijëi y dal 1911 al 1919 iel stat Magistratsrat te chemun<ref>Elfriede Perathoner, Albert Moroder: ''Hundert Jahre Marktgemeinde Urtijëi, St. Ulrich, Ortisei. Ein Streifzug.'' Raetia [[Bulsan]] 2007. ISBN 978-8872833018. pl. 249, 253.</ref>. == Taialongia == Josef Grossrubatscher, canche l fova dessenà o mbusià, dijova ju chësta taialongia: <gallery> Taialongia de Josef Grossrubatscher.jpg </gallery> "EstebanmurillotuttelefunzionesonoadriatichesommenteponteficecolamayzuccolaidCostneraducisquiamensisimpensisavocabiturinterseclamariturinteoratoaomaratilafruzanacretalamoralacinderalabestialalateuflalataschimulinandermeralamaseracolamerapinpinliebenbonapaltanosentimentocatermacaciunsdieschescentschcanajazeruckypobon u." == Notes == <references/> == Bibliografia == * Margreth Runggaldier, Karl Mahlknecht: ''1885-1985 Der Fremdenverkehr in St. Ulrich/Gröden.'' Athesia Bozen 1985, pl. 95 (tudësch)(foto). == Cunliamënc == * [https://web.archive.org/web/20160314074623/http://lusenberg.com/seplrusina/seplrusina.html Fotos de Josef Grossrubatscher.] {{DEFAULTSORT:Grossrubatscher, Josef}} [[Categoria:Uem]] [[Categoria:Persones de Gherdëina]] bfh80gdsq1yldhycfa05q09lzugxww2 Edmund Runggaldier 0 107091 253303 245334 2026-10-19T17:05:48Z Rolf acker 1705 /* Weblinks */ catsortfixes 253303 wikitext text/x-wiki '''Edmund Runggaldier''', nce pater Edmund Runggaldier SJ (* [[24 de agost]] [[1946]] a [[Urtijëi]]) ie n filosof y gejuit de Gherdëina. == Biografia == Ël ie n mut de Annamaria Senoner da Luca y de Josef Runggaldier da Passua che à abù n dut ot mutons y mutans (Wolfgang, Margareth, Edmund, Hermann Josef, Ulrich, [[Heidi Siller-Runggaldier|Heidi]], Markus y Bruno). Do la scoles a Urtijëi al fat l ginase y l lizeum tla scola di Gejuic Leone XIII a [[Milan]]. Ël à studià, do avëi fat l noviziat tl ordn di gejuic tla [[Ciarënzia]], dal 1968 al 1970 filosofia tla scola auta per filosofia a [[Pullach im Isartal|Pullach]] daujin a [[Minca]] y dal 1970 al 1973 teologia tla università de [[Dispruch]]. Dal 1973 al 1974 al pona studia sciche undergraduate a [[Oxford]] tla Nghiltiera y cun [[:de:Alfred_Jules_Ayer|Alfred Jules Ayer]]<nowiki/>sciche dutorant. N an ntier àl nce laurà tla Cësa Kennedy a Dispruch, ulache l rua adum jëuni de duta la pertes di mont. Ai 14 de lugio 1974 al festejà mëssa nevela a Urtijëi. Tl 1977 iel deventà dutor de filosofia a Oxford y depona assistënt tl istitut per filosofia cristiana tla Università de Dispruch. Tl 1985 iel stat numinà professëur nciarià tla Universitá de Dispruch y à giatà ilo tl 1990 la stiera de professëur. Dal 1993 al 1995 iel stat digan dla facultà teologica y dal 1994 al 1996 diretëur dl istitut de filosofia cristiana de Dispruch. Tl semester da dinviern 1996/97 fovel visiting scolar tla Loyola University a [[Chicago]]. Do Ludger Honnefelder ie Edmund Runggaldier stat dal 2007 professëur tla Humboldt-Universität a [[Berlin]] y dal 2009 inò a Dispruch. Dal 2007 iel cumëmber dla Academia Europea<ref>[https://www.ae-info.org/ae/Member/Runggaldier_Edmund Runggaldier Edmund tla Academia Europea.]</ref>. == Scric == ; Monografies * ''Carnap's Early Conventionalism. An inquiry into the historical background of the Vienna Circle'' (Studien zur österreichischen Philosophie 7). Rodopi, Amsterdam 1984. * ''Zeichen und Bezeichnetes''. Sprachphilosophische Untersuchungen zum Problem der Referenz. De Gruyter, Berlin 1985. * ''Analytische Sprachphilosophie'' (Grundkurs Philosophie Bd. 11). Kohlhammer, Stuttgart 1990. * ''Was sind Handlungen? Eine philosophische Auseinandersetzung mit dem Naturalismus''. Kohlhammer, Stuttgart 1996. * ''Philosophie der Esoterik''. Kohlhammer, Stuttgart 1996. * cun Christian Kanzian: ''Grundprobleme der Analytischen Ontologie'', Schöningh, Paderborn 1998. * cun Bruno Niederbacher (Hrsg.): ''Die menschliche Seele – Brauchen wir den Dualismus?'' Frankfurt: Ontos (Metaphysical Research, Bd. 7) 2006 * ''Die menschliche Seele bei Albertus Magnus. Ein nicht-reduktionistischer Beitrag zum Leib-Seele-Problem.'' (Lectio Albertina Bd. 11). Aschendorff, Münster 2010. ; Cumposizions * ''Carnap's Early Conventionalism'', te: ''International Philosophical Quarterly'' 19 (1979) 73–84. * ''Metaphysische Ansätze in der analytischen Philosophie'', te: ''Zeitschrift für Katholische Theologie'' 108 (1986) 119–134. * ''Zur empiristischen Deutung der Identität von Personen als Kontinuität'', te: ''Theologie und Philosophie'' 63 (1988) 242–251. * ''Die Rolle der Metaphysik in der analytischen Philosophie'', te: ''Bijdragen. Tijdschrift voor Filosofie en Theologie'' 50 (1989) 59–71. * ''On the Scholastic or Aristotelian Roots of "Intentionality" in Brentano'', te: ''Topoi'' 8 (1989) 97–103. * ''Einheit und Identität als "formale Begriffe" in der Metaphysik des Aristoteles'', te: ''Theologie und Philosophie'' 64 (1989) 557–566. * ''Von der zeitlichen Dauer der Gegenstände'', te: ''Philosophisches Jahrbuch'' 99 (1992) 262–286. * ''Menschliches Handeln und Indexikalität'', te: ''Theologie und Philosophie'' 69 (1994) 211–223. * cun Quitterer: ''Handlungsbeschreibungen und -erklärungen. Eine Herausforderung für den Naturalismus'', te: ZKTh 116 (1994) 321–329. * ''Ontologie in der analytischen Philosophie. Ein Forschungsbericht'', te: ''Information Philosophie'' 22/5 (1994), 18–24. * ''Personen und diachrone Identität'', te: ''Conceptus. Zeitschrift für Philosophie'' 26/68–69 (1992/1993), 107–122. * ''Analytische Religionsphilosophie: Zwischen Intersubjektivität und Esoterik''. Te: ''Theologie und Philosophie'' 71 (1996), 410–418. * ''Von der Dienstfunktion der Philosophie an theologischen Fakultäten''. Te: ''Zeitschrift für Katholische Theologie'' 119/3 (1997), 284–295. == Notes == <references/> == Bibliografia == * Elsa Runggaldier: ''Mëssa Nevela a Urtijëi: P. Edmund Runggaldier SJ (14.7.74).'' [[Calënder de Gherdëina]] 1975, pl. 74-77. == Weblinks == * [http://www.uibk.ac.at/philtheol/runggaldier/index.html.de Edmund Runggaldier tla università de Dispruch.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231002103906/https://www.uibk.ac.at/philtheol/runggaldier/index.html.de |date=2023-10-02 }} {{DEFAULTSORT:Runggaldier, Edmund}} [[Categoria:Uem]] [[Categoria:Persones de Gherdëina]] [[Categoria:Persona de Urtijëi]] sqzhcij9kvw3pbbe574b4859wafcnlz Calicasas 0 110321 253305 150299 2026-10-20T00:22:52Z Lopezsuarez 4371 253305 wikitext text/x-wiki {{gherdëina}} {{Infobox chemun Spania |Foto = Calicasas (Granada).jpg |Inuem luech = Calicasas |Blason = Escudo%20de%20Calicasas%20%28Granada%29.svg |Cumunità autonoma = {{flag|Andalusia}} |Provinzia = {{flagicon|provinzia de Granada}} [[provinzia de Granada|Granada]] |Comarca = |Ijula = |Fundazion = |Autëza = 758 |Spersa = 11 |Coordinates = {{coord|37|16|N|3|37|W|display=inline}} |Data abitanc = 2018 |Abitanc = 658 |Codesc posta = 18290 |INE = 18037 |Plata internet = calicasas.es/ |Cherta = {{Mappa di localizzazione |ESP |label = Calicasas |latitudineGradi = 37 |latitudinePrimi = 16 |longitudineGradi = -3 |longitudinePrimi = -37 |position = |width = 300 |float = center |relief = yes }} }}'''Calicasas''' ie n [[chemun]] de la [[Spania]] te la [[provinzia de Granada]] de l'[[Andalusia]]. Tl 2018 ovel na populazion de {{formatnum: 658}}<ref name="demographia">[http://www.demographia.com/db-worldua.pdf Demographia: World Urban Areas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180503021711/http://www.demographia.com/db-worldua.pdf |date=3 May 2018 }} – Demographia, April 2018</ref> ti cunfins dl chemun, sun na spersa de {{formatnum:11}} km². ==Storia== ==Geografia== ==Referënzes== <references/> [[Categoria:Chemuns de la Spania]] [[Categoria:Andalusia]] [[Categoria:Provinzia de Granada]] fb7zygqczebafc7hdvovxhx31t3t8u7 Cristl Moroder Levigi 0 189637 253302 251763 2026-10-19T17:03:31Z Rolf acker 1705 /* Bibliografia */ catsortfixes 253302 wikitext text/x-wiki {{Gherdëina}} {{Infobox artist |Inuem = Christian Moroder |Auter inuem = Cristl de Levigi |Foto = Cristl_Moroder_Luigi_Werkstatt_Lenert.jpg |Descrizion foto = Cristl de Levigi tla berstot dla [[Lenèrt|cësa Lenert]] a Urtijëi |Nasciù/da = [[11 de agost]] [[1892]] a Urtijëi |Mort/a = [[17 de agost]] [[1968]] sun [[Mont Sëuc|Mont de Sëuc]] |Suplì/da = Urtijëi |Educazion = [[Ludwig Moroder]] |Cunesciù/da per = |Operes cunesciudes = |Muvimënt = |Uem/fëna = |Firma = }} '''Cristl Moroder''', (* [[11 de agost]] [[1892]] a [[Urtijëi]]; †[[18 de dezëmber]] [[1968]] Mont de Sëuc) fova n [[scultëur]] a Urtijëi. == Biografia == Ël ie nasciù tla cësa Plan de Mureda. Si loma fova Theresia („Tresl“) Sotriffer dl Cecer y si pere Alois („Levìgi“) Moroder ferlëigher dla firma "[[Gebrüder Moroder]]" dic i nueves a Urtijëi. A si pere dijovun Levigi ajache l fova stat giut da si parënc a Ancona. Ël fova l jurman de [[Rudolf Moroder]] y ie nce stat si lerner tla berstot dla cësa [[Lenèrt|Lenert]] ulache l à laurà per n valgun ani. Do che l se ova maridà l ann 1921 cun Caterina Stuflesser de Levisc di Còi, al metù su si berstot tla cësa Gianmatie, che l à pona spustà tl tublà dla cësa Mureda, ulache l ie stat duta si vita. Ël ziplova dant al dut sanc per la dliejes che l vendova nstës. Si mutons ie stac [[Cristian Moroder (preve)|Cristian]], preve, Emma, [[Robert Moroder|Robert]], Eduard, y Rita. Do che si fëna fova morta l'ann 1943, se al maridà cun Adelheid Runggaldier da Passua l ann 1950. L ann 1915 fovel tla viëra bonamënter tla [[Dolomites]] pra l "K. u. K. Festungsartilleriebataillon No. 1 Marschkompagnie No. 2. ,Feld Art. Bozen, 2 Marschk." che sunova l "Flügelhorn". Te na lëtra a si jurman Franzl Moroder jun. se damandl che l ti mande n valguna partitures<ref>Franz Moroder da Costa: ''Lëtra scrita ai prim d’agost dl 1915 a mi pere, da si jurman Christl Moroder de Levigi.'' Calënder de Gherdëina 2013, pl. 125-126. </ref>. Mort iel tla età de 76 ani ai 17 de agost 1968 te na desgrazia sbriscian y tuman seura I crëp ju sal Hartl. == Ncëries == Bele l'ann 1907 fovel pra la mujiga che sunova l "Flügelhorn". A fé l capelmeister dla mujiga al scumencià dal 1913 al 1914 y ti ani do la prima gran viëra, doche [[Luis Trenker]] sen fova jit y Leo Delago ova messù dé ju per l gran lëur che l ova te scola, dal 1919 fina l ann 1939 <ref>Johann Moroder: ''La Mujiga d’Urtijëi.''Calënder de Gherdëina 1955, pl. 63-67.</ref>. Pra l cor de dlieja iel stat dirighënt dal 1920 al ann 1963. L ann 1967 iel mo stat dirighënt tla Cësa di Ladins cun l Orchester de Gherdëina. L ie nce stat cumponist de doi marces ''Gruß aus den Dolomiten'' y ''Ortisei''. == Notes == <references /> == Bibliografia == * S.D. ([[Stefan Demetz-Sulé|Stefan Demetz]]): ''N memoria de bera Cristl Moroder de Levigi †.''Calënder de Gherdëina 1969, pl. 48-51. * [[Leo Crepaz]]: ''Bera Cristl de Levigi do 10 ani ch’l se n ie. '' Calënder de Gherdëina 1979, pl. 136-138. * Vinzenz Mussner: ''Móstri scultëures de Urtijëi che à ziplà de bela scultures y che à nsenià ju lernri.'' Calënder de Gherdëina 1981, pl.105 (2 scultures). * Theodor Rifesser: ‘’100 ani Cor y Urchestra de dlieja Urtijëi’’. Cor de dlieja de Urtijëi, Urtijëi 2025, pl. 27-28, 49,59, 69. {{DEFAULTSORT:Moroder, Cristl}} [[Categoria:Uem]] [[Categoria:Persones de Gherdëina]] [[Categoria:Persona ladina]] [[Categoria:Artist]] [[Categoria:Scultëures de Gherdëina]] [[Categoria:Persona de Urtijëi‎]] [[Categoria:Moroder]] fz9ehzo77rkq95ffkp3ttqdhmk3oxqx