Wikipedia
lmowiki
https://lmo.wikipedia.org/wiki/Pagina_principala
MediaWiki 1.47.0-wmf.22
first-letter
Media
Special
Ciciarada
Utent
Ciciarada Utent
Wikipedia
Ciciarada Wikipedia
Archivi
Ciciarada Archivi
MediaWiki
Ciciarada MediaWiki
Modell
Ciciarada Modell
Jut
Ciciarada Jut
Categoria
Ciciarada Categoria
Portal
Ciciarada Portal
TimedText
TimedText talk
Mòdul
Ciciarada Mòdul
Evento
Discussioni evento
1954
0
3786
1335676
1335623
2026-10-02T14:33:06Z
Rei Momo
2442
/* Chi l'è che l'è nassud */
1335676
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
{{SBOZZNOL}}
El '''1954''' a l'è 'n ann del secol quell de vint.
== Cossa l'è sucedud ==
{{...}}
== Chi l'è che l'è nassud==
* [[06_10|6 d'utòber]]: [[Fulvio Lorenzetti]], maèster de [[karate]].
== Chi l'è che gh'è mort ==
{{...}}
== Alter proget ==
{{Interproget}}
{{CalendariXX}}
h1jyvpl590qb132czetexpwhazd5tj9
Lügan
0
39986
1335684
1198154
2026-10-02T21:10:16Z
~2026-52926-90
55178
I comuni di Cadro e Caroni non esistono in più, in quanto si sono aggregati nel comune di Lugano nel 2013.
1335684
wikitext
text/x-wiki
{{TILS}}
{{coor title dm|46|00|N|8|57|E}}
{{Livell aministrativ
|siglaStat = CHE
|numerLivell = 3
|nom = Lugano
|Livell2 = [[Lügan (distret)|Lügan]]
|Livell1 = [[Canton Ticino|Ticino]]
|linkStema = CHE Lugano COA.svg
|linkBandera =
|pajinaStema =
|pajinaBandera =
|linkSœmeanza = {{#if:Lugano_(Ticino)_View_on_Lake_Lugano_and_Monte_San_Salvatore.jpg|File:Lugano_(Ticino)_View_on_Lake_Lugano_and_Monte_San_Salvatore.jpg|}}
}}
'''Lügàn''' (''Lugano'' in [[Lengua italiana|Talian]], ''Lauis'' in [[Tudesch]] vegg; ''Lügang'' o ''Loowasch'' in del [[walser]] de [[Busch/Gurin|Busch]]; ''Luganum'' in [[Latin]]) l'è la cità püssée granda del [[canton Tesin]], [[Svízzera]].
Al gh'ha {{formatnum:{{Pop svizzera NC|CH-TI|5192}} }} abitant (dato del {{#time: j F Y|{{Pop svizzera NC|CH-TI|TIMESTAMP}} }}<ref>{{Pop svizzera NC|CH-TI|Quelle}}</ref>), pressapoch 124.000 se cüntum tüta l'[[area meterpulidana]], e al s'afascia in sül lach da Lügàn: ul [[Ceres]].
El cumün de Lugàn a l'è tacaa ai cumün de [[Arögn]], [[Biögg]], [[Campiun d'Italia]] (Italia), [[Canöbi (Svizzera)|Canöbi]], [[Culina d'Or]], [[Granscia]], [[Lanz]] (Italia), [[Massagn]], [[Melii]], [[Müscian]], [[Paradis (Svizzera)|Paradis]], [[Purza]], [[Savusa]], [[Sorengh]], [[Valsolda]] (Italia), [[Vescia]].
== Aministrazion ==
{| class="wikitable zebra"
! Mandad !! Sindegh !! Vita !! Partid
|-
| 1801–? || [[Pietro Rossi (politegh)|Pietro Rossi]] || 1765–1838 || -
|-
| 1803–1813 || [[Francesco Capra]] || 1762–1819 || -
|-
| 1813-1815 || [[Rodolfo Riva]] || 1780-1827 || -
|-
| 1815–1818 || [[Gaetano Moroni Stampa]] || 1779-1853 || -
|-
| 1818–1821 || [[Giovanni Battista Riva]] || 1773–1834 || -
|-
| 1821–1827 || [[Stefano Riva]] || ? || -
|-
| 1827–1830 || [[Bernardo Vanoni]] || ? || -
|-
| 1830–1862 || [[Giacomo Luvini]] || 1795–1862 || -
|-
| 1862–1876 || [[Carlo Frasca]] || ? || -
|-
| 1876–1878 || [[Giuseppe Bernasconi]] || ? || -
|-
| 1878–1888 || [[Carlo Battaglini]] || 1812–1888 || -
|-
| 1888–1899 || [[Gerolamo Vegezzi]] || ? || -
|-
| 1899–1900 || [[Elvezio Battaglini]] || ? || -
|-
| 1900–1904 || [[Antonio Fusoni]] || 1857–1914 || -
|-
| 1904–1910 || [[Elvezio Battaglini]] || ? || -
|-
| 1910–1919 || [[Emilio Rava]] || ? || -
|-
| 1919–1920 || [[Carlo Censi]] || 1872–1958 || [[Partii Liberal Radical|PLR]]
|-
| 1920–1932 || [[Aldo Veladini]] || ? || PLR
|-
| 1932–1944 || [[Alberto De Filippis]] || 1872–1958 || PLR
|-
| 1944–1948 || [[Giuseppe Lonati]] || ? || PLR
|-
| 1948–1968 || [[Paride Pelli]] || 1910–1968 || PLR
|-
| 1968–1984 || [[Ferruccio Pelli]] || 1916–1995 || PLR
|-
| 1984–2013 || [[Giorgio Giudici]] || 1945– || PLR
|-
| 2013–2021 || [[Marco Borradori]] || 1959–2021 || [[Lega di Ticines|Lega]]
|-
| 2021- || [[Michele Foletti]] || 1966- || [[Lega di Ticines|Lega]]
|}
== Sport ==
La gh'è na squadra da [[hockey]], l'HC Lugano, ciamà da tücc ''ul Lügann'', cuma la squadra da [[fotball]], l'FC Lugano. La gh'è anca na importanta squadra da [[palacanester]]: Lugano Tiger, che l'è vuna da le püsse important in dala Svizera.
== Galeria de fotu ==
<center><gallery>
Archivi:Lugano from Sighignola.jpg|Panorama da Lügan da Sighignöla
Archivi:Lugano as seen from park.jpg|Vista da Lügan dal Parc
Archivi:Lugano_(Ticino)_View_on_Lake_Lugano_and_Monte_San_Salvatore.jpg|Panorama da Lügan
</gallery></center>
== Riferiment ==
<references/>
* [https://www.lugano.ch/ Sit istitüziunal]
{{Cumün del Distret de Lügan}}
[[Categoria:Lügan| ]]
[[Categoria:Cumün del Canton Tesin]]
[[Categoria:Cità de la Svizzera]]
a4lowfvkjny10360ptg046ub5acry3p
Crèma
0
123444
1335677
1335622
2026-10-02T14:34:07Z
Rei Momo
2442
1335677
wikitext
text/x-wiki
<br><!-- '''Crèma''' --><br>{{CRES}}
{{Livell aministrativ
|siglaStat = ITA
|numerLivell = 3
|nom = Crèma
|Livell2 = [[Provincia de Cremuna]]
|Livell1 = [[Lumbardía]]
|linkStema =
|linkBandera =
|pajinaStema =
|pajinaBandera =
|linkSœmeanza =
}}
'''Crèma''' (''Crema'' in [[Italian|Italià]] e [[Latì]]; ''Krem'' in [[Tudèsch]]) l’è 'na cità da {{Pop_LOR_IT|019035}} da la [[Pruvincja de Cremuna|Pruincia da Cremuna]].
== Stòria ==
Par che Crèma la sìes nasìda 'n da i témp di [[Lungubard]], 'n dal [[600]] dòpo Gesö. Al sò nóm 'l vègn pròpi da 'na paròla lungubarda, "crèm" che la 'ól dì "dòs". 'Na tradisiù la disarès che la cità l'è nasìda al 15 d'agóst dal [[570]], quand le persune che le stàa sö l'isola Mòsa (o Isola Fulcheria) i è scapade so 'n dòs vizì 'l [[Sère]]. 'L capo da chèste persune 'l sa ciamàa Creméte, cunt da [[Palàs]]. Gh'è pò 'n ipotesi che la parla dala fundasiù che l'e stacia 'n dal [[400]], quand [[Milà]] l'era la capitàl da l'[[Imper Roman d'Ocident|Impero Rumà ucidental]]. Gh'è po' 'n ótre stüde che 'l dìs che ché i stàa i [[cèlti]], o magari i [[etruschi]].
La pröma carta che la parla da Crèma però l'è dal [[1000|méla]] e la dis che Crèma l'è 'na tèra che la partenìa ai Cunt da [[Camisà]]. Dòpo gh'è ignìt Bunifas da [[Tuscana]] e la sò fióla Matilda. 'N dal [[1098]] Matilda regala Crèma al Vèscof da [[Cremuna]].
'N dal [[1159]], dopo che Crèma la sa aleàda con Milà e mia con Cremuna, la cità l'è stacia sbatìda zó dal [[Barbarósa]], che 'l g'ha pò tacat fóch. L'asédio l'è stacc própe bröt: i tudèsch i g'ha pò tacat via dèle persune cremasche a le sò machine e tante persune i è mòrte.
'N dal [[1185]] gh'è ignìt la Pace da [[Custansa]] e la cità l'è stacia trada sö amò. Crèma la dienta 'n Libero Cümü e i gh'a facc da nóf le müra, i fòs e l pòrte ([[1199]]). 'N dal [[1200]] i gh'a tirat sö po' al Dòm e al palàs cümünal.
Crèma 'n dal [[1335]] la diènta pusés da [[Jann Galeaz Viscont|Jan Galeas Viscunt]]. 'N chèi agn che ([[1361]]) sa ricorda pò la pèste. Tra al [[1405]] e 'l [[1423]] Crèma la diènta [[Signoria]] da la familia Benzuna. Dòpo Crèma la diénta amò pusès di Viscunt e 'nfine, 'n dal [[1449]], l'è 'n pusès da la [[Repüblica da Venesia]].
Quanta Crèma l'è dientada 'na pruincia da la [[Repüblica da Venesia]] l'ecunumia l'è fiurida e i gh'a facc sü da nóf le müra, al palas cümünal e'l Palas di Nudar, che adès l'è dientat al Palas dal Vescof. 'N dal [[1490]] i ga tirat sö 'l Santüre da Santa Maréa e 'n dal [[1580]] i gh'a facc pò la Diocesi.
'N dal [[1797]] la finès la Repüblica da Venesia e 'n cità i vé i francés. 'N dal [[1814]] 'l finés l'impero da [[Napuliù Bunapàrt]] e i ria i striaci e la vè facia la pruincia da Crèma e [[Lód]].
'N dal [[1861]] Crèma la diènta italiana.
== Sìmboi ==
{{varda anca|Stèma de Crèma}}
== Evulusiù demogràfica ==
L'andamènt del nömer de abitàncc l'è mustràt in de la tabela ché sóta:
{{demografia/Crema}}
== Monümènt ==
=== Piasa dal Dòm ===
* [[Dòm da Crèma|Al Dòm]], [[1284]]-[[1341]].
* La Piasa, dal [[1500]] col Palàs Cümünal, al [[Turàs da Crèma|Turàs]], al Palàs dal Vèscof.
=== Le cése ===
* La ècia césa da [[San Mènech]], [[1463]]-[[1471]], che adès i ga facc déte 'l teatro.
* [[Santuare de Santa Maria de la Crox|Al Santüare da Santa Maréa]], 1490-[[1500]].
* La ècia césa da [[San Spìret]] e [[Santa Madaléna]], [[1511]] (adès l'è serada sö).
* La césa da [[Santa Ciara]]. [[1514]].
* La césa da [[San Bernardì (Crèma)|San Bernardì]] 'n cità, [[1518]]-[[1534]].
* La césa da [[San Jùan Batista]], [[1583]]-[[1584]].
* Al Santüare dèle Grasie, [[1601]]-[[1611]].
* La césa da [[San Benedèt]] [[1621]]-[[1623]].
* La capèla dal Quartierù [[1717]].
* La césa dala Trìnita [[1737]]-[[1740]].
* La ècia césa da Porta Ripalta, [[1743]].
* La césa da [[San Jàcom]] [[1749]].
* La césa da [[Sant'Intòne da Padua]], metà dal '700.
* La cesìna da Santa Maréa Stèla [[1834]].
* La césa da [[San Piéro]] con la faciada trada sö 'n dal [[1939]].
=== Palàs ===
* Palàs di Benzù ([[1627]]) (adès gh'è déte la Bibliotéca).
* Palàs di Maràs ([[1422]]).
* Palàs di Benzù ([[1504]]).
* Al vècc Palàs dal Munt da Pietà ([[1569]]).
* Palàs Cumpustèla ([[1585]]).
* Palàs di Vimercàt. ([[1602]]).
* Palàs di Fòia ([[1650]]).
* Palàs di Zurla (metà dal '600).
* Palàs di Crüèi ([[1663]]).
* Palàs di Bundént (sö la fine dal '600).
* Palàs di Vimercat-Zurla (pröma dal [[1685]]).
* Palàs di Prèmol (sö la fine dal '600).
* Palàs di Buns ([[1710]]).
* Palàs di Tèrni ([[1711]]).
* Palàs di Albergù ([[1756]]).
* Palàs di Vailàt ([[1840]]).
=== Teàter ===
* [[Teater Suciàl de Crèma|Teàter Suciàl]]
* [[Teater San Dumènic]]
<br clear="both" />
<br clear="both" />
== Fére e fèste ==
Al 2 da febràr gh'è la Madòna da la Serióla 'n du i sa benedés le candéle. Sö la fine da mars visì al santüare da Santa Maréa gh'è la féra. Al 10 da giögn sa fà la fèsta a San Pantigliù, co la procesiù. 'N da la metà d'agost gh'è la "turtelada", 'n du sa mangia i turtèi. A setémbre gh'è la sagra da la bertulina. La sera dal 12 da dicémbre gh'è la féra da Santa Lüséa, cò le bancarèle 'n Piasa dal Dòm. Dala metà da dicémbre a la fine da genàr gh'è 'l presepio di Sabiù.
== La cüsina ==
Töcc i cunós i [[Tortei cremasc|turtèi]]: i ga 'l ripié duls e per fai i dróa i amarècc, le üghète, i mentì e 'l mustasì.
Gh'è pò 'l salva, che l'è 'n furmài che l'è facc da chèste bande che.
Sa parla pò da la spongarda e dala bertulina, che l'è facia co l'öa mericana.
Quand gh'è 'l carneàl sa fa i chisói (o chisulì), fai sö co 'l limù, 'l póm e 'l strüt.
== Pagine tacade ==
* [[Sère|Fiöm Sère]]
* [[Canàl Marsà]]
* [[Mós|Al Mós]]
== Personàcc ==
* [[Fulvio Lorenzetti]], maèster da [[karate]]
== Riferimèncc ==
<references/>
<br clear=all>
{{Pruvincia de Cremuna}}
[[Categoria:Crema]]
[[Categoria:Comun de la provincia de Cremona]]
[[Categoria:Provincia de Cremona]]
jglfz7h0l2xr5xz5nii69ev0szvb9g8
Liechtenstein
0
126757
1335685
1335613
2026-10-03T03:36:19Z
InternetArchiveBot
32808
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1335685
wikitext
text/x-wiki
{{MILCLASS}}
{{varda che bel}}
{{stat
|pajinaBandera = Bandera del Liechtenstein
|pajinaStema = Stemma del Liechtenstein
|govern=[[Monarchia costituzional]]
|nomIntreg = Prenzipaa del Liechtenstein
|nomOfiçal = Fürstentum Liechtenstein
|linkLocalizazion = File:Location Liechtenstein Europe.png
|linkMapa = file:Liechtensteinit.png
|lesta di capi de stat = [[Prenzip del Liechtenstein|Prenzip]]
|lenguaOfiçala = [[lengua todesca|Todesch]]
|confin = [[Svizzera]] e [[Austria]]
|oltrelengue = [[lengua alemanna|Alemann]], [[Walser]] (co-offizial a [[Triesenberg]])
|ingressONU = 18 settember 1990
|superfixOrden = 189
|capitalaAbitants = 5400
|capitalaAbitantsAn = 2015
|PILprocapite = 118'040
|PILprocapiteAn = 2009
|TFT = 1,4
|PILPPA = 89'400
|PILPPAValuda = USD
|stat de prima =[[Confederazion germanica]]
}}
El '''Liechtenstein''' (officialment '''Prenzipaa del Liechtenstein''', in [[todesch]] '''Fürstentum Liechtenstein''', in [[alemann]] ''Förschtatum Liachtaschta'') a l'è 'na [[monarchia costituzionala]] europea, missa in tra la [[Svizzera]] e l'[[Austria]].
==Storia==
=== El nass del Prenzipaa ===
[[File:Liechtenstein asv2022-10 img22 Vaduz Schloss.jpg|thumb|left|El [[Castell de Vaduz]], sed di prenzip]]
In del secol XVII la familia di Liechtestein, originaria de la [[Bassa Austria]], eren dree cercà la manera de 'vègh on post in del [[Reichstag (Sacher Roman Imperi)|Reichstag]], cioè la Dieta Imperiala, ma i post eren reservaa domà ai nobij che gh'even di possediment direttament sotta 'l trono imperial, senza di alter feudatari intermedi, e nissun di possediment de la familia, a quell temp lì, el respettava 'sti requisit.
In del 1699 la familia la gh'ha avuu l'occasion de crompà de la familia di Hohensem la [[Signoria de Schellenberg]] e in del 1712 la [[contea de Vaduz]], du territori piscinitt ma che gh'even i caratteristich che i Liechtenstein eren dree cercà, cioè avègh nissun scior feudal foeura che l'Imperator midemm.
In del mes de sgenee del 1719, dopo che tucc i ducument per el passagg de proprietà eren staa completaa, l'Imperator Carla VI l'ha decretaa l'union de Vaduz e Schellenberg e 'l volzament de 'sto territori chi al rangh de [[Prenzipaa]], in todesch ''Fürstentum'', cont el nomm de Liechtenstein in onor del sò fidaa servitor [[Anton Florian del Liechtenstein]]. In quell moment el Liechtenstein a l'è deventaa on Stat sovran member del [[Sacher Roman Imperi]]. A bon cunt a l'è stada 'na mossa politega per stà in del Reichstag, degià che 'l Liechtenstein a l'era governaa di mess di Prenzip Regnant e domà 120 agn dopo la familia di Liechtenstein l'ha visitaa el sò territori, per andàgh a viv domà dopo del 1900.
=== La fin de la Confederazion e i guerr ===
Dopo de la fin de la [[Confederazion germanica]] in del 1866, dovuda a la [[guerra austro-prussiana]], el Stat el renonzia a l'armada e 'l scerniss de affidà la difesa a la vesina [[Svizzera]]. Degià che la [[Prussia]] l'ha accusaa el Prenzipaa de vess staa la causa de la guerra, per la soa volontà de restà sovran sia de l'Austria sia de la Germania, i du Stat han firmaa no 'na pas. El Liechtenstein, a bon cunt, l'eva mandaa 'na forza de 80 omen cont l'orden de difend el territori todesch del [[Tirol]] de 'n attacch italian e de fà no la guerra a di alter todesch. Se cunta su, tra l'alter, che hinn tornaa in 81, se dis che l'alter el fuss on italian in cerca de lavorà o 'n offizial austriegh.
Dopo de la prima guerra mondiala el Stat el renonzia a la pupart di ligamm con l'Austria e 'l decid de fà su 'n [[union dovanala]] con la Svizzera e in del 1922 scerniss de doperà el franch 'me moneda.
Durant de la segonda guerra mondiala el Prenzipaa, grazia al [[Franzesch Isepp II del Liechtenstein|Franzesch Isepp]], el resta [[Stat neutral|neutral]] e finna al 1938, cont l'[[Anschluss]], i Prenzip viveven a Vienna. L'espansionism hitlerian a l'era on bell ris'c per el Pajes, an'mò teoricament in guerra cont el [[stat successor]] de la [[Prussia]], ma grazia al sò ligamm cont la Svizzera a l'è minga toccaa.
=== Dopoguerra ===
[[File:Hilti Schaan.jpg|thumb|left|Sed de l'[[Hilti]], voeuna di aziend liechtensteines pussee grand]]
Dopo de la segonda guerra mondiala el Pajes el tacca a desviluppà el sò settor de la manifattura ma la familia prenzipesca la va in crisi quand che la [[Cecoslovacchia]], cont i [[decrett Beneš]], la toeu via i patrimoni di Liechtenstein in del Stat, situazion che la mena a la fin di relazion con la Cecoslovacchia - el Prenzipaa el derva i relazion con [[Cechia]] e [[Slovacchia]] domà in del 2009 - e al perd per i Liechtenstein de squasi el 90% di sò patrimoni.
Dopo de l'incident diplomategh con la Cecoslovacchia el gh'ha in del 1951 ona controversia el [[Guatemala]], relativa a 'n cittadin del Liechtenstein, prumma todesch, consideraa desenemis di autorità e menaa in preson in di Stat Unii, menaa innanz a la [[Liechtenstein v. Guatemala|Cort Internazionala]]. La Cort in del 1955 la gh'ha daa tort al Prenzipaa e l'ha dii che la [[cittadinanza]] senza connession effettiva cont el Stat la var minga per forza in del dirizz internazional e l'ha fissaa donca 'na definizion che l'è doperada anca incoeu quand che se parla de l'argoment.
Domà in di agn '70 la familia prenzipesca la sortiss de la crisi grazia al miôrament di aziend de familia faa del [[Giovann Adamm II del Liechtenstein|Giovann Adamm]], ch'el riess a slargà de bon l'area d'azion e 'l valor de la [[LGT Bank]].
In del 1983 dopo de 'n referendum a l'è deciduu de dàgh el dirizz di vot ai dònn, che l'è recognossuu anca in tucc i comun in del 1986: L'è staa el daree Stat europee a garantì 'sto dirizz.
==== El Liechtenstein e 'l mond ====
[[File:Monument 300 Jahre in Vaduz (2019) Liechtenstein.jpg|thumb|Monument per i 300 agn del Pajes, festegiaa in del 2019]]
In di agn '90, grazia ai pression del noeuv Prenzip [[Giovann Adamm II del Liechtenstein|Giovann Adamm]], andaa in sul trono in del 1989 a la mort del pader, el Pajes el va dent in di [[Nazion Unii]] in del 1990, in la [[Sociazion Europea del Liber Scambi]] in del 1991 e in del 1992 al [[Spazzi Economich Europee]]. La vertura di mercaa l'ha menaa i aziend del Pajes a slargàss e a deventà assee espert in l'importà di ben, giontàgh del valor e poeu revendij a l'ester e per esempi la [[Ivoclar Vivadent]] la fa su squasi el 20% di dent fals al mond, tant che de l'adesion a la SELS a incoeu el PIL a l'è deventaa pussee gross de ses voeult.
Dal 1 de genar 2000 el Liechtenstein el gh'ha la soa [[Liechtensteinische Post|società de posta]], dopo che de l'union dovanala hinn staa gestii de [[La Posta Svizzera]].
In del 2003 a l'è reformada la Costituzion per dà pussee de poder al Prenzip e mett la possibilità de secession per i comun e de abolì la monarchia, l'ann dopo el Giovann Adamm el nomina [[reggent]] el sò fioeu [[Luis del Liechtenstein|Luis]].
Del 2018 el Pajes, el segond in Europa dopo [[Malta]], el scomincia a fà di legg in favor di [[criptodanee]] e vuna di banch del Prenzipaa la nonzia de vorè fà la soa crittomoneda coverta del franch.
== Geografia ==
[[File:Rhein bei Balzers - Blick auf Gonzen.JPG|thumb|El Ren, in tra la Svizzera e 'l Liechtenstein]]
El Liechtenstein a l'è situaa in sui Alp, e 'l confin ocidental a l'è formaa del [[Ren]]. El pont pussee volt a l'è el [[Grauspitz]] e, anca se l'è in alt in sui mont, grazia ai vent che riven del Sud el gh'è 'n clima mit. Per i sò dimension piscininn a l'è retegnuu on [[microstat]].
A bon cunt di alter scimm important del Liechtenstein, che d'invern a l'è 'na meta interessanta per quej che fann sport invernal, a hinn l'[[Hinter Grauspitz]], el [[Mazorakopf]], el [[Naafkopf]] e 'l [[Falknis]]. On alter mont de tirà a man a l'è el [[Schönberg (Liechtenstein)|Schönberg]].
El confina con la Svizzera, a ovest cont el [[Canton San Gal|San Gal]] e a sud cont el [[Canton Grison|Grison]] e a est cont el [[Vorarlberg]], land de l'[[Austria]].
A l'è, insemma a l'[[Uzbekistan]], vun di Stat dobbiament senza sbocch al mar, degià che tucc i Stat che ghe confinen a hinn minga in sul mar.
== Politega ==
El Liechtenstein a l'è 'na [[monarchia costituzional]] guidada de 'n [[Fürst|Prenzip]], incoeu el [[Giovann Adamm II del Liechtenstein|Giovann Adamm II]], anca se dal 2004 el sò fioeu [[Luis del Liechtenstein|Luis]] a l'è el reggent. La [[Costituzion del Liechtenstein]] a l'è in vigor del 1921 e in del 2003 l'è stada emendada assee per permett de abolì la monarchia e ai comun de autodeterminàss e de fà la secession.
El Parlament del Pajes a l'è el [[Landtag del Liechtenstein|Landtag]] e la prima ministra l'è la [[Brigitte Haas]]. El [[Governo del Liechtenstein|governa]] a l'è nominaa del Prenzip in sul suggeriment del Landtag, anca se in pratega el se limita a nominà la forza che l'ha vinciuu i elezion.
Per agn el sistema politegh a l'è staa dominaa de du partii: El [[Partii Progressista di Cittadin]] e l'[[Union Patriottega (Liechtenstein)|Union Patriottega]], tucc e duu ligaa al mond del [[liberism|liberalism economich]] e del [[conservatorism]] e separaa soratutt de la vision del poder de la monarchia, anca se in d'on poo de cas a hinn staa insemma al governo. Incoeu gh'è alter du partii in del Landtag: i [[Democrategh per el Liechtenstein]], [[popolista]] e anti-immigrazion, e la [[Lista Libera (Liechtenstein)|Lista Libera]], [[ecologism|verda]] e [[socialdemocrazia|socialdemocratega]].
El Prenzip e gh'ha el poder de [[veto]] in sui legg e in sui referendum popolar, foeura che per i referendum che abolissen la monarchia o de autodeterminazion, el poeu insubì legg e referendum e 'l pò desligà el Landtag, anca se 'l Pòpol el gh'ha el dirizz de annullà 'sta decision cont on referendum. A l'è anca a capo de la [[diplomazia]] statala, anca se a bon cunt a l'è per la pupart delegada a la Svizzera.
=== Comun ===
[[File:Liechtenstein - Gemeinden mit Exklaven.png|thumb|I comun del Liechtenstein]]
El Liechtenstein a l'è compartii in vundes comun: Ogni comun el gh'ha el dirizz de [[secession]] de l'union statala.
I comun a hinn compartii in du circondari elettorai, [[Oberland (Liechtenstein)|Oberland]] e [[Unterland (Liechtenstein)|Unterland]], che reppresenten l'antiga division in tra Schellenberg e Vaduz.
*[[Oberland (Liechtenstein)|Oberland]]
**[[Schellenberg]]
**[[Ruggell]]
**[[Mauren]]
**[[Gamprin]]
**[[Eschen]]
*[[Unterland (Liechtenstein)|Unterland]]
**[[Vaduz]]
**[[Schaan]]
**[[Planken]]
**[[Triesen]]
**[[Triesenberg]]
**[[Balzers]]
=== Simboi nazionai ===
[[File:Aufkleber Gott - Fürst - Vaterland, Fürstentum Liechtenstein.jpg|thumb|left|Sticker cont el motto]]
La [[bandera del Liechtenstein|bandera del Pajes]] a l'è bloeua e rossa cont ona corona a reppresentà i prenzip. La gh'è anca 'na bandiera fondada in sui color de la familia Liechtenstein, gialda e rossa.
Finna al 1936 i bander del Liechtenstein e de [[Haiti]] eren istess quand che in di Olimpiadi de quell anni lì a l'è staa descovert el fatt e donca el Prenzipaa l'ha giontaa 'na corona menter Haiti el sò stemma al center.
El [[stemma del Liechtenstein|stemma]] a l'è assee compless: el mostra l'aquila de la [[Slesia]], el stemma di [[Kuenringer]], el stemma del [[Ducaa de Troppau]] e 'n variazion del stemma di [[Cirksena]], con sotta el corno postal del [[Ducaa de Jägerndorf]] e inscudaa el stemma de la familia prenzipesca, giald e ross, che l'è despess doperaa 'me simbol "civil" del Prenzipaa.
L'inn nazional, [[Oben am jungen Rhein]], l'è fondaa in su la melodia del [[God save the Queen]], tolta de la Confederazion germanica, e 'l canta 'n oda al Pajes e al Prenzip. Finna al 1963 el contegniva di riferiment a la [[Germania]] e 'l parlava de "Ren todesch" e de "Patria todesca", menter de quell ann lì a l'è staa cambiaa. Per tradizion quand che l'inn el dis "longa vitta al prenzip de la terra" la se volza la man in d'on gest istoregament doperaa per saludà i Prenzip e che 'l regorda la [[schwurhand]] ma 'n quajvun el fa no perchè el regorda el [[salud nazista]].
El motto nazional a l'è "Für Gott, Fürst und Vaterland", cioè "Per Dia, el Prenzip e la Patria".
=== Dirizz uman ===
[[File:Government of Liechtenstein 2013.jpg|thumb|El governo del Prenzipaa in del 2013]]
I [[dirizz uman in Liechtenstein]] a hinn tutelaa assee. Dal 1996 l'è staa faa sù 'n Offizzi di Pari Opportunità, pensaa in origin paj donn e incoeu doperaa soratutt per i disabil e i immigraa.
El Pajes el rispetta tucc i libertà fondamentai de immigrazion, de sociazion, de studi e de lavorà. El manca però 'n orghen independent che 'l se occupa de dirizz.
In sui tema LGBT del 2025 i cobbi gay poden maridàss e gh'è ona legg contra la discriminazion: prima gh'era i union civil e se podeva anca adottà, ma de single.
Dal 1983 i donn voten e dal 1996 el Stat l'ha firmaa la convenzion in sui dirizz i donn. Hinn tutelaa anca i dirizz di fiolitt: L'[[età del consens]] a l'è de 14 agn e 'l stupro a l'è punii cont la galera de 1 a 10 agn.
Hinn recognossuu anca i dirizz di lavorent, che pòden contrattà in su bas collettiva e unìss in [[sindacaa]].
=== Cittadinanza ===
El principi fondamentàl de la cittadinanza a l'è el [[ius sanguinis]]: El fioeu de 'n [[Passaport del Liechtenstein|cittadin del Liechtenstein]] a l'è anca luu cittadin del Liechtenstein.
A l'è possibil anca naturalizzàss dòpo 30 agn de residenza o prumma, per vot popolar e approvazion del Landtag. A l'è necessari renonzià a la cittadinanza de prima, anca se in teoria, se vun el gh'ha giamò la cittadinanza a l'è possibil ciappànn on'oltra.
Se maridaa cont on cittadin del Prenzipaa a l'è possibil deventà cittadin dòpo 10 agn, i agn in del matrimoni conten el dobbi, cont la necessità de superà 'n esamm de todesch e de politega.
==== Residenza per forestee ====
El Pajes l'emett 89 permèss l'ann per forestee, la mità a hinn daa per lotteria e l'altra direttament del governo: 72 hinn garantii ai cittadin del Spazzi Economich Europee.
A l'è assee frequent che i lavorent forestee del Liechtenstein viven in Isvizzera o in Austria, in attesa del permess o anca sènza mai domandàll.
Dopo 5 agn de residenza a l'è possibil deventà resident permanent.
=== Relazion internazionai ===
[[File:Grenze Liechtenstein, Balzers.jpg|thumb|[[Confin in tra el Liechtenstein e la Svizzera]], vert dal 1923]]
La sovranità del Liechtenstein a l'è defenduda de la [[Svizzera]] dal 1866, Pajes che 'l gh'ha di fort relazion cont el Prenzipaa, tant che el Liechtenstein el dopera el [[franch svizzer]] e i sò confin a hinn protegiuu, dal 1922, di [[Guardii de Confin]] svizzer. Finna a la prima guerra mondiala a l'era in union dovanala cont l'[[Austria-Ongaria]] e i sò confin eren protegiuu di [[Guardii de Confin del Liechtenstein]]
L'è member de la [[Sociazion Europea de Liber Scambi]], de l'[[Organizzazion di Nazion Unii]] e del [[Spazzi Economich Europee]].
A causa di [[decrett Beneš]], ch'han tolt via di patrimoni de la fameja Liechtenstein in Cecoslovacchia, el Pajes l'ha saraa i relazion cont el Stat e l'ha vert i relazion cont la [[Cechia]] e la [[Slovacchia]] domà in del 2009.
El gh'ha anca di bon rappòrt cont l'[[Austria]], cont la che collabora in materia de polizia, de preson e de red ferroviaria.
== Economia ==
[[File:LGT Private Banking Vaduz.jpg|thumb|Sed centrala de [[LGT Group]] a Vaduz, banca de la Casa Prenzipesca]]
El Liechtenstein a l'è senza [[debit publegh]] e 'l dopera el [[franch svizzer]] 'me moneda, cont la possibilità de conià di moned sò, in quantità limitada, senza valor in Isvizzera. In teoria l'è ancamò in vigor el [[franch del Liechtenstein]], che però l'è emettuu domà 'me moneda cerimoniala per i collezionista.
Degià ch'a l'è 'n territori senza resors, la pupart de la soa economia a l'è fondada in sui banch e servizzi, che cunten per circa el 50% del PIL, e in sul commercc cont i Stat forestee e 'l gh'è 'n bon settor industrial, che 'l cunta per pussee del 40% del PIL. El gh'ha pussee impres registraa che individov resident e 'l gh'ha on [[PIL pro capite]] de 139'000 dollar, el pussee volt del mond. El Liechtenstein el gh'ha on balanz import-export assee positiv, 'l importa circa du miliard e l'esporta pussee de trii miliard.
A gh'è anca 'na piscininna industria agricola che la coltriva [[forment]], [[formenton]], [[pomm de terra]] e [[orz]] e la produs [[formaj]] e [[vin]].
=== Tass ===
El Liechtenstein el gh'ha 'na [[tassa]] in sul reddit statala del 1,2%, che cont i tass di comun - che hinn assee autonom a nivell fiscal - la riva, in media, al 18%. L'è giontaa on 4% per quej che doperen i servizzi de sicurezza sociala. I aziend a hinn inveci tassaa del 12,5%.
Gh'è 'na tassa patrimoniala progressiva e 'na tassa in sui donazion e i eredità che la varia dal 0,25% al 0,75% per i parent e dal 18% al 27% per i minga parent.
A l'è consideraa on [[paradis fiscal]] e finna ai primm agn 2000 el gh'eva on strett secrett bancari, finna a quand, in del 2009, hinn staa abolii 'sti legg.
== Coltura ==
[[File:Kunstmuseum Liechtenstein (Walti).jpg|thumb|El musee di Art]]
=== Lengua ===
La lengua offiziala del Stat a l'è el todesch, ma la pupart di gent la parla on dialett alemann compagn de quell parlaa in del [[Vorarlberg]] e anca on poo de quell parlaa in del tocch de Sguizzera arent. In del comun de [[Triesenberg]] gh'è 'n dialett [[walser]] tutelaa offizialment.
=== Religion ===
El cattolicesim a l'è la religion offiziala del Stat, e la gh'è [[libertà de cult]]. In di scoeur a l'è obbligatoria 'n educazion religiosa, cattolica o protestanta.
El Prenzipaa el fa su el territori de l'[[Arcidiocesi de Vaduz]].
=== Art ===
La fameja Liechtenstein la gh'ha 'na granda collezion d'art, esposta in del [[Kunstmuseum Liechtenstein]] e in del [[Musee Nazional del Liechtenstein]].
=== Mangià ===
[[File:Käsknöpfle.jpg|thumb|I Käsknöpfle]]
El [[mangià del Liechtenstein]] a l'è compagn de quell di Stat arent, ciovè [[Svizzera]] e [[Austria]], soratutt el [[Vorarlberg]]. Minester e formaj - faa de l'importanta industria casearia - a hinn element tipegh de la cusina del Pajes. I piatt pussee famos che gh'hann di variazion tipegh a hinn i [[Rösti]], i [[Schnitzel]] - ciovè i cotelett - e i [[Käsknöpfle]]. El Pajes a l'è famos anca per i [[Vin del Liechtenstein|sò vin]].
=== Fest ===
In del Stat a hinn festegiaa la pupart di festività cattolich e gh'è du fest publegh: El 15 de agost, [[Festa Nazionala del Liechtenstein|Festa Nazionala]], che la onora el compleann del [[Franzesch Isepp II del Liechtenstein|Franzesch Isepp]], e 'l 2 de genar, festa de [[Berthold V de Zähringen]]. El 15 de agost i cittadin a hinn invitaa al Castell per parlà cont el Prenzip e 'la Cà Prenzipesca la offriss la [[birra]] a tucc.
=== Media ===
El Pajes a l'è servii de la [[Liechtenstein Telekom]] per i telecomunicazion. A gh'è 'na TV privada, [[1 FL TV]] e 'na radio, [[FL Radio]].
== Straport ==
[[File:ÖBB Bahnhof Schaan-Vaduz.jpg|thumb|La stazion de Shaan-Vaduz]]
=== Strada ===
Gh'è 250 km de strada asfaltada e 90 km de pista ciclabil. El strapòrt publegh a l'è gestii de [[Liechtenstein Bus]], sussidiaria de la società di postaj svizzer, che la conliga el Pajes anca a 'na quaj città de confin.
=== Ferrovia ===
L'unica ferrovia del Stat a l'è la [[ferrovia Feldkirch-Buchs|Feldkirch–Buchs]], gestida de l'[[ÖBB]]. L'è doperada domà de relazion regionai, ghe passen di treni [[Eurocity]] da e per la Svizzera ma se fermen no.
=== Aria ===
El Liechtenstein el gh'ha nissun aeroport e domà 'n [[Eliport de Balzers|eliport a Balzers]]. L'aeroport pussee vesin a l'è quell de [[San Gall]], quell internazional quell de [[Zurigh]].
== Sport ==
=== Schi alpin ===
El [[schi alpin]] a l'è el sport pussee spantegaa in del Liechtenstein e 'l gh'è sta di atletta famos e plurimedajaa 'me [[Hanni Wenzel]], [[Andreas Wenzel]], [[Paul Frommelt]], [[Marco Büchel]] e [[Tina Weirather]].
=== Folball ===
[[File:AUT vs. LIE 2015-10-12 (193).jpg|thumb|El [[Martin Rechsteiner]] e 'l [[Mario Frick]] in d'ona partida Austria-Liechtenstein in del 2015]]
La [[Federazion del Folball del Liechtenstein]] a l'è in la [[UEFA]] e la organizza nissun campionaa: I squader de club giughen in del campionaa svizzer. La gh'è 'na [[selezzion del folball del Liechtenstein|nazional]], che la s'è mai qualificada in di copp europee e nanca a la Coppa del Mond. La [[Liechtensteiner-Cup]], che la da access a l'[[Europa League]], la ved i squader sfidàss in tra de lor e anca cont di squader faa de giugador forestee. La squadra de club pussee importanta l'è el [[FC Vaduz|Fussball Club Vaduz]].
=== Gioeugh olimpich e alter sport ===
Di atletta del Liechtenstein partecipen ai Olimpiadi: Domà [[Hanni Wenzel]] l'ha vinciuu, però, la medaja d'or.
Gh'è 'na nazional de pallavol, mascolina e femminina, che la giuga in del campionaa europee di Stat piscinitt.
In di [[Gioeugh di Stat piscinitt]], che l'ha ospitaa dò voeult, l'ha vinciuu 64 medaj d'or.
L'ha partecipaa anca a 'n edizion di [[Gioeugh sènza frontee]] in del 1976.
== Sicurezza e defesa ==
[[File:Liechtenstein police car (Gemeinde polizei Schaan) 01.JPG|thumb|Vettura de la ''Gemeindepolizei'' de Schaan]]
La sicurezza del Stat a l'è affidada a la [[Polizia territoriala del Liechtenstein|Landespolizei]], compartida in servizzi statal e comunal, che la gh'ha anca 'n unità paramilitar per dà i onor al Prenzip e gestì di rivolt. A bon cunt el Liechtenstein a l'è vun di Stat con men criminalità in del mond e la pupart di abitant la sara nanca i port prima de andà a dormì. Gh'è 'na collaborazion cont l'[[Interpol]] e soratutt cont i polizij svizzer e austriegh.
La defesa del Liechtenstein, Stat neutral, a l'è affidada a la Svizzera dopo che la fin de la Confederazion germanica l'ha liberaa el Stat di sò obbligh militar. Gh'è staa on para de incident de l'[[Armada svizzera]], vun in di agn 1980, quand che di soldaa han brusaa 'n tocchell de foresta, e vun in del 2007, quand che 170 soldaa hinn vegnuu dent per error e, quand han notaa l'error, hinn andaa via e han presentaa i sò scus offiziai. In tucc e du i cas el Liechtenstein l'ha accettaa bonariament i scus, reppreentaa in del primm cas de 'na cassa de vin bianch, e l'ha dii che hinn di ròbb che capiten.
== Riferiment ==
{{div col}}
*[https://spectator.sme.sk/c/20034761/liechtenstein-slovak-ties-established.html Liechtenstein-Slovak ties established]
*[https://web.archive.org/web/20190327123318/https://www.radio.cz/en/section/curraffrs/liechtenstein-czech-republic-establish-relations-after-long-property-dispute Liechtenstein, Czech Republic establish relations after long property dispute]
*[https://www.regierung.li/bilateral-relations-czech-republic-liechtenstein Bilateral relations Czech Republic - Liechtenstein] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327123315/https://www.regierung.li/bilateral-relations-czech-republic-liechtenstein |date=2019-03-27 }}
*[http://www.treccani.it/enciclopedia/liechtenstein_%28Dizionario-di-Storia%29/ Liechtenstein - Treccani]
*[https://www.liechtenstein.li/en/economy/ Economy - Liechtenstein]
*[http://www.uniset.ca/naty/maternity/nottebohm.htm The Nottebohm Case]
*[http://www.liechtensteincollections.at/en/pages/1327.asp LIECHTENSTEIN. THE PRINCELY COLLECTIONS]
*[https://www.regierung.li/bilateral-relations-austria-liechtenstein Bilateral relations Austria - Liechtenstein] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327123325/https://www.regierung.li/bilateral-relations-austria-liechtenstein |date=2019-03-27 }}
*[https://abcnews.go.com/International/story?id=2921407&page=1 Whoops! Swiss Accidentally Invade Liechtenstein]
*[https://www.news.com.au/travel/world-travel/europe/liechtenstein-the-country-thats-so-small-it-keeps-being-invaded-by-its-bigger-neighbour/news-story/08eee6f0d3dab6467c8c1dd8566c2514 Liechtenstein, the country that’s so small it keeps being invaded by its bigger neighbour]
*[https://www.liechtenstein-business.li/en/living-in-liechtenstein/life-in-the-principality/taxes/ Tax system - Liechtenstein business] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329162636/https://www.liechtenstein-business.li/en/living-in-liechtenstein/life-in-the-principality/taxes/ |date=2019-03-29 }}
*[https://www.bbc.com/news/world-europe-18649156 Liechtenstein referendum rejects curbs on royal powers]
*[https://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2017/01/30/the-curious-case-of-liechtenstein/ The curious case of Liechtenstein: A country caught between a prince and democracy]
*[https://www.nytimes.com/1984/07/02/world/around-the-world-liechtenstein-women-win-right-to-vote.html Liechtenstein women win right to vote]
*[https://www.liechtenstein.li/en/country-and-people/geography/ Geography - Liechtenstein]
*[https://www.worldatlas.com/webimage/countrys/europe/liechtenstein/lisymbols.htm Liechtensteiner Symbols]
*[https://www.dualcitizenship.com/countries/liechtenstein.html Dual Citizenship - Liechtenstein] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401222332/https://www.dualcitizenship.com/countries/liechtenstein.html |date=2019-04-01 }}
*[https://www.liechtenstein-business.li/en/living-in-liechtenstein/life-in-the-principality/residence-permits/ Liechtenstein - Residence permits] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329185752/https://www.liechtenstein-business.li/en/living-in-liechtenstein/life-in-the-principality/residence-permits/ |date=2019-03-29 }}
*[https://www.amnesty.org/en/countries/europe-and-central-asia/liechtenstein/ Liechtenstein - Amnesty International]
*[https://coincentral.com/liechtenstein-crypto-powerhouse/ Why Tiny Liechtenstein Is Becoming a Crypto Powerhouse]
*[https://www.warhistoryonline.com/history/liechtensteins-army.html Liechtenstein’s Army Returned Home From War With More Men Than it Left With]
*[https://www.liechtenstein.li/en/news-detail/article/ivoclar-vivadent-continues-to-grow/ Ivoclar Vivadent continues to grow]
*[https://tourismus.li/en/activities/art-culture/gastronomy-wine/delights-from-liechtenstein/ Delights from Liechtenstein] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200815162516/https://tourismus.li/en/activities/art-culture/gastronomy-wine/delights-from-liechtenstein/ |date=2020-08-15 }}
{{div col end}}
{{Stat de l'Europa}}
[[Categoria:Liechtenstein| ]]
tf4fabd8onam3ej48pc670w3he8p4ub
Václav Havel
0
127814
1335690
1335383
2026-10-03T08:16:56Z
InternetArchiveBot
32808
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1335690
wikitext
text/x-wiki
{{MILCLASS}}
{{varda che bel}}
{{Carica publega
|nom = MgA. Václav Havel, GCB, dr. h. c. mult.
|imajin = File:Vaclav Havel cropped 2.jpg
|didascalia =
|carica = {{LogoCP|Coat of arms of the Czech Republic.svg}} [[President de la Cechia]]
|mandadprencepe = 2 de febrar 1993
|mandadfin = 2 de febrar 2003
|mandad =
|vice de =
|capo de stat =
|president =
|vicepresident =
|primminister =
|viceprimminister =
|vice =
|predecessor = Carega fàda su
|sucessor = [[Václav Klaus]]
|lejisladura =
|grup parlamentar =
|coalizion =
|circoscrizion =
|colleji =
|tipo nomina =
|incareg =
|sit =
|carica2 = {{LogoCP|Coat of arms of the Czech and Slovak Federal Republic.svg}} [[President de la Cecoslovacchia]]
|mandadprencepe2 = 29 dicember 1989
|mandadfin2 = 20 luj 1992
|predecessor2 = [[Gustáv Husák]] ([[Marián Čalfa]] [[ad interim]])
|sucessor2 = [[Jan Stráský]] (ad interim)
|prefiss onorifeg =
|sufiss onorifeg =
|partid = [[Forum Civich]]
|tendenza = [[Liberalism]]
|titol de studi =
|alma mater =
|profession =
|firma = File:Vaclav Havel Signature.svg
}}
{{Quote|Te diventet minga on dissident inscì perchè on di te decìdet de ciappà 'sta carrera inusuala. Te set mittuu dent del tò sens de responsabilità personala, combinaa cont on insemma compless de circostanz estern|V.Havel}}
El '''Václav Havel''' (IPA: [ˈvaːt͡slav ˈɦavɛl] <small>[[:File:Václav_Havel.ogg|scolta]] </small>, [[Praga]], 5 ottober 1936 – [[Hrádeček]], 18 dicember 2011) a l'è staa on [[statista]], drammatorgh e saggista cecch, ultim president de la [[Cecoslovacchia]] titolar e primm de la [[Cechia]].
Protagonista de la [[Revoluzion de Velluu]] e de la transizion de la Cecoslovacchia vers on Stat democràtich, l'ha sostegnuu e menaa innanz di politegh de [[liberalism social]], insemma a di idej de [[umanitarism]], de [[anticonsumism]], de [[ambientalism]] e a favor de la [[democrazia diretta]].
Member fondator del [[Forum Civich]] finna al sò desligàss, l'è restaa [[independent (politega)|independent]] finna a la mort, anca se l'ha supportaa la [[Lianza Civica Democratica]] dal 1990 al 1998 e dal 2004 a la soa mòrt l'ha sostegnuu el [[Partii Verd Cecch]], on partii [[centrism|centrista]], [[liberalism verd|liberalista verd]] e [[europeista]].
== Biografia ==
=== Gioventura ===
Havel el nass in d'ona familia de intellettuaj e imprenditor. El sò bobà, [[Václav Maria Havel]], l'éra on regista e proprietari di [[terrazz Barrandov]] e 'l sò nono de part de Božena Vavrečková, la mader, a l'éra ambassador de la Cecoslovacchia.
In del 1954 el se diploma intant che 'l fa el garzon in d'on laboratori de chìmica. Vist che l'éra dissident a l'è mìnga accettaa in di facoltà umanistich e 'l scerniss economia a l'[[Università Tecnega Ceca de Praga]], che però el molla dòpo du agn. In del 1964 el sposa [[Olga Havlová]], anca lee impegnada in la dissidenza.
=== Teater ===
{{Quote|Se te voeuret vedè i tò oeuver giraa in la manera che ti'j heet scrivuu, deventa President|Havel in del 1990}}
Dòpo avè faa el servizzi militar in tra el 1957 e 'l 1959 a [[České Budějovice]], Havel, influenzaa de l'ambient de la soa familia, el decid de andà dent in del mond teatral. El lavora prima al Teater ABC e poeu al Teater Zábradlí, intant che 'l studia art.
In del 1963 el publega [[Zahradni slavnost]], oeuvra che 'l ghe da ampi recognossiment internazional, seguida pocch dòpo de l'ampi success [[Vyrozumění]], mostraa in del 1968 al [[The Public Theater]] de New York. Dopo del 1968, a causa de la soa partecipazion a la [[primavera de Praga]] i sò oeuver a hinn bandii del teater cecoslovacch e 'l ghe vieten de sortì a l'ester per vedèj.
=== Politega ===
==== Dissidenza ====
[[File:Vaclav Havel 1965.jpg|thumb|left|Havel in del 1965]]
Dopo de la [[Primavera de Praga]] e durant de la conseguenta [[invasion socialista de la Cecoslovacchia]] Havel l'ha juttaa la Resistenza cont i sò cunt faa in su la radio libera. A l'è dònca bandii del teater e 'l deventa pussee attiv a nivell politich.
Per viv el lavora in [[birreria]] e 'l scriv ''Audience'' in su l'esperienza, vuna di oeuver cont la figura de [[Ferdinand Vaněk]], distribuida in del Stat 'me [[samizdat]], che l'ha renforzaa el roeul de Havel 'me leader di dissident e l'ha ispiraa di àlter scrittor a doperà Vaněk.
In del 1977 a l'è vun di esponent del moviment [[Charta 77]], nassuu per rinforzà i [[diritt uman]] dòpo de l'arrest de la band underground ceca [[The Plastic People of the Universe]] e in del 1979 l'ha fondaa [[comitaa per la defesa di processaa ingiustament]], che 'l se impegna a nivell nazional e internazional per i diritt de l'omm.
Per quèst a l'è staa mandaa in preson pussee de 'na voeulta. In del 1978 a l'è condanaa a 14 mes per "danneggià l'interess del Stat", cont la pena sospesa, ma poeu a l'è condanaa per sovversion e 'l sta in preson dal magg 1979 al febrar 1983, dòpo 'na fórta pression internazionala per el sò relasc e 'na forta polmonitt. L'è staa a longh sorveliaa de la polizia secreta [[Státní bezpečnost]]. L'esprienza in tra la preson, i process e la persecuzion han menaa a on poo de sagg e scricc, i pussee famos [[El Poder di Senza Poder]], del 1978, e i [[Letter a Olga]], dedicaa a la miee.
In del 1982 el [[Samuel Beckett]] el scriv l'oeuvra teatral [[Catastrophe (teater)|Catastrophe]], dedicada a l'Havel [[presonee politich]].
==== Presidenza ====
===== Cecoslovacchia =====
[[File:Placka Havel 1989.jpg|thumb|Spilletta del 1989 in favor de Havel]]
Dopo di event de la [[Revoluzion de Velluu]] che menen al borlà del regimm comunista a l'è elegiuu, in del 1990, [[President de la Cecoslovacchia]] a l'unanimità de l'Assemblea Federala, ancamò in man comunista ma fortement influenzada del [[Marián Čalfa]], avocatt slovacch e legislator del Partii Comunista convint de la necessità de 'na transizion democratica e successor 'me primm minister del [[Ladislav Adamec]], dòpo avè insistii a longh in su la necessità de on desveggiàss civich autònom foeura di istituzion. El vincc, el midemm ann, el Premi per la Libertà de l'[[Internazionala liberala]].
In quel ann a gh'è i primm elezion liber de 44 agn, e 'l [[Forum Civich]], insemma al [[Publich Contra la Violenza]], sò omolegh slovacch, el vincc e 'l permètt a Havel de restà President.
El supporta, in del 1992, l'unità de la Cecoslovacchia e, quand che la Slovacchia la deciara l'independenza, el se dimett per vèss no President in del moment de la [[Division de la Cecoslovacchia|Desligazion]].
El contesta, soratutt, la mancanza de on [[referendum]] in sul tema, roba, per lu, indegna de on Stat democratich, e 'l facc che la fuss stada trattada domà 'me 'na materia tecnica senza sentì la vos di gent, che la se esprimeva nanca in di strad. L'ha però respettaa el vorè dij Parlament e l'è staa content per la manera pacifica che l'ha menaa a la separazion.
===== Cechia =====
In del 1993 a l'è elegiuu [[President de la Cechia]], cont men de poder rispett a prima ma cont ona fórta autorità morala, pussee fórta a l'ester che in Cechia. In tra i sò att ch'han faa controversia on'[[amnistia]], fada per liberà i presonee politich ma che, per tanc, l'ha volzaa el crimen in del Paes, e di deciarazion contra l'espulsion di Sudett de la Cecoslovacchia.
In del 1996 la moeur la sò miee e 'l ghe troeuven on cancher al polmon. El desmett per quell de fumà. In del 1997 el se sposa cont la [[Dagmar Veškrnová]] e 'l ann dopo ghe troeuven ancamò el tumor.
A l'è vun di principai artefiz de la trasformazion de la [[NATO]] de lianza anti [[Patt de Varsavia]] a quell che l'è incoeu.
[[File:Národní třída (2010).jpg|thumb|left|Havel in del 2010 a [[Národní třída]] per regordà la Revoluzion de Velluu]]
L'è rielegiuu President in del 1998. In del midemm ann el gh'ha de fà ona [[colostomia]] a [[Innsbruck]] dopo che 'l sò colon el se s'ceppa in vacanza in Austria.
In del 2003 el sò avversari de longa data [[Václav Klaus]] a l'è elegiuu President e la [[Margaret Thatcher]] la reserva on omagg special a l'Havel.
==== Post-presidenza ====
Dopo de la soa presidenza Havel el s'è concentraa in sui diritt uman e in su la politega europea e l'ha semper avuu el respett di sò concittadin, tant de vess nominaa, in del 2005, el terz cecch pussee important de la storia, el primm de la lista a vèss in vita.
Dal 2004 a l'è deventaa on supporter del [[Partii Verd Cecch]], e l'è restaa inscì finna a la soa mort.
L'ha poeu faa ancamò teater in del 2007, cont l'oeuvra [[Odcházení]], publegada in del 2008. El sò lavor final a l'è staa [[The Pig, or Václav Havel's Hunt for a Pig]]. L'era member del Consili Europee de la Tolleranza e la Reconciliazion e de la Fondazion in memoria di vittim del comunism. L'ha supportaa anca l'ideja de on Parlament di Nazion Unii e l'ha fondaa ona sociazion per i diritt uman.
=== Mort ===
[[File:Václav Havel 2014 Václavské náměstí.JPG|thumb|Manifest "Havel per semper" in del 2014]]
Havel a l'è mort el 18 de dicember 2011 a 75 agn a [[Hrádeček]], in la soa cà de campagna, 'na settemana dopo vess staa vist cont el [[Dalai Lama]] in [[seggia a rodell]]. El primm minister [[Petr Nečas]] l'ha mittuu el lutt nazional dal 21 al 23 de dicember, dì nonziaa del President [[Václav Klaus]] per i [[funeral de Stat del Václav Havel|funeral del Stat]]. El funeral a l'è staa faa a la [[Cattedral de San Vito]], celebraa de l'[[Arcivescov de Praga]] [[Dominik Duka]] e del vegg amis de Havel [[Václav Malý]]. In del funeral a hinn staa sbaraa 21 colp de cannon 'me salud per l'ex President, che l'è staa poeu celebraa in privaa de la familia al crematori e l'è staa mittuu al [[foppon Vinohrady]] in la soa cappella de familia. El 23 a l'è staa faa el [[Concert in Onor de Václav Havel]].
==== Reazion ====
[[File:Pietní shromáždění na Václavském náměstí při příležitosti úmrtí Václava Havla v roce 2011 (22).JPG|thumb|left|Memorial el dì de la soa mort]]
In di or de la soa mort la pupart di leader internazionai l'ha daa el sò cordoeuj a la Cechia e la [[Angela Merkel]] l'ha ciamaa Havel "on gran europee" e [[Lech Wałęsa]] l'ha dii che boeugnaria dàgh el [[Premi Nobel per la Pas]]. El [[Partii Comunista de Boemia e Moravia]] l'ha criticaa la figura de Havel. El 5 de ottober 2012 a l'è deciduu, dopo de 'na petizion online, de ciamà l'Aeroport de Praga cont el sò nomm.
=== Regord ===
Havel a l'è assee regordaa in [[Cechia]] e, anca, in [[Slovacchia]]. L'anniversari de la soa mort, el 18 de dicember, a l'è regordaa cont el mettés di calzon pussee curt de la misura giusta, dovuu al facc che despess l'Havel, anca in di occasion formaj, el se vestiva de besasc, senza granda cura per i scern. La città de [[Noeuva York]] l'ha proclamaa el 28 de settember, dì de [[San Venceslaa]], 'me "Václav Havel Day".
On poo de città han aderii al progett di [[Havel's Place]], di spazzi artistich publegh ispiraa a l'oeuvra de l'Havel e faa su de on tavolin e dò segg.
== Attività teatral ==
{{Quote|La sincerità e l'amor deven prevarì in su la bosia e l'oeudi|Havel}}
Havel l'ha scrivuu 22 dramma teatraj. La pupart di sò dramma a hinn ambientaa in la vita de la Cecoslovacchia, ai pres cont la dittatura, la burocrazia e la [[corruzion]], ispiraa a la soa vita de [[dissident]].
Vun di sò invenzion pussee important a l'è staa el [[ciclo de Vaněk]], che l'ha ispiraa anca di alter scrittor.
La soa ideja centrala, in del teater ma anca in la vita, a l'éra el viv in la verità.
== Galleria fotografica ==
<gallery>
File:Foto KVH.jpg|Offici de Havel
File:Praga 7 zappa havel.jpg|Havel cont [[Frank Zappa]]
File:Havla 1989.jpg|Havel cont la [[bandera de la Cecoslovacchia]] in del 1989
File:Vaclav Havel Prague Kampa Life is mystery his life is history.jpg|Murales pro Havel
File:Havel fontane.jpg|Fontana per Havel
File:Hrádeček - Václav Havel country home P1011339kk.JPG|Ca de campagna de Havel
File:Vaclav havel hradec kralove.jpg|Lus per Havel
File:Policie Teplice, státní smutek.jpg|Bandera a mezz'asta a 'na stazion de polizia
File:Statni pohreb Vaclava Havla 23.12.2011 244.jpg|[[Guardia del Castell de Praga|Guardia d'onor]] al funeral
File:VH DEC 2011.jpg|Coeur de candir in soa memoria
File:Havel hrob.jpg|Tomba de Havel
File:Foundation of the Visegrád Group.tiff|Fondazion del [[Grupp de Visegrád]] cont el [[Lech Walesa]] e 'l [[József Antall]]
File:Václav Havel 9 června 2006 Café d'Europe-retouched.jpg|Havel in del 2006
File:Václav Havel (2008) (cropped).jpg|Havel in del 2008
File:Václav Havel 17 November 2009.jpg|Havel in del 2009 a l'anniversari de la Revoluzion de Velluu
File:Velvet Revolution Anniversary 2010 (cropped-a).jpg|Havel in del 2010 a l'anniversari de la Revoluzion
</gallery>
== Oeuver de teater ==
{{div col}}
* ''La vita denanz de se'', 1959, (''Život před sebou'') cont [[Karel Brynda]]
* ''Motomorfosi'', 1960/1961, (''Motomorfóza''), sketch de ''Autostop''
* ''[[Ela, Hela, e l'autostop]]'', 1960/1961, (''Ela, Hela a stop''), on sketch per ''Autostop''; tolt via, perduu; trovaa in del 2009; publegaa in del 2011
* ''Ona Sira cont la familia'', 1960, (''Rodinný večer'')
* ''Hitchhiking'', 1961, (''Autostop''), cont Ivan Vyskočil
* ''I agn pussee bej de la Sciora Hermanová'', 1962, (''Nejlepší rocky paní Hermanové'') cont [[Miloš Macourek]]
* ''[[La Festa de giardin]]'' (''Zahradní slavnost''), 1963
* ''[[El Memorandum (Havel)|El Memorandum]]'', 1965, (''Vyrozumění'')
* ''[[La difficoltà aumentada de la concentrazion]]'', 1968, (''Ztížená možnost soustředění'')
* ''[[Farfalla in su l'antenna]]'', 1968, (''Motýl na anténě'')
* ''[[Angiol Custod (Havel)|Angiol Custod]]'', 1968, (''Anděl strážný'')
* ''[[Cospirator (Havel)|Cospirator]]'', 1971, (''Spiklenci'')
* ''[[L'oeuvra de Beggar (Havel)|L'oeuvra de Beggar]]'', 1975, (''Žebrácká opera'')
* ''[[Audience (Havel)|Audience]]'', 1975, (''Audience'') – [[Vanĕk]]
* ''[[Inaugurazion (Havel)|Inaugurazion]]'', 1975, (''Vernisáž'') – [[Vanĕk]]
* ''[[Hotel de Montagna]]'' 1976, (''Horský hotel'')
* ''[[Protesta (Havel)|Protesta]]'', 1978, (''Protest'') – [[Vanĕk]]
* ''[[Error (Havel)|Error]]'', 1983, (''Chyba'')
* ''[[Largo desolato]]'' 1984, (''Largo desolato'')
* ''[[Tentazion (Havel)|Tentazion]]'', 1985, (''Pokoušení'')
* ''[[Redesvilupp (Havel)|Redesvilupp]]'', 1987, (''Asanace'')
* ''[[El Porscell, o la Caccia de Václav Havel per on Porscell]]'' (''Prase, aneb Václav Havel's Hunt for a Pig''), 1987; publegaa in del 2010, co-autor [[Vladimír Morávek]]
* ''[[Doman (Havel)|Doman]]'', 1988, (''Zítra to spustíme'')
* ''[[Leaving (Havel)|Leaving]]'' (''Odcházení''), 2007
* ''[[Dozzin de Cusin]]'' (''Pět Tet''), 2010, [[Vanĕk]], brev sketch/sequel de ''Inaugurazion''
{{div col end}}
== Liber ==
* ''[[El Poder di Senza Poder]]'' (1985)
* ''[[Viv in la Verità]]'' (1986)
* ''[[Letter a Olga]]'' (Dopisy Olze) (1988)
* ''[[Disturbà la Pas]]'' (1991)
* ''[[Letter Vert (Havel)|Letter Vert]]'' (1991)
* ''[[Meditazion d'Estaa]]'' (Letní přemítání) (1992/93)
* ''[[Vers 'na società civil]]'' (1994)
* ''[[L'Art de l'Impossibil]]'' (1998)
* ''[[Al Castell e Indree]]'' (2007)
=== Liber per fiolitt ===
*[[Pizh'duks]]
=== Collezion de poesia ===
* ''Čtyři rané básně'' (''Quatter Poema del Mattin'')
* ''Záchvěvy I & II'', 1954 (''Quivers I & II'')
* ''První úpisy'', 1955 (''Prima cambiala'')
* ''Prostory a časy'', 1956 (''Spazzi e temp'')
* ''Na okraji jara (cyklus básní)'', 1956 (''Al bord de la primavera (ciclo poetich)'')
* ''[[Antikódy]]'', 1964 (''Anticodes'')
== Film ==
*[[Odcházení]], 2011, ispiraa a l'omonim dramma tragicomich
== Onorficenz ==
=== Onorificenz cech ===
{{Onorificenze
|immagine=CZE Rad Bileho Lva 1 tridy BAR.svg
|nome_onorificenza=Gran Maester e Collar de l'Orden del Leon Bianch
|collegamento_onorificenza=Orden del Leon Bianch
|motivazione=
|luogo=[[1994]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=CZE_Rad_T-G-Masaryka_1tr_(1994)_BAR.svg
|nome_onorificenza=Gran Maester e Cavaliee de I Class de l'Orden de Tomáš Garrigue Masaryk
|collegamento_onorificenza=Orden de Tomáš Garrigue Masaryk
|luogo=[[2003]]
}}
=== Onorificenz cecoslovacch ===
{{Onorificenze
|immagine=TCH Rad Bileho Lva 1 tridy (pre1990) BAR.svg
|nome_onorificenza=Cavaliee de I Class de l'Orden del Leon Bianch
|collegamento_onorificenza=Orden del Leon Bianch
|motivazione=
|luogo=[[1990]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=TCH Rad M-R-Stefanika 1tr BAR.svg
|nome_onorificenza=Cavaliee de I Class de l'Orden de Milana Rastislava Štefánika
|collegamento_onorificenza=Orden de Milana Rastislava Štefánika
|motivazione=
|luogo=[[1990]]
}}
=== Onorificenz forestee ===
{{Onorificenze
|immagine=ARG Order of the Liberator San Martn - Grand Cross BAR.png
|nome_onorificenza=Collar de l'Orden del liberador San Martín (Argentina)
|collegamento_onorificenza=Orden del liberador San Martín
|motivazione=
|luogo=[[1996]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=Order of Honour for Science and Art Rib.png
|nome_onorificenza=Medalia per i scienze e per i art (Austria)
|collegamento_onorificenza=Medalia per i scienze e per i art (Austria)
|motivazione=
|luogo=[[2005]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=BRA - Order of the Southern Cross - Grand Cross BAR.svg
|nome_onorificenza=Gran Collar de l'Orden Nazional de la Cros del Sud (Brasile)
|collegamento_onorificenza=Orden Nazional de la Cros del Sud
|motivazione=
|luogo=[[1990]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=BRA Ordem de Rio Branco Gra-Cruz BAR.svg
|nome_onorificenza=Cavaliee de Gran Cros de l'Orden del Rio Branco (Brasile)
|collegamento_onorificenza=Orden del Rio Branco
|motivazione=
|luogo=[[1996]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=CAN Order of Canada Companion ribbon.svg
|nome_onorificenza=Compagn Onorari de l'Orden del Canada (Canada)
|collegamento_onorificenza=Orden del Canada
|motivazione=Figura de riferimento intellettuale e rispettata in Europa centrale, Vaclav Havel ha esemplificato i principi che i canadesi tengono in massima considerazione. La sua fede incrollabile negli ideali democratici è stata trasmessa nei suoi drammi e saggi che hanno attirato l'attenzione internazionale alla lotta cecoslovacca. Inoltre, la sua difesa de la resistenza pacifica e la sua perseveranza sono stati fonte de ispirazione. Il primo presidente de la Republega Ceca indipendente, ha curato i preparativi per l'integrazione del suo paese nell'Unione europea e nell'Organizzazione del Trattato Nord Atlantico (NATO). Ha anche promosso el rispetto dei diritti umani e l'importanza del dialogo internazionale sulla scena mondiale.
|luogo=nominato l'8 maggio [[2003]], investito el 3 marzo [[2004]]<ref>{{en}}[http://archive.gg.ca/honours/search-recherche/honours-desc.asp?lang=e&TypeID=orc&id=9675 Sito web del Governatore Generale del Canada: dettaglio decorato.]</ref>
}}
{{Onorificenze
|immagine=EST Order of the Cross of Terra Mariana - 1st Class BAR.png
|nome_onorificenza=Collar de l'Orden de la Cros de la Terra Mariana (Estonia)
|collegamento_onorificenza=Orden de la Cros de la Terra Mariana
|motivazione=
|luogo=[[1996]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=Legion Honneur GC ribbon.svg
|nome_onorificenza=Cavaliee de Gran Cros de l'Orden de la Legion d'Onor (Francia)
|collegamento_onorificenza=Legion d'Onor
|motivazione=
|luogo=[[1990]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=Comandante Ordine di Arti e di Lettere.png
|nome_onorificenza=Commendator de l'Ordre des Arts et des Lettres (Francia)
|collegamento_onorificenza=Ordre des Arts et des Lettres
|motivazione=
|luogo=[[2001]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=GEO St-George Victory Order BAR.svg
|nome_onorificenza=Orden de San Giorg de la Vittoria (Georgia)
|collegamento_onorificenza=Orden de San Giorg de la Vittoria
|motivazione=
|luogo=10 ottobre [[2011]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=GER Bundesverdienstkreuz 9 Sond des Grosskreuzes.svg
|nome_onorificenza=Class speciala de la Gran Cros de l'Orden al Merit de Germania (Germania)
|collegamento_onorificenza=Orden al Merit de Germania
|motivazione=
|luogo=[[2000]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=JOR Al-Hussein ibn Ali Order BAR.svg
|nome_onorificenza=Collar de l'Orden de Hussein ibn' Ali (Giordania)
|collegamento_onorificenza=Orden de Hussein ibn' Ali
|motivazione=
|luogo=[[1997]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=Ord.Star.Jordania.gif
|nome_onorificenza=Gran Cordon de l'Orden de la Stella de Giordania (Giordania)
|collegamento_onorificenza=Orden de la Stella de Giordania
|motivazione=
|luogo=
}}
{{Onorificenze
|immagine=ITA_OMRI_2001_GC-GCord_BAR.svg
|nome_onorificenza=Cavaliee de Gran Cros decoraa de Gran Cordone de l'Orden al merit de la Republega Italiana (Italia)
|collegamento_onorificenza=Orden al merit de la Republega Italiana
|motivazione=Di iniziativa del Presidente de la Republega
|luogo=27 marzo [[2002]]<ref>[http://www.quirinale.it/elementi/DettaglioOnorificenze.aspx?decorato=47265 Sito web del Quirinale: dettaglio decorato.]</ref>
}}
{{Onorificenze
|immagine=LVA Order of the Three Stars - Commander BAR.svg
|nome_onorificenza=Commendator de Gran Cros con Collar de l'Orden di Tre Stelle (Lettonia)
|collegamento_onorificenza=Orden di Tre Stelle
|motivazione=
|luogo=[[1999]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=LTU Order of Vytautas the Great - Grand Cross BAR.png
|nome_onorificenza=Cavaliee de Gran Cros de l'Orden de Vytautas el Grande (Lituania)
|collegamento_onorificenza=Orden de Vytautas el Grande
|motivazione=
|luogo=[[1999]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=POL Order Orła Białego BAR.svg
|nome_onorificenza=Cavaliee de l'Orden de l'Aquila Bianca (Polonia)
|collegamento_onorificenza=Orden de l'Aquila Bianca
|motivazione=
|luogo=18 ottobre [[1993]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=POL Order Ecce Homo BAR.png
|nome_onorificenza=Cavaliee de l'Orden de l'Ecce Homo (Polonia)
|collegamento_onorificenza=Orden de l'Ecce Homo
|motivazione=
|luogo=[[2006]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=PRT Order of Liberty - Grand Collar BAR.png
|nome_onorificenza=Gran Collar de l'Orden de la Libertà (Portogallo)
|collegamento_onorificenza=Orden de la Libertà (Portogallo)
|motivazione=
|luogo=20 febbraio [[1991]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=Order of the Bath (ribbon).svg
|nome_onorificenza=Cavaliee de Gran Cros de l'Orden del Bagno (Regno Unito)
|collegamento_onorificenza=Orden del Bagno
|motivazione=
|luogo=[[1996]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=SVK Rad Bieleho Dvojkriza 1 triedy BAR.svg
|nome_onorificenza=Member de I Class de l'Orden de la Doppia Cros Bianca (Slovacchia)
|collegamento_onorificenza=Orden de la Doppia Cros Bianca
|motivazione=
|luogo=[[2003]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=Gold medal of freedom of slovenia rib.png
|nome_onorificenza=Orden de la Libertà de la Republega de Slovenia in Or (Slovenia)
|collegamento_onorificenza=Orden de la Libertà de la Republega de Slovenia
|motivazione=
|luogo=[[1993]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=Order of Isabella the Catholic - Sash of Collar.svg
|nome_onorificenza=Collar de l'Orden de Isabella la Cattolica (Spagna)
|collegamento_onorificenza=Orden de Isabella la Cattolica
|motivazione=
|luogo=7 luglio [[1995]]<ref>[http://www.boe.es/boe/dias/1995/07/08/pdfs/A20967-20967.pdf Bollettino Ufficiale de Stat]</ref>
}}
{{Onorificenze
|immagine=Prince of Asturias Foundation Emblem.svg
|nome_onorificenza=Premi Princip di Asturie per la comunicazione e l'umanistica (Spagna)
|collegamento_onorificenza=Premi Princip di Asturie
|motivazione=
|luogo=[[1997]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=TWN Order of Brilliant Star 1Class BAR.svg
|nome_onorificenza=Cavaliee de I Class de l'Orden de la Stella Brillanta (Taiwan)
|collegamento_onorificenza=Orden de la Stella Brillanta
|motivazione=
|luogo=[[2004]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=Order of the State of Republic of Turkey.png
|nome_onorificenza=Orden de Stat de la Republega de Turchia (Turchia)
|collegamento_onorificenza=Orden de Stat de la Republega de Turchia
|motivazione=
|luogo=[[2000]]<ref>{{Cita web|url=http://www.tccb.gov.tr/common/ftp/foto/10.10.2000-20.00.jpg|titolo= Visit of Václav Havel in Ankara - History|editore=[[Çankaya Köşkü|Precidency of Republic of Turkey]]|data=2008-15-14|accesso=31 luglio 2013}}</ref>
}}
{{Onorificenze
|immagine=Ukraine-republic007.png
|nome_onorificenza=Orden de Jaroslav el Sagg de II Class (Ucraina)
|collegamento_onorificenza=Orden de Jaroslav el Sagg
|motivazione=
|luogo=[[2006]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=HUN Order of Merit of the Hungarian Rep 1class Collar BAR.svg
|nome_onorificenza=Cavaliee de Gran Cros con Collar de l'Orden al Merit de la Republega ungheresa (Ungheria)
|collegamento_onorificenza=Orden al Merit de la Republega ungheresa
|motivazione=
|luogo=[[2001]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=Presidential Medal of Freedom (ribbon).png
|nome_onorificenza=Medalia Presidenzial de la Libertà (Stati Uniti)
|collegamento_onorificenza=Medalia Presidenzial de la Libertà
|motivazione=
|luogo=[[2003]]
}}
{{Onorificenze
|immagine=Laurel wreath.svg
|nome_onorificenza=Laurea Honoris Causa
|collegamento_onorificenza=Laurea Honoris Causa
|motivazione=
|luogo=[[Institut d'études politiques de Paris]] (2009)
}}
== Not ==
<references/>
== Riferiment ==
{{Div col}}
*[https://www.lidovky.cz/liberalismus-pro-chartu-slovo-nezname-po-revoluci-ale-hlavni-idea-1cg-/zpravy-domov.aspx?c=A170206_214343_ln_domov_sij Liberalismus? Pro Chartu slovo neznámé. Po revoluci ale hlavní idea]
*[https://mobile.nytimes.com/1998/08/05/world/havel-s-medical-condition-seems-to-worsen.html Havel's medical condition seems to worsen]
*[http://www.csdr.org/96Book/Havel.htm NATO: The Safeguard of Stability and Peace In the Euro-Atlantic Region]
*[http://www.czech.cz/en/czech-republic/history/famous-czechs-of-the-past-century/vaclav-havel/ Václav Havel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608050606/http://www.czech.cz/en/czech-republic/history/famous-czechs-of-the-past-century/vaclav-havel/ |date=2007-06-08 }}
*[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2710977.stm Václav Havel: end of an era]
*[https://www.denik.cz/z_domova/listopad_zlocin20091002.html Listopad 1989: Se svobodou přišel zločin]
*[https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-12-18/czechs-mourn-havel-as-leaders-gather-to-plan-funeral-1- Czechs to Plan Havel Funeral as EU Holds Minute of Silence]
*[https://www.nytimes.com/1992/07/21/world/vaclav-havel-still-puckish-still-a-politician-no-longer-president.html Václav Havel, still a politician, no longer a president]
*[http://www.richieunterberger.com/ppu.html THE PLASTIC PEOPLE OF THE UNIVERSE]
*[https://www.academia.edu/36177542/From_the_brewery_to_the_presidency From the brewery to the presidency]
*[http://vaclavhavel.cz/showtrans.php?cat=eseje&val=1_aj_eseje.html&typ=HTML Letter to Husak] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130305233451/http://vaclavhavel.cz/showtrans.php?cat=eseje&val=1_aj_eseje.html&typ=HTML |date=2013-03-05 }}
*[https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/politics-obituaries/8964095/Vaclav-Havel.html Václav Havel - Telegraph]
*[https://www.hrad.cz/en/president-of-the-cr/former-presidents/vaclav-havel Václav Havel - Hrad]
*[http://www.vaclavhavel.cz/index.php?sec=1&id=1 Sitt de Václav Havel]
*[https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/havel-vaclav-1936 Havel, Václav]
*[https://m.csmonitor.com/World/2011/1219/Vaclav-Havel-Moral-beacon-and-leader-of-Velvet-Revolution Vaclav Havel: Moral beacon and leader of Velvet Revolution]
*[https://www.thedailybeast.com/how-havel-inspired-the-velvet-revolution How Havel Inspired the Velvet Revolution]
*[http://www.theater61press.com/essays/vanek-havel.html Introduction to The Vaněk plays] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180830112923/http://theater61press.com/essays/vanek-havel.html |date=2018-08-30 }}
*[http://www.teatroecritica.net/2011/12/tra-politica-e-teatro-un-memorandum-per-vaclav-havel/ Tra politica e teatro, un “memorandum” per Václav Havel]
*[https://www.newyorker.com/culture/culture-desk/the-plays-of-vaclav-havel/ The Plays of Vaclav Havel]
*[https://web.archive.org/web/20111026170223/http://www.liberal-international.org/editorial.asp?ia_id=707 Prize for Freedom - Václav Havel]
*[https://www.theguardian.com/world/2011/dec/18/vaclav-havel Václav Havel obituary]
*[https://www.thenation.com/article/havels-specter-vaclav-havel/# Havel’s Specter: On Václav Havel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180717190031/https://www.thenation.com/article/havels-specter-vaclav-havel/ |date=2018-07-17 }}
*[http://www.columbia.edu/~js322/nyl/1997/n5/havel.html The Poet of Democracy and His Burdens] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060528191303/http://www.columbia.edu/~js322/nyl/1997/n5/havel.html |date=2006-05-28 }}
*[http://vaclavhavelairport.com Václav Havel Airport]
*[https://web.archive.org/web/20190905162911/https://www.radio.cz/en/section/curraffrs/vaclav-havel-to-be-given-state-funeral-and-highest-military-honors VÁCLAV HAVEL TO BE GIVEN STATE FUNERAL AND HIGHEST MILITARY HONORS]
*[https://www.praguepost.com/news/11401-dalai-lama-pays-friendly-visit-to-prague.html Dalai Lama pays ‘friendly’ visit to Prague]
*[https://www.rferl.org/a/admirers-press-short-trousers-to-honor-vaclav-havel/24799997.html Admirers Press 'Short Trousers' To Honor Vaclav Havel]
*[https://cz.usembassy.gov/us-embassy-prague-joins-short-trousers-vaclav-havel/ The U.S. Embassy Prague Joins the “Short Trousers For Václav Havel”] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190114093220/https://cz.usembassy.gov/us-embassy-prague-joins-short-trousers-vaclav-havel/ |date=2019-01-14 }}
*[https://www.mzv.cz/consulate.newyork/en/culture_and_education/celebration_of_vaclav_havel_day_in_new.html Celebration of Vaclav Havel Day in New York City]
{{Div col end}}
== Bibliografia ==
* [[John Keane (teorich politich)|Keane, John]]. ''Václav Havel: A Political Tragedy in Six Acts''. New York: [[Basic Books]], 2000. ISBN 0-465-03719-4.
* Kriseová, Eda. ''Václav Havel''. Trans. Caleb Crain. New York: [[St. Martin's Press]], 1993. ISBN 0-312-10317-4.
* Pontuso, James F. ''Václav Havel: Civic Responsibility in the Postmodern Age''. New York: [[Rowman & Littlefield]], 2004. ISBN 0-7425-2256-3
* Rocamora, Carol. ''Acts of Courage''. New York: Smith & Kraus, 2004. ISBN 1-57525-344-5
* Symynkywicz, Jeffrey. ''Václav Havel and the Velvet Revolution''. Parsippany, New Jersey: Dillon Press, 1995. ISBN 0-87518-607-6.
* Zantovsky, Michael. ''Havel: A Life'' (2014). ISBN 0802123155
* Havel, Václav. ''Un uomo al Castello'', 2007. ISBN 978-88-86496-82-7
== Vos corelaa ==
*[[Alexander Dubček]]
*[[Václav Klaus]]
*[[Hrad (politega ceca)]]
*[[Revoluzion de Velluu]]
*[[Charta 77]]
*[[Resistenza civil]]
*[[Ivan Havel]]
*[[Lech Wałęsa]]
{{President de la Cechia}}
{{President de la Cecoslovacchia}}
{{DEFAULTSORT:Havel, Václav}}
[[Categoria:Politegh cech]]
[[Categoria:President cech]]
[[Categoria:Capi de Stat de la Cecoslovachia]]
[[Categoria:Politegh cecoslovach]]
[[Categoria:Václav Havel| ]]
[[Categoria:Nassud in del 1936]]
[[Categoria:Mort in del 2011]]
[[Categoria:Dramatorgh cech]]
hyqojiwllltwc0k1yd8x2fthxk5rpa1
Roberto Bolaño
0
153215
1335687
1280975
2026-10-03T06:03:29Z
InternetArchiveBot
32808
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1335687
wikitext
text/x-wiki
{{O|date=Avril 2024}}
{{LOCC}}
El '''Roberto Bolaño Ávalos''' ([[Santiago del Cile]], [[28 04|28 d'april]] del [[1953]] – [[Barselona]], [[14 07|14 de lüj]] del [[2003]]), a l'è staa un [[scritur]] e [[pueta]] [[cile]]n.
== Biugrafia ==
El Roberto Bolaño a l'è nassüü a Santiago del Cile in del 1953 ma l'ha passaa la so infanzia in cità 'me [[Los Ángeles]], [[Valparaíso]], [[Quilpé]], [[Viña del Mar]] e [[Cauquenes]]. A tredes agn 'l va a viv in [[Messich]] cunt la so familia. 'L passa la adulescenza cuncentraa in de la letüra in d'una biblioteca pübliga de [[Cità del Messich]].
In del [[1973]] 'l turna in Cile cunt el pruposit de dagh el süport al [[Salvador Allende]]. Dopu un viagg lungh 'l riva in Cile ma l'è dumà poch dì prima che l'[[Augusto Pinochet]] 'l va al pudè. 'L se met cun la resistenza cuntra la ditadüra. 'L finiss in [[galera]] a [[Concepción]] ma'l vegn liberaa vot dì dopu, grazia a do puliziot che duveven vardàl ma che l'aveven stüdiaa insema a lü ai temp.
'L turna alura indree in [[Messich]] e'l funda el [[Infrarealism|muviment infrarealista]] insema al pueta [[Mario Santiago Papasquiaro]] (che'l servarà de mudel per l'Ulises Lima del rumanz ''Los detectives salvajes'', in [[lumbard]] ''I detective selvadegh''). El muviment, una roba definida tipu [[Dada]] a la messicana, 'l andava cuntra i pudè che cumandaven in de la puesia messicana, che la gh'aveva 'me riferiment assulüü l'[[Octavio Paz]]. El muviment 'l rumpeva cun la cultüra literaria ufiziala e'l se mustrava 'me un [[avanguardia]]. Un quindes pueta eren staa vesin al muviment ma i principaj a hinn staa propi el Bolaño e'l Papasquiaro.
Dopu l'emigra in [[Catalogna]], induè che la viveva la so [[mader]]. 'L se guadagna de viv in tanti maner, per esempi 'me vigilant notürn in d'un camping a [[Castelldefels]]. Dopu la riva la [[familia]] e'l sücess literari, che ghe permet de dedigàss esclüsivament a la literadüra.
Cun di prublema al [[fidegh]] prubabilment ligaa a un passaa de [[tossicudipendenza]], e intanta che'l speciava un trapiant, l'è mort a [[Barselona]] per [[insüficienza epatiga]]. Minga finii 'l surtiss in 5 toch 'l so ültim [[liber]], el [[rumanz]] ''2666''.
El Bolaño l'è staa vün di scritur principaj de la literadüra cuntempuranea e in particular de quela latin-americana e in [[spagnöö]]. La so övra a l'è ligada un frach a l'[[America Latina]] e la gh'ha una curispundenza forta cun la so esperienza de vita.
== Bibliografia (in spagnöö) ==
* Consejos de un discípulo de Morrison a un fanático de Joyce (1984), scrivüda cun l'[[Antoni García Porta]].
* La pista de hielo (1993)
* La literatura nazi en América (1996)
* Estrella distante (1996)
* Llamadas telefónicas (1997)
* Los detectives salvajes (1998)
* Amuleto (1999)
* Monsieur Pain (1999)
* Nocturno de Chile (2000)
* Tres (2000), poesia.
* Los perros románticos. Poemas 1980-1998 (2000)
* Putas asesinas (2001)
* Amberes (2002)
* Una novelita lumpen (2002)
* El gaucho insufrible (2003)
* Entre paréntesis (2004)
* 2666 (2004)
* El secreto del mal (2007)
* La universidad desconocida (2007)
== Ligam de föra ==
{{Viquidites|Roberto Bolaño}}
* [http://www.mathieu-bourgois.com/photos-auteur.asp?Clef=71 Roberto Bolaño] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926234945/http://www.mathieu-bourgois.com/photos-auteur.asp?Clef=71 |date=2007-09-26 }} -- Futugrafij del Mathieu Bourgois
* [http://www.elortiba.org/bolano.html Roberto Bolaño] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120525232719/http://www.elortiba.org/bolano.html |date=2012-05-25 }}
* [http://sololiteratura.com/bol/bolanoprincipal.htm sololiteratura.com: Roberto Bolaño]
* [https://web.archive.org/web/20070704000733/http://mariosantiago.infrarrealismo.com/ Pagina del "Moviment Infrarrealista de Poesia"]
[[Categoria:Literadura spagnoeula]]
s4t4a990wl3q6sdysh3ilu23crjl05q
La Brévine
0
154690
1335683
1197774
2026-10-02T19:44:05Z
SpinnerLaserzthe2nd
32437
([[c:GR|GR]]) [[File:La Brévine-coat of arms.svg]] → [[File:CHE La Brévine COA.svg]]
1335683
wikitext
text/x-wiki
<br><!-- '''La Brévine''' --><br>{{LOCC}}{{coor title dm|46|59|N|6|36|E}}
{{Livell aministrativ
|siglaStat = CHE
|numerLivell = 3
|nom = La Brévine
|Livell2 = [[Le Locle (distret)|Le Locle]]
|Livell1 = [[Canton Neuchâtel|Neuchâtel]]
|linkStema = CHE La Brévine COA.svg
|linkBandera =
|pajinaStema =
|pajinaBandera =
|linkSœmeanza = {{#if:Picswiss_NE-18-08.jpg|File:Picswiss_NE-18-08.jpg|}}
}}
'''La Brévine''' a l'è un cumün [[Svizzera|svizzer]] del distret de [[Le Locle (distret)|Le Locle]], in del [[Canton Neuchâtel]]. La süperfiss del teritori del cumün l'è de 41.82 km² e in del {{Pop svizzera YM|CH-NE}} al gh'eva una popolazion de {{Pop svizzera NC|CH-NE|6432}} abitant.
El cumün de La Brévine al se tröva a una altitüden de 1043 meter sura al livel del mar e l'è tacaa ai cumün svìzzer de [[Val-de-Travers]], [[La Chaux-du-Milieu]], [[Les Ponts-de-Martel]], [[Le Cerneux-Péquignot]] e chèi fransés de [[Les Gras]] (FR-25), [[Montbenoît]] (FR-25), [[Grand'Combe-Châteleu]] (FR-25), [[Hauterive-la-Fresse]] (FR-25) e [[Ville-du-Pont]] (FR-25). La popolaziun l'è in magioranza de lengua [[frances]]a.
El micruclima de La Brévine de spess l'è un toch püssee fred de le localitaa in gir. Al 12 de ginee del 1987, la sazion meteorlogeca local l'ha registraa la temperatüra de -41.8 °C, che l'è anca la temperatüra püssee freda mai registrada in Svizzera.
== Riferiment ==
<references/>
== Ligam de föra ==
* {{HDS|2841|La Brévine}}
{{commonscat}}
{{Cumün del Distret de Le Locle}}
{{DEFAULTSORT:Brevine, La}}
eygk2vj5s01aoe4l3atq8ktnxs8vi13
Mario (personagg)
0
157978
1335681
1290281
2026-10-02T14:55:50Z
Taketa
1691
([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:2016-07-10 10-16-17 ILCE-6300 DSC07423 (28101004070).jpg]] → [[File:Cosplay of Luigi and Mario at Japan Expo 2016 (28101004070).jpg]] descriptive name
1335681
wikitext
text/x-wiki
{{MILCLASS}}
{{Sbozz|grafia=MILCLASS}}
{{Quote|Mamma mia!|Tipega citazion del Mario}}
[[File:Cosplay of Luigi and Mario at Japan Expo 2016 (28101004070).jpg|thumb|Dò tosett cont el [[cosplay]] del [[Luigi (personagg)|Luigi]] e del Mario]]
El '''Mario''' (ciamaa despess impropriament ''Super Mario'') a l'è 'n personagg de la [[Nintendo]], protagonista de l'[[Mario (videogioeugh)|omonema serie]] di [[videogioeugh]], ideaa in del 1981 del [[Shigeru Miyamoto]] e ciamaa in origin "Jumpman".
Personagg sìmbol de la Nintendo, a l'è 'n [[trombee]] [[Italia|italian]] e 'l gh'ha on fredell, el [[Luigi (personagg)|Luigi]] e 'na [[morosa]], la [[Peach (personagg)|Peach]], ch'el voeur di [[persega]] in lombard. De solit a l'è vestìi cont ona majina rossa, ona salopette bloeua, on para de guant bianch e 'n cappell ross cont ona "M". El sò desenemis principal a l'è el [[Bowser (personagg)|Bowser]], menter el pussee storigh a l'è el [[Donkey Kong (personagg)|Donkey Kong]].
L'è staa miss per la prima voeulta in del 1981 in del videogioeugh arcàde [[Donkey Kong (1981)|Donkey Kong]] e 'l ciappa el sò nomm in del 1983, in del gioeugh [[Super Mario Bros.]] per el [[Famicom]]. In Giappon a l'éra in origin ciamaa "Mr. Video" ma in la localizzazion americana a l'è ciamaa Mario 'me tributt al [[Mario Segale]], proprietari del stabiliment de la Nintendo in America, 'me rengraziament.
Hinn sortii vari gioeugh cont el Mario protagonista: I pussee famos a hinn quej [[platform]] e quej de la serie [[Mario Kart]] ma gh'hinn anca di s'ceppacoo compagn de [[Dr. Mario]], [[GDR]] compagn de [[Paper Mario]], gioeugh de società compagn de la serie de [[Mario Party]], gioeugh de sport compagn de [[Mario Power Tennis]] e de [[Mario Smash Football]] o di [[menadur]] compagn de [[Super Smash Bros.]]. De sòlit 'sti gioeugh gh'hann na 'trama semplis, ma gh'hinn di eccezion compagn de [[Super Mario Galaxy]]. Mario l'è anca comparii cont di àlter personagg compagn del [[Sonic]], in di epoch a 8 e 16 bit sò principàl rivàl, in di gioeugh de la serie [[Mario e Sonic ai Gioeugh Olimpich]].
El gh'è anca el personagg de Baby Mario, on Mario fiolin, ch'el compariss per la prima voeulta in [[Yoshi's Island]] del 1995 ch'el ciappa importanza soratutt in del gioeugh per el [[Nintendo DS]] [[Mario & Luigi: Fredej in del Temp]] e 'l compariss despess anca in Mario Kart.
== Riferiment ==
*[http://mario.nintendo.com/ Sitt offizial]
== Vos corelaa ==
*[[Luigi (personagg)]]
*[[Wario (personagg)]]
*[[Regn di Fonsg]]
*[[Lista di videogioeugh cont el Mario]]
*[[Trasformazion del Mario]]
*[[Desenemis del Mario]]
[[Categoria:Mario (videosgioeugh)| ]]
[[Categoria:Personagg de fintaria]]
j67qx5foh4brye0x713ix5xksgsu7oa
Linia Napoli-Giugliano-Aversa
0
224505
1335670
1317849
2026-10-02T12:18:44Z
Sciking
7100
1335670
wikitext
text/x-wiki
{{MILCLASS}}
{{Sbozz|grafia=MILCLASS}}
{{atualizar}}
[[File:Napoli - mappa metropolitana linea 11 (Piscinola-Aversa).svg|250px]]
[[File:Piscinola Scampia Metro Arcobaleno.jpg|thumb|Treno in stazion]]
La '''linia Napoli-Giugliano-Aversa''' (ciamada anca ''linia Arcobalen'' per el colô di sò stazion) a l'è 'na metropolitana gestida de l'[[Ente Autonomo Volturno]], recostruzion 'me metropolitana pesanta de l'[[Alifana bassa]], 'na linia ferroviaria a [[scartament redutt]] sarada su in del 1976.
Cont el sò trasciaa tutt sotta terra l'è la prima metropolitana a fonzionà in tra provincc in Italia.
El servizzi l'è faa de cors ògni 15 menut in la ponta e ògni 30 menut in del rest del dì: i treni che ghe giren a hinn i [[Elettromotris ACOTRAL MA 100]] ch'eren in servizzi in precedenza in su la [[metropolitana de Roma]].
== Bibliografia ==
*{{Cita pubblicazione|cid=iT316|nome=Augusto|cognome=Cracco|nome2=Alessandro|cognome2=Lutri|titolo=Sottoterra da Aversa a Napoli|rivista=[[I Treni]]|anno=2009|numero=316|pp=30-34}}
*{{Cita pubblicazione|cid=tT248|nome=Antonio|cognome=Bertagnin|nome2=Francesco|cognome2=Maria|titolo=Alifana oggi (I)|rivista=Tutto treno|anno=2011|numero=248|pp=16-21}}
*{{Cita pubblicazione|cid=tT251||nome=Antonio|cognome=Bertagnin|nome2=Francesco|cognome2=Maria|titolo=Alifana oggi (II)|rivista=Tutto treno|anno=2011|numero=251|pp=22-27}}
== Vos corelaa ==
*[[Servizzi ferroviari metropolitan de Napoli]]
[[Categoria:Straport in Campania]]
74v550bdumiz0klfowbt195arswfpex
Storia de l'ortografia lombarda
0
231058
1335689
1335333
2026-10-03T07:07:30Z
InternetArchiveBot
32808
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1335689
wikitext
text/x-wiki
{{NOL}}
{{Varda che bell}}
La '''storia de l'ortografia lombarda''' l'è scominciada sgiamò cont i prim test de la [[lengua lombarda]] compagn del [[Sermon divin]] e la se poeu compartì in tri modei principai: quell tradizzional, quell fonetegh e quell eterolegh.
== Modell tradizzional ==
Per modell tradizzional se intend quell modell che 'l gh'ha origin direta in la manera de scriver pussee antiga del lombard.
=== El principi volgar e de koiné ===
{{varda anca|grafia=NOL|sezion=sì|[[Koinè lombarda medieval|Koiné lombarda medieval]]}}
{{quote|Li peccaor tristissimi illoga fin pagai
Segond le ovre proprie de tug li soi peccai,<br>
E de tut lo contrario i fin desconsorai,<br>
Azò ke ’l pen respondano a tug li soi peccai|Esempi, in [[De scriptura nigra]], de [[contrapass]] scrivud in grafia volgar}}
Compagn de la pupart di [[lengua volgar|volgar]] latin in principi la gh'era una certa varietà in del scriver a segonda de l'autor: i prim test lombard, che resalissen al secol quell de XIII, gh'haveven di element arent a l'ocitan, compagn del doperà de la "ç", desgià che l'ocitan l'era una lengua assee important in l'Altitalia de l'epoca.
Sgiamò del [[Liber di Trè Scriciur|Liber di Tre Scriture]] se troeuven di element carateristegh de la grafia lombarda, compagn de la diferenziazzion in tra la "o" e la "u". In contemporanea anca in l'area lombarda oriental la gh'haveva di scerne compagne, come se po vedè in di "Lod" scrivude in la bergamasca o in del [[Mayor gremeza]] in bressan.
=== La grafia in l'area milanesa ===
==== El period de Cort ====
[[File:Milano - Castello sforzesco - Busti, Agostino il Bambaja (ca 1480-1548) - Tomba Lancino Curzio -1513- - Foto Giovanni Dall'Orto - 6-jan-2007 - 03.jpg|thumb|La tomba del Lanzin Curt al [[Castell Sforzesch]]]]
Intorna al secol quell de XV a Milan gh'è di poeta in la Cort di Duca, el pussee important el [[Lanzin Curt]], che doperen el volgar milanes e tachen a definì di regole noeuve, che inn restade anca in la pupart di grafie che gh'è stade dopo, ma gh'è ancamò di ciar element volgar, compagn del doperà de la "x", per esempi in la parola "amix".
==== La grafia del Varon e del Magg ====
La pupart di studios la met el nassiment de la grafia milanesa classega cont el [[Varon Milanes]], che insema al [[Prissian Milanes]] el da origin a 'na font de fiducia del scriver milanes. Besognarà però specià el [[Carlo Maria Magg]] per rivà a la definizzion de la grafia "oeu" per /ø/, che fina a prima l'era scrivuda despess 'me "û" o 'me "eu" o el participi con la letera dobia. Per pussee, el restava doperad el segn "æ" per /æ/, che l'è borlad in doperà sgiamò del temp del [[Domenegh Balestrer]] e, a Milan, a l'è stad doperad per la darrera voeulta vers la fin del '700 del [[Franzesch Pertusaa (scritor)|Franzesch Pertusaa]], che 'l l'ha tolt via di so edizzion pussee noeuve
==== Evoluzzion de la grafia milanesa ====
[[File:Carlo Porta 1844.jpg|thumb|left|El [[Carlo Porta]], vun di pussee important poeta lombard]]
De quell temp la squasi totalità di test in l'area lombarda ocidentala l'era scrivuda con quella grafia chì de tipo milanes. In l'area macromilanesa despess l'era doperad diretament el milanes (ciamad "modell macro-milanes"). Inscambi i dialet sota de Milan, compagn del [[dialet paves|paves]] e del [[Dialet lodesan|lodesan]], i ne hann derivad di grafie: quella lodesana l'era pussee compagna de quella milanesa, anca perchè 'l so creator, el [[Francesco De Lemene|Franzesch De Lemene]], a l'era un amis personal del Carlo Maria Magg, quella pavesa, inveci, l'era pussee ispirada in general al modell milanes e la gh'haveva di element per i part pussee arente a l'[[Lengua emiliana|emilian]] e l'ha guarnad pussee a longh la "æ": 'sti grafie inn stade lassade lì poch prima del '900. Un alter dialet che el gh'ha havud una grafia de modell milanes a l'è stad el [[dialet cremones]], anca lu con di modifeghe per la situazzion local, che l'è stada doperada fina al 1970.
Cont i dialet ocidentai che bandonaven el modell milanes, l'estension de la grafia la s'è concentrada in su l'area de Milan e i dialet pussee compagn, tant 'me quei de [[dialet bosin|Vares]], [[dialet monsciasch|Monscia]] e [[Dialet comasch|Com]].
Del 1900 però semper pussee dialet hann lassad lì la grafia classega a nivell leterari e donca de la mità del secol quell de XX la grafia milanesa l'ha tacad a pontà al dialet milanes urban e ai so zone arente: in del 1980 el [[Circol Filologegh Milanes]], autorità [[de facto]] del dialet milanes, l'ha mitud denter a la grafia milanea la letera "ò" per marcà el son de la o verta.
Anca dopo, però, di autor hann segutad a doperà la grafia classega, anca se de rari: per esempi in di "Canzonett al ciar e al scur", fad a Com in del 1965, e in "Sont content de vess monsciasch", stampad a Monscia in del 1975.
=== La grafia classega oriental ===
[[Archivi:PRStabello.jpg|thumb|Bust del Rugger]]
{{quote|Canti la Guera, e 'l General da bé,<br>
che de Christ liberè l'Arca Sagrada,<br>
e chi fè (com'ass dis) de Mà, e de Pé,<br>
per tùla à quela Razza Renegada.<br>
Contra Lu tutt l'Inferen no 'l fu assé<br>
gne l'Asia insem, e l'Africa meschiada;<br>
che 'l Cel dè all'arma sec. In tat à Chà<br>
'l chiamè i Compagn, ch'era de Zà, e de Là|Traduzzion de la Gerusalem Liberada de l'Assonega}}
De la grafia volgar e de koiné de la Lombardia oriental in del 1500 el taca a desvilupàss un modell grafegh con di influenze de la grafia doperada a Milan: un esempi de oeuvera scrivuda inscì a l'è "O vet, o vet, o vet, o Lodovich?" de l'[[Andrea Maron]]. Besogna dì però che tut el 1500 l'è assee sconfondud a nivell grafegh, cont di autor che seguten a doperà ancamò di grafie volgare.
L'è del 1600 che la taca a desvilupàss debon la [[Ortografea Classiga Orientala|grafia oriental classega]], assee compagna de quella de incoeu milanesa, ma senza rivà al so nivell de unità e de standardizzazzion, desgià che gh'è mai stad un pont de riferiment unegh per tut el mond grafegh.
In 'sta grafia inn scrivud una mota de test important de la literadura lombarda, compagn de 'na traduzzion de [[la Gerusalem liberada]] del [[Carlo Assonega]], i test del [[Giusep Roeuda]] e la [[Massera da bé]] del [[Galeazz di Orz]].
Forsi per la mancanza de 'n pont central e anca grazzia a 'n secol scur per la literadura orientala, dopo che 'l 1600 l'ha vist l'Est protagonista de la scritura lombarda, de fin '700 un quai autor l'ha tacad a doperà di grafie foneteghe fondade in su l'italian: el darer autor a doperà di grafie classeghe l'è stad el [[Peder Rugger de Stabell|Peder Ruger de Stabell]], i che oeuvere inn stade subit dopo de la soa mort adatade a la grafia fonetega.
=== Ransgiament modern fondad in su la tradizzion ===
In del 2011 el [[Lissander Brasca]] l'insubiss una grafia, la [[Scriver Lombard]], fondada in sui principi de la veggia [[koinè lombarda medieval|koiné lombarda]] e che la dopera assee di carater ch'eren stad desmetegad di grafie classeghe, compagn de "j", "ç", "x" e "q".
Sota ispirazzion de la Scriver Lombard, el Michael Dallera el desvilupa el ''Lombard Restruturad Standard'', che l'è doperad in di agn 2010 e bandonada in del 2020, pensada per capìss in tut el mond gallo-romanz.
In del 2020 l'è stada insubida la [[Noeuva Ortografia Lombarda]], che la se fonda in sul filon classegh de la tradizzion grafega lombarda, con di fort comunanze con la tradizzion milanesa sgiontade però cont di important element polinomegh tolt di alter tradizzion classeghe o de inovazzion.
== Modell fonetegh ==
[[File:GiorcesPalanuovoBelotti1.JPG|thumb|El [[Bortol Belot]], in tra i autor i pussee important a doperà el sistema grafegh fonetegh]]
El modell fonetegh, fondad donca in su la manera de parlà in lombard scrivuda in la [[lengua tecc]], l'è doperad circa de fin '700, e el gh'ha havud el so ''boom'' dopo del 1850, con l'unità d'Italia e l'alfabetizazzion, quand che anca i dialet senza una tradizzion literaria hann tacad a vesser scrivud e anca quei che in inanz doperava una grafia de tipo classegh ma senza una gran tradizzion hann preferid i grafie foneteghe.
In di agn '90 el [[Consej Lombard per la Lengua|Consei Lombard per la Lengua]], vuna di prime entità pensada per la tutella e la standardizzazzion del lombard, l'ha insubid una grafia de tipo fonetegh per tuta la lengua lombarda. Per agn in su la [[Wikipedia in lombard]] i grafie foneteghe inn stade i pussee doperade, in varie version desvilupade di vari ent (compagn del [[Ortograféa del Dücat|Ducad de Piazza Pontida]] o de [[la Vos de l'Insubria]]) o de la comunità midema.
Al dì d'incoeu domà i dialet principai gh'hann di grafie foneteghe definide ben e doperade per leteradura o cors in d'una manera pu o manch standardizada, menter la pupart di alter se fiden pussee a 'n modell general fonetegh fondad in su l'italian, despess regolad de asociazzion, grup teatrai o passionad locai.
=== La koiné tesinesa ===
{{Varda anca|Ortografia ticinesa}}
L'ortografia ticinesa l'è una grafia principalment fonetega ma cont di element ereditad di grafie classeghe e la gh'è almen del 1907, quand che 'l center de etnologia e dialetologia cantonal l'ha publegad el so dizzionari con quella grafia. A bon cunt, però, el tesines l'è vantagiad in l'havégh una [[Dialet de la feruvia|koiné]], ciamada "de la ferrovia", e che l'è donca el dialet de bas per i scerne grafeghe.
== Modell eterolegh ==
I modell eterolegh inn fondad inveci in su di lengov diferent del lombard, catade foeura per di reson ideologiche, prateghe o scentifeghe.
In del prim period de esistenza de la [[Wikipedia in lombard]] l'aministrazzion l'heva catad foeura una grafia catalanizada, ciamada "koiné ocidentala", che la messedava di element fonetegh cont di element de la [[lengua catalana]].
Gh'è di alter grafie, despess doperade domà de 'na persona o de 'n grup piscinin, che a ghe vann adree a 'sti principi chì: un esempi l'è quell de la NOZ (''Nòrme Ortogràfiche de Zonta''), ispirada a la [[lengua forlana]] e desvilupada del Michæl Dallera.
Alter fenomen de tirà a man l'è quell di dialet lombard parlad in del Piemont che di voeulte inn scrivud con la grafia dij Brandè, che la gh'ha di resultad compagn a quell de la grafia milanesa. A bon cunt, però, a l'è un fenomen rari e semper pussee persone je scriven in manera fonetega.
== Riferiment ==
*[http://lavoxlombarda.blogspot.com/2017/10/lores2x0.html LoReS 2.0 – Lombard Restruiturad Stàndard, version 2017]
*[https://lavoslombarda.blogspot.com/2020/12/norme-ortografiche-de-zonta-lortografia.html Nòrme Ortogràfiche de Zonta, l'ortografia stàndard de la lengua lombarda]
*[https://patrimonilinguistici.it/scrivere-i-dialetti-lombardi-con-una-ortografia-sola/ Scrivere i dialetti lombardi con un’ortografia sola?]
*[https://patrimonilinguistici.it/scriver-lombard-unortografia-polinomico-locale-per-la-lingua-lombarda/ Scriver Lombard, un’ortografia polinomico-locale per la lingua lombarda]
*[http://www.anticacredenzasantambrogiomilano.org/linguastoria/9101.htm Antica Credenza di Sant'Ambrogio] {{Webarchive|grafia=NOL|url=https://web.archive.org/web/20160506152800/http://www.anticacredenzasantambrogiomilano.org/linguastoria/9101.htm |date=2016-05-06 }}
*
*[https://web.archive.org/web/20231114172656/https://academiabonvesin.eu/noeuva-ortografia-lombarda/ NOL - Noeuva Ortografia Lombarda]
*[https://www.rsi.ch/rete-uno/programmi/intrattenimento/dialett-in-sacocia/V%C3%BCn-ch%E2%80%99al-parla-dal-dial%C3%A8tt-in-dial%C3%A8tt-7180661.html Vün ch’al parla dal dialètt in dialètt]
*[https://m4.ti.ch/fileadmin/DECS/DS/Rivista_scuola_ticinese/ST_n.157/ST_157_Vicari_perche_un__indagine_su_koine_dialettale_ticinese.pdf?fbclid=IwAR0Wax_0aCz-WXwthRzYbb_8Nk4FAdr134JARO92l08_2Z4SOevaVsoMa8M Perché un'indagine sulla koinè dialettale ticinese?]
== Bibliografia ==
*CHE COSA RESTA DI CHERUBINI OGGI? DUE CASI DI STUDIO - Emanuele Miola
*''Chì pòdom tucc scriv come voeurom. Scrivere in lombardo online'' a cura Emanuele Miola, in ''Elaborazione ortografica delle varietà non standard. Esperienze spontanee in Italia e all’estero'' (2015); pag 76-96.
== Vos corelade ==
*[[Storia de la lengua lombarda]]
*[[Leteradura lombarda]]
{{Lengua lombarda}}
[[Categoria:Lengua lombarda]]
[[Categoria:Ortografia lombarda]]
sdjp67qotyuh5ndg7mpaygz9hfh8jeo
Wikipedia:Wikipedia par nònes e solander
4
238014
1335682
1185491
2026-10-02T15:07:37Z
JuaFlick
31266
/* Nones/solander */
1335682
wikitext
text/x-wiki
{{NOL}}
Tella chi 'na spiegazzion del proget de la ''Wikipedia par nònes e solander'', con {{PAGESINCATEGORY:Wikipedia par nònes e solander}} vos.
<inputbox>
type=create
buttonlabel=Scriv la toa vos in nones
prefix=Wikipedia:Wikipedia par nònes e solander/
preload=Wikipedia:Wikipedia par nònes e solander/bnon
break=yes
</inputbox>
<Br>
<inputbox>
type=create
buttonlabel=Scriv la toa vos in solander
prefix=Wikipedia:Wikipedia par nònes e solander/
preload=Wikipedia:Wikipedia par nònes e solander/bsol
break=yes
</inputbox>
== Nones/solander==
La Wikipedia par lombart la recognos che la classificazion da le varietà romanze del nones e del solander l'è dubia, siché la permet de scriver en cheste varietà su Wikipedia, en ten spazi dedicà, fin a canche no gi sarà na dezision definitiva par dar en spazi a chei che parla nones e solander.
En tel spazi dedicà, se puel scriver de de tut, ancia chel che g'è zamai su la Wikipedia par lombart, ma no se puel aver pù os en vari dialeti sun istes tema.
En sto spazi, che l corespont a le sotopazine de ''Wikipedia:Wikipedia par nònes e solander'', la comunità n lenga nonesa e solandra l'è laiada libera da organizarse, aidada da la comunità lombarda, che l'è en tra le comunità pù svilupade en Italia e en Europa.
Se no dopres el sistema de creazion automatica, recordite n doprar al prenzipi da pazina un dai template par segnalar che es dria a scriver par nones o solander: {{tl|Nones}} e {{tl|Solander}}.
Le os che no già na corespondenza par lombart le podrà esser coligiade a l'enziclopedia par lombard, spetant che le sibia creade par lombart.
== Lombard ==
La Wikipedia in Lombard la recognoss che la classifegazzion di varietà romanze del nones e del solander a l'è dubia e la permet donca de scriver in 'sti varietà in su la Wikipedia, in d'un spazzi dedicad, in atesa che la ghe sia 'na decision definitiva per dà a quej che parlen nones e solander.
In del spazzi dedicad, se po scriver de tusscoss, anca se gh'è sgiamò in su la Wikipedia lombard, ma se po no havégh pussee vos in vari dialet in sul midem tema.
In del spazzi dedicad, che 'l correspond ai sotapagine de ''Wikipedia:Wikipedia par nònes e solander'', la comunità de lengua nonesa e solandra l'è lassada libera de organizàss, cont el jut de la comunità lombarda, che l'è in tra i comunità regionai pussee desvilupade in Italia e in Europa.
Se te doperet no el sistema de creazzion automategh al principi de la pagina, regordes de doperà vun di template per segnalà che te see dree a scriver in nones o solander, o ben {{tl|Nones}} e {{tl|Solander}}.
I vos che gh'hann no 'na corrispondenza in lombard podarann vesser conligade a l'enciclopedia in lombard, in atesa che la ghe sibia 'na vos in lombard.
== Italian ==
La Wikipedia in Lombardo riconosce che la classificazione delle varietà romanze del noneso e del solandro è dubbia e permette quindi di scrivere in queste varietà su Wikipedia, in alcuni spazi dedicati, in attesa che ci sia una decisione definitiva per dare uno spazio ai parlanti anaunici.
Nello spazio dedicato si può scrivere qualsiasi cosa, anche se già presente su Wikipedia in lombardo, ma non si possono avere
In questo spazio, corrispondente alle sottopagine di ''Wikipedia:Wikipedia par nònes e solander'', la comunità di lingua nonese e solandra è lasciata libera di organizzarsi, con l'aiuto della comunità lombarda, che è tra le comunità regionali più sviluppata in Italia e in Europa.
Se non utilizzi il sistema di creazione automatica, ricordati di inserire all'inizio della pagina uno dei template per segnalare la variante che usi, ossia {{tl|Nones}} e {{tl|Solander}}.
Le voci senza una corrispondenza in lombardo potranno essere linkate dall'enciclopedia, in attesa che siano create in lombardo.
== Robe pussee ==
*[[Wikipedia:Wikipedia par nònes e solander/Guida per i lombard]]
*[[Wikipedia:Wikipedia par nònes e solander/Guida par i nonesi e solandri]]
[[Categoria:Wikipedia par nònes e solander| ]]
0zegstzrqkaq4v6mfsv8qapgqd5w511
Musee de la Diocesi (Parma)
0
270048
1335686
1294564
2026-10-03T04:28:24Z
InternetArchiveBot
32808
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1335686
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
{{SBOZZNOL}}
{{Musee|Imagin=Ingressomuseodiocesiano.jpeg}}
El '''Musee de la Diocesi''' a l'è vert del marz 2003 e l'è in del [[Palazz Vescovil (Parma)|Palazz Vescovil]], indova che l'è stad mitud dopo de 'n longh restaver. El gh'ha dent i rest archeologegh del [[Dom de Parma]], del [[batisteri de Parma|batisteri]] e de alter gese e sit del territori de la [[Diocesi de Parma|Diocesi]].
A l'è dedicad al [[Benedet Antelam]].
== Ligam de foeura ==
*[https://web.archive.org/web/20240427133815/https://bbcc.regione.emilia-romagna.it/pater/loadcard.do?id_card=26756 Region Emilia-Romagna]
== Alter proget ==
{{Interproget}}
[[Categoria:Musee de Parma|Diocesi]]
omwcz7zzwg5b6th3dzhmr8c8i5u77ic
Roca sforzesca de Imola
0
270226
1335688
1276019
2026-10-03T06:05:01Z
InternetArchiveBot
32808
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1335688
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
{{SBOZZNOL}}
[[File:Imola -- Rocca Sforzesca.jpg|thumb|La Roca]]
La '''roca sforzesca de Imola''' a l'è un castell de l'età de Mez a [[Imola]], cont anca di slargament d'epoca Renassimental. La gh'ha dent una collezzion de armi e cerameghe che l'è vun di musee de la cità, insema a quell de [[Palazz Tozzon]] e al [[Musee de San Domenegh (Imola)|Musee de San Domenegh]].
== Riferiment ==
*[https://web.archive.org/web/20250324200559/https://bbcc.regione.emilia-romagna.it/pater/loadcard.do?id_card=224848 BBCC]
== Alter proget ==
{{Interproget}}
[[Categoria:Musee de la provincia de Bologna]]
[[Categoria:Castei de la provincia de Bologna]]
fzd721pyh0isag8kjwx87xhs7m8k5dy
2025
0
272035
1335678
1335624
2026-10-02T14:34:49Z
Rei Momo
2442
/* Marz */
1335678
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
{{SBOZZNOL}}
El '''2025''' a l'è un ann del [[secol quell de XXI]].
== Cossa gh'è capitad ==
=== Sginer ===
*1 de sginer: la [[Polonia]] la ciapa la presidenza de turno de l'[[Union europea]]
*1 de sginer: el [[Canadà]] el ciapa la presidenza de turno del G7
*1 de sginer: [[Bulgheria]] e [[Romania]] vann denter per intregh al [[spazzi Schengen]]
*20 de sginer: el [[Donald Trump]] el giura 'me [[president di Stat Unid]]
=== Fevrer ===
*23 de fevrer: elezzion federai in Germania
=== Masg ===
*7 de masg: el se derva el [[conclav del 2025]]
*8 de masg: el conclav el vota el papa [[Leon XIV]]
=== Luj ===
*1 de luj: la [[Danimarca]] la ciapa la presidenza de turno de l'Union europea
== Chi l'è che gh'è nassud ==
{{...}}
== Chi l'è che gh'è mort ==
=== Sginer ===
*7 de sginer: [[Jean-Marie Le Pen]], politegh frances
*7 de sginer: [[Joseph Trần Xuân Tiếu]], vescov catolegh vietnamita
*13 de sginer: [[Franco Piperno]], ativista e politegh italian
*13 de sginer: [[Oliviero Toscani]], fotograf e ativista italian
*14 de sginer: [[Furio Colombo]], giornalista italian
*14 de sginer: [[Ladislav Hučko]], vescov catolegh slovach
*15 de sginer: [[David Lynch]], regista statunitens
*18 de sginer: [[Lorenzo Infantino]], economista italian
*19 de sginer: [[Leopoldo Siegel]], sportiv e politegh italian
*25 de sginer: [[Anastasi de Tirana]], arcivescov ortodoss albanes
*29 de sginer: [[Richard Williamson]], arcivescov britannegh
=== Fevrer ===
*1 de fevrer: [[Renato Corsetti]], lenguista italian
*4 de fevrar: [[Karim Aga Khan IV]]
*15 de fevrer: [[Renato Ballardini]], politegh italian
*17 de fevrer: [[Frits Bolkestein]], politegh todesch
*18 de fevrer: [[Salvatore Aquino]], mafios italian
*24 de fevrer: [[Giancarlo Rossi (fisegh)|Giancarlo Rossi]], fisegh italian
=== Marz ===
*3 de marz: [[Eleonora Giorgi]], atora italiana
*5 de marz: [[Bruno Pizzul]], giornalista italian
*14 de marz: [[Fulvio Lorenzetti]], maèster de [[karate]]
*14 de marz: [[Augusto Rezzonico]], politegh e imprenditor italian
*15 de marz: [[Ermenegildo Reato]], pret e storegh italian
*17 de marz: [[AnNa R.]], cantanta todesca
*18 de marz: [[Paul Cremona]], arcivescov maltes
*21 de marz: [[George Foreman]], boxoeur statunitens
*22 de marz: [[Svetlana Broz]], dotora e giornalista bosniaca
*26 de marz: [[Settimio Todisco]], arcivescov italian
*28 de marz: [[Vittorio Orsenigo]], regista e scritor italian
=== Avril ===
*18 de avril: [[Giovanni De Sandre]], ingegner italian
*21 de avril: [[Papa Francesch]]
=== Sgiugn ===
*29 de sgiugn: [[Maksim Ustimenko]], pilota militar ucrain
=== Setember ===
*10 de setember: [[Charlie Kirk]], ativista statunitens
== Alter proget ==
{{Interproget}}
== Cronistoria ==
*[[2024]]
*[[2026]]
{{calendariXXI}}
[[Categoria:Secol XXI]]
oaqqgxssil3itkvsfaq3aujrdqk3bzq
Ciciarada Utent:Sciking
3
278849
1335675
1335284
2026-10-02T14:07:26Z
Rei Momo
2442
1335675
wikitext
text/x-wiki
{{/Archivi}}
== Lüganega ==
Ciao, ti segnalo che [[Lüganega]] è collegata a https://it.wikipedia.org/wiki/Insaccato, mentre dovrebbe rifarsi alla più specifica https://it.wikipedia.org/wiki/Luganega. Va corretto su Wikiadata? [[Utent:Moxmarco|Moxmarco]] ([[Ciciarada Utent:Moxmarco|ciciarade]]) 16:42, 30 gen 2026 (CET)
:Direi di sì, potresti fare tu? Grazie :) -- [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 21:11, 30 gen 2026 (CET)
== Deepl ==
Ciau Sciking,
ho notato adesso sul traduttore automatico deepl.com che è stato aggiunto il lombardo. Noi amministratori di Wiki Ligure, in collegamento con associazioni culturali e linguistiche liguri, pensiamo da tempo di chiedere a quel sito di aggiungere il zeneize (genovese), ma solo ora, vedendo che hanno aggiunto lingue minoritarie regionali (lombardo, siciliano, occitano, ecc.) potremmo contattarli con una valida speranza di successo. Sai per caso chi si sia adoperato per aggiungere la nobile lingua di Carlo Porta a deepl.com? Ti sarei grato per ogni spunto/indizio che ci porti al traguardo. Alegri! [[Utent:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Ciciarada Utent:Luensu1959|ciciarade]]) 11:46, 6 Mrz 2026 (CET)
Il mio messaggio tradotto da Deepl in lombardo (ti sembra buona la traduzione?)
Ciao Sciking, hoo propri vist che in del tradutur automatic deepl.com gh'han giontaa el lombard. Nüm, i amministradur de Wiki Ligure, in collaborazion cun associazion culturaj e linguistiche liguri, gh'avèm pensaa da on bel poeu de domandà a quel sit de zugnì el Zeneise (Genovés), ma domà adess, vedend che hinn zugnüü di lengue minoritarie regional (Lombard, Sicilian, Occitan, ecc.), podèm contattagh cun ona speranza ragiunevule de success. Per cas te seet chi l'è che l'ha lavorad per sgiontà la nobil lengua del Carlo Porta a deepl.com? Saria grat per qualsessia idea o indizzi che 'l ne podaria menà al noster obietiv. Saludi!
LAST, BUT NOT LEAST: Per ultem, ma minga el men important: In ogni cas, "Lombard" in del tradutor Deepl el vöol dì "Milanés", giust? Saludi,
--[[Utent:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Ciciarada Utent:Luensu1959|ciciarade]]) 12:35, 9 Mrz 2026 (CET)
:Mhhh, pensi che hann ciapad roba de tucc i dialet, domà che el milanes l'è pussee repredentad [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 22:49, 9 Mrz 2026 (CET)
== Piccui sforz insema ==
Un poo de temp fa, hoo cumincià a zugnì el nomm local in lengua lombarda (o in del dialett local) ai pagine de Wiki Ligure dedicate ai comun lombard. Ovviament me baso sü quel che troeu in del Wiki lombard. In del noster Wiki l'è ona roba difficil, perché spess (per esempi in de la provincia de Alessandria, indò se parla el dialett ligür, el lombard e el piemontés) l'è difficil savé propri cume la gent che abita in on paes la ciamaa el sò paes d'urìgine.
Hoo mettuu in pee un'iniziativa compagna con la Wiki Piemontesa. El saria bell vedè i nomm originari Ligur in sui pagin de la Wiki de la Lombardia dedicate a la Liguria e ai arei confinant. [[Utent:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Ciciarada Utent:Luensu1959|ciciarade]]) 09:22, 11 Mrz 2026 (CET)
:A saria propi bell! Pensi che se po fà anca a travers de Wikidata! -- [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 22:38, 11 Mrz 2026 (CET)
== Translation request ==
Hello, Sciking.
Can you translate and upload the articles [[:it:Campi Flegrei]], [[:it:Vesuvio]], [[:it:Etna]] and [[:it:Bazardüzü]] in Lombard Wikipedia?
Yours sincerely, [[Utent:Kurcke|Kurcke]] ([[Ciciarada Utent:Kurcke|ciciarade]]) 10:34, 15 Mrz 2026 (CET)
:Thank you very much. [[Utent:Kurcke|Kurcke]] ([[Ciciarada Utent:Kurcke|ciciarade]]) 16:11, 20 Mrz 2026 (CET)
== Carlo Porta e Wikisource ==
{|
!it
!
!lmo
|-
|Caro Sciking,
ti scrivo da Wikisource in lingua italiana per informarti che la raccolta delle [[:it:s:Indice:Porta - Poesie milanesi.djvu|poesie milanesi di Carlo Porta]] è stata recentemente trascritta e trarrebbe molto giovamento dalla rilettura di utenti in grado di comprendere e quindi correggere più proficuamente il lombardo. Se potessi sensibilizzare gli utenti del progetto sarebbe un grande traguardo per tutti.
|
|Car Sciking,
Te scrivi de la Wikisource in lengua italiana per fàt savè che la racolta de poesii milanes del Carlo Porta l'è stada de poch trascritta e la gh'avaria un gran giovament a vess riletta de utent che capissen e donca poden coregg el test lombard pussee a la bona. Se te podesset sensibilizà i utent del progett, el saria un gran sucess per tucc.
|-
|colspan=3 align=right|Non riesco a scrivere in lombardo per cui affido questo messaggio a Deepl per la traduzione in lombardo. Funziona? [[Utent:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] ([[Ciciarada Utent:OrbiliusMagister|ciciarade]]) 11:28, 16 avr 2026 (CEST)
|}
== You may be an eligible candidate for the U4C election ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Greetings,
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.
This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.
The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.
In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:06, 28 avr 2026 (CEST) </div>
<!-- Messaggio inviato da User:Keegan (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 -->
== Lombard ==
Hello. I'm looking for Lombard translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Utent:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Ciciarada Utent:Eurohunter|ciciarade]]) 11:14, 16 masg 2026 (CEST)
:Yes, tell me. [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 12:55, 16 masg 2026 (CEST)
:: I'm looking for translations of:
::: "studio album by Basshunter"
::: "compilation album by Basshunter"
::: "song by Käärijä and Basshunter"
::: "single by Käärijä and Basshunter"
::: "promotional single by Basshunter"
::: "music video by Basshunter"
::: "lyric video by Basshunter"
::: "Basshunter discography"
::: "Basshunter videography"
:::: [[Utent:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Ciciarada Utent:Eurohunter|ciciarade]]) 19:56, 21 masg 2026 (CEST)
:::"album in studi de Basshunter"
:::"album compilation de Basshunter"
:::"canzon de Käärijä e Basshunter"
:::"singol de Käärijä e Basshunter"
:::"singol promozzional de Basshunter"
:::"video musegal de Basshunter"
:::"video di parolle de Basshunter"
:::"Discografia de Basshunter"
:::"Videografia de Basshunter" [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 22:52, 23 masg 2026 (CEST)
== Quant temp!!! ==
Ciùi Sciking, ma stèt? L'è un po' de temp che se sentum pü. Mi ho ricomenciàd a fà karate e sto benìsim. E ti, ve tütt ben?
T'ho mandàd una mail a cà... grasie de tütt. [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Ciciarada Utent:Rei Momo|ciciarade]]) 07:05, 21 masg 2026 (CEST)
:Doman ghe vardi! -- [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 22:51, 23 masg 2026 (CEST)
== Cancellazione utenza ==
Ciao, puoi cancellare questa utenza ([[Ciciarada Utent:Massimo Chiacchio 1997]]) da me creata molti anni fa? Grazie. [[Utent:~2026-33208-90|2026-33208-90]] ([[Ciciarada Utent:~2026-33208-90|2026-33208-90]]) 01:40, 5 giu 2026 (CEST)
:Non penso sia possibile cancellare un'utenza, chiedo però ai piani alti. --[[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 15:08, 5 sgiu 2026 (CEST)
:Ok, io infatti chiedo solo di svuotarla perché al momento sta comparendo sui motori di ricerca, l'avevo creata nel 2012 [[Special:Contribûti/~2026-33418-71|~2026-33418-71]] ([[Ciciarada Utent:~2026-33418-71|ciciarada]]) 22:18, 5 sgiu 2026 (CEST)
::{{fad}}! -- [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 19:02, 10 sgiu 2026 (CEST)
== sostituzione ortografia ==
te va ben se mi scambiass l'ortografia milanesa con la noeuva ortografia lombarda? la vos g'ha mia poeu de 3 righe
la vos in questiun l'è quela de Microsoft
(seriamente però, sono di Bergamo e non faccio fatica a leggere il lombardo, ma non sono per niente abituato a scriverlo e a fare frasi complesse. però è il pensiero che conta, giusto?) [[Utent:Emayeah|Emayeah]] ([[Ciciarada Utent:Emayeah|ciciarade]]) 12:09, 29 avo 2026 (CEST)
== re: Havégh e havé ==
me parle (mia tat) ol bergamasch, me saìe mia la distinsion. grazie <3 (a volte uso dei dizionari perchè sto ancora cercando di migliorare, potrei fare errori, scusa!) [[Utent:Emayeah|Emayeah]] ([[Ciciarada Utent:Emayeah|ciciarade]]) 20:55, 29 avo 2026 (CEST)
== quale ortografia utilizzata ==
me el so mia qual ortografia la vè doprada in la vos del [[Gàles]], puoi sistemarlo te? (stavo spammando una pagina a sort) [[Utent:Emayeah|Emayeah]] ([[Ciciarada Utent:Emayeah|ciciarade]]) 22:24, 31 avo 2026 (CEST)
:{{fad}} [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 13:11, 1 set 2026 (CEST)
== Lmo Translation request ==
Hi Sciking.
Would you mind translating and publishing the pages [[:en:Nsanje]], [[:en:Bangula]], and [[:en:Marka, Malawi]] into Lombard?
Thanks. [[Utent:Viyowoyero-vya-Malaŵi|Viyowoyero-vya-Malaŵi]] ([[Ciciarada Utent:Viyowoyero-vya-Malaŵi|ciciarade]]) 04:24, 11 set 2026 (CEST)
:Hello, I will work on that in the news weeks. -- [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 09:44, 11 set 2026 (CEST)
::Thank you. [[Utent:Viyowoyero-vya-Malaŵi|Viyowoyero-vya-Malaŵi]] ([[Ciciarada Utent:Viyowoyero-vya-Malaŵi|ciciarade]]) 10:12, 11 set 2026 (CEST)
== Infurmasòn ==
Ciàu Sciking, cume te stè? Mì tütt ben.
Hù dervide [[Karate|cla pagina chì]], ma me sòn desmentegàd de guardà se gh'era el nùm de la pagina in altre pagina. Ho vist che el ch'è in de la tua [[Ippon]] e in [[Fulvio Lorenzetti]], ma vurarèsi vèdd se el gh'è in d'un quall alta. Se pudarès cercàla? Grazie de tütt e bon fin de stemàna. [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Ciciarada Utent:Rei Momo|ciciarade]]) 16:07, 2 oto 2026 (CEST)
pn5voe2p8cw19dc0htjbmqy4frrnzy6
1335680
1335675
2026-10-02T14:51:26Z
Rei Momo
2442
/* Infurmasòn */
1335680
wikitext
text/x-wiki
{{/Archivi}}
== Lüganega ==
Ciao, ti segnalo che [[Lüganega]] è collegata a https://it.wikipedia.org/wiki/Insaccato, mentre dovrebbe rifarsi alla più specifica https://it.wikipedia.org/wiki/Luganega. Va corretto su Wikiadata? [[Utent:Moxmarco|Moxmarco]] ([[Ciciarada Utent:Moxmarco|ciciarade]]) 16:42, 30 gen 2026 (CET)
:Direi di sì, potresti fare tu? Grazie :) -- [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 21:11, 30 gen 2026 (CET)
== Deepl ==
Ciau Sciking,
ho notato adesso sul traduttore automatico deepl.com che è stato aggiunto il lombardo. Noi amministratori di Wiki Ligure, in collegamento con associazioni culturali e linguistiche liguri, pensiamo da tempo di chiedere a quel sito di aggiungere il zeneize (genovese), ma solo ora, vedendo che hanno aggiunto lingue minoritarie regionali (lombardo, siciliano, occitano, ecc.) potremmo contattarli con una valida speranza di successo. Sai per caso chi si sia adoperato per aggiungere la nobile lingua di Carlo Porta a deepl.com? Ti sarei grato per ogni spunto/indizio che ci porti al traguardo. Alegri! [[Utent:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Ciciarada Utent:Luensu1959|ciciarade]]) 11:46, 6 Mrz 2026 (CET)
Il mio messaggio tradotto da Deepl in lombardo (ti sembra buona la traduzione?)
Ciao Sciking, hoo propri vist che in del tradutur automatic deepl.com gh'han giontaa el lombard. Nüm, i amministradur de Wiki Ligure, in collaborazion cun associazion culturaj e linguistiche liguri, gh'avèm pensaa da on bel poeu de domandà a quel sit de zugnì el Zeneise (Genovés), ma domà adess, vedend che hinn zugnüü di lengue minoritarie regional (Lombard, Sicilian, Occitan, ecc.), podèm contattagh cun ona speranza ragiunevule de success. Per cas te seet chi l'è che l'ha lavorad per sgiontà la nobil lengua del Carlo Porta a deepl.com? Saria grat per qualsessia idea o indizzi che 'l ne podaria menà al noster obietiv. Saludi!
LAST, BUT NOT LEAST: Per ultem, ma minga el men important: In ogni cas, "Lombard" in del tradutor Deepl el vöol dì "Milanés", giust? Saludi,
--[[Utent:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Ciciarada Utent:Luensu1959|ciciarade]]) 12:35, 9 Mrz 2026 (CET)
:Mhhh, pensi che hann ciapad roba de tucc i dialet, domà che el milanes l'è pussee repredentad [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 22:49, 9 Mrz 2026 (CET)
== Piccui sforz insema ==
Un poo de temp fa, hoo cumincià a zugnì el nomm local in lengua lombarda (o in del dialett local) ai pagine de Wiki Ligure dedicate ai comun lombard. Ovviament me baso sü quel che troeu in del Wiki lombard. In del noster Wiki l'è ona roba difficil, perché spess (per esempi in de la provincia de Alessandria, indò se parla el dialett ligür, el lombard e el piemontés) l'è difficil savé propri cume la gent che abita in on paes la ciamaa el sò paes d'urìgine.
Hoo mettuu in pee un'iniziativa compagna con la Wiki Piemontesa. El saria bell vedè i nomm originari Ligur in sui pagin de la Wiki de la Lombardia dedicate a la Liguria e ai arei confinant. [[Utent:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Ciciarada Utent:Luensu1959|ciciarade]]) 09:22, 11 Mrz 2026 (CET)
:A saria propi bell! Pensi che se po fà anca a travers de Wikidata! -- [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 22:38, 11 Mrz 2026 (CET)
== Translation request ==
Hello, Sciking.
Can you translate and upload the articles [[:it:Campi Flegrei]], [[:it:Vesuvio]], [[:it:Etna]] and [[:it:Bazardüzü]] in Lombard Wikipedia?
Yours sincerely, [[Utent:Kurcke|Kurcke]] ([[Ciciarada Utent:Kurcke|ciciarade]]) 10:34, 15 Mrz 2026 (CET)
:Thank you very much. [[Utent:Kurcke|Kurcke]] ([[Ciciarada Utent:Kurcke|ciciarade]]) 16:11, 20 Mrz 2026 (CET)
== Carlo Porta e Wikisource ==
{|
!it
!
!lmo
|-
|Caro Sciking,
ti scrivo da Wikisource in lingua italiana per informarti che la raccolta delle [[:it:s:Indice:Porta - Poesie milanesi.djvu|poesie milanesi di Carlo Porta]] è stata recentemente trascritta e trarrebbe molto giovamento dalla rilettura di utenti in grado di comprendere e quindi correggere più proficuamente il lombardo. Se potessi sensibilizzare gli utenti del progetto sarebbe un grande traguardo per tutti.
|
|Car Sciking,
Te scrivi de la Wikisource in lengua italiana per fàt savè che la racolta de poesii milanes del Carlo Porta l'è stada de poch trascritta e la gh'avaria un gran giovament a vess riletta de utent che capissen e donca poden coregg el test lombard pussee a la bona. Se te podesset sensibilizà i utent del progett, el saria un gran sucess per tucc.
|-
|colspan=3 align=right|Non riesco a scrivere in lombardo per cui affido questo messaggio a Deepl per la traduzione in lombardo. Funziona? [[Utent:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] ([[Ciciarada Utent:OrbiliusMagister|ciciarade]]) 11:28, 16 avr 2026 (CEST)
|}
== You may be an eligible candidate for the U4C election ==
<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">
Greetings,
The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.
This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.
The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.
In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:06, 28 avr 2026 (CEST) </div>
<!-- Messaggio inviato da User:Keegan (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 -->
== Lombard ==
Hello. I'm looking for Lombard translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Utent:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Ciciarada Utent:Eurohunter|ciciarade]]) 11:14, 16 masg 2026 (CEST)
:Yes, tell me. [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 12:55, 16 masg 2026 (CEST)
:: I'm looking for translations of:
::: "studio album by Basshunter"
::: "compilation album by Basshunter"
::: "song by Käärijä and Basshunter"
::: "single by Käärijä and Basshunter"
::: "promotional single by Basshunter"
::: "music video by Basshunter"
::: "lyric video by Basshunter"
::: "Basshunter discography"
::: "Basshunter videography"
:::: [[Utent:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Ciciarada Utent:Eurohunter|ciciarade]]) 19:56, 21 masg 2026 (CEST)
:::"album in studi de Basshunter"
:::"album compilation de Basshunter"
:::"canzon de Käärijä e Basshunter"
:::"singol de Käärijä e Basshunter"
:::"singol promozzional de Basshunter"
:::"video musegal de Basshunter"
:::"video di parolle de Basshunter"
:::"Discografia de Basshunter"
:::"Videografia de Basshunter" [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 22:52, 23 masg 2026 (CEST)
== Quant temp!!! ==
Ciùi Sciking, ma stèt? L'è un po' de temp che se sentum pü. Mi ho ricomenciàd a fà karate e sto benìsim. E ti, ve tütt ben?
T'ho mandàd una mail a cà... grasie de tütt. [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Ciciarada Utent:Rei Momo|ciciarade]]) 07:05, 21 masg 2026 (CEST)
:Doman ghe vardi! -- [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 22:51, 23 masg 2026 (CEST)
== Cancellazione utenza ==
Ciao, puoi cancellare questa utenza ([[Ciciarada Utent:Massimo Chiacchio 1997]]) da me creata molti anni fa? Grazie. [[Utent:~2026-33208-90|2026-33208-90]] ([[Ciciarada Utent:~2026-33208-90|2026-33208-90]]) 01:40, 5 giu 2026 (CEST)
:Non penso sia possibile cancellare un'utenza, chiedo però ai piani alti. --[[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 15:08, 5 sgiu 2026 (CEST)
:Ok, io infatti chiedo solo di svuotarla perché al momento sta comparendo sui motori di ricerca, l'avevo creata nel 2012 [[Special:Contribûti/~2026-33418-71|~2026-33418-71]] ([[Ciciarada Utent:~2026-33418-71|ciciarada]]) 22:18, 5 sgiu 2026 (CEST)
::{{fad}}! -- [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 19:02, 10 sgiu 2026 (CEST)
== sostituzione ortografia ==
te va ben se mi scambiass l'ortografia milanesa con la noeuva ortografia lombarda? la vos g'ha mia poeu de 3 righe
la vos in questiun l'è quela de Microsoft
(seriamente però, sono di Bergamo e non faccio fatica a leggere il lombardo, ma non sono per niente abituato a scriverlo e a fare frasi complesse. però è il pensiero che conta, giusto?) [[Utent:Emayeah|Emayeah]] ([[Ciciarada Utent:Emayeah|ciciarade]]) 12:09, 29 avo 2026 (CEST)
== re: Havégh e havé ==
me parle (mia tat) ol bergamasch, me saìe mia la distinsion. grazie <3 (a volte uso dei dizionari perchè sto ancora cercando di migliorare, potrei fare errori, scusa!) [[Utent:Emayeah|Emayeah]] ([[Ciciarada Utent:Emayeah|ciciarade]]) 20:55, 29 avo 2026 (CEST)
== quale ortografia utilizzata ==
me el so mia qual ortografia la vè doprada in la vos del [[Gàles]], puoi sistemarlo te? (stavo spammando una pagina a sort) [[Utent:Emayeah|Emayeah]] ([[Ciciarada Utent:Emayeah|ciciarade]]) 22:24, 31 avo 2026 (CEST)
:{{fad}} [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 13:11, 1 set 2026 (CEST)
== Lmo Translation request ==
Hi Sciking.
Would you mind translating and publishing the pages [[:en:Nsanje]], [[:en:Bangula]], and [[:en:Marka, Malawi]] into Lombard?
Thanks. [[Utent:Viyowoyero-vya-Malaŵi|Viyowoyero-vya-Malaŵi]] ([[Ciciarada Utent:Viyowoyero-vya-Malaŵi|ciciarade]]) 04:24, 11 set 2026 (CEST)
:Hello, I will work on that in the news weeks. -- [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 09:44, 11 set 2026 (CEST)
::Thank you. [[Utent:Viyowoyero-vya-Malaŵi|Viyowoyero-vya-Malaŵi]] ([[Ciciarada Utent:Viyowoyero-vya-Malaŵi|ciciarade]]) 10:12, 11 set 2026 (CEST)
== Infurmasòn ==
Ciàu Sciking, cume te stè? Mì tütt ben.
Hù dervide [[Karate|cla pagina chì]], ma me sòn desmentegàd de guardà se gh'era el nùm de la pagina in altre pagina. Ho vist che el ch'è in de la tua [[Ippon]] e in [[Fulvio Lorenzetti]], ma vurarèsi vèdd se el gh'è in d'un quall alta. Se pudarès cercàla? Grazie de tütt e bon fin de stemàna. [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Ciciarada Utent:Rei Momo|ciciarade]]) 16:07, 2 oto 2026 (CEST)
: Truàd em mistér!!! Te dìsì minga cùme perchè me sòn setd tròpp stüpid!!! :-))) [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Ciciarada Utent:Rei Momo|ciciarade]]) 16:51, 2 oto 2026 (CEST)
kbmqe6co80i9k2amrg3wsl6kbifx3yz
Fulvio Lorenzetti
0
279833
1335673
1335533
2026-10-02T12:52:18Z
Rei Momo
2442
1335673
wikitext
text/x-wiki
{{CRES}}{{Sbozz}}
[[Archivi:Fulvio_Lorenzetti_in_Ampezzo_UD_31_aug_1997.jpg|thumb|right|210px|El Fulvio Lorenzetti, a [[Ampezzo]], in del 1997.]]
'''Fulvio Lorenzetti''' ([[Crèma]], [[06_10|6 d'utòber]] [[1954]] – [[Taormina]], [[14_03|14 da màrs]] del [[2025]]) a l'è stàcc 'n maèster da [[karate]], 8° dan<ref>[https://www.cremaonline.it/sport/07-11-2013_Fukuoka,+a+Lorenzetti+il+BudoMenjo/ Fukuoka. Il cremasco Fulvio Lorenzetti ha ricevuto il prestigioso BudoMenjo dalla Nippon Karate-Do Kihokai del maestro Yamaguchi]</ref>; <ref>[https://www.cremaoggi.it/2013/11/08/karate-lorenzetti-riceve-il-budomenjo-8%c2%b0-dan-a-fukuoka/ Karate, Lorenzetti riceve il BudoMenjo 8° dan a Fukuoka]</ref> da stìl Shòtokan.
L'ha comencià ol karatè in dal [[1970]] col maèster Shirai; l'ha tiràcc sü dal gniènt el Dojo Mishima a Crema, andòe i bagài de tücce le età i ha praticà karate per 40 ann. L'ha fondàcc, in d'ì ann '90 l'U.K.I.D.A. e l'è stàcc anca cunsiglièr in Cumü a Créma.
L'è mort<ref>[https://crema-news.it/cronaca/crema-addio-a-fulvio-lorenzetti Se n’è andato il maestro del karate]</ref> a l'spedàl de [[Taormina]] in del 2025.<ref>[https://www.laprovinciacr.it/news/cronaca/500645/karate-in-lutto-addio-a-fulvio-lorenzetti.html Karate in lutto. Addio a Fulvio Lorenzetti]</ref>
== Òtre futugrafìe ==
<gallery>
Image: Fulvio Lorenzetti in his Dojo march 1998.jpg|El maèster Lorenzetti, in del sò Dojo, in del màrs del 1998.
Image: Fulvio Lorenzetti 21 nov 1998.jpg|Fulvio Lorenzetti, a Crèma, el [[21_11|21 de nuèmber]] del [[1998]].
</gallery>
==Note==
<references/>
{{DEFAULTSORT:Lorenzetti, Fulvio}}
[[Categoria:Nassud in del 1954]]
[[Categoria:Nassud in provincia de Cremona]]
[[Categoria:Sportiv italian]]
[[Categoria:Politegh lombard]]
[[Categoria:Mort in del 2025]]
fkm79gu2o8c20pxyfhstdcfqyid7hxc
Karate
0
279882
1335671
2026-10-02T12:46:35Z
Rei Momo
2442
Creada pagina con "{{Sbozz|grafia=LOCC}} [[Archivi:Funakoshi Makiwara.jpg|thumb|200px|Gichin Funakoshi, che l'ha fundài el stìl Shotokan, imtàn ch'el fa el ''makiwara''.]] El '''karate''' (nùm cumplèt ''karate-dō'' 空手道 "via d'la màn vöda") l'è un'art marsiàla che la g'ha urìgion in del 1879 in sl'ìsula de [[Okinawa]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090302085743/http://www.wonder-okinawa.jp/023/eng/001/001/index.html History of Okinawan Karate]</ref> In del 1924 l'..."
1335671
wikitext
text/x-wiki
{{Sbozz|grafia=LOCC}}
[[Archivi:Funakoshi Makiwara.jpg|thumb|200px|Gichin Funakoshi, che l'ha fundài el stìl Shotokan, imtàn ch'el fa el ''makiwara''.]]
El '''karate''' (nùm cumplèt ''karate-dō'' 空手道 "via d'la màn vöda") l'è un'art marsiàla che la g'ha urìgion in del 1879 in sl'ìsula de [[Okinawa]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090302085743/http://www.wonder-okinawa.jp/023/eng/001/001/index.html History of Okinawan Karate]</ref>
In del 1924 l'Üniversità Keio l'ha fundài in Giapòn el prim club universitario di karate, tànt che in del 1932 tüte le scòle in giapòn i gh'èven el sò dojo.<ref name="Miyagi">{{cita libro|nome=Chojun|cognome=Miyagi|titolo=Karate-doh Gaisetsu (An Outline of Karate-Do)|annooriginale=1934|anno=1993|editore=Patrick McCarthy|pagine=9|isbn=4-900613-05-3}}</ref>
In del karate se cumbàt còi mànn biòtt, sensa bastòn o curtèi, anca se un quài d'unn la fà istès cui Bo, Tonfa, Sai, Nunchaku, Kama.
Incö el se pratica per migliuràss in del còrp e in del caràter.
== Bibliugrafìa ==
* Oscar Masato Higa, ''Karate-do. La via verso l'armonia totale'', Antipodes, 2017, ISBN 978-88-99751-33-3.
* Bruno Ballardini, ''Vestivamo in pigiamino'', Milano, Baldini&Castoldi, 2015, ISBN 978-88-6865-665-2.
* Kenji Tokitsu, ''Storia del karate. La via della mano vuota'', Luni Editrice, ISBN 88-7984-017-7.
* Ciro Varone, ''Del karatedo. Pensieri e confutazioni sulla pratica del karatedo'', Editrice UNI Service 2009. ISBN 978-88-6178-398-0.
* Ciro Varone, ''Kata okugi'', Edizioni del Faro 2012, ISBN 978-88-6537-861-8.
* Alfredo Principato, ''Fondamenti di karate-do'', Calzetti Mariucci.
==Nòti==
<references/>
[[Categoria:Sport]]
9gl5cpipjt9ddizi140pm8ph5w6etxi
1335672
1335671
2026-10-02T12:51:44Z
Rei Momo
2442
1335672
wikitext
text/x-wiki
{{Sbozz|grafia=LOCC}}
[[Archivi:Funakoshi Makiwara.jpg|thumb|200px|Gichin Funakoshi, che l'ha fundài el stìl Shotokan, imtàn ch'el fa el ''makiwara''.]]
El '''karate''' (nùm cumplèt ''karate-dō'' 空手道 "via d'la màn vöda") l'è un'art marsiàla che la g'ha urìgion in del 1879 in sl'ìsula de [[Okinawa]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090302085743/http://www.wonder-okinawa.jp/023/eng/001/001/index.html History of Okinawan Karate]</ref>
In del 1924 l'Üniversità Keio l'ha fundài in Giapòn el prim club universitario di karate, tànt che in del 1932 tüte le scòle in giapòn i gh'èven el sò dojo.<ref name="Miyagi">{{cita libro|nome=Chojun|cognome=Miyagi|titolo=Karate-doh Gaisetsu (An Outline of Karate-Do)|annooriginale=1934|anno=1993|editore=Patrick McCarthy|pagine=9|isbn=4-900613-05-3}}</ref>
In del karate se cumbàt còi mànn biòtt, sensa bastòn o curtèi, anca se un quài d'unn la fà istès cui Bo, Tonfa, Sai, Nunchaku, Kama.
Incö el se pratica per migliuràss in del còrp e in del caràter.
== In Lumbardia ==
Rl karate, in Lumbardia, l'è rivàdd in d'i ann '70 cui maèster giapunès [[Hiroshi Shirai]] (1937-2014) e [[Masaru Miura]] (1939) e i maèster püsee bràv i'ènn [[Carlo Fugazza]], [[Dino Cottarelli]], [[Dario Marchini]] e [[Fulvio Lorenzetti]].
== Bibliugrafìa ==
* Oscar Masato Higa, ''Karate-do. La via verso l'armonia totale'', Antipodes, 2017, ISBN 978-88-99751-33-3.
* Bruno Ballardini, ''Vestivamo in pigiamino'', Milano, Baldini&Castoldi, 2015, ISBN 978-88-6865-665-2.
* Kenji Tokitsu, ''Storia del karate. La via della mano vuota'', Luni Editrice, ISBN 88-7984-017-7.
* Ciro Varone, ''Del karatedo. Pensieri e confutazioni sulla pratica del karatedo'', Editrice UNI Service 2009. ISBN 978-88-6178-398-0.
* Ciro Varone, ''Kata okugi'', Edizioni del Faro 2012, ISBN 978-88-6537-861-8.
* Alfredo Principato, ''Fondamenti di karate-do'', Calzetti Mariucci.
==Nòti==
<references/>
[[Categoria:Sport]]
quyvurzu2cn28n62rlmumz1mhow4vw1
1335674
1335672
2026-10-02T12:53:18Z
Rei Momo
2442
/* In Lumbardia */
1335674
wikitext
text/x-wiki
{{Sbozz|grafia=LOCC}}
[[Archivi:Funakoshi Makiwara.jpg|thumb|200px|Gichin Funakoshi, che l'ha fundài el stìl Shotokan, imtàn ch'el fa el ''makiwara''.]]
El '''karate''' (nùm cumplèt ''karate-dō'' 空手道 "via d'la màn vöda") l'è un'art marsiàla che la g'ha urìgion in del 1879 in sl'ìsula de [[Okinawa]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090302085743/http://www.wonder-okinawa.jp/023/eng/001/001/index.html History of Okinawan Karate]</ref>
In del 1924 l'Üniversità Keio l'ha fundài in Giapòn el prim club universitario di karate, tànt che in del 1932 tüte le scòle in giapòn i gh'èven el sò dojo.<ref name="Miyagi">{{cita libro|nome=Chojun|cognome=Miyagi|titolo=Karate-doh Gaisetsu (An Outline of Karate-Do)|annooriginale=1934|anno=1993|editore=Patrick McCarthy|pagine=9|isbn=4-900613-05-3}}</ref>
In del karate se cumbàt còi mànn biòtt, sensa bastòn o curtèi, anca se un quài d'unn la fà istès cui Bo, Tonfa, Sai, Nunchaku, Kama.
Incö el se pratica per migliuràss in del còrp e in del caràter.
== In Lumbardia ==
Rl karate, in Lumbardia, l'è rivàdd in d'i ann '70 cui maèster giapunès [[Hiroshi Shirai]] (1937-2024) e [[Masaru Miura]] (1939) e i maèster püsee bràv i'ènn [[Carlo Fugazza]], [[Dino Cottarelli]], [[Dario Marchini]] e [[Fulvio Lorenzetti]].
== Bibliugrafìa ==
* Oscar Masato Higa, ''Karate-do. La via verso l'armonia totale'', Antipodes, 2017, ISBN 978-88-99751-33-3.
* Bruno Ballardini, ''Vestivamo in pigiamino'', Milano, Baldini&Castoldi, 2015, ISBN 978-88-6865-665-2.
* Kenji Tokitsu, ''Storia del karate. La via della mano vuota'', Luni Editrice, ISBN 88-7984-017-7.
* Ciro Varone, ''Del karatedo. Pensieri e confutazioni sulla pratica del karatedo'', Editrice UNI Service 2009. ISBN 978-88-6178-398-0.
* Ciro Varone, ''Kata okugi'', Edizioni del Faro 2012, ISBN 978-88-6537-861-8.
* Alfredo Principato, ''Fondamenti di karate-do'', Calzetti Mariucci.
==Nòti==
<references/>
[[Categoria:Sport]]
79netnv0kschn88i9clvukwnunvfznp
1335679
1335674
2026-10-02T14:41:57Z
Rei Momo
2442
1335679
wikitext
text/x-wiki
{{Sbozz|grafia=LOCC}}
[[Archivi:Funakoshi Makiwara.jpg|thumb|200px|Gichin Funakoshi, che l'ha fundài el stìl Shotokan, imtàn ch'el fa el ''makiwara''.]]
El '''karate''' (nùm cumplèt ''karate-dō'' 空手道 "via d'la màn vöda") l'è un'art marsiàla che la g'ha urìgion in del 1879 in sl'ìsula de [[Okinawa]].<ref>[https://web.archive.org/web/20090302085743/http://www.wonder-okinawa.jp/023/eng/001/001/index.html History of Okinawan Karate]</ref>
In del 1924 l'Üniversità Keio l'ha fundài in Giapòn el prim club universitario di karate, tànt che in del 1932 tüte le scòle in giapòn i gh'èven el sò dojo.<ref name="Miyagi">{{cita libro|nome=Chojun|cognome=Miyagi|titolo=Karate-doh Gaisetsu (An Outline of Karate-Do)|annooriginale=1934|anno=1993|editore=Patrick McCarthy|pagine=9|isbn=4-900613-05-3}}</ref>
In del karate se cumbàt còi mànn biòtt, sensa bastòn o curtèi, anca se un quài d'unn la fà istès cui Bo, Tonfa, Sai, Nunchaku, Kama. Quànt se fà el cumbatimènt, se pöd guadegnà un [[ippon]] (punt intrèg) o un [[wazari]] (mèss pùnt)
Incö el se pratica per migliuràss in del còrp e in del caràter.
== In Lumbardia ==
Rl karate, in Lumbardia, l'è rivàdd in d'i ann '70 cui maèster giapunès [[Hiroshi Shirai]] (1937-2024) e [[Masaru Miura]] (1939) e i maèster püsee bràv i'ènn [[Carlo Fugazza]], [[Dino Cottarelli]], [[Dario Marchini]] e [[Fulvio Lorenzetti]].
== Bibliugrafìa ==
* Oscar Masato Higa, ''Karate-do. La via verso l'armonia totale'', Antipodes, 2017, ISBN 978-88-99751-33-3.
* Bruno Ballardini, ''Vestivamo in pigiamino'', Milano, Baldini&Castoldi, 2015, ISBN 978-88-6865-665-2.
* Kenji Tokitsu, ''Storia del karate. La via della mano vuota'', Luni Editrice, ISBN 88-7984-017-7.
* Ciro Varone, ''Del karatedo. Pensieri e confutazioni sulla pratica del karatedo'', Editrice UNI Service 2009. ISBN 978-88-6178-398-0.
* Ciro Varone, ''Kata okugi'', Edizioni del Faro 2012, ISBN 978-88-6537-861-8.
* Alfredo Principato, ''Fondamenti di karate-do'', Calzetti Mariucci.
==Nòti==
<references/>
[[Categoria:Sport]]
hv3uhppqfvgp1a1o3zi2t6zrjs8f3c4