Wikipedia
lmowiki
https://lmo.wikipedia.org/wiki/Pagina_principala
MediaWiki 1.47.0-wmf.22
first-letter
Media
Special
Ciciarada
Utent
Ciciarada Utent
Wikipedia
Ciciarada Wikipedia
Archivi
Ciciarada Archivi
MediaWiki
Ciciarada MediaWiki
Modell
Ciciarada Modell
Jut
Ciciarada Jut
Categoria
Ciciarada Categoria
Portal
Ciciarada Portal
TimedText
TimedText talk
Mòdul
Ciciarada Mòdul
Evento
Discussioni evento
Oostende
0
135235
1335724
1300571
2026-10-05T21:23:09Z
GeertivpBot
39770
#pwb Copy label [[c:Category:Ostend|Commonscat Ostend]]
1335724
wikitext
text/x-wiki
{{O|date=Avril 2024}}
{{LOCC}}
[[Archivi:Peperbusse.jpg|right|thumb|250px|La ''Peperbusse'', el nom d'un [[campanin]] vegg d'una [[gesa]] brüsada]]
'''Oostende''' ([[tudesch]] e [[frances]]: ''Ostende''; [[Ingles]]: ''Ostend'': [[Italian]]: ''Ostenda'') a l'è una [[cità]] del [[Belgi]] in de la [[pruincia di Fiander urientaj|pruincia di Fiander ucidentaj]]. La gh'ha 69.115 abitant ([[2007]]).
{{Commonscat|Ostend}}
[[Categoria:Cità del Belgi]][[Categoria:Cità di Fiander]]
0omgurpoqkbj9hmyrq2pvf1nsgm9nmx
Moesa (distret)
0
143397
1335732
1299320
2026-10-06T05:10:24Z
InternetArchiveBot
32808
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1335732
wikitext
text/x-wiki
{{LORUNIF}}
{{Infobox Settlement
| official_name = Distrèt de Moesa
| native_name =
| settlement_type = District
| image_map = Karte Bezirk Moësa 2009.png
| subdivision_type = Stat
| subdivision_name = [[Svizzera]]
| subdivision_type2 = Canton
| subdivision_name2 = [[Canton Grison]]
| subdivision_type3 = Capital
| subdivision_name3 = [[Rorè]]
| area_total_km2 = 496.03
| area_footnotes =
| population_as_of = {{Pop svizzera Y|CH-GR}}
| population_total = {{Pop svizzera NC|CH-GR|B1828}}
| population_footnotes =
| population_density_km2 = auto
| timezone = [[Central European Time|CET]]
| utc_offset = +1
| timezone_DST = [[Central European Summer Time|CEST]]
| utc_offset_DST = +2
| blank_name_sec1 = Cumün
| blank_info_sec1 = 17
}}
El '''distrèt de Moesa''' (en [[italià]]: ''Distretto di Moesa''; en [[romàncio]]: ''district da la Moesa ''; en [[todèsch]]: ''Bezirk Moësa'') l'è giü dei öndes distrècc del [[Canton Grison|Cantù dei Grigioni]], en [[Svìsera]]. El capolöch del distrèt l'è [[Rorè]].
Colocàt endèla part central del cantù, el sò teretóre el töl dét la sìma del Pizzo Tambò (3.279 méter söl leèl del mar). La superfìce totàl del distrèt l'è de 496.03 km² e la popolasiù l'è de {{Pop svizzera NC|CH-GR|B1827}} abitàncc (dàto del {{Pop svizzera Y|CH-GR}}).
== Diviziù aministratìva ==
[[File:Karte Gemeinden des Bezirks Moësa.png|thumb|300px|right|I cümü del distrèt de Moesa]]
El distrèt de Moesa l'è dividìt en tré cìrcoi e 17 cumü:
{| {{prettytable}}
!colspan="4" align=center bgcolor="#EFEFEF" | [[File:CHE Calanca GR COA.svg|35px]] Cìrcol de Calanca
|-
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Nom del cümü'''
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Popolasiù'''<br /><small>(dic. 2004)</small>
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Superfìce'''<br />km²
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Densità'''<br />ab./km²
|-
| [[File:Arvigo wappen.svg|35px]] [[Arvigo]] || align="center" | 97 || align="center" | 17,01 || align="center" | 5,7
|-
| [[File:Braggio wappen.svg|35px]] [[Bragg]] || align="center" | 57 || align="center" | 6,91 || align="center" | 8,2
|-
| [[File:CHE Buseno COA.svg|35px]] [[Buseno]] || align="center" | 102 || align="center" | 11,15 || align="center" | 9,1
|-
| [[File:CHE Castaneda COA.svg|35px]] [[Castaneda]] || align="center" | 229 || align="center" | 3,96 || align="center" | 58
|-
| [[File:Cauco wappen.svg|35px]] [[Cauco]] || align="center" | 37 || align="center" | 10,89 || align="center" | 3,4
|-
| [[File:CHE Rossa COA.svg|35px]] [[Rossa (Svizzera)|Rossa]] || align="center" | 122 || align="center" | 58,88 || align="center" | 2,1
|-
| [[File:CHE Santa Maria in Calanca COA.svg|35px]] [[Santa Maria in Calanca]] || align="center" | 96 || align="center" | 9,31 || align="center" | 10
|-
| [[File:Selma wappen.svg|35px]] [[Selma]] || align="center" | 38 || align="center" | 2,91 || align="center" | 13
|-
! bgcolor="#EFEFEF" | '''Totale'''
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | 778
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | 121,02
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | 6,4
|}
{| {{prettytable}}
!colspan="4" align=center bgcolor="#EFEFEF" | [[File:Mesocco (Kreis) wappen.svg|35px]] Cìrcol de Mesoch
|-
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Nom del cümü'''
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Popolasiù'''<br /><small>(dic. 2004)</small>
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Superfìce'''<br />km²
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Densità'''<br />ab./km²
|-
| [[File:CHE Lostallo COA.svg|35px]] [[Lostal]] || align="center" | 683 || align="center" | 50,86 || align="center" | 13
|-
| [[File:CHE Mesocco COA.svg|35px]] [[Mesoch]] || align="center" | 1.211 || align="center" | 164,76 || align="center" | 7,4
|-
| [[File:CHE Soazza COA.svg|35px]] [[Soazza]] || align="center" | 377 || align="center" | 46,42 || align="center" | 8,1
|-
! bgcolor="#EFEFEF" | '''Totale'''
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | 2.271
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | 262,04
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | 8,7
|}
{| {{prettytable}}
!colspan="4" align=center bgcolor="#EFEFEF" | [[File:Roveredo (Kreis) wappen.svg|35px]] Cìrcol de Rorè
|-
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Nom del cümü'''
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Popolasiù'''<br /><small>(dic. 2004)</small>
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Superfìce'''<br />km²
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | '''Densità'''<br />ab./km²
|-
| [[File:CHE Cama COA.svg|35px]] [[Cama]] || align="center" | 467 || align="center" | 15,00 || align="center" | 31
|-
| [[File:Grono wappen.svg|35px]] [[Gron]] || align="center" | 913 || align="center" | 14,81 || align="center" | 62
|-
| [[File:Leggia wappen.svg|35px]] [[Legia]] || align="center" | 115 || align="center" | 9,18 || align="center" | 13
|-
| [[File:CHE Roveredo COA.svg|35px]] [[Rorè]] || align="center" | 2.272 || align="center" | 38,79 || align="center" | 59
|-
| [[File:CHE San Vittore COA.svg|35px]] [[San Vitor (Svizzera)|San Vitor]] || align="center" | 708 || align="center" | 22,06 || align="center" | 32
|-
| [[File:Verdabbio wappen.svg|35px]] [[Verdabi]] || align="center" | 155 || align="center" | 13,13 || align="center" | 12
|-
! bgcolor="#EFEFEF" | '''Totale'''
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | 4.630
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | 112,97
! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | 41
|}
== Colegamèncc estèrni ==
* [http://www.moesano.ch/ Organizasiù Regiunàla del Moesà]
* [https://web.archive.org/web/20101012151927/http://www.seft-fm.ch/ Feruvìa Mezulcinéza]
* [http://www.sanbernardino.ch/ San Bernardì]
{{Distret del Canton Grison}}
[[Categoria:Distret del Canton Grison]]
9sfttbpdplv4kcmxsuefk0mofin9usc
Corona Ferrea de Lombardia
0
195234
1335729
1319083
2026-10-06T01:10:52Z
InternetArchiveBot
32808
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1335729
wikitext
text/x-wiki
{{SL}}
{| class=sinottico style="text-align: center;"
|- class="sinottico_testata"
! colspan=2 style="background-color:#1A5A9A; color:white" | Corona Ferrea de Lombardia
|-
| colspan=2|[[Archivi:Iron Crown.JPG|senza_cornice|250px]]
|-
|colspan=2|<small>La corona, conservada ind el Dom de Monça</small>
|-class="sinottico_testata"
!colspan=2 style="background-color:#1A5A9A; color:white" | Dissegn araldeg
|-
|colspan=2|[[File:Corona ferrea monza (heraldry).svg|senza_cornice|100px]]
|-class="sinottico_testata"
!colspan=2 style="background-color:#1A5A9A; color:white" | Informazion
|-
|style="text-align: right;"|'''Datazion:'''
|style="text-align: left;"| IV-V secol AD
|-
|style="text-align: right;"|'''Materiai:'''
|style="text-align: left;"| Lega d'arjent e or, prede preziose, veder, smalt
|-class="sinottico_testata"
!colspan=2 style="background-color:#1A5A9A; color:white" | Regn
|-
|colspan=2 style="text-align: left;"|{{banderina|nom=[[Regn dei Lombards]]|imajin=File:Corona ferrea monza (heraldry).svg}}{{netar}}{{banderina|nom=[[Regn d'Italia (Medioev)|Regn d'Italia medieval]]|imajin=File:Corona ferrea monza (heraldry).svg}}{{netar}}{{banderina|nom=[[Sacro Roman Imper|Sacr Roman Imper]]|imajin=Archivi:Banner of the Holy Roman Emperor without haloes (1400-1806).svg}}{{netar}}{{banderina|nom=[[Regn d'Italia napoleoneg]]|imajin=File:Flag of the Napoleonic Kingdom of Italy.svg}}{{netar}}{{banderina|nom=[[Regn Lombard-Venet]]|imajin=File:Flag of the Kingdom of Lombardy–Venetia.svg}}
|}
La '''Corona Ferrea de Lombardia''' (ciamada anc adoma '''Corona Ferrea'''), in [[latin]] ''Corona Ferrea Langobardiæ'', l'è insema una preziosa [[reliquia]] e una dei plu antige [[insegna reala|insegne reai]] de la cristianitaa.
L'è staita fabricada ind el [[Volt Medioev]], e l'è componida de ses plaqe d'or fissade a un circol d'arjent, qe segond la lejenda al saress fait del ferr de un ciod de la [[Vera Crox]].
La corona l'è deventada vun dei simboi del [[Regn Lombard]] e plu tarde del [[Regn d'Italia (Medioev)|Regn d'Italia]] [[Medioev|medieval]]. L'è conservada ind el [[Domm de Monscia|Dom de Monça]].<ref name=duomo>[http://www.museoduomomonza.it/Pages/Percorsi/Default.aspx?id=272 Sit del ''Museo e Duomo di Monza''] <small>(articol sostituid da qests [http://www.museoduomomonza.it/corona-ferrea/] [http://www.museoduomomonza.it/corona-ferrea/la-corona-come-oggetto-2/] [http://www.museoduomomonza.it/corona-ferrea/le-incoronazioni/] [http://www.museoduomomonza.it/corona-ferrea/il-culto-del-sacro-chiodo/] [http://www.museoduomomonza.it/corona-ferrea/la-corona-come-oggetto/])</small> </ref>
== Descrizion ==
La corona la misura 15 cm de diameter e {{formatnum:5.5}} cm de alteza; la pisa 535 gram. L'è faita in lega d'[[arjent]] e d'[[or]] a'l 80% circa, e l'è componida de ses plaqe tegnide insema con dei cerniere verticale. La g'ha 26 rose d'or a sbalz, 22 jeme de divers color e 24 plaqete floreale faite de smalt ''cloisonné''. I jeme rosse i è [[granad|granads]], qelle viola i è [[ametista|ametiste]], qelle blœ scur i è [[corindon]]. I oltre decorazion i è de pasta de veder. A l'intern g'è un circol de metall, qe la tradizion la vœl fait col ferr de un [[Sacri Ciods|ciod de la Crox]]; inscambe, l'è d'arjent. La corona l'è trop picola per star sul coo de un om, donca l'è probabel qe in orijen la fœss componida de vot plaqe inscambe de ses.
A'l dé d'incœ la corona l'è tegnida ind una cassafort con do porte. La teca de veder l'è staita donada de l'[[Umbert I d'Italia|Umbert I]] ind el [[1885]]. L'altar dedegad ind el Dom (ind la [[Capella de la Teodolinda]]) e l'è stait realizad su dissegn del [[Luca Beltrami]] ind el [[1895]]-[[1896|96]] ; volt 7 meter, in su la bas la g'è scolpida la corona cond la fras «{{smallcaps|est sedes italiae regni modoetia magni}}», menter dedree g'è l'iscrizion «{{smallcaps|Anno Domini millesimo / octingentesimo / nonagesimo quinto / regnante Umberto / primo hic corona / ferrea reposita}}».<ref name=duomo/><ref>{{cita pubblicazione|autore=L. Beltrami|titolo=La cappella della regina Teodolinda e il nuovo altare-custodia della Corona Ferrea|rivista=L'Illustrazione Italiana|data=9 dexember 1894|p=374|url=http://periodici.librari.beniculturali.it/visualizzatore.aspx?anno=1894&id_immagine=8326387&id_periodico=8636&id_testata=1}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|autore=L. Beltrami|titolo=Il nuovo altare-custodia per la Corona Ferrea nella cappella della regina Teodolinda in Monza|rivista=L'Edilizia Moderna|data=setember 1895|p=71|url=https://archive.org/details/lediliziamoderna04unse/page/70}}</ref>
=== Ipotesi su la forma orijenala ===
I è staite formulade plu ipotesi per spiegar ol perqè la corona al dé d'incœ l'è trop picola per vesser portada sul coo. Vergun al pensa qe in orijen la fœss adoma una [[corona votiva]].
[[File:Theodahad 534 536 Ostrogoth minted in Rome.jpg|thumb|Ritrait del [[Teodad]] cond un elm-corona tipeg de l'epoga Tarda-Antiga]]
Segond la recostruzion de la Valeriana Maspero, in orijen la corona (montada su l'[[elm]] de [[Costantin I|Costantin]]) la g'hiva vot plaqe in lœg de ses, plu una granda centrala ind la qual la g'era una sqeia de la Vera Crox. L'era tacada a l'elm con do arqets de ferr (ricavads de un ciod de la Crox). I plaqe i g'hera adoma la jema centrala (come s'pœl veder in una quai moneda romana cond el ritrait del Costantin con l'elm sul coo). Qeste carateristege qé i è staite trovade anc in do corone (descoverte ind el [[XVIII secul|XVIII secol]]) a [[Kazan']], in [[Russia]]: l'è probabel qe anc la Corona Ferrea la fœss œvra de oreves orietai.
I lastrine colorade e i oltre prede i è staite jontade de probabel del [[Teodorig]], qe l'ha anc montad la corona su un olter elm (qell orijinal, insema a la plaqa granda, al saress stait tegnid dei [[Impero Bizantin|bizantin]]). Plu tarde ol [[Carl Magn]] l'havress fait sostituir dei lastrine qe i era ruvinade. L'[[Metodo a'l carbonio-14|esam a'l C-14]] fait su do toqellin de smalt a n'ha datad vun ind el 500 e l'olter ind el 800.<ref name=duomo/> L'aspet de la corona dop del restavor carolinj l'è testimoniad dei documents de l'incoronazion del [[Federig Barbarossa]]: l'era plu montada in su un elm e la g'hiva adoma un arqet, e la pudiva anc'mò vesser portada sul coo.
I do plaqe qe i manca i saress staite robade quand qe la corona l'era in pegn ai [[Umiliats]], qe i la conservava ind el so convent de Sant'Agata (indove adess g'è ''piaza Carobbiolo'' a [[Monça]]). I documents qe i vegn despò del 1300 infait i la descriv come "picola". Ind el [[1345]] l'è staita daita per un segond restavor a l'oreves Antellotto Bracciforte, qe al g'ha dait l'aspet de adess, con la jonta anc del circol d'arjent intern per rinforzar-la (qe cond el passar dei secoi al sarà scambiad per ol ciod de la Crox).
Ind el [[Museo del Tesoro di San Gennaro|Musee del Tesor de San Jenar]] l'è esponida una recostruzion de l'aspet orijenare de l'elm de Costantin, creada del Bruno Freddi a partir de la ricerca de la Valeriana Maspero.<ref>{{it}} [http://www.merateonline.it/articolo.php?idd=77313&origine=1&t=Osnago%3A+l%27Elmo+di+Costantino+di+Bruno+Freddi+esposto+a+Napoli# Osnago: l'Elmo di Costantino di Bruno Freddi esposto a Napoli]</ref><ref>{{it}} [http://www.ansa.it/sito/photogallery/curiosita/2017/12/07/la-copia-originale-della-corona-ferrea-di-costantino_bd433d18-128a-460c-9baf-5e000dd68bc1.html La copia originale della corona 'ferrea' di Costantino]</ref>
==Incoronazion==
La Corona Ferrea l'è staita dovrada per incoronar i ''Rex Langobardorum'' (titol dovrad anc del Carl Magn e dei so sucessor). Donca la faxiva part de la [[Tripla Incoronazion]] del [[Sacr Roman Imper]].<ref>Segond la tradizion l'imperador al g'hiva tre corone:<br />* d'or come imperador;<br />* d'arjent come Re de Jermania;<br />* de ferr come Re de Lombardia.<br />[http://www.google.it/search?hl=it&rlz=1T4ADBR_itIT261IT261&q=DE+CORONATIONE+LIBER+SINGULARIS&btnG=Cerca&meta=] [https://books.google.it/books?id=QUg8AAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=snippet&q=corona&f=false] [https://books.google.it/books?id=QlJKAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=snippet&q=corona%20lombardia&f=false]</ref>
Ol storeg de Monça [[Bartolomeo Zucchi|Bartolomeo Zuqi]], qe al scriviva ind el [[1600]], l'hiva contad 34 incoronazion fina a qell moment. Però i è miga tœte provade con dei documents storeg.
Qelle segure, dop dei [[Re di Lombards|sovran lombards]], i è:
* [[Carl Magn]] ([[800]])
* [[Oton I]]
* [[Oton III]]
* [[Arduin d'Ivrea]] ([[1002]])
* [[Corrad II ol Saleg|Corrad II]] ([[1024]])
* [[Enrig IV]] ([[1081]])
* [[Corrad III de Svevia|Corrad III]] ([[1129]])
* [[Federig Barbarossa]] ([[15 04|15 de avril]] del [[1155]])<ref>{{it}} [http://www.treccani.it/enciclopedia/federico-i-imperatore-detto-il-barbarossa/ ''Federico Barbarossa'' - Treccani]</ref>
* [[Enrig VI de Svevia|Enrig VI]] ([[1186]], in ocasion del sposalizi con [[Costanza d'Altavilla]])
* [[Enrig VII de Lussemburg]] ([[1311]])
* [[Carl IV de Lussemburg|Carl IV]] ([[1355]], al g'era anc [[Francesco Petrarca]])
* [[Sijismond de Lussemburg]] ([[1431]])
* [[Carl V d'Asburg]] ([[1530]]), a Bologna. Per far miga borlar jo la corona, l'è staita dovrada una peruca a forma de conn)
* [[Napoleon I]] ([[26 05|26 de maj]] [[1805]]. In qesta ocasion l'ha prononçad la fras: ''Dé al me l'ha daita, varda a qi 'l la toqerà!'')<ref>{{cita web|url=http://valtellinanews.it/articoli/la-corona-ferrea-de-lombardia-20181102/|titolo=La Corona Ferrea de Lombardia}} ''"Varda a qell"'' (o espression compagne) in sul Cherubin: [https://books.google.it/books?id=ZooHAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=editions:0LcYo3VdPiCYaNJvHMT7Jec&hl=it&redir_esc=y#v=onepage&q=guai&f=false].<br>Fras orijenala: {{fr}} ''[https://books.google.it/books?id=VYcJAAAAIAAJ&pg=PA412&lpg=PA412&dq=Dieu+me+l%27a+donn%C3%A9e,+gare+%C3%A0+qui+y+touchera&source=bl&ots=dkq_GJl1aU&sig=7hj2gvU4xcUwkPwdzJqb3T5lqx8&hl=it&sa=X&ved=2ahUKEwjEzvvilL7eAhUKWxoKHetKDuoQ6AEwCXoECAMQAQ#v=onepage&q=Dieu%20me%20l'a%20donn%C3%A9e%2C%20gare%20%C3%A0%20qui%20y%20touchera&f=false Dieu me l'a donnée, gare à qui y touchera.]'' Traduzion italiana in sui medaie de l'[[Orden de la Corona de Fer]] (segond modell, del 1809): {{it}} [http://www.france-phaleristique.com/ordre_couronne_fer.htm Dio me la diede, guai a chi la tocca] (traduzion d'incœ: [http://www.treccani.it/vocabolario/dio-me-l-ha-data-guai-a-chi-la-tocca/ ''Dio me l'ha data e guai a chi me la tocca!'']).</ref>
* [[Ferdinand I d'Austria]] ([[06 09|6 de setember]] [[1838]]<ref>{{es}} “NOTICIAS ESTRANGERAS – ALEMANIA -<br />Coronacion del emperador de Austria en Milan -<br />(...) Se trasportarà con gran solemnidad y pompa la corona de hierro de Monza à Milan en un coche tirado por seis caballos y escoltado por la guardia noble italiana.”<br />Traduzion: "Notizie de l'ester - Jermania - Incoronazion de l'Imperador d'Austria a Milan<br />(...) La corona ferrea la sarà trasportada con gran solenitaa da Monça a Milan ind una caroza trainada da ses cavai e scortada de la guardia nobela italiana."<br>Font: [http://hemerotecadigital.bne.es/issue.vm?id=0003097566&page=1 Eco del comercio, Madrid, Martes 11.9.1838 n. 1594]</ref>, qe l'ha dovrad un'oltra corona per tegnir-la, tacada con dei cadenine, per far-la miga borlar jo)
==Galleria==
<gallery>
File:5240 - Palazzo di Brera (Milano) - Gaetano Monti - Napoleone re d'Italia (1807) - Foto Giovanni Dall'Orto, 1-Oct-2011.jpg|Incoronazion del Napoleon I
File:Napoleone Bonaparte re d'Italia.jpeg|Ol Napoleon I<ref group=N name=fallada/>
File:4624 - Museo Risorgimento, Milano - Napoleone re d'Italia- Foto Giovanni Dall'Orto, 3-Jan-2008.jpg|Busti del Napoleon<ref group=N name=fallada/>
File:Coronation.FerdinandI.Milan.jpg|Incoronazion del Ferdinand I
File:FerdinandI-KingofLombardy&Venetia.jpg|Ol Ferdinand I<ref group=N name=fallada>(i dimension de la corona i è deliberatament fallade)</ref>
File:Weltliche Schatzkammer Wien (55).JPG|Ol Ferdinand I
File:Gouden Kroningsmedaille van Ferdinand III uit 1838.jpg|Medaia del Ferdinand I<ref group=N name=fallada/>
File:Iron crown of Lombardia (icon).svg|Dissegn in sui [[Orden de la Corona Ferrea|medaie austriege]]
File:Lombard cross.svg|Decorazion de l'intern de la teca ind el Dom de Monça
</gallery>
== Bibliografia ==
*{{it}} {{cita libro|autore=Valeriana Maspero|titolo=La corona ferrea. La storia del più antico e celebre simbolo del potere in Europa|editore=Vittone Editore|città=Monza|anno=2003|ISBN=9788888478098}} Un brev sunt de la tesi del liber al pœl vesser lejid [http://www.storiad.it/libri/la-corona-ferrea-storia-del-piu-antico-e-celebre-simbolo-del-potere-in-europa qé] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180726193121/http://www.storiad.it/libri/la-corona-ferrea-storia-del-piu-antico-e-celebre-simbolo-del-potere-in-europa |date=2018-07-26 }}.
*{{it}} ''{{cita libro|url=https://books.google.it/books?id=ohIvAAAAYAAJ&printsec=frontcover&hl=it#v=onepage&q&f=false|titolo=Dei Re d'Italia incoronati o no con la Corona Ferrea|autore=Francesco Antolini, Carlo Sigonio, Lodovico Antonio Muratori|anno=1838|editore=Tip. e Lib. Pirotta e c.}}
== Note ==
<references group=N/>
== Riferiments ==
*{{it}} [http://www.treccani.it/enciclopedia/corona_%28Enciclopedia-Italiana%29/ Corona - Treccani]
*{{it}} [https://web.archive.org/web/20190508022208/http://www.italiamedievale.org/portale/la-corona-ferrea/ Valeriana Maspero - Italia Medieviale]
*{{it}} [http://www.scuolabook.it/Uploaded/zanichelli_1416_preview/zanichelli_1416_preview.pdf Storia de l'arte - Zanichelli] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221204093809/https://www.scuolabook.it/Uploaded/zanichelli_1416_preview/zanichelli_1416_preview.pdf |date=2022-12-04 }}
<references/>
== Olter projets ==
{{commonscat-inline|Iron Crown|Corona Ferrea de Lombardia}}
[[Categoria:Regalie]]
[[Categoria:Corone]]
[[Categoria:Regn dei Lombards]]
[[Categoria:Monscia]]
[[Categoria:Simboi lombards]]
9xcp0uj87y0dp5zy6vu63qgg5gvlx9u
Svapo-traspirazion
0
227675
1335737
1276157
2026-10-06T08:24:52Z
InternetArchiveBot
32808
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1335737
wikitext
text/x-wiki
{{MILCLASS}}
[[Archivi:Surface_water_cycle_it.svg|miniatura|Schéma de la svapotraspirazion]]
La '''svapo-traspirazion''' a l’è ona grandèzza [[fisica]] doprada in [[idrologia]] e in [[agrometeorologia]]. A l’è la quantità d'[[acqua]] (riferida a l'unitàa de [[temp]]) che dal [[Soeul|terrén]] la và in de l'[[aria]] come [[Vapor|vapór]] per l’effètt de la [[traspirazion]], travèrs i [[Plantae|piant]], e per l'effètt del [[svaporament]] direttament dal terrén. Despèss la ven indicada in di liber con la [[sigla]] '''''ET''' (de la [[lengua inglesa]] "'''e'''vapo-'''t'''raspiration")''
== Generalità ==
Quèll concétt chì el gh’hà denter du procèss assée divèrsi, de già che ‘l svaporament, de nòrma el sarìss indipendent di piant che vegnen coltivàd in del [[Soeul|terrén]], al dì d’incoeu tuttamanch l’è nò possìbil separà i dò fenòmen e consideràj in deperlór d’ona manera attendìbil. D’altra part ind la pratega quèl che ’l ne interèssa a l’è el consùmm effettìv sia per [[svaporament]] che per [[traspirazion]].
La soa unitàa de misura l’è el mm ([[millimeter]]), per indicà l’altèzza de la [[massa]] d’[[acqua]] svaporada e traspirada, oppùr el m³/ha ([[meter cubo]] per [[èttaro]]). De già che l’è on fenòmen climatich a l’ioppòst de quèll de la [[precipitazion]], d’usanza el se dopera el [[millimeter]] per fa de manera che quèlla grandezza chì la pòda vèssa paragonada cont i [[precipitazion]]. Tuttamanch, s'a se tegn de cunt che ‘na massa liquida de 1 mm d'altèzza che slargada in su una superfice de 1 [[Ettaro|ha]] la òccupa on volùmm de 10 m³, 1 mm de svapo-traspirazión l’è l’istèss de on consùmm de 10 m³/ha.
I settór de studi che se interèssen de la svapo-trapirazión hinn divèrsi, la svapo-traspirazión donca la ven studiada:
* come on ìndes di consùmm che i coltrivazión fànn de l'acqua, l’è ona di variàbel pussée dopràd al fin de la gestión razionada de l’[[Acqui per l’irigazion|acqua per l’irigazion]];
* a l’è ona variàbel doprada per el confront del podè svaporànt de l’[[Atmosfera terrèstra|atmosfera]] in ambient divèrsi infra de lor del ponto de vista fisich oppùr in de l’istèss ambiènt adrèe a di perìod diferént, oppùr in de l’istèss ambiént ma con di coltivazión divèrsi;
* A l’è ona variàbel che la pò vèss doprada per valutà la vocazión de ona zòna de alloggià on cèrt colticvazión.
== Fattor influenzant ==
La svapo-traspiraziٙón el risultàa del concórs de divèrsi fattór che dipenden de la natura del terrén, del [[clima]], de la [[specie]] agraria e de la tècnica de coltivazión. Quèj fattór chì pòden minga vèss consideràa in deperlór de già che la svapo-traspirazión l’è la risultanta complèssa di tanti relazión che gh’è infra i fattórmedésim.
=== Fattor del soeul ===
* [[Tessidura del terren]]. L’influenza direttamént el svaporamént per divèrsi resón. La [[Proprietà fisich del terren|macroporosità]] l’infolcìss i procèss de [[svaporament]] in di strat superficiàj, inscambi la [[Proprietà fisich del terren|microporosità]], generalmént, la fa el lavorà de l’ostàcol. Con l’istèssa umidità la svapo-traspirazión l’è pussée fòrta in di terrén a grana pussée granda e l’è pussée piccola in quèj a [[Tessidura del terren|tessidura fina]] e de medi impàst.
* [[Umidità]]. Se l’umidità l’è pussée alta, la fòrza che ‘l terren 'l trattén l’[[acqua]] la sarà minora. Per quèst la [[svapo-traspirazion]] l’è pussée fòrta in di terrén ùmed rispètt a quèj succ.
A bon cunt, la fòrza de la svapo-traspirazión l’è ligada insèma a la dinàmica de l’[[acqua]] in del terrén e de conseguenza a la [[Tessidura del terren|tessidura]] del terren.
=== Fattor climatich ===
* <u>[[Temperadura]]</u>. Tant la [[traspirazion]] quant el [[svaporament]] hinn di procèss che surbìssen del [[calor]] de l’[[ambient]] che gh’è intorna, per quèst la svapo-traspitraziٌón l’è pussée fòrta quand che i [[Temperadura de l'aria|temperadur de l’aria]] hinn pussée alt.
* [[Umidità|<u>Umidità atmosferega</u>]]. El podè svaporànt de l’[[Atmosfera terréster|atmosfera]] el cress quand che la se sbassa l’[[umidità relativa]], per quèst la fòrza de la svapo-trapirazión l’è maggióra semài che l’aria l’è sècca.
* [[Vent]]. Semài che l’aria l’è stagnanta el se fa on gradiènt de [[umidità relativa]] che ‘l va giò come che se va su da i strat de aira pussée arént al [[soeul]] e a la [[vegetazion]] vèrs quèj pussèe alt. In generàl la ventilazión la crèa la [[turborenza]] che la messéda quèj strat chì, e che per quèst la favorìss la svapo-traspirazión che la va donca pussée de prèssa quant pussée che la velocità del vent la sarà alta. L’è poeu minga de vèss trascurada la natura del vent: i vent cald e succ infolcìssen la svapo-traspirazión, inscambi quèj fècc e ùmed la ralénten. A bon cunt l’azión del [[vent]] in su la svapo-trapirazión l’è 'l risultàa de lavorà che tanti fattór divèrsi fànn insèma: la [[velocità]], l’[[umidità relativa]] e la [[temperadura]] di [[Massa d'aria|mass d'aria]] portàd e de quèj tràd via.
* [[Pression atmosferega|<u>Pression atmosferega</u>]]. Quèll fattór climatich chì el gh’hà ona influenza dirètta de importanza minora rispètt a l’influenza dirètta di alter fattór del clima.
A bon cunt la svapo-traspirazion l’è pussée fòrta in del cors del dì, in di mes pussée cald in di giornàd pussée cald e ventós, incambi la diminuìss de fòza in del cors de la nòtt, in di [[mes]] pussèe frècc, in di giornàd [[Umidità|ùmed]], cont el cièl quattà di [[Nivola|nìvol]] e in assenza de [[vent]].
=== Fattor biològich ===
La biologia di piant, in particolar la morfologia, l’anatomia e la [[fenologia]] la gh’hà ‘n’influenza notévol in su la svapo-traspirazión.
* <u>Paràa di [[Radis|radìs]]</u>. El svilùpp di radìs el ven miss in relazión con la capacità di strat pussée [[Umidità|ùmed]] de surbì su l’[[acqua]]. Generàlment la svapo-traspirazión l’è pussèe fòrta quand che i radìs hinn pussée superficiàj in di terrén ùmed, inveci in quèj pussée succ fànn on lavorà pussée importànt i radìs pussée profund.
* <u>Svilùpp e aspètt de la vegetazión</u>. Quèll fattór chì el fa on mestée fondamentàl: la superfice di òrghen fàa de èrba ([[Foeuja|foeuj]] e [[germoeuj]] soratùtt) a l’è, del pont de vista teòrich, de fàtt on aument de la superfice de contàtt infra l’atmosfera e ‘l terrén, per quèst on svilùpp notévol del paràa vegetatìv el tend a fa andà pussée in prèssa la svapo-traspirazión. La grandèzza pussée importanta quant a quèll’aspètt chì l’è l'[[ìndes de l'area di foeuj]] ('''LAI''', ''leaf area index''): potenzialmént la svapo-traspirazión l’è pussée fòrta in di piant cont on LAI elevàa. El LAI el dipénd de tanti fattٙór, per esempi el svilùpp in altèzza de la pianta, la direzión di ramm , la [[fillotassi]], el nùmer, la misura e la forma di [[foeuj]].
* <u>[[Stòma]]</u>. I avertùr di stòm hinn la via principàl travèrs la quàl la pianta la manda foeura l’[[acqua]] in de l’[[atmosfera]] e per quèst fànn on mestée determinànt. La svapo-traspirazión l’è pussée fòrta in di piant ricch de stòma, ma l’è de vèss considerada soratùtt la capacità de sarà su i stòma: de già che i [[cèllul de guardia]] di stòma reagìssen a di condizión de umidità sfavorevol, i piant che hinn bon de sarà su i stòma gh’hànn ona svapo-traspirazión men fòrta.
* <u>Adattamént xerofitich</u>. A hinn fondamentàj in del determinà la fòrza de la svapo-trapirazión: l’andàna a curv di foeuj, el rivestimént che ‘l quatta su la pèll, la reduzión de la longhèzza del spazzi infra on noeud e l’alter e la grandèzza di foeuj, la sostituzión di foeuj con di òrghen compagn men efficiént (es. el fust in di ''[[Cactacee]]'' e in di ''[[Euphorbiaceae]]'') ed di alter caràtter xerofitich, men evidént, ghe laoren adrée insèma a redù la fòrza de la svapo-trapirazión.
* <u>Fenologia</u>. La fenologia l’influenza la svapo-traspirazión de già che la cambià el contegn, la forma e la fisiologia segond i stagión. La svapo-traspirazión la se redùss quand che la pianta la va a [[Indormeza|dormì]] d’[[invèrna]], anca se la pèrd nò i [[Foeuja|foeuj]], inscambi l’è pussée fòrta in del cors di perìod de maggiora attività: crescita vegetativa, fiorida, créscita di frùtt.
* <u>Stat de la pianta</u>. El stat sanitari e quèll de la nutrizión de la pianta i influìssen in manera indirètta e gh’hànn di conseguènz in sul svilùpp vegetatìv, e donca in sul LAI. I piant miss ben del ponto de vista sanitàri e ben-nutrid hinn pussée sviluppàd, van vià pussée ben e gh’hànn ona attività pussée fòrta, donca in quèj condizión chì la svapo-traspirazion l’è maggiora.
A bon cunt i fattór biològich i laoren insèma ind ona manera complèssa a definì la capacità potenziàl d’ona [[specie]] e de ‘na [[varietà]] de traspirà pu o men in del cors di sò attività de vegetizión e riproduzión, in di piant che van via ben e pussée svlippàd e ben in salùd e senza di adattament [[Xerofitt|xerofitich]].
=== Fattor agronómich ===
La tècnica de coltivazión l’è fondamentàl in del corrègg de bon la tendenza determinada de alter fattór. A hinn divèrsi i aspètt che influìssen in su la svapo-traspirazión, di vòlt hinn ben evidént, alter vòlt de men. Infra i pussée important ciamom sti chì:
* [[Investiment (agronomia)|Investimént]]. Con quèll tèrmin chì a se voeur dì la densità di piant per unitàa de [[superfice]]. Generàlement i coltìv pussée ficc, che gh'hànn 'na densità pussée elevada, svapo-traspiren pussée.
* <u>Lavorazión del terrén</u>. I lavorazión del terrén gh’hànn on effètt complèss second el tipo e i condizión de l’ambiént. Generalmént i lavorazión profónd ([[aradura]], [[Fresdura|fresadura]], [[ripuntadura]], etc.) i fànn aumentà la traspirazión e indùsen on [[svaporament]] pussée fòrt anca di strat pussée profónd, tuttmanch in del cors del temp el sò effètt l’è quèll de trà via i [[piant infestant]] e l’effètt di piant infestànt medsèsim in su la svapo-traspirazión. I lavorazión in su la superfice del terrén compagn de l’[[aradura]], i fànn de manera de redù tant i piant infestànt quant i pèrdit per via de la svapo-traspirazión.
* [[El mazzà i èrb infestant]]. El contòll di piant infestànt el fa de manera de redù la svapo-traspirazión.
* [[El somenà l’èrba]]. L'effètt de l’[[èrba]] che la cress l’è complèss: on effètt l’è quèll de redù el svilùpp di piant infestànt, ma d’altra part anca l’èrba medèsima la fa andà su la svapo-traspirazión. In de l’insèma i camp indoe vegnen coltivàd i piant gh’hànn ona svapo-traspirazión pussée fòrta rispètt a quèj che vegnen gestìi con la lavorazión o con l’[[aradura]] de la fila infra i gabàd insèma de on sistèma de [[Microirigazion|irigazión localizzàda]].
* [[Irigazion]]. L'irrigazión la ghe dà l’[[umidità]] al terrén e donca la mentén di condizión de [[umidità]] in del terrén favorévol tant per la [[Traspirazion|traspirtazión]] quant per el [[svaporament]], per quèst la fa andà su la svapo-trapirazion. I effètt vàrien in funzión de sistèma de irigazión dopràa e de la natura del terrén.
* [[Ingrassadura]]. L’influenza la nutrizión di piant e per quèst l’agìss de manera de aumentà el LAI.
* Cur contra di malattij di piant. Influénzen el stat sanitari di piant per quèst i agìssen de manera de aumentà el LAI.
* [[Potadura]] e sistèma d'alevamént. S'a se correg el contégn e ‘l svilùpp del paràa vegetativ a ghe sarànn di conseguènz in sul LAI e, indirettament, in su la svapo-traspirazión.
* [[Prontament preservativ|Prontament preservatìv]]. Generalment a gh’è di effètt divèrsi segond la natura del prontament. Infra quèj che gh’hànn ona influenza dirètta in su la svapo-traspirazión a gh’è i [[paravent]] e la [[quattadura del terren]]. El paravént el redù la velcità del vent, inveci la quattadura del terren la redù la superfice de contàtt infra el [[Soeul|terrén]] e l’[[Atmosfera terrèstra|atmosfera]]. Tucc e du i prontament, donca, fànn el lavorà de sbassà la svapo-traspirazión.
In del complèss el mestée di fattór agronòmich el dipend di obiettìv ottegnùu e de la disponibilità de risórsi tècnegh (soratùtt de l’[[Acqui per l'irigazion|acqua per l’irigazion]]). Indoe la disponibilità de acqua l’è minga on fattór limitànt, el principàl obiettìv l’è quèlle de crèss la [[Resa agricola|resa]] agend tant in sul LAI quant in su la fòrza de la [[Fotosintesi clorofilliana|fotosintesi]] , per quèst, in de l’insèma, quèj tècnich chì fànn cress la svapo-traspirazión.
== Svapo-traspirazion potenzial ==
La ''svapo-traspirazión potenziàl'', insegnada con la sigla '''''ETP''''' o '''''ETp''''', l’è ‘n'astrazión, perfezionada in del 1955, che la fa riferimént a ‘na condizion de l’ambient standard ‘doe la contribuzión di fattór agronòmich biològich, de soeul e d’ona part di fattór climatich, la ven minga considerada. Al fin del mètt denter quèlla variàbel chì l’è quèll de podè confrontà i valór de la svapo-traspirazión in del spazzi e in del temp. Per quèlla resón chì la svapo-traspirazión la se riferìss a la quantità màssima che pò andà perduda adrée a l’unitàa de [[temp]] per [[svaporament]] e [[trapirazion]] d’on [[Praa|pràa]] de [[Poaceae|graminacei]] che ‘l gh’abia quèj caratteristich chì:
* el terrén a l’è in di òttim consizión de umidità;
* el terrén l’è regolarment pian e molto estés;
* el pràa l’è ind on òttim stat quant a la salùd e a la nutrizión;
* el pràa el quatta del tùtt e d’ona manera uniforma el terrén e gh'è nò di srarìd;
* el pràa el ven tajà regolarmént de manera de mantegnìnn l’altèzza de l’èrba tuttalpù a 10-15 cm.
El valór de la svapo-traspirazión potenziàl la varia cont i stagión e cont el [[clima]], ma l’è del tutt indipendent di coltìv e di tècnich dopràd.
A l’esist anca on '''ETo''' standard de riferiment stabilida de la [[FAO]], che la servìss de stabilì la svapo-trapirazión potenziàl in di vari part del mond. La coltivazion de riferiment l’è el pràa ''[[Festuca arundinacea]]''. L'adozión de la condizión standard de riferimént la fa de manera che la svapo-traspirazión la dipenda domà del podè svaporànt de l’[[Atmosfera terrèstra|atmosfera]], con tucc i alter fattór normalizzaà. L'ETo la gh'hà el fin pràtegh o de studi de caratterizzàa on cèrt ambient fisich. El valor de la svapo-trapirazión potenziàl el cambia in del temp e in del spazzi, ma l’è indipendent di coltivazion e di tècnich dopràd.
== Svapo-traspirazion effettiva ==
L''''ETp''' moltiplicada per on coefficient ''k'' segond el tipo de pianta coltivada la dà la svapo-traspirazion effettiva de la coltivazion ''ETc''. Quèsta variàbel climatica la ven doprada per fin prategh per el studi del ''[[fabisògn de acqua]]'' di piant coltivàd e de conseguenza la stima de [[irigazion]] che gh'è besògn. La ven anca ciamada ''svapo-traspirazion reàl'' (''ETr''), e la fa riferiment a 'na situazión reàl, per quèst l’è definida come la quantità de acqua perduda adrée a l’unità de temp per [[svaporament]] e [[traspirazion]] de ‘na coltivazion in di condizion reàj.
in la pràtega, quèsta variàbel del clima la ven doprada, per calcolà el bilanc idrich di piant coltivàd. El valór de la svapo-trapirazión effettiva el varia segond la situazion (perìod, leough, piant coltivàa, condizion del soeul e tècnica agronòmica).
== Misurada de la svapo-traspirazión ==
[[Archivi:Lysimeter_g1.svg|miniatura|Rappresentazion schematica d’on lisimeter a pesada]]
La misurada dirètta la ven fada cont i [[Lisimeter|lisimeter de precisión]] ch' a hinn di impiant costós e sofisticàa installàa prèss i stabiliment de ricerca al fin de pesà i alter istrument de misura o i mètod de stima fondàa sora ‘l rilevament di alter variàbel del [[clima]]. I lisimeter, gh’hànn ancasì el lìmet ch'hinn minga bon de misurà la svapo-traspiraqión in cèrti situazion compagn quèlla 'doe che gh’è i alber e i bosch.
== Stima de la svapo-traspirazión ==
La [[stima]] de la svapo-traspirazion a l’è fondada in su l'aplicazión de fórmol matematich che permétten el càcol de la svapo-traspirazión in funzión de vuna o pussée de [[Variabel (matematica)|variàbel]] [[Clima|climatich]] fàcil de vèss rilevàd. Generalment a hinn de métod empìrich pu o men prossimatìv ch'a hinn assée de fà capì la giusta svapo-traspirazión, ma che pesàa a la giusta manera in la situazion ‘ndoe vegnen aplicàa i pòden dà di informazióؚn pussée sempliz e subitani e, soratùtt sostenìbil del ponto de vista econòmegh rispètt a la misurad dirètta.
In di ùltim 60 agn a hinn stàa elaboràd di fórmol de stima pòch adàtt per la pratega. A bon cunt i eren di métod taràa in di specifich situazión e per rilevamént ambientàj adàtt de fa di analisi temporàj de medi e longh periód. La Fao, adrée, l’hà propòst di adattamént de quèj métod chì grazie a l’aplicazión di coefficènt de correzión che ciapen in considerazión i variàbel climàtich spcifich. I métod propòst de la FAO stìmen la ''svapo-traspirazión potenziàl standard'' ('''''ETP<sub>s</sub>''''').
=== Metod del Blaney e del Criddle ===
El mètod del Blaney e ‘l Criddle l’è stàa sopràa despèss in di temp indrée in de l’òvest di [[Stat Unii]]. A l’è vun di mètod pussée conossùu ma l’è anca tròpp prossimatìv, cont on màrgin d’errór del 25% per i stimm de l’[[estaa]]. Per ottegnì assèe de fidabilità el gh’hà de vèss aplicàa adrèe a on perìod de almén vun [[mes]], per quèst l’è nò adàtt de controllà l’andana de la svapo-traspirazión per mètt giò el bilànc idrich de ona coltivazión ind on terrén. Quèlla fòrmola chì la stima la svapo-traspirazión potenziàl standard come ona media giornadera del [[mes]] (oppùr de on perìod de rilevamént pussée longh):
: <math>ETP_s = a+b\cdot[p(0.46 \cdot t + 8.13)] </math>
‘ndoe:
* ''t'' a l’è la [[Temperadura de l'aria|temperadura media]] mes a [[mes]] ottegnùda come la [[media aritmetega]] di medi giornadér;
* ''p'' a l’è la percentuàl media giornadera di or de l'[[eliofania]] a l'ann (e l’è ‘n valór tràa foeura di tabèll specifich segond la [[latitudin]])
* ''a+b'' a hinn di ìndes introdòtt de la FAO che pòden vèss tràa foeura di tabèll specifich; i ciàpen l’umidità relativa minima, la class de esposizión al [[sol]] e la class de la [[Vent|ventosità]].
=== Metod FAO de la radiazion solar ===
A l’è l’adattamént d'ona fórmola del Makkink, che l'era al princippi giusta per i condizión de l’ambiént di [[Olanda|Paes Bass]] ma pòch fidàbil in di alter ambiént. L’adattemént de la FAO che l’è vegnùu adrée el fa de manera de podè aplicà la fórmola anca in di alter situazión. Quèll mètod chì el mètt in relazión la svapo-traspiraziؚón potenziàl standard con du fattór climatich: on fattór de prporzionalità (correlàa a la temperadura de l’aria e a l’[[altèzza]]) e la [[radiazion solar]]:
: <math>ETP_s = c\ (W \cdot R_s) </math>
indoe:
* ''W'' a l’è ‘n fattór de proporzionalità, tràa foeura d’ona tabèlla specifega, che la mètt in relazión la [[Temperadura de l'aria|temperadura media]] de l’[[aria]] in del perìod consideràa con l’[[altèzza]] de la zona che la ne interèssa;
* ''R<sub>s</sub>'' a l’è la radiazión solàr globàl media in del cors del perìod consideràa, esprèssa in millimeter equivalent de acqua svaporada al dì. Se quèlla grandèzza chì l’è nò disponìbil, a l’è possìbil dedula de l’[[eliofania]] (assoluda o relativa) per mèzz d’ona tabèlla.
* ''c'' a l’è el coefficènt de correzión, miss denter de la FAO, che ‘l ciapa in considerazión l’[[umidità relativa]], l’[[eliofania]] relativa, la velocità del [[vent]] in di [[Ora (temp)|or]] de la [[nòtt]].
Anca con quèll métod chì, el coefficént ''c'' l'è denter scodùu quand che 'l se fa on calcól fondàa sora di specifich diagrama di quàj se ottén el valór de la svapo-traspirazión potenziàl standard.
El métod de la radiazión solà, cont el ciapà in considerazión dò variàbel climatich, l’è pussée precìs de quèll de primma e l’è assée fidàbil anca quand che ‘l ghe ven aplicàa a di intervàj de temp pussée curt d'on [[mes]], cont on errór màssim del 20%.
=== Metod Penman-Monteith mod. FAO ===
A l’è on métod complèss de vèss aplicàa ma l’è pussée precìs de quèj vìst adèss adèss de già che ‘l ciapa in considerazión tanti di variàbel climatich. El modèll del Penman ([[1948]]) el considera i variàbel relatìv a l’apòrt energetich e al traspòrt [[Turborenza|turborént]] de l’aria. El cambiamént miss denter del Monteith ([[1965]]) el ciapa in considerazion anca el meccanismo complèss che ‘l govèrna el passàgg del [[vapor de acqua]] del [[mesofillo]], travèrs i [[stòma]] vèrs l'[[Atmosfera terrèstra|atmosfera]], con l’aplicà on modèll semplifica, rapresentà per mèzz de dò variàbel, che vuna l’è la resistenza di stòma e l’altra l’è la la resistenza aerodinamica. La FAO la hà ancasì riintonàa quèll métod chì cont el definì i caratteristich morofològich e fisiològich de la coltivazión de riferiment de manera de ottegnì per i variàbel de resistenza on modèll che ‘l se pò ripètt in divèrsi situazión: quèlla fórmola chì la calcola el flùss de la svapo-traspirazión giornadéra (in [[Joule|MJ]] al m<sup>2</sup> al dì):
: <math> \lambda ET = \frac {\Delta (R_n - G) + \rho_a \cdot c_p \frac {(e_s - e_a)}{r_a}}{\Delta + \gamma (1 + \frac {r_s}{r_a})} </math>
indoe:
* ''λ'' a l’è el [[Calor sconduu|calor scondùu de svapotraspirazión]] (esprèss in MJ/Kg);
* ''Δ'' a l’è el coefficént de correlazión infra la [[Pression de vapor satur|pression de vapor sàtur]] e la [[temperadura]] ([[Pascal (unitaa de misura)|KPa]]/°C);
* ''R<sub>n</sub>'' a l’è la [[radiazion solar]] nètta (MJ/m<sup>2</sup>/d);
* ''G'' a l’è el fluss de [[Calor|calór]] in del terrén (MJ/m<sup>2</sup>/d);
* ''ρ<sub>a</sub>'' a l’è la [[densità]] de l'[[aria]] (Kg/m³);
* ''c<sub>p</sub>'' a l’è el [[calor specifich]] de l'aria (KJ/Kg/°C);
* ''e<sub>s</sub>'' a l’è la [[Tension de vapor satur|tension de vapor sàtur]] de l'aria (KPa);
* ''e<sub>a</sub>'' a l’è la [[tension de vapor]] de l'aria (KPa); la differenza l’esprìmm el deficit rispètt a la saturazión;
* ''r<sub>a</sub>'' a l’è la resistenza aerodinamica al fluss del vapór (s/m);
* ''r<sub>s</sub>'' a l’è la resistenza di stòma al flusso del vapór (s/m);
* ''γ'' a l’è la [[costanta psicrometrica]] (in KPa/°C).
L'equazión del Penman-Monteith la fà el sò bel mestèe bona in tanti situazión, conty on errór màssim del 10%, e la FAO la raccomanda quèll métod chì per stimà la svapo-traspirazión potenziàl e per determinà i coefficént de aplicà al fìn de trà foeura la svapo-traspirazion effettiva. El limit in del lavorà con quèll métod chì l’è che gh'è besògn de ‘na stazión de rilevamént agrometeorològich in del’ambient de studià.
{{varda anca|Metod Penman-Monteith}}
=== Metod svaporimetrich ===
[[Archivi:Evaporimeter_class_A_g1.jpg|miniatura|Svaporimeter]]
A l’è on métod che ‘l se aplica facilment e l’è anca assée fidàbil se l’è pesàa a la giusta manera per l’ambient ‘doe ‘l se lavora. Quèll métod chì el mètt in relazion la svapo-traspirazión potenziàl standard con la quantità de acqua svaporada, adrée al perìod de osservazión, de 'na ''vasca svaporimetrica'' ([[svaporimeter]]) che la gh’abìa di requisìi standard quant a grandèzza, loeugh e fattùra. La sbassada del livèll de la superfice liquida in del cors del perìod consideràa, ciamada ''evaporàa'' la ven esprèssa in [[millimeter]] e l'è riferida a l’’unitàa de temp (generalment on perìod d'ona giornada).
El princippi adrée al quàl quèlla relazión chì l’è fondada l’è el fàa che la fòrza de la svapo-traspirazión e quèlla del [[svaporament]] d’ona superce de acqua dipenden da i istèss fattór climàtich. El svaporàa l’è nò la svapo-traspirazión (poteziàl o effettiva) per quèj resón chì:
* la [[Riflession (fisica)|riflession]] in su on mant vegetàl a l’è generalmént 4-5 vòlt tant rispètt a ‘na superfice de acqua, donca la [[Radiazion solar|radiazión nètt]] che la riva in su ona superfice liquida l’è pussée granda;
* l'accumulazión de calór in de l’acqua del [[svaporimeter]] la fa de manera che ‘l [[Svaporament|svaporamént]] el vaga innanz anca in del cors di [[Ora (temp)|or]] che l’è scur, intanta che in quèj or la [[traspirazión]] la se ferma per la saradura di [[stòma]];
* la svapo-traspirazión l’è influenzada di fattór biològich e di caratteristich soeul che gh’hànn nò di effètt in su la svapo-traspirazión d’ona superfice libera de acqua.
Per quèj resón chì la svapo-traspirazión potenziàl standard la gh’hà on valór pussée bass rispètt a quèll del svaporàa, per quèst la relazión infra quèj dò variàbel chì l’è descrivuda per mèzz d'on coefficiènt de proporzionalità sòta vun:
: <math>ETP_s = K_p \cdot E</math>
indoe:
* ''K<sub>p</sub>'' a l’è el coefficènt de riduzión;
* ''E'' a l’è la misura del svaporàa adrée a l’intervàll de riferiment esprèssa in [[Millimeter|mm]].
El coefficént de riduzión el ven dedòtt per mèzz di tabèll fàd apòsta che ciapen in considerazión el tipo de [[svaporimeter]], el sò [[leough]] (in su on pràa oppùr distant de on pràa), l'[[umidità relativa]] media de l'aria e la velocità del [[vent]]. El métod svaporimetrich el gh’hà l’onór de vèss fàcil de vèss aplicada de già che 'l gh’hà domà besògn del rilevamént d’ona sola variàbel climatica (el svaporàa), e in del’istèss temp el g’hà ‘na fidabilkità discrètta, cont on errór màssim del 15%. El lìmit principàl l’è che ‘l se gh’hà de dispònn d’ona vasca svaporimetrica che la gh’abìa di requisìi standard, se de nò i valór del coefficènt de proporizionalità i sarìssen falsàa.
== Stima de la svapo-traspirazion effettiva ==
La sola conoscenza de la svapo-traspirazión potenziàl la gh’hà di obiettìv domà scientifich. Defàtt in la pràtega la svapotraspirazion potenziàl la ven stimada domà al fin de calcolà i consùmm de acqua d'ona situazión reàl. Quàl che sia el mètod dopràa per determinà la svapo-traspirazión potenziàl, el valór de la svapo-strapirazión effettiva el ven ottegnùu con l’aplicagh on ''coefficént colturàl'':
: <math>ETE = K_c \cdot ETP_s</math>
‘ndoe:
* ''K<sub>c</sub>'' a l’è el coefficént colturàl tràa foeura di pubblicazión scientifich, di manuàj tècnegh, e di vari font bon de propalà.
El valór del coefficént colturàl el ven determinàa in manera empirica per ògni coltivazion, anca cont el tegnì in considerazion la [[fase fenologica]], e ‘l pò cambià segond i caratteristich de l’ambiént (tècnega colturàl, región climatica, etcetera). Per quant a l’è possìbil se gh’hànn de doprà di coefficént colturàl specifich de la situazión che l’è, o se ghè minga de documentazión specifega se fa riferimént a di condizión de l’ambiént compagn.
El valór del coefficént colturàl el pò vèss pussée pìccol o anca pussée grand de vun, per quèst la svapo-traspirazión effettiva la pò anca vèss superiora de quèlla potenziàl. Per capì quèlla stòriachì che a gh’è de considerà che la vegetazión, per via del LAI (''leaf area index'', [[indes de l'area di foeuj]]), la svilùppa ona superfice maggiora in su la superfice de contàtt infra el soeul e l’aria. La vegetazión di coltùr reàj, donca la pò vegh ona superfice traspiranta maggiora (riferida a l'unitàa de superfice agraria) rispètt a la coltura de riferimént adottada per la svapo-traspirazión potenziàl (pràa de graminacej podàa regolarmént a 10–15 cm d'altèzza del soeul).
Generàlment el coefficént colturàl l’è pussée pìccol de vun (in media 0,4-0,75 per la pupàrt di piant [[mesofitt]] sòta [[irigazión]]) quand che ona coltivazión l’è in di sò primm fasi de svilùpp de già che la svapo-traspirazión l’è caosada soratùtt del [[svaporament]] del [[Soeul|terrén]]. In quèj casi chì i consùmm de acqua di piant coltivàa, generàlment hinn pussée pìccol de quèj d’on pràa de graminacei che ‘l quatta el terrén de manera uniforma perché la superfice traspiranta sviluppada l’è minora. A l’è inscambi sora vun (1,2-1,3 per la pupàrt di piant [[mesofitt]] sòta irigazion) quand che i piant raggiòngen el massìm del sò svilùpp vegetatìv. In quèj casi chì el LAI l’è pussée alt e la superfice svapo-traspiranta sviluppada l’è maggiora de quèlla de on pràa de graminacei podàa regolarment a 10-15[[Ghèll|cm]]. A gh’è tanti di ecezión a quèlla tendenza generàl chì, per esempi quand che la spece coltivada la gh’hà di caratteristich [[Xerofitt|xerofitich]] e per quèst l’è men dispòsta a consumà l’acqua rispètt a ona graminacea mesofita.
Per esempi a se pò fa ‘n confrónt infra ‘na quàj coltivazión in di condizion de l’ambient tipìch de la pianura de la [[Sardegna]].
A la fin d’[[april]] la svapo-trapirazión potenziàl standard l’è pu o manch de 3,2 mm/d. El [[tomates]] el se troeuva in fase de pòst-trapiànt, con di piant pòch sviluppàd e 'l terrén biòtt infra i gabàd, indoe l’è stada tirada via l’èrba. El pràa de [[Medicago sativa|èrba cavallinna]] l’è quasi adrée a fiorì e l’ha quasi raggónt el sò svilùpp vegetatìv complètt e iscì el quatta su tucc el [[soeul]]. La [[vidor]] la sarà del tutt in la soa fase de créscita vegetativa, con di tros anmò pòch sviluppàa. L'[[oliv]] l’è in fase de [[mignoladura]] e in piena attività vegetativa. I cofficént colturàj consilliàa hinn 0,3 per el tomates, 0,95 per l’[[Medicago sativa|èrba cavallinna]], 0,40 per la [[vidor]], 0,60 per l'[[Olea europea|olìv]]. S’a se aplìchen i giust coefficént colturàj al valór de la svapo-trasopirazión potenziàl i consùmm de acqua giornadér sarànn de 1 mm per el tomates, 3 mm per l’èrba cavallinna, 1,3 per la vidor, 1,9 per l'olìv.
A la primma metà de [[luj]] la svapo-traspirazión potenziàl standard l’è pressappòch 6,6 mm/d. El tomates el se troeuva in del cors del sò pien svilùpp e ‘l gh’hà su di [[Borlin|borlìtt]] ‘drèe a vegnì madùr, l’èrba cavallina l’è pu o men in fase del rebuttà, la vìdor l’è in pena attività vegetativa ei [[Grappèll|grappèj]] hinn adrée a cress, i frutt piscinìtt de l’olìv hinn adrée a cress e la crescita di germèj l’è ralentada. I coefficènt colturàj consiliàa hinn 1,15 per el tomates, 0,95 per l’èrba cavallinna, 0,75 per la vìdor, 0,45 per l'olìv. I consùmm ìdrich giornadér sarànn de 7,6 mm per el tomates, 6,3 mm per l’èrba cavallinna, 5 mm per la vìdor, 3 mm per l'olìv.
===El metod Wucols per i piant ornamental===
{{varda anca|Metod Wucols}}
El metod Wucols l’è on métod nassùu in del 2000 che ‘l sèrviss de valutà la[[svapo-traspirazión di coltivazión ornamentàl:
La svapo-traspirazion di coltivazión ornamentàl la ven calcolada in quèlla manera chì:
<math>ET_L=k_L \cdot ET_o</math>
indoe:
: '''ET<sub>L</sub>''' l’è la [[svapo-traspirazion]] de la pianta ornamentàl considerada (che l’è l’istèss del [[fabisògn de irigazion]] de la coltivazión) esprèssa in [[Millimeter|mm]]/[[dì]];
: '''K<sub>L</sub>''' a l’è el '''''coefficiént del paesàgg''''' (de la [[lengua inglesa]] ‘’landscape coefficent’’), che , a bon cunt l’è l’istèss del '''Kc''';
: '''ETo''' l’è la [[svapo-traspirazion]] de riferiment che la pò vèss stimada con [[Svapo-traspirazion#Stima de la svapo-traspirazion|divèrsi métod]], primm fra tucc de [[metod Penman-Monteith]].
El coefficent del paesàgg el ven ottegnùu del prodòtt de trii coefficiént:
* '''K<sub>s</sub>,''' '''''cofficiènt de specie''''', che l’è divèrs segond la [[specie]] che la pianta la partén;
* '''K<sub>d</sub>''', '''''coefficént de densità''''', ch’a l’è ‘n coefficènt de correzión che ‘l ciapa in considerazion la densità di piant;
* '''K<sub>mc</sub>''', '''''coefficènt micro-climatich''''', che ‘l servìss inscambi de tegnì de cunt el microclima de la zòna specifega.
:: <math>K_L=K_S \cdot K_{mc} \cdot K_d</math>
<ref name="yabadabadu">https://cimis.water.ca.gov/Content/PDF/wucols00.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201016160643/https://cimis.water.ca.gov/Content/PDF/wucols00.pdf |date=2020-10-16 }}</ref>
== Bibliografia ==
* Richard G. Allen, Luis S. Pereira, Dirk Raes, Martin Smith. ''Crop evapotranspiration - Guidelines for computing crop water requirements. FAO Irrigation and drainage paper 56''. FAO - Food and Agriculture Organization of the United Nations. Roma, 1998. ISBN 92-5-104219-5
== Vos correlàd ==
* [[Svaporimeter]]
* [[Lisimeter]]
* [[Idrologia]]
== Ligamm de foeura ==
* {{lingue|en|es|fr|ar|zh}} [http://www.fao.org Sito ufficiale della FAO]. el gh'hà denter de la documentazión scientifega in su la svapo-traspirazión.
* {{en}} [http://www.fao.org/docrep/X0490E/x0490e00.htm Crop evapotranspiration - Guidelines for computing crop water requirements]. Versión HTML dell lavorà citàa in la bibliografia.
* {{cita web|http://www.sar.sardegna.it/pubblicazioni/notetecniche/nota4/pag013.asp|Servizzi Agrometeorològich Regionàl per la Sardegna: caso de aplicazión del métod Penman-Monteith}}
[[Categoria:Agrometeorologia]]
[[Categoria:Irrigazzion]]
[[Categoria:Umidità]]
[[Categoria:Idrologia]]
kszmb0s8n9vybhy6k0dsj4efz1wlkgt
Metod Wucols
0
227709
1335731
1276153
2026-10-06T05:02:01Z
InternetArchiveBot
32808
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1335731
wikitext
text/x-wiki
{{MILCLASS}}
El '''metod Wucols''' l’è on métod nassùu in del 2000 che ‘l sèrviss de valutà la [[Svapo-traspirazion|svapo-traspirazión]] di coltivazión ornamentàj:
La svapo-traspirazion di coltivazión ornamentàl la ven calcolada in quèlla manera chì:
<math>ET_L=k_L \cdot ET_o</math>
indoe:
: '''ET<sub>L</sub>''' l’è la [[svapo-traspirazion]] de la pianta ornamentàl considerada (che l’è l’istèss del [[fabisògn de irigazion]] de la coltivazión) esprèssa in [[Millimeter|mm]]/[[dì]];
: '''K<sub>L</sub>''' a l’è el '''''coefficiént del paesàgg''''' (de la [[lengua inglesa]] ‘’landscape coefficent’’), che , a bon cunt l’è l’istèss del '''Kc''' doprà per la stima de la svapo-traspirazion (varda ► [[Svapo-traspirazion#Stima de la svapo-traspirazion effettiva|'''Svapo-traspirazion#Stima de la svapo-traspirazion effettiva''']]);
: '''ETo''' l’è la [[svapo-traspirazion]] de riferiment che la pò vèss stimada con [[Svapo-traspirazion#Stima de la svapo-traspirazion|divèrsi métod]], primm fra tucc de [[metod Penman-Monteith]].
El coefficent del paesàgg el ven ottegnùu del prodòtt de trii coefficiént:
* '''K<sub>s</sub>,''' '''''cofficiènt de specie''''', che l’è divèrs segond la [[specie]] che la pianta la partén;
* '''K<sub>d</sub>''', '''''coefficént de densità''''', ch’a l’è ‘n coefficènt de correzión che ‘l ciapa in considerazion la densità di piant;
* '''K<sub>mc</sub>''', '''''coefficènt micro-climatich''''', che ‘l servìss inscambi de tegnì in cunt el microclima de la zòna specifega.
:: <math>K_L=K_S \cdot K_{mc} \cdot K_d</math>
<ref name="yabadabadu">https://cimis.water.ca.gov/Content/PDF/wucols00.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201016160643/https://cimis.water.ca.gov/Content/PDF/wucols00.pdf |date=2020-10-16 }}</ref>
== Coefficient de densità ==
I valór possìbil del '''coefficént de densità''' hinn:
* '''1,1<Kd<1,3''' in del caso d’ona densità alta, o ben de terrén quattàa su di piant al 100%;
* '''Kd=1''' in del caso che la densità di piant la sia media, o ben 70-100% in del caso di [[alber]] e del 90-100% in del caso di [[arbust]] e di [[piant tappezzant]];
* '''0,5<Kd<0,9''' in del caso che la densità di piant la sia bassa, o ben minora del 70% per i àlber e del 905 per i arbust e i tappezzant. <ref name="yabadabadu" />
== Coefficient microclimatich ==
I valór possìbil del '''coefficènt mirco-climatich''' hinn:
* '''1,1<K<sub>mc</sub><1,4''' in del caso del “'''''microclima alt'''''”. Se parla de microclima alto quand ch ‘el sit l’è espòst a di [[vent]] pussée fòrt de quèj tipich de la zòna o a di sorgènt de [[Calor|calór]] arént o anca a la [[lus]] rilfettuda di edifizzi arènt;
* '''k<sub>mc</sub>=1''' in del caso del “'''''microclima medi'''''”, cioè in camp avèrt;
* '''0,5<K<sub>mc</sub><0,9''' in del caso de “'''''microclima bass'''''”: Se parla de microclima bass quèll indoe i piant hinn miss in sul fianch nòrd o nòrd-èst di edifizzi, a l’ombria di struttùr sora-elevàa o circuìd di mur d’on cortìl. <ref name="yabadabadu" />
== Coefficient de specie ==
El “'''coefficent de specie'''” el var:
* '''Ks<0,1''' per i piant a consùmm de acqua molto bass;
* '''0,1<K<sub>s</sub><0,3''' per i piant a consùmm de acqua bass;
* '''0,4<k<sub>s</sub><0,6''' per i piant a consùmm idrìch medi;
* '''0,7<k<sub>s</sub><0,9''' per i piant a consùmm idrich alt.
Tucc i piant vegnen classificàa segond el so consum de acqua<ref name="yabadabadu" />: el studi in sui piant l’è stà tirà innanz in del stat [[Stat Unii|americàn]] de la [[California]] che l’è stada divisa in divèrsi “región Wucòls” e infra tucc i región valór de la región Wucols 3 hinn quèj giust per l’[[Italia]].
==Ligamm de foeura==
►[[https://www.yumpu.com/en/document/read/29734395/guide-to-estimating-irrigation-water-needs-of-landscape-plantings]] Chichiscì podìi trovà , a comenzà de la pagina 93 de document i dàa i sul consùmm de acqua di divèrsi [[specie|speci]] di piant.
== Riferiment ==
<references />
[[Categoria:Idrologia]]
[[Categoria:Irrigazzion]]
j5tc1pimbc9m9dagxr0l9i6kmvhqzwz
Colleon (treno)
0
232200
1335718
1316730
2026-10-05T15:17:05Z
Sciking
7100
1335718
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
{{SBOZZNOL}}
{{Atualizar}}
[[File:Trenord ATR 803 008 Ghedi Campagnola 20230422.jpg|thumb|El treno in corsa a [[Ghét|Ghed]]]]
El '''Colleon''' (classifegad '''ATR.803''') a l'è un [[autotreno]] a trazzion eletriga con generator e baterie desvilupad de [[Stadler Rail]] per [[Trenord]].
== Storia ==
L'è stad comissionad di [[Ferrovie Nord Milan]] in del november 2018, cont un numer de 30 convoeuj, con opzzion per toeunn fina 50. El gh'ha su [[ERTMS]] grazzia a un finanziament a fond perdud de l'[[Union europea]] e l'è previst che sien consegnad tucc per fina 2021.
In del november 2019 l'è stad presentad al publegh el "mock up" a la fera de Rò e l'è stad confermad che anca l'[[Ente Autonomo Volturno]] l'ha crompad cinch convoeuj compagn per la soa red. L'è stad anca el prim mez a havégh la noeuva [[Livrea Region Lombardia]].
== Descrizzion ==
A l'è fondad in su [[Stadler FLIRT|piataforma FLIRT]] e l'è fad su de 3 casse passeger a pian unich e tacade insema de [[carrej Jackobs]]: el treno el po vesser alimentad de 'n sgenerator o di baterie, che inn in su 'na cassa pussee, in d'una strutura doperabel anca per di treni cont el [[pantograf (treno)|pantograf]] compagn del [[Treno Stadler BTR.813|BTR.813]].
Bon de rivà fina a 140 km/h, el podarà fà fina a 9 km cont i baterie, degià che inn minga pensade per fà di longh period ma domà per doperà no el sgenerator in stazzion e per permeter de havégh un caregh per ass pussee bass, inscì de vesser compatibel con la red lombarda.
== Riferiment ==
*[https://www.ferrovie.info/index.php/it/42-primo-piano/17484-ferrovie-si-mostra-in-pubblico-il-primo-atr-803-stadler-per-trenord Ferrovie: Si mostra in pubblico il primo ATR 803 Stadler per Trenord] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224141458/https://www.ferrovie.info/index.php/it/42-primo-piano/17484-ferrovie-si-mostra-in-pubblico-il-primo-atr-803-stadler-per-trenord |date=2021-02-24 }}
*[https://www.tvsvizzera.it/tvs/progettato-in-svizzera_un-treno-ibrido-per-la-rete-lombarda-non-elettrificata/45265832 Un treno ibrido per la rete lombarda non elettrificata]
*[https://www.eavsrl.it/web/content/expo-ferroviaria-2019-il-nuovo-treno-stadler-linea-piedimonte-matese Expo ferroviaria 2019 - Il nuovo treno Stadler per linea Piedimonte Matese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201101230839/https://www.eavsrl.it/web/content/expo-ferroviaria-2019-il-nuovo-treno-stadler-linea-piedimonte-matese |date=2020-11-01 }}
== Alter proget ==
{{Interproget}}
== Vos corelade ==
*[[Stadler WINK]]
*[[Hitachi Blues]]
[[Categoria:Autotreni TN]]
[[Categoria:Treni de la Stadler]]
kjtplmvsime21g64y2ka8n075zcuv4a
Farsa Rococò
0
249853
1335730
1259187
2026-10-06T02:31:15Z
InternetArchiveBot
32808
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1335730
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
La '''farsa Rococò''' a l’è un’ovra in un at scrivuda del [[prevost]] bressan [[Gaitann Scandella]] stampada foeura in del 1858 in ''Farse in dialetto bresciano per collegi, oratorj e scuole maschili''.
== Trama ==
La storia la cunta su del Bernard, un [[legnamer]] con tanti debit de pagà che voeul vender i mobil del so nono, e donca el proeuva a ransgià cont i so amis una gabola contra el Cont Arsenegh per bolognàssen.
== Lengua ==
El test l'è interessant in la storia de la literadura lombarda perchè el gh'ha dent di personagg de Milan che parlen con sgent de Bressa in lengua, quand che riva el perit de Milan e vegn foeura la gabola. I personagg bressan mostren de havégh nissun problema a capì quell che l’è ‘dree a dì el perit milanes.
L'ortografia doperada, in del stil classegh, la [y] l’è representada de la <nowiki><u></nowiki> e la [œ] de <œ>, ma, al contrari de la grafia milanesa, la [u] l’è representada de la <û>. Per el tipegh plural oriental -t > -cc el test el dovra <gg>, che l’era la tendenza pussee spantegada in la grafia classega oriental.
In del tratà el milanes, l'autor el considera mìa la longhezza vocalega per i participi milanes (vendu / patentà), desgià che in la varietà bressana la gh’è no in quell contest chì. Dessorapù, forsi in Milà el cognoss mìa la tendenza a la nasalizazzion de la vocal tonega in posizzion final denanz a la nasal [n], fonomen tipegh de la varietà meneghina. A bon cunt, comunque, a gh'è di errorit in del milanes doperad.
== Riferiment ==
*[https://web.archive.org/web/20240804061644/https://academiabonvesin.eu/2023/01/la-farsa-rococo-quand-che-bressan-e-milanes-se-incontren/ La farsa Rococò: quand che bressan e milanes se incontren]
==Bibliografia ==
*Danzi, Massimo; Vittori, Rodolfo. Tra Bergamo e Brescia. La misura trilingue del bergamasco Giovanni Bressani. Italique. Poésie italienne de la Renaissance, 2020, XXIII: 151-180.
*Scandella, Gaetano. Farse in dialetto bresciano per collegi, oratorj e scuole maschili. Brescia, 1858
[[Categoria:Teater in lengua lombarda]]
d44nihp9sueyfxx1zznglxfzbjfkv7n
Cimiteri ebraich (Corresg)
0
269689
1335728
1305675
2026-10-06T00:57:09Z
InternetArchiveBot
32808
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1335728
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
El '''Cimiteri ebraich''' de [[Corresg]] a l'è un [[fopon]] per i [[sgiudee]] fad su in la segonda mità del secol XIX tacad a quell cristian de la [[Gesa de la Madona de la Roeusa (Corresg)|Gesa de la Madona de la Roeusa]].<ref name="comune">[https://www.comune.correggio.re.it/scopri-correggio/edifici-e-ville-storiche/cimitero-ebraico/ Cimitero ebraico - Comune di Correggio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240417220027/https://www.comune.correggio.re.it/scopri-correggio/edifici-e-ville-storiche/cimitero-ebraico/ |date=2024-04-17 }}</ref>
== Storia ==
Un prim ciminteri per i sgiudee l'era stad fad in del center de la cità, ma incoeu el se sa no de precis indova l'era.<ref name="er">[https://bbcc.regione.emilia-romagna.it/pater/loadcard.do?id_card=228354&force=1 Cimitero Ebraico] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240417220027/https://bbcc.regione.emilia-romagna.it/pater/loadcard.do?id_card=228354&force=1 |date=2024-04-17 }}</ref> Del ses'cent a l'è sostituid de 'n noeuv fopon, che l'era stad serrad per di reson de neteza urbana, desgià che l'era dent i mure del cinchcent, arent a la [[Rocheta (Corresg)|Rocheta]], e l'era squasi pien: donca, i sgiudee domanden e otegnen el permess de fànn su vun noeuv arent a la Gesa de la Madona de la Roeusa<ref name="comune"/>, in su 'n terren che ghe partegniva sgiamò a lor.<ref name="er"/>
Vers la fin di agn '40 del '900 el fopon cristian a l'è tirad via, menter quell sgiudee l'è bandonad poch dopo, con la darrera sepoltura del 1958.<ref name="er"/> Vers la fin del secol a gh'è 'n sforz per recuverà l'aspet storegh e in la cambra mortuaria l'è mituda una mostra permanenta in su la comunità ebraica corresgesa fada in collaborazzion con la comunità ebraica de Modena.<ref name="comune"/>
Incoeu l'è part del "Musee global" de la cità, inizziativa scominciada del 1999 cont el dervì ancamò del [[Musee civegh (Corresg)|Musee civegh]].<ref name="comune"/>
== Riferiment ==
<references/>
== Vos corelade ==
*[[Sinagoga de Corresg]]
[[Categoria:Fopon d'Italia]]
48v0ax1ip08yv4gdguyx2oi9j49ztkw
Rocheta (Corresg)
0
269842
1335736
1305261
2026-10-06T07:00:41Z
InternetArchiveBot
32808
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1335736
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
{{SBOZZNOL}}
La '''Rocheta''' a l'è una fortifegazzion de [[Corresg]] che gh'è del secol XIV e che, perdud el roeul de defesa, l'è stada trada sgiò in part e doperada per di alter reson.<ref name="mic">[https://www.museoilcorreggio.org/arte-e-storia-di-correggio/i-luoghi/rocchetta/ Rocchetta - Museo Il Correggio]</ref>
== Storia ==
A l'è stada fada su dopo del 1371 per orden del [[Guido VI de Corresg]], l'era la roca pussee importanta de l'antigh castell de la cità: la perd la soa importanza 'me fortifegazzion in tra el secol XV e 'l XVI, e del Ses'cent a l'è doperada 'me sed del presidi militar spagnoeul.<ref name="mic"/>
L'è trada sgiò in part del 1887, inscì de conligà mej el center de la cità con la [[Stazzion de Corresg|stazzion di treni]], e quell che l'è restad a l'è doperad 'me caserma di Carabiner prima<ref name="primopiano"/> e poeu 'me preson<ref name="mic"/>, fina ai prim del '900.<ref>[https://www.comune.correggio.re.it/scopri-correggio/edifici-e-ville-storiche/la-rocchetta/ La Rocchetta - Comune di Correggio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240501184030/https://www.comune.correggio.re.it/scopri-correggio/edifici-e-ville-storiche/la-rocchetta/ |date=2024-05-01 }}</ref>
La part che l'è restada a l'è stada restruturada in stil neoclassegh, inscì de svesinàlla 'me stil ai alter palazzi del center.<ref name="primopiano">[https://www.primo-piano.info/la-bella-rocchetta-dalle-tre-vite-caserma-carcere-e-ostello-gentile/ La bella Rocchetta dalle tre vite: caserma, carcere e ostello gentile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240501184029/https://www.primo-piano.info/la-bella-rocchetta-dalle-tre-vite-caserma-carcere-e-ostello-gentile/ |date=2024-05-01 }}</ref>
Bandonada e dannegiada del terramot del 1996, al temp del giubilee del 2000 l'è recuverada del Comun, che 'l la restavera e la dopera 'me ostell per i sgioven.<ref name="mic"/><ref name="primopiano"/>
== Riferiment ==
<references/>
[[Categoria:Palazz de Corresg]]
1ve59zg4cm3wdbnvchwfakr04nbxh88
Piazza di Erbe (Padoa)
0
270993
1335734
1282486
2026-10-06T06:18:04Z
InternetArchiveBot
32808
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1335734
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
{{SBOZZNOL}}
[[File:Piazza delle Erbe a Padova, veduta generale.jpg|thumb|La piazza]]
La '''piazza di Erbe''' (''piazza delle Erbe'' in italian, ''Piasa de łe Erbe'' in veneto) a l'è una piazza de [[Padoa]], che per un frach de temp l'è stada el center comercial insema a [[piazza de la Fruta (Padoa)|piazza de la Fruta]]. A diferenza de la [[piazza di Sciori (Padoa)|piazza di Sciori]], che se faseva i feste civeghe, in quella piazza chi se faseven i feste popolar.
La domina el [[Palazz de la Reson (Padoa)|Palazz de la Reson]] e ghe fann sora vun di mercad pussee grand d'Italia. Al temp de la Serenissima ghe giustizziaven anca i criminai.
== Riferiment ==
*[https://web.archive.org/web/20241203164455/https://www.padovanet.it/informazione/piazza-delle-erbe Padovanet]
== Alter proget ==
{{Interproget}}
[[Categoria:Piazze de Padoa|Erbe]]
l7g2kl8lax4e4fibz8m8b33mh9bspdp
Palazz de la Reson (Padoa)
0
271008
1335733
1288845
2026-10-06T06:04:14Z
InternetArchiveBot
32808
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
1335733
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
{{SBOZZNOL}}
[[File:Exterior of Palazzo della Ragione (Padua).jpg|thumb|El foeu del Palazz]]
El '''Palazz de la Reson''' a l'è un palazz de [[Padoa]], in pè sgiamò del secol XII ma slargad in di secoi adree: a l'era sed di tribunai e di mercad quatad de la cità in l'[[età de Mez]]. Per i so afresch del Giotto a l'è stad mitud, del 2021, in di patrimoni de l'umanità de l'UNESCO.
== Riferiment ==
*[https://web.archive.org/web/20241010042839/https://www.padovanet.it/informazione/palazzo-della-ragione#.USf1nBwh6RE Padovanet]
== Alter proget ==
{{Interproget}}
[[Categoria:Palazz de Padoa|Reson]]
5odjd2tpg4tsfp10o59ojh28ba24pq4
Fulvio Lorenzetti
0
279833
1335735
1335673
2026-10-06T06:19:19Z
Rei Momo
2442
1335735
wikitext
text/x-wiki
{{CRES}}{{Sbozz}}
[[Archivi:Fulvio_Lorenzetti_in_Ampezzo_UD_31_aug_1997.jpg|thumb|right|210px|El Fulvio Lorenzetti, a [[Ampezzo]], in del 1997.]]
'''Fulvio Lorenzetti''' ([[Crèma]], [[06_10|6 d'utòber]] [[1954]] – [[Taormina]], [[12_03|12 da màrs]] del [[2025]]) a l'è stàcc 'n maèster da [[karate]], 8° dan<ref>[https://www.cremaonline.it/sport/07-11-2013_Fukuoka,+a+Lorenzetti+il+BudoMenjo/ Fukuoka. Il cremasco Fulvio Lorenzetti ha ricevuto il prestigioso BudoMenjo dalla Nippon Karate-Do Kihokai del maestro Yamaguchi]</ref>; <ref>[https://www.cremaoggi.it/2013/11/08/karate-lorenzetti-riceve-il-budomenjo-8%c2%b0-dan-a-fukuoka/ Karate, Lorenzetti riceve il BudoMenjo 8° dan a Fukuoka]</ref> da stìl Shòtokan.
L'ha comencià ol karatè in dal [[1970]] col maèster Shirai; l'ha tiràcc sü dal gniènt el Dojo Mishima a Crema, andòe i bagài de tücce le età i ha praticà karate per 40 ann. L'ha fondàcc, in d'ì ann '90 l'U.K.I.D.A. e l'è stàcc anca cunsiglièr in Cumü a Créma.
L'è mort<ref>[https://crema-news.it/cronaca/crema-addio-a-fulvio-lorenzetti Se n’è andato il maestro del karate]</ref> a l'spedàl de [[Taormina]] in del 2025.<ref>[https://www.laprovinciacr.it/news/cronaca/500645/karate-in-lutto-addio-a-fulvio-lorenzetti.html Karate in lutto. Addio a Fulvio Lorenzetti]</ref>
== Òtre futugrafìe ==
<gallery>
Image: Fulvio Lorenzetti in his Dojo march 1998.jpg|El maèster Lorenzetti, in del sò Dojo, in del màrs del 1998.
Image: Fulvio Lorenzetti 21 nov 1998.jpg|Fulvio Lorenzetti, a Crèma, el [[21_11|21 de nuèmber]] del [[1998]].
</gallery>
==Note==
<references/>
{{DEFAULTSORT:Lorenzetti, Fulvio}}
[[Categoria:Nassud in del 1954]]
[[Categoria:Nassud in provincia de Cremona]]
[[Categoria:Sportiv italian]]
[[Categoria:Politegh lombard]]
[[Categoria:Mort in del 2025]]
auxdwx513hwgrfsbp36eoift1uj2vkx
Wikipedia:Editathon/Setimana di straport
4
279881
1335716
1335714
2026-10-05T15:14:30Z
Sciking
7100
/* Vos scrivude */
1335716
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
Del 5 al 11 de otover la Wikipedia la gh'ha la '''Setimana di straport''', dedicada a la scritura de articoi in sul tema di straport.
== Vos scrivude ==
#[[Filovia de Pescara]]
#[[Passant ferroviari de Napoli]]
#[[Livrea Region Lombardia]]
#...
[[Categoria:Editathon|Setimana di straport]]
tpipvdk8i8khjc404d22utj8evjp6rm
1335727
1335716
2026-10-05T22:01:40Z
Sciking
7100
/* Vos scrivude */
1335727
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
Del 5 al 11 de otover la Wikipedia la gh'ha la '''Setimana di straport''', dedicada a la scritura de articoi in sul tema di straport.
== Vos scrivude ==
#[[Filovia de Pescara]]
#[[Passant ferroviari de Napoli]]
#[[Livrea Region Lombardia]]
#[[Bus Rapid Transit]]
#...
[[Categoria:Editathon|Setimana di straport]]
3139nge1983ugsxm13anx1biiou4nsy
Livrea Region Lombardia
0
279886
1335715
2026-10-05T15:13:03Z
Sciking
7100
noeuva vos
1335715
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
{{SBOZZ}}
La '''Livrea Region Lombardia''' a l'è una livrea unega doperada del 2022 in su tucc i mez de straport publegh de la [[Lombardia]], o ben i treni de la [[Trenord]] e i autobus: per i autobus urban di caploeugh la gh'è la possibilità de havégh una deroga per tegnì i color tradizzionai, a pat de guarnà la banda verda cont i marchi informativ.<ref name=":1">{{cita web|url=https://www.regione.lombardia.it/infrastrutture-trasporti-e-mobilita/manuale-tp-sistema-coordinato-di-informazione-ai-viaggiatori-del-trasporto-pubblico-regionale/livree-autobus|titolo= Livree autobus}}</ref><ref>{{cita web|url=https://www.regione.lombardia.it/infrastrutture-trasporti-e-mobilita/manuale-tp-sistema-coordinato-di-informazione-ai-viaggiatori-del-trasporto-pubblico-regionale/red-treno|titolo=Treno}}</ref>
La se fonda in su quater color<ref name=":1" />:
*Bianch TP RL
*Verd TP RL
*Verd ciar TP RL
*Bloeu TP RL
Un element comun de la livrea a l'è una flizza verda, che la po vesser metuda no se 'l gh'è no spazzi in sul modell de l'autobus. L'è stada doperada per la prima voeulta in sui treni noeuv de Trenord del 2020.<ref>{{cita web|url=https://www.milanotoday.it/attualita/nuovi-treni-trenord.html|titolo=Fino a mille posti, wi-fi, luci a led e prese usb: ecco i nuovi treni Trenord firmati da Giugiaro}}</ref>
== Galleria di foto ==
<gallery>
File:Trenord TSR R5 021 "Treno Servizio Regionale" nuova livrea Regione Lombardia.jpg|[[Treno Servizzi Regional]]
File:Atr 803.018 Stadler a Vercelli.jpg|<nowiki>]]</nowiki>
File:Donizetti TN 204 001 stazione di Brescia 20220712.jpg|[[Pop (treno)|Donizetti]]
File:TN HMU 214 005 006 deposito Rovato FN 20260705.jpg|[[Autotreno HMU 214]], se po notà el facc che gh'è pussee bloeu, a marcà che l'è ibrid
File:TAF Trenord EB 760 arrivant à quai voie 1 en gare de Milano Scalo Romana.jpg|[[Treno Alta Frequentazione]]
File:Trenord ATR 115 001 Bornato-Calino 20230425.jpg|[[Autotreno TN ATR 115]]
File:Linea S7 ATR.125.jpg|[[Autotreno TN ATR 125]]
File:ETR 421 (Hitachi Rock) à quai voie 4 en gare de Milano Porta Garibaldi.jpg|<nowiki>]]</nowiki>
File:ETR.421 in livrea Olimpiadi Invernali 2026 01.jpg|Carevasg con su la livra per i Olimpiadi invernai
</gallery>
== Riferiment ==
<references/>
== Alter proget ==
{{Interproget}}
2wa1b780cj36wvcdsngolhuolmg9by8
1335717
1335715
2026-10-05T15:16:47Z
Sciking
7100
/* Galleria di foto */
1335717
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
{{SBOZZ}}
La '''Livrea Region Lombardia''' a l'è una livrea unega doperada del 2022 in su tucc i mez de straport publegh de la [[Lombardia]], o ben i treni de la [[Trenord]] e i autobus: per i autobus urban di caploeugh la gh'è la possibilità de havégh una deroga per tegnì i color tradizzionai, a pat de guarnà la banda verda cont i marchi informativ.<ref name=":1">{{cita web|url=https://www.regione.lombardia.it/infrastrutture-trasporti-e-mobilita/manuale-tp-sistema-coordinato-di-informazione-ai-viaggiatori-del-trasporto-pubblico-regionale/livree-autobus|titolo= Livree autobus}}</ref><ref>{{cita web|url=https://www.regione.lombardia.it/infrastrutture-trasporti-e-mobilita/manuale-tp-sistema-coordinato-di-informazione-ai-viaggiatori-del-trasporto-pubblico-regionale/red-treno|titolo=Treno}}</ref>
La se fonda in su quater color<ref name=":1" />:
*Bianch TP RL
*Verd TP RL
*Verd ciar TP RL
*Bloeu TP RL
Un element comun de la livrea a l'è una flizza verda, che la po vesser metuda no se 'l gh'è no spazzi in sul modell de l'autobus. L'è stada doperada per la prima voeulta in sui treni noeuv de Trenord del 2020.<ref>{{cita web|url=https://www.milanotoday.it/attualita/nuovi-treni-trenord.html|titolo=Fino a mille posti, wi-fi, luci a led e prese usb: ecco i nuovi treni Trenord firmati da Giugiaro}}</ref>
== Galleria di foto ==
<gallery>
File:Trenord TSR R5 021 "Treno Servizio Regionale" nuova livrea Regione Lombardia.jpg|[[Treno Servizzi Regional]]
File:Atr 803.018 Stadler a Vercelli.jpg|<nowiki>[[Colleon (treno)|]]</nowiki>
File:Donizetti TN 204 001 stazione di Brescia 20220712.jpg|[[Pop (treno)|Donizetti]]
File:TN HMU 214 005 006 deposito Rovato FN 20260705.jpg|[[Autotreno HMU 214]], se po notà el facc che gh'è pussee bloeu, a marcà che l'è ibrid
File:TAF Trenord EB 760 arrivant à quai voie 1 en gare de Milano Scalo Romana.jpg|[[Treno Alta Frequentazione]]
File:Trenord ATR 115 001 Bornato-Calino 20230425.jpg|[[Autotreno TN ATR 115]]
File:Linea S7 ATR.125.jpg|[[Autotreno TN ATR 125]]
File:ETR 421 (Hitachi Rock) à quai voie 4 en gare de Milano Porta Garibaldi.jpg|<nowiki>]]</nowiki>
File:ETR.421 in livrea Olimpiadi Invernali 2026 01.jpg|Carevasg con su la livra per i Olimpiadi invernai
</gallery>
== Riferiment ==
<references/>
== Alter proget ==
{{Interproget}}
9gv757ua7tjjzclagxoznt9u5j223jh
1335719
1335717
2026-10-05T15:17:51Z
Sciking
7100
/* Galleria di foto */
1335719
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
{{SBOZZ}}
La '''Livrea Region Lombardia''' a l'è una livrea unega doperada del 2022 in su tucc i mez de straport publegh de la [[Lombardia]], o ben i treni de la [[Trenord]] e i autobus: per i autobus urban di caploeugh la gh'è la possibilità de havégh una deroga per tegnì i color tradizzionai, a pat de guarnà la banda verda cont i marchi informativ.<ref name=":1">{{cita web|url=https://www.regione.lombardia.it/infrastrutture-trasporti-e-mobilita/manuale-tp-sistema-coordinato-di-informazione-ai-viaggiatori-del-trasporto-pubblico-regionale/livree-autobus|titolo= Livree autobus}}</ref><ref>{{cita web|url=https://www.regione.lombardia.it/infrastrutture-trasporti-e-mobilita/manuale-tp-sistema-coordinato-di-informazione-ai-viaggiatori-del-trasporto-pubblico-regionale/red-treno|titolo=Treno}}</ref>
La se fonda in su quater color<ref name=":1" />:
*Bianch TP RL
*Verd TP RL
*Verd ciar TP RL
*Bloeu TP RL
Un element comun de la livrea a l'è una flizza verda, che la po vesser metuda no se 'l gh'è no spazzi in sul modell de l'autobus. L'è stada doperada per la prima voeulta in sui treni noeuv de Trenord del 2020.<ref>{{cita web|url=https://www.milanotoday.it/attualita/nuovi-treni-trenord.html|titolo=Fino a mille posti, wi-fi, luci a led e prese usb: ecco i nuovi treni Trenord firmati da Giugiaro}}</ref>
== Galleria di foto ==
<gallery>
File:Trenord TSR R5 021 "Treno Servizio Regionale" nuova livrea Regione Lombardia.jpg|[[Treno Servizzi Regional]]
File:Atr 803.018 Stadler a Vercelli.jpg|<nowiki>[[Colleon (treno)|Colleon]]</nowiki>
File:Donizetti TN 204 001 stazione di Brescia 20220712.jpg|[[Pop (treno)|Donizetti]]
File:TN HMU 214 005 006 deposito Rovato FN 20260705.jpg|[[Autotreno HMU 214]], se po notà el facc che gh'è pussee bloeu, a marcà che l'è ibrid
File:TAF Trenord EB 760 arrivant à quai voie 1 en gare de Milano Scalo Romana.jpg|[[Treno Alta Frequentazione]]
File:Trenord ATR 115 001 Bornato-Calino 20230425.jpg|[[Autotreno TN ATR 115]]
File:Linea S7 ATR.125.jpg|[[Autotreno TN ATR 125]]
File:ETR 421 (Hitachi Rock) à quai voie 4 en gare de Milano Porta Garibaldi.jpg|[[Carevasg (treno)|Carevasg]]
File:ETR.421 in livrea Olimpiadi Invernali 2026 01.jpg|Carevasg con su la livra per i Olimpiadi invernai
</gallery>
== Riferiment ==
<references/>
== Alter proget ==
{{Interproget}}
qucxvna8knx3u7aq0rdv1v5lxrbunyi
1335720
1335719
2026-10-05T15:18:33Z
Sciking
7100
/* Galleria di foto */
1335720
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
{{SBOZZ}}
La '''Livrea Region Lombardia''' a l'è una livrea unega doperada del 2022 in su tucc i mez de straport publegh de la [[Lombardia]], o ben i treni de la [[Trenord]] e i autobus: per i autobus urban di caploeugh la gh'è la possibilità de havégh una deroga per tegnì i color tradizzionai, a pat de guarnà la banda verda cont i marchi informativ.<ref name=":1">{{cita web|url=https://www.regione.lombardia.it/infrastrutture-trasporti-e-mobilita/manuale-tp-sistema-coordinato-di-informazione-ai-viaggiatori-del-trasporto-pubblico-regionale/livree-autobus|titolo= Livree autobus}}</ref><ref>{{cita web|url=https://www.regione.lombardia.it/infrastrutture-trasporti-e-mobilita/manuale-tp-sistema-coordinato-di-informazione-ai-viaggiatori-del-trasporto-pubblico-regionale/red-treno|titolo=Treno}}</ref>
La se fonda in su quater color<ref name=":1" />:
*Bianch TP RL
*Verd TP RL
*Verd ciar TP RL
*Bloeu TP RL
Un element comun de la livrea a l'è una flizza verda, che la po vesser metuda no se 'l gh'è no spazzi in sul modell de l'autobus. L'è stada doperada per la prima voeulta in sui treni noeuv de Trenord del 2020.<ref>{{cita web|url=https://www.milanotoday.it/attualita/nuovi-treni-trenord.html|titolo=Fino a mille posti, wi-fi, luci a led e prese usb: ecco i nuovi treni Trenord firmati da Giugiaro}}</ref>
== Galleria di foto ==
<gallery>
File:Trenord TSR R5 021 "Treno Servizio Regionale" nuova livrea Regione Lombardia.jpg|[[Treno Servizzi Regional]]
File:Atr 803.018 Stadler a Vercelli.jpg|[[Colleon (treno)|Colleon]]
File:Donizetti TN 204 001 stazione di Brescia 20220712.jpg|[[Pop (treno)|Donizetti]]
File:TN HMU 214 005 006 deposito Rovato FN 20260705.jpg|[[Autotreno HMU 214]], se po notà el facc che gh'è pussee bloeu, a marcà che l'è ibrid
File:TAF Trenord EB 760 arrivant à quai voie 1 en gare de Milano Scalo Romana.jpg|[[Treno Alta Frequentazione]]
File:Trenord ATR 115 001 Bornato-Calino 20230425.jpg|[[Autotreno TN ATR 115]]
File:Linea S7 ATR.125.jpg|[[Autotreno TN ATR 125]]
File:ETR 421 (Hitachi Rock) à quai voie 4 en gare de Milano Porta Garibaldi.jpg|[[Carevasg (treno)|Carevasg]]
File:ETR.421 in livrea Olimpiadi Invernali 2026 01.jpg|Carevasg con su la livra per i Olimpiadi invernai
</gallery>
== Riferiment ==
<references/>
== Alter proget ==
{{Interproget}}
gh7k87hoo3g78ix2bcnlmfsmwh0zd75
1335721
1335720
2026-10-05T15:18:43Z
Sciking
7100
added [[Category:Straport in Lombardia]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
1335721
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
{{SBOZZ}}
La '''Livrea Region Lombardia''' a l'è una livrea unega doperada del 2022 in su tucc i mez de straport publegh de la [[Lombardia]], o ben i treni de la [[Trenord]] e i autobus: per i autobus urban di caploeugh la gh'è la possibilità de havégh una deroga per tegnì i color tradizzionai, a pat de guarnà la banda verda cont i marchi informativ.<ref name=":1">{{cita web|url=https://www.regione.lombardia.it/infrastrutture-trasporti-e-mobilita/manuale-tp-sistema-coordinato-di-informazione-ai-viaggiatori-del-trasporto-pubblico-regionale/livree-autobus|titolo= Livree autobus}}</ref><ref>{{cita web|url=https://www.regione.lombardia.it/infrastrutture-trasporti-e-mobilita/manuale-tp-sistema-coordinato-di-informazione-ai-viaggiatori-del-trasporto-pubblico-regionale/red-treno|titolo=Treno}}</ref>
La se fonda in su quater color<ref name=":1" />:
*Bianch TP RL
*Verd TP RL
*Verd ciar TP RL
*Bloeu TP RL
Un element comun de la livrea a l'è una flizza verda, che la po vesser metuda no se 'l gh'è no spazzi in sul modell de l'autobus. L'è stada doperada per la prima voeulta in sui treni noeuv de Trenord del 2020.<ref>{{cita web|url=https://www.milanotoday.it/attualita/nuovi-treni-trenord.html|titolo=Fino a mille posti, wi-fi, luci a led e prese usb: ecco i nuovi treni Trenord firmati da Giugiaro}}</ref>
== Galleria di foto ==
<gallery>
File:Trenord TSR R5 021 "Treno Servizio Regionale" nuova livrea Regione Lombardia.jpg|[[Treno Servizzi Regional]]
File:Atr 803.018 Stadler a Vercelli.jpg|[[Colleon (treno)|Colleon]]
File:Donizetti TN 204 001 stazione di Brescia 20220712.jpg|[[Pop (treno)|Donizetti]]
File:TN HMU 214 005 006 deposito Rovato FN 20260705.jpg|[[Autotreno HMU 214]], se po notà el facc che gh'è pussee bloeu, a marcà che l'è ibrid
File:TAF Trenord EB 760 arrivant à quai voie 1 en gare de Milano Scalo Romana.jpg|[[Treno Alta Frequentazione]]
File:Trenord ATR 115 001 Bornato-Calino 20230425.jpg|[[Autotreno TN ATR 115]]
File:Linea S7 ATR.125.jpg|[[Autotreno TN ATR 125]]
File:ETR 421 (Hitachi Rock) à quai voie 4 en gare de Milano Porta Garibaldi.jpg|[[Carevasg (treno)|Carevasg]]
File:ETR.421 in livrea Olimpiadi Invernali 2026 01.jpg|Carevasg con su la livra per i Olimpiadi invernai
</gallery>
== Riferiment ==
<references/>
== Alter proget ==
{{Interproget}}
[[Categoria:Straport in Lombardia]]
1vv762ie8gx9mbmf22l7ib080pd05ga
1335722
1335721
2026-10-05T15:25:30Z
Sciking
7100
1335722
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
{{SBOZZ}}
La '''Livrea Region Lombardia''' a l'è una livrea unega doperada del 2022 in su tucc i mez de straport publegh de la [[Lombardia]], o ben i treni de la [[Trenord]] e i autobus: per i autobus urban di caploeugh la gh'è la possibilità de havégh una deroga per tegnì i color tradizzionai, a pat de guarnà la banda verda cont i marchi informativ.<ref name=":1">{{cita web|url=https://www.regione.lombardia.it/infrastrutture-trasporti-e-mobilita/manuale-tp-sistema-coordinato-di-informazione-ai-viaggiatori-del-trasporto-pubblico-regionale/livree-autobus|titolo= Livree autobus}}</ref><ref>{{cita web|url=https://www.regione.lombardia.it/infrastrutture-trasporti-e-mobilita/manuale-tp-sistema-coordinato-di-informazione-ai-viaggiatori-del-trasporto-pubblico-regionale/red-treno|titolo=Treno}}</ref>
La se fonda in su quater color<ref name=":1" />:
*Bianch TP RL
*Verd TP RL
*Verd ciar TP RL
*Bloeu TP RL
L'element identitari de la livrea a l'è la dobia flizza verda: l'è stada doperada per la prima voeulta in sui treni noeuv de Trenord del 2020.<ref>{{cita web|url=https://www.milanotoday.it/attualita/nuovi-treni-trenord.html|titolo=Fino a mille posti, wi-fi, luci a led e prese usb: ecco i nuovi treni Trenord firmati da Giugiaro}}</ref>
== Galleria di foto ==
<gallery>
File:Trenord TSR R5 021 "Treno Servizio Regionale" nuova livrea Regione Lombardia.jpg|[[Treno Servizzi Regional]]
File:Atr 803.018 Stadler a Vercelli.jpg|[[Colleon (treno)|Colleon]]
File:Donizetti TN 204 001 stazione di Brescia 20220712.jpg|[[Pop (treno)|Donizetti]]
File:TN HMU 214 005 006 deposito Rovato FN 20260705.jpg|[[Autotreno HMU 214]], se po notà el facc che gh'è pussee bloeu, a marcà che l'è ibrid
File:TAF Trenord EB 760 arrivant à quai voie 1 en gare de Milano Scalo Romana.jpg|[[Treno Alta Frequentazione]]
File:Trenord ATR 115 001 Bornato-Calino 20230425.jpg|[[Autotreno TN ATR 115]]
File:Linea S7 ATR.125.jpg|[[Autotreno TN ATR 125]]
File:ETR 421 (Hitachi Rock) à quai voie 4 en gare de Milano Porta Garibaldi.jpg|[[Carevasg (treno)|Carevasg]]
File:ETR.421 in livrea Olimpiadi Invernali 2026 01.jpg|Carevasg con su la livra per i Olimpiadi invernai
</gallery>
== Riferiment ==
<references/>
== Alter proget ==
{{Interproget}}
[[Categoria:Straport in Lombardia]]
kfjeb1gr2e9xnrdebhl7mbs1k2hiel3
1335723
1335722
2026-10-05T15:27:39Z
Sciking
7100
1335723
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
{{SBOZZ}}
[[File:Colori della Livrea Regione Lombardia.svg|thumb|El schema di color de la livrea]]
La '''Livrea Region Lombardia''' a l'è una livrea unega doperada del 2022 in su tucc i mez de straport publegh de la [[Lombardia]], o ben i treni de la [[Trenord]] e i autobus: per i autobus urban di caploeugh la gh'è la possibilità de havégh una deroga per tegnì i color tradizzionai, a pat de guarnà la banda verda cont i marchi informativ.<ref name=":1">{{cita web|url=https://www.regione.lombardia.it/infrastrutture-trasporti-e-mobilita/manuale-tp-sistema-coordinato-di-informazione-ai-viaggiatori-del-trasporto-pubblico-regionale/livree-autobus|titolo= Livree autobus}}</ref><ref>{{cita web|url=https://www.regione.lombardia.it/infrastrutture-trasporti-e-mobilita/manuale-tp-sistema-coordinato-di-informazione-ai-viaggiatori-del-trasporto-pubblico-regionale/red-treno|titolo=Treno}}</ref>
La se fonda in su quater color<ref name=":1" />:
*Bianch TP RL
*Verd TP RL
*Verd ciar TP RL
*Bloeu TP RL
L'element identitari de la livrea a l'è la dobia flizza verda: l'è stada doperada per la prima voeulta in sui treni noeuv de Trenord del 2020.<ref>{{cita web|url=https://www.milanotoday.it/attualita/nuovi-treni-trenord.html|titolo=Fino a mille posti, wi-fi, luci a led e prese usb: ecco i nuovi treni Trenord firmati da Giugiaro}}</ref>
== Galleria di foto ==
<gallery>
File:Trenord TSR R5 021 "Treno Servizio Regionale" nuova livrea Regione Lombardia.jpg|[[Treno Servizzi Regional]]
File:Atr 803.018 Stadler a Vercelli.jpg|[[Colleon (treno)|Colleon]]
File:Donizetti TN 204 001 stazione di Brescia 20220712.jpg|[[Pop (treno)|Donizetti]]
File:TN HMU 214 005 006 deposito Rovato FN 20260705.jpg|[[Autotreno HMU 214]], se po notà el facc che gh'è pussee bloeu, a marcà che l'è ibrid
File:TAF Trenord EB 760 arrivant à quai voie 1 en gare de Milano Scalo Romana.jpg|[[Treno Alta Frequentazione]]
File:Trenord ATR 115 001 Bornato-Calino 20230425.jpg|[[Autotreno TN ATR 115]]
File:Linea S7 ATR.125.jpg|[[Autotreno TN ATR 125]]
File:ETR 421 (Hitachi Rock) à quai voie 4 en gare de Milano Porta Garibaldi.jpg|[[Carevasg (treno)|Carevasg]]
File:ETR.421 in livrea Olimpiadi Invernali 2026 01.jpg|Carevasg con su la livra per i Olimpiadi invernai
</gallery>
== Riferiment ==
<references/>
== Alter proget ==
{{Interproget}}
[[Categoria:Straport in Lombardia]]
gfx0hh154b1tuquq8i0glzdpzc3g7lh
Bus Rapid Transit
0
279887
1335725
2026-10-05T22:01:21Z
Sciking
7100
Creada pagina con "{{NOLMIL}} {{SBOZZ}} [[File:Av Américas Transmilenio Mundo Aventura.JPG|thumb|El [[TransMilenio]], el BRT pussee grand del mond]] El '''Bus Rapid Transit''' a l'è un sistema de straport fondad in su di [[autobus]] che corren in su di corsie reservade e con la priorità ai [[semafer]], insì de dàgh un temp de percorrenza pussee bon rispet a la media di bus. == Riferiment == *[https://www.mercedes-benz-bus.com/it/it/consulting-services/consulting/bus-rapid-transit.htm..."
1335725
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
{{SBOZZ}}
[[File:Av Américas Transmilenio Mundo Aventura.JPG|thumb|El [[TransMilenio]], el BRT pussee grand del mond]]
El '''Bus Rapid Transit''' a l'è un sistema de straport fondad in su di [[autobus]] che corren in su di corsie reservade e con la priorità ai [[semafer]], insì de dàgh un temp de percorrenza pussee bon rispet a la media di bus.
== Riferiment ==
*[https://www.mercedes-benz-bus.com/it/it/consulting-services/consulting/bus-rapid-transit.html BRT]
== Alter proget ==
{{Interproget}}
j2lijos4sg5yinbk31zgzcf7yxftiwx
1335726
1335725
2026-10-05T22:01:32Z
Sciking
7100
added [[Category:Tecnologia di straport su roeuda]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]
1335726
wikitext
text/x-wiki
{{NOLMIL}}
{{SBOZZ}}
[[File:Av Américas Transmilenio Mundo Aventura.JPG|thumb|El [[TransMilenio]], el BRT pussee grand del mond]]
El '''Bus Rapid Transit''' a l'è un sistema de straport fondad in su di [[autobus]] che corren in su di corsie reservade e con la priorità ai [[semafer]], insì de dàgh un temp de percorrenza pussee bon rispet a la media di bus.
== Riferiment ==
*[https://www.mercedes-benz-bus.com/it/it/consulting-services/consulting/bus-rapid-transit.html BRT]
== Alter proget ==
{{Interproget}}
[[Categoria:Tecnologia di straport su roeuda]]
5bit2zpfjl9kkbctt3hd0q9lukdcpl1
Tramvai
0
279889
1335739
2026-10-06T10:54:21Z
Sciking
7100
Redirezzion a la pagina [[Tram]]
1335739
wikitext
text/x-wiki
#RINVIA[[Tram]]
fntmeeks1s5yyp5nbda4vgvvl9c4x96
Bus rapid transit
0
279890
1335740
2026-10-06T11:32:07Z
Sciking
7100
Redirezzion a la pagina [[Bus Rapid Transit]]
1335740
wikitext
text/x-wiki
#RINVIA[[Bus Rapid Transit]]
hiwsnjzkra6gob9k032tz37m7w3cphy