Wikipedia lmowiki https://lmo.wikipedia.org/wiki/Pagina_principala MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Special Ciciarada Utent Ciciarada Utent Wikipedia Ciciarada Wikipedia Archivi Ciciarada Archivi MediaWiki Ciciarada MediaWiki Modell Ciciarada Modell Jut Ciciarada Jut Categoria Ciciarada Categoria Portal Ciciarada Portal TimedText TimedText talk Mòdul Ciciarada Mòdul Evento Discussioni evento Organizzazzion mondiala de la Sanità 0 2968 1336052 1306075 2026-10-17T22:25:57Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazz +zzaz) 1336052 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}}{{Lista1000}} {{Sbozz|grafia=MILCLASS}} {{F|grafia=MILCLASS}} [[Archivi:Flag of WHO.svg|thumb|300px||La bandera de l’OMS.]] L’'''Organizzazion mondiala de la sanità''' o '''OMS''' l'è on'agenzia specializada de l'[[ONU]] con sed a [[Ginevra]] e che la se occupa de sanità. [[Categoria:Medesina]] mi207rez4bctc8nglhomlcjm5wgxu7g Wikipedia in lombard 0 133881 1336044 1319974 2026-10-17T22:19:56Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336044 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} La '''Wikipedia in lombard''' (despess breviada ''lmo.wikipedia'', ''lmo.wiki'' o ''lmo.wp'') a l'è l'edizzion in [[lengua lombarda]] de la Wikipedia, in pee del 24 de otober 2005. Adess la gh'ha {{NUMBEROFARTICLES}} articoi, {{NUMBEROFPAGES}} pagine e {{NUMBEROFUSERS}} utent registrad, {{NUMBEROFADMINS}} de che inn ministrador. == Storia == === La creazzion e 'l period de koiné === Dopo de la creazzion in l'otober 2005 la se forma una ministrazzion che la voleva propi tant fà su una koiné cisalpina che la desvilupa una grafia - ciamada Koiné ocidentala - che la gh'ha di ciar trat catalan e la insubiss 'me bandera de la Lombardofonia una version de l'[[Estelada]], ma la resta tollerada anca l'[[ortografia milanesa]]. 'Sta ministrazzion chi la dopera fiss i bot e la fa rivà la Wikipedia a pussee de 100'000 articoi, tucc de poch pussee de 'na riga. === La reforma e l'intervent di ministrador italian === In del 2007, per 'sti reson chì, l'è insubid de sarrà sù la Wikipedia in lombard. A la fin l'è decidud de fàll no, ma in bas a 'na proposta del Kemmótar, prim utent de la Wikipedia, l'è decidud de toeu via i bot e de eleger una noeuva class di ministrador, per la pupart utent de la [[Wikipedia in italian]] che voreven salvà la Wikipedia de la sarradura. 'Sta noeuva ministrazzion la mena i vègg ministrador ai dimission e la mena a di noeuve regole che permeten una convivenza pussee bona in tra i vari dialet, favorissen el doperà di grafie che esisten sgiamò e toeuven via el roeul de standardizazzion de la Wikipedia. === El desvilup === Intorna al 2010 i ministrador de la Wikipedia in italian fornissen i so mandad e la taca a creàss una bas ministrativa che la gh'ha 'me proget principal la Wikipedia in lombard e pussee concentrad in d'una gestion a longh termen dopo del salvatagg del proget. Del 2016 la comunità de la Wikipedia in lombard l'è impegnada in di proget inter-comunitari e l'ha promovud una colaborazzion con la [[Wikipedia in Galizzian]], l'ha tolt part in del 2017 a 'n event dedicad a la [[Comunità Germanofona del Belgi]] e in del 2020 l'ha tolt part a du event insema a la Wikipedia in italian insema a di alter edizzion in lengov regionai e minoritari d'Italia relativ a la [[Pandemia de COVID-19 del 2019-2020|pandemia de COVID-19]]. In del november 2021 a l'è reformada propi tant la classifegazzion grafega e dialetal, cont un noeuv sistema di template che 'l permet una classifegazzion automatega. == La Wikipedia in lombard foeura de la Wikipedia == === In di media === In del 2018 la Wikipedia in lombard l'è in del mez de un pien mediategh quand che l'è descovert che 'l [[Stefano Parisi]], a l'epoca candidad president del [[Lazzi]] e du agn prima candidad sindegh de [[Milan]], el gh'haveva domà un articol in su l'edizzion lombarda de l'enciclopedia, che per un quaj media - compagn de l'AGI - el saria stad part de un pian per ingraziàss la [[Liga Nord]] per la minga milanesità del candidad. In del marz 2019 el youtuber [[Favij]] el fa un video reazzion indova che 'l descovriss de vesser in su la Wikipedia, in quell period lì domà in su l'edizzion lombarda. In l'otober 2020 i media del [[Sudtirol]] riporten che la Wikipedia in lombard l'ha fad i auguri a la [[Wikipedia in ladin dolomitegh]] per la soa creazzion. === In di studi === La Wikipedia in lombard l'è stada doperada in d'un quaj studi: l'[[Emanuele Miola]] l'ha doperad la Wikipedia per trè voeulte in di so studi: in del 2013 in del studi "Aspetti della negazione nel milanese di Wikipedia e Facebook" el studia la negazzion in milanes, in del 2016 el dopera di dacc de la Wikipedia per studià l'[[ortografia classega milanesa]] in del studi "Che cosa resta di Cherubini oggi? Due casi di studi" e in del 2018 in del studi "Chì pòdom tucc scriv come voeurom. Scrivere in lombardo online" el valuta i varie manere de scriver el lombard. El Brian Sciretti l'ha inveci doperad la Wikipedia per studià la possibilità de doperà di [[filer bayesian]] per reconosser la grafia doperada di vari dialet lombard in manera automatega in del 2018. In l'avost 2022 l'[[Athos Birra]] l'ha tirad foeura una tesi che la analizava el doperà del dialet ticines, e di alter dialet lombard, in su la red, e l'ha doperad assee la Wikipedia in del so studi. In d'un convegn del 2 de dicember in su la grafia lombarda, fad a [[Palazzi Lombardia]], la Wikipedia in lombard a l'è stada tirada a man ancamò del Miola in d'un'analisi di ortografie. == Riferiment == *[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_Lombard_Wikipedia Proposal of closure: Lombard Wikipedia] *[https://roma.fanpage.it/regionali-lazio-il-candidato-del-centrodestra-stefano-parisi-ha-la-pagina-wikipedia-in-milanese/ Regionali Lazio, il candidato del centrodestra Stefano Parisi ha la pagina Wikipedia in milanese] *[https://www.agi.it/politica/stefano_parisi_lazio-3412310/news/2018-01-26/ Il candidato del centrodestra per il Lazio ha la pagina Wikipedia solo in milanese] *[https://www.youtube.com/watch?v=sz-cQB3iWjc&ab_channel=FavijTV Sono su Wikipedia! - Favij] *[https://www.altoadige.it/cultura-e-spettacoli/wikipedia-ladina-finalmente-ce-l-abbiamo-fatta-1.2458076 Wikipedia ladina «Finalmente ce l’abbiamo fatta» ] *[https://cris.unibo.it/handle/11585/649740#.X9EoZOag9PY Chì pòdom tucc scriv come voeurom. Scrivere in lombardo online] *[https://www.readcube.com/articles/10.13130%2F2037-3597%2F7575 CHE COSA RESTA DI CHERUBINI OGGI? DUE CASI DI STUDIO] *[https://sciretti.eu/progetti/ Progetti - Brian Sciretti] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201230133943/https://sciretti.eu/progetti/ |date=2020-12-30 }} *[https://www.academia.edu/4858971/Aspetti_della_negazione_nel_milanese_di_Wikipedia_e_Facebook Aspetti della negazione nel milanese di Wikipedia e Facebook] == Bibliografia == *BIRRA, Athos. Il dialetto ticinese nella comunicazione mediata dal computer. Analisi di un corpus. Master : Univ. Genève, 2022 [[Categoria:Edizzion lenguisteghe de la Wikipedia]] [[Categoria:Sit internet lombard]] [[en:List of Wikipedias#List]] 4h3oi2qex2i7kzldul695hdcoi2pc2y Ciciarada Utent:Otourly 3 147313 1336017 936950 2026-10-17T22:06:28Z Sciking 7100 /* Re: Dopo la Wikiconferanza Lombarda 2026 */ sezzion noeuva 1336017 wikitext text/x-wiki ==Benvegnüü in sü la Wikipedia== Benvegnüü in sü la Wikipedia, l'enciclupedia libra che tücc i pòden jüdà a scriv. --[[Druvadur:Dragonòt|Dragonòt]] 18:00, 13 Mag 2010 (UTC) == Se serve aiuto == Io ci sono, scrivi pure in francese che capisco bene :) [[User:Sciking|Sciking]] ([[User talk:Sciking|dìmm tuscòss]]) 20:17, 25 Set 2016 (CEST) : Ok, merci pour le conseil ! [[Druvadur:Otourly|Otourly]] ([[Ciciarada Druvadur:Otourly|ciciarade]]) 17:03, 27 Set 2016 (CEST) == Re: Dopo la Wikiconferanza Lombarda 2026 == Ciao e grazie a te per essere venuto! Ho dato una passata di bot ai casi in NOL, negli altri vedrò manualmente... Per quanto riguarda la Wikipermanenza wikizionarista, mi sembra una bella idea, magari estendendola a tutti i vari tipi di appassionati di documentazione delle lingue (siamo pochi, quindi bisogna fare massa). Bar del genere sicuro esistono, specie nelle zone più centrali e turistiche, ma non so se siano specializzati nelle lingue. Prova a lasciare un messaggio a tema sul gruppo dei Wikimediani in Lombardia! - [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 00:06, 18 oto 2026 (CEST) oxr2x2crjkycym5xhgz4t3pe4wysb2q Moviment 5 Stell 0 188870 1336000 1329317 2026-10-17T21:55:22Z Sciking 7100 1336000 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}} {{Sbozz}} {{atualizar}} {{Partid politeg |color = yellow |nom = Moviment 5 Stell |nom2 = |nom3 = |nom4 = |nom5 = |logo = File:M5S logo 2050.svg |guida = [[Beppe Grillo]] |segretare = |president = [[Giuseppe Conte]] |vicesegretare = |vicepresident = |coordinador = |portavox = |stat = {{bandera|Italia}} [[Italia]] |sede = |fondazion = |partid asorbid = |desligazion = |asorbid da = |partids entrads = |partid = <!-- adoma ind i template di sota-partids (ad esempe, ol moviment jovanil) --> |ideolojia = [[Democrazia diretta]] <br> [[Popolism]] <br> [[Ambientalism]] |internazional = <!-- partid internazional de riferiment (se 'l g'è) --> |collocazion = [[Partii ciappatucc]] |coalizion = M5S-[[PD (Italia)|PD]]-[[Italia Viva]]-[[Liber e Inguai]] (2019-2021)<br>M5S-[[Liga Nord|Liga]] (2018-2019) |partid europeo = |grup parlamentar europeo = [[Europa di Libertà e de la Democrazia Diretta]] |assemblea1 = [[Cambra di Deputaa (Italia)|Cambra di Deputaa]] |cadrege1 = {{Cadrege|52|400|yellow}} |assemblea2 = [[Senad de la Republica (Italia)|Senad de la Republica]] |cadrege2 = {{Cadrege|28|200|yellow}} |assemblea3 = [[Parlament europee]] |cadrege3 = {{Cadrege|6|76|yellow}} |assemblea4 = |cadrege4 = |jornal = |joven = <!-- partid jovanil (se 'l g'è) --> |inscrivids = |an inscrivids = <!-- an del dato de le iscrizion --> |pcolor = Giald e bianch |sit = http://movimento5stelle.it }} El '''Moviment 5 Stell''' (''MoVimento 5 Stelle'' in italian) l'è on partii politegh italian fondaa dal [[Beppe Grillo]], che incoeu l'è 'l leader [[de facto]] del partii, e dal [[Gianroberto Casaleggio]]. L'idea politega di 5 stell l'è [[popolista]], [[ecologista]], anticorruzion, a favor de la digitalizzazion e de la democrazia in Red e, in general de la democrazia diretta. L'è on partii on poo [[euroscettegh]]. I comun pussee important amministraa dal Moviment hinn [[Roma]] e [[Turin]] e dal 2018 l'è al governo de la Republega in la coalizion del [[Governo del Cambiament]] cont la [[Liga Nord|Liga]], cambiaa poeu in del 2019 cont ona granda coalizion cont el center-sinistra. == Varda anca == * [[Beppe Grillo]] * [[Gianroberto Casaleggio]] * [[Elezion primari del Moviment 5 Stell del 2017]] == Ligamm da foeura == *[http://www.movimentocinquestelle.it Sit ufizial] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180613012747/http://www.movimentocinquestelle.it/ |date=2018-06-13 }} [[Categoria:Partid politegh italian popolista]] bnpcijuyqfu2j14lo8t7jmfbbf05sy2 Passaport 0 204062 1336053 1322543 2026-10-17T22:27:09Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazz +zzaz) 1336053 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}} {{sbozz|grafia=MILCLASS}} {{F|grafia=MILCLASS}} [[Archivi:Passaportoitaliano2006.jpg|miniatura|drita|Un passaport talian]] El '''Passaport''' l'è on [[document]] che 'l serviss a viaggià, emettuu de on [[governo]]. Despess i paes d'ona determinada organizzazion internazionala doperen di passaport cont di color che se somejen, per esempi tucc i passaport de l'[[Union Europea]] hinn [[bordoeaux]], e permetten de viaggià in manera pussee svelta in tra de lor per i sò cittadin. == Alter progett == {{Interprogett}} ==Vos correlaa== *[[Carta d'identità]] *[[Vidi d'ingress]] *[[Timber del passaport]] [[Categoria:Passaport| ]] 6d8vim0t72lhzs4v6n7e4082fs2ighs Tomar 0 204326 1336061 1292285 2026-10-18T07:11:21Z Kent Wang 55257 Convento de Cristo - Church Portal.jpg 1336061 wikitext text/x-wiki {{O|date=sginer 2024}} {{LUDLUD}} [[Image:Vista de Tomar.JPG|Right|thumb|280px|Panurama de Tomar, cul pùnt rumàn]] '''Tomar''' l'è 'na cità del [[Portogall]] cun 'na pupulasiòn de 43.000 abitànt. ==Geografia== La 's tröva al cènter del Paes, on del [[distrett de Santarém]] a 120 km dala capitàl [[Lisbona]]. == Munümènt == * Cunvènt d'Urdin del Crìst * Sinagoga de Tomar == Persunàgg ligàd a Tomar == * [[Sant'Irene del Portogall]] ([[635]]-[[653]]) == Alter futgrafìi == <gallery> Image:Convento de Cristo - Church Portal.jpg|El Cunvènt del Crìst </gallery> == Ligamm de föra == * [http://www.cm-tomar.pt/ Sitt del Cumün de Tomar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150202233605/http://www.cm-tomar.pt/ |date=2015-02-02 }} {{Comun del distret de Santarém}} [[Categoria:Comun del Portogall]] o7bk7vdwle0t6xeuywvwp68jm06x7s8 Carme Forcadell 0 205846 1336046 1297074 2026-10-17T22:23:06Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazz +zzaz) 1336046 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}} {{sbozz|grafia=MILCLASS}} {{Carica publega |nom = Carme Forcadell |imajin = File:Puigdemont voting for DUI (2017-10-27).jpg |didascalia = La Forcadell insemma al Puigdemont |carica = {{LogoCP|Seal of the Generalitat of Catalonia.svg}} Presidenta del [[Parlament de Catalunya]] |mandadprencepe = 26 de ottober 2015 |mandadfin = 17 de genar 2018 |mandad = |vice de = |capo de stat = |president = |vicepresident = |primminister = |viceprimminister = |vice = |predecessor = [[Núria de Gispert i Català]] |sucessor = [[Roger Torrent i Ramió]] |lejisladura = |grup parlamentar = [[Junts pel Sì]] |coalizion = |circoscrizion = |colleji = |tipo nomina = |incareg = |sit = |prefiss onorifeg = Molt Honorable Senyora |sufiss onorifeg = |partid = [[Esquerra Republicana de Catalunya]] |tendenza = [[Independentism]] |titol de studi = |alma mater = [[Universitat Autònoma de Barcelona]] |profession = Docenta |firma = file:Signatura Forcadell.png }} La '''Carme Forcadell i Lluis''' ([[Xerta]], 1956) l'è ona lenguista, filosofa e politega [[Catalogna|catalana]], fondatriss de la [[Plataforma per la Llengua]] e president del [[Parlament Catalan]] dal 26 de otober del 2015 al 17 de genar 2017. Dal april del 2011 al magg 2015 l'è stada presidenta de la [[Assemblea nacional catalana]], organizzazion indipendentista catalana. [[Categoria:Politegh catalan]] {{DEFAULTSORT:Forcadell, Carme}} 81tf0hq1d8zsuc9sn4rmqoyr1xz540q 1336065 1336046 2026-10-18T10:56:24Z Sciking 7100 added [[Category:Nassud in del 1956]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1336065 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}} {{sbozz|grafia=MILCLASS}} {{Carica publega |nom = Carme Forcadell |imajin = File:Puigdemont voting for DUI (2017-10-27).jpg |didascalia = La Forcadell insemma al Puigdemont |carica = {{LogoCP|Seal of the Generalitat of Catalonia.svg}} Presidenta del [[Parlament de Catalunya]] |mandadprencepe = 26 de ottober 2015 |mandadfin = 17 de genar 2018 |mandad = |vice de = |capo de stat = |president = |vicepresident = |primminister = |viceprimminister = |vice = |predecessor = [[Núria de Gispert i Català]] |sucessor = [[Roger Torrent i Ramió]] |lejisladura = |grup parlamentar = [[Junts pel Sì]] |coalizion = |circoscrizion = |colleji = |tipo nomina = |incareg = |sit = |prefiss onorifeg = Molt Honorable Senyora |sufiss onorifeg = |partid = [[Esquerra Republicana de Catalunya]] |tendenza = [[Independentism]] |titol de studi = |alma mater = [[Universitat Autònoma de Barcelona]] |profession = Docenta |firma = file:Signatura Forcadell.png }} La '''Carme Forcadell i Lluis''' ([[Xerta]], 1956) l'è ona lenguista, filosofa e politega [[Catalogna|catalana]], fondatriss de la [[Plataforma per la Llengua]] e president del [[Parlament Catalan]] dal 26 de otober del 2015 al 17 de genar 2017. Dal april del 2011 al magg 2015 l'è stada presidenta de la [[Assemblea nacional catalana]], organizzazion indipendentista catalana. [[Categoria:Politegh catalan]] [[Categoria:Nassud in del 1956]] {{DEFAULTSORT:Forcadell, Carme}} pyz3v56wp0p4gz5xqxakurzbj784djz 1336066 1336065 2026-10-18T10:56:40Z Sciking 7100 1336066 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}} {{sbozz|grafia=MILCLASS}} {{Carica publega |nom = Carme Forcadell |imajin = File:Puigdemont voting for DUI (2017-10-27).jpg |didascalia = La Forcadell insemma al Puigdemont |carica = {{LogoCP|Seal of the Generalitat of Catalonia.svg}} Presidenta del [[Parlament de Catalunya]] |mandadprencepe = 26 de ottober 2015 |mandadfin = 17 de genar 2018 |mandad = |vice de = |capo de stat = |president = |vicepresident = |primminister = |viceprimminister = |vice = |predecessor = [[Núria de Gispert i Català]] |sucessor = [[Roger Torrent i Ramió]] |lejisladura = |grup parlamentar = [[Junts pel Sì]] |coalizion = |circoscrizion = |colleji = |tipo nomina = |incareg = |sit = |prefiss onorifeg = Molt Honorable Senyora |sufiss onorifeg = |partid = [[Esquerra Republicana de Catalunya]] |tendenza = [[Independentism]] |titol de studi = |alma mater = [[Universitat Autònoma de Barcelona]] |profession = Docenta |firma = file:Signatura Forcadell.png }} La '''Carme Forcadell i Lluis''' ([[Xerta]], 1956) l'è ona lenguista, filosofa e politega [[Catalogna|catalana]], fondatriss de la [[Plataforma per la Llengua]] e president del [[Parlament Catalan]] dal 26 de otober del 2015 al 17 de genar 2017. Dal april del 2011 al magg 2015 l'è stada presidenta de la [[Assemblea nacional catalana]], organizzazion indipendentista catalana. == Alter progett == {{Interprogetto}} [[Categoria:Politegh catalan]] [[Categoria:Nassud in del 1956]] {{DEFAULTSORT:Forcadell, Carme}} 5gtuvz97mic0047v3pzxuf4yewjd5ry Republega 0 206563 1336059 1323063 2026-10-17T22:28:09Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazz +zzaz) 1336059 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}}{{Lista1000}} La '''Republega''', dal [[latin]] '''res publica''', che 'l voeur dì '''roba publega''', l'è ona forma de governo doperada in de la [[democrazia reppresentativa]] o [[democrazia aristocratega|aristocratega]]. In de la Republega, el poder l'è daa per elezion o nomina, mia per trasmission ereditaria, e l'è mia proprietà privada de quell che 'l ghe l'ha. Donca, l'è in contrapposizion con la [[monarchia]]. ==Definizzion== {{quote|Ona motta de gent l'è minga ona republega|[[Aristotel]]}} Tradizzionalment la republega l'è la forma de governo di pais indova el poder l'è del [[Popol]] e donca l'è esercitaa da lor o a di sò reppresentant. Donca la republega in teoria la lassa foeura di concett comé la [[dittadura]] o la [[tirannia]]. A bon cunt i pont de bas de ona republega hinn: #Periodicitaa di caregh #Trasparenza di att del governo #La responsabilitaa di politegh #[[Separazzion di poder]] #El [[Stat de Diritt]] #Respett de tucc i idej politegh #Uguajanza innanz a la [[lesg (dirit)|legg]] #Possibilitàa per tucc de ciappà part a la politega ==Organizzazion== [[Archivi:Republicas mundiales.png|miniatura|drita|In ross e verd scur el presidenzialism, in verd ciar el semipresidenzialism e in giald la republega parlamentara. El marron el reppresenta el [[monopartitism]]]] Gh'hinn trì manèr principal per organizzà ona republega: *[[Republega Presidenziala]], indova el President l'è no elegiuu del [[Parlament]] e l'è capo del governo *[[Republega Parlamentara]], indova el President a l'è eleggiuu del Parlament ma el gh'ha domà di poder cerimoniai e gh'è on [[primm minister]], capo effettiv de l'esecutiv. *[[Republega Semipresidenziala]], indova el President el gh'ha di poder ma hinn compartii cont el primm minister Ona republega la pò vess o [[centralism|centralista]] (con o senza di autonomij) o [[federazion|federala]]. A gh'è anca el sistema de la [[republega direttoriala]], indova el governo e 'l [[Capo de Stat]] a l'è on unich orghen collegial faa de [[primus inter pares]], el sistema a l'è doperaa incoeu domà de la [[Svizzera]]. ==Republega e religion== A bon cunt di moviment republegan hinn nassuu ancq per di quistion religios, vist che la pupart di monarchij la gh'ha ona [[religion de stat]]. Inscambi, la pupart di republegh l'è laica, anca se gh'hinn di differenz in tra Stat in de la vision de la [[Religion]]: Per esempi in [[Italia]] la religion l'ha gh'ha on valor positiv recognossuu, inveci in [[Francia]] no. Però gh'hinn anca di republegh confessional, ossia di republegh con la religion offizziala. I pussee famos hinn i [[republegh islamegh]] 'me l'[[Iran]]. == Riferiment == *[https://www.treccani.it/enciclopedia/repubblica_%28Enciclopedia-dei-ragazzi%29/ Treccani] == Vos correlaa == *[[Republich sorell]] *[[Republich marinee]] *[[Libertà dora]] [[Categoria:Politega]] [[Categoria:Forma de governo]] lq6r24hpzfnx61a0n6zx7tfvf1jm0r2 Polizia in Qatar 0 207161 1336057 1323499 2026-10-17T22:27:49Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazz +zzaz) 1336057 wikitext text/x-wiki {{O|date=Avril 2024}} {{MILCLASS}} {{sbozz|grafia=MILCLASS}} {{f|grafia=MILCLASS}} La '''[[Polizia]] in [[Qatar]]''' l'è controllada del Ministeri d'Intern. I omen e i donn pòden devegnì [[Poliziott|poliziott]], despoeu d'avè fà ona scoeura de polizia. ==Storia== La primma polizia in Qatar l'è stada fada su in del settember 1949. ==Organizzazion== La Polizia l'è sotta 'l ministeri d'intern, fondaa in del 1970. L'è deviduda in d'on fracch de departiment. ==Agenzii== Incoeu la Polizia del Qatar l'è deviduda in: *'''Qatar Police Force''', che la serviss a fà respettà i legg e menà in gatabuja i criminai. In del 2006 la gh'aveva 2500 polee *'''Qatar State Security''', che la serviss a lottà contra el terrorism e 'l spionagg. [[Categoria:Forze de polizzia del Qatar| ]] kmp94b1wvfwk2kylfdbswekvshqn5h5 Forz de polizia in Cechia 0 207178 1336047 1320602 2026-10-17T22:23:16Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazz +zzaz) 1336047 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}} {{F|grafia=MILCLASS}} In [[Cechia]], el servizzi de [[polizia]] l'è da da on poo de agenzii, la pussee importanta l'è la [[Policie České republiky]]. == Polizia == La [[Policie (Cechia)|Policie]] la garantiss el respett general de la legg e l'investigazion di crimin ch'i van minga in de la giurisdizion di olter agenzii. La gh'ha circa 40'500 impiegaa e l'è sotta el Ministeri d'Intern. L'è compartida in 14 dipartiment regionai, cont di division che lavoren a nivell statal. ==Dogana== La [[ministrazion dovanala de la Republega Ceca]] la controlla i confin de la Republega e de l'[[Union Europea]]. La combatt el [[sfros]], la falsificazzion di ròbb e via inscì. La gh'ha 14'500 agent e l'è sotta el Ministeri di Finanz. La protezion fisega del confin a l'è garantida, però, de 'n unità de la Polizia, la [[Polizia di Forestee (Cechia)|Polizia di Forestee]]. == Servizzi di Preson == El ''[[Vězeňská služba České republiky]]'' el serviss a fà la guardia ai preson, e la controllà i tribunai, oltra a fa la scorta ai [[giudes]] e ai procurator. La fa anca i indagini per i crimin faa dent di preson. La gh'ha 10'700 impiegaa e l'è sotta el Ministeri de la Giustizia. == Ispettoraa General di Forz de Sicurezza == El ''[[Generální inspekce bezpečnostních sborů]]'' l'è la polizia che la fà i indagin per i crimin faa di polee. L'è direttament sottoposta al Prim Minister e la gh'ha 250 impiegaa. ==Polizia municipala== Tucc i comun de la Cechia, piscinitt e grand, pòden decid de avegh ona Polizia municipala (''Městská policie'' o ''Obecní policie''). La soa giurisdizion l'è limitada al comun che la partegn, se gh'è n'è minga di accord che disen diversament. Despess i comun pussee piscinitt dann a la Polizia di comun pussee grand l'utorizzazion de lavorà in del sò territori. L'è controllada del Sindegh o da on olter member del Consej Comunal. == Galleria di foto == <Gallery> Archivi:Main railway station Praha, Skoda Czech republic policie.JPG|Auto de la Polizia Archivi:Celní správa car.jpg|Forgon di dovan Archivi:Police bus Praha Palladium.JPG|Bus del servizzi di preson Archivi:Škodovka městské policie (2).jpg|Vettura de la Polizia de [[Brno]] File:Czech police automobile in Prague.JPG|Auto de la Polizia de [[Praga]] </Gallery> [[Categoria:Forze de polizzia ceche| ]] qh6my9cd2ngu7yyrhbng1vcb2n8ukcn Forza de Polizia de Malta 0 207179 1336048 1323348 2026-10-17T22:23:26Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazz +zzaz) 1336048 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}} {{sbozz|grafia=MILCLASS}} [[Archivi:Malta - St. Paul's Bay - Triq it-Turisti 02 ies.jpg|miniatura|drita|Vetura de la ''Pulizija'']] La '''Forza de Polizia de Malta''' ([[ingles]] ''Malta Police Force'', [[maltes]] ''Pulizija ta' Malta'' ) l'è l'unega forza de polizia de [[Malta]]. La gh'ha circa 2000 impegaa e l'è stada fondada in del 1814 dal [[Sir Thomas Maitland]], governador de Malta. L'è gestida del Ministeri de l'interno e de la sicurezza nazionala. ==Fonzion== La Polizia maltesa la serviss: *Prevenzion e repression del [[riatt]] *Tegnì l'orden publegh e controllà i proprietà *Polizia amministradiva *Scorta e servizzi d'onor ==Organizzazion== Anca se l'è piscinina, la polizia maltesa l'è dividuda in dipartiment. Gh'hinn anca 12 distett territoriai. La Polizia maltesa la collabora con l'Europa e con l'[[INTERPOL]]. ==Equipaggiament== Normalment, i [[polee]] de Malta doperen minga i pistol lung la pattoja, porten domà el [[spray al peperoncin]] e 'l [[manganell]]. == Ligamm de foeura == *{{cita web|http://www.pulizija.gov.mt/|Sitt offizial|lingua=mt en}} *{{cita web|http://www.mpa.org.mt/|Malta Police Association|lingua=mt en}} *{{en}} [https://www.gov.mt/en/Services-And-Information/Business-Areas/Law%20Enforcement/Pages/Malta-Police-Force.aspx Malta Police Force] in sul sitt del governo maltes *{{cita web|http://steno.webs.com/112/police/corpinf.htm|The Malta Police Corps|lingua=en}} *{{cita web|url=http://www.youtube.com/watch?v=15N8UBp5bS4|titolo=Video per el bicentenari del Malta Police Force del 2014|lingua=en}} == Alter progett == {{Interproget}} == Vos correlaa == *[[Forze armade de Malta|Forz armaa maltes]] [[Categoria:Forze de polizzia maltes]] tlafzmocp275sch57o5qmqaorfmvxzk Polizia (Slovenia) 0 207202 1336056 1330352 2026-10-17T22:27:39Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazz +zzaz) 1336056 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}} {{sbozz|grafia=MILCLASS}} {{f|grafia=MILCLASS}} [[Archivi:Logo Police Slovenia.jpg|miniatura|Logo Policija (Slovenia)]] La '''Polizia''' ('''Policija''' in [[sloven]]) l'è la forza de l'orden de la [[Slovenia]]. L'è sotta 'l Ministeri d'Intern e l'è dividuda in vott distett. In del mond, la collabora cont i polizii d'Europa e anca con l'[[Federal Bureau of Investigation|FBI]], per l'addestrament. ==Organizzazion== L'è dividuda in 8 distrett, ch'i controllen 111 stazzion de polizia, cont el quarter general a [[Lubiana]]. Gh'è anca la [[Specialna Enota Policije]], che l'è ona forza speciala che la serviss in de la lotta al terrorism. La gh'ha 7842 polee. ==Arm e veicoi== La Polizia slovena la dopera: ===Pistol=== *[[Beretta 92]] *[[Beretta 8000]] *[[SIG Sauer P226]] *[[Glock 19]] *[[Heckler & Koch MP5]] *[[Heckler & Koch G36]] *[[Zastava M70]] ===Vettur=== *[[Citroën Jumper]] *[[Ford Focus (international)|Ford Focus]] *[[Opel Astra]] estate *[[Renault Megane]] *[[Renault Master]] *[[Škoda Octavia]] Combi *[[Škoda Octavia|Škoda Octavia RS]] *[[Škoda Superb]] *[[Volkswagen Transporter]] *[[Volkswagen Touareg]] *[[Volkswagen Golf]] ===Elicotter=== *[[Agusta Bell 206]] *[[Agusta Bell 212]] *[[Agusta Bell 412]] *[[AgustaWestland AW109]] *[[Eurocopter EC 135]] ===Moto=== *[[Honda Deauville]] *[[Yamaha]] FJR1300AP *[[BMW]] R1150RT == Alter progett == {{Interprogett}} == Vos corelaa == *[[Guardia municipal]] *[[Milizia de la Jugoslavia]] [[Categoria:Forze de polizzia slovene| ]] 93la00ll50sc9ikgiq5hqjrl53ep3ok Polizia (Danimarca) 0 207303 1336055 1320350 2026-10-17T22:27:29Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazz +zzaz) 1336055 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}} {{sbozz|grafia=MILCLASS}} {{f|grafia=MILCLASS}} La '''Polizia''' ('''Politiet''' in danes) l'è la forza de l'orden de la [[Danimarca]], autorizada a doperà la forza in del paes. ==Organizzazion== {{Varda anca|Polizia in Groenlandia|Polizia di Isol Faroe}} L'è dividuda in 12 distrett e du minor in di [[Groenlandia]] e [[Isol Faroe]]. Gh'hinn anca trii agenzii special: *[[Rigspolitiet]], forza de polizia speciala che la varda i edifizzi pussee important *[[Politiets Efterretningstjeneste]], el servizzi segret *[[Politiets Aktionsstyrke]], i [[forz speciai]]. ==Compit== *Prevenzion del crimen *Repression di crimin *Jutà i cittadin in di situazzion pericolos *Investigazzion == Alter progett == {{Interproget}} == Vos corelaa == *[[Politihjemmeværnet]] [[Categoria:Forze de polizzia de la Danimarca]] eob5oboex7zlqcsmfsuh2bfetgvhdea Polizia Real de Gibilterra 0 207305 1336058 1330360 2026-10-17T22:27:59Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazz +zzaz) 1336058 wikitext text/x-wiki {{O|date=sginer 2024}} {{MILCLASS}} {{Sbozz|grafia=MILCLASS}} {{f|grafia=MILCLASS}} [[Archivi:Royal Gibraltar Police ARV.jpg|miniatura|drita]] La '''Polizia Real de Gibilterra''' (in [[ingles]] ''Royal Gibiltar Police'') l'è la forza de polizia di [[Gibilterra]]. L'è anca la forza pussee vegia del [[Commonwealth]], despoeu quella inglesa. Ha ciappaa el tirol de ''Royal'' in del [[1992]] per decision de la [[Regina Elisabetta II]]. ==Organizzazion== La gh'ha 220 polee, e l'è dividuda in dipartiment, 'me l'antidroga, per esempi. Dal 1999 la da l'unegh servizzi de [[ambulanza]] a Gibilterra. [[Categoria:Forze de polizzia del Regn Unid]] 0dj2o7tn96c2zihe8l5al58exzir1gd Gendarmeria militar (Polonia) 0 207340 1336049 1320336 2026-10-17T22:23:36Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazz +zzaz) 1336049 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}} {{sbozz|grafia=MILCLASS}} {{f|grafia=MILCLASS}} [[Archivi:Żandarmeria Wojskowa podczas akcji przeciwpowodziowej 02.jpg|miniatura|drita|Vetura de la Gendarmeria]] La '''Gendarmeria militar''' (in polacch ''Żandarmeria Wojskowa'') l'è ona [[forza armada]] de la [[Polonia]] e corp de [[gendarmeria]] del paes. La gh'ha i sò radis in de l'organizzazion comunista [[Wojskowa Służba Wewnętrzna]]. Dal 2011 l'è in de la [[EUROGENDFOR]]. ==Organizzazion== L'è organizzada in: *On quarter general *Tri unità special *10 unità *Du dipartiment *45 stazzion regionai == Alter progett == {{Interprogett}} [[Categoria:Forze de polizzia de la Polonia]] [[Categoria:Polizzia militar]] 4gvyd7h7ojreg8h5heqest0wg46z4ub Statut de Autonomia de la Galizzia del 1936 0 208418 1336060 1298553 2026-10-17T22:28:19Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazz +zzaz) 1336060 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}} {{f|grafia=MILCLASS}} [[Archivi:Estatuto de Galicia de 1936.pdf|miniatura|drita|El statut]] El '''Statut de Autonomia de la Galizzia del 1936''' l'è staa ona costituzzion insubida per la [[Galizzia]] in del 1936 dal [[Partii Galeguista]], ma l'è mai diventaa offizial per la [[Guerra Civil Spagnoeula]] e la dittadura del [[Francisco Franco]]. In del 1981 la Galizzia la gh'ha avuu on noeuv statut, che l'ha ciappaa i idej de quell del 1936. Vun di pont pussee important del statut l'era l'ufficializzazion del [[galizzian]] insema al [[spagnoeu]]. ==Origin== I nazzionalista de la Galizzia, unii sotta 'l partii Galeguista, gh'aveven on poo de idej different in di rappòrt in tra la Spagna e la Galizzia. Gh'eren i autonomista, i federalista e anca i independentista. Durant la [[Segonda Republega Spagnoeula]] gh'hinn staa on poo de parpoeust di intellettual per fa su ona Spagna federala, indoa tucc i nazzion gh'aveven autonomia e poder. Con quella ideja in del coo, el Partii Galeguista l'ha scrivuu quel statut chì. [[Categoria:Storia galiziana]] [[Categoria:Costituzzion de entità subnazzionai]] 56uvgr71w7eruc4q28pihb5rouf4utz Guerra del Sonderbund 0 208834 1336050 1192768 2026-10-17T22:23:46Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazz +zzaz) 1336050 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}} {{F|grafia=MILCLASS}} [[Archivi:Sonderbund War Map English.png|miniatura|drita|Mappa di Canton del Sonderbund]] La '''Guerra del Sonderbund''' l'è staa on conflitt armaa combattuu in del november del 1847 in tra i canton liberaj e federalista de la [[Svizzera]] e i canton cattolegh e conservador, ciamaa '''Sonderbund''' (lega speciala, lega d'eccezzion), ch'i voleven tutelà i sò interess da la centralizzazion del rest de la Svizzera. ==Motivazzion storegh== In quij agn là, la Svizzera l'era ona confederazzion assee dividuda, e ona politega liberala la fonzionava minga ben. Gh'even di dovan in tra i Canton, unitaa de misura different e anca di armad cantonaj. L'ideja l'era quella de fa su ona Confederazzion pussee forta. Però di Canton voreven nò rinonzià ai sò privilegg. L'è staa inscì che i canton de Luserna, Uri, Svit, Nidvald, Obvald, Zugh, Friburgh e Vallese han fondaa el ''Sonderbund''. El Tesin, cattolegh, inscambi, l'è restaa fedel a la Confederazzion. ==La formazzion del Sonderbund== In di agn 1840 el Partii Radical l'ha vengiuu i elezzion in de la pupart di Canton, e l'ha faa di legg assee anticattolegh e laich, 'me sarà su i convent in de l'[[Argovia]]. Quand che el canton de [[Lüzerna|Luserna]] l'ha ciamaa i [[Gesuitta]], per rappresaja di band armaa de Radicaj han invaduu el Canton, e despoeu de quell'event l'è nassuu el Sonderbund, anca se gh'even di olter ragion, 'me la pagura de perd i vecc privilegg con la centralizzazion del govern. In del 1847 la maggioranza radicala de la [[Dieta federala svizzera]] l'ha diciaraa desligaa el Sonderbund, e li l'è scominciada la guerra civil. L'armada confederada, guidada dal [[Guillaume-Henri Dufour]], l'ha combattuu contra i ribej l'ha vinciuu e l'ha conquistaa [[Luserna]] el 24 de november. ==Conseguenz== In del 1848 ona noeuva costituzzion la taja on poo de privilegg di canton e la trasforma la Svizzera in d'ona Federazzion. La Compagnia de Gesu la vegn cacciada via da la Svizzera e i noeuv ordin religios a hinn devedaa. [[Categoria:Guerre del XIX secol|S]] szftdcxt8xgdp9u9r3kjoklhuzomft0 1336063 1336050 2026-10-18T10:55:57Z Sciking 7100 /* Conseguenz */ 1336063 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}} {{F|grafia=MILCLASS}} [[Archivi:Sonderbund War Map English.png|miniatura|drita|Mappa di Canton del Sonderbund]] La '''Guerra del Sonderbund''' l'è staa on conflitt armaa combattuu in del november del 1847 in tra i canton liberaj e federalista de la [[Svizzera]] e i canton cattolegh e conservador, ciamaa '''Sonderbund''' (lega speciala, lega d'eccezzion), ch'i voleven tutelà i sò interess da la centralizzazion del rest de la Svizzera. ==Motivazzion storegh== In quij agn là, la Svizzera l'era ona confederazzion assee dividuda, e ona politega liberala la fonzionava minga ben. Gh'even di dovan in tra i Canton, unitaa de misura different e anca di armad cantonaj. L'ideja l'era quella de fa su ona Confederazzion pussee forta. Però di Canton voreven nò rinonzià ai sò privilegg. L'è staa inscì che i canton de Luserna, Uri, Svit, Nidvald, Obvald, Zugh, Friburgh e Vallese han fondaa el ''Sonderbund''. El Tesin, cattolegh, inscambi, l'è restaa fedel a la Confederazzion. ==La formazzion del Sonderbund== In di agn 1840 el Partii Radical l'ha vengiuu i elezzion in de la pupart di Canton, e l'ha faa di legg assee anticattolegh e laich, 'me sarà su i convent in de l'[[Argovia]]. Quand che el canton de [[Lüzerna|Luserna]] l'ha ciamaa i [[Gesuitta]], per rappresaja di band armaa de Radicaj han invaduu el Canton, e despoeu de quell'event l'è nassuu el Sonderbund, anca se gh'even di olter ragion, 'me la pagura de perd i vecc privilegg con la centralizzazion del govern. In del 1847 la maggioranza radicala de la [[Dieta federala svizzera]] l'ha diciaraa desligaa el Sonderbund, e li l'è scominciada la guerra civil. L'armada confederada, guidada dal [[Guillaume-Henri Dufour]], l'ha combattuu contra i ribej l'ha vinciuu e l'ha conquistaa [[Luserna]] el 24 de november. ==Conseguenz== In del 1848 ona noeuva costituzzion la taja on poo de privilegg di canton e la trasforma la Svizzera in d'ona Federazzion. La Compagnia de Gesu la vegn cacciada via da la Svizzera e i noeuv ordin religios a hinn devedaa. == Alter progett == {{Interprogetto}} [[Categoria:Guerre del XIX secol|S]] 31musys71m9habw1d9bgb9d68clvf08 Anticatalanism 0 209084 1336045 1276358 2026-10-17T22:21:52Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazz +zzaz) 1336045 wikitext text/x-wiki {{O|date=Sgiugn 2024}} {{MILCLASS}} {{F|grafia=MILCLASS}} L''''anticatalanism''', ciamaa anca '''catalanofobia''', l'è l'avversion per la [[Catalogna]], la [[lengua catalana]], la soa coltura e i ròbb de la Catalogna. ==Origin== [[Archivi:Interdiction officielle de la langue catalana 2 avril 1700.jpg|miniatura|drita|Decrett de proibizzion del catalan]] A partì dal [[Decret de Nova Planta]] del 1714, on decrett che l'aboliva el governo e i legg de la Catalogna, la lengua e la coltura catalana vegnen semper pussee marginalizzaa. Quel decrett lì l'era 'na misura de centralizzazion del noeuv Stat spagnoeu sotta i legg de la [[Castilla]]. Domà a la fin del secol quell de 20 el catalan el troeuva de noeuv la soa dignità lenguistega. ==Incoeu== In tutta la [[Spagna]] intrega se troeuven di moviment anticatalanista, doperada 'me "bandéra" di moviment spagnolista, ma anca el [[Partido Popular|Partii Popolar]] l'è staa accusaa despess de anticatalanism per ciappà vot. ===Pais Valencià=== A [[Valencia]] l'anticatalnism l'è spantegaa in di grupp conservador che voeuren la [[secessionism lenguistegh|secession lenguistega]] dal catalan, cont el pretest de on [[imperialism]] catalan. ===Franja de Ponent=== In [[Aragona]] gh'è on moviment che 'l voeur negà la lengua catalana in la [[Franja de Ponent]]. ==Vos correlaa== * [http://wiki.vilaweb.cat/index.php/Base_de_Dades_sobre_la_Catalanof%C3%B2bia_(B.D.C.) Archivi de la catalanofobia] *[[Lombardofobia]] *[[Dialettofobia]] [[Categoria:Catalogna]] 7uajgd6xqoejpczhhv9m3djkhb6d49a 1336064 1336045 2026-10-18T10:56:16Z Sciking 7100 /* Vos correlaa */ 1336064 wikitext text/x-wiki {{O|date=Sgiugn 2024}} {{MILCLASS}} {{F|grafia=MILCLASS}} L''''anticatalanism''', ciamaa anca '''catalanofobia''', l'è l'avversion per la [[Catalogna]], la [[lengua catalana]], la soa coltura e i ròbb de la Catalogna. ==Origin== [[Archivi:Interdiction officielle de la langue catalana 2 avril 1700.jpg|miniatura|drita|Decrett de proibizzion del catalan]] A partì dal [[Decret de Nova Planta]] del 1714, on decrett che l'aboliva el governo e i legg de la Catalogna, la lengua e la coltura catalana vegnen semper pussee marginalizzaa. Quel decrett lì l'era 'na misura de centralizzazion del noeuv Stat spagnoeu sotta i legg de la [[Castilla]]. Domà a la fin del secol quell de 20 el catalan el troeuva de noeuv la soa dignità lenguistega. ==Incoeu== In tutta la [[Spagna]] intrega se troeuven di moviment anticatalanista, doperada 'me "bandéra" di moviment spagnolista, ma anca el [[Partido Popular|Partii Popolar]] l'è staa accusaa despess de anticatalanism per ciappà vot. ===Pais Valencià=== A [[Valencia]] l'anticatalnism l'è spantegaa in di grupp conservador che voeuren la [[secessionism lenguistegh|secession lenguistega]] dal catalan, cont el pretest de on [[imperialism]] catalan. ===Franja de Ponent=== In [[Aragona]] gh'è on moviment che 'l voeur negà la lengua catalana in la [[Franja de Ponent]]. == Alter progett == {{Interprogetto}} ==Vos correlaa== * [http://wiki.vilaweb.cat/index.php/Base_de_Dades_sobre_la_Catalanof%C3%B2bia_(B.D.C.) Archivi de la catalanofobia] *[[Lombardofobia]] *[[Dialettofobia]] [[Categoria:Catalogna]] fkdrc0tzd4akj0mhqwnjh7o8m1bufu8 Conferenza de Jalta 0 209142 1336002 1131132 2026-10-17T21:57:05Z Sciking 7100 added [[Category:Storia]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1336002 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}} {{Sbozz|grafia=MILCLASS}} {{F|grafia=MILCLASS}} [[Archivi:The Yalta Conference, February 1945 NAM234.jpg|miniatura|drita]] La '''Conferenza de Jalta''' l'è stada ona conferenza tegnuda a [[Livadija]], on paesin arent a [[Jalta]], dal 4 al 11 febrar del 1945 indova i capp di trì pais aleaa pussee important — vincidor de la [[segonda guerra modial]] — i [[USA]], el [[Regn Unii]] e l'[[URSS]] han deciduu di ròbb important 'me l'istituzzion de l'[[Organizzazzion di Nazzion Unii]], el futur de la [[Polonia]] e la division de l'Europa in di Zon de Influenza. I protagonista eren el president american [[Franklin Delano Roosevelt]], el primm minister ingles [[Winston Churchill]] e 'l dittador soviedegh [[Stalin]]. ==Vos correlaa== *[[Conferenza de Teheran]] *[[Conferenza de Potsdam]] [[Categoria:Storia]] hue7qlvs2ldlbx0jc1k2itlxi0ydajz 1336003 1336002 2026-10-17T21:57:13Z Sciking 7100 1336003 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}} {{Sbozz|grafia=MILCLASS}} {{F|grafia=MILCLASS}} [[Archivi:The Yalta Conference, February 1945 NAM234.jpg|miniatura|drita]] La '''Conferenza de Jalta''' l'è stada ona conferenza tegnuda a [[Livadija]], on paesin arent a [[Jalta]], dal 4 al 11 febrar del 1945 indova i capp di trì pais aleaa pussee important — vincidor de la [[segonda guerra modial]] — i [[USA]], el [[Regn Unii]] e l'[[URSS]] han deciduu di ròbb important 'me l'istituzzion de l'[[Organizzazion di Nazzion Unii]], el futur de la [[Polonia]] e la division de l'Europa in di Zon de Influenza. I protagonista eren el president american [[Franklin Delano Roosevelt]], el primm minister ingles [[Winston Churchill]] e 'l dittador soviedegh [[Stalin]]. ==Vos correlaa== *[[Conferenza de Teheran]] *[[Conferenza de Potsdam]] [[Categoria:Storia]] 9dole7ocgzywd6kz1rt0frr9lgeitnj 1336004 1336003 2026-10-17T21:58:42Z Sciking 7100 1336004 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{Sbozz|grafia=MILCLASS}} {{F|grafia=MILCLASS}} [[Archivi:The Yalta Conference, February 1945 NAM234.jpg|miniatura|drita]] La '''Conferenza de Jalta''' l'è stada una conferenza fada a [[Livadija]], on paesin arent a [[Jalta]], del 4 al 11 de fevrer del 1945 indova che i capi di pais liad pussee important — vincidor de la [[segonda guerra mondial]] — i [[Stat Unid]], el [[Regn Unid]] e l'[[URSS]] — han ciapad di decision ben importante 'me l'istituzzion de l'[[Organizazzion di Nazzion Unide]], el futur de la [[Polonia]] e la partizzion de l'Europa in di Zone de Influenza. I protagonista eren el president american [[Franklin Delano Roosevelt]], el prim minister ingles [[Winston Churchill]] e 'l ditador soviedegh [[Stalin]]. == Alter proget == {{Interproget}} == Vos corelade == *[[Conferenza de Teheran]] *[[Conferenza de Potsdam]] [[Categoria:Storia]] aafmo9i8hrl9ovg0iufa80jo9y8yy8x Marine le Pen 0 209496 1336051 1323356 2026-10-17T22:25:15Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazz +zzaz) 1336051 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}} {{Atualizar}} [[Archivi:Le Pen, Marine-9586.jpg|miniatura|drita|La '''Marine Le Pen''' (2014)]] La '''Marine Le Pen''' ([[Neuilly-sur-Seine]], 5 de agost del 1968) l'è ona politega franzesa, presidenta del [[Front National]] del 16 de genar del 2011 e candidada con 'sto partii chi ai [[elezion presidenziai in Franza del 2012]] e a [[elezion presidenziai in Franza del 2017|quej del 2017]], che l'è rivada al ballottagg cont l'[[Emmanuel Macron]]. ==Biografia== {{...}} ==Idea politega== In agricoltura e straport la pensa che boeugna incetivà el kilometer 0 e i straport publegh. Per l'immigrazzion e la cittadinanza: La voeur juttà prima i frances, e la voeur fà ona moratoria di arriv in [[Franza]]. Per la cittadinanza, la voeur limità i naturalizzazion e fà ona legislazzion meritocratega a tema. La Le Pen l'è sossenn a favor de la [[laicitàa]], e la voeur tegnì i legg pro laicitàa e anca mettej dent a la Costituzzion. L'è contra a finanzià i Ges e i Moschee. L'è anca a favor de proibì i simbol religion in publegh. L'è anca a favor de l'abort, che per lé el va limitaa grazzia a di bon politegh famejar. L'è contra a l'[[eutanasia]]. In tema giustizia: La voeur miôrà i condizzion di preson, aumentà i [[polee]] in di zon a ris'c e a favor de la pena de mort per i crimen assee gramm, anca se la voeur on [[referendum]] a tema. L'è contra a criminalizzaa i client di prostitud. L'è contraria a la tutela di [[lengov minoritari]] franzes, che per el sò partii hinn 'na "brescia in la Republega" e "la vittoria del collettivism" (in Franza i Region se ciamen Collettività). L'è assee euroscettega e a favor de abolì l'[[Euro]] e l'[[Union Europea]]. ==Vos correlaa== *[[Matteo Salvini]] *[[Jean-Marie Le Pen]] [[Categoria:Politegh frances]] [[Categoria:Nassud in del 1968]] {{DEFAULTSORT:Le Pen, Marine}} 2nndun94a6s5d2njxl2ducpct1alqh6 Pedofilia 0 212793 1336054 1298006 2026-10-17T22:27:19Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazz +zzaz) 1336054 wikitext text/x-wiki {{MILCLASS}} {{Sbozz|grafia=MILCLASS}} {{F|grafia=MILCLASS}} La '''pedofilia''' l'è l'attrazion sessual de 'na persona sessualment matura per i fiolitt cont men de 14 agn. L'è classificada comé [[parafilia]] e disturb de la [[sessualità]]. L'[[Organizzazion mondiala de la Sanità]] la parla de pedofilia quand che a provà attrazion l'è almen vun de 16 agn e cont almen 5 agn de differenza cont el fioeu, e 'l [[DSM]] el parla de malattija domà quand che la provoca di difficoltà in di relazion interpersonai o angoscia. [[Categoria:Sessualitaa]] 6cd1u0uj38xsijmj0enlopxkvz9fmwl Blues (treno) 0 227508 1336006 1316721 2026-10-17T22:00:06Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336006 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{Sbozznol}} {{atualizar}} [[File:Grosseto - stazione ferroviaria - treno Blues.jpg|thumb|Un Hitachi Blues fotografad a la stasion de [[Grosseto|Grosset]]]] '''Blues''' (siglad '''HTR.312''' o '''HTR.412''' a segonda del numer di casse, con la H che la sta per "Hybrid") a l'è 'n treno bimodal in costruzzion de la [[Hitachi Rail]] pensad per el mercad italian e part de la familia "Masaccio". == Storia == [[Archivi:FS Trenitalia HTR312-002 (52393771715).jpg|miniatura]] In del 2018 [[Hitachi Rail]] la vinc 'na gara de apalt europea per dà a la [[Trenitalia]] 70 treni, cont un toch inizzial de 43, che podarien deventà 135. La gara l'era dree a vesser vengiuda de la [[Stadler Rail]] ma a la fin di recors de la terza classifegada, cioè [[Alstom]], hann menad a 'na negoziazzion che l'ha fad sbassà el prezzi a la Hitachi e dopo che 'l TAR l'ha dad a sgiugn 2020 el via libera l'è stad possibel partì a fà su 'sti treni. L'è stad presentad ai sociazzion di consumator e di handicapad a fin setember 2020 e 'l gh'haveva de vesser presentad al publegh a fin otober, event poeu posticipad per el [[COVID-19]]. El sarà in servizzi del 2022, menter prima di ritard l'era previst l'ingress in servizzi in del 2021 e 'l sarà fad su a [[Pistoia]], [[Reggio Calabria]] e [[Napoli]]. Incoeu ghe n'è in produzzion 43 che sarann partid inscì: [[Lazio]] (3 treni), [[Sardegna]] (12 treni), [[Sicilia]] (17 treni), [[Toscana]] (11 treni) e [[Val d'Aosta]] (4 treni). == Carateristeghe == L'è a trii o quater casse monopian che se pogen in su di [[carrej Jakobs]], inn esteticament compagn di [[Rock (treno)|Rock]] ma la diferenza l'è che, oltra a podè vesser alimentad de la linia aerea, el pò havégh un generator diesel e 'na [[Bataria (eletrotecnega)|bateria]], inscì de correr in sui lign minga eletrifegad e de doperà la bateria in di center abitad per inquinà minga l'aria lilinscì e resparmià el gasoeuli L'è bon de rivà fina a 160 km/h e con tucc i confort che se specen di moderni treni regionai compagn di prese eletrighe a 220 V, climatizazzion, sistema de informazzion a bord, distribuzzion de snack e post par i spiciole e bagagg, oltra che pienament doperabel par i gent cont di handicap. I so prestazzion a inn paragonabij a quei de 'na metropolitana. == Riferiment == *[https://www.ilsole24ore.com/art/trenitalia-hitachi-vince-gara-135-treni-regionali-AEOKsdTF?refresh_ce=1 Trenitalia, Hitachi vince gara per 135 treni regionali] *[https://www.ferrovie.info/index.php/it/42-primo-piano/15772-ferrovie-ecco-il-nuovo-blues-di-trenitalia Ferrovie: ecco il nuovo "Blues" di Trenitalia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201004235933/https://www.ferrovie.info/index.php/it/42-primo-piano/15772-ferrovie-ecco-il-nuovo-blues-di-trenitalia |date=2020-10-04 }} *[https://iltirreno.gelocal.it/pistoia/cronaca/2019/12/17/news/trenitalia-battezza-blues-il-nuovo-treno-di-hitachi-rail-1.38225669 Trenitalia battezza “Blues” il nuovo treno di Hitachi Rail] *[https://www.ansa.it/ansa2030/notizie/infrastrutture_citta/2020/01/07/fs-commissionati-a-hitachi-rail-43-treni-ibridi_aeb935ef-f138-41bf-a0f4-e0920b46a1c6.html Fs: commissionati a Hitachi Rail 43 treni ibridi] *[https://www.ferrovie.info/index.php/it/42-primo-piano/12011-ferrovie-ecco-il-nome-dei-nuovi-convogli-monopiano-di-trenitalia-e-hitachi Ferrovie: ecco il nome dei nuovi convogli monopiano di Trenitalia e Hitachi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200808203535/https://ferrovie.info/index.php/it/42-primo-piano/12011-ferrovie-ecco-il-nome-dei-nuovi-convogli-monopiano-di-trenitalia-e-hitachi |date=2020-08-08 }} *[https://www.ferpress.it/tar-lazio-respinto-ricorso-alstom-aggiudicazione-hitachi-rail-italy-della-gara-convogli-diesel-elettrici-servizio-ferroviario-regionale/ Tar Lazio: respinto ricorso Alstom per aggiudicazione di Trenitalia a Hitachi Rail Italy della gara per convogli per servizio regionale] == Alter proget == {{Interproget}} == Vos corelade == *[[Pop (treno)]] *[[Rock (treno)]] *[[Swing (treno)]] *[[Colleon (treno)]] [[Categoria:Eletrotreni FS]] hc9ogkeox9s8z5bcizkts5de21ze8z6 Ferrovia Resg Emilia-Guastalla 0 227799 1336014 1277988 2026-10-17T22:03:32Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336014 wikitext text/x-wiki {{NOL|dial=MIL}} {{SBOZZ}} [[File:Mappa ferrovia Reggio Emilia-Guastalla.png|thumb|La ferrovia]] La '''ferrovia Resg Emilia-Guastalla''' a l'è una [[ferrovia]] de proprietà regional e gestida de [[Ferrovie Emilia Romagna]] che la conliga [[Resg Emilia]] a [[Guastalla]]. L'è stada fàda su in tra el 1886 e 'l 1887 per permeter un bon conligament de l'area de Guastalla con Resg, dopo che con la costruzzion de la [[ferrovia Parma-Suzzara]] heven tacad a svesinàss al caploeugh parmens, cont una autorizazzion del 1879. L'è in cors de elettrificazzion e i treni passeger inn fad de [[Trenitalia Tper]]. == Bibliografia == * {{cita libro| autore=Giannetto Magnanini| titolo=I trasporti pubblici a Reggio Emilia| editore=Analisi| anno=1985}} == Alter proget == {{Interprogett}} == Vos corelade == *[[Ferrovie Resgiane]] *[[Ferrovia Carp-Bagnoeul]] [[Categoria:Ferrovie de l'Emilia-Romagna|Resg]] 1sw2o62c7a59e98zgmnc6z85a49bpal Charles Koechlin 0 227968 1336023 1334987 2026-10-17T22:11:19Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336023 wikitext text/x-wiki {{NOL}} [[Archivi:Charles_Koechlin_1.jpg|miniatura|El Charles Koechlin]] El '''Charles-Louis-Eugène Koechlin''' (<small>[[Lengua francesa|frances]]:</small> [[IPA|[ʃaʁl lwi øʒɛn keklɛ̃]]]; [[Paris]], 27 november [[1867]] – [[Rayol-Canadel-sur-Mer]], 31 december [[1950]]), cognossud coma '''Charles Koechlin''', a l'era un composidor e teoregh frances, maester e scriccior de musega, allev del [[Jules Massenet]] e del [[Gabriel Fauré]]. A l'è stad anca un politegh radical per tuta la vita. L'ha did: "''L'artista el gh'ha besogn de una torr d'avori, minga per sortì del mond, ma coma sit indova che el poeul vedé el mond e vesser lu medem. Quella torr chì a l'è per l'artista coma un far sberlusent per tut el mond''".<ref>Koechlin, citad in del film biografegh BBC, ''The Tower of Dreams''.</ref> == Vita == El Charles Koechlin a l'è nassud a Paris e batezad 'me Charles-Louis-Eugène Koechlin. A l'era el fioeul pussee piscinin de una gran familia. La familia de soa mader la vegneva de l'[[Alsasia|Alsazzia]] e lu el se indentifegava con quella region lì; el so nono de part de mader a l'era stad el famos filantrop e produtor de tessud [[Jean Dollfus]], e el Koechlin l'eredita la soa coscenza sociala desvilupada fiss. El so pader el moeur quand che el gh'haveva 14 agn. Ancaben el gh'habia havud un interess per la musega sgiamò quand che l'era piscinin, la soa familia la voleva 'me ingegner. In del [[1887]] el va a l'[[École Polytechnique]] ma l'ann despoeu la ghe vegn trovada la tubercolosi e el gh'ha havud de fàss ses mes in [[Algeria]]. Poeu el gh'ha havud de fà ancamò el so prim ann a l'École e el se deploma con di vot in de la media. Despoeu de una lit con la soa familia e lezzion privade cont el [[Charles Lefebvre]], el va al [[Conservatori de Paris]] in del [[1890]], indova che el studia prima cont l'[[Antoine Taudou]] per armonia. In del [[1892]] el taca a studià composizzion cont el [[Jules Massenet|Massenet]], fuga e contrapont con l'[[André Gedalge]] e storia de la musega cont el [[Louis-Albert Bourgault-Ducoudray|Louis Bourgault-Ducoudray]]. In tra i so compagn de studi el gh'era el [[George Enescu]], l'[[Ernest Le Grand]], el [[Reynaldo Hahn]], el [[Max d'Ollone]], l'[[Henri Rabaud]], e el [[Florent Schmitt]]. Del [[1896]] a l'è stat allev del [[Gabriel Fauré]], insema al [[Maurice Ravel|Ravel]] e al [[Jean Roger-Ducasse]]. El Fauré el gh'ha havud una gran influenza in sul Koechlin, che l'ha scrivud la prima biografia del Fauré ([[1927]]), riferiment ancamò incoeu. In del [[1898]] l'orchestra la famosa suite de ''[[Pelléas et Mélisande]]'' del Fauré e in del [[1900]] el juta el Fauré in de la produzzion del drama ''Promethée''. Despoeu de la laurea el Koechlin a l'è vegnud un composidor e maester. L'ha maridad la Suzanne Pierrard in del [[1903]] e gh'hann havud cinch fioeui. El so fioeul Yves poeu el sposarà la nevod del [[Paul Langevin]], Noémie. In del [[1909]] el principia a lavorà regolarment coma critegh per la ''Chronique des Arts'' e in del [[1910]] a l'è vun di fondador, cont el Ravel e el [[Florent Schmitt|Schmitt]], de la [[Société musicale indépendante]], impegnad fess in de la so atività. Del so principi in di prim agn '30 in fina a la soa mort a l'è stad un passionad sostegnidor de la Società Internazzionala de Musega Contemporanea, vegnud poeu president de la soa sezzion francesa. Del [[1937]] a l'è elegiud President de la ''Fédération Musicale Populaire''. Prima, el passa el so temp in tra Paris e i cà de campagna de [[Villers-sur-Mer]] e de la [[Côte d'Azur]], ma despoeu del principi de la [[Prima guera mondial|prima guerra mondiala]] la possibilitaa de moeuves se sbassen; el gh'ha havud de da via vuna di so cà e in del [[1915]] el taca a lavorà coma conferenzer e maester. In part per la soa difesa di composidor pussee sgiovin e di stil noeuv, el gh'ha mai havud sucess in di so tentativ de otegnì una posizzion de maester, ancaben el fudess un esaminador per tant istituzzion (per esempi i Conservatori de [[Bruxelles]], [[Reims]] e [[Marseja]]). La soa domanda per vesser professor de Contrapont e Fuga al Conservatori de Paris in del [[1926]] la vegn minga acetada con 20 vot contra 2 (i du eren l'[[Albert Roussel]] e el [[Maurice Emmanuel]]), ma del [[1935]] al [[1939]] el ghe vegn permetud de insegnà Fuga e Polifonia Modala a la [[Schola Cantorum]]. L'ha visitad i [[Stat Unid d'America|Stat Unid]] quater voeulte per tegnì conferenze e insegnà in del 1918-19, 1928, 1929 e 1937. In de la segonda e la terza visida l'ha insegnad a l'[[University of California, Berkeley]], travers acord ciapad de la [[Catherine Murphy Urner]], so studenta, che poeu la viv con luu in fina al 1933<ref>{{cite book|title=Catherine Urner (1891-1942) and Charles Koechlin (1867-1950)|author=Johnson, Barbara Urner|year=2003|format=Digitalizzad online da GoogleBooks|url=https://books.google.com/books?id=sQYb6ai_mI8C&pg=PA3&dq=Catherine+Murphy+Urner+(1891%E2%80%931942)&hl=en&ei=YF4mTaO0J8G78gayluWSAQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCUQ6AEwAA#v=onepage&q=Catherine%20Murphy%20Urner%20(1891%E2%80%931942)&f=false|accessdate=6 Genar 2011}}</ref>. In de la visida del 1929 el so poema sinfonegh ''La Joie païenne'' el vincc l'[[Hollywood Bowl]] ''Prize for Composition'', eseguid sota la direzzion del [[Eugene Goossens]]. Anca inscì, el Koechlin el gh'ha havud de pagà per la preparazzion di part orchestrai e ind i agn '30 l'invest la magior part di so risparmi in de l'organizazzion de esecuzzion de una quaj di so oeuver orchestrai. In di agn '40, impunemanc, el dipartiment musegal de la [[radio belga]] el cata su la soa causa e el trasmet una quaj anteprima de important colonne sonore in tra i quaj la prima esecuzzion compleda del ciclo del liber de la giungla. El moeur a l'etaa de 83 agn in de la soa cà de campagna a [[Le Canadel]], [[Var (dipartiment)|Var]], e el so corp a l'è sepolt lì. Un quaj di so document inn conservad a l'''University of California'' a la ''Berkeley Library'', donad del marid de la Catherine Urmer, el [[Charles Rollins Shatto]]<ref>{{cite web|url=http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf0z09n55x|title=Collection Guide|accessdate=6 Genar 2011}}</ref>. In del 1940, el govern frances ghe da el premi de [[Chevalier de la Légion d'honneur]], ma luu el refuda. == Stil e composizzion == El Koechlin a l'è stad enormement prolifegh, coma se poeul capì de la lista de lavorà chì de sota (minga intrega). L'era tant ecletegh in de l'ispirazzion (natura, orient misterios, cant popolar frances, coral bachian, coltura [[Period elenistegh|elenistega]], [[astronomia]], [[Hollywood]] film, ecc.) e tecnega musegala, ma el center espressiv del so lenguagg a l'è remast distint di so contemporani. Al principi de la soa carriera el se concentra in su "canzon" con compagnament orchestral, poch di quai inn stad eseguide. Una recent registrazzion (2006) de una selezzion (Hänssler Classic CD93.159) la mostra che l'era sgiamò maister de un impressionism individual derivant manch del [[Claude Debussy |Debussy]] che del [[Hector Berlioz |Berlioz]] e del Fauré. Poeu el s'è concentrad in su i [[poema sinfonegh|poem sinfonegh]], oeuver de camera e strumentai. Despoeu de la prima guerra mondiala, la soa gran devozion al poema sinfonegh e a la gran orchestra in d'un period in del qual [[Neoclassicism (musega) |neoclassicism]] e ensemble piscinin eren pussee de moda, la podaria havé descoragiad l'esecuzzion e l'acetazzion di so oeuver. I so composizzion includen i quater poesii sinfonegh e i tre canzon orchestrai che componen "Livre de la jungle" despoeu del [[Rudyard Kipling]]; tant olter poesie sinfonegh in tra i quaj "Le Buisson Ardent" despoeu del [[Romain Rolland]] (quest chì a l'è un ditegh de do poesii orchestrai, eseguibei separatament) e "Le Docteur Fabricius" despoeu de un romanz del so barba [[Charles Dollfus ]]; tri [[quartet d'arch]]; cinch sinfonii inclusa una ''Seven Stars Symphony'' inspirada de l'[[Hollywood]]; [[sonata (musega) | sonat]] per flaut, oboe, clarinet, fagot, corn, violin, vioeula e violoncel e tanta oltra musega de camera; tant canzon, pussee de duu-cent [[opus (musega)|opus]] in tut; e un grand numer de [[Monodia |monodii]], studi fugai, armonizazzion corai e olter bran educativ. Impunemanch, tant oeuver resten inedit. L'ha scrivud in tant stil, di voeulte cont un sever contrapont baroch, coma in de la fuga che la derva la soa Segonda Sinfonia, di voeulte "impressionistegament" coma in de la poesia ''Au Loin'', o, coma in del scherz de la Sinfonia n. 2. El podeva passà de una gran semplicitaa a una gran complessitaa de consistenza e armonia de un'oeuvra a l'oltra, o a l'interna de l'istessa oeuvra. Un quai di so efet pussee carateristegh deriven de un tratament stategh fess de l'armonia, cont l'efet, per esempi, de una seri de quint impilade travers l'integra gama di strument. I so melodii inn despess longh, asimetregh e de grand respir in [[tessidura]]. L'eva tant interessad ai oeuver del[[Arnold Schoenberg | Schoenberg]], di quai en cita a memoria una quajvuna in del so tratad in su l'orchestrazzion. La [[tecnega a dodes ton]] a l'è vun di tant stil de musega moderna "parodiad" in del poema sinfonegh "El liber de la giungla" ''Les Bandar-Log'', ma el Koechlin l'ha anca scrivud un quai toc in quell che l'ha descrivud coma el "stil atonal-sériel". L'era fassinad di film e l'ha scrivud tant colonne sonore "imaginari" e oeuver dedicade a l'atriss anglo-todesca [[Lilian Harvey]], de la qual a l'era "infatuad". La soa ''Seven Stars Symphony'' la gh'ha moviment ispirad del [[Douglas Fairbanks]], la Lilian Harvey, la [[Greta Garbo]], la [[Clara Bow]], la [[Marlene Dietrich]], el [[Emil Jannings]] e el [[Charlie Chaplin]] in d'un quai di so roeul cinematografegh pussee famos. L'ha anca componid un ''Epitafi per la [[Jean Harlow]]'' e una seri de danz per la [[Ginger Rogers]]. L'era interessad a l'usagg de strument minga comun, in particolar el sassofon e el prim strument eletronegh [[Ondes Martenot]]. Un moviment de la Segonda Sinfonia en ciama quater (e de solit l'è minga stat doperad in di poch esecuzion de l'oeuvra, per quella reson chì). L'ha scrivud anca tant bran per el corn de cascia, strument sonad de luu medem. El Koechlin l'ha orchestrad tant bran de olter composidor. Foeura che el Fauré''[[Pelléas et Mélisande (Fauré) | Pelléas et Mélisande]]'' (suite menzionada de sora), l'ha orchestrad la magior part de la 'legende dansée' '' Khamma '' del [[Claude Debussy]] sota la direzzion del composidor, de la partidura per pianofort [http://www.classicalsource.com/db_control/db_concert_review.php?id=2066] {{Webarchive|grafia=NOL|url=https://web.archive.org/web/20060831033405/http://www.classicalsource.com/db_control/db_concert_review.php?id=2066 |date=2006-08-31 }}, e l'ha orchestrad el ballet del [[Cole Porter]] ''Within the Quota ''; olter oeuver che l'ha trascrivud includen la ''[[Wanderer Fantasie|Fantasia Wanderer]]'' del[[Franz Schubert | Schubert]] e ''[[Bourrée fantasque]]'' del [[Emmanuel Chabrier | Chabrier]]. == Coma educator e autor == El Koechlin el principia a assister el [[Gabriel Fauré|Fauré]] cont l'insegnament de fughe e contrapont quand che luu a l'era ancamò un student in di agn '90, ma ancaben l'insegnass privatament e el fudess un esaminador estern per el Conservatori de Paris per tuta la so carera, l'ha mai ocupad una posizzion permanent de insegnament stipendiad. In tra i composidor che hann studiad con luu a gh'era la [[Germaine Tailleferre]], el [[Roger Désormière]], el [[Francis Poulenc]] e el [[Henri Sauguet]]. El [[Cole Porter]] l'ha studiad orchestrazzion con luu in del 1923–24. El [[Darius Milhaud]], ancaben l'era mai stat un so student, el diventa un amis strecc e el dis de havé imprendud pussee del Koechlin de qualsessia olter pedagogh. El Koechlin l'ha scrivud tri liber de test complet: vun in su l' [[Armonia]] (3 vol, 1923–26), vun in su la [[Teoria Musegala]] (1932–34) e un grand tratad in su l'[[orchestrazzion]] (4 vol, 1935–43) che l'è un classegh tratament de l'argoment. El tratad del Koechlin el dopera esempi del repertori orchestral del tard XIX e del prim XX sec., in particolar con esempi de composidor frances, coma el [[Camille Saint-Saëns|Saint-Saëns]], el [[Claude Debussy|Debussy]], el [[Emmanuel Chabrier|Chabrier]], el [[Georges Bizet|Bizet]], el [[Gabriel Fauré|Fauré]], el [[Maurice Ravel|Ravel]], e de luu medem.<ref>{{cite web |last1=Koechlin |first1=Charles |title=Traité de L'orchestration |url=https://monoskop.org/File:Koechlin_Charles_Traite_de_l_orchestration_Vol_1.pdf |accessdate=21 August 2018}}</ref> El Debussy l'ha scernid el Koechlin per completà l'orchestrazzion del so ballet ''[[Khamma (ballet)|Khamma]]'', che completa in del 1913.<ref>{{cite book |author1=[[Edward Lockspeiser]] |title=Debussy |url=https://archive.org/details/debussy0000lock_b1f3 |date=1972 |publisher=McGraw-Hill Book Company |ISBN=0070382751 |page=[https://archive.org/details/debussy0000lock_b1f3/page/99 99] }}</ref> El Koechlin l'ha anca scrivud di oeuver didateghe minor, coma la vita del Fauré menzionada de sora. == Carater == Ancaben che el so success mondan l'habia calad, el Koechlin a l'era aparentement una figura amada e venerada de la musega francesa, con la so longa barba fluenta che la ioeutava la so imagin patriarcala. Despoeu de la so malatia del 1888, el besogn de fà vegnì noeuv i so forz el porta a diventà un passionad alpinista, nodador e tenista. A l'era anca un astronom diletant e un brav fotograf. A l'era vun di grand mistegh de la natura in tra i composidor frances, la qual fed personala a l'era [[panteism|panteistega]] putost che cristiana. Ancaben el sia mai stat member del [[Partit Comunista Frances|Partit Comunista]] el aderiss ai ideai, e in di ultem agn '30 a l'era concentrad fiss con l'idea de 'Musega per el Popol'. == Oeuvre == ''Varda anca:'' [[:fr:Liste des œuvres de Charles Koechlin|Lista detajada de lavorà]] in frances ===Sinfonii=== *Sinfonia in La magior (1893–1908) *Sinfonia N. 1, Op. 57bis (version orchestrala, 1926, del Quartet d'Arc N. 2) *''Sinfonia di set stell'', Op. 132 (1933) *''Sinfonia di inn'' (1936) [ciclo de moviment indipendent precedentement componid] *Sinfonia N. 2, Op. 196 (1943–44)<ref>Orledge, pp. 196-200.</ref> ===Poem sinfonegh=== *''La Forêt'', Op. 25 (1897–1906) &, Op. 29 (1896–1907) *''Nuit de Walpurgis classique'', Op. 38 (1901–1916) *''Soleil et danses dans la forêt'', Op. 43 N. 1 (1908–11) *''Vers la plage lointaine, nocturne'', Op. 43 N. 2 (1908–1916) *''Le Printemps'', Op. 47 N. 1 (1908–11) *''L'Hiver'', Op. 47 N. 2 (1908–10 orch 1916) *''Nuit de Juin'', Op. 48 N. 1 (1908–11 orch 1916) *''Midi en Août'', Op. 48 N. 2 (1908–11 orch 1916) *''La Course de printemps'', Op. 95 (1908–25) (Ciclo del Liber de la Giungla) *''Vers la Voûte étoilée'', Op. 129 (1923–33) *''{{lang|fr|Sur les flots lontains}}'' &ndash; poème symphonique sur un chant de C.M. Urner, Op. 130 (1933) *''La Méditation de Purun Bhaghat'', Op. 159 (1936) (Ciclo del Liber de la Giungla) *''La Cité nouvelle, rêve d’avenir'', Op. 170 (1938; despoeu de H.G. Wells) *''La Loi de la Jungle'', Op. 175 (1939–40) (Ciclo del Liber de la Giungla) *''Les Bandar-log'', Op. 176 (1939–40) (Ciclo del Liber de la Giungla) *''Le Buisson ardent'', Opp. 203 (1945) & 171 (1938) *''Le Docteur Fabricius'', Op. 202 (1941–44, orch 1946) ===Olter lavorà orchestrai=== *''En rêve'', Op. 20 N. 1 (1896–1900) *''Au loin'', Op. 20 N. 2 (1896–1900) *''L’Automne'', symphonic suite, Op. 30 (1896–1906) *''Études Antiques'', Op. 46 (1908–10) *''Suite légendaire'', Op. 54 (1901–15) *''5 Chorals dans les modes du moyen-age'', Op. 117 bis (1931 orch. 1932) *Fugue Symphonique ‘''Saint-Georges''’, Op. 121 (1932) *''L’Andalouse dans Barcelone'', Op. 134 (1933) *''Les Eaux vives'' – musega per la Paris Exposition Universelle del 1937, Op. 160 (1936) *''Victoire de la vie'', Op. 167 (1938 – spartid per el film de Henri Cartier) *''Offrande musicale sur le nom de BACH'', Op. 187 (1942–46) *''Partita'' per orchestra de camera, Op. 205 *Introduction et 4 Interludes de style atonal-sériel, Op. 214 (1947–48) ===Strument ''solo'' e orchestra=== *3 Coral per orghen e orchestra, Op. 49 (1909–16) *''Ballade'' per piano e orchestra, Op. 50 (1911–19) (also for solo piano) *''Poème'' per corn e orchestra, Op. 70 bis (1927 orch of Horn Sonata) *2 Sonat per clarinet e orchestra de camera, Opp. 85 bis & 86 bis (1946 arangiament di sonat per clarinet e piano) *20 ''Chansons bretonnes'' per violoncell e orchestra, Op. 115 (1931–32) (rangiament di 20 ''Chansons bretonnes'' per violoncell e piano) *''Silhouettes de Comédie'' per fagot e orchestra, Op. 193 *2 Sonatin per oboe d’amor e orchestra de camera, Op. 194 (1942–43) ===Banda de fiad=== *''Quelques chorals pour des fêtes populaires'', Op. 153 (1935–36) ===Musega de camera=== *''Trois Pièces'' for fagot e piano, Op. 34 *Quartet d'Arc N. 1, Op. 51 (1911–13) *Sonata, flaut e piano, Op. 52 (1913) *Sonata, vioeula e piano, Op. 53 *''Suite en quatuor'' per flaut, violon, vioeula e piano, Op. 55 (1911–1916)<ref>[http://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb43077109d BNF entry describing autograph sketches of all 4 movements of the Suite en quatuor with dates from June 1911 to August 1916]</ref> *Quartet d'Arc N. 2, Op. 57 (1911–15) [varda anca Sinfonia N. 1] *Sonata, oboe e piano, Op. 58 (1911–16) *Sonata, violin e piano, Op. 64 (1915–16) *''Paysages et Marines'' per ensemble de camera, Op. 63 (1915–16) [anca rangiad per piano solo] *Sonata, violoncell e piano, Op. 66 (1917) *Sonata, corn e piano, Op. 70 (1918–25) *Sonata, fagot e piano, Op. 71 (1918–1919) *Quartet d'Arc N. 3, Op. 72 (1917–21) *Sonata, 2 flaut, Op. 75 (1920) *Sonata N. 1, clarinet e piano, Op. 85 (1923) *Sonata N. 2, clarinet e piano, Op. 86 (1923) *Trio per flaut, clarinet e fagot (o violin, vioeula e violoncell) (1927) *Quintet de Piano, Op. 80 *20 ''Chansons bretonnes'' per violoncell e piano, Op. 115 (1931–32) *''L’Album de Lilian'' (Liber I) per sopran, flaut, clarinet, piano, Op. 139 (1934) *''L’Album de Lilian'' (Liber II) per flaut, piano, clavicembal, Ondes Martenot, Op. 149 (1935) *Quintet N. 1 per flaut, arpa e trio d'arc ''Primavera'', Op. 156 (1936) *14 ''Pièces'' per flaut e piano, Op. 157b (1936) *''Épitaphe de Jean Harlow'' perr flaut, saxofon contralt e piano, Op. 164 (1937) *Setet per strument a fiad, Op. 165 (1937) *14 ''Pièces'' per clarinet e piano, Op. 178 (1942) *14 ''Pièces'' per oboe e piano, Op. 179 (1942) *15 ''Pièces'' per corn (o saxofon) e piano, Op. 180 (1942) *15 ''Études'' per saxofon e piano, Op. 188 (1942–44) *12 Monodii per strument, Op. 213 (1947) Prim e Segond per flaut Terz e Quart per oboe Quint e Sest per clarinet Setim e Otav per fagot Non per saxofon contralt Decim per trombon Undicesim per tromba Dodicesim per corn *''Sonate à sept'' per flaut, oboe, arpa e quartet d'arc, Op. 221 *''Morceau de lecture pour la flûte'', Op. 218 (1948) *Quintet No. 2 per flaut, arpa e trio d'arc ''Primavera II'', Op. 223 (1949) *''Stèle funéraire'' per flaut, otavin e flaut contralt, Op. 224 (1950) ===Musega strumentala=== *Sonata per oboe e piano, Op. 58 *5 ''Sonatines'' per piano, Op. 59 (1915–16) *4 ''Sonatines Françaises'' per piano duet, Op. 60 (1919) [anca version per orchestra] *''Paysages et Marines'' per piano, Op. 63 (1915–16) [anca rangiad per ensemble de camera] *''[[Les Heures persanes]]'', 16 toc per piano, Op. 65 (1913–19) [anca version orchestrala] *12 ''Pastorales'' per piano, Op. 77 (1916–20) *4 ''Nouvelles Sonatines françaises'' per piano, Op. 87 (1923–24) *''L’Ancienne Maison de campagne'' per piano, Op. 124 (1923–33) *''Danses pour Ginger Rogers'' per piano, Op. 163 (1937) *''Vers le soleil'' – 7 monodii per Ondes Martenot, Op. 174 (1939) *''Suite'' per cor ingles, Op. 185 (1942) *''Les Chants de Nectaire'', 96 toc per flaut ''solo'' in 3 seri, Opp. 198, 199 & 200 (1944) *15 ''Préludes'' per piano, Op. 209 (1946) *''Le Repos de Tityre'' per oboe d’amor ''solo'', Op. 216 ===Lavorà coral=== *''L’Abbaye'', Suite religieuse for soli, chorus and orchestra, Opp. 16 & 42 (1908) *3 ''Poèmes'' for soli, chorus and orchestra, Op. 18 (Jungle Book Cycle) *''Chant funèbre à la mémoire des jeunes femmes défuntes'' for chorus and orchestra, Op. 37 (1902–08) *''Chant pour Thaelmann'' for choir and piano or wind band, Op. 138 (1934) *''Requiem des pauvres bougres'' for chorus, orchestra, piano, organ and Ondes Martenot, Op. 161 (1936–37) ==="Canzon"=== *''Rondels'', Set I, Op. 1 (1890–95) *4 ''Poèmes d’Edmond Haraucourt'', Op. 7 (1890–97) *''Rondels'', Set II, Op. 8 (1891–96) *''Poèmes d’automne'', Op. 13 (1894–99) *''Rondels'', Set III, Op. 14 (1896–1901) *3 ''Mélodies'', Op. 17 (1895–1900) *2 ''Poèmes d’André Chénier'', Op. 23 (1900–02) *6 ''Mélodies sur des poésies d’Albert Samain'', Op. 31 (1902-6) *5 ''Chansons de Bilitis'', Op. 39 (1898–1908) *5 ''Mélodies sur des poèmes de ‘Shéhérazade’ de Tristan Klingsor'' Series I, Op. 56 (1914–16) *8 ''Mélodies sur des poèmes de ‘Shéhérazade’ de Tristan Klingsor'' Series II, Op. 84 (1922–3) *7 ''Chansons pour Gladys'', Op. 151 (1935) == Riferiment == Biografia: Orledge, Robert (1989). ''Charles Koechlin (1867–1950): His Life and Works.'' London: Psychology Press. == Note == <references /> ==Ligam de foeura== {{commons category}} *[https://www.bbc.co.uk/music/classical/reviews/koechlin_stott.shtml Koechlin: Les Heures persanes] *[http://www.koechlin.net/ancetres/charles.htm Koechlin, compositeur de renom] {{Webarchive|grafia=NOL|url=https://web.archive.org/web/20210122054752/http://www.koechlin.net/ancetres/charles.htm |date=2021-01-22 }} * Rothstein, Edward: [https://www.nytimes.com/1984/06/03/arts/a-composer-inspired-by-movies.html?pagewanted=2&pagewanted=all A Composer Inspired by Movies.] ''The New York Times'' 3 June, 1984. *[http://www.musicologie.org/Biographies/k/koechlin_charles.html Biography and brief worklist] in French {{DEFAULTSORT:Koechlin, Charles}} [[Categoria:Nassud in del 1867]] [[Categoria:Mort in del 1950]] [[Categoria:Compositor frances]] bx0vwplmgx77o0oxf4j5jcnfo9usdvb Bindell magnetich 0 228837 1336005 1296615 2026-10-17T21:58:44Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336005 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{sbozz|grafia=NOL}} [[File:Nastromagnetico minicartridge dc1000 20mb.jpg|thumb|Bindell magnetich doperad in di agn '80 per el backup di workstation]] El '''bindell magnetich''' a l'è un mez de memorizazzion fondad in su 'na striscia de material plastegh quatada cont un material magnetich che 'l pò vesser lengiud e despess mudad cont un [[magnet]] inscì de havégh un fluss de dacc, digital o analogich. Al dì d'incoeu a l'è doperad soratut per i backup di sistema pussee grand, desgià che l'è bon de salvà di dacc con bona afidabilità e cont un spend de danè per byte assee bass, menter in passad a l'era doperada pussee, soratut in l'[[audiocassetta]], doperada per scoltà e registrà la musega, e in la [[videocassetta]], doperada per registrà i segnai analogich de la television. == Riferiment == *[https://www.britannica.com/technology/magnetic-tape Britannica] == Alter proget == {{Interproget}} == Vos corelade == *[[Scansion elicoidal]] *[[Cartolina magnetica]] *[[Bobina verta]] *[[Registrator a bindell]] [[Categoria:Memoria de massa]] sfuim5u8ah6uugov9qbb1ngv2vi9trc Vacin a RNA 0 230142 1336043 1292140 2026-10-17T22:19:17Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336043 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} [[Archivi:RNA vaccine-it.svg|miniatura|Fonzionament del vacin a RNA]] Un '''vacin a RNA''' a l'è un noeuv tipo de [[vacin]] che 'l met dent ai [[cellula|cellule]] di tochej de [[RNA messagger]], che inn donca reprogramad per fà su di [[antigen]] de 'n [[patogen]] che menen donca a 'na resposta del [[sistema imunitari]] e al rivà a l'[[imunità aquisida]]. Rispet ai vacin tradizzionai gh'hann 'me vantagg una produzzion pussee svelta e la creazzion, oltra che de la classega [[imunità umorala]], anca de l'[[imunità cellul-mediada]], menter i svantagg a inn la necessità de una cadena del fregg pussee dura de quella di vacin tradizzionai e di possibil problema de dosagg. == Storia == In principi, a fin 1980, i camp de studi di cure cont el RNA eren ligad ai malatie rare, compagn de la [[sindrome de Crigler–Najjar]], ma i medesine s'inn mostrad poch bone e soratut cont una mota de efet colaterai e per quella reson chi i aziende di medesine s'inn concentrad in su 'n camp men de guadagn ma pussee segur: quell di vacin. Vuna di prime proeuve de doperà el mecanism del RNA per dàgh l'imunità l'è stad fad de la biochimega ongaresa [[Katalin Kariko]] in di so studi publegad in del 1990, cont di resultad boni in sui ratin. In del 2005 el biolegh canades [[Derrick Rossi]] l'ha lensgiud i so ''paper'' e l'ha fondad l'azienda [[Moderna (azienda)|Moderna]] insema al [[Robert S. Langer]]. Fina al dicember 2020 nissun vacin a RNA l'è stad autorizad ordenariament, ma inn stad i prim a vesser desvilupad contra el [[SARS-CoV-2]], el virus che 'l mena al [[COVID-19]], e sia quell de Moderna che quell de [[BioNTech]] inn stad autorizad d'emergenza in d'un quaj Stat. El se sa no, de precis, el so efet a longh termen, desgià che per l'emergenza inn stad testad domà in del brev period, ma 'l se pensa che sien pussee segur de quei tradizzionai. == Mecanism == El mecanism de 'sti vacin l'è propi diferent de quell di vacin che gh'è incoeu: i vacin tradizzionai se fonden in su la stimolazzion de 'na respoeusta di [[anticorp]] cont di antigen o cont un [[patogen atenuad]], menter i vacin a RNA meten dent ai cellule un tochel de RNA messagger che inn donca reprogramad per creà di antigen virai che donca stimolen el responder imunitari. I vacin a RNA tochen no el [[DNA]] che 'l gh'è dent ai cellule, perchè el toch de RNA el va minga in del nucli celular ma domà in di [[ribosoma]] e la produzzion interna el permet de desvilupà anca imunità cellulara. == Soministrazzion == In general se po partì la soministrazzion in do manere: [[ex vivo]], cioè foeura de l'organism, e [[in vivo]], cioè denter. === Ex vivo === A l'è possibel ciapà del pazzient di [[cellule dendridegh]], che inn quei che se regorden i antigen in su la soa superfiss per poeu stimolà el lavorà di [[linfocita T]], per programài cont el RNA messagger e miss poeu ancamò dent al pazzient inscì de 'vègh un respond imunitari. A l'era el metod doperad in del principi de la tecnega. === In vivo === Quand che l'è stad descovert che l'è possibel meter el RNA in del corp el sistema in vivo l'è deventad semper pussee interessant, desgià che 'l costa men e 'l gh'ha minga de besogn de lavorà cont i cellule vive. A bon cunt, però, gh'è ancamò di ostacol, desgià che 'l RNA el s'è evolud per viver poch e destrugàss foeura de la cellula. ==== RNA biot ==== La possibilità de inietà diretament del RNA a l'è cognossuda de temp, e l'è stad anca provad che a segonda del pont de iniezzion se poden otegnì di diferent nivej de imunizazzion. L'è stad dimostrad comè l'iniezzion in di [[gangli linfategh]] la mena al nivell de imunizazzion pussee volt e l'è donca anca assee important la decision in sul canton de l'iniezzion. ==== Partiselle de grass ==== A l'è anca possibel meter del RNA in di micropartiselle lipideghe, sistema che al dì d'incoeu l'è retegnud assee interessant, desgià che 'l grass el protegg el material genetegh de la degradazzion e la permet anca, grazzia ai [[ligand]], de scernì mej i cellul de tacà. A bon cunt, però, l'è anca diffizil prevedè 'me che 'sti interazzion che sien in del corp. ==== Vetor virai ==== {{Varda anca|Vetor virai}} A l'è anca possibel doperà un vetor viral a [[virus a RNA|RNA]] in manera compagna per meter el caregh in la cellula, la tecnega l'è stada no provada in sui omen ma domà in sui ratin, polaster e anca un quaj primad. == Vantagg e svantagg == === Vantagg === Rispet ai vacin tradizzionai i vacin a RNA gh'hann 'sti vantagg: # Per fàll el gh'è mia de besogn de manegià un patogen viv in d'una soa fas, donca l'è de solit men pericoloso fàj anca in di laboratori a bassa sigurezza senza che 'l ghe sia el ris'c che un patogen el se spantega # Se poden fà con men sforz, cost e cont una tecnologia pussee standard, inscì de sbassà i eror. ==== Vantagg rispet ai vacin a DNA ==== Rispet ai teorizzad [[vacinazzion a DNA]] el vacin a RNA el gh'ha 'sti vantagg chi: # A diferenza del DNA el RNA el gh'ha minga de andà dent in del nucli de la cellula, cont el ris'c de vesser integrad in del genoma de l'ospit # El RNA el po vesser integrad inscì de vesser no tacad subit del sistema imunitari inscì de podè fà pussee antigen e creà donca una risposta pussee forta # A l'è possibel un'otimizazzion di [[Open reading frame]] === Svantagg === Di possibil svantagg di vacin a RNA inn: # Degià che prima del 2020 el gh'era nissun vacin autorizzad a RNA, el se sa minga se inn segur a longh termen # Degià che 'l RNA a l'è una molecola assee instabil, a l'è necessari tegnì 'sti vacin a di temperature assee basse # Se i partiselle che menen el RNA a inn de grass poden desvilupà la soa reazzion imunitaria e anca danegià el [[fidegh]] in di largh quantità # Di vacin a RNA poden desvilupà una reazzion de l'[[interferon de tipo I]], e l'è donca necessari pensàgh ben se vacinà vun cont di potenziai problema autoimun. == Riferiment == * [https://horizon-magazine.eu/article/five-things-you-need-know-about-mrna-vaccines.html Five things you need to know about: mRNA vaccines] {{Webarchive|grafia=NOL|url=https://web.archive.org/web/20200404043837/https://horizon-magazine.eu/article/five-things-you-need-know-about-mrna-vaccines.html |date=2020-04-04 }} * [https://www.phgfoundation.org/briefing/rna-vaccines RNA vaccines: an introduction] == Alter proget == {{Interproget}} == Vos corelade == * [[Vacinazzion a DNA]] * [[Vacin contra el SARS-CoV-2]] [[Categoria:Imunologia]] k6etp3ehirc73daex22qc5m9kjyxpo2 Storia de l'ortografia lombarda 0 231058 1336038 1335689 2026-10-17T22:17:54Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336038 wikitext text/x-wiki {{NOL}} {{Varda che bell}} La '''storia de l'ortografia lombarda''' l'è scominciada sgiamò cont i prim test de la [[lengua lombarda]] compagn del [[Sermon divin]] e la se poeu compartì in tri modei principai: quell tradizzional, quell fonetegh e quell eterolegh. == Modell tradizzional == Per modell tradizzional se intend quell modell che 'l gh'ha origin direta in la manera de scriver pussee antiga del lombard. === El principi volgar e de koiné === {{varda anca|grafia=NOL|sezion=sì|[[Koinè lombarda medieval|Koiné lombarda medieval]]}} {{quote|Li peccaor tristissimi illoga fin pagai Segond le ovre proprie de tug li soi peccai,<br> E de tut lo contrario i fin desconsorai,<br> Azò ke ’l pen respondano a tug li soi peccai|Esempi, in [[De scriptura nigra]], de [[contrapass]] scrivud in grafia volgar}} Compagn de la pupart di [[lengua volgar|volgar]] latin in principi la gh'era una certa varietà in del scriver a segonda de l'autor: i prim test lombard, che resalissen al secol quell de XIII, gh'haveven di element arent a l'ocitan, compagn del doperà de la "ç", desgià che l'ocitan l'era una lengua assee important in l'Altitalia de l'epoca. Sgiamò del [[Liber di Trè Scriciur|Liber di Tre Scriture]] se troeuven di element carateristegh de la grafia lombarda, compagn de la diferenziazzion in tra la "o" e la "u". In contemporanea anca in l'area lombarda oriental la gh'haveva di scerne compagne, come se po vedè in di "Lod" scrivude in la bergamasca o in del [[Mayor gremeza]] in bressan. === La grafia in l'area milanesa === ==== El period de Cort ==== [[File:Milano - Castello sforzesco - Busti, Agostino il Bambaja (ca 1480-1548) - Tomba Lancino Curzio -1513- - Foto Giovanni Dall'Orto - 6-jan-2007 - 03.jpg|thumb|La tomba del Lanzin Curt al [[Castell Sforzesch]]]] Intorna al secol quell de XV a Milan gh'è di poeta in la Cort di Duca, el pussee important el [[Lanzin Curt]], che doperen el volgar milanes e tachen a definì di regole noeuve, che inn restade anca in la pupart di grafie che gh'è stade dopo, ma gh'è ancamò di ciar element volgar, compagn del doperà de la "x", per esempi in la parola "amix". ==== La grafia del Varon e del Magg ==== La pupart di studios la met el nassiment de la grafia milanesa classega cont el [[Varon Milanes]], che insema al [[Prissian Milanes]] el da origin a 'na font de fiducia del scriver milanes. Besognarà però specià el [[Carlo Maria Magg]] per rivà a la definizzion de la grafia "oeu" per /ø/, che fina a prima l'era scrivuda despess 'me "û" o 'me "eu" o el participi con la letera dobia. Per pussee, el restava doperad el segn "æ" per /æ/, che l'è borlad in doperà sgiamò del temp del [[Domenegh Balestrer]] e, a Milan, a l'è stad doperad per la darrera voeulta vers la fin del '700 del [[Franzesch Pertusaa (scritor)|Franzesch Pertusaa]], che 'l l'ha tolt via di so edizzion pussee noeuve ==== Evoluzzion de la grafia milanesa ==== [[File:Carlo Porta 1844.jpg|thumb|left|El [[Carlo Porta]], vun di pussee important poeta lombard]] De quell temp la squasi totalità di test in l'area lombarda ocidentala l'era scrivuda con quella grafia chì de tipo milanes. In l'area macromilanesa despess l'era doperad diretament el milanes (ciamad "modell macro-milanes"). Inscambi i dialet sota de Milan, compagn del [[dialet paves|paves]] e del [[Dialet lodesan|lodesan]], i ne hann derivad di grafie: quella lodesana l'era pussee compagna de quella milanesa, anca perchè 'l so creator, el [[Francesco De Lemene|Franzesch De Lemene]], a l'era un amis personal del Carlo Maria Magg, quella pavesa, inveci, l'era pussee ispirada in general al modell milanes e la gh'haveva di element per i part pussee arente a l'[[Lengua emiliana|emilian]] e l'ha guarnad pussee a longh la "æ": 'sti grafie inn stade lassade lì poch prima del '900. Un alter dialet che el gh'ha havud una grafia de modell milanes a l'è stad el [[dialet cremones]], anca lu con di modifeghe per la situazzion local, che l'è stada doperada fina al 1970. Cont i dialet ocidentai che bandonaven el modell milanes, l'estension de la grafia la s'è concentrada in su l'area de Milan e i dialet pussee compagn, tant 'me quei de [[dialet bosin|Vares]], [[dialet monsciasch|Monscia]] e [[Dialet comasch|Com]]. Del 1900 però semper pussee dialet hann lassad lì la grafia classega a nivell leterari e donca de la mità del secol quell de XX la grafia milanesa l'ha tacad a pontà al dialet milanes urban e ai so zone arente: in del 1980 el [[Circol Filologegh Milanes]], autorità [[de facto]] del dialet milanes, l'ha mitud denter a la grafia milanea la letera "ò" per marcà el son de la o verta. Anca dopo, però, di autor hann segutad a doperà la grafia classega, anca se de rari: per esempi in di "Canzonett al ciar e al scur", fad a Com in del 1965, e in "Sont content de vess monsciasch", stampad a Monscia in del 1975. === La grafia classega oriental === [[Archivi:PRStabello.jpg|thumb|Bust del Rugger]] {{quote|Canti la Guera, e 'l General da bé,<br> che de Christ liberè l'Arca Sagrada,<br> e chi fè (com'ass dis) de Mà, e de Pé,<br> per tùla à quela Razza Renegada.<br> Contra Lu tutt l'Inferen no 'l fu assé<br> gne l'Asia insem, e l'Africa meschiada;<br> che 'l Cel dè all'arma sec. In tat à Chà<br> 'l chiamè i Compagn, ch'era de Zà, e de Là|Traduzzion de la Gerusalem Liberada de l'Assonega}} De la grafia volgar e de koiné de la Lombardia oriental in del 1500 el taca a desvilupàss un modell grafegh con di influenze de la grafia doperada a Milan: un esempi de oeuvera scrivuda inscì a l'è "O vet, o vet, o vet, o Lodovich?" de l'[[Andrea Maron]]. Besogna dì però che tut el 1500 l'è assee sconfondud a nivell grafegh, cont di autor che seguten a doperà ancamò di grafie volgare. L'è del 1600 che la taca a desvilupàss debon la [[Ortografea Classiga Orientala|grafia oriental classega]], assee compagna de quella de incoeu milanesa, ma senza rivà al so nivell de unità e de standardizazzion, desgià che gh'è mai stad un pont de riferiment unegh per tut el mond grafegh. In 'sta grafia inn scrivud una mota de test important de la literadura lombarda, compagn de 'na traduzzion de [[la Gerusalem liberada]] del [[Carlo Assonega]], i test del [[Giusep Roeuda]] e la [[Massera da bé]] del [[Galeazz di Orz]]. Forsi per la mancanza de 'n pont central e anca grazzia a 'n secol scur per la literadura orientala, dopo che 'l 1600 l'ha vist l'Est protagonista de la scritura lombarda, de fin '700 un quai autor l'ha tacad a doperà di grafie foneteghe fondade in su l'italian: el darer autor a doperà di grafie classeghe l'è stad el [[Peder Rugger de Stabell|Peder Ruger de Stabell]], i che oeuvere inn stade subit dopo de la soa mort adatade a la grafia fonetega. === Ransgiament modern fondad in su la tradizzion === In del 2011 el [[Lissander Brasca]] l'insubiss una grafia, la [[Scriver Lombard]], fondada in sui principi de la veggia [[koinè lombarda medieval|koiné lombarda]] e che la dopera assee di carater ch'eren stad desmetegad di grafie classeghe, compagn de "j", "ç", "x" e "q". Sota ispirazzion de la Scriver Lombard, el Michael Dallera el desvilupa el ''Lombard Restruturad Standard'', che l'è doperad in di agn 2010 e bandonada in del 2020, pensada per capìss in tut el mond gallo-romanz. In del 2020 l'è stada insubida la [[Noeuva Ortografia Lombarda]], che la se fonda in sul filon classegh de la tradizzion grafega lombarda, con di fort comunanze con la tradizzion milanesa sgiontade però cont di important element polinomegh tolt di alter tradizzion classeghe o de inovazzion. == Modell fonetegh == [[File:GiorcesPalanuovoBelotti1.JPG|thumb|El [[Bortol Belot]], in tra i autor i pussee important a doperà el sistema grafegh fonetegh]] El modell fonetegh, fondad donca in su la manera de parlà in lombard scrivuda in la [[lengua tecc]], l'è doperad circa de fin '700, e el gh'ha havud el so ''boom'' dopo del 1850, con l'unità d'Italia e l'alfabetizazzion, quand che anca i dialet senza una tradizzion literaria hann tacad a vesser scrivud e anca quei che in inanz doperava una grafia de tipo classegh ma senza una gran tradizzion hann preferid i grafie foneteghe. In di agn '90 el [[Consej Lombard per la Lengua|Consei Lombard per la Lengua]], vuna di prime entità pensada per la tutella e la standardizazzion del lombard, l'ha insubid una grafia de tipo fonetegh per tuta la lengua lombarda. Per agn in su la [[Wikipedia in lombard]] i grafie foneteghe inn stade i pussee doperade, in varie version desvilupade di vari ent (compagn del [[Ortograféa del Dücat|Ducad de Piazza Pontida]] o de [[la Vos de l'Insubria]]) o de la comunità midema. Al dì d'incoeu domà i dialet principai gh'hann di grafie foneteghe definide ben e doperade per leteradura o cors in d'una manera pu o manch standardizada, menter la pupart di alter se fiden pussee a 'n modell general fonetegh fondad in su l'italian, despess regolad de asociazzion, grup teatrai o passionad locai. === La koiné tesinesa === {{Varda anca|Ortografia ticinesa}} L'ortografia ticinesa l'è una grafia principalment fonetega ma cont di element ereditad di grafie classeghe e la gh'è almen del 1907, quand che 'l center de etnologia e dialetologia cantonal l'ha publegad el so dizzionari con quella grafia. A bon cunt, però, el tesines l'è vantagiad in l'havégh una [[Dialet de la feruvia|koiné]], ciamada "de la ferrovia", e che l'è donca el dialet de bas per i scerne grafeghe. == Modell eterolegh == I modell eterolegh inn fondad inveci in su di lengov diferent del lombard, catade foeura per di reson ideologiche, prateghe o scentifeghe. In del prim period de esistenza de la [[Wikipedia in lombard]] l'aministrazzion l'heva catad foeura una grafia catalanizada, ciamada "koiné ocidentala", che la messedava di element fonetegh cont di element de la [[lengua catalana]]. Gh'è di alter grafie, despess doperade domà de 'na persona o de 'n grup piscinin, che a ghe vann adree a 'sti principi chì: un esempi l'è quell de la NOZ (''Nòrme Ortogràfiche de Zonta''), ispirada a la [[lengua forlana]] e desvilupada del Michæl Dallera. Alter fenomen de tirà a man l'è quell di dialet lombard parlad in del Piemont che di voeulte inn scrivud con la grafia dij Brandè, che la gh'ha di resultad compagn a quell de la grafia milanesa. A bon cunt, però, a l'è un fenomen rari e semper pussee persone je scriven in manera fonetega. == Riferiment == *[http://lavoxlombarda.blogspot.com/2017/10/lores2x0.html LoReS 2.0 – Lombard Restruiturad Stàndard, version 2017] *[https://lavoslombarda.blogspot.com/2020/12/norme-ortografiche-de-zonta-lortografia.html Nòrme Ortogràfiche de Zonta, l'ortografia stàndard de la lengua lombarda] *[https://patrimonilinguistici.it/scrivere-i-dialetti-lombardi-con-una-ortografia-sola/ Scrivere i dialetti lombardi con un’ortografia sola?] *[https://patrimonilinguistici.it/scriver-lombard-unortografia-polinomico-locale-per-la-lingua-lombarda/ Scriver Lombard, un’ortografia polinomico-locale per la lingua lombarda] *[http://www.anticacredenzasantambrogiomilano.org/linguastoria/9101.htm Antica Credenza di Sant'Ambrogio] {{Webarchive|grafia=NOL|url=https://web.archive.org/web/20160506152800/http://www.anticacredenzasantambrogiomilano.org/linguastoria/9101.htm |date=2016-05-06 }} * *[https://web.archive.org/web/20231114172656/https://academiabonvesin.eu/noeuva-ortografia-lombarda/ NOL - Noeuva Ortografia Lombarda] *[https://www.rsi.ch/rete-uno/programmi/intrattenimento/dialett-in-sacocia/V%C3%BCn-ch%E2%80%99al-parla-dal-dial%C3%A8tt-in-dial%C3%A8tt-7180661.html Vün ch’al parla dal dialètt in dialètt] *[https://m4.ti.ch/fileadmin/DECS/DS/Rivista_scuola_ticinese/ST_n.157/ST_157_Vicari_perche_un__indagine_su_koine_dialettale_ticinese.pdf?fbclid=IwAR0Wax_0aCz-WXwthRzYbb_8Nk4FAdr134JARO92l08_2Z4SOevaVsoMa8M Perché un'indagine sulla koinè dialettale ticinese?] == Bibliografia == *CHE COSA RESTA DI CHERUBINI OGGI? DUE CASI DI STUDIO - Emanuele Miola *''Chì pòdom tucc scriv come voeurom. Scrivere in lombardo online'' a cura Emanuele Miola, in ''Elaborazione ortografica delle varietà non standard. Esperienze spontanee in Italia e all’estero'' (2015); pag 76-96. == Vos corelade == *[[Storia de la lengua lombarda]] *[[Leteradura lombarda]] {{Lengua lombarda}} [[Categoria:Lengua lombarda]] [[Categoria:Ortografia lombarda]] 8oam5e6d6aldnh4t0hy3rkygbnrew4b Manna 0 231086 1336029 1334985 2026-10-17T22:13:44Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336029 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{Taxobox|color=lightgreen|name=Pucciniales|nom_popolar_occ=manna|nom_popolar_or=?????????|image=Bruine roest op tarwe (Puccinia recondita f.sp. tritici on Triticum aestivum).jpg|image_width=200px|image_caption=Manna in su la foeuja de la ‘’puccinia recondita’’ | domain = [[Eukarya]] | regnum = '''Fungi''' | regnum_authority = [[Carl von Linné|L.]], 1753 | diviso = [[Basidiomycota]] | classis = [[Pucciniomycetes]] | ordo = pucciniales }} La '''manna''' o '''nebia''' a l’è una malatia di [[plantae|piante]] provocada di [[funsg]] de l'ordin di [[Pucciniales]] (conossud in precedenza come [[Uredinales]]) A gh’è on numer stimad de 168 sgener e pressapoch 7,000 spece che insgeneren la manna, che de lor pussee de la metà i partegnen al sgener ''Puccinia''.<ref name="auto">{{cite book |author=Mohanan C.|title=Rust Fungi of Kerala |url=https://archive.org/details/rustfungiofkeral0000moha|publisher=Kerala Forest Research Institute |location=Kerala, India |year=2010 |pages=[https://archive.org/details/rustfungiofkeral0000moha/page/148 148] |isbn=978-81-85041-72-8}}</ref> I fonsg reponsabil de la manna inn di agent responsabil di malatie di piante con diverse caratteristiche uneghe. A considerai come un grup, i fonsg de la manna inn diversi e interessen diversi tipi de piante. in ogni modo, per ogni specie gh'è una gamma piscinina di funsg responsabil e ona spece la po vesser minga tacada a di alter piante. De sorapù, la pupart di fonsg responsabil de la manna l'è minga facil a vesser coltivada in coltura pura. Una specie in deperlee la podariss vesser bona de infetà do piante ospit diverse in fasi diverse del so ciclo de vita, e l’è bona de prodù fin a cinch diverse struture produttris di [[spora|spor]] distint [[morfologia|morfologicament]] e [[citologia|citologicament]] che inn la [[spermogonia]], l’[[aecia]], l’[[uredinium|uredinia]], la [[Telium|telia]], e la [[basidia]] minzonade vuna adree a l'altra segonda i stadi de riproduzion <ref>{{Cite book|title=eLS|last=Kolmer|first=James A|last2=Ordonez|first2=Maria E|last3=Groth|first3=James V|date=2001|publisher=John Wiley & Sons, Ltd|isbn=9780470015902|language=en|doi=10.1002/9780470015902.a0021264}}</ref> Ogni tipo de spora a l’è molt specifica per l’ospit e de solit l’è bona de infetà domà un tipo de pianta. I fonsg de la mannaa inn di [[parassita]] obligad che infeten domà i piante vive. L’infezzion la taca quand che una spora la riva a la superfice d'una pianta, la germina e l’invad la pianta. L’infezzion a l’è limitada a ‘na quai part de la pianta compagna di [[foeuja|foeuje]], di [[glossari botanich#P|piccol]], di sgazoeui, di fust, di frut ecetera.<ref name="auto"/> I piante cont una infezzion greva de manna a poden parì stentade, [[clorosi|clorotich]]<nowiki/>e (sgialde), o mostrà di segn de infezzion compagn di borgne tipiche de la manna. I fonsg de la manna cressen infra una [[cellula]] e l’altra e fann de manera ghe sia la produzzion di spore denter in di borgne (i crescenze tipiche de la manna) o in su la superfice di part di piante. <ref name="auto"/> Una quai specie de manna la determina di infezzion perpetove e sistemiche che poden detemrninà di deformità in di piante compagne de la crescita ritardada, de la [[witch's broom|scoa de la stria]], del cancher del fust, de la [[galla]], o de la cressita foeura de misura di part di piant interessade. El festivall [[Robigalia]] de l’[[agricoltura]] romana (el 25 de April) el gh’hà di origin vegge veggente in del contrastà la manna del [[forment]].<ref name="Evans 2007 p. ">{{cite book | last=Evans | first=R. | title=Utopia Antiqua: Readings of the Golden Age and Decline at Rome | publisher=Taylor & Francis | year=2007 | isbn=978-1-134-48787-5 | url=https://books.google.com/books?id=0YWCAgAAQBAJ | access-date=2018-01-12 }}</ref> ==Impat== La manna a l’è considerada infra i malatie che ghe fann pusse de dagn a l’[[agricoltura]], a[[el tegnì l’ort|l tegnì l’ort]] e a la [[coltivazzion di bosch]]. I fonsg de la manna inn i problema e i fattor limitant principai contra del success de la coltura [[agricoltura|agricola]] e forestal. La manna a pustemine del [[pin]] bianch, la manna del fust del [[forment]], la manna de la [[soja]], la manna del [[caffee]] inn di esempi de minace spantegade e dannose a l’economia de la coltivazzion.<ref name="auto"/> ==Ciclo de vita== Tucc i fonsg de la manna inn di [[parassita]] obligad, idest cheper completà el so ciclo de vita gh’hann besogn d'un ospit viv . De solit i mazzen nò l’ospit ma poden ridùnn fiss la crescita e la resa.<ref name="csldiagnostics.co.uk">Central Science Laboratory. (2006). Plant Healthcare: Rusts [Fact Sheet]. Retrieved from www.csldiagnostics.co.uk</ref> La [[Manna del forment|manna di cereai]] l’è bona de devastà in del cors d'una stasgion; i [[rogora|rogore]] infettade de la manna ''Cronartium quercuum'' in del fust principal, de spess, a moeuren de lì a cinch ann. <ref>{{cite web|url=http://www.backyardnature.net/f/rusts.htm|title=Rust Funsgi|website=www.backyardnature.net}}</ref> [[File:Modell von Puccinia graminis (Getreiderost) -Osterloh- -Brendel 10 h, 2-.jpg|thumb|urediniospore adree a germejà de la ''[[Puccinia graminis]]'', rappresentade in on model de la fenitiva del [[XIX secol|secol quell di desnoeuv]], [[Botanical Museum Greifswald]]]] I fonsg de la manna inn bon de prodù fina a cinch tipi de spore in del cors del so ciclo de vita che corrisponden diversi tipi de borgne, a segonda de la specie. I [[numer roman]], de tradizzion, inn doperad per insegnà chi tipi chì morfologicament diversi vun con l'alter. *0-'''[[Pycniospore]]''' prodote con la strttura riproduttiva ciamada [[Pycnidia]]. Ste chì fann el mester di [[gameta]] [[aploid]] in di manne de tipo [[eterotallismo|eterotallich]]. *I-'''[[Aeciospore]]''' prodote de la struttura riproduttiva ciamada Aecia. 'Ste chì i fann el mester di spore asessuai minga ripetitive, e seguten a infetà l’ospit primari. *II-'''[[Urediniospore]]''' de l’[[Uredia]] ([[Uredinia]]). 'Ste chì lavoren come di spore vegetative dicariote ripetitive. Inn ste chì i spore insegnade come la fase ripetitiva perché poden determinà l’auto-infezzion in del’ospit primari in del qual inn stade prodotte, con l’infettiall de noeuv. De spess inn tante, de color [[ross]]/[[naranz]] e a inn on ciar segnal de la manna. *III-'''[[Teliospore]]''' de la Telia. De spess 'ste spore dicariote chì a rapresenten la fase de sopravvivenza/del passà l’[[inverna]] in del ciclo de vita. Queste spore chì, de solit, infeten minga una pianta in manera direta; al contrari germejen e produsen basidio e basidiospores. *IV-'''[[Basidiospore]]''' del [[Teliospores|Basidio]]. Queste spore aploide trasportade del [[vent]], de spess infetten l'ospit noeuv de [[primavera]].<ref name="Schumann, G. 2010">Schumann, G. & D'Arcy, C. (2010). Essential plant pathology. APS Press</ref><ref>Scott, K.J, & Chakravorty, A.K., (1982), The Rust fungi. Academic Press.</ref> De rara i se troeuven foeura del [[laboratori]]. I fonsg de la manna, de spess a inn classificad segonda al so ciclo de vita. A segonda del numer de spore a gh’è trii tipi de ciclo de vita definid come '''[[macrocicilico|macrocicilich]]''', '''[[demiciclico|demiciclich]]''', e '''[[microciclico|microciclich]]'''.<ref name="auto"/> El ciclo de vita macrociclich el gh’ha denter tucc i tipi di spore, quell demiciclich el manca de l’uredinial , e quell microciclich el gh'ha nò el basidial, el [[pycnidia]]l, e l’aecial, donca el gh’ha doma l’uredinial e ‘l telial. I spermogoni (di pont negher che se foermen in la part de sora di fueoje) poden mancà in ogni tipo ma soratut in del ciclo de vita microciclich. In di cicli de vita macrocilcich e demiciclich, la manna l’è bona e la gh'hà de besogn de passà d’un tipo de pianta a l’alter (eteroica) cont el passà d'on tipo de spora a l'alter (idest el stat aecial el fa el sò lavorà sora on tipo de pianta e ‘l telial sora on alter tipo), oppur passà nò (autoica) (idest el stat aecial e quell telial gh’hann come ospit l’iestssa pianta). <ref name="auto"/> La manna '''[[eteroica]]''' la gh’ha de besogn de do piante ospit minga correlade de completàa el so ciclo de vita, con l’ospit primari infettiad di aeciospore e l’alter ospit che ‘l ven infetad di basidiospore. Inscambi i fonsg '''[[autoich]]''' poden completà tucc i fasi del so ciclo de vita denter in d'un’unega specie.<ref name="Schumann, G. 2010"/> Se se comprenden i cicli de vita di fonsg de la mannase po gestì ben la malatia.<ref name="Peterson, R. 1974">Peterson, R., (1974). The Rust Fungus Life Cycle. The Botanical Review. 40(4), 453-513.</ref> ==Relazion infra i fonsg de la manna e i piante ospit== I esisten di schema definid sora i relazzion infra i grup de piante ospit e i funsg de la manna ch’en scrocchen. Un quai gener de funsg de la manna, soratut la ''[[Puccinia]]'' e i ''[[Uromyces]]'', gh’hann denter di speci bone de mangiàgh denter in di piante de tanti familie. Di alter gener de manna paren a vesser domà per certi grup de piante. La limitazion di ospit, in di speci [[eteroich]], la ghe se aplica a tucce e do i fasi del ciclo de vita oppur a doma vuna.<ref name="auto"/> ==Process de l'infezzion== Una volta che el funsg l’hà invas la pianta el ghe cress denter in di [[cellula|cellule]] del [[mesofillo]] de la pianta, cont el prodù di [[ifa]] specializzad conossud come [[haustorium|haustorum]]. I austorium vann denter ind la pared cellular ma minga in di [[membrana cellular|membrane cellulare]]: la membrana celullar la forma on incav intorna del corp principal de l’haustorium a fa su un spazzi conossud come matriz extra-austorial. Una banda ricca de [[fer]] e [[Fosforo|fosfor]]<nowiki/>o la contorna e la liga insema i membrane di funsg e di cellule in del spazzi infra i cellul che la serviss per el fluss de l’acqua, conossud come [[apoplasto]], de manera de impedigh ai element [[nutrient]] de rivà ai cellule de la pianta. L’haustorium el gh’hà dent i trasportador di [[aminoacid]] e del [[zucher]] a ses atom de carboni e i H<sup>+</sup>-ATPasi che vegnen doperà per el [[trasport attiv]] di element nutrient, che gh’havarissen de nutrì la pianta, per nutrì inscambi i funsg. <ref>Voegele, R.T. and K. Mendgen, Rust haustoria: nutrient uptake and beyond. New Phytologist, 2003. 159(1): p. 93-100.</ref> I funsg vann adree a cress, e van denter on numer semper magior del cellule, fina tant che la [[sporulazzion|crescita di spore]] la va inanz. El process el ven fad ogni 10-14 dì e ‘l produss tanti spore che poden vesser spantegad vers di alter part de l'istessa pianta oppur vers un’altra pianta. ==Funsg de solit responsabil de la manna in agricultura== <ref name="Schumann, G. 2010"/><ref name="Peterson, R. 1974"/><ref>Cornell University. (2010). Daylily rust: ''Puccinia hemerocallidis'' [Fact sheet]. Retrieved from http://plantclinic.cornell.edu</ref> *[[White Pine Blister Rust|''Cronartium ribicola'']] '''(Manna a pustemine del pin bianch)'''; l'ospit primari l'è el [[ribes]], quell segondari el [[Pinus strobus|pin bianch]]. Eterociclich e macrociclich *''[[Gymnosporangium juniperi-virginianae]]'' '''(Manna de la pianta di pom e del zenever)'''; El ''[[Juniperus virginiana]]'' a l'è l'ospit primari ([[teliospore|telial]]) e [[Malus communis|pianta di pomm]], quella di [[Pyrus|per]] oppur chi del gener [[Crataegus]] l'è l'ospit el segondari ([[aecial]]). Eteroich and demiciclich *''[[Hemileia vastatrix]]'' '''(Manna del cafè)'''; l'ospit primari l'è la pianta del [[Caffee|cafè]], quell segondari el se sa minga. Eteroich. *''[[Phakopsora meibomiae]]'' and ''[[Phakopsora pachyrhizi|P. pachyrhizi]]'' '''([[Asian soybean rust|Soybean rust]])'''; L'ospit primari l'è la pianta de la [[soja]] e diversi [[Fabaceae|lem]]. Quel segondari el se sa no. Eteroich. *''[[Puccinia coronata]]'' '''(Manna de la biada e del spin)'''; la [[Avana sativa|biada]] a l'è l'ospit principal; i speci del ''[[Rhamnus|Spin]]'' inn l'alter ospiti. Eteroich e macrocicilich. *''[[Puccinia graminis]]'' ('''Manna del fust del forment e de l'erba gramegna''', o M'''anna negra di cereai'''); L'ospit principal el pò vesser: l'[[Poa pratensis|erba gramegna]], l'[[Hordeum vulgare|orz]], e el [[forment]]; la [[Berberis vulgaris]] l'è l'alter ospit. Eteroich e macrociclich. *''[[Puccinia hemerocallidis]]'' '''(Manna de l'Hemerocallis)'''; I piant del gener [[Hemerocallis]] inn i ospit primari i speci de ''[[Patrina]]'' l'alter ospit. Eteroich e macrociclich *''[[Puccinia triticina]] '''(Manna marron del gran)''' in di [[cereai]]'' *''[[Puccinia sorghi]]'' '''(Manna del formenton)'''<ref>{{Cite journal|year=1967|last1=Hooker|first1=Arthur L|title=The Genetics and Expression of Resistance in Plants to Rusts of the Genus Puccinia|volume=5|issue=1|pages=163–178|journal=Annu. Rev. Phytopathol.|doi=10.1146/annurev.py.05.090167.001115}}</ref> *''[[Puccinia striiformis]]'' '''(Manna sgialda del gran)''' *''[[Uromyces appendiculatus]]'' '''(Manna del fasoeul)''' in del fasoeu comun ([[Phaseolus vulgaris]])<ref>{{Cite journal |pmc = 5295601|year = 2016|last1 = Hurtado-Gonzales|first1 = O. P.|title = Fine Mapping of Ur-3, a Historically Important Rust Resistance Locus in Common Bean|journal = G3 (Bethesda, Md.)|volume = 7|issue = 2|pages = 557–569|last2 = Valentini|first2 = G.|last3 = Gilio|first3 = T. A.|last4 = Martins|first4 = A. M.|last5 = Song|first5 = Q.|last6 = Pastor-Corrales|first6 = M. A.|pmid = 28031244|doi = 10.1534/g3.116.036061}}</ref> *''[[Puccinia melanocephala]]'' '''(Manna maron de la cana de zucher)''' *''[[Puccinia kuehnii]]'' '''(Manna naranz de la cana de zucher)''' ==Manegg de la manna== I manere de controllà la malatia caosada di funsg de la manna inn diverse in reson del ciclo de vita del funsg responsabil. Chichiscì a se parla d’un quai esempi de pian de manegg per el control di malattie macrocilciche e demicicliche: '''Malatia macrociclica''': El svilup de un pian de manegg per quell tipo de malattia chì el dipend soratut del faa che el stadi ripetitiv (urediniospore) el succeda in su la pianta ospit de interess economich putost che in su l’alter secondari. Per esempi, el stadi ripetitiv in la '''manna a pustemine del pin bianch''' el succed minga in sul pin bianch ma in su l’alter ospit, el ''[[Ribes]]''. In del cors de l’[[agost]] e del [[settember]] in del ''Ribes'' se fann su i teliospore che infetten i pin bianch. Se se tira via el segond ospit el ciclo de vita di funsg responsabil de la manna, i ''[[Cronartium ribicola]]'', el se ferma, inscì de impedì la formazzion di basidiospore che infetten l’ospit primari. Ancaben i spore di pin bianch poden no infetta di alter pin bianch, i spore che passen l’[[inverna]] in sui pin poden poeu infettà i specie de ribes in del cors de la stasgion adreé. El tessud infettad del ven trad via di pian bianch e a vegnen imposte di severe quarantene ai Ribes in di aree de alt ris’c. <ref name="Schumann, G. 2010"/><ref>Cornell University. (2005). White Pine Blister Rust: ''Cronartium ribicola'' [Fact sheet]. Retrieved from http://plantclinic.cornell.edu</ref> La ''Puccinia graminis'' a l’è on funsg macrociclich eteroich che el caosa la manna del fust del forment. El stadi ripetitiv de sti funsg el capita in sul forment e nò in su l’alter ospit, i [[Berberis]]. El stadi ripetitiv el ghe permet a la malatia de andà adree in del forment anca se l’alter ospit el ven tolt via. Per prevegnì la malattia a gh’è de besogn doma de doperà di piante resistent, tutamanch, i [[mudazzion]] poden creà di noeuv grup de funsg che ghe fa nagot la resistenza di piante. Ancaben la malattia la poda vesser nò fermada a trà via l’alter ospit, el ciclo de vita el se ferma per via de la ridotta ricombinazion genetica. Quest el ghe permet ai colture resistent de restà tai per on longh period de temp.<ref name="Schumann, G. 2010"/><ref name="Marsalis, M. 2006">Marsalis, M. & Goldberg, N. (2006). Leaf, Stem, And Stripe Rust Diseases of Wheat. [Fact sheet]. New Mexico State University</ref> La '''Malatia Demiciclica''': degià che gh’è nò on stadi ripetitiv per i funsg demiciclich, el trà via l’ospit primari o l’alter l’interromparà el ciclo de la malattia. Quel metod chì, comunque, l'è minga trop bon de maneggià de la malatia demiciclica. La malatia de la pianta di pomm e del zenever la pò persist anca s'a se trà via vun di du ospit perchè i spore poden spantegass a di grand distanz. La gravità de la manna de la pianta di pom e del zenever la pò vesser gestida cont el trà via i basidiospore che produsen i galle del zenever o cont el dagh su di fungicida protettiv al zenever.<ref>Wallis, C. & Lewandowski, D. (2008). Cedar Rust Diseases of Ornamental Plants. [Fact Sheet]. Ohio State University</ref> ===Control domestich=== La manna l’è asosen dificile de trattà. Di [[Fungicida]] compagn del [[Mancozeb]] o del [[Triforine]] i poden iuttà ma riessiran mai a descolzà la malatia. Di soluzzion organiche preventive inn disponibil e ‘l par che la [[polver de solfer]] la blocca la el gemei de la manna. Di standard igenich elevad, on bon drenagg del soeul e una [[irigazzion]] fada con cura i poden minimizzà i problema. Ognì volta che la manna la compar a gh’è de trattala cont el trà via e brusà i part colpide. A fa el [[compostagg]], o a lassà giò la vegetazzion infetta in sul terren la malatia la se spantegarà. ===Control professional === Ind una quai coltura estesa, i fungicida vegnen aplicad travers l’aria. El process l’è car e per quest l’aplicazzion l’è mei a riservala per i situazzion pussee grave. La ricerca l’indica che tant pussee grave l’è la malatia di foeuje, magior el sarà el risultad de l’utilizazzion di fungicida. <ref>{{cite web|url=http://www.stopsoybeanrust.com/viewStory.asp?StoryID=1140|title=Stopsoybeanrust.com|website=www.stopsoybeanrust.com}}</ref> La manna meridiional del formenton (presenta in di stat meridionai di [[Stat Unid]]) la po vesser sconfonduda con la manna comuna. I so caratteristiche inn che i bugognit se formen soratut in su la superfice de sora e i spore gh’hann on color pusse naranz. La manna meridional la se spantega pussee a la svelta e la gh’hà on impat economich magior quand che i condizzion de temp cald e umed i van inanz. Di aplicazion temporiv di fungicida per controllà la manna del sud inn pusse decisive rispet a la manna comuna <ref>{{Cite web|url=https://www.channel.com/en-us/agronomy/common-corn-rust.html|title=Common Corn Rust|website=www.channel.com}}</ref> A l’è possibil doperà diversi metod preventiv per i mann: * Di livei elevad de [[umidità]] inn bon de aumentà i sintom de la manna. El fa nò l’irigazzion de nott, el doperà l’[[Irigazzion a gotta|irrigazzion a gotta]] , el ridù la densità di colture, el doperà di [[ventilador]] per fa circulà l'aria i poden sbassà la gravità de la malatia. * L’utilizazzion de varietà vegetai resistent a la manna. * El mudà i colture el po vesser bon de fermà el ciclo de la malatia desgià che tanti colture inn specifiche de l’ospit e i persisten minga tant senza el so ospit. *Dagh on oggiada ai piante importade quant ai sintom. A l’è important segutà a osservà i piante perché i mann gh’hann on period sconduu (in del qual la pianta la gh’hà la malatia ma la gh’hà nissun sintom) ===Piante ospit interessade=== A l'è facil che tanti speci de piante sien interessade d'una quai specie de manna. I mann de spess toeuven el nom di speci che vegnen infettade. Per esempi; ''[[Puccinia xanthii]]'' l'infetta i piant i piant de gener ''[[Xanthium]]''. De recent, on total de 95 funsg de la manna che partegnen a 25 gener associad a 117 speci de piante de bosch che partegnen a 80 gener sota 43 familie ospit inn stade raportade del [[Western Ghats]], [[Kerala]], [[India]].<ref name="auto"/> Infra i funsg de la manna gh'inn: {{columns-list|colwidth=20em| * ''[[Aecidium]]'' * ''[[Cerotelium]]'' * ''[[Chaconia (fungus)|Chaconia]]'' * ''[[Coleosporium]]'' * ''[[Crossopsora]]'' * ''[[Didymopsorella]]'' * ''[[Hamspora]]'' * ''[[Hapalophragmidium]]'' * ''[[Hemileia]]'' * ''[[Kernkampella]]'' * ''[[Kuehneola]]'' * ''[[Kweilingia]]'' * ''[[Macabuna]]'' * ''[[Maravalia]]'' * ''[[Melampsora]]'' * ''[[Olivea]]'' * ''[[Physopella]]'' * ''[[Puccinia]]'' * ''[[Ravenelia]]'' * ''[[Uraecium]]'' * ''[[Uredo]]'' * ''[[Uredopeltis]]'' * ''[[Uromyces]]'' * ''[[Xenostele]]'' * ''[[Zaghouania]]'' }} Infra i piante ospit infettade de la manna gh'inn:<ref name="auto"/> {{columns-list|colwidth=20em| * ''[[Acacia]]'' * ''[[Acalypha]]'' * ''[[Ageratina]]'' * ''[[Albizia]]'' * ''[[Arundinaria]]'' * ''[[Bambusa]]'' * ''[[Bidens]]'' * ''[[Blepharis]]'' * ''[[Bombax]]'' * ''[[Bridelia]]'' * ''[[Callicarpa]]'' * ''[[Canarium]]'' * ''[[Canthium]]'' * ''[[Catunaragam]]'' * ''[[Cinnamomum]]'' * ''[[Cissus]]'' * ''[[Cleistanthus]]'' * ''[[Clerodendron]]'' * ''[[Coffea]]'' * ''[[Coix]]'' * ''[[Cosmostigma]]'' * ''[[Crotalaria]]'' * ''[[Dalbergia]]'' * ''[[Dendrocalamus]]'' * ''[[Derris]]'' * ''[[Diospyros]]'' * ''[[Dipterocanthus]]'' * ''[[Elaeagnus]]'' * ''[[Elephantopus]]'' * ''[[Elettaria]]'' * ''[[Eragrostis]]'' * ''[[Euphorbia]]'' * ''[[Ficus]]'' * ''[[Flacourtia]]'' * ''[[Grewia]]'' * ''[[Holarrhena]]'' * ''[[Holoptelia]]'' * ''[[Hypericum]]'' * ''[[Ichnocarpus]]'' * ''[[Ischaemum]]'' * ''[[Jasminum]]'' * ''[[Justicia (plant)|Justicia]]'' * ''[[Loesneriella]]'' * ''[[Luvunga]]'' * ''[[Meiogyne]]'' * ''[[Meliosma]]'' * ''[[Mimusops]]'' * ''[[Morus (plant)|Morus]]'' * ''[[Neolitzea]]'' * ''[[Ocimum]]'' * ''[[Olea]]'' * ''[[Oxalis]]'' * ''[[Pavetta]]'' * ''[[Persicaria]]'' * ''[[Phyllanthus]]'' * ''[[Plectranthus]]'' * ''[[Plumeria]]'' * ''[[Pongamia]]'' * ''[[Premna]]'' * ''[[Protasparagus]]'' * ''[[Rubus]]'' * ''[[Salix]]'' * ''[[Spondia]]'' * ''[[Strobilanthes]]'' * ''[[Strychnos]]'' * ''[[Tabernaemontana]]'' * ''[[Terminalia]]'' * ''[[Toddalia]]'' * ''[[Trichosanthes]]'' * ''[[Vernonia]]'' * ''[[Vigna]]'' * ''[[Wrightia]]'' * ''[[Xanthophyllum]]'' * ''[[Xylia]]'' * ''[[Ziziphus]]'' }} In particolar infra che pussee conossude gh'inn: {{columns-list|colwidth=30em| *''[[Arisaema triphyllum]]'' *''Avena sativa'', [[Avena sativa|Biada]] *''[[Berberis vulgaris]]'', *''[[Vicia faba]]'' *''[[Coffea arabica]]'' - Cafè *''[[Crataegus monogyna]]'' *''[[Chrysanthemum]]''- Sancarlin , tartuffol *''[[Quince|Cydonia]]'' *''[[Euphorbia maculata]]'' *''[[Fuchsia]] spp'', * ''[[Allium sativum]]''- Aj *''Hordeum vulgare'', [[Orz]] *''Juniperus virginiana'', [[Juniperus virginiana|Zénever ross]] *''[[Juniperus communis]]'' - Zénever *''[[Allium ampeloprasum]]'' *''[[Malus]]'' – Pom *''[[Mentha piperita]]'' - Menta piperigilia *''[[Mespilus]]'' - Nèspola *''[[Allium cepa]]'' - Scigola *''[[Pelargonium]]'' - Girani *''[[Primula veris]]''- Giarindalett/violon sgiald *''[[Primula vulgaris]]'' *''[[Pyrus]]'' - Per *''Rosa spp'', Roeusa *''Triticum spp.'', Gran *''Oxalis spp.'', [[Oxalis]] *''Secale cereale'', Segla *''[[Senecio vulgaris]]'' -Grasson *''[[Xanthium canadense]]'' }} ==Varda anca== *[[Funsg]] ==Riferiment== cqivar73nvvnq294vvizj8blftj1w28 Ghell (valuta) 0 231096 1336018 1202163 2026-10-17T22:06:50Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336018 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{Nota de disambiguazion|la centesema part del meter|[[Ghel (misüra)|Ghell]]}} [[File:2005-Penny-Uncirculated-Obverse-cropped.png|upright=0.6|thumb|Un ghell di [[Stat Unid d'America|Stad Unid d'Amerega]].]] El '''ghell''' (anca ''rapan'' in lombard svizzer) a l'è la centesema part de un'unitaa fondamentala de 'na [[valuta]], in particolar per el [[Dolar statünidens|dolar ameregan]] e per l'[[euro]]. In di [[Stat Unid d'America|Stad Unid]] e in [[Canada]] 1¢ l'è cognossud cont el soranom de ''[[penny]]'', compagn del franch [[Inghiltèra|ingles]] che el gh'ha l'istess nom. ==Etimologia== La parolla ''ghell'' la vegnaria del [[Lengua todesca|todesch]] ''geld'', rivada in [[Lombardia]] in de la dominazzion [[Austria|austriaca]]. == Simbol == I valor in ghei in tra 1 e 99 inn anca indicad de una o do cifre seguide del "simbol de ghell" (''cent sign'') una letera '''c''' minuscola tajada del volt in bass de una linea verticala '''¢''' (2¢, 99¢). In del cas che el [[simbol]] el sia minga a disposizzion (coma per esempi in [[ASCII]]) el vegn doperada domà una letera '''c''' minuscola (2c, 99c). La prima modalitaa de usagg l'è comuna in di [[Stat Unid d'America|Stad Unid]] e in [[Canada]], la segonda in [[Australia]], [[Növa Zelanda|Noeuva Zelanda]], [[Südafrica|Sudafrica]] e in de l'[[Eurozona]]. In di [[foj eletronegh]] l'usagg del formad decimal (per esempi € 0,99) l'è comun in quant el rend semplis tegnì linead i [[Separador decimal|separador decimai]]. El simbol "¢" el gh'ha un valore [[Unicode]] U+00A2 (ereditad del [[Latin-1]])[https://www.unicode.org/charts/PDF/U0080.pdf], inscambi la representazzion decimala l'è 162. In de l'[[HTML]] el vegn inserid con &amp;cent; o &amp;#162; El simbol "¢" el poeul vesser otegnud in [[ANSI]] cont el tast ALT e el numer 155 (ALT + 155) (in su un Mac doperà ALT + 4). El simbol de ghell el va minga sconfondud con quell del [[Colón (valuta)|colón]] ₡, che el gh'ha codifega [[Unicode]] '''U+20A1''' (o 8353 in decimal) o cont el segn del [[Cedi ghanese|cedi]] ₵, che el gh'ha codifega [[Unicode]] '''U+20B5''' (o 8373 in decimal). == Usagg == [[File:Netherlands, 1877, 2.5 cents, Willem III.jpg|upright=1|thumb|2½ ghell di [[Paes Bass]], 1877.]] I [[Zeca (moneda)|zeche]] in del [[mond]] normalment fann monede per i valor in tra 0,1 e 10 [[euro]], inscambi tegnen la carta moneda per i valor pussee volt. Se l'[[Inflazion|inflazzion]] la fa andà sgiò el valor d'aquist de la valuta in tant cas la carta moneda la vegn sostituida di monede, per esempi l'è capitad in del cas di [[dollar canades]], [[dollar australian]], [[Sterlina britannega|sterlina britanega]] e [[Lira (moneda)|franch italian]], che hann anca ritirad i monede de poch valor e/o hann emess carta moneda de pussee valor. El dollar statunitens el tegn inscambi ancamò in circolazzion la carta moneda de $1 insema a la (manch popolara) moneda, inscambì tute i oltre nazzion industrializzade doperen de norma di monede metalleghe per l'istess valor. Olter sistem de spartizzion monedaria, coma per esempi in del cas de la veggia [[Sterlina britannega|sterlina]] che in fina a la [[decimalizazzion]] del [[1971]] l'era spartida in 20 [[scellino|scellin]] ("s") o in 240 [[penny|vegg penny]] ("d"). Esempi de valute che gh'hann i ghei o termin conligad coma ''cents'', ''centimo'', ''centesimo'', ''sen'' inn: * [[Fiorin aruban]] * [[Dollar australian]] * [[Dollar de Barbados]] * [[Dollar di Bahamas]] * [[Dollar del Belize]] * [[Dollar di Bermude]] * [[Dollar del Brunei]] (coma sen) * [[Dollar canades]] * [[Dollar di Cayman]] * [[Sterlina cipriota]] (coma σεντ o sent) * [[Dollar di Caraibi oriental]] * [[Nakfa eritrer]] * [[Corona eston]] (coma sent) * [[Lilangeni del Eswatini]] * [[Eurozona]] [[euro]] - la moneda la gh'ha el test ''EURO CENT''; l'[[Problem lenguistegh in su l'euro|usagg]] el cambia a segonda de la lengua doperada. I monede greche gh'hann "ΛΕΠΤΟ" ("lepto") in sul dedree de la moneda de 1 ghell e "ΛΕΠΤΑ" ("lepta") in sul dedree di oltre. * [[Dollar di Figi]] * [[Dollar de la Guyana]] * [[Dollar de Hong Kong]] * [[Rupia indonesiana]] (coma sen) * [[Dollar giamaican]] * [[Scellin keniota]] * [[Dollar liberian]] * [[Lita lituan]] (coma centas) * [[Ringgit males]] (coma sen) * [[Lira maltesa]] * [[Rupia maurizziana]] * [[Dollar namibian|Dollar namibiano]] * [[Gulden]] di Antille Olandes * [[Dollar neozelandes]] * [[Rupia di Seychelles]] * [[Leon sierraleones]] * [[Dollar de Singapor]] * [[Rand sudafrican]] * [[Rupia singalesa]] * [[Dollar surinames]] * [[Noeuv dollar taiwanes]] * [[Scellin tanzanian]] * [[Dollar de Trinidad e Tobago]] * [[Scellin ugandes]] * [[Dolar statünidens|Dollar statunidens]] * [[Dollar del Zimbabwe]] Esempi de valute che hann minga i ghei: * [[Rupia indiana]] - la se spartiss in 100 [[paise]] * [[Dinar kuwaitian]] - el se spartiss in 1000 [[fils]] * [[Ouguiya mauritana]] - la se spartiss in 5 [[khoums]] * [[Ariary malgasc]] - el se spartiss in 5 [[iraimbilanja]] * [[Rupia pakistana]] - la se spartiss in 100 [[paise]] * [[Złoty polach]] - el se spartiss in 100 grosz * [[Sterlina britannega|Sterlina britanega]] - la se spartiss in 100 [[penny|pence]] * [[Leu romen]] - el se spartiss in 100 bani * [[Dinar serb]] - el se spartiss in 100 [[para (moneta)|para]] * [[Franch svizzer]] - el se spartiss in 100 [[rappen]] * [[Baht thailandes]] - el se spartiss in 100 [[satang]] * [[Đồng vietnamita]] - el se spartiss in 10 hào o in 100 xu/su. ==Ligam de foeura== *[https://web.archive.org/web/20080416193925/http://www.coincommunity.com/us_coin_links/us_cents.asp# Informazzion in sul ghell U.S. per ann e modell], in su ''www.coincommunity.com'' [[Categoria:Daner]] dfrg18gmlsapasjfqncufcs58jzs5c2 Guardia Nazzional di Stat Unid 0 231150 1336019 1323615 2026-10-17T22:08:07Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336019 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} [[File:Seal of the United States National Guard.svg|thumb|Stema de la Guardia Nazzional]] La '''Guardia Nazzional di Stat Unid''' (''United States National Guard'') a l'è una forza militar di [[Stat Unid]], che la fa de reserva a l'[[Armada di Stat Unid|Armada]] e a l'[[Aeronautega di Stat Unid|Aeronautega]], partida in 54 organizazzion separad, cioè vuna per ogni Stat pussee quater per el [[Distret de Colombia]], [[Guam]], [[Puerto Rico]] e i [[Isole Vergin Americane]], che dipenden in d'un quaj cas di governator locai e in d'un quaj cas del [[President di Stat Unid]]. La pupart di member de la Guardia Nazzional inn di volontari che lavoren 'me civil per la pupart del temp, che inn integrad de la [[Active Guard Reserve]], che l'è in servizzi ativ. Di milizzie locai gh'eren in di Colonie ben prima di Stat Unid e 'l nom Guardia Nazzional l'è stad per la prima voeulta catad foeura del [[Stat de Noeuva York]] in del 1824 in onor de la [[Guardia Nazzional Franzesa]]. == Riferiment == *[https://www.theguardian.com/world/2014/aug/18/what-is-national-guard-ferguson-missouri What is the US national guard and when is it called up?] == Vos corelade == *[[Milizzia (Stat Unid)]] *[[National Guard Bureau]] *[[Space National Guard]] *[[Army National Guard]] *[[Air Force National Guard]] *[[Minutemen]] [[Categoria:Forze armade di Stat Unid]] nzdhzz3x4f44ixcnfut53myaueareuh 1336062 1336019 2026-10-18T10:55:31Z Sciking 7100 /* Riferiment */ 1336062 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} [[File:Seal of the United States National Guard.svg|thumb|Stema de la Guardia Nazzional]] La '''Guardia Nazzional di Stat Unid''' (''United States National Guard'') a l'è una forza militar di [[Stat Unid]], che la fa de reserva a l'[[Armada di Stat Unid|Armada]] e a l'[[Aeronautega di Stat Unid|Aeronautega]], partida in 54 organizazzion separad, cioè vuna per ogni Stat pussee quater per el [[Distret de Colombia]], [[Guam]], [[Puerto Rico]] e i [[Isole Vergin Americane]], che dipenden in d'un quaj cas di governator locai e in d'un quaj cas del [[President di Stat Unid]]. La pupart di member de la Guardia Nazzional inn di volontari che lavoren 'me civil per la pupart del temp, che inn integrad de la [[Active Guard Reserve]], che l'è in servizzi ativ. Di milizzie locai gh'eren in di Colonie ben prima di Stat Unid e 'l nom Guardia Nazzional l'è stad per la prima voeulta catad foeura del [[Stat de Noeuva York]] in del 1824 in onor de la [[Guardia Nazzional Franzesa]]. == Riferiment == *[https://www.theguardian.com/world/2014/aug/18/what-is-national-guard-ferguson-missouri What is the US national guard and when is it called up?] == Alter proget == {{Interprogetto}} == Vos corelade == *[[Milizzia (Stat Unid)]] *[[National Guard Bureau]] *[[Space National Guard]] *[[Army National Guard]] *[[Air Force National Guard]] *[[Minutemen]] [[Categoria:Forze armade di Stat Unid]] ooqshapugx05wlacm8xmgzefuc2yp5i Sistema sanitari de la Svizzera 0 231406 1336036 1298474 2026-10-17T22:17:06Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336036 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} [[File:CHUV depuis Signal de Sauvabelin.JPG|thumb|L'Ospedal Universitari del Canton Vaud]] El '''sistema sanitari de la Svizzera''' a l'è un [[sistema sanitari]] universal de [[Sistema Bismarck|tipo Bismarck]] fondad in su di casse malad privade che inn obligatori per tucc i resident in del Pajes e l'è regolad de la ''Lesg Federala in su la Sigurazzion Sanitaria''. 'Sti sigurazzion chi paghen la pupart di spese per i cure di sigurad, che però inn ciamad a pagà una part di cure in dò manere: cont una [[franchigia (sigurazzion)|franchigia]] scernida del sigurad che la va de 300 a 2'500 [[Franch svizzer|CHF]] e cont un co-pagament del 10% fina a un massim de 700 CHF. A nivell de organizazzion politega el sistema l'è caraterizzad del [[federalism]], che 'l po vesser limitad in di cas ecezzionai, compagn de 'n epidemia. == Sigurazzion == I sigurazzion inn di ent privad che però poden no havégh un [[profit]] di pian obligatori, che inn istess per tut el Pajes e poden no vesser refudad a quei che fann domanda, ma poden havéghel di pian suplementar, che poden revardà una mota de roba compagn di [[ogiai]], del [[dentista]] o di cambere privade a l'[[ospedal]] e poden vesser refudad ai utent. El massim che vun el pò pagà senza un sussidi l'è del 8% del so [[redit]], e poeu el Stat el ghe paga un sussidi. Anca i pussee pover ciapen, di [[Canton (Svizzera)|Canton]], di daner per pagàss la sigurazzion. Tucc i necessità medegh, se inn no quatad de 'n oltra sigurazzion, inn pagad de 'sti sigurazzion e foeura di co-pagament sgiamò manzonad vun se l'è mandad in ospedal el paga domà i spese obergher. == Ent sanitari == I ent che dann i cure sanitarie in Isvizzera poden vesser publegh (de solit i ospedal i pussee grand), semi-privad (compagn di cà de cura) o privad (soratut i [[medegh de medesina general]] e i clineghe) e i svizzer gh'hann libertà de scernì in tra i vari medegh de la soa zona e gh'è no un medegh de bas de riferiment per i sigurad de 'n pont de vista formal, che poden catà foeura quell che favorissen, grazzia a un tarifari contratad ciamad [[Tarmed]]. De solit i ospedal publegh inn finanziad sia di spese per i cure che di tasse, e donca poden fà pagà pussee ai forester e de solet i sigurazzion quaten no i intervent ordinari disponibil in del Canton se fad foeura del Canton e istess quaten no i clinegh privad, se la gh'è no una sigurazzion integrativa. A bon cunt, però, i citadin del [[Spazzi Economegh Europee]] poden fàss rimborsà del so sistema sanitari di cure fade in Isvizzera grazzia ai vari acord. == Proposte de reforma == Per via di volt cost del sistema in sui citadin gh'è stad di proposte de riforma del sistema: in del 2014 i citadin hann votad contra in d'un [[referendum]] per meter [[Sistema de sigurazion nazionala|domà una cassa malad]] publega, con domà i canton francofon ch'hann votad a favor. In del 2020 el [[Canton Neuchâtel]] l'insubiss al Parlament federal de dàgh el permess ai Canton de organizzà di casse malad publeghe e i [[Partid Socialista (Svizzera)|socialista]] in del midem ann consegnen una regoeulta di firme per fà un referendum per meter un limit massim del 10% del redit de un'economia domestega per la cassa malad. == Statisteghe == In del 2014 la Svizzera l'ha spendud el 11,4% del so [[PIL]] per la sanità, compagn de [[Franza]] o [[Germania]], assee alt per la media de l'[[Europa]] ma manch di [[Stat Unid]]. Per l'[[OECD]] a l'è 'l Pajes con pussee [[infermer]] per persona e del 2018 l'[[Euro Health Consumer Index]] l'ha classifegad la sanità svizzera 'me la pussee bona d'Europa, dopo havé superad i [[Pajes Bass]] che de temp gh'haveven el primad, ma l'ha anca fad notà el so alt cost. === Premi medi === In del 2014 i premi medi per la sigurazzion al mes eren: *396,12 CHF per adult (pussee de 26 agn) *363,55 CHF per un sgiovin (19–25 agn) *91,52 CHF per un fioeul (age 0–18) == Riferiment == *[https://www.nytimes.com/2009/10/01/health/policy/01swiss.html?pagewanted=all Swiss Health Care Thrives Without Public Option] *[https://www.swissinfo.ch/ita/politica-sanitaria_come-funziona-il-sistema-sanitario-svizzero-/44332894 Come funziona il sistema sanitario svizzero?] *[https://www.sanitas.com/it/clienti-privati/momenti-particolari-della-vita/trasferirsi-in-svizzera-o-allestero/da-poco-in-svizzera/sistema-sanatario-svizzero.html Il sistema sanitario in Svizzera spiegato in modo semplice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210104144913/https://www.sanitas.com/it/clienti-privati/momenti-particolari-della-vita/trasferirsi-in-svizzera-o-allestero/da-poco-in-svizzera/sistema-sanatario-svizzero.html |date=2021-01-04 }} *[https://www.swissinfo.ch/ita/votazione-federale_nuova-disfatta-per-la-cassa-malati-pubblica/40802522 Nuova disfatta per la cassa malati pubblica] *[https://www.rsi.ch/news/svizzera/Torna-la-cassa-malati-unica-12651507.html Torna la cassa malati unica] *[http://ps-ticino.ch/lanciata-liniziativa-dei-premi-cassa-malati-meno-onerosi/ Iniziativa per dei premi di cassa malati accessibili: raccolte 117’000 firme!] == Alter proget == {{Interproget}} == Vos corelade == *[[Sistema sanitari del Liechtenstein]] *[[Burò Federal de la Sanità Publega]] [[Categoria:Sanità in Svizzera| ]] dxfixm2sx7lnwqx401jgk1xdul136qo Liga Araba 0 231537 1336025 1305951 2026-10-17T22:12:24Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336025 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}}{{Lista1000}} {{SBOZZNOL}} [[File:Arab League member states (orthographic projection).svg|thumb|Stat de la Liga Araba]] La '''Liga Araba''' a l'è un'organizazzion internazzionala che la sgionta insema di Stat de coltura araba del [[Vesin Orient]] e del [[Nord Africa]]. Al dì d'incoeu gh'è dent 22 Stat che inn member a pien titol, pussee cinch oservator, o ben [[Armenia]], [[Brasil]], [[Eritrea]], [[India]] e [[Venezuela]]. == Riferiment == *[https://www.treccani.it/enciclopedia/lega-araba Treccani] == Alter proget == {{Interproget}} == Vos corelade == *[[Area araba slargada del liber scambi]] *[[Carta araba di dirit de l'om]] [[Categoria:Organism internazzionai]] ljvu26sj71ns2zr1v3ac8vgy5izfjap Alfonso Ciampolillo 0 231719 1336009 1270708 2026-10-17T22:01:35Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336009 wikitext text/x-wiki {{O|date=Avril 2024}} {{NOL}} {{sbozz}} [[Archivi:Lello_Ciampolillo_datisenato_2018.jpg|miniatura|Alfonso Ciampolillo.]] '''Alfonso Ciampolillo''', ciamad e cognossud anca coma '''Lello''' ([[Bari]], [[02 02|2 febrer]] [[1972]]), l'è un politegh italian. L'ha fad part di grup parlamenter del [[Moviment 5 Stell|Moviment 5 Stelle]] (del [[2013]] al [[2020]]) e del [[Grup mist]] (del [[05 02|5 febrer]] [[2020]]). == Vita == Ai [[Elezzion aministrative italiane del 2009|elezzion aministrative del 2009]] l'è stad el candidad del [[Moviment 5 Stell|Moviment 5 Stelle]] per la carega de [[sindegh de Bari]]. In quell'ocasion chì l'ha otegnud 767 vot, par al 0,4% di consens.<ref>{{cita web|url=https://elezionistorico.interno.gov.it/index.php?tpel=G&dtel=07/06/2009&tpa=I&tpe=C&lev0=0&levsut0=0&lev1=16&levsut1=1&lev2=9&levsut2=2&lev3=60&levsut3=3&ne1=16&ne2=9&ne3=90060&es0=S&es1=S&es2=S&es3=N&ms=S|titolo=Archivi storegh elezzion|accesso=19 Sgenar 2021}}</ref> === Elezzion a senator === In del [[Elezioni politiche italiane del 2013|2013 el vegn elegiud senator]] de la [[XVII legislatura de la Republega Italiana|XVII legisladura de la Republega Italiana]] in de la [[Collegg eletoral plurinominal Puja - 01 (Senad de la Republega)|circoscrizzion Puja]] per el Moviment 5 Stell. Del 7 masg [[2013]] el vegn member de la VIII [[Comission permanenta]] (Lavorà publegh, comunegazzion), inscambi del [[05 06|5 sgiugn]] 2013 de quella per l'indirizz general e la vigilanza di servizzi radio-televisiv. El vegn [[Elezzion politeghe italiane del 2018|relegiud al Senad in del 2018]]. El [[31 01|31 sgenar]] [[2020]] el vegn casciad via del partid a la fin de l'istrutoria in su i rimbors minga fad.<ref>{{cita web|url=https://www.ilsussidiario.net/news/m5s-via-senatori-di-marzio-e-ciampolillo-vanno-nel-misto-ora-il-governo-rischia/1973680/|titolo=M5S via senatori Di Marzio e Ciampolillo, vanno al Gruppo Misto|data=31 sgenar 2020}}</ref> === Posizzion politeghe === Per l'epidemia del bateri ''[[Xylella fastidiosa]]'', che l'ha colpid l'[[olivicoltura]] italiana e l'ha provocad la difusion del [[compless del dissecament rapid de l'oliv]] (CoDiRO), el Ciampolillo l'è s'cerad cont el front de chi, con posizzion de [[negazzionism]] del problema, el se opon a misure de contrast cont abatiment di oliv.<ref>{{cita news||url=https://corrieredelmezzogiorno.corriere.it/lecce/cronaca/18_dicembre_13/ulivo-infetto-affidato-senatore-xylella-impedito-taglio-pianta-db65ee62-fec5-11e8-90df-6172d29e7b39.shtml|titolo=Uliv infet afidad a senator. Xylella, impedid el taj de la pianta|giorno=13|mese=december|anno=2018|giornale=[[Corriere del mezzogiorno]]}}</ref> L'è de sorapu favorevol a la [[Legalitaa de la canabis|legalizazzion de la canabis]] e a favor del moviment [[Animalism|animalista]], de fad a l'è [[Veganism|vegan]]. ==Note== <references /> ==Vos conrelade== *[[Moviment 5 Stell|Moviment 5 Stelle]] *[[XVII legislatura de la Republega Italiana|XVII legisladura de la Republega Italiana]] ==Ligam de foeura== *[http://www.senato.it/leg/17/BGT/Schede/Attsen/00029069.htm Alfonso Ciampolillo] / [http://www.senato.it/leg/18/BGT/Schede/Attsen/00029069.htm Alfonso Ciampolillo], in su ''Senato.it'' {{DEFAULTSORT:Ciampolillo, Lello}} [[Categoria:Politegh italian]] [[Categoria:Nassud in del 1972]] 340zgk9vrf4sdni3lrqedxzago53r50 1336010 1336009 2026-10-17T22:02:07Z Sciking 7100 1336010 wikitext text/x-wiki {{O|date=Avril 2024}} {{NOL}} {{sbozz}} {{atualizar}} [[Archivi:Lello_Ciampolillo_datisenato_2018.jpg|miniatura|Alfonso Ciampolillo.]] '''Alfonso Ciampolillo''', ciamad e cognossud anca coma '''Lello''' ([[Bari]], [[02 02|2 febrer]] [[1972]]), l'è un politegh italian. L'ha fad part di grup parlamenter del [[Moviment 5 Stell|Moviment 5 Stelle]] (del [[2013]] al [[2020]]) e del [[Grup mist]] (del [[05 02|5 febrer]] [[2020]]). == Vita == Ai [[Elezzion aministrative italiane del 2009|elezzion aministrative del 2009]] l'è stad el candidad del [[Moviment 5 Stell|Moviment 5 Stelle]] per la carega de [[sindegh de Bari]]. In quell'ocasion chì l'ha otegnud 767 vot, par al 0,4% di consens.<ref>{{cita web|url=https://elezionistorico.interno.gov.it/index.php?tpel=G&dtel=07/06/2009&tpa=I&tpe=C&lev0=0&levsut0=0&lev1=16&levsut1=1&lev2=9&levsut2=2&lev3=60&levsut3=3&ne1=16&ne2=9&ne3=90060&es0=S&es1=S&es2=S&es3=N&ms=S|titolo=Archivi storegh elezzion|accesso=19 Sgenar 2021}}</ref> === Elezzion a senator === In del [[Elezioni politiche italiane del 2013|2013 el vegn elegiud senator]] de la [[XVII legislatura de la Republega Italiana|XVII legisladura de la Republega Italiana]] in de la [[Collegg eletoral plurinominal Puja - 01 (Senad de la Republega)|circoscrizzion Puja]] per el Moviment 5 Stell. Del 7 masg [[2013]] el vegn member de la VIII [[Comission permanenta]] (Lavorà publegh, comunegazzion), inscambi del [[05 06|5 sgiugn]] 2013 de quella per l'indirizz general e la vigilanza di servizzi radio-televisiv. El vegn [[Elezzion politeghe italiane del 2018|relegiud al Senad in del 2018]]. El [[31 01|31 sgenar]] [[2020]] el vegn casciad via del partid a la fin de l'istrutoria in su i rimbors minga fad.<ref>{{cita web|url=https://www.ilsussidiario.net/news/m5s-via-senatori-di-marzio-e-ciampolillo-vanno-nel-misto-ora-il-governo-rischia/1973680/|titolo=M5S via senatori Di Marzio e Ciampolillo, vanno al Gruppo Misto|data=31 sgenar 2020}}</ref> === Posizzion politeghe === Per l'epidemia del bateri ''[[Xylella fastidiosa]]'', che l'ha colpid l'[[olivicoltura]] italiana e l'ha provocad la difusion del [[compless del dissecament rapid de l'oliv]] (CoDiRO), el Ciampolillo l'è s'cerad cont el front de chi, con posizzion de [[negazzionism]] del problema, el se opon a misure de contrast cont abatiment di oliv.<ref>{{cita news||url=https://corrieredelmezzogiorno.corriere.it/lecce/cronaca/18_dicembre_13/ulivo-infetto-affidato-senatore-xylella-impedito-taglio-pianta-db65ee62-fec5-11e8-90df-6172d29e7b39.shtml|titolo=Uliv infet afidad a senator. Xylella, impedid el taj de la pianta|giorno=13|mese=december|anno=2018|giornale=[[Corriere del mezzogiorno]]}}</ref> L'è de sorapu favorevol a la [[Legalitaa de la canabis|legalizazzion de la canabis]] e a favor del moviment [[Animalism|animalista]], de fad a l'è [[Veganism|vegan]]. ==Note== <references /> ==Vos conrelade== *[[Moviment 5 Stell|Moviment 5 Stelle]] *[[XVII legislatura de la Republega Italiana|XVII legisladura de la Republega Italiana]] ==Ligam de foeura== *[http://www.senato.it/leg/17/BGT/Schede/Attsen/00029069.htm Alfonso Ciampolillo] / [http://www.senato.it/leg/18/BGT/Schede/Attsen/00029069.htm Alfonso Ciampolillo], in su ''Senato.it'' {{DEFAULTSORT:Ciampolillo, Lello}} [[Categoria:Politegh italian]] [[Categoria:Nassud in del 1972]] su756j0yhlmyi18l5chyd0ep1lnesf1 Pompeo Frattini 0 231754 1336015 1289675 2026-10-17T22:04:47Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336015 wikitext text/x-wiki {{O|date=sginer 2024}} {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} El '''Pompeo Frattini''' ([[Milan]], 1922 - 5 de masg 2003) a l'è stad un poeta italian. Architet in la vita, l'ha tacad a scriver poesia de vegg e l'ha dad foeura el so prim liber, "Gott de rosòli e pìnol amar", a 80 agn, anca se l'era passionad de dialet e de la soa valorizazzion anca de sgiovin, tant de havé voltad i At di Apostoi in milanes poch dopo de la mort de la mier. El fioeul, Giuseppe, l'è stad el fondator de l'[[Antiga Cardenza de Sant Ambroeus]] e l'ha curad la publegazzion di poesie del pader. == Bibliografia == *Region Lombardìa - Antologia della poesia nelle lingue e nei dialetti lombardi == Riferiment == *[http://www.anticacredenzasantambrogiomilano.org/notiziari/notiziario%206%202003%20p4.pdf Antica Credenza] {{Webarchive|grafia=NOL|url=https://web.archive.org/web/20210131190309/http://www.anticacredenzasantambrogiomilano.org/notiziari/notiziario%206%202003%20p4.pdf |date=2021-01-31 }} {{DEFAULTSORT:Frattini, Pompeo}} [[Categoria:Poeta italian]] [[Categoria:Autor in lombard]] [[Categoria:Nassud in del 1922]] [[Categoria:Mort in del 2003]] c0v0t4hc6cuxyjkg3mgdpcg8y28v2h8 Sistema autonom 0 231772 1336035 1298466 2026-10-17T22:16:56Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336035 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} Un '''sistema autonom''' a l'è un insema de [[red (informatega)|red]] e [[router]] che inn sota el controll de 'na precisa entità ministrativa che la definiss una ciara politega de [[routing]] vers l'[[Internet]]. In principi (RFC 1771) se intendeven domà i grand [[ISP]] o i organizazzion pussee grand cont una connession autonoma menter con la RFC 1930 a l'è recognossud che anca di organizazzion diferent poden doperà privatament el [[Border Gateway Protocol]], anca se per el pont de vista de l'internet gh'è domà i ISP recognossud che gh'hann un ''autonomous system number'' che inn, al 2018, 92'000. == Alter proget == {{Interproget}} == Riferiment == *[https://www.cloudflare.com/it-it/learning/network-layer/what-is-an-autonomous-system/ Cloudflare] [[Categoria:Red di computer]] t6b1fgee8adfa8cfm9g43tjp7csb574 Mafia 0 231834 1336028 1294858 2026-10-17T22:13:12Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336028 wikitext text/x-wiki {{NOL}} {{SBOZZ}} La '''mafia''' l'è un'organizazzion criminal nassuda in [[Sicilia]] con [[Cosa Nostra]], spantegada voramai in tut el mond e fondada in su la [[violenza]], l'[[omertà]], in su di mit de fondazzion e di rit per andàgh denter. == Riferiment == *[https://www.treccani.it/enciclopedia/mafia Treccani] == Alter proget == {{Interproget}} == Vos corelade == *[[Cosa Nostra]] *[[Stidda]] *[[Sacra Corona Unita]] *[[Camorra]] *[[Mafia americana]] *[[Crimen organizad in Italia]] *[['Ndrangheta]] [[Categoria:Organizazzion criminal]] dtptm8pu9prukfln6jlbof7f0ohbnkc Categoria:Organizazzion criminal 14 231839 1336007 1037869 2026-10-17T22:00:19Z Sciking 7100 added [[Category:Scienze sociai]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 1336007 wikitext text/x-wiki [[Categuria:Crimen]] [[Categoria:Scienze sociai]] jngy08dsv6aj1gjkd0xlt404922v4wl 1336040 1336007 2026-10-17T22:18:54Z Sciking 7100 Sciking l'ha trasformad la pagina "[[Categoria:Organizzazzion criminal]]" in "[[Categoria:Organizazzion criminal]]" 1336007 wikitext text/x-wiki [[Categuria:Crimen]] [[Categoria:Scienze sociai]] jngy08dsv6aj1gjkd0xlt404922v4wl Gemini (protocoll) 0 231858 1336016 1265508 2026-10-17T22:05:33Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336016 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} '''Gemini''' a l'è un protocoll a [[nivell de aplicazzion]] pensad per l'[[ipertest]] spantegad e ispirad al vegg protocoll [[Gopher (informatega)|Gopher]], del che 'l se diferenzia per el doperà [[TLS]] con [[trust on first use]] e per una standardizazzion pussee volta de la codifega di test, oltra che per l'atenzion a la privacy, cont un formad de richiesta che 'l gh'ha dent domà l'URL, senza nissun trasciament. I vari sit che doperen el protocoll fann part de l'inscì ciamad [[Gemini space]]. == Riferiment == * [https://gemini.circumlunar.space/docs/specification.html Specifegh] {{Webarchive|grafia=NOL|url=https://web.archive.org/web/20210507200328/https://gemini.circumlunar.space/docs/specification.html |date=2021-05-07 }} [[Categoria:Protocoi aplicativ]] smmucs1k4zsjxit2lmxhkvf7x10vdtu Epigraf 0 231946 1336012 1079435 2026-10-17T22:02:57Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336012 wikitext text/x-wiki {{NOL}} [[Archivi:Porta_San_Gallo_epigrafe_1.JPG|drita|miniatura|Epigraf [[Lengua latina|latina]] [[Firenze|fiorentina]] de [[Porta San Gall]]]] Con '''epigraf''' (del [[Lengua greca|grech antigh]]: ἐπιγραφή, ''epigraphè'', scrivud sora) o '''iscrizzion''' se intend de solet un [[test]] esponid publegament in su un suport de material minga deperibel (soratut [[Marmor|marmol]] o preda, o anca metall). El test el gh'ha de solet el fin de tegnì viva la memoria de un event storegh, de un personagg o de un at; i parole poeuden vesser incise, dipingiude o fade a [[mosaich]]; l'epigraf la se poeud trovà sia in d'un sit sarrad (gesa, capella, palazzi) sia a l'avert (piazza, via, cimiter), o la poeud vesser in su un oget. De solet i iscrizzion inn fade in letere maiuscole, a caraterizzàie però l'è minga domà el stil de la scritura ma anca l'adozzion de particolar register lenguistegh, despess con concision e solenitaa, in fonzion del contegnud, del contest e del fin comunegadiv. == Storia == [[Archivi:Piedra_de_nora224.jpg|miniatura|La [[stel de Nora]], famos esempi de iscrizzion fenisa]] La tradizzion epigrafega l'è carateristega de la [[civiltaa classega]] greca e romana e la testimonia el grad spantegad de alfabetizazzion de quei societaa chì: senza una bas compagna de quella chì i epigraf havarien minga podud havé la fonzion de comunegazzion publega. Inn rivade in fina a num circa trecent-milla iscrizzion romane, domà una part picinina de l'insema origenari che, spantegad in sul vast territori de l'[[Imper roman]], l'è inscambi valutad di studios in divers milion de esemplar. In del [[Medioev]] el declin de l'alfabetizazzion e di istituzzion publeghe el se acompagna a quell di epigraf che, senza la so fonzion, vegnen manch in numer in fina squas a descomparì. L'usagg di epigraf el fa la so recomparsa a principià de l'[[XI secol]] e el se spantega con l'[[Umanesim]] e el diret recuper de la forma epigrafega de Roma. Del [[1471]] l'epigrafia publega per i strade de Roma la gh'ha un fort impuls de l'oeuvra del [[papa Sisto IV]]. El tratad ''[[De Divina Proportione]]'', publegad in del 1509 del matemategh [[Luca Pacioli]], el deta i regole matemateghe per l'imitazzion di modell antigh. ==Studi di epigraf== El studi di ''epigraf'' l'ha toeu cont el temp un'importanza semper pussee granda, soratut per la so rilevanza coma [[Font (storiografia)|font storeghe]]. El lavorà malfà de interpretazzion e datazzion l'ha menad a la maturazzion de un'autonoma dissiplina scientifega che la ciapa el nom de "[[epigrafia]]". I tante tipologie de epigraf hann fad pensà un quai studios a di definizzion che se basen minga in sul material o in su la modalitaa de scritura ma in su criteri imateriai, prim in tra tucc el perchè un'iscrizzion la vegn creada. El [[Giancarlo Susini]] e l'Angela Donati i parlen, per esempi, de «scritura esponida» che l'ha in sé «i requisid de la perenitaa»,<ref>G. C. Susini-A. Donati, ''La scrittura esposta: i modi della scrittura romana'', in G. R. Cadorna (a cura di), ''Sulle tracce della scrittura. Oggetti, testi, superfici dai Musei dell’Emilia-Romagna'', Casalecchio del Reno (Bologna) 1986, pp. 65–78</ref> inscambi el Silvio Panciera el noda el carater unidirezzional del messagg epigrafegh, che 'l se revolg minga a un grup picinin ma a una colletivitaa.<ref>S. Panciera, ''What Is an Inscription? Problems of Definition and Identity of an Historical Source'', in ''Zeitschrift für Papyrologie und Epigrafik'' 183 (2012), pp. 1–10.</ref> El Marci Grossi l'osserva inscambi che i epigraf tenden a trasmeter un'informazzion a tante persone con poche copie materiai del test, e che un'iscrizzion, a diferenza de un liber, la poeud vesser lensgiuda anca in manera involontaria: «l'è iscrizzion un test formulad o copiad cont el fin de spantegà una comunegazzion per rivà al numer pussee grand de letor, fin involontari, cont el numer pussee picinin de copie».<ref>M. Grossi, ''Ἔγραψε δὲ καὶ τίτλον ὁ Πιλᾶτος» (Gv 19,19). Verso una nuova definizione di iscrizione'', in ''Zeitschrift für Papyrologie und Epigrafik'' 197 (2016), pp. 85-95.</ref> == Note == <references /> == Bibliografia == * Armando Petrucci, ''Le epigrafi. Medioevo da leggere'', Einaudi, Torino, 1992 * ''Iscrizioni funerarie, sortilegi e pronostici di Roma antica'', a cura di L. Storoni Mazzolani, [Torino], G. Einaudi, [1973]; rist. ''Iscrizioni funerarie romane'', [Milano], BUR, [1991]. ==Vos conrelade== *[[Epigrafia]] [[Categoria:Poesia]] [[Categoria:Epigraf]] j8rs7itw21h910clyzmnypal8ai6lbc Epigrama 0 232016 1336013 1271024 2026-10-17T22:03:07Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336013 wikitext text/x-wiki {{O|date=Avril 2024}} {{NOL}} {{sbozz}} L''''epigrama''' l'è un'iscrizzion [[Puesia|poetega]] [[Encomi|encomiastega]] o de dedega o, pussee despess, funeraria. Pussee comunement un epigrama l'è un componiment poetegh de vari carater, tipegh per la so brevitaa e icasticitaa. == Epigrama antigh == [[Archivi:Anthologia_Palatina_p101.jpg|miniatura|Foeuj de la ''Antologia Palatina'']] ===Conservazzion e catade=== Tante inn stade, de l'etaa ellenistega, i sillog che hann catad epigram, a principià del ''Soros'', collezzion del III secol a.C., indova inn catad, in tra i olter, i epigram del [[Posidip|Posidip de Pella]]<ref name="KG">[http://books.google.gr/books?id=shR3VJxlXZkC&lpg=PP1&hl=el&pg=PA7#v=onepage&q&f=false The New Posidippus: A Hellenistic Poetry Book], Kathryn J. Gutzwiller, Oxford University Press, 2005, σελ. 7, ISBN 0199267812, 9780199267811</ref>, per segutà, in del I a.C., con la ''Corona'' (Στέφανος), del [[Meleagher de Gadara]], che, de la metafora floreala doperada in del proemi per indegà i autor, el da a quell tip de compilazzion chì el nom de ''Antologia''; ancamò, a metaa de l'istess secol, la ''Στέφανος'' del [[Filip de Tessalonega]], forsi preceduda de l'antologia de un cert [[Amint]], indova gh'eren almanca i epigram de l'[[Antipater de Tessalonega]] e [[Antipater de Sidon]]<ref>Per num testimoniada del ''P.Oxy'' 662.</ref>.<br /> Quei e olter catade riven, in de la medievala ''[[Antologia Palatina]]'', aproeuv a l'''[[Antologia planudea|Antologia Planudea]]''. ===Origen=== In de la leteradura classega l'epigrama - del [[Lengua greca|grech]] ἐπί-γράφω (leteralment: "scriver su", "scriver sora") - l'era un'iscrizzion funeraria o comemoradiva, destinada al vesser incisa in su materiai durevol compagn de la preda e el [[bronz]]: de quella circostanza el vegniva el carater de la brevitaa, che la se conserva anca quand che l'epigrama el vegn un ver e propi [[gener leterari]] in [[Ellenism|etaa ellenistega]] e [[leteradura bizzantina|bizzantina]], con temi devers. In [[Impero Roman|epoca imperiala]] l'epigrama el toeu anca un carater [[Satira|satiregh]]<ref>Un bon ''excursus'' l'è quell del G. Tarditi, ''Epigramatici (Poeti)'', in ''Dizionario degli scrittori greci e latini'', dirigiud del F. Della Corte, Milan 1987, vol. II, pp. 797-820.</ref>.<br> In tra i prime atestazzion de epigram se retroeuva l'[[epigraf]] incisa in su la ''[[copa de Nestor]]'' (segonda metaa de l'[[VIII secol a.C.]]), indova un [[trimeter giambegh]] el vegn prima de du [[esameter]] epegh. A principià del [[V secol a.C.]] el vegn, però, squas semper adoperad el [[distegh elegiach]], che 'l se compon de un esameter e de un [[pentameter]].<br> Ancaben la tradizzion la faga resalì a l'[[Omer]] la composizzion de epigram<ref>In de la pseudo-erodotea ''Vita Homeri'' se retroeuven 17 componiment del gener, ciarament pseud-epigraf, in tra du e 23 vers.</ref>, i atestazzion pussee antighe resalen minga a despoeu del'[[VIII secol a.C.]]. El meter doperad l'era in prevalenza el distegh elegiegh, che el saria stad deprad per la prima voeulta del [[Archiloch]] e che el vegn poeu el vers tipegh de la poesia epigramatega. Famos inn stad, in etaa classega, i epigram de [[Simonide de Ceo]], [[V secol a.C.]], in tra i quai quei indova se celebren i gesta e la gloriosa mort di soldat in de la [[bataja de Maratona]] e de quei di [[Bataja di Termopili|Termopili]]<ref>In su i epigram simonidei, cfr. J. H. Molyneux, ''Simonides. A historical study'', London 1992, pp. 81-96 e 147-211.</ref>, e i epigram atribuid al [[Platon]]. ===Epigrama elenistegh=== Impunemanch, el gener epigramategh el cognos el so period pussee volt in [[etaa lissandrina]]: a l'è propi in quell period chì, de fad, che l'epigrama el da i so frut pussee bon, con poetesse e poet coma l'[[Anite de Tegea]], la [[Nossis]], el [[Teocrit]], l'[[Asclepiad de Samo]], el [[Meleagher de Gadara]], el [[Posidip|Posidip de Pella]]<ref>In de la vasta leteradura in su l'epigrama ellenistegh, cfr. almanca P. Bing, J. S. Bruss, ''Brill's companion to Hellenistic epigram'', Leiden, Brill, 2007.</ref>: de sorapu, quei poet chì hann portad la classega iscrizzion dedegatoria a una specializazzion e variazzion tematega notevola, de l'epitimbi (epigrama sepolcral) l'anatema (epigrama dedegatori), de l'epigrama erotegh (o omoerotegh) a quell scoptegh (de tip satiregh, despess con atach politegh, coma in Alceo de Messen, o critegh-leterari, coma ⁸in di stess [[Callimagh]] e [[Aslepiad de Samo]]). Un particolar tip de epigrama, lissandrin, doperad fess, a l'è l'[[ecfras]] (del gr. έκφρασις, descrizzion eleganta), con la che el poeta el voeul descriver sit e oeuvre d'art, componida con stil virtuos e elaborad in manera de garegià in forza espressiva con la roba descrivuda: in tra i pussee cognossude inn i ecfras del Posidip de Pella. == Note == <references/> ==Ligam de foeura== *[https://www.britannica.com/art/epigram Epigrama], in su ''Enciclopedia Britanega'', Encyclopædia Britannica, Inc. [[Categoria:Poesia]] hkag1n1gzviz3gw03b11zcmgqcka83f Hill climbing 0 232029 1336020 1297241 2026-10-17T22:08:43Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336020 wikitext text/x-wiki {{O|date=sginer 2024}} {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} L''''hill climbing''' a l'è 'n [[algoritm]] de otimizazzion che 'l consist in d'un algoritm iterativ che 'l scomincia cont una soluzzion a cas a 'n problema e 'l proeuva via via a fàlla pussee bona, fina che se riva a 'na soluzzion otimala. == Bibliografia == *Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2003), Artificial Intelligence: A Modern Approach (2nd ed.), Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, pp. 111–114, ISBN 0-13-790395-2 [[Categoria:Algoritm]] sp0j9nws9mkt7irmx1g9mpzxgxtg55b Luca Attanasio (diplomategh) 0 232049 1336026 1282095 2026-10-17T22:12:34Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336026 wikitext text/x-wiki {{O|date=Avril 2024}} {{NOL}} {{sbozz}} El '''Luca Attanasio''' ([[Sarònn|Saronn]], [[23 05|23 magg]] [[1977]] – [[Goma]], [[22 02|22 febbraio]] [[2021]]) l'è stad un diplomategh italian, imbassador in de la [[Repüblica Demucratica del Congo|Republega Democratega del Congo]] del 5 setember 2017 in fina a la so mort in d'un atentad in de la citaa de Goma. == Biografia == Nassud a [[Saronn]] in del [[1977]], l'è cressud a [[Limbiaa|Limbiad]]. In del [[2001]] el s'è lauread con lod a l'[[Universitaa comerciala Luigi Bocconi]] de [[Milan]] e, despoeu de havé frequentad un cors de preparazzion a l'[[Istitud per i stud de politega internazzionala|ISPI]], l'è stad ametud a la carrera diplomatega in del [[2003]]. In del [[ministeri di relazzion foreste e de la cooperazzion internazzionala]], l'è stad assegnad a la direzzion per i Afar Economegh, Ufizzi sostegn ai imprese, a la segreteria de la direzzion generala per l’[[Africa]] e poeu vice capo segreteria del sota-segretari de Stad con delega per l'Africa e la Cooperazzion Internazzionala in del [[2004]]. Del [[2006]] al [[2010]] l'ha lavorad a l'Imbassada italiana de [[Berna]] coma capo de l'Ufizzi Economegh e Comercial. Del [[2010]] al [[2013]] el gh'ha havud el roeul de consol general reggent a [[Casablanca]] e poeu in del 2013, l'incaregh de capo segreteria de la direzzion generala per la Mondializazzion e i Afar Globai al Ministeri di relazzion foreste. In del [[2015]] l'è stad nominad prim consijer de l'Imbassada d'Italia a [[Abuja]] in [[Nigeria]]. El 5 setember [[2017]], a domà 40 agn, cont el grad de [[consijer de legazzion]], el s'è insediad coma imbassador a [[Kinshasa]], in de la [[Repüblica Demucratica del Congo|Republega Democratega del Congo]], indova l'è reconfermad in de l'otober [[2019]].<ref>{{Cita web|url=https://ambkinshasa.esteri.it/ambasciata_kinshasa/it/ambasciata/ambasciatore|titolo=L'Imbassador Luca ATTANASIO|sito=ambkinshasa.esteri.it|lingua=it|accesso=|urlarchivio=}}</ref> Sensibel ai varie emergenze sociai del continent african e ativ in tant program de ajut promoeuvud de la [[Comunitaa de Sant'Egidi]], in del [[2020]] ghe vegn dad el [[Premi Internazzional Nassiriya per la Pas|Premi internazzional Nassiriya per la Pas]] «per el so impegn a la salvaguardia de la pas in tra i popoi».<ref>{{Cita web|url=https://napoli.repubblica.it/cronaca/2020/10/13/foto/premio_nassiriya_per_la_pace_all_ambasciatore_attanasio-270497925/1/|titolo=Premi Nassiriya per la Pas a Luca Attanasio, imbassador italian in Congo|sito=la Repubblica|data=|lingua=it|accesso=|urlarchivio=}}</ref> ==Note== <references /> [[Categoria:Diplomategh italian]] [[Categoria:Nassud in del 1977]] [[Categoria:Mort in del 2021]] dva03oi8thj77l62ll56y2g7pm105bz Istitut de Istruzzion Superior Giovann Romani 0 232061 1336022 1297335 2026-10-17T22:09:23Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336022 wikitext text/x-wiki {{O|date=sginer 2024}} {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} L''''Istitut de Istruzzion Superior Giovann Romani''' a l'è una scoeula superior de [[Casalmagior]], in [[provincia de Cremona]], che 'l ofriss un [[licee classegh]], un [[licee scientifegh]], un [[Istitut Tecnegh (Italia)|Istitut Tecnegh]] informategh e di istruzzion professionai. I prim insegnament classegh in la cità gh'eren sgiamò in del 1424, ma una scoeula dedicada la derva in del 1639, gestida di Fraa Barnabita in quella che l'è stada la sed de la scoeula fina al 1975, che in del 1810, cont un decret de Napoleon, la passa al comun 'me gestion e i austriegh la lassen inscì. A l'unità d'Italia se parla de sopression o de trasformazzion in d'una scoeula di art e mester ma in del 1887 l'è nomnad Regio Ginnasi, cioè statal, e dopo 'na longa suplega de quei de la cità in del 1964 l'è mitud anca el licee, fina al 1967 dependent del [[Licee Daniele Manin|Licee de Cremona]]. In del 1995, in d'un mester de razionalizazzion, l'è fondad el Pol Scolastegh de Casalmagior. == Ligam de foeura == *[https://www.poloromani.edu.it/ Sit ofizzial] [[Categoria:Licee classegh de la provincia de Cremona|Romani]] [[Categoria:Licee scientifegh de la provincia de Cremona|Romani]] [[Categoria:Istitut tecnegh de la provincia de Cremona|Romani]] 2mf1igwpvumzjxf0bsnzocaljntcmxb Licee classegh 0 232067 1336024 1297484 2026-10-17T22:12:14Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336024 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} El '''licee classegh''' a l'è una scoeula superior de l'ordenament italian che la dà 'n istruzzion umanistega minga professionalizzanta che la serviss per scernì una quajsevoeul facoltà de l'[[Università]]. El deriva del Ginnasi Licee de la [[lesg Casati]] e l'è stad reformad de la [[reforma Gentile]]: istoregament partid in ginnasi e licee, l'ha per agn, soratut prima de la liberalizazzion de l'acess a l'università, formad la class dirigenta italiana. == Riferiment == *[https://www.treccani.it/enciclopedia/liceo Liceo - Treccani] == Vos corelade == *[[Licee]] *[[Licee in Italia]] *[[Licee classegh europee]] *[[Gymnasium (Germania)]] *[[Lycée (Francia)]] [[Categoria:Istruzzion in Italia]] 35pav6ewomuvnmcf85yrbc94zrk5yfq 1336027 1336024 2026-10-17T22:13:09Z Sciking 7100 /* Riferiment */ 1336027 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} El '''licee classegh''' a l'è una scoeula superior de l'ordenament italian che la dà 'n istruzzion umanistega minga professionalizzanta che la serviss per scernì una quajsevoeul facoltà de l'[[Università]]. El deriva del Ginnasi Licee de la [[lesg Casati]] e l'è stad reformad de la [[reforma Gentile]]: istoregament partid in ginnasi e licee, l'ha per agn, soratut prima de la liberalizazzion de l'acess a l'università, formad la class dirigenta italiana. == Riferiment == *[https://www.treccani.it/enciclopedia/liceo Liceo - Treccani] == Alter proget == {{Interprogetto}} == Vos corelade == *[[Licee]] *[[Licee in Italia]] *[[Licee classegh europee]] *[[Gymnasium (Germania)]] *[[Lycée (Francia)]] [[Categoria:Istruzzion in Italia]] tn3mpo1isb1aptlb4a07qz1guxybi4c Union Russia-Bielorussia 0 232401 1336042 1300017 2026-10-17T22:19:07Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336042 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} [[File:Union State.svg|thumb|Mapa]] L''''Union Russia-Bielorussia''' a l'è 'n organizazzion fada su de la [[Russia]] e de la [[Bielorussia]], che la permet ai citadin di su Stat de andà a lavorà e viver liberament in tuta l'Union. Fondada in del 1997, in del 1999 l'è rinforzada, con l'obietiv de formà una [[federazzion]] compagna de l'[[URSS]]. == Ligam de foeura == *[https://soyuz.by/ Sit ofizzial] == Alter proget == {{Interproget}} == Vos corelade == *[[Relazzion Russia-Bielorussia]] *[[Union di Stat Sovran]] [[Categoria:Organism internazzionai]] q7ulz2d3kvpd95v6xuux1r1yfulug0h Holodomor 0 232554 1336021 1322414 2026-10-17T22:09:06Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336021 wikitext text/x-wiki {{O|date=sginer 2024}} {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} [[File:HolodomorKyivSvichky.jpg|thumb|upright=1.4|Comemorazzion]] [[File:Holodomor World Recognition.svg|thumb|upright=1.4|Pais che recognossen ofizialment l'Holodomor 'me un [[genocidi]]]] L''''Holodomor''' (''Голодомор'' in [[ucrain]] e [[russ]]) a l'è el nom de una [[famina]] che l'ha colpid l'[[Ucraina]], dovuda soratut ai politeghe de colletivizazzion del [[Stalin]]. Al dì d'incoeu la soa causa a l'è dibatuda: l'Ucraina, el [[Parlament europee]] e 19 Stat independent hann recognossud l'at 'me [[genocidi]], menter alter hann tolt no posizzion o la retegnen 'n acident. A l'è regordad el quart sabet de november. == Riferiment == *[https://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=789%2D15#Text Lesg de l'Ucraina] == Alter proget == {{Interproget}} == Vos corelade == *[[Famine in Russia e in l'URSS]] *[[Negazzionism de l'Holodomor]] [[Categoria:Storia ucraina]] pk2ydw839j64g4dmb81akj5j8eqpy8x Sovran Militar Orden de Malta 0 232734 1336037 1199109 2026-10-17T22:17:24Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336037 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} [[File:Coat of arms of the Sovereign Military Order of Malta (variant).svg|thumb|Stema del Sovran Militar Orden de Malta]] El '''Sovran Militar Orden de Malta''' a l'è un orden religios catolegh che 'l mena inanz la tradizzion di [[Cavaller Ospitaler]], in pè del 1099 e con sed a Roma, dopo che l'ha perdud i so territori, del 1834. L'ha deciadad la soa sovranità in del 1753, quand che l'era con sed a [[Malta]]. Anca se 'l gh'ha no di citadin o 'n territori stabel a l'è recognossud per tante robe 'me un [[Stat]], per esempi el gh'ha raport diplomategh con pussee de 100 Stat e 'l emet i [[Passaport del Sovran Militar Orden de Malta|so passaport]], oltra a havégh un so ordenament costituzzional, di so lesg e di sed cont el benefizzi de l'[[extra-territorialità]]. Al dì d'incoeu el se ocupa soratut de assistenza umanitaria, ma el gh'ha anca di corp militar sota l'[[Esercit italian]], che se ocupen de salut e assistenza, e 'l gh'ha havud un'aeronautega piscinina quand che l'[[Italia]] la gh'ha havud, dopo de la [[segonda guerra mondial]], de dà dent i so [[bombarder]] per un poo. == Ligam de foeura == *[https://www.orderofmalta.int/ Sit ofizzial] == Alter proget == {{Interproget}} == Vos corelade == *[[Colonizazzion ospitalera di Amereghe]] *[[Scud maltes]] *[[Order of Malta Ambulance Corps]] *[[Malteser International]] *[[Corp militar de l'ACISMOM]] *[[Palazzi Malta]] *[[Fort St. Angelo]] [[Categoria:Gesa catolega]] b9wkcf44pw2tjhuz9g2ej4k6c58w2u7 Striscia de Gaza 0 232838 1336039 1298594 2026-10-17T22:18:32Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336039 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} [[File:Gz-map2.png|thumb|Mapa]] La '''Striscia de Gaza''' (''قطاع غزة‎'' in arab) a l'è un'[[exclave]] palestinesa in del territori de [[Israell]], incentrada in su la cità de [[Gaza]], a status contes: per la pupart del mond a l'è part de la [[Palestina]], ma a l'è no governada de [[Ramallah]] e la gh'ha un so governo guidad de [[Hamas]], recognossud de la pupart di Pajes 'me organizazzion terroristega, e per quella reson chi per Israell a l'è un territori [[de facto]] independent e in guerra con luu. Per un quajvun a l'è un bon esempi de [[proto-Stat]], desgià che in del 2005 Israell l'ha scernud de retiràss unilaterlament de la zona e de lassà in man el governo ai palestines che, dopo de 'na [[Conflit Fatah-Hamas|guerra civil]], l'ha vist in del 2007 Hamas rivà al governo de la zona, ma a gh'è del conflit in del [[dirit internazzional]] se 'l territori a l'è ancamò sota la responsabilità israeliana o men. == Riferiment == *[https://www.britannica.com/place/Gaza-Strip Britannica] == Alter proget == {{Interproget}} == Vos corelade == *[[Bloch de la Striscia de Gaza]] *[[Conflit Israell-Striscia de Gaza]] *[[Governo de la Striscia de Gaza]] *[[Hamastan]] [[Categoria:Palestina]] 40o5jmcr1h7c340lew2dajh9fcz02mx Wikipedia:Te 'l savevet che 4 234001 1336030 1335866 2026-10-17T22:14:01Z Sciking 7100 /* De meter */ 1336030 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} '''Te 'l savevet che''' a l'è una rubrica de la [[Wikipedia in lombard]] che la sta in la pagina principala. El so obietiv a l'è de mostrà di vos che inn interessant de lensger e insegnen di robe che inn no assee comun ai utent. Nassuda 'me evoluzzion del "Parlem un poo de nunch", gestida de la comunità e partida in del 2016 a l'è partida in la Vedrina, gestida de la comunità, e in del "Te 'l savevet che...", gestid de 'n quaj ministrador, soratut del [[User:Sciking|Sciking]]. Del luj 2021 anca la comunità de la Wikipedia la gh'havarà la soa vos in la rubrica del "Te 'l savevet che..." == Regole == === Carateristeghe === Una vos de la rubrica "Te 'l savevet che..." la gh'ha: #De vesser curiosa, o ben parlà de un tema interessant o poch cognossud, o ben vesser scrivuda propi ben, ma podé no entrà in vedrina #De vesser inscì longa de permeter de havégh una interuzzion del test e havégh del contegnud interessant dopo #De vesser minga controversa, de ligàss no a di noeuve de cronega che poden vessél e de havégh no de potenzial de fà reclam a 'n quajvun A l'è ben che: #La gh'habia di font #La gh'habia di imagin #La sibia assee longa, inscì de dà 'na bona letura e 'na bona impression de la Wikipedia lombarda === Come insubì una vos === I ministrador poden, se troeuven una vos che pensen che la sibia bona, sgiontàlla a la lista senza nissuna burocrazzia. Se 'n alter utent l'è minga d'acordi, se po dervì una discussion e se catarà foeura el de fàss cont el consens. I utent comun, inveci, gh'hann de insubìlla in la pagina, che la podarà vesser aprovada de 'n ministrador o per consens. === Come sgiontà una vos === A mità de ogni mes, o anca prima se gh'è propi tancc de vos de meter, un ministrador el darà 'n oggiada ai vos che inn in la lista e scernissarà di vos in bas a 'sti criteri chi: *Havégh un bon equilibri in tra i vos cont i imagin e senza *Havégh un bon equilibri in tra i vari dialet e grafie *Havégh un bon equilibri in tra i vari argoment che inn tratad I vos vann sgiontade in di sotapagine del [[Template:Savevet]] e poeu besogna sgiontà in di pagine de discussion el template {{tl|Telsavevet}} con scrivud el period de permanenza, che l'è de un mes (foeura che in di cas de ecezzion sgiamò vist). Una pagina la po minga tornà in la rubrica se l'è passad no un ann de la soa presenza, ma a l'è possibel che la comunità la faga 'n ecezzion. == De meter == #[[Linkin Park]] #[[Regn d'Italia (Sacr Roman Imper)]] #[[Gian Giacom Trivolz]] #[[Yanez (singol)]] #[[Bataia de Pavia (1525)]] #[[Epitafi]] #[[Goteg lombard]] #[[Monester de San Benedet (Milan)]] #[[Adelchi]] #[[Anna Frank]] #[[Bartolomee Sachella]] #[[Benito Mussolini]] #[[Divinitaa inrabient]] #[[Domenico Barbaja]] #[[Emili Caldara]] #[[Filioque]] #[[Geoffrey Chaucer]] #[[Imper Otoman]] #[[Santuari de San Patrizzi]] #[[Silene elisabethae]] #[[Tortei cremasc]] #[[Turàs da Crèma]] #[[Amor sagrad e Amor profan]] #[[Santuari de la Madona Pellegrina (Baregg)]] #[[Musee civegh de Pavia]] #[[Viola culminis]] #[[Coefficent de rendiment]] #[[Storegh ribell]] #[[Strachitunt]] #[[Sgian]] #[[Peder II del Brasil]] #[[Memorial de la Shoah (Milan)]] #[[Giuditta e Oloferen]] #[[Nocturnes (Debussy)]] #[[Robert Cantieni]] #[[Metropolitana de Milan]] #[[Religion romana]] #[[Tórshavn]] #[[La bella e la bestia]] #[[Rampœusgen]] #[[Dellino Farmer]] #[[Sumer (popol)]] #[[3D Pinball: Space Cadet]] #[[AeroPress]] #[[Albert de Gandin]] #[[Alboin]] #[[Basilega de San Michel Magior]] #[[Bernard Zenal]] #[[Carlo Torrighelli]] #[[Cresma]] #[[Castell de Meregnan]] #[[Enrico Caffi]] #[[Gaitan Strambi]] #[[Gesa de Santa Valeria (Seregn)]] #[[Gesa de San Paol Apostol (Milan)]] #[[Gervas e Protas]] #[[Gamba de legn]] #[[Galvan Fiama]] #[[Musee civegh de storia natural de Milan]] #[[Montagna de San Sir]] #[[Milizia urbana (Milan)]] #[[Orden sacher]] #[[Orazzion]] #[[Peder Verr]] #[[Tregua de Parabiaa]] #[[Tino Roncaj]] #[[Varon Milanes]] #[[Rivoeulte in Vall Camonega]] #[[Ded Moroz]] #[[Tit Flavi Domizian]] #[[Giovann Antoni Cotta]] #[[Lissander Manzon]] #[[Giorgio Gaber]] #[[Cupid]] #[[Parc de la Villette]] #[[Alessandro Maria Minutella]] #[[Guerra di des dì]] #[[Carlo Monguzzi]] #[[Musee de storia informatega de la Slovenia]] #[[Transessualità]] #[[Ustaše]] #[[Armada Popolar de Liberazzion de la Jugoslavia]] #[[Gendarmaria (Regn de Jugoslavia)]] #[[Armando Diaz (incrosador)]] #[[Cop]] #[[Stazzion de Krzewina Zgorzelecka]] #[[Anophthalmus hitleri]] #[[Semafer HAWK]] #[[Biblioteca Nazzionala Braidensa]] #[[Gesa de Sant'Anna (Baregg)]] #[[Frontera verta]] #[[Palazz central de l'Università de Pavia]] #[[Republega Serba (Bosnia e Erzegovina)]] #[[Bramant]] #[[Gesa de Sant Antoni abaa (Milan)]] #[[Antipapa]] #[[Josip Broz Tito]] #[[Musee postal (Belgrad)]] #[[Milizzia comunal (Serbia)]] #[[Palazz Carmagnoeula]] #[[Villa Bled]] #[[Diacon]] #[[Franzesch Maria Righin]] #[[Sistema tangenzial de Cremona]] #[[Piero Parini]] #[[Giulio Bergmann]] #[[Pellagra]] #[[Strada provincial 14 Rivoltana]] #[[Istitut Cardiocenter Tesin]] #[[Strada Vigentina]] #[[Autostrada A51 (Italia)]] #[[PlayChoice-10]] #[[Strada extraurbana principal]] #[[Process de Verona]] #[[Rivoeulte in Vall Camonega]] #[[Piev de la Valcuvia]] #[[Autostrada A60 (Italia)]] #[[Licee in Italia]] #[[Autostrada A50 (Italia)]] #[[Assedi de Ragusa (1991-1992)]] #[[Gesa de la Madona de Carevasg (Stretto)]] #[[Bust del Lenin (Cavriagh)]] #[[Villa De Vecchi]] #[[Elettrotreno FS ETR.200]] #[[Autobus]] #[[Treno Stadler BTR.813]] #[[Trans Europ Express]] #[[Locomotiva FS E.491]] #[[Scambi de ciav Diffie-Hellman]] #[[Metropolitana de Turin]] #[[Red di tram de Varsavia]] #[[Tram ATM 4900]] #[[Red di tram de Zurigh]] #[[Red di tram de Palermo]] #[[Translohr]] #[[Tram ATM 4600-4700]] #[[Stadtbahnwagen B]] #[[Tram GT6-80C]] #[[Tram ATM 5001]] #[[Tranvia de Gmunden]] #[[Tatra T4]] #[[Škoda 29T]] #[[Škoda 30T]] #[[Fium (Croazzia)]] #[[Stadler Tramlink]] #[[Tram]] #[[Circuit in serie e in parallel]] #[[Tram Edison]] #[[Tram a la Peter Witt]] #[[InterPanter]] #[[Leonardo (treno)]] #[[Elettrotreno FS ETR.485]] #[[Elettrotreno FS ETR.450]] #[[Autotreno FIAT ATR.410]] #[[Ghell (valuta)]] == Candidade == {{...}} == Vos che gh'è stade == *[[:Categuria:Articoi che inn stad in la rubrica "Te 'l savevet che.."|Articoi che inn stad in la rubrica "Te 'l savevet che.."]] *[[:Categuria:Articoi che inn stad in la rubrica "Parlem un poo de nunch.."|Articoi che inn stad in la rubrica "Parlem un poo de nunch.."]] == Vos corelade == *[[Wikipedia:Parlum un poo de nün]] *[[Wikipedia:Parlóm en pó de nóter]] [[Categoria:Vonciàss i man]] 2zzyxiaqtf3mrtzoajtyeq5auj4lieg 1336067 1336030 2026-10-18T10:57:42Z Sciking 7100 /* De meter */ 1336067 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} '''Te 'l savevet che''' a l'è una rubrica de la [[Wikipedia in lombard]] che la sta in la pagina principala. El so obietiv a l'è de mostrà di vos che inn interessant de lensger e insegnen di robe che inn no assee comun ai utent. Nassuda 'me evoluzzion del "Parlem un poo de nunch", gestida de la comunità e partida in del 2016 a l'è partida in la Vedrina, gestida de la comunità, e in del "Te 'l savevet che...", gestid de 'n quaj ministrador, soratut del [[User:Sciking|Sciking]]. Del luj 2021 anca la comunità de la Wikipedia la gh'havarà la soa vos in la rubrica del "Te 'l savevet che..." == Regole == === Carateristeghe === Una vos de la rubrica "Te 'l savevet che..." la gh'ha: #De vesser curiosa, o ben parlà de un tema interessant o poch cognossud, o ben vesser scrivuda propi ben, ma podé no entrà in vedrina #De vesser inscì longa de permeter de havégh una interuzzion del test e havégh del contegnud interessant dopo #De vesser minga controversa, de ligàss no a di noeuve de cronega che poden vessél e de havégh no de potenzial de fà reclam a 'n quajvun A l'è ben che: #La gh'habia di font #La gh'habia di imagin #La sibia assee longa, inscì de dà 'na bona letura e 'na bona impression de la Wikipedia lombarda === Come insubì una vos === I ministrador poden, se troeuven una vos che pensen che la sibia bona, sgiontàlla a la lista senza nissuna burocrazzia. Se 'n alter utent l'è minga d'acordi, se po dervì una discussion e se catarà foeura el de fàss cont el consens. I utent comun, inveci, gh'hann de insubìlla in la pagina, che la podarà vesser aprovada de 'n ministrador o per consens. === Come sgiontà una vos === A mità de ogni mes, o anca prima se gh'è propi tancc de vos de meter, un ministrador el darà 'n oggiada ai vos che inn in la lista e scernissarà di vos in bas a 'sti criteri chi: *Havégh un bon equilibri in tra i vos cont i imagin e senza *Havégh un bon equilibri in tra i vari dialet e grafie *Havégh un bon equilibri in tra i vari argoment che inn tratad I vos vann sgiontade in di sotapagine del [[Template:Savevet]] e poeu besogna sgiontà in di pagine de discussion el template {{tl|Telsavevet}} con scrivud el period de permanenza, che l'è de un mes (foeura che in di cas de ecezzion sgiamò vist). Una pagina la po minga tornà in la rubrica se l'è passad no un ann de la soa presenza, ma a l'è possibel che la comunità la faga 'n ecezzion. == De meter == #[[Linkin Park]] #[[Regn d'Italia (Sacr Roman Imper)]] #[[Gian Giacom Trivolz]] #[[Yanez (singol)]] #[[Bataia de Pavia (1525)]] #[[Epitafi]] #[[Goteg lombard]] #[[Monester de San Benedet (Milan)]] #[[Adelchi]] #[[Anna Frank]] #[[Bartolomee Sachella]] #[[Benito Mussolini]] #[[Divinitaa inrabient]] #[[Domenico Barbaja]] #[[Emili Caldara]] #[[Filioque]] #[[Geoffrey Chaucer]] #[[Imper Otoman]] #[[Santuari de San Patrizzi]] #[[Silene elisabethae]] #[[Tortei cremasc]] #[[Turàs da Crèma]] #[[Amor sagrad e Amor profan]] #[[Santuari de la Madona Pellegrina (Baregg)]] #[[Musee civegh de Pavia]] #[[Viola culminis]] #[[Coefficent de rendiment]] #[[Storegh ribell]] #[[Strachitunt]] #[[Sgian]] #[[Peder II del Brasil]] #[[Memorial de la Shoah (Milan)]] #[[Giuditta e Oloferen]] #[[Nocturnes (Debussy)]] #[[Robert Cantieni]] #[[Metropolitana de Milan]] #[[Religion romana]] #[[Tórshavn]] #[[La bella e la bestia]] #[[Rampœusgen]] #[[Dellino Farmer]] #[[Sumer (popol)]] #[[3D Pinball: Space Cadet]] #[[AeroPress]] #[[Albert de Gandin]] #[[Alboin]] #[[Basilega de San Michel Magior]] #[[Bernard Zenal]] #[[Carlo Torrighelli]] #[[Cresma]] #[[Castell de Meregnan]] #[[Enrico Caffi]] #[[Gaitan Strambi]] #[[Gesa de Santa Valeria (Seregn)]] #[[Gesa de San Paol Apostol (Milan)]] #[[Gervas e Protas]] #[[Gamba de legn]] #[[Galvan Fiama]] #[[Musee civegh de storia natural de Milan]] #[[Montagna de San Sir]] #[[Milizia urbana (Milan)]] #[[Orden sacher]] #[[Orazzion]] #[[Peder Verr]] #[[Tregua de Parabiaa]] #[[Tino Roncaj]] #[[Varon Milanes]] #[[Rivoeulte in Vall Camonega]] #[[Ded Moroz]] #[[Tit Flavi Domizian]] #[[Giovann Antoni Cotta]] #[[Lissander Manzon]] #[[Giorgio Gaber]] #[[Cupid]] #[[Parc de la Villette]] #[[Alessandro Maria Minutella]] #[[Guerra di des dì]] #[[Carlo Monguzzi]] #[[Musee de storia informatega de la Slovenia]] #[[Transessualità]] #[[Ustaše]] #[[Armada Popolar de Liberazzion de la Jugoslavia]] #[[Gendarmaria (Regn de Jugoslavia)]] #[[Armando Diaz (incrosador)]] #[[Cop]] #[[Stazzion de Krzewina Zgorzelecka]] #[[Anophthalmus hitleri]] #[[Semafer HAWK]] #[[Biblioteca Nazzionala Braidensa]] #[[Gesa de Sant'Anna (Baregg)]] #[[Frontera verta]] #[[Palazz central de l'Università de Pavia]] #[[Republega Serba (Bosnia e Erzegovina)]] #[[Bramant]] #[[Gesa de Sant Antoni abaa (Milan)]] #[[Antipapa]] #[[Josip Broz Tito]] #[[Musee postal (Belgrad)]] #[[Milizzia comunal (Serbia)]] #[[Palazz Carmagnoeula]] #[[Villa Bled]] #[[Diacon]] #[[Franzesch Maria Righin]] #[[Sistema tangenzial de Cremona]] #[[Piero Parini]] #[[Giulio Bergmann]] #[[Pellagra]] #[[Strada provincial 14 Rivoltana]] #[[Istitut Cardiocenter Tesin]] #[[Strada Vigentina]] #[[Autostrada A51 (Italia)]] #[[PlayChoice-10]] #[[Strada extraurbana principal]] #[[Process de Verona]] #[[Rivoeulte in Vall Camonega]] #[[Piev de la Valcuvia]] #[[Autostrada A60 (Italia)]] #[[Licee in Italia]] #[[Autostrada A50 (Italia)]] #[[Assedi de Ragusa (1991-1992)]] #[[Gesa de la Madona de Carevasg (Stretto)]] #[[Bust del Lenin (Cavriagh)]] #[[Villa De Vecchi]] #[[Elettrotreno FS ETR.200]] #[[Autobus]] #[[Treno Stadler BTR.813]] #[[Trans Europ Express]] #[[Locomotiva FS E.491]] #[[Scambi de ciav Diffie-Hellman]] #[[Metropolitana de Turin]] #[[Red di tram de Varsavia]] #[[Tram ATM 4900]] #[[Red di tram de Zurigh]] #[[Red di tram de Palermo]] #[[Translohr]] #[[Tram ATM 4600-4700]] #[[Stadtbahnwagen B]] #[[Tram GT6-80C]] #[[Tram ATM 5001]] #[[Tranvia de Gmunden]] #[[Tatra T4]] #[[Škoda 29T]] #[[Škoda 30T]] #[[Fium (Croazzia)]] #[[Stadler Tramlink]] #[[Tram]] #[[Circuit in serie e in parallel]] #[[Tram Edison]] #[[Tram a la Peter Witt]] #[[InterPanter]] #[[Leonardo (treno)]] #[[Elettrotreno FS ETR.485]] #[[Elettrotreno FS ETR.450]] #[[Autotreno FIAT ATR.410]] #[[Ghell (valuta)]] #[[Luca Attanasio (diplomategh)]] == Candidade == {{...}} == Vos che gh'è stade == *[[:Categuria:Articoi che inn stad in la rubrica "Te 'l savevet che.."|Articoi che inn stad in la rubrica "Te 'l savevet che.."]] *[[:Categuria:Articoi che inn stad in la rubrica "Parlem un poo de nunch.."|Articoi che inn stad in la rubrica "Parlem un poo de nunch.."]] == Vos corelade == *[[Wikipedia:Parlum un poo de nün]] *[[Wikipedia:Parlóm en pó de nóter]] [[Categoria:Vonciàss i man]] 0plwf01ag3dfzyzbiv1nq0710mh5t0a 'ndrangheta 0 238798 1336001 1086730 2026-10-17T21:56:29Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336001 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} La ''''ndrangheta''' a l'è 'na sociazzion criminal de tipo [[mafia|mafios]] che la gh'ha havud origin in [[Calabria]], in pè del secol quell de 19 e recognossuda ofizzialment del Stat italian del 2010 in l'articol del [[codes penal (Italia)|codes penal]] dedicad ai sociazzion mafiose. A l'è l'unega mafia che la gh'è in tucc i continent, cont un sgir d'afar de pussee de 50 miliard de Euro l'ann e circa 60'000 afiliad, per la pupart in Calabria, e la gh'ha 'me atività principal el [[trafegh de droeuga]], poeu el toeu part ai apalt, el condizzionà del vot eletoral, l'[[estorsion]], l'[[usura]], el [[sgioeugh d'azard]] e 'l smaltì illegal de la ruvera. A bon cunt, a l'è liada de la pupart di mafie del mond, ma la gh'ha di nemis in di bande de strada. == Riferiment == *[https://www.treccani.it/enciclopedia/ndrangheta Treccani] == Alter proget == {{Interproget}} == Vos corelade == *[[Raport in tra la 'ndrangheta e la politega]] *[['ndrangheta in Italia]] *[[Locale ('ndrangheta)]] *[['ndrina]] *[[Rit de la 'ndrangheta]] *[[Santa ('ndrangheta)]] *[[Sgarrista]] *[[Vangelo ('ndrangheta)]] [[Categoria:Organizazzion criminal]] 427pl0k0k3lk61lhjkeg3ddrxjml2pl Camorra 0 239611 1336008 1088464 2026-10-17T22:01:11Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336008 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} [[File:Camorrista-tattooed.jpg|thumb|Dissegn storegh de 'n camorrista]] La '''camorra''' a l'è 'na [[Mafia|sociazzion mafiosa]] in pè del XVII secol, sbatuda sgiò in del 1900 e ancamò in pè di agn '50: originaria de la [[Campania]], incoeu a l'è assee spantegada in tuta l'[[Europa]]. La se ocupa de trafegh de droeuga, armi, di estorsion e di infiltrazzion in del publegh. == Riferiment == *[https://www.treccani.it/enciclopedia/camorra_(Dizionario-di-Storia)/ Treccani] == Alter proget == {{Interproget}} == Vos corelade == *[[Lianza de Secondigliano]] *[[Vincenzo Licciardi]] *[[Michele Zagaria]] *[[Raffaele Cutolo]] [[Categoria:Organizazzion criminal]] chnfp9tpnwmvxf2orhyrkwh7bhyjoi4 Cosa Nostra 0 248071 1336011 1323346 2026-10-17T22:02:10Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336011 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} '''Cosa nostra''' (''Roba nosta'' in italian) a l'è 'na sociazzion criminal [[mafia|mafios]]-[[terrorism|terroristega]] che l'è nassuda in [[Sicilia]] e voramai spantegada in tut el mond, ma soratut in Europa e America del Nord. L'è liada de la pupart di organizazzion criminai del mond, l'è in lit con la [[Stidda]], che la s'è spartida de lee. El se sa minga de precis quand che l'è nassuda, gh'è varie legende, ma se pensa intorna al secol quell de desnoeuv in del [[Regn di Do Sicilie]], e l'ha doperad poeu el noeuv Stat italian per meter radis e spantegàss, Stat che a partì di agn 1980 l'ha tacad a combatéla assee, roba che i ha menad al terrorism, con la mort de [[polee]] e magistrad compagn del [[Paolo Borsellino]] e del [[Giovanni Falcone]]. == Boss == {{Div col}} * [[Alfio Ferlito]] * [[Antonio Salamone]] * [[Antonino Calderone]] * [[Antonino Mandalà]] * [[Benedetto Santapaola]] * [[Bernardo Brusca]] * [[Bernardo Provenzano]] * [[Calogero Vizzini]] * [[Daniele Emanuello|Daniele Salvatore Emanuello]] * [[Domenico Raccuglia]] * [[Filippo Graviano]] * [[Filippo Marchese]] * [[Francesco Di Cristina]] * [[Francesco Domingo]] * [[Francesco Madonia]] * [[Francesco Messina Denaro]] * [[Francesco Paolo Bontate]] * [[Gaetano Badalamenti]] * [[Gaetano Fidanzati]] * [[Giovanni Arena]] * [[Giovanni Bontate]] * [[Giovanni Brusca]] * [[Giuseppe Calderone]] * [[Giuseppe Calò]] * [[Giuseppe Di Cristina]] * [[Giuseppe Falsone]] * [[Giuseppe Farinella]] * [[Giuseppe Genco Russo]] * [[Giuseppe Giacomo Gambino]] * [[Giuseppe Graviano]] * [[Giuseppe Greco (mafios)|Giuseppe Greco]] * [[Giuseppe Lucchese]] * [[Giuseppe "Piddu" Madonia]] * [[Leoluca Bagarella]] * [[Cuntrera-Caruana|Leonardo Caruana]] * [[Luciano Liggio]] * [[Matteo Messina Denaro]] * [[Mariano Agate]] * [[Michele Cavataio]] * [[Michele Greco]] * [[Michele Navarra]] * [[Raffaele Ganci]] * [[Rosario Riccobono]] * [[Salvatore Cancemi]] * [[Salvatore Greco (criminal)|Salvatore Greco]] * [[Salvatore Inzerillo]] * [[Salvatore La Barbera]] * [[Salvatore Lo Piccolo]] * [[Salvatore Montalto]] * [[Salvatore Riina]] * [[Sebastiano Rampulla]] * [[Settimo Mineo]] * [[Stefano Bontate]] * [[Tommaso Buscetta]] * [[Vincenzo Puccio]] * [[Vincenzo Rimi]] {{Div col end}} == Riferiment == *[https://www.wikimafia.it/wiki/Cosa_Nostra Wikimafia] == Alter proget == {{Interproget}} == Vos corelade == *[[Camorra]] *[['ndrangheta]] *[[Sacra Corona Unita]] *[[Cosa nostra americana]] *[[Moviment antimafia]] *[[Maxiprocess de Palermo]] *[[Bombe del 1992-1993]] *[[Clan di Corleonesi]] *[[Commission parlamentar antimafia]] *[[Cosca]] *[[Pizza connection]] *[[Segonda guerra de mafia]] *[[Tratativa Stat-Mafia]] *[[Organizacija]] *[[Rit peloritan]] [[Categoria:Organizazzion criminal]] 5as7hpbm0b8scucw7knzmsh63k7i2ur Pizzin 0 248299 1336032 1252411 2026-10-17T22:15:23Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336032 wikitext text/x-wiki {{O|date=sginer 2024}} {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} '''Pizzin''' a l'è una parolla che la vegn de la [[lengua siciliana]] ''pizzinu'', o ben "tochelin", che l'è doperada per i toch de carta che i boss de la [[mafia]] doperen per dà i orden ai so filiad. In del gergh di giornalista italian l'è doperad anca per parlà di toch de carta che i parlamentar doperen per comunegà. == Riferiment == *[https://www.treccani.it/vocabolario/pizzino/ Treccani] == Vos corelade == *[[Papell]] [[Categoria:Organizazzion criminal]] k7fq1m6mdwbp3q3grrupijy3r8bpsvc Sacra Corona Unita 0 248372 1336034 1150877 2026-10-17T22:16:13Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336034 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} La '''Sacra Corona Unita''' a l'è 'n organizazzion mafiosa italiana che la gh'ha origin in [[Puja]], pussee de precis in del [[Salento]]. La gh'ha origin in di infiltrazzion di varie malavite in la region catada, insema a varie region de l'[[Altitalia]], 'me sed per el ''[[soggiorno obbligato]]'', indova che i mafios eren obligad a viver in d'una region che l'era minga la soa, e la s'è formalizada in del 1981, 'me risposta de la [['ndrangheta]] ai infiltrazzion de la [[Camorra]] in la zona. La gh'ha havud el so pich in di agn '90, quand che vari arest e operazzion la menen a 'n so indebolìss. La torna intorna ai agn '10 del secol quell de vintun, con l'infiltràss in del tessut de l'imprenditoria, inscì de ciapà pussee de consens in tute i bande de la società. == Riferiment == *[https://www.treccani.it/enciclopedia/sacra-corona-unita/ Treccani] == Vos corelade == *[[Criminalità in Puja]] *[[Faida del Gargano]] *[[Noeuva Camorra Pujesa]] *[[Faida de Tarent]] *[[Camorra baresa]] *[[Società foggiana]] [[Categoria:Organizazzion criminal]] 3i4n9bbjyc31pyxdpck1e6boi3cxkyp Musadin 0 270129 1336031 1275672 2026-10-17T22:14:31Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336031 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} [[File:Chiesa di San Pietro e Santa Maria Immacolata a Musadino, Porto Valtravaglia.jpg|thumb|La [[Gesa de San Peder e Santa Maria Immacolada (Musadin)|Gesa del Paes]]]] '''Musadin''' a l'è una frazzion de [[Port Valtravaja]], comun autonom fina al 1928. A l'era stad sgiamò tacad a Port al temp del Napoleon, in la soa razionalizazzion che l'è durada del 1809 al tornà di austriegh. == Riferiment == *[https://www.lombardiabeniculturali.it/istituzioni/toponimi/11000240/ LombardiaBeniCulturali] == Alter proget == {{Interproget}} [[Categoria:Frazzion di comun de la Provincia de Vares]] [[Categoria:Vegg comun de la Lombardia]] d2b9vraldwy0nj0clqcvftfehklvefx Reform UK 0 270331 1336033 1329346 2026-10-17T22:15:50Z ScikingBot 16563 Bot: sostituzione automatica (-zzazzion +zazzion) 1336033 wikitext text/x-wiki {{NOLMIL}} {{SBOZZNOL}} {{Partid politeg |color = #12B6CF |nom = Reform UK |nom2 = |nom3 = |nom4 = |nom5 = |logo = File:Reform UK Party Ballot Logo.png |guida = [[Nigel Farage]] |segretare = |president = [[Richard Tice]] |vicesegretare = |vicepresident = |coordinador = |portavox = |stat = Regn Unid |sede = |fondazion = 2019 |partid asorbid = |desligazion = |asorbid da = |partid = <!-- adoma ind i template di sota-partids (ad esempe, ol moviment jovanil) --> |ideolojia = Eurosceticism |internazional = <!-- partid internazional de riferiment (se 'l g'è) --> |collocazion = Destra |coalizion = |partid europeo = |grup parlamentar europeo = |assemblea1 = Cambra di Comun |cadrege1 = {{Cadrege|4|650|#12B6CF}} |assemblea2 = |cadrege2 = |assemblea3 = |cadrege3 = |assemblea4 = |cadrege4 = |jornal = |joven = <!-- partid jovanil (se 'l g'è) --> |inscrivids = |an inscrivids = <!-- an del dato de le iscrizion --> |pcolor = <!-- color simbol del Partii --> |sit = }} '''Reform UK''', che fina al 6 de sginer del 2023 el se ciamava ''Brexit Party'' ("Partid de la [[Brexit]]") a l'è un partid politegh britannegh de destra euroscetega, in pè del 2019. L'ha ciapad la pupart di eletor e di politegh del [[Partid per l'Independenza del Regn Unid]], in tra de lor anca el sò leader [[Nigel Farage]]. In di elezzion europee del 2019 l'è prim partid cont el 30,5% di vot e 29 eurodeputad, che se iscriven a nissun grup. In del midem ann, in di elezzion politeghe, el ciapa nissun scagn. In di elezzion del 2024, che veden tornà i laborista al governo, el torna leader el Farage, che 'l volza el sostegn al partid e 'l mena a otegnì quater scagn. L'ha sostegnud la sortida del Regn Unid de l'[[Union europea]] e l'oposizzion ai lockdown per el [[COVID-19]] e incoeu el sostegn el superament del sistema uninominal per passà al proporzional per la [[Cambra di Comun]], el toeu via de la [[Cambra di Lord]], el tajà di tasse, el sbassà de l'imigrazzion, cont una lota a quella illegal, una reforma scolastega a favor de la storia del Paes con la proibizzion de l'inscì ciamada "ideologia transgender" e la vertura ai scoeule privade, proibì la [[Ultra Low Emission Zone]] e i quarter senza machine, toeu via la tassa per la television e lassà la [[Cort Europea di Dirit de l'Om]] e, se minga reformada, l'[[Organizazzion mondiala de la Sanità|OMS]]. == Ligam de foeura == *[https://www.reformparty.uk/ Sit ofizzial] == Alter proget == {{Interproget}} == Vos corelade == *[[Restore Britain]] [[Categoria:Partid politegh del Regn Unid]] o3gim7nb36if0opcj0xeqhj7ja8dw3k Ciciarada Utent:Sciking 3 278849 1335999 1335698 2026-10-17T18:23:45Z Otourly 5141 /* Dopo la Wikiconferanza Lombarda 2026 */ sezzion noeuva 1335999 wikitext text/x-wiki {{/Archivi}} == Lüganega == Ciao, ti segnalo che [[Lüganega]] è collegata a https://it.wikipedia.org/wiki/Insaccato, mentre dovrebbe rifarsi alla più specifica https://it.wikipedia.org/wiki/Luganega. Va corretto su Wikiadata? [[Utent:Moxmarco|Moxmarco]] ([[Ciciarada Utent:Moxmarco|ciciarade]]) 16:42, 30 gen 2026 (CET) :Direi di sì, potresti fare tu? Grazie :) -- [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 21:11, 30 gen 2026 (CET) == Deepl == Ciau Sciking, ho notato adesso sul traduttore automatico deepl.com che è stato aggiunto il lombardo. Noi amministratori di Wiki Ligure, in collegamento con associazioni culturali e linguistiche liguri, pensiamo da tempo di chiedere a quel sito di aggiungere il zeneize (genovese), ma solo ora, vedendo che hanno aggiunto lingue minoritarie regionali (lombardo, siciliano, occitano, ecc.) potremmo contattarli con una valida speranza di successo. Sai per caso chi si sia adoperato per aggiungere la nobile lingua di Carlo Porta a deepl.com? Ti sarei grato per ogni spunto/indizio che ci porti al traguardo. Alegri! [[Utent:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Ciciarada Utent:Luensu1959|ciciarade]]) 11:46, 6 Mrz 2026 (CET) Il mio messaggio tradotto da Deepl in lombardo (ti sembra buona la traduzione?) Ciao Sciking, hoo propri vist che in del tradutur automatic deepl.com gh'han giontaa el lombard. Nüm, i amministradur de Wiki Ligure, in collaborazion cun associazion culturaj e linguistiche liguri, gh'avèm pensaa da on bel poeu de domandà a quel sit de zugnì el Zeneise (Genovés), ma domà adess, vedend che hinn zugnüü di lengue minoritarie regional (Lombard, Sicilian, Occitan, ecc.), podèm contattagh cun ona speranza ragiunevule de success. Per cas te seet chi l'è che l'ha lavorad per sgiontà la nobil lengua del Carlo Porta a deepl.com? Saria grat per qualsessia idea o indizzi che 'l ne podaria menà al noster obietiv. Saludi! LAST, BUT NOT LEAST: Per ultem, ma minga el men important: In ogni cas, "Lombard" in del tradutor Deepl el vöol dì "Milanés", giust? Saludi, --[[Utent:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Ciciarada Utent:Luensu1959|ciciarade]]) 12:35, 9 Mrz 2026 (CET) :Mhhh, pensi che hann ciapad roba de tucc i dialet, domà che el milanes l'è pussee repredentad [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 22:49, 9 Mrz 2026 (CET) == Piccui sforz insema == Un poo de temp fa, hoo cumincià a zugnì el nomm local in lengua lombarda (o in del dialett local) ai pagine de Wiki Ligure dedicate ai comun lombard. Ovviament me baso sü quel che troeu in del Wiki lombard. In del noster Wiki l'è ona roba difficil, perché spess (per esempi in de la provincia de Alessandria, indò se parla el dialett ligür, el lombard e el piemontés) l'è difficil savé propri cume la gent che abita in on paes la ciamaa el sò paes d'urìgine. Hoo mettuu in pee un'iniziativa compagna con la Wiki Piemontesa. El saria bell vedè i nomm originari Ligur in sui pagin de la Wiki de la Lombardia dedicate a la Liguria e ai arei confinant. [[Utent:Luensu1959|Luensu1959]] ([[Ciciarada Utent:Luensu1959|ciciarade]]) 09:22, 11 Mrz 2026 (CET) :A saria propi bell! Pensi che se po fà anca a travers de Wikidata! -- [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 22:38, 11 Mrz 2026 (CET) == Translation request == Hello, Sciking. Can you translate and upload the articles [[:it:Campi Flegrei]], [[:it:Vesuvio]], [[:it:Etna]] and [[:it:Bazardüzü]] in Lombard Wikipedia? Yours sincerely, [[Utent:Kurcke|Kurcke]] ([[Ciciarada Utent:Kurcke|ciciarade]]) 10:34, 15 Mrz 2026 (CET) :Thank you very much. [[Utent:Kurcke|Kurcke]] ([[Ciciarada Utent:Kurcke|ciciarade]]) 16:11, 20 Mrz 2026 (CET) == Carlo Porta e Wikisource == {| !it !&nbsp;&nbsp;&nbsp; !lmo |- |Caro Sciking, ti scrivo da Wikisource in lingua italiana per informarti che la raccolta delle [[:it:s:Indice:Porta - Poesie milanesi.djvu|poesie milanesi di Carlo Porta]] è stata recentemente trascritta e trarrebbe molto giovamento dalla rilettura di utenti in grado di comprendere e quindi correggere più proficuamente il lombardo. Se potessi sensibilizzare gli utenti del progetto sarebbe un grande traguardo per tutti. |&nbsp;&nbsp;&nbsp; |Car Sciking, Te scrivi de la Wikisource in lengua italiana per fàt savè che la racolta de poesii milanes del Carlo Porta l'è stada de poch trascritta e la gh'avaria un gran giovament a vess riletta de utent che capissen e donca poden coregg el test lombard pussee a la bona. Se te podesset sensibilizà i utent del progett, el saria un gran sucess per tucc. |- |colspan=3 align=right|Non riesco a scrivere in lombardo per cui affido questo messaggio a Deepl per la traduzione in lombardo. Funziona? [[Utent:OrbiliusMagister|OrbiliusMagister]] ([[Ciciarada Utent:OrbiliusMagister|ciciarade]]) 11:28, 16 avr 2026 (CEST) |} == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 22:06, 28 avr 2026 (CEST) </div> <!-- Messaggio inviato da User:Keegan (WMF)@metawiki usando l'elenco su https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 --> == Lombard == Hello. I'm looking for Lombard translation of descriptions of a few items for Wikidata. Would you help? [[Utent:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Ciciarada Utent:Eurohunter|ciciarade]]) 11:14, 16 masg 2026 (CEST) :Yes, tell me. [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 12:55, 16 masg 2026 (CEST) :: I'm looking for translations of: ::: "studio album by Basshunter" ::: "compilation album by Basshunter" ::: "song by Käärijä and Basshunter" ::: "single by Käärijä and Basshunter" ::: "promotional single by Basshunter" ::: "music video by Basshunter" ::: "lyric video by Basshunter" ::: "Basshunter discography" ::: "Basshunter videography" :::: [[Utent:Eurohunter|Eurohunter]] ([[Ciciarada Utent:Eurohunter|ciciarade]]) 19:56, 21 masg 2026 (CEST) :::"album in studi de Basshunter" :::"album compilation de Basshunter" :::"canzon de Käärijä e Basshunter" :::"singol de Käärijä e Basshunter" :::"singol promozzional de Basshunter" :::"video musegal de Basshunter" :::"video di parolle de Basshunter" :::"Discografia de Basshunter" :::"Videografia de Basshunter" [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 22:52, 23 masg 2026 (CEST) == Quant temp!!! == Ciùi Sciking, ma stèt? L'è un po' de temp che se sentum pü. Mi ho ricomenciàd a fà karate e sto benìsim. E ti, ve tütt ben? T'ho mandàd una mail a cà... grasie de tütt. [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Ciciarada Utent:Rei Momo|ciciarade]]) 07:05, 21 masg 2026 (CEST) :Doman ghe vardi! -- [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 22:51, 23 masg 2026 (CEST) == Cancellazione utenza == Ciao, puoi cancellare questa utenza ([[Ciciarada Utent:Massimo Chiacchio 1997]]) da me creata molti anni fa? Grazie. [[Utent:~2026-33208-90|2026-33208-90]] ([[Ciciarada Utent:~2026-33208-90|2026-33208-90]]) 01:40, 5 giu 2026 (CEST) :Non penso sia possibile cancellare un'utenza, chiedo però ai piani alti. --[[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 15:08, 5 sgiu 2026 (CEST) :Ok, io infatti chiedo solo di svuotarla perché al momento sta comparendo sui motori di ricerca, l'avevo creata nel 2012 [[Special:Contribûti/&#126;2026-33418-71|&#126;2026-33418-71]] ([[Ciciarada Utent:&#126;2026-33418-71|ciciarada]]) 22:18, 5 sgiu 2026 (CEST) ::{{fad}}! -- [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 19:02, 10 sgiu 2026 (CEST) == sostituzione ortografia == te va ben se mi scambiass l'ortografia milanesa con la noeuva ortografia lombarda? la vos g'ha mia poeu de 3 righe la vos in questiun l'è quela de Microsoft (seriamente però, sono di Bergamo e non faccio fatica a leggere il lombardo, ma non sono per niente abituato a scriverlo e a fare frasi complesse. però è il pensiero che conta, giusto?) [[Utent:Emayeah|Emayeah]] ([[Ciciarada Utent:Emayeah|ciciarade]]) 12:09, 29 avo 2026 (CEST) == re: Havégh e havé == me parle (mia tat) ol bergamasch, me saìe mia la distinsion. grazie <3 (a volte uso dei dizionari perchè sto ancora cercando di migliorare, potrei fare errori, scusa!) [[Utent:Emayeah|Emayeah]] ([[Ciciarada Utent:Emayeah|ciciarade]]) 20:55, 29 avo 2026 (CEST) == quale ortografia utilizzata == me el so mia qual ortografia la vè doprada in la vos del [[Gàles]], puoi sistemarlo te? (stavo spammando una pagina a sort) [[Utent:Emayeah|Emayeah]] ([[Ciciarada Utent:Emayeah|ciciarade]]) 22:24, 31 avo 2026 (CEST) :{{fad}} [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 13:11, 1 set 2026 (CEST) == Lmo Translation request == Hi Sciking. Would you mind translating and publishing the pages [[:en:Nsanje]], [[:en:Bangula]], and [[:en:Marka, Malawi]] into Lombard? Thanks. [[Utent:Viyowoyero-vya-Malaŵi|Viyowoyero-vya-Malaŵi]] ([[Ciciarada Utent:Viyowoyero-vya-Malaŵi|ciciarade]]) 04:24, 11 set 2026 (CEST) :Hello, I will work on that in the news weeks. -- [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 09:44, 11 set 2026 (CEST) ::Thank you. [[Utent:Viyowoyero-vya-Malaŵi|Viyowoyero-vya-Malaŵi]] ([[Ciciarada Utent:Viyowoyero-vya-Malaŵi|ciciarade]]) 10:12, 11 set 2026 (CEST) == Infurmasòn == Ciàu Sciking, cume te stè? Mì tütt ben. Hù dervide [[Karate|cla pagina chì]], ma me sòn desmentegàd de guardà se gh'era el nùm de la pagina in altre pagina. Ho vist che el ch'è in de la tua [[Ippon]] e in [[Fulvio Lorenzetti]], ma vurarèsi vèdd se el gh'è in d'un quall alta. Se pudarès cercàla? Grazie de tütt e bon fin de stemàna. [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Ciciarada Utent:Rei Momo|ciciarade]]) 16:07, 2 oto 2026 (CEST) : Truàd em mistér!!! Te dìsì minga cùme perchè me sòn setd tròpp stüpid!!! :-))) [[Utent:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Ciciarada Utent:Rei Momo|ciciarade]]) 16:51, 2 oto 2026 (CEST) ::Menomal che te l'heet trovad, perchè gh'hoo un brut [[fridor]] e ghe son minga stad trop adree a la Wikipedia :D [[User:Sciking|Sciking]] <sup>([[User talk:Sciking|parla con mi]])</sup> 15:53, 4 oto 2026 (CEST) == Dopo la Wikiconferanza Lombarda 2026 == Ciao e grazie per questa giornata che era molto interessante. Di seguito alla chiacchierata, ho fatto questa ricerca per trovare le parole in « zzazz » [https://lmo.wikipedia.org/w/index.php?limit=500&fulltext=1&ns0=1&profile=advanced&search=insource%3A%2Fzzazz%2F&title=Special%3ARi%C3%A7erca]. :Mi piacerebbe organizzare una volta al mese una Wikipermanenza wikizionarista, come facevamo a Lione. Però, idealmente, ci servirebbe un bar aperto la sera e con il Wi-Fi. Non so se esistano bar di questo tipo a Milano, e mi sembra che anche voi stiate cercando un posto del genere. A Lione ci ritrovavamo in un bar associativo (dedicato alle lingue che si chiama Kotopo; ecc. in esperanto [[wikt:fr:Projet:Permanences mensuelles au KoToPo]]), ma non so se ce ne sia anche a Milano questo tipo di bar. [[Utent:Otourly|Otourly]] ([[Ciciarada Utent:Otourly|ciciarade]]) 20:23, 17 oto 2026 (CEST) cka0pllo55hsk1b5i4gt8uwkoxi9ujv Categoria:Organizzazzion criminal 14 279926 1336041 2026-10-17T22:18:54Z Sciking 7100 Sciking l'ha trasformad la pagina "[[Categoria:Organizzazzion criminal]]" in "[[Categoria:Organizazzion criminal]]" 1336041 wikitext text/x-wiki #VARDA [[:Categoria:Organizazzion criminal]] jh0vlun9himvhtii0w52mtq7pu6s8zr