Wikipedia lnwiki https://ln.wikipedia.org/wiki/Lok%C3%A1s%C3%A1_ya_libos%C3%B3 MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Média Spécial Discussion Utilisateur Discussion utilisateur Wikipedia Discussion Wikipedia Fichier Discussion fichier MediaWiki Discussion MediaWiki Modèle Discussion modèle Aide Discussion aide Catégorie Discussion catégorie TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Kikɔ́ngɔ 0 1059 136252 135348 2026-10-13T01:22:06Z NguoiDungKhongDinhDanh 11177 Révocation d’une modification de [[Special:Contributions/Mbulukani Mulenga|Mbulukani Mulenga]] ([[User talk:Mbulukani Mulenga|discussion]]) vers la dernière version de [[User:Jmb tista|Jmb tista]] 134320 wikitext text/x-wiki [[Fichier:LanguageMap-Kikongo-Kituba.png|thumb|Bisíká wâná bato balobaka kikɔ́ngɔ.]] [[Fichier:Kikongo-m.jpg|thumb|Ndakisa na lokotá ya kikɔ́ngɔ]] '''Kikɔ́ngɔ''' ezali [[lokótá]] ya bato oyo balobaka minɔkɔ ya mboka na [[Afrika ya ntei]]. Na [[Kongó-Kinsásá|Kɔ́ngɔ-Kinsásá]], Kikɔ́ngɔ ezali mpe [[Lokótá ya Lɛ́ta|nkótá ya mokuse ya Kongó ya Letá]]. Kongo to Kikongo ezali moko ya minɔkɔ ya bato ya Kongo oyo bato ya Kɔ́ngɔ-Kinsásá, ya [[Kongó-Brazzaville|Kɔ́ngɔ-Brazavile]], ya [[Gabɔ́|Gabɔ]] mpe ya [[Angola]] balobaka. Ezali nde mongongo. Bato mingi oyo bakendaki kofanda na [[Ameríka|Amerika]] mpe batɛkaki bango lokola baombo bazalaki koloba monɔkɔ yango. Yango wana, atako monɔkɔ ya Kongo elobamaka na bikólo oyo tolobeli, ezali mpe kosalelama na [[Losámbo|losambo]] ya bato ya Afrika ya Amerika, mingimingi na [[Brazil]], [[Kuba]], [[Republíki Dominikani]] mpé [[Ayiti]]. Ezali mpe moko ya bankombo ya minɔkɔ Gullah[4] mpe Palenkwelo na Kolombia Lelo oyo, bato mingi oyo balobaka monɔkɔ yango bafandaka na Afrika. Bato soki milio nsambo balobaka monɔkɔ ya Kongo, mpe bato mosusu milio mibale balobaka yango lokola monɔkɔ ya mibale. == Bambɔtε == ==== Mbote na nge = Mbote na yo ==== ==== Kilumbu ya mbote = Mokolo malamu ==== '''Inki mambu? = Likambo nini?''' '''Mpimpa ya mbote = Butu malamu''' '''Inki mutindu nge kele? = Ozali malamu?''' = Tálá mpé = * [[CELTA]] * [[Lingála]] * [[:kg:|Wikipedia ya Kikɔ́ngɔ ya leta]] * [[Standardisation et uniformisation de l’orthographe]] == Mazíta o libándá== * [https://www.amazon.fr/dp/B0CTCVVVN2 Apprendre le kongo (le monokutuba, le kikongo ya leta, le kituba): Un dictionnaire grammatical du kongo - Stedman, John - Livres] * https://web.archive.org/web/20070928044548/http://www.congopage.com/phpBB/viewforum.php?f=33 * https://web.archive.org/web/20081103144823/http://www.ceeba.at/#Etudes%20Linguistiques Institut de culture africaine de [[Bandundu]] (lifalansé) * https://web.archive.org/web/20110727115320/http://www.nekongo.org/akongo/ babúku kikɔ́ngɔ PDF (lifalansé) * [https://web.archive.org/web/20101028104123/http://www.ngunga.com/9.html Bago ya Kikongo na internete] {{ndámbo}} {{InterWiki|left|code=kg}} [[Catégorie:Lokótá]] [[Catégorie:Lokótá la Kongó-Kinsásá]] [[Catégorie:Lokótá lwa Babantu]] lsu8t1fwm5d7039qfmqqoyc3wrpwe7y Ukraine 0 4642 136253 136095 2026-10-13T01:23:42Z NguoiDungKhongDinhDanh 11177 Révocation d’une modification de [[Special:Contributions/~2026-50891-61|~2026-50891-61]] ([[User talk:~2026-50891-61|discussion]]) vers la dernière version de [[User:Jmb tista|Jmb tista]] 134289 wikitext text/x-wiki {{Infobox Esé| nkómbó =Ukraine | nkómbó_na_lokótá = Україна | elílí_bɛndɛ́lɛ = Flag of Ukraine.svg | elílí_elembo-nkita = Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg | image_map = Ukraine (claims hatched) in Europe.svg | liloba-lokúmu = Ще не вмерла України і слава, і воля | loyémbo =| nkótá_ya_letá = [[Liukrani]] | nkótá_ya_ekólo =| mbóka-mokonzi = [[Kyjiw]] | latd= 50|latm=27|latNS=N|longd=30|longm=31|longEW=E| engumba_monɛ́nɛ = [[Kyjiw]] | loléngé_letá = [[Republíki]] | babengí_mokambi =Mokonzi wa ekólo | nkómbó_mokambi =Volodymyr Zelensky | etando =603,550<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/ukraine/ Ukraine.] The World Factbook</ref>| etando_limati = 48 | etando_bonɛ́nɛ =2 E9| ndámbo_mái=4,0| bato_ndakisa-mitúya = 43,745,640| bato_ndakisa-mitúya_mobú=2021| bato_ndakisa-mitúya_limati=34| bato_na_etando = 72| bato_na_etando_limati=133| bato_botángi =48,241,000<ref>[https://2001.ukrcensus.gov.ua/results/general/nationality/ Всеукраїнський перепис населення 2001]</ref>| bato_botángi_mobú=2001| BOTIBO_BOZIBI_mobú=2020| BOTIBO_BOZIBI=$516.68 billion| BOTIBO_BOZIBI_limati=40| BOTIBO_BOZIBI_moto_na_moto =$12,400| BOTIBO_BOZIBI_moto_na_moto_limati=121| sovereignty_type = [[dipanda]] | established_events =| established_dates = 24, [[Sánzá ya mwambe]], 1991| mosɔlɔ =Hryvnia| currency_code=UAH| ngonga=[[Temps universel coordonné|UTC]]| utc_offset=+2 na +2| ngonga_DST=[[Temps universel coordonné|UTC]]| utc_offset_DST=+3| cctld=.ua| calling_code =378| footnotes=| }} '''Ukraine''' (''Ukrajina'') ezalí esé o [[Ɛ́sita]] ya [[Erópa]]. Baukraini balobaka [[liukrani]] (73%) mpé [[*russe]] (74.4%) tǒ [[lialémani]] (ya [[Lemberg]]). Mbóka-mokonzi [[Kyjiw]]. == Lisolo ya mboka == [[Fichier:Repin Cossacks.jpg|thumb|230px|Ba Cossaques, mayemi ya ilia Repin]] Na ekeke ya 7-9, mabota ya Baslave ya Ɛsti bakómaki kofanda awa, mpe ndambo na bango balongwaki na teritware ya Ukraine ya mikolo na biso mpo na kokende na eteni ya wɛsti ya Rusí ya mikolo na biso. Na Moyen Âge, mabele ya mikili yango mibale ezalaki na kati ya [[ekólo]] moko, mboka-mokonzi na yango ezalaki [[Kyjiw]]. Na ekeke ya 12, Leta ya Kyjiw ebandaki kopanzana na bikonzi bikeseni. Na ekeke ya 12, Yuri Dolgoruki, mwana ya 6 ya mokonzi ya Kyjiw Volodymyr Monomakh, azalaki na lotomo te ya kozwa kiti ya bokonzi mpe na yango abandaki kolonga mikili oyo ezalaki na nɔrdi-ɛsti. Na yango, na katikati ya ekeke ya 12, mabota ya Baslave bamimonaki na mikili ya Rusí centrale<ref>Прибалтийско-финские народы России / Отв. ред. Е.И. Клементьев, Н.В. Шлыгина. — М.,: Наука, 2003. — С. 361. — 671 с.</ref>. [[Fichier:50 UAH Varfolomey A.jpg|thumb|170px|Monument ya Prince Vladimir le Grand (Kyjiw) na mbongo ya ebende ya Ukraine]] Liboso ya koya na bango, etúká ya Moscou, oyo Dolgoruky abandisaki, ezalaki na ba, oyo bazalaki pene na bato ya Finlande. Etumba ebandaki kati na bokonzi ya Vladimir-Suzdal (Rusí ya ntei) mpe bokonzi ya Kievan, na boumeli na yango ekabwanaki na ekólo ya Kievan 1169. Nsima ya bokɔti ya Batu na 1240, mokambi ya bakonzi ya nɔrdi, Alexander Nevsky, akómaki mwana ya Batu oyo azwaki lokola mwana na ye, mpe kosangana ya Alexander na etumba na ngámbo ya Horde esalaki ete mwana na ye ya mobali ya mbula 16 Daniil akóma mokonzi ya liboso ya Moscou, mpe yango esalaki ete Rusí ya mikolo na biso ekola. Engumba mosusu ya monene ya eleko ya Moyen Âge na Rusí ya mikolo na biso ezalaki Veliki Novgorod, oyo ezalaki ntango nyonso na etumba na Moscou mpe elongamaki na yango bobele na 1478. [[Fichier:Kirovograd B.Khmelnyts'kogo Ploscha Pam'yatnyk B.Khmel'nyts'komu 02 (YDS 5421).jpg|thumb|180px|Moko ya ba monuments ya elombe ya ekolo ya Ukraine, Bogdan Khmelnytskyi]] Ukraine mpe Biélorussie oyo ekoya, nsukansuka ekabwanaki na Rusí oyo ekoya na ekeke ya 14 mpe ekómaki na kati ya bokonzi ya Lituanie (tii na ekeke ya 18, bato yango mibale bazalaki penepene, mpe ata sikoyo maloba ya minɔkɔ ya Ukraine mpe ya Biélorussie ekokani na 84%). Na nsuka ya ekeke ya 15, Horde d’Or epanzani na bokonzi ya Crimée, Khanate ya Astrakhan mpe Kazan, mpe bokonzi ya Moscovite (Rusí), oyo ezalaki kobunda bitumba ya kobundisa oyo ezalaki kosila te, mingimingi na Grande Duché ya Lituanie. Ezalaki mbala na mbala bitumba mpo na engumba Smolensk. Bato ya Russie bautaki na mabota ya Slave ya Ɛsti mpe basalaki lokola ekólo oyo ekabwani na ntango ya Leta ya Moscovite na ekeke ya 16<ref>Тарас А. Е. Войны Московской Руси с Великим княжеством Литовским и Речью Посполитой в XIV—XVII вв. — М.; Минск : АСТ; Харвест, 2006. — 800</ref><ref>Русско-литовские и русско-польские войны // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907</ref><ref>Кром М. М. Стародубская война (1534—1537). Из истории русско-литовских отношений. — М.: Рубежи XXI, 2008.</ref><ref>Записки о Московіи XVI вѣка сэра Джерома Горсея. Переводъ съ англійскаго Н. А. Бѣлозерской. Съ предисловіемъ и примечаніями Н. И. Костомарова.— С.-Петербургъ: Изданіе А. С. Суворина, 1909. — 159 с.</ref>. Na ba siècles ya 15-16, élite ya ba ukrainiens esalemaki - ba Cossaques Zaporizhiens, ba guerriers oyo bazalaki ko défendre ekolo na ba attaques ya ba voisins. Bato ya Russie ya mikolo na biso bayaki na mikili ya Ukraine na ekeke ya 17, mpe na boumeli ya etumba ya bato ya Ukraine mpo na kozwa lipanda mpe kotɛmɛla bitumba ya Pologne na 1648-1654 na bokambi ya Bogdan Khmelnytski, boyokani na Russie esalemaki na 1654<ref>[http://litopys.org.ua/ohienko/oh14.htm XIVЯК МОСКВА ЗНИЩИЛА ВОЛЮ ДРУКУ КИЄВО-ПЕЧЕРСЬКОЇ ЛАВРИ]</ref>. Bato ya Ukraine bazalaki kotalelama te lokola bana-mboka mpe bazalaki mbala na mbala kotindama na mosala ya makasi na mozindo ya Russie, mpe yango ezalaki kobuka boyokani oyo esalemaki na 1654. (Bato 10 000 ya Ukraine bakufaki mpo na makambo oyo ezalaki na bopɛto te ntango bazalaki kotonga Canal Ladoga). Yango ememaki na botomboki ya Hetman Ivan Mazepa na 1708, oyo akataki boyokani na Russie mpe alingaki kozala na nse ya libateli ya Suède<ref>[https://archive.org/details/OtmStMalPechSl1905/1905/page/n5/mode/1up?view=theater Об отмене стеснений малорусского печатного слова]</ref>. [[Fichier:Валуєвський циркуляр. Valuev Circular.jpg|thumb|200px|Mobeko ya ministre ya Intérieur ya Russie Peter Valuev kobanda 1863 : monoko ya Ukraine ezalaki te, ezali te mpe ekoki kozala te, mpe oyo andimi te maloba oyo azali monguna ya Russie.]] Na 1775, Russie ebebisaki ba Cossaques ukrainiens mpe forteresse na bango, ba Sich, oyo ememaki na bowumbu ya bato ebele ya ba Ukraine mpe politique ya Russification – kobebisama ya officielle ya monoko mpe culture ya Ukraine na Russie. Bandakisa oyo ezali polele mingi ya politiki ya ndenge wana ezali mobeko ya Ems (Эмский указ) mpe mobeko ya Ministre Pyotr Valuev (Валуевский зикрыляр), oyo epekisaki bato ya Ukraine básalela [[monɔkɔ]] ya mboka na bango<ref>[http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Valuievskyj_tsyrkuliar ВАЛУЄВСЬКИЙ ЦИРКУЛЯР]</ref>. Na 1914, Amperɛrɛ Nicolas II apekisaki kosala fɛti ya mbula 100 ya mbotama ya Taras Shevchenko, mokomi moko ya Ukraine oyo ayebani mingi na bokonzi ya Rusí<ref>[https://kpi.ua/shevchenko-revolt Ювілей Т.Г. Шевченка і студентські заворушення в Києві 100 років тому]</ref>. Na ebandeli ya 1917, Révolution ya février oyo etambwisamaki na Alexander Kerenski elongolaki bokonzi ya bokonzi mpe ekómisaki Russie république, mpe epesaki bato mingi oyo bazalaki konyokwama liboso libaku ya kobunda mpo na bonsomi na bango<ref>Корніеєнко Агніешка Розстріляне відродження / Rozstrzeelane odrodzenie, Краків-Перемишль 2010 (пол.), 272 с.</ref> <ref> Від українізації до русифікації. Інформаційний бюлетень ЗП УГВР. — Ч. 2. — Нью-Йорк, 1970.</ref>. Sima ya koya na bokonzi, Lénin asakolaki bitumba ya bana mboka na Empire ya kala ya Rusí, eteni na yango ezalaki etumba ya 1917–1921 kati ya République populaire ukrainienne na Russie soviétique, oyo ememaki na bokaboli ya Ukraine kati ya Pologne na Russie (kobanda 1922 - lokola eteni ya Union soviétique)<ref>Історія української літератури XX століття: у 2 кн.: 1910—1930-ті роки: Навч. посібник/ за ред. В. Г. Дончика. — Кн. 1. — К.: Либідь, 1993. — С. 21.</ref>. Na 1932-1933, guvɛrnema ya Union soviétique oyo ezalaki na nse ya Joseph Staline esalaki Holodomor (nzala oyo ebongisamaki na ndenge ya mayele), oyo mikili mingi na mokili mobimba endimaki ete ezali koboma bato ya Ukraine mpe ebomaki bato soki milio 10. Rusí endimi naino te ete ezali na ngambo<ref>Репресовані кінематографісти. Актуальна пам'ять: Статті й документи /Кінематографічні студії. Випуск п'ятий. — К.: «Кіно-Театр»; «АРТ КНИГА», 2017. — 176 с.</ref>. [[Fichier:Національний музей Голодомору-геноциду, скульптура дівчинки «Гірка пам'ять дитинства».jpg|thumb|200px|Musée ya Nzala-kuboma bato, oyo esalemaki na Kyjiw, Ukraine, nsima ya kokwea ya URSS]] Na 1937, NKVD (na nsima ezwaki nkombo mosusu Ministère ya makambo ya kati ya Union soviétique) masasi na bato mingi ya mayele, bato ya mimeseno mpe bato ya siansi ya Ukraine masasi, mpe bitika na bango ekundamaki na kobombana na zamba ya Bykivnyansky na Kyjiw, epai batongaki monima moko nsima ya kokwea ya Union soviétique<ref>Українська література XX століття: навч.-метод. посіб. для студентів 2-го курсу, які навчаються за спец. 035 — Філологія (заоч. форма) / Нар. укр. акад., каф. українознавства; упоряд. О. В. Слюніна. — Харків: Вид-во НУА, 2018. — 128 с.</ref>. Na bambula ya 1960–1980, gouvernement soviétique esalaki ba repressions contre ba dissidents, etindaki bango na ba prisons mpe etie bango na ba lopitalo ya psychiatrie, dissident oyo ayebani ezalaki Vasyl Stus. Na 1985-1991, Union soviétique ekweaki mpo na mbongwana ya demokrasi<ref>Каганов Ю. О. Опозиційний виклик: Україна і Центрально-Східна Європа 1980-х — 1991 рр. — Запоріжжя, 2009.Касьянов Г. В. Незгодні: українська інтелігенція в русі опору 1960- 80-х років. — К., 1995</ref> <ref>Русначенко А. М. Національно-визвольний рух в Україні середина 1950-х — початок 1990-х років. — К., 1998.</ref>. Nsima na mandat ya misato ya Vladimir Poutine, oyo azwaki bokonzi na 2012, Rusí ebandaki kopekisa bonsomi ya koloba na ndenge ya monene mpe ebandaki kosangisa basoda pene na Ukraine mpe kosala kampanye monene ya kopesa bansango mpo na ekólo yango. Mpo na kobatela bokonzi, Viktor Yanukovych, président ya Ukraine na ntango wana, asɛngaki Putin atinda basoda na Ukraine na 2013, mpe yango esalaki ete bato básala mobulu oyo eyebani na nkombo Euromaidan. Na mokolo ya 20 Febwali 2014, ntango Yanukovych azalaki na Kiev, [[Rusí]] ebandaki kozwa péninsule ya Crimée na sudi ya Ukraine mpe na nsima esalisaki Yanukovych akima. Na mokolo ya 12/04/2014, Russie ebandaki etumba na ɛsti ya Ukraine ntango basoda oyo batambwisamaki na Igor Girkin, mokonzi ya Service fédéral ya sécurité, babundisaki engumba Sloviansk. Le 13/04/2014 Ukraine ebandaki ATO (opération anti-terroriste) mpo na kopekisa invasion<ref> [https://nikvesti.com/news/incidents/59805 Террористы привязали мужчину с украинским флагом к столбу в Зугрэсе]</ref> <ref> [https://news.obozrevatel.com/politics/80167-popavshij-v-plen-boets-ato-rasskazal-ob-izdevatelstvah-tolpyi-u-stolba-pozora.htm Попавший в плен боец АТО рассказал об издевательствах толпы у "столба позора"]</ref><ref> [https://www.5.ua/suspilstvo/nezlamni-iryna-dovhan-istoriia-donechchanky-katovanoi-okupantamy-za-dopomohu-ukrainskym-biitsiam-197262.html НЕZЛАМНІ: Ірина Довгань - історія донеччанки, катованої окупантами за допомогу українським бійцям ]</ref><ref> [https://web.archive.org/web/20160902091720/http://uapress.info/uk/news/show/37843 Патріотка Ірина Довгань, яку катували терористи, розповіла, чому не вважає себе героїнею]</ref>. [[Fichier:Ruins of Donetsk International airport (16).jpg|thumb|250px|Libongo ya mpɛpɔ ya Donetsk ebebisamaki na babɔmbi ya Russie mpe oyo ezalaki kopesa mabɔkɔ na Russie na ntango ya etumba na Ukraine mpe ntango bazwaki engumba yango na 2014.]] Kino na 2022, Russie, na nzela ya marionnette « République populaire ya Donetsk », esalaki etumba ya kobombana na Ukraine, oyo ekomamaki na bitumba ya mobimba. Na 2022, bato mingi oyo bazalaki kotɛmɛla bitumba esalemaki na Rusí mobimba<ref>Laruelle M. Accusing Russia of fascism (англ.) // Russia in Global Affairs. — 2020. — Iss. 18, no. 4. — P. 100—123.</ref> <ref>Garaev D. The Methodology of the ‘Russian World’and ‘Russian Islam:’New Ideologies of the Post-Socialist Context (англ.) // The Soviet and Post-Soviet Review. — 2021. — Iss. 48, no. 3. — P. 367—390.</ref> <ref>Лариса Дмитрівна Якубова. Рашизм: звір з безодні. — Akademperiodyka, 2023. — 315 с. </ref> <ref>Tsygankov, Daniel Beruf, Verbannung, Schicksal: Iwan Iljin und Deutschland // Archiv fuer Rechts- und Sozialphilosophie. — Bielefeld, 2001. — Vol. 87. — 1. Quartal. — Heft 1. — S. 44—60.</ref>. Na Ukraine, Rusí ezali kosala mbeba minene ya bitumba, lokola kobwaka masasi na bisika oyo bato bafandaka, [[Kobanda ya Mariupol|kobebisa mobimba bingumba lokola Mariupol]], mpe konyokola basivili mpo na etɛlɛmɛlo na bango ya kopesa mabɔkɔ na Ukraine, bakisa mpe minyoko na bandako ya nse ya [[mabelé]]. Likambo ya mabe koleka oyo esalemi na ba civils na Ukraine ezali masasi oyo esalemaki na Bucha, oyo esalemaki na sanza ya misato 2022<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-61208404 'You can't imagine the conditions' - Accounts emerge of Russian detention camps]</ref> <ref>[https://www.huffpost.com/entry/filtration-camps-russia-ukraine-war_n_624ac8b9e4b0e44de9c485ea Mariupol Women Report Russians Taking Ukrainians To 'Filtration Camps']</ref> <ref>[https://www.theguardian.com/world/2022/jun/12/ukrainians-who-fled-to-georgia-reveal-details-of-russias-filtration-camps Ukrainians who fled to Georgia reveal details of Russia’s ‘filtration camps’]</ref>. Na bateritware oyo bazwaki, ba Russes babandaki kobebisa ebele ya mikanda ya monɔkɔ ya Ukraine oyo eutaki na biteyelo ya kelasi, na ba musées mpe na babibliothèques oyo ekokisaki te mibeko ya propagande ya Russie, mpe basalaki ebongiseli ya bakaa ya “filtration” epai kuna bazalaki kokɔtisa basivili na bolɔkɔ mpe konyokola bango. [[Fichier:Executed people in basement in Bucha.jpg|thumb|240px|Basoda ya Rusí babomaki basivili ya Ukraine na engumba Bucha, banyokolaki bango mikolo mingi mpe na nsima babɛtaki bango masasi na nsima ya motó.Foto ya bibembe oyo euti na moko ya ba sous-sols ya bandako]] Lisolo ya Timofey Sergeytsev, moto ya mayele na makambo ya politiki mpe ya filozofe ya Russie “Russie esengeli kosala nini na Ukraine?” (Na Russe: Что Россия должна сделать с Украиной?) ebéngamaki na Timothy Snyder, moto ya mayele na istware "buku ya mateya ya Russe oy kuboma bato".<ref>[https://snyder.substack.com/p/russias-genocide-handbook Russia's genocide handbook]</ref> <ref>[https://kanaldim.tv/ru/eto-nastoyashhij-konczlager-21-filtraczionnyj-lager-sozdali-okkupanty-na-donetchine/ Это настоящий концлагерь: 21 фильтрационный лагерь создали оккупанты на Донетчине]</ref>”. == Tourisme == <gallery> KyivCity3.jpg|Centre historique ya makambo ya kala, Kyjiw LvivEveningSummer2019.jpg|Centre historique ya makambo ya kala, Lemberg Палац у Шаровці.jpg|Centre historique ya makambo ya kala, Kharkiv Пантеон Вічної Слави, 9 травня 2025.jpg|Centre historique ya makambo ya kala, Kropyvnytskyi Украина, Одесса - Оперный театр 04.jpg|Centre historique ya makambo ya kala, Odesa Kherson after Russian occupation (2022-11-19) 01.jpg|Centre historique ya makambo ya kala, Kherson Mykolaiv. Russian Drama Theatre.jpg|Centre historique ya makambo ya kala, Mykolaiv </gallery> == Référence == <references/> {{Bisé bya Erópa}} {{ndámbo}} [[Catégorie:Esé ya Erópa]] [[Catégorie:Esé]] [[Catégorie:Ukraine]] rkef55uctnmyhq9sgggva2e7w45wrak Angelique Kidjo azali moto ya mayele 0 13532 136263 134434 2026-10-13T10:16:42Z Nicaciel 13335 Créé en traduisant la section « Biographie » de la page « [[:fr:Special:Redirect/revision/239590923|Angélique Kidjo]] » 136263 wikitext text/x-wiki '''Angélique Kidjo''', abotami Zomi na minei ya sanza ya nsambo ya mobu nkoto libwa na nkama motoba na Ouidah ( Dahomey, [[Bɛnɛ́|Bénin]] ya lelo ), azali [[Moyémbi|moyembi]] [[Bɛnɛ́|ya Benin]] mpe [[Falansia|ya France]] , , alongi mbala mitano ya Grammy Awards mpe molongi ya Charles Cros Academy eyebani mpo na ndenge ya miziki na ye na ye, originalité ya ba clips na ye mpe engagement humanitaire na ye n'a ndenge yaambassadeur international ya UNICEF . Ayemba na molulu ya bofungoli masano ya Olympique ya [[Tokyo]] Nkoto mibale na ntuku mibale na mokolo ya ntuku mibale na misato sanza ya nsambo nkoto mibale na ntuku mibale na moko. [[Fichier:25o_Premio_da_Musica_Brasileira_(14168345956).jpg|vignette|280x280px| Angélique Kidjo na Nkoto mibale na zomi minei.]] kati na elonga na ye na ye ezali ba nzembo ''Agolo'', ''Biso Biso'', ''Adouma'', ''Wombo Lombo'', ''Afirika'' na ''Batonga'' . BBC ekotisaki ye na liste na yango ya ba icônes ntuku mitano ya mokili africain <ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.co.uk/focusonafricamagazine/news/story/2010/09/100930_iconsforum.shtml}}.</ref> . ''Time Magazine'' ebengaki ye " " ". diva ya liboso ya [[Afríka|Afrika]] » mpe azali na kati ya liste oyo etiamaki na zulunalo ''The Guardian'' ya basi nkama oyo bazali na bopusi mingi na mokili <ref>{{Cite journal|url=https://www.theguardian.com/culture/2011/mar/08/angelique-kidjo-100-women}}.</ref> . Zulunalo ''Forbes'' ekɔtisaki ye lokola mwasi ya liboso na liste ya bato ntuku minei oyo bayebani mingi na Afrika <ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/pictures/ehed45mef/angelique-kidjo-51-beninoise-musician/}}.</ref> . Zulunalo ''Daily Telegraph'' elobelaki ye na Nkoto mibale na zomi mibale, na ntango ya masano ya Olympique ya Londres, lokola “ . mokonzi-mwasi oyo azali na ntembe te ya miziki ya Afrika <ref>{{Cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/music/9396299/BT-River-of-Music-Angelique-Kidjo-interview-for-London-2012.html}}.</ref> ". ''Paris Match'' etie ye na likolo ya liste na yango ya basi zomi oyo bazali na influence mingi na Afrika <ref>{{Cite web|url=http://www.parismatch.com/Actu/International/Les-10-femmes-les-plus-influentes-d-Afrique-926585}}.</ref> mpe ekotisaki ye na liste na yango ya ba {{Nobr|10 artistes}}<ref>{{Cite web|url=http://www.parismatch.com/Actu/International/Les-10-artistes-africains-les-plus-engages-934491}}.</ref>Na mokolo ya zomi na mitano sanza ya libwa Nkoto mibale na ntuku mibale na moko, ''zulunalo Time'' ekɔtisaki Angélique Kidjo na liste na yango ya mbula na mbula ya {{Nobr|100 personnes}} na mokili mobimba <ref>{{Cite journal|url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2021/6096049/angelique-kidjo/|title=Kopi ya archive|access-date=2024-08-25|archivedate=2023-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405231843/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2021/6096049/angelique-kidjo/|deadurl=yes}}.</ref> . Longola ba rythmes ya [[Benin]] mpe ''zinli'' <ref>[https://web.archive.org/web/20200114065436/http://www.afrisson.com/Angelique-Kidjo-486.html Angélique Kidjo] à afrisson.com.</ref> (lolenge moko ya blues), bopusi na ye ya miziki ezali pop ya Afrika, miziki ya [[Esanga|Bisanga]] ya Antilles, zouk, rumba [[Kongó-Kinsásá|congolais]], jazz, gospel, mpe mitindo ndenge na ndenge ya miziki ya Latin. Azali mpe epemami na ba mayemi oyo ba ningisaki bomwana na ye. : Bella Bellow, James Brown, Aretha Franklin, [[Jimi Hendrix]], Miriam Makeba mpe Carlos Santana . A enregistraki ba versions africaines ya ''Summertime'' ya Gerswin (na ba paroles na Fon), ''Boléro'' ya Ravel, mpe ''Voodoo Chile'' ya Jimi Hendrix. asala na ba mayemi ebele, dont Carlos Santana, Alicia Keys, Peter Gabriel, Herbie Hancock, Branford Marsalis, John Legend, Bono, Yo-Yo Ma, Sting, Matthieu Chedid, Alexandre Tharaud, Philip Glass, Josh Groban, Dianne Reeves, . Wikende ya Vampire, Dr. John, Dave Matthews, [[Yemi Alade]] mpe Cassandra Wilson . Na ntuku mibale na mitano sanza ya nsambo na Nkoto mibale nkama ntuku mibale na nsambo, asali émission ''Femme noire'' oyo esalemi na poème ya [[Léopold Sédar Senghor]], fête ya basi ya Afrika, oyo elakisami na lopango monene ya Palais des Papes lokola émission ya bosukisi ya ntuku nsambo na moko n'a feti ya Avignon, oyo ye asalaka na compagnie ya acteur [[Kotdivual|ivorien]] Isaach de Bankolé, saxophoniste [[Kamerun|cameroun]] [[Manu Dibango]], guitariste américain d’origine congolaise Dominic James na elenge rappeur français MHD, kotalela likambo ya kokamwa afrotrap . Kidjo ayebi malamu Fon, Lifalanse, [[Yorubá|Yoruba]], Mina, mpe Lingelesi —afandaka na [[New York]] . Ayemba na minoko mitano wana. Nzembo na ye ''Malaika'', ya album ''Logozo'', ezali na [[Kiswahíli|Swahili]] . Na motoba juin nkoto mibale na zomi na misato, aponami vice-président ya Confédération internationale ya ba mboka ya bakomi mpe ba compositeurs (CISAC). Lisusu, ntango mosusu akomaka na ''zulunalo New York Times'' <ref>[https://www.nytimes.com/2012/11/30/opinion/global/anglique-kidjo-songs-of-freedom.html?_r=0 Angélique Kidjo, « Songs of Freedom »], ''The New York Times'', 30 novembre 2012.</ref> , <ref>[http://kristof.blogs.nytimes.com/2010/08/13/daughter-of-independence/ Angélique Kidjo, « Daughter of Independence »], ''The New York Times'', 13 août 2010.</ref> . == Biografi ya bomoi ya bato == Angélique Kpasseloko Hinto Hounsinou Kandjo Manta Zogbin Kidjo abotamaki na Ouidah, mwa engumba ya libongo na Dahomey (lelo [[Bɛnɛ́|Bénin]] ), na Zomi na minei ya sanza ya nsambo ya mobu nkoto libwa na nkama motoba <ref>{{Cite web|url=http://rateyourmusic.com/artist/angelique_kidjo}}.</ref> , <ref>{{Cite web|url=http://musique.rfi.fr/artiste/musiques-monde/angelique-kidjo}}.</ref> Tata na ye azali Fon ya Ouidah, mokambi ya posita, mpe mama na ye Yvonne Djiko azali Yoruba, mokambi ya groupe ya théâtre mpe mwasi ya mombongo ya mayele <ref>{{Cite journal|url=https://www.lemonde.fr/ameriques/article/2009/01/21/une-extraterrestre-a-new-york_1144636_3222.html}}.</ref> . Angélique Kidjo azali ya nsambo kati na bana na bango zomi <ref>{{Cite web|url=https://kayamaga.com/musique-angelique-kidjo-la-fierte-des-beninois-et-de-lafrique/#:~:text=Ang%C3%A9lique%20Kidjo%20est%20n%C3%A9e%20%C3%A0,septi%C3%A8me%20de%20leurs%20dix%20enfants.}}.</ref> . <span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Une source est souhaitée pour ce passage (demandé le 17 avril 2023).">Bana bayokaka ba disques vinyl, mingimingi oyo ya Johnny Hallyday mpe Claude François, mpe bayekolaka Lingelesi na kelasi.</span> <sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[ <nowiki><abbr class="abbr" title="référence">réf.</abbr></nowiki><nowiki><span typeof="mw:Entity">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>oyo elingi ] .</sup></link> Na mbula motoba, Angélique Kidjo akoti na troupe ya théâtre ya mama na ye, oyo epesaki ye elengi ya miziki mpe mabina ya bonkoko. Abandaki koyemba na groupe Les Sphinx mpe, lokola elenge, azuaki elonga grâce na adaptation na ye mpo na radio mboka ya nzembo ya Miriam Makeba ’s ''Les Trois Z.'' Na sima a enregistraki album ''Pretty'' na aide ya ndeko na ye ya mobali mpe producteur ya Cameroun Ekambi Brilliant. Album oyo ezali na ba nzembo ''Ninive'', ''Gbe Agossi'' mpe lokumu na Bella Bellow, moyembi ya [[Togo]] oyo azalaki moko ya ba bisika ya kopemisa na ye. Succès ya album oyo epesaki ye nzela ya kosala tournée munene na Afrique occidentale. Kasi, matata ya politiki oyo ezalaki kosila te na Bénin epekisaki ye alanda mosala na ye na lipanda na mboka na ye moko <ref>{{Cite web|url=https://femmedinfluence.fr/angelique-kidjo-femme-inspirante/|title=Kopi ya archive|access-date=2024-08-25|archivedate=2024-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241109102658/https://femmedinfluence.fr/angelique-kidjo-femme-inspirante/}}.</ref> . Na nkoto libwa nkama mwambe na misato, akendaki kofanda na [[Pari|Paris]], epai mwana na ye ya mwasi abotamaki na [[1993|nkoto libwa nkama libwa tuku misato]] . Ntango azalaki kosala mpo na kofuta mbongo na ye ya kelasi, Angélique Kidjo azwaki mateya ya koyemba na Centre d’information musicales (CIM), eteyelo ya jazz ya Paris oyo eyebani mingi. Kuna akutanaki na mobali na ye ya mikolo mizali koya Jean Hebrail, musicien mpe compositeur, oyo akomaki na ye mingi ya miziki na ye. Akɔtisamaki na boyokani ya sika na Lifalanse na koyokaka Jacques Higelin, Serge Gainsbourg mpe Claude Nougaro . Na nkoto libwa nkama mwambe na mitano, asilisaki formation na ACP La Manufacture Chanson [ntuku mibale n'a moko] </link> . Na ebandeli azalaki vocaliste ya soutien ya ba groupes africains na Paris, na Nkoto libwa nkama mwambe na mitano akomi moyembi ya groupe ya jazz africain Pili Pili oyo esalemaki na pianiste hollandais Jasper van 't Hof . Asalaka collaboration na ba albums misato ya Pili Pili : ''Jakko'' (Nkoto libwa nkama ntuku mwambe na nsambo), ''Zala na makanisi mibale'' (Nkoto libwa nkama mwambe na mwambe, ebimisami na Marlon Klein) mpe ''Hotel Babo'' (Nkoto libwa nkama na ntuku libwa). A enregistraki album ye moko, ''Parakou'', mpo na étiquette ya Jazz Open. [[Catégorie:Article à référence souhaitée]] == Biographie == === Mbotama mpe libota ya libota === Angélique Kpasseloko Hinto Hounsinou Kandjo Manta Zogbin Kidjo Abotamaki na Ouidah<nowiki>''</nowiki> , engumba moke ya sud ouest ya Dahomey (lelo [[Bɛnɛ́|Bénin]] ), na mokolo yaSanza ya sambo 1960,<ref>{{Cite web|url=http://rateyourmusic.com/artist/angelique_kidjo}}.</ref>.<ref>{{Cite web|url=http://musique.rfi.fr/artiste/musiques-monde/angelique-kidjo}}.</ref> Tata na ye, moto ya ekoloya Fon kofanda na Ouidah, azalaki mokambi ya posita, mpe mama na ye, Yvonne Djiko, oyo autaki na etuluku ya bato ya ekólo Yoruba, azalaki mokambi ya etuluku moko ya masano ya masano mpe mwasi ya mombongo.<ref>{{Cite journal|url=https://www.lemonde.fr/ameriques/article/2009/01/21/une-extraterrestre-a-new-york_1144636_3222.html}}</ref> Angélique Kidjo azali mwana ya nsambo kati na bana na bango zomi.<ref>{{Cite web|url=https://kayamaga.com/musique-angelique-kidjo-la-fierte-des-beninois-et-de-lafrique/#:~:text=Ang%C3%A9lique%20Kidjo%20est%20n%C3%A9e%20%C3%A0,septi%C3%A8me%20de%20leurs%20dix%20enfants.}}</ref> === Ebandeli ya carrière artistique === Uta bomwana, azalaki kosangana na misala ya etuluku ya masano ya mama na ye, Yango nde esalaki ete alinga miziki mpe mobali ya bonkolo. Abandaki koyemba na kati ya groupe les sphinx mpe , tango azalaki elenge muwasi, akomaki na elonga na adaptation na ye ya nyembo ya Miriam Makeba ’s ''Les Trois Z.'' Na sima a bimisaki album ''Pretty'' na lisungi ya ndeko na ye ya mobali mpe producteur ya Cameroun Ekambi Brilliant. Album oyo ezali na ba nzembo ''Ninive'', ''Gbe Agossi'' mpe hommage moko na Bella Bellow, moyembi ya Togo oyo azalaki moko ba abesaki ye inspiration na ye. Album oyo epesi ye libaku ya kosala tournée na Afrique ya ouest. Na ntina ya makambo ya politiki na Bénin na tango ya régime communiste ya Mathieu Kérékou, alongwaki mboka mpo na kofanda na France na 1983.<ref>{{Cite web|url=https://femmedinfluence.fr/angelique-kidjo-femme-inspirante/|date=5 avril 2016}}</ref> === Bambula ya kokende kofanda esika mosusu mpe kozwa formasyo === ; Na France kobanda 1983 Na 1983, akendaki kofanda na [[Pari|Paris]], na France, esika mwana na ye ya mwasi abotamaki na [[1993]] . Wana azalaki kosala mpo na kofuta mbongo ya kelasi na ye, Angélique Kidjo Azalaki kotanga koyemba na Centre d’informations musicales (CIM), eteyelo ya jazz ya Paris. Kuna akutanaki na mobeti miziki mpe mokomi nzembo Jean Hebrail, Oyo akomaki na ye tenir monene ya miziki na ye.Ayebanaki na lolenge ya sika na koyokana na lifalanse na koyoka Jacques Higelin, Serge Gainsbourg mpe Claude Nougaro.<ref>{{Cite web|url=https://www.franceculture.fr/emissions/la-part-denfance/angelique-kidjo|date=10 août 2012}}.</ref> ; Na amerika banda mobu 1998 mpe grammy awards ya yambo afandaki na Etats-Unis na 1998, akobaki na mosala na ye ya mokili mobimba mpe azwaki mbano na ye ya liboso ya Grammy na 2008 mpo na album ''Djin Djin'' ''oyo ebimaki na 2007'' . Kasi, libala na ye na Jean Hébrail, mondele ya Mpoto, eyambamaki malamu te na bato ya ba Afro-Américains. e35uib68hiqp1pzr6qy0lbxliigc4f5 Joseph Nkoy Wembo 0 15113 136251 135078 2026-10-13T00:38:41Z InternetArchiveBot 10768 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 136251 wikitext text/x-wiki {{Infobox Personnalité politique|gouvernement 2|nom=Joseph Nkoy Wembo|image=Joseph Nkoy Wembo.jpg|légende=|fonction1=[[Assemblée nationale (République démocratique du Congo)|Député National]]|depuis le fonction 1={{date|15|Juin|2024}}<br /><small>({{durée|15|6|2024}})</small>|à partir du fonction1=|jusqu'au fonction1=|élection1=30 Décembre 2023|réélection1=|circonscription 1=Katako-Kombe|fonction2=|à partir du fonction2=|jusqu'au fonction2=|fonction3=|depuis le fonction3=|nom de naissance=Joseph Nkoy Wembo|date de naissance=30/03/1993|qualificatif date=en RDC|lieu de naissance=[[Katako-Kombe]]|nationalité=[[République démocratique du Congo|Congolaise]]|parti=« ADP- Alliance de Démocrates pour le Progrès »|père=|mère=|fratrie=|enfants=|profession=Avocat}} '''Joseph Nkoy Wembo,''' abotami mokolo ya ntuku misato sanza ya misato mobu 1993 na Katako-Kombe, azali avocat mpe [[Moí-politíki|moto ya politiki]] ya [[Kongó-Kinsásá|République démocratique du Congo]] . Azali député national mpo na circonscription ya Katako-Kombe na etuka ya Sankuru wuto le 30 décembre 2023 <ref name=":0">{{Cite web|url=https://talatala.cd/deputes/992/}}</ref> , <ref>{{Cite web|url=https://kiosquedafrique.com/rdc-a-n-lhonorable-joseph-nkoy-adresse-une-question-ecrite-a-la-minetat-aux-affaires-etrangeres/actualite/|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260419204524/https://kiosquedafrique.com/rdc-a-n-lhonorable-joseph-nkoy-adresse-une-question-ecrite-a-la-minetat-aux-affaires-etrangeres/actualite/|archivedate=2026-04-19|title=Kopi ya archive|access-date=2026-03-13}}</ref> , <ref>{{Cite web|url=https://actualite.cd/2024/07/27/assemblee-nationale-le-depute-joseph-nkoy-adresse-une-question-ecrite-aime-boji-au-sujet}}</ref> , <ref>{{Cite web|url=https://infocongo.net/2024/07/24/rdc-nkoy-wembo-interpelle-le-gouvernement-sur-la-cooperation-avec-louganda-face-aux-accusations-de-soutien-au-m23/}}</ref> . == Banote mpe ba références == {{Références}} 745mulh0z51phx7oqchz1ra10kn5j5m Franck Kayombo 0 15322 136250 136044 2026-10-13T00:28:32Z InternetArchiveBot 10768 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 136250 wikitext text/x-wiki '''Franck Kayombo''', abotami na [[Kongó-Kinsásá|Kongo-Kinsásá]], azali entrepreneur congolais <ref>{{Cite web|url=https://revolution.cd/kinshasa-franck-kayombo-entrepreneur-congolais-et-consultant-international-free-lance/|date=2023-06-10}}</ref> mpe personnage public. Azali mokambi mokeli ya Réseau innovant des jeunes entrepreneurs du Congo (RIJEC RDC) <ref>{{Cite web|url=https://www.vanguardngr.com/2026/08/franck-kayombo-champions-entrepreneurship-skills-development-for-congo-youth/|date=2026-08-26}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://tribuneonlineng.com/franck-kayombo-and-rijec-rdc-promoting-autonomous-and-solidarity-based-congolese-youth/|date=2026-08-17}}</ref> mpe spécialiste ya communication numérique <ref name=":0">{{Cite web|url=https://thesun.ng/franck-kayombo-sparks-youth-entrepreneurship-shift-in-drc/|date=2026-08-15}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.radiookapi.net/2026/08/18/actualite/societe/un-expert-en-communication-propose-au-csac-la-creation-dune-cellule-de|date=2026-08-18}}</ref> <ref name=":2">{{Cite web|url=https://independent.ng/franck-kayombo-proposes-social-media-monitoring-unit-in-drc/|date=2026-08-27}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://etoilenews.net/2025/03/15/rdc-franck-kayombo-met-en-place-le-rijec-un-nouveau-reseau-pour-lautonomisation-de-la-jeunesse-congolaise/|date=2025-03-15}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.forumdesas.cd/goma-64-jeunes-formes-lentrepreneuriat-et-la-communication-digitale|date=2026-04-09}}</ref> ].<ref>{{Cite journal|date=2026-08-18|url=https://fr.allafrica.com/stories/202608180584.html}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://s2.smu.edu/jcchiao/Press_release_6/140113_CBRonline/140113_CBRonline_web.htm?live-blog-22296287-2026-08-18-pour-lutter-contre-la-desinformation-les-discours-haineux-et-les-contenus-inappr}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://rocketreach.co/franck-kayombo-email_592760260}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://izuba.info/un-expert-en-communication-propose-au-csac,14493657.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260907233929/https://izuba.info/un-expert-en-communication-propose-au-csac,14493657.html|archivedate=2026-09-07|title=Kopi ya archive|access-date=2026-09-07}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://times.cd/index.php/2025/03/22/haut-katanga-franck-kayombo-annonce-le-lance-du-rijec-pour-lautominisation-des-jeunes/}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://coulisses.net/kasai-oriental-franck-kayombo-lance-un-reseau-innovant-pour-booster-lentrepreneuriat-jeune/|date=2025-01-21}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.msn.com/en-xl/news/other/franck-kayombo-proposes-social-media-monitoring-unit-in-drc/ar-AA2b3azH}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://coulisses.net/kasai-oriental-le-rijec-un-levier-pour-lautonomisation-des-jeunes-entrepreneurs/|date=2025-03-16}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://congoreleve.net/articles/jeunesse-remise-de-certificats-aux-participants-d-une-formation-a-goma-par-le-rijec-rdc}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://echo.cd/goma-64-jeunes-certifies-apres-une-formation-gratuite-en-entrepreneuriat-et-communication-digitale-par-le-rijec__3933}}</ref> 2h4kciacka920ysykb9we7w36eu4907 Catégorie:Ba gares ya chemin de fer na République démocratique du Congo 14 15434 136254 2026-10-13T09:11:44Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 136254 wikitext text/x-wiki == Ba gares ya chemin de fer na République démocratique du Congo == t0ioqwvv2y9r3gf78gn9j646kpvw7re Catégorie:Ba chemin de fer 14 15435 136255 2026-10-13T09:12:24Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 136255 wikitext text/x-wiki == Ba chemin de fer == gazulcrsb5jly5v4sutjs5tz6i8zu04 Catégorie:Oyo etali mayi 14 15436 136256 2026-10-13T09:13:25Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 136256 wikitext text/x-wiki == Oyo etali mayi == ivnnov4w81ctyrm089df0i6yf22j5kp Catégorie:Nzela ya engbunduka ya Kisangani-Ubundu 14 15437 136257 2026-10-13T09:14:02Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 136257 wikitext text/x-wiki == Nzela ya engbunduka ya Kisangani-Ubundu == gz8zcfmlyxxtpxadlruzrxx2s9m0jsg Catégorie:Transport na Kisangani 14 15438 136258 2026-10-13T09:14:42Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 136258 wikitext text/x-wiki == Transport na Kisangani == f661bxx81jmcfkct1mwjdp2zm5dwn25 Catégorie:1906 na République Démocratique du Congo 14 15439 136259 2026-10-13T09:16:32Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 136259 wikitext text/x-wiki == 1906 na République Démocratique du Congo == fw431ym9xat12yjdro6pphiw4i3azad Catégorie:Libula ya nzela ya engbunduka 14 15440 136260 2026-10-13T09:18:50Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 136260 wikitext text/x-wiki == Libula ya nzela ya engbunduka == 35ryedz43yullg5u86gym0bft6pb7je Catégorie:Transport na République Démocratique du Congo 14 15441 136261 2026-10-13T09:20:52Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création Catégorie " 136261 wikitext text/x-wiki == Transport na République Démocratique du Congo == rizk68sxuzj1gw6of93kdh04to7y2yi Gare ya Kisangani 0 15442 136262 2026-10-13T09:29:30Z AdamLynnMcGill007 14035 #100WikiDaysChallengeRDC2026 " Création en Traduction Article | Gare ya Kisangani " 136262 wikitext text/x-wiki [[image:defaut.svg|thumb|vignette|left|Locomotive à vapeur oyo ebatelami pene na gare]] '''Gare ya Kisangani''', eyebani mpe na kombo ya ''Gare ONATRA'', ezali gare monene ya engbunduka na engumba [[Kisangani]], mboka-mokonzi ya etuka ya [[Tshopo]] na ekolo [[république démocratique du Congo]]<ref name="ADAM&WINEUR-002">{{Lien web |titre=Kisangani : "Top Attractions in Kisangani", (Kisangani Essentials) |url=https://tripomatic.com/en/destinations/kisangani/kisangani-essentials |site=tripomatic.com|date= |consulté le=09 Octobre 2026}}</ref>. == Esika == Gare yango ezali pene na (locomotive ya vapeur CFL) mpe lingomba ya Ste., mpe lisusu na scène d'atterrissage ya sud mpe [[Kisangani]] ONATRA<ref name="ADAM&WINEUR-002"/>. Ba coordonnées : 0°29′58′′N 25°11′24′′E. Ezali esika ya ebandeli ya nzela ya engbunduka Kisangani-Ubundu, nzela ya nzela moko, ya jauge ya mɛtrɛ oyo ezali kotambola kati na gare ya Kisangani mpe Ubundu. Ezali na bolai ya 125 km mpe ezali kotambwisama na Société nationale des chemins de fer du Congo (SNCC)<ref name="ADAM&WINEUR-002"/>. == Lisolo ya kala == Line etongamaki kati ya février 1903 na avril 1906 na Compagnie du chemin de fer du Congo supérieur aux Grands Lacs africains (CFL)<ref name="ADAM&WINEUR-008">{{Lien web |titre=La Compagnie des Chemins de Fer du Congo Supérieur aux Grands Lacs Africains ou C.F.L. |url=https://www.stanleyville.be/cfl.html |site=www.stanleyville.be |accès url=libre |date= |consulté le=09 Octobre 2026}}</ref>. Line yango ekweyi na usage te mpo na manque ya investissement mpe bitumba oyo elandanaki na région. Na bambula ya 2000, zamba yango ezwaki lisusu nzela ya engbunduka mpe nzela oyo ezalaki parallèle, mpamba te moko te ezalaki kobatelama. Bazongisaki nzela yango na 2006, mpe mituka ekokaki kozonga<ref name="ADAM&WINEUR-003">{{Lien web |titre=Origines des chemins de fer en RDC |url=https://fr.scribd.com/document/729101125/TP-chemin-de-fer |site=fr.scribd.com |accès url=libre |date= |consulté le=09 Octobre 2026}}</ref>{{,}}<ref name="ADAM&WINEUR-004">{{Lien web |auteur1=Emile Christophe MOTA |auteur2= K.NDONGO |titre=Mémoire : "La dynamique de la petite et moyenne entreprise: moteur du développement économique du Katanga ( RDC)"|url=https://www.memoireonline.com/12/13/8313/m_La-dynamique-de-la-petite-et-moyenne-entreprise-moteur-du-developpement-economique-du-Katanga42.html |site=www.memoireonline.com |accès url=libre |date=2000 |consulté le=09 Octobre 2026}}</ref>. Na mokolo ya 12 Yanuali 2012, nzela ya engbunduka efungolamaki lisusu nsima ya kokangama na boumeli ya sanza motoba mpo na kobukana. Engumba Kisangani ezali esika oyo ezali mosika koleka na ebale Congo, oyo ezali na ntaka ya kilomɛtrɛ 2.100 longwa na monɔkɔ na yango. Gare yango ezalaki lokola point de transborde entre réseau ya ebale ONATRA oyo ewutaki na Kinshasa na ligne ya portage oyo e contourner chutes Boyoma en direction ya Ubundu, ezo relier na ebale Lualaba<ref name="ADAM&WINEUR-005">{{Lien web |auteur=FOGEKA FOGEKARDC |titre=RDC-TRANSPORT FLUVIAL : L’ONATRA RÉINVENTE LE FLEUVE CONGO |url=https://fogeka-rdc.org/index.php/2026/08/01/rdc-transport-fluvial-lonatra-reinvente-le-fleuve-congo/ |site=fogeka-rdc.or |accès url=libre |date=01 Août 2026|consulté le=09 Octobre 2026}}</ref>. == Libula ya libula == Locomotive ya vapeur historique "Le Fritz" (locomotive ya vapeur ya CFL) ebatelami lokola monument na proximité ya gare ya chemin de fer. Ezali moko ya biloko ya nsuka oyo etikali ya Mabeke minene nzela ya engbunduka. == Talá mpe == * [[Kisangani]] * [[Tshopo]] == Ba références == {{Références}} == Ba liens ya libanda == {{ndambo}} [[Category:Ba gares ya chemin de fer na République démocratique du Congo]] [[Category:Kisangani]] [[Category:Tshopo (etuka)]] [[Category:Ba chemin de fer]] [[Category:Oyo etali mayi]] [[Category:Nzela ya engbunduka ya Kisangani-Ubundu]] [[Category:Transport na Kisangani]] [[Category:1906 na République Démocratique du Congo]] [[Category:Libula ya nzela ya engbunduka]] [[Category:Transport na République Démocratique du Congo]] suurbxrqbbxuichn3op3hno3ya3etvm