Pangangghuy:Lukjsly

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mad">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>madwiki</dbname>
    <base>https://mad.wikipedia.org/wiki/Tan%C3%A8yan</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Mèḍia</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Spesial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Pakanḍhâ'ân</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Pangangghuy</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna pangangghuy</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipèḍia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna Wikipèḍia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bhengkek</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna bhengkek</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MèḍiaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna MèḍiaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Cèṭa'an</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna cèṭa'an</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Bhântowan</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna bhântowan</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Bhângsa</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna bhângsa</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Pembicaraan Modul</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Acara</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Pembicaraan Acara</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Pangangghuy:Lukjsly</title>
    <ns>2</ns>
    <id>1893</id>
    <revision>
      <id>66205</id>
      <parentid>22018</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T01:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <comment>/* Makanan khas Madura */</comment>
      <origin>66205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="iqxetvfse6lgnfrjtm5ieftiwytd5yz" xml:space="preserve">Penutur asli bahasa Madura.
[[Bhângsa:Angghuta Wikilatih Mahèr 27 Oktober 2024]]</text>
      <sha1>iqxetvfse6lgnfrjtm5ieftiwytd5yz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66206</id>
      <parentid>66205</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T01:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>removed [[Category:Angghuta Wikilatih Mahèr 27 Oktober 2024]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>66206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="ob8l2xtvuqgnnvguey3e8z0q7edvc15" xml:space="preserve">Penutur asli bahasa Madura.</text>
      <sha1>ob8l2xtvuqgnnvguey3e8z0q7edvc15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Acara:Proyèk Wiki Bulân Buruh 2026</title>
    <ns>1728</ns>
    <id>19636</id>
    <revision>
      <id>66207</id>
      <parentid>65846</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T02:38:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfiyah Rizzy Afdiquni</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <origin>66207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1288" sha1="qiu80aaazq44votk62rk6ao0d6eq06k" xml:space="preserve">[[File:Wiki Workers United logo.svg|center|200px]]

Molaè tanggal 1 kantos 30 Sèptèmber 2026, bâḍâ tangtangan bulânan kaangghuy nambâi serradhân topik serikat pekerja, hokom ketenagakerjaan, sareng rèng-orengnga.

Lalampan nèka ollè inspirasi ḍâri '''Wiki Workers United''' bân ètojjhuwaghi kaangghuy adukung serikat pekerja, buruh bân kang-tokang.

== Tojjhuwân ==
* Nambâ seraddhân anyar topik serikat pekerja, hokom ketenagakerjaan, sareng rèng-orengnga è Wikipèḍia Madhurâ.

== Katantowan bân informasi ==

* Kodhu serradhân anyar bânnè nambâi serradhân sè ella bâdâ.
* Sèttong serradhân palèng sakonè' 3.000 bita.
* Sabbhân serradhân kodhu aghâdhui sombher bân pranala ḍâlem.
* Sè mennang bhâkal ollè suvenir bân palèng sakonè' nyerrat 7 serradhân anyar.
* Manabi nambâ sèttong serradhân bhâkal ollè buku &quot;Jhâ' Metthèk ḍâri Wikipèḍia&quot;.
* Manabi nambâ 7 serradhân bhâkal ollè 3 suvenir ḍâri Wikimèḍia Inḍonesia, 2 suvenir ḍâri Wikimèḍia Madhurâ.
* Sè mennang bhâkal èparèngè onèng è ka'ḍinto sareng Instagram @madurawiki.
* Potosan juri ta' bisa èprotès.

== Juri &amp; penyelenggara acara ==
* [[User:Alfiyah Rizzy Afdiquni|Alfiyah Rizzy Afdiquni]]
* [[User:Ibrohim tijani|Ibrahim tijani]]</text>
      <sha1>qiu80aaazq44votk62rk6ao0d6eq06k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paḍi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19681</id>
    <revision>
      <id>66208</id>
      <parentid>66197</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T05:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <comment>/* Paḍi rawa */</comment>
      <origin>66208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11733" sha1="g0xq9gpocuun7rksz89nd2jk3ki0dbr" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Padi bukit.jpg|al=Bhungkana paḍi|jmpl|Bhungkana paḍi]]
'''Paḍi''' (Bhâsa Latèn: ''Oryza sativa'') iyâ rèya sala sèttong tatombuwân sè èobu bi' bânnya' orèng mènangka dhâddhi sombher kakanan. Paḍi bâḍâ sè ètamen dhibi' bi' orèng bân bâḍâ kèya sè asalla ḍâri genus sè paḍâ tapè bânnè obuwân sè èsebbhut paḍi alasân (''liar''). Paḍi èsebbhut asalla ḍâri India otabâ Indocina sè laju maso' ka Inḍonèsia èkèbâ bi' ju'-bhuju'en ḍâri tana Asia ra-kèra taon 1500 Sabellunna Masèhi. Bâḍâ kèya sè nyebbhut jhâ' paḍi asalla ḍâri Tiongkok otabâ Cèna mènangka dhâddhi sombher kakanan sabbhen arèna.

Paḍi rèya nyamana tatombuwân sè buwâna ghi' cekka' è bhungkanan. Buwâna paḍi sè aropa bulir abhunḍhu' ènyamaè la'as. Dhinèng buwâna paḍi sè la èpèsa ḍâri kolè'en èsebbhut [[bherrâs]].

== Ètimologi ==
Oca' paḍi asalla ḍâri ramo' ''Proto-Austronesia pajay'' sè paḍâ maksoddhâ. Oca' rowa asalla ḍâri oca' sè paḍâ ḍâlem bhâsa Amis Panay; bhâsa Tagalog paláy; bhâsa Kadazan paai; bhâsa Jhâbâ pari; bân bhâsa Chamorro faʻi, bân laènna.

== Dhâ-tandhâna ==
Paḍi tamaso' ḍâlem kalompo' ḍi-paḍiân otabâ ''Poaceae''. Paḍi anḍi' ramo' serabut, bhungkana pèndâ', bhungka batangnga èghâbây ḍâri bânnya' ḍâun sè salèng apolong sampè' jhâghâ tegghâp samporna, ḍâunna loncong angonco' abâk ngèsèl, bârna ḍâunna bhiru ngoḍâ sampè' bhiru towa, ora' ḍâunna sejajar, ètotobhi bi' lu-bulu pèndâ' bân rang-rang. Kembhânga èsoson majemuk, aca'-ranca'. Kompolan kembhânga èsebbhut ''floret'' sè bâḍâ è sèttong  ''spikelet'' è sèttong ''panikula'', macem buwâna bulir otabâ kariopsis sè ta' bisa èbhidhâ'aghi antara buwâ bân bighina, ropana bungkol abâk loncong, okoranna 3 - 15 mm, ètotobhi kolè sè èsebbhut sekkem (palea bân lemma), bâgiyân otamana paḍi sè biyasa èkakan iyâ rèya macemma ''enduspermium''.

== Kabina ==
Sabbhân kembhânga paḍi anḍi' ennem  cètak benang sari (kembhâng lakè') bân anḍi' putik (kembhâng binè') sè cètagghâ aranca' duwâ' aropa kanta sikaddhâ bhutol. Putik bân benang sari rèya biyasana bisa akabin ḍâlem bâkto sè paḍâ. Cara kabin (reproduksi) paḍi iyâ rèya bisa akabin dhibi' (reproduksi dhibi'), polana 95% lebbi serbuk sarina bisa akabin bik putik ḍâlem sèttong bhungka. Samarèna akabin, zigot (callon bhibhit) bhâkal mapecca abâ'en, pas laju dhâddhi embrio terros dhâddhi endosperm. Ahèrra, bânnya' bhighina paḍi pas aèssè patè è endosperm. Patè rèya èghuna'aghi mènangka gizina tatombuwân ḍâ' bhungkana paḍi sè ghi' ngoḍâ.

== Fisiologi bân adaptasi ==
Tombuna bhungka bân hasèlla paḍi èpangaroè bi' prosès fisiologis, akanta fotosintesis, kabhutowan aèng bân hara ḍâri tana, tombuna kembhâng, bân èssèna kolè' sekkemma paḍi. Sabâgiyân tatombuwân sè mosèmma paḍâ ḍâlem spesies bhâ-rebbhâ'ân, paḍi bisa tombu è pan-brâmpan kennengan bu-obuwân, ḍâri sabâ, tana kerrèng, sampè' tana rawa. Tapè, bhidâna ekosistem kennengan namen paḍi, abhiḍâ'aghi kabhutowan aèng bân hara sè dhâ-bhidhâ.

Aèng iyâ rèya sèttong faktor otama ḍâlem tombuna bhungkana paḍi. È tana sabâ, aèng sè neng-neng è tana bisa abhânto ajâgâ kabhutowan aèng ḍâ' tombuna bhungkana paḍi bân bisa malambat tombuna rebbhâ è dhi'-seddhi'en paḍi. Tapè aèng sè dhaddhi la-kolla'an sè ḍâlem ghâllu bân abit (ta' nyerrep ka tana) bisa nyegghâ kabhutowan oksigenna tatombuwân. Sabhâlligghâ, tombuwân paḍi è tana kerrèng, mon korang aèngga bisa malambat fotosintesis, malambat tombuna ḍâun, ngorangè tombuna buḍu'en paḍi bân ngorangè hasèlla buwâna paḍi.

Salaènna kabâḍâ'ân tana bân aèng, tombuna tamennan paḍi bisa è pangaroè kḍya bi' kabâḍâ'ân angèn (suhu udara). Suhu bisa apangaro ḍâ' ka fotosintesis, tombuna kembhâng bân aèssèna butèr buwâna paḍi. Suhu sè tègghi bisa kèya apangaro ḍâ' fertilitas otabâ kabinna kembhâng bân la'as sè aèssè paḍi.

== Gènètika paḍi ==
Sèttong genom paḍi anḍi' 12 kromosom polana paḍi iyâ rèya tombuwân diploid, sa'èngghâ sabbhân sèl paḍi anḍi' 12 pasang kromosom (kajhâbâna sèl seksual).
Paḍi iyâ rèya organisme model ḍâlam èlmo genetika tombuwân polana 2 alasân: kaparlona manossa bân okoran kromosom sè abâk kènè', yâ'ni 1.6~2.3 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; pasang basa (''base pairs'', bp). Mènangka tombuwân model, gènom paḍi la èorot DNA-na (è sekuensing), paḍâ bi' genom manossa.

Pabeccè'an genetik paḍi la èmolaè ḍâri manossa ngobu paḍi. Ḍâri hasèl pabeccè'an genetik rèya ngasèllaghi macemma paḍi lokal, akanta 'Rojolele' ḍâri Klaten otabâ 'Pandanwangi' ḍâri Cianjur è Inḍonèsia otabâ 'Basmati' ḍâri India Ḍâjâ. Pabeccè'an genetik tombuwân paḍi ngasèllaghi paḍi tana kerrèng (''paḍi gogo'') sè ta' parlo penggenangan aèng otabâ ''padi rawa'' sè bisa adaptasi ḍâ' ḍâlemma aèng rawa sè abâ-obâ. 

Bâḍâna bioteknologi bân rekayasa genetika è taon 1980-an èarep bisa mabhâghus kuwalitassâ nasè (paḍi sè dhâddhi bherrâs pas ètana'). Pan-brâmpan peneliti è Swiss mabâḍâ transgenik sè bisa ngasèllaghi racon/toksin ḍâ' hama sè ngakan butèrra paḍi mènangka  pangarep matoron kaghântongan ḍâ' ngangghuy pestisida. IRRI alako bi' peneliti laèn aghâbây &quot;Paḍi emmas&quot; (''Golden Rice'') sè bisa ngasèllaghi provitamin A è ḍâlem bherrâssâ, ka'angghuy ngorangi kakorangan (''defisiensi'') vitamin A è pan-snapan naghârâ berkembang. 

Sèttong tim peneliti ḍâri Jeppang aghâbây paḍi sè ngasèllaghi racon ḍâ' ka bakteri kolera. Bherrâs sè èhasèllaghi ḍâri paḍi rèya èarep bisa dhâddhi pèlèan alternatif imunisasi kolera, otamana è nanghârâ berkembang. Ḍâri taon 1970-an, la èosaha'aghi bâḍâna paḍi hibrida, sè bisa anḍi' kakowadhân sopajâ hasèlla lebbi tègghi, polana arghâ ghâbâyyâ tègghi. 

Sala'enna mabhâghus hasèlla, pamuliaan paḍi sè èkalako tamaso' tatombuwân sè lebbi tahan ḍâ' ka hama (kèbân/organisme sè bisa marosak tatombuwân) bân kabâḍâ'ân stres tombuwân ḍâri parkara abiotik (akanta nèmor lanjhâng, salinitas, bân kaasaman tana). 

=== Cem-macemma genetik ===
Sampè' satèya bâḍâ duwâ' macem spesies paḍi sè èobu bi' bânnya' manossa, iyâ rèya ''Oryza sativa'' sè asalla ḍâri Asia bân ''O. glaberrima'' ysè asalla ḍâri Afrika Bârâ'. 

Awwâllâ, ''Oryza sativa'' èangghâp bâgiyaân ḍâri duwâ' subspesies, yâ'ni ''indica'' bân ''japonica'' (sinonim ''sinica''). Paḍi ''japonica'' biyasana omorra lebbi lanjhâng, bhungkana tègghi kèn ghâmpang robbhu, sekkemma anḍi' bunto' otabâ &quot;lu-bulu&quot; (Ing. ''awn''), bighina abâk bungkol, bân nasè'en abâk rekka'. Paḍi ''indica'', sabâlligghâ, omorra lebbhi mandhe', bhungkana lebbi kènnè', sekkemma taḍâ' buluna, bân bultèrra abâk loncong. maskè kaduwâna subspesies rèya bisa salèng akabin, persentase cocogghâ ta' tègghi. Macemma paḍi otama sè kasohor ḍâri hasèl kabin silang rèya yâ'ni kultivar 'IR8', sè èhasèllaghi ḍâri persilangan ''japonica'' (kultivar 'Deegeowoogen' ḍâri Formosa) bi' paḍi ''indica'' (kultivar 'Peta' ḍâri Inḍonèsia). Salaèn jârèya, bâḍâ varietas minor ''javanica'' sè anḍi' sèpat nga'-tengga'an ḍâri duwâ' tipe otama è attas. Varietas ''javanica'' coma ètemmo è Polo Jhâbâ. 

Kalabân bhântowan teknik biologi molekular, samangkèn bâḍâ polè macemma paḍi salaènna duwâ' subspesies ''O. sativa'' sè otama, ''indica'' bân ''japonica'', bâḍâ kèya subspesies minor tapè asèpat adaptif ka kennengan, akanta ''aus'' (paḍi gogo ḍâri Bangladesh), ''royada'' (paḍi pasang-surut/rawa ḍâri Bangladesh), ''ashina'' (paḍi pasang-surut ḍâri India), bân ''aromatic'' (paḍi wangi ḍâri Asia Lao' bân Iran, tamaso' paḍii basmati sè kasohor). Paḍi ''japonica'' èbâgi dhâddhi tello' kalompo' khas: ''temperate japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan cellep&quot; ḍâri Chèna, Korea, bân Jeppang), ''tropical japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan tropis&quot; ḍâri Nusantara), bân ''aromatic''. Subspesies ''aus'' iyâ rèya kalompo' sè apèsa. 

Ḍâri tè-bhuktè èvolusi molekular èra-kèra'aghi kalompo' rajâ paḍi ''indica'' bân ''japonica'' ḍâri 440.000 taon lambâ' ḍâri sèttong kalompo' spesies bhuju'en paḍi ''O. rufipogon''. Domestikasi (padi èobu bi' bânnya' orèng) bâḍâ è kennengan sè bhiḍhâ ḍâ' duwâ' kalompo' sè la apèsa rèya. Ḍâri bhuktè arkeologi paḍi molaè èobu (didomestikasi) 10.000 sampè' 5.000 taon Sabellunna Masèhi. 

Sala sèttong conto pamuliaan ḍâ' stres abiotik tombuwân paḍi iyâ rèya bâḍâna paḍi sè bisa oḍi' è tana sè ngemmeng aèngga (padi genangan). È paḍi, lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1'' aperran ḍâlem toleransi ḍâ' genangan lengkap sementara. Alel ''Sub1A-1'' dhâddhi pananto otama toleransi genangan, kalabân cara strategi ''quiescence'', yâ'ni abâtessè tombuna tajuk (bhungka) èbâkto paḍi ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpennan karbohidrat bisa èangghuy sampè' aèngnga nyerrep ka tana.  

=== Macemma paḍi sè èobu ===

==== Paḍi gogo ====
È pan-brâmpan kennengan sè ngangghuy aèng ojhân (tadah hujan) bânnya' orèng sè namen paḍi gogo, iyâ rèya macemma paḍi sè ètamen è tana kerrèng sè biyasa oḍi' maskè taḍâ' aèng ngemmeng akanta tana sabâ. È Lombok, bâḍâ sistem paḍi gogo rancah, sè ḍâlem sèttong bâkto tantanto mangemmeng tana bi' aèng, saèngghâ hasèl paḍina lebbi bânnya'. Biyasana è kennengan sè coma biisa namen paḍi gogo ngangghuy model tumpang sari (tana sè ètamen duwâ' otabâ lebbi bânnya' macemma tatombuwân è sèttong tanè). Paḍi gogo biyasana ètamen apolong bi' jhâghung otabâ tenggeng.

==== Paḍi rawa ====
Paḍi rawa otabâ paḍi pasang surut tombu dhibi' otabâ èobu è kennengan rawa-rawa. Salaèn è Kalimantan, paḍi rèya ètemmo è lembâ Songay Gangga. Paḍi rawa bisa abentu' bhungka sè lanjhâng sa'èngghâ bisa noro' aobâna ḍâlemma aèng mosèman sè cè' sarana.

Paḍi rawa bân paḍi aèng ḍâlem anḍi' cara adaptasi sè dhâ-bhidhâ ḍâ' ka ''genangan'' aèng. Adaptasina paḍi ḍâ' ka ngemmengnga aèng bisa dhâddhi polana pan-brâmpan cara. Mon paḍi aèng ḍâlem, ongghâna tègghina aèng bisa arangsang lanjhânga bhungkana saèngghâ ḍâunna bisa pagghun bâḍâ è attassâ aèng.

Cara rèya èkennal mènangka sebbhudhân ''strategi escape''. Sabhâligghâ, è aèng sè ngemmeng sè sèpaddhâ ghun samantara, pan-brâmpan macemma paḍi ngangghuy cara (strategi) ''quiescence'', iyâ rèya abâtessè tombuna tajuk è bâkto' ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpenan ènergi bisa èsèmpen sampè' aèngnga asat. Sala sèttong gen sè pentèng ḍâlem katahanan ḍâ' kennengan sè ngemmeng aèng iyâ rèya ''Sub1A'', sè bâḍâ è lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1''.

=== Macemma bherrâs ===

==== Paḍi pera ====
Paḍi pera iyâ rèya paḍi sè anḍi' kadar amilosa è pati lebbi ḍâri 20% è bherâssâ. Butèr nasè'ân mon è tana' ta' salèng rekka'. Labân ḍâri paḍi pera iyâ rèya paḍi pulen. Kabânnya'an orèng Inḍonèsia senneng nasè' macem rèya bân pan-brâmpan macemma bherrâs sè èjhuwâl è pasar Inḍonèsia tamaso' ka paḍi pulen. Pangalompo'an rèya èpèlè ḍâri konsistensi nasè'en.

[[Bhângsa:Totombuwân]]</text>
      <sha1>g0xq9gpocuun7rksz89nd2jk3ki0dbr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66209</id>
      <parentid>66208</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T05:07:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <comment>/* Macemma bherrâs */</comment>
      <origin>66209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12466" sha1="m4b29lpfmdfiuan0dh6tefj1l86wchv" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Padi bukit.jpg|al=Bhungkana paḍi|jmpl|Bhungkana paḍi]]
'''Paḍi''' (Bhâsa Latèn: ''Oryza sativa'') iyâ rèya sala sèttong tatombuwân sè èobu bi' bânnya' orèng mènangka dhâddhi sombher kakanan. Paḍi bâḍâ sè ètamen dhibi' bi' orèng bân bâḍâ kèya sè asalla ḍâri genus sè paḍâ tapè bânnè obuwân sè èsebbhut paḍi alasân (''liar''). Paḍi èsebbhut asalla ḍâri India otabâ Indocina sè laju maso' ka Inḍonèsia èkèbâ bi' ju'-bhuju'en ḍâri tana Asia ra-kèra taon 1500 Sabellunna Masèhi. Bâḍâ kèya sè nyebbhut jhâ' paḍi asalla ḍâri Tiongkok otabâ Cèna mènangka dhâddhi sombher kakanan sabbhen arèna.

Paḍi rèya nyamana tatombuwân sè buwâna ghi' cekka' è bhungkanan. Buwâna paḍi sè aropa bulir abhunḍhu' ènyamaè la'as. Dhinèng buwâna paḍi sè la èpèsa ḍâri kolè'en èsebbhut [[bherrâs]].

== Ètimologi ==
Oca' paḍi asalla ḍâri ramo' ''Proto-Austronesia pajay'' sè paḍâ maksoddhâ. Oca' rowa asalla ḍâri oca' sè paḍâ ḍâlem bhâsa Amis Panay; bhâsa Tagalog paláy; bhâsa Kadazan paai; bhâsa Jhâbâ pari; bân bhâsa Chamorro faʻi, bân laènna.

== Dhâ-tandhâna ==
Paḍi tamaso' ḍâlem kalompo' ḍi-paḍiân otabâ ''Poaceae''. Paḍi anḍi' ramo' serabut, bhungkana pèndâ', bhungka batangnga èghâbây ḍâri bânnya' ḍâun sè salèng apolong sampè' jhâghâ tegghâp samporna, ḍâunna loncong angonco' abâk ngèsèl, bârna ḍâunna bhiru ngoḍâ sampè' bhiru towa, ora' ḍâunna sejajar, ètotobhi bi' lu-bulu pèndâ' bân rang-rang. Kembhânga èsoson majemuk, aca'-ranca'. Kompolan kembhânga èsebbhut ''floret'' sè bâḍâ è sèttong  ''spikelet'' è sèttong ''panikula'', macem buwâna bulir otabâ kariopsis sè ta' bisa èbhidhâ'aghi antara buwâ bân bighina, ropana bungkol abâk loncong, okoranna 3 - 15 mm, ètotobhi kolè sè èsebbhut sekkem (palea bân lemma), bâgiyân otamana paḍi sè biyasa èkakan iyâ rèya macemma ''enduspermium''.

== Kabina ==
Sabbhân kembhânga paḍi anḍi' ennem  cètak benang sari (kembhâng lakè') bân anḍi' putik (kembhâng binè') sè cètagghâ aranca' duwâ' aropa kanta sikaddhâ bhutol. Putik bân benang sari rèya biyasana bisa akabin ḍâlem bâkto sè paḍâ. Cara kabin (reproduksi) paḍi iyâ rèya bisa akabin dhibi' (reproduksi dhibi'), polana 95% lebbi serbuk sarina bisa akabin bik putik ḍâlem sèttong bhungka. Samarèna akabin, zigot (callon bhibhit) bhâkal mapecca abâ'en, pas laju dhâddhi embrio terros dhâddhi endosperm. Ahèrra, bânnya' bhighina paḍi pas aèssè patè è endosperm. Patè rèya èghuna'aghi mènangka gizina tatombuwân ḍâ' bhungkana paḍi sè ghi' ngoḍâ.

== Fisiologi bân adaptasi ==
Tombuna bhungka bân hasèlla paḍi èpangaroè bi' prosès fisiologis, akanta fotosintesis, kabhutowan aèng bân hara ḍâri tana, tombuna kembhâng, bân èssèna kolè' sekkemma paḍi. Sabâgiyân tatombuwân sè mosèmma paḍâ ḍâlem spesies bhâ-rebbhâ'ân, paḍi bisa tombu è pan-brâmpan kennengan bu-obuwân, ḍâri sabâ, tana kerrèng, sampè' tana rawa. Tapè, bhidâna ekosistem kennengan namen paḍi, abhiḍâ'aghi kabhutowan aèng bân hara sè dhâ-bhidhâ.

Aèng iyâ rèya sèttong faktor otama ḍâlem tombuna bhungkana paḍi. È tana sabâ, aèng sè neng-neng è tana bisa abhânto ajâgâ kabhutowan aèng ḍâ' tombuna bhungkana paḍi bân bisa malambat tombuna rebbhâ è dhi'-seddhi'en paḍi. Tapè aèng sè dhaddhi la-kolla'an sè ḍâlem ghâllu bân abit (ta' nyerrep ka tana) bisa nyegghâ kabhutowan oksigenna tatombuwân. Sabhâlligghâ, tombuwân paḍi è tana kerrèng, mon korang aèngga bisa malambat fotosintesis, malambat tombuna ḍâun, ngorangè tombuna buḍu'en paḍi bân ngorangè hasèlla buwâna paḍi.

Salaènna kabâḍâ'ân tana bân aèng, tombuna tamennan paḍi bisa è pangaroè kḍya bi' kabâḍâ'ân angèn (suhu udara). Suhu bisa apangaro ḍâ' ka fotosintesis, tombuna kembhâng bân aèssèna butèr buwâna paḍi. Suhu sè tègghi bisa kèya apangaro ḍâ' fertilitas otabâ kabinna kembhâng bân la'as sè aèssè paḍi.

== Gènètika paḍi ==
Sèttong genom paḍi anḍi' 12 kromosom polana paḍi iyâ rèya tombuwân diploid, sa'èngghâ sabbhân sèl paḍi anḍi' 12 pasang kromosom (kajhâbâna sèl seksual).
Paḍi iyâ rèya organisme model ḍâlam èlmo genetika tombuwân polana 2 alasân: kaparlona manossa bân okoran kromosom sè abâk kènè', yâ'ni 1.6~2.3 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; pasang basa (''base pairs'', bp). Mènangka tombuwân model, gènom paḍi la èorot DNA-na (è sekuensing), paḍâ bi' genom manossa.

Pabeccè'an genetik paḍi la èmolaè ḍâri manossa ngobu paḍi. Ḍâri hasèl pabeccè'an genetik rèya ngasèllaghi macemma paḍi lokal, akanta 'Rojolele' ḍâri Klaten otabâ 'Pandanwangi' ḍâri Cianjur è Inḍonèsia otabâ 'Basmati' ḍâri India Ḍâjâ. Pabeccè'an genetik tombuwân paḍi ngasèllaghi paḍi tana kerrèng (''paḍi gogo'') sè ta' parlo penggenangan aèng otabâ ''padi rawa'' sè bisa adaptasi ḍâ' ḍâlemma aèng rawa sè abâ-obâ. 

Bâḍâna bioteknologi bân rekayasa genetika è taon 1980-an èarep bisa mabhâghus kuwalitassâ nasè (paḍi sè dhâddhi bherrâs pas ètana'). Pan-brâmpan peneliti è Swiss mabâḍâ transgenik sè bisa ngasèllaghi racon/toksin ḍâ' hama sè ngakan butèrra paḍi mènangka  pangarep matoron kaghântongan ḍâ' ngangghuy pestisida. IRRI alako bi' peneliti laèn aghâbây &quot;Paḍi emmas&quot; (''Golden Rice'') sè bisa ngasèllaghi provitamin A è ḍâlem bherrâssâ, ka'angghuy ngorangi kakorangan (''defisiensi'') vitamin A è pan-snapan naghârâ berkembang. 

Sèttong tim peneliti ḍâri Jeppang aghâbây paḍi sè ngasèllaghi racon ḍâ' ka bakteri kolera. Bherrâs sè èhasèllaghi ḍâri paḍi rèya èarep bisa dhâddhi pèlèan alternatif imunisasi kolera, otamana è nanghârâ berkembang. Ḍâri taon 1970-an, la èosaha'aghi bâḍâna paḍi hibrida, sè bisa anḍi' kakowadhân sopajâ hasèlla lebbi tègghi, polana arghâ ghâbâyyâ tègghi. 

Sala'enna mabhâghus hasèlla, pamuliaan paḍi sè èkalako tamaso' tatombuwân sè lebbi tahan ḍâ' ka hama (kèbân/organisme sè bisa marosak tatombuwân) bân kabâḍâ'ân stres tombuwân ḍâri parkara abiotik (akanta nèmor lanjhâng, salinitas, bân kaasaman tana). 

=== Cem-macemma genetik ===
Sampè' satèya bâḍâ duwâ' macem spesies paḍi sè èobu bi' bânnya' manossa, iyâ rèya ''Oryza sativa'' sè asalla ḍâri Asia bân ''O. glaberrima'' ysè asalla ḍâri Afrika Bârâ'. 

Awwâllâ, ''Oryza sativa'' èangghâp bâgiyaân ḍâri duwâ' subspesies, yâ'ni ''indica'' bân ''japonica'' (sinonim ''sinica''). Paḍi ''japonica'' biyasana omorra lebbi lanjhâng, bhungkana tègghi kèn ghâmpang robbhu, sekkemma anḍi' bunto' otabâ &quot;lu-bulu&quot; (Ing. ''awn''), bighina abâk bungkol, bân nasè'en abâk rekka'. Paḍi ''indica'', sabâlligghâ, omorra lebbhi mandhe', bhungkana lebbi kènnè', sekkemma taḍâ' buluna, bân bultèrra abâk loncong. maskè kaduwâna subspesies rèya bisa salèng akabin, persentase cocogghâ ta' tègghi. Macemma paḍi otama sè kasohor ḍâri hasèl kabin silang rèya yâ'ni kultivar 'IR8', sè èhasèllaghi ḍâri persilangan ''japonica'' (kultivar 'Deegeowoogen' ḍâri Formosa) bi' paḍi ''indica'' (kultivar 'Peta' ḍâri Inḍonèsia). Salaèn jârèya, bâḍâ varietas minor ''javanica'' sè anḍi' sèpat nga'-tengga'an ḍâri duwâ' tipe otama è attas. Varietas ''javanica'' coma ètemmo è Polo Jhâbâ. 

Kalabân bhântowan teknik biologi molekular, samangkèn bâḍâ polè macemma paḍi salaènna duwâ' subspesies ''O. sativa'' sè otama, ''indica'' bân ''japonica'', bâḍâ kèya subspesies minor tapè asèpat adaptif ka kennengan, akanta ''aus'' (paḍi gogo ḍâri Bangladesh), ''royada'' (paḍi pasang-surut/rawa ḍâri Bangladesh), ''ashina'' (paḍi pasang-surut ḍâri India), bân ''aromatic'' (paḍi wangi ḍâri Asia Lao' bân Iran, tamaso' paḍii basmati sè kasohor). Paḍi ''japonica'' èbâgi dhâddhi tello' kalompo' khas: ''temperate japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan cellep&quot; ḍâri Chèna, Korea, bân Jeppang), ''tropical japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan tropis&quot; ḍâri Nusantara), bân ''aromatic''. Subspesies ''aus'' iyâ rèya kalompo' sè apèsa. 

Ḍâri tè-bhuktè èvolusi molekular èra-kèra'aghi kalompo' rajâ paḍi ''indica'' bân ''japonica'' ḍâri 440.000 taon lambâ' ḍâri sèttong kalompo' spesies bhuju'en paḍi ''O. rufipogon''. Domestikasi (padi èobu bi' bânnya' orèng) bâḍâ è kennengan sè bhiḍhâ ḍâ' duwâ' kalompo' sè la apèsa rèya. Ḍâri bhuktè arkeologi paḍi molaè èobu (didomestikasi) 10.000 sampè' 5.000 taon Sabellunna Masèhi. 

Sala sèttong conto pamuliaan ḍâ' stres abiotik tombuwân paḍi iyâ rèya bâḍâna paḍi sè bisa oḍi' è tana sè ngemmeng aèngga (padi genangan). È paḍi, lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1'' aperran ḍâlem toleransi ḍâ' genangan lengkap sementara. Alel ''Sub1A-1'' dhâddhi pananto otama toleransi genangan, kalabân cara strategi ''quiescence'', yâ'ni abâtessè tombuna tajuk (bhungka) èbâkto paḍi ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpennan karbohidrat bisa èangghuy sampè' aèngnga nyerrep ka tana.  

=== Macemma paḍi sè èobu ===

==== Paḍi gogo ====
È pan-brâmpan kennengan sè ngangghuy aèng ojhân (tadah hujan) bânnya' orèng sè namen paḍi gogo, iyâ rèya macemma paḍi sè ètamen è tana kerrèng sè biyasa oḍi' maskè taḍâ' aèng ngemmeng akanta tana sabâ. È Lombok, bâḍâ sistem paḍi gogo rancah, sè ḍâlem sèttong bâkto tantanto mangemmeng tana bi' aèng, saèngghâ hasèl paḍina lebbi bânnya'. Biyasana è kennengan sè coma biisa namen paḍi gogo ngangghuy model tumpang sari (tana sè ètamen duwâ' otabâ lebbi bânnya' macemma tatombuwân è sèttong tanè). Paḍi gogo biyasana ètamen apolong bi' jhâghung otabâ tenggeng.

==== Paḍi rawa ====
Paḍi rawa otabâ paḍi pasang surut tombu dhibi' otabâ èobu è kennengan rawa-rawa. Salaèn è Kalimantan, paḍi rèya ètemmo è lembâ Songay Gangga. Paḍi rawa bisa abentu' bhungka sè lanjhâng sa'èngghâ bisa noro' aobâna ḍâlemma aèng mosèman sè cè' sarana.

Paḍi rawa bân paḍi aèng ḍâlem anḍi' cara adaptasi sè dhâ-bhidhâ ḍâ' ka ''genangan'' aèng. Adaptasina paḍi ḍâ' ka ngemmengnga aèng bisa dhâddhi polana pan-brâmpan cara. Mon paḍi aèng ḍâlem, ongghâna tègghina aèng bisa arangsang lanjhânga bhungkana saèngghâ ḍâunna bisa pagghun bâḍâ è attassâ aèng.

Cara rèya èkennal mènangka sebbhudhân ''strategi escape''. Sabhâligghâ, è aèng sè ngemmeng sè sèpaddhâ ghun samantara, pan-brâmpan macemma paḍi ngangghuy cara (strategi) ''quiescence'', iyâ rèya abâtessè tombuna tajuk è bâkto' ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpenan ènergi bisa èsèmpen sampè' aèngnga asat. Sala sèttong gen sè pentèng ḍâlem katahanan ḍâ' kennengan sè ngemmeng aèng iyâ rèya ''Sub1A'', sè bâḍâ è lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1''.

=== Macemma bherrâs ===

==== Paḍi pera ====
Paḍi pera iyâ rèya paḍi sè anḍi' kadar amilosa è pati lebbi ḍâri 20% è bherâssâ. Butèr nasè'ân mon è tana' ta' salèng rekka'. Labân ḍâri paḍi pera iyâ rèya paḍi pulen. Kabânnya'an orèng Inḍonèsia senneng nasè' macem rèya bân pan-brâmpan macemma bherrâs sè èjhuwâl è pasar Inḍonèsia tamaso' ka paḍi pulen. Pangalompo'an rèya èpèlè ḍâri konsistensi nasè'en.

==== Plotan ====
Bherrâs plotan (''sticky rice''), sè bârna potè, cèlleng, otabâ mèra bânnya' tombu è Asia Tenggara bân Asia Timur. Plotan anḍi kadar amilosa è bâbâna 1% è patè bherrâssâ. Patèna kabânnya'an amilopektin, sa'èngghâ mon ètana' cè' rekka'en. Bhiḍha bi' bherrâs biyasa, butèr bherrâs plotan anḍi' bârna sè lebbi petteng abâk bungo. Biyasana, bherrâs plotan èkaghâbây dhâddhi kananan manès otabâ jhâjhan. Salah sèttong kakanan sè èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan iyâ rèya ''kenta'' sè asalla ḍâri Kalimantan Tengnga. Kenta èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan sè ècampor bi' nyèor sè la èpasa, pas èberri' ghulâ potè otabâ ghulâ mèra, bân ètamba bujâ.

[[Bhângsa:Totombuwân]]</text>
      <sha1>m4b29lpfmdfiuan0dh6tefj1l86wchv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66210</id>
      <parentid>66209</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T05:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <comment>/* Macemma bherrâs */</comment>
      <origin>66210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12799" sha1="a7ykerqy6krq6wyrz6k9z6kfreisch6" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Padi bukit.jpg|al=Bhungkana paḍi|jmpl|Bhungkana paḍi]]
'''Paḍi''' (Bhâsa Latèn: ''Oryza sativa'') iyâ rèya sala sèttong tatombuwân sè èobu bi' bânnya' orèng mènangka dhâddhi sombher kakanan. Paḍi bâḍâ sè ètamen dhibi' bi' orèng bân bâḍâ kèya sè asalla ḍâri genus sè paḍâ tapè bânnè obuwân sè èsebbhut paḍi alasân (''liar''). Paḍi èsebbhut asalla ḍâri India otabâ Indocina sè laju maso' ka Inḍonèsia èkèbâ bi' ju'-bhuju'en ḍâri tana Asia ra-kèra taon 1500 Sabellunna Masèhi. Bâḍâ kèya sè nyebbhut jhâ' paḍi asalla ḍâri Tiongkok otabâ Cèna mènangka dhâddhi sombher kakanan sabbhen arèna.

Paḍi rèya nyamana tatombuwân sè buwâna ghi' cekka' è bhungkanan. Buwâna paḍi sè aropa bulir abhunḍhu' ènyamaè la'as. Dhinèng buwâna paḍi sè la èpèsa ḍâri kolè'en èsebbhut [[bherrâs]].

== Ètimologi ==
Oca' paḍi asalla ḍâri ramo' ''Proto-Austronesia pajay'' sè paḍâ maksoddhâ. Oca' rowa asalla ḍâri oca' sè paḍâ ḍâlem bhâsa Amis Panay; bhâsa Tagalog paláy; bhâsa Kadazan paai; bhâsa Jhâbâ pari; bân bhâsa Chamorro faʻi, bân laènna.

== Dhâ-tandhâna ==
Paḍi tamaso' ḍâlem kalompo' ḍi-paḍiân otabâ ''Poaceae''. Paḍi anḍi' ramo' serabut, bhungkana pèndâ', bhungka batangnga èghâbây ḍâri bânnya' ḍâun sè salèng apolong sampè' jhâghâ tegghâp samporna, ḍâunna loncong angonco' abâk ngèsèl, bârna ḍâunna bhiru ngoḍâ sampè' bhiru towa, ora' ḍâunna sejajar, ètotobhi bi' lu-bulu pèndâ' bân rang-rang. Kembhânga èsoson majemuk, aca'-ranca'. Kompolan kembhânga èsebbhut ''floret'' sè bâḍâ è sèttong  ''spikelet'' è sèttong ''panikula'', macem buwâna bulir otabâ kariopsis sè ta' bisa èbhidhâ'aghi antara buwâ bân bighina, ropana bungkol abâk loncong, okoranna 3 - 15 mm, ètotobhi kolè sè èsebbhut sekkem (palea bân lemma), bâgiyân otamana paḍi sè biyasa èkakan iyâ rèya macemma ''enduspermium''.

== Kabina ==
Sabbhân kembhânga paḍi anḍi' ennem  cètak benang sari (kembhâng lakè') bân anḍi' putik (kembhâng binè') sè cètagghâ aranca' duwâ' aropa kanta sikaddhâ bhutol. Putik bân benang sari rèya biyasana bisa akabin ḍâlem bâkto sè paḍâ. Cara kabin (reproduksi) paḍi iyâ rèya bisa akabin dhibi' (reproduksi dhibi'), polana 95% lebbi serbuk sarina bisa akabin bik putik ḍâlem sèttong bhungka. Samarèna akabin, zigot (callon bhibhit) bhâkal mapecca abâ'en, pas laju dhâddhi embrio terros dhâddhi endosperm. Ahèrra, bânnya' bhighina paḍi pas aèssè patè è endosperm. Patè rèya èghuna'aghi mènangka gizina tatombuwân ḍâ' bhungkana paḍi sè ghi' ngoḍâ.

== Fisiologi bân adaptasi ==
Tombuna bhungka bân hasèlla paḍi èpangaroè bi' prosès fisiologis, akanta fotosintesis, kabhutowan aèng bân hara ḍâri tana, tombuna kembhâng, bân èssèna kolè' sekkemma paḍi. Sabâgiyân tatombuwân sè mosèmma paḍâ ḍâlem spesies bhâ-rebbhâ'ân, paḍi bisa tombu è pan-brâmpan kennengan bu-obuwân, ḍâri sabâ, tana kerrèng, sampè' tana rawa. Tapè, bhidâna ekosistem kennengan namen paḍi, abhiḍâ'aghi kabhutowan aèng bân hara sè dhâ-bhidhâ.

Aèng iyâ rèya sèttong faktor otama ḍâlem tombuna bhungkana paḍi. È tana sabâ, aèng sè neng-neng è tana bisa abhânto ajâgâ kabhutowan aèng ḍâ' tombuna bhungkana paḍi bân bisa malambat tombuna rebbhâ è dhi'-seddhi'en paḍi. Tapè aèng sè dhaddhi la-kolla'an sè ḍâlem ghâllu bân abit (ta' nyerrep ka tana) bisa nyegghâ kabhutowan oksigenna tatombuwân. Sabhâlligghâ, tombuwân paḍi è tana kerrèng, mon korang aèngga bisa malambat fotosintesis, malambat tombuna ḍâun, ngorangè tombuna buḍu'en paḍi bân ngorangè hasèlla buwâna paḍi.

Salaènna kabâḍâ'ân tana bân aèng, tombuna tamennan paḍi bisa è pangaroè kḍya bi' kabâḍâ'ân angèn (suhu udara). Suhu bisa apangaro ḍâ' ka fotosintesis, tombuna kembhâng bân aèssèna butèr buwâna paḍi. Suhu sè tègghi bisa kèya apangaro ḍâ' fertilitas otabâ kabinna kembhâng bân la'as sè aèssè paḍi.

== Gènètika paḍi ==
Sèttong genom paḍi anḍi' 12 kromosom polana paḍi iyâ rèya tombuwân diploid, sa'èngghâ sabbhân sèl paḍi anḍi' 12 pasang kromosom (kajhâbâna sèl seksual).
Paḍi iyâ rèya organisme model ḍâlam èlmo genetika tombuwân polana 2 alasân: kaparlona manossa bân okoran kromosom sè abâk kènè', yâ'ni 1.6~2.3 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; pasang basa (''base pairs'', bp). Mènangka tombuwân model, gènom paḍi la èorot DNA-na (è sekuensing), paḍâ bi' genom manossa.

Pabeccè'an genetik paḍi la èmolaè ḍâri manossa ngobu paḍi. Ḍâri hasèl pabeccè'an genetik rèya ngasèllaghi macemma paḍi lokal, akanta 'Rojolele' ḍâri Klaten otabâ 'Pandanwangi' ḍâri Cianjur è Inḍonèsia otabâ 'Basmati' ḍâri India Ḍâjâ. Pabeccè'an genetik tombuwân paḍi ngasèllaghi paḍi tana kerrèng (''paḍi gogo'') sè ta' parlo penggenangan aèng otabâ ''padi rawa'' sè bisa adaptasi ḍâ' ḍâlemma aèng rawa sè abâ-obâ. 

Bâḍâna bioteknologi bân rekayasa genetika è taon 1980-an èarep bisa mabhâghus kuwalitassâ nasè (paḍi sè dhâddhi bherrâs pas ètana'). Pan-brâmpan peneliti è Swiss mabâḍâ transgenik sè bisa ngasèllaghi racon/toksin ḍâ' hama sè ngakan butèrra paḍi mènangka  pangarep matoron kaghântongan ḍâ' ngangghuy pestisida. IRRI alako bi' peneliti laèn aghâbây &quot;Paḍi emmas&quot; (''Golden Rice'') sè bisa ngasèllaghi provitamin A è ḍâlem bherrâssâ, ka'angghuy ngorangi kakorangan (''defisiensi'') vitamin A è pan-snapan naghârâ berkembang. 

Sèttong tim peneliti ḍâri Jeppang aghâbây paḍi sè ngasèllaghi racon ḍâ' ka bakteri kolera. Bherrâs sè èhasèllaghi ḍâri paḍi rèya èarep bisa dhâddhi pèlèan alternatif imunisasi kolera, otamana è nanghârâ berkembang. Ḍâri taon 1970-an, la èosaha'aghi bâḍâna paḍi hibrida, sè bisa anḍi' kakowadhân sopajâ hasèlla lebbi tègghi, polana arghâ ghâbâyyâ tègghi. 

Sala'enna mabhâghus hasèlla, pamuliaan paḍi sè èkalako tamaso' tatombuwân sè lebbi tahan ḍâ' ka hama (kèbân/organisme sè bisa marosak tatombuwân) bân kabâḍâ'ân stres tombuwân ḍâri parkara abiotik (akanta nèmor lanjhâng, salinitas, bân kaasaman tana). 

=== Cem-macemma genetik ===
Sampè' satèya bâḍâ duwâ' macem spesies paḍi sè èobu bi' bânnya' manossa, iyâ rèya ''Oryza sativa'' sè asalla ḍâri Asia bân ''O. glaberrima'' ysè asalla ḍâri Afrika Bârâ'. 

Awwâllâ, ''Oryza sativa'' èangghâp bâgiyaân ḍâri duwâ' subspesies, yâ'ni ''indica'' bân ''japonica'' (sinonim ''sinica''). Paḍi ''japonica'' biyasana omorra lebbi lanjhâng, bhungkana tègghi kèn ghâmpang robbhu, sekkemma anḍi' bunto' otabâ &quot;lu-bulu&quot; (Ing. ''awn''), bighina abâk bungkol, bân nasè'en abâk rekka'. Paḍi ''indica'', sabâlligghâ, omorra lebbhi mandhe', bhungkana lebbi kènnè', sekkemma taḍâ' buluna, bân bultèrra abâk loncong. maskè kaduwâna subspesies rèya bisa salèng akabin, persentase cocogghâ ta' tègghi. Macemma paḍi otama sè kasohor ḍâri hasèl kabin silang rèya yâ'ni kultivar 'IR8', sè èhasèllaghi ḍâri persilangan ''japonica'' (kultivar 'Deegeowoogen' ḍâri Formosa) bi' paḍi ''indica'' (kultivar 'Peta' ḍâri Inḍonèsia). Salaèn jârèya, bâḍâ varietas minor ''javanica'' sè anḍi' sèpat nga'-tengga'an ḍâri duwâ' tipe otama è attas. Varietas ''javanica'' coma ètemmo è Polo Jhâbâ. 

Kalabân bhântowan teknik biologi molekular, samangkèn bâḍâ polè macemma paḍi salaènna duwâ' subspesies ''O. sativa'' sè otama, ''indica'' bân ''japonica'', bâḍâ kèya subspesies minor tapè asèpat adaptif ka kennengan, akanta ''aus'' (paḍi gogo ḍâri Bangladesh), ''royada'' (paḍi pasang-surut/rawa ḍâri Bangladesh), ''ashina'' (paḍi pasang-surut ḍâri India), bân ''aromatic'' (paḍi wangi ḍâri Asia Lao' bân Iran, tamaso' paḍii basmati sè kasohor). Paḍi ''japonica'' èbâgi dhâddhi tello' kalompo' khas: ''temperate japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan cellep&quot; ḍâri Chèna, Korea, bân Jeppang), ''tropical japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan tropis&quot; ḍâri Nusantara), bân ''aromatic''. Subspesies ''aus'' iyâ rèya kalompo' sè apèsa. 

Ḍâri tè-bhuktè èvolusi molekular èra-kèra'aghi kalompo' rajâ paḍi ''indica'' bân ''japonica'' ḍâri 440.000 taon lambâ' ḍâri sèttong kalompo' spesies bhuju'en paḍi ''O. rufipogon''. Domestikasi (padi èobu bi' bânnya' orèng) bâḍâ è kennengan sè bhiḍhâ ḍâ' duwâ' kalompo' sè la apèsa rèya. Ḍâri bhuktè arkeologi paḍi molaè èobu (didomestikasi) 10.000 sampè' 5.000 taon Sabellunna Masèhi. 

Sala sèttong conto pamuliaan ḍâ' stres abiotik tombuwân paḍi iyâ rèya bâḍâna paḍi sè bisa oḍi' è tana sè ngemmeng aèngga (padi genangan). È paḍi, lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1'' aperran ḍâlem toleransi ḍâ' genangan lengkap sementara. Alel ''Sub1A-1'' dhâddhi pananto otama toleransi genangan, kalabân cara strategi ''quiescence'', yâ'ni abâtessè tombuna tajuk (bhungka) èbâkto paḍi ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpennan karbohidrat bisa èangghuy sampè' aèngnga nyerrep ka tana.  

=== Macemma paḍi sè èobu ===

==== Paḍi gogo ====
È pan-brâmpan kennengan sè ngangghuy aèng ojhân (tadah hujan) bânnya' orèng sè namen paḍi gogo, iyâ rèya macemma paḍi sè ètamen è tana kerrèng sè biyasa oḍi' maskè taḍâ' aèng ngemmeng akanta tana sabâ. È Lombok, bâḍâ sistem paḍi gogo rancah, sè ḍâlem sèttong bâkto tantanto mangemmeng tana bi' aèng, saèngghâ hasèl paḍina lebbi bânnya'. Biyasana è kennengan sè coma biisa namen paḍi gogo ngangghuy model tumpang sari (tana sè ètamen duwâ' otabâ lebbi bânnya' macemma tatombuwân è sèttong tanè). Paḍi gogo biyasana ètamen apolong bi' jhâghung otabâ tenggeng.

==== Paḍi rawa ====
Paḍi rawa otabâ paḍi pasang surut tombu dhibi' otabâ èobu è kennengan rawa-rawa. Salaèn è Kalimantan, paḍi rèya ètemmo è lembâ Songay Gangga. Paḍi rawa bisa abentu' bhungka sè lanjhâng sa'èngghâ bisa noro' aobâna ḍâlemma aèng mosèman sè cè' sarana.

Paḍi rawa bân paḍi aèng ḍâlem anḍi' cara adaptasi sè dhâ-bhidhâ ḍâ' ka ''genangan'' aèng. Adaptasina paḍi ḍâ' ka ngemmengnga aèng bisa dhâddhi polana pan-brâmpan cara. Mon paḍi aèng ḍâlem, ongghâna tègghina aèng bisa arangsang lanjhânga bhungkana saèngghâ ḍâunna bisa pagghun bâḍâ è attassâ aèng.

Cara rèya èkennal mènangka sebbhudhân ''strategi escape''. Sabhâligghâ, è aèng sè ngemmeng sè sèpaddhâ ghun samantara, pan-brâmpan macemma paḍi ngangghuy cara (strategi) ''quiescence'', iyâ rèya abâtessè tombuna tajuk è bâkto' ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpenan ènergi bisa èsèmpen sampè' aèngnga asat. Sala sèttong gen sè pentèng ḍâlem katahanan ḍâ' kennengan sè ngemmeng aèng iyâ rèya ''Sub1A'', sè bâḍâ è lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1''.

=== Macemma bherrâs ===

==== Paḍi pera ====
Paḍi pera iyâ rèya paḍi sè anḍi' kadar amilosa è pati lebbi ḍâri 20% è bherâssâ. Butèr nasè'ân mon è tana' ta' salèng rekka'. Labân ḍâri paḍi pera iyâ rèya paḍi pulen. Kabânnya'an orèng Inḍonèsia senneng nasè' macem rèya bân pan-brâmpan macemma bherrâs sè èjhuwâl è pasar Inḍonèsia tamaso' ka paḍi pulen. Pangalompo'an rèya èpèlè ḍâri konsistensi nasè'en.

==== Plotan ====
Bherrâs plotan (''sticky rice''), sè bârna potè, cèlleng, otabâ mèra bânnya' tombu è Asia Tenggara bân Asia Timur. Plotan anḍi kadar amilosa è bâbâna 1% è patè bherrâssâ. Patèna kabânnya'an amilopektin, sa'èngghâ mon ètana' cè' rekka'en. Bhiḍha bi' bherrâs biyasa, butèr bherrâs plotan anḍi' bârna sè lebbi petteng abâk bungo. Biyasana, bherrâs plotan èkaghâbây dhâddhi kananan manès otabâ jhâjhan. Salah sèttong kakanan sè èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan iyâ rèya ''kenta'' sè asalla ḍâri Kalimantan Tengnga. Kenta èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan sè ècampor bi' nyèor sè la èpasa, pas èberri' ghulâ potè otabâ ghulâ mèra, bân ètamba bujâ.

==== Paḍi ro'om (Paḍi wangi) ====
Paâi wangi otabâ paḍi ro'om (''aromatic rice'') èghâbây bi' orèng è pan-brâmpan kennengan è Asia, sè kasoho iyâ rèya ras 'Cianjur Pandanwangi' (satèya la dhâddhi kultivar unggul) bân bherrâs 'rajalele'. Kaduwâna iyâ rèya tamaso' varietas ''javanica'' sè omorra lanjhâng.

[[Bhângsa:Totombuwân]]</text>
      <sha1>a7ykerqy6krq6wyrz6k9z6kfreisch6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66211</id>
      <parentid>66210</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T05:08:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <comment>/* Paḍi ro'om (Paḍi wangi) */</comment>
      <origin>66211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13352" sha1="7sktrjxkbegm6fuaku3clg46ww6gsdv" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Padi bukit.jpg|al=Bhungkana paḍi|jmpl|Bhungkana paḍi]]
'''Paḍi''' (Bhâsa Latèn: ''Oryza sativa'') iyâ rèya sala sèttong tatombuwân sè èobu bi' bânnya' orèng mènangka dhâddhi sombher kakanan. Paḍi bâḍâ sè ètamen dhibi' bi' orèng bân bâḍâ kèya sè asalla ḍâri genus sè paḍâ tapè bânnè obuwân sè èsebbhut paḍi alasân (''liar''). Paḍi èsebbhut asalla ḍâri India otabâ Indocina sè laju maso' ka Inḍonèsia èkèbâ bi' ju'-bhuju'en ḍâri tana Asia ra-kèra taon 1500 Sabellunna Masèhi. Bâḍâ kèya sè nyebbhut jhâ' paḍi asalla ḍâri Tiongkok otabâ Cèna mènangka dhâddhi sombher kakanan sabbhen arèna.

Paḍi rèya nyamana tatombuwân sè buwâna ghi' cekka' è bhungkanan. Buwâna paḍi sè aropa bulir abhunḍhu' ènyamaè la'as. Dhinèng buwâna paḍi sè la èpèsa ḍâri kolè'en èsebbhut [[bherrâs]].

== Ètimologi ==
Oca' paḍi asalla ḍâri ramo' ''Proto-Austronesia pajay'' sè paḍâ maksoddhâ. Oca' rowa asalla ḍâri oca' sè paḍâ ḍâlem bhâsa Amis Panay; bhâsa Tagalog paláy; bhâsa Kadazan paai; bhâsa Jhâbâ pari; bân bhâsa Chamorro faʻi, bân laènna.

== Dhâ-tandhâna ==
Paḍi tamaso' ḍâlem kalompo' ḍi-paḍiân otabâ ''Poaceae''. Paḍi anḍi' ramo' serabut, bhungkana pèndâ', bhungka batangnga èghâbây ḍâri bânnya' ḍâun sè salèng apolong sampè' jhâghâ tegghâp samporna, ḍâunna loncong angonco' abâk ngèsèl, bârna ḍâunna bhiru ngoḍâ sampè' bhiru towa, ora' ḍâunna sejajar, ètotobhi bi' lu-bulu pèndâ' bân rang-rang. Kembhânga èsoson majemuk, aca'-ranca'. Kompolan kembhânga èsebbhut ''floret'' sè bâḍâ è sèttong  ''spikelet'' è sèttong ''panikula'', macem buwâna bulir otabâ kariopsis sè ta' bisa èbhidhâ'aghi antara buwâ bân bighina, ropana bungkol abâk loncong, okoranna 3 - 15 mm, ètotobhi kolè sè èsebbhut sekkem (palea bân lemma), bâgiyân otamana paḍi sè biyasa èkakan iyâ rèya macemma ''enduspermium''.

== Kabina ==
Sabbhân kembhânga paḍi anḍi' ennem  cètak benang sari (kembhâng lakè') bân anḍi' putik (kembhâng binè') sè cètagghâ aranca' duwâ' aropa kanta sikaddhâ bhutol. Putik bân benang sari rèya biyasana bisa akabin ḍâlem bâkto sè paḍâ. Cara kabin (reproduksi) paḍi iyâ rèya bisa akabin dhibi' (reproduksi dhibi'), polana 95% lebbi serbuk sarina bisa akabin bik putik ḍâlem sèttong bhungka. Samarèna akabin, zigot (callon bhibhit) bhâkal mapecca abâ'en, pas laju dhâddhi embrio terros dhâddhi endosperm. Ahèrra, bânnya' bhighina paḍi pas aèssè patè è endosperm. Patè rèya èghuna'aghi mènangka gizina tatombuwân ḍâ' bhungkana paḍi sè ghi' ngoḍâ.

== Fisiologi bân adaptasi ==
Tombuna bhungka bân hasèlla paḍi èpangaroè bi' prosès fisiologis, akanta fotosintesis, kabhutowan aèng bân hara ḍâri tana, tombuna kembhâng, bân èssèna kolè' sekkemma paḍi. Sabâgiyân tatombuwân sè mosèmma paḍâ ḍâlem spesies bhâ-rebbhâ'ân, paḍi bisa tombu è pan-brâmpan kennengan bu-obuwân, ḍâri sabâ, tana kerrèng, sampè' tana rawa. Tapè, bhidâna ekosistem kennengan namen paḍi, abhiḍâ'aghi kabhutowan aèng bân hara sè dhâ-bhidhâ.

Aèng iyâ rèya sèttong faktor otama ḍâlem tombuna bhungkana paḍi. È tana sabâ, aèng sè neng-neng è tana bisa abhânto ajâgâ kabhutowan aèng ḍâ' tombuna bhungkana paḍi bân bisa malambat tombuna rebbhâ è dhi'-seddhi'en paḍi. Tapè aèng sè dhaddhi la-kolla'an sè ḍâlem ghâllu bân abit (ta' nyerrep ka tana) bisa nyegghâ kabhutowan oksigenna tatombuwân. Sabhâlligghâ, tombuwân paḍi è tana kerrèng, mon korang aèngga bisa malambat fotosintesis, malambat tombuna ḍâun, ngorangè tombuna buḍu'en paḍi bân ngorangè hasèlla buwâna paḍi.

Salaènna kabâḍâ'ân tana bân aèng, tombuna tamennan paḍi bisa è pangaroè kḍya bi' kabâḍâ'ân angèn (suhu udara). Suhu bisa apangaro ḍâ' ka fotosintesis, tombuna kembhâng bân aèssèna butèr buwâna paḍi. Suhu sè tègghi bisa kèya apangaro ḍâ' fertilitas otabâ kabinna kembhâng bân la'as sè aèssè paḍi.

== Gènètika paḍi ==
Sèttong genom paḍi anḍi' 12 kromosom polana paḍi iyâ rèya tombuwân diploid, sa'èngghâ sabbhân sèl paḍi anḍi' 12 pasang kromosom (kajhâbâna sèl seksual).
Paḍi iyâ rèya organisme model ḍâlam èlmo genetika tombuwân polana 2 alasân: kaparlona manossa bân okoran kromosom sè abâk kènè', yâ'ni 1.6~2.3 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; pasang basa (''base pairs'', bp). Mènangka tombuwân model, gènom paḍi la èorot DNA-na (è sekuensing), paḍâ bi' genom manossa.

Pabeccè'an genetik paḍi la èmolaè ḍâri manossa ngobu paḍi. Ḍâri hasèl pabeccè'an genetik rèya ngasèllaghi macemma paḍi lokal, akanta 'Rojolele' ḍâri Klaten otabâ 'Pandanwangi' ḍâri Cianjur è Inḍonèsia otabâ 'Basmati' ḍâri India Ḍâjâ. Pabeccè'an genetik tombuwân paḍi ngasèllaghi paḍi tana kerrèng (''paḍi gogo'') sè ta' parlo penggenangan aèng otabâ ''padi rawa'' sè bisa adaptasi ḍâ' ḍâlemma aèng rawa sè abâ-obâ. 

Bâḍâna bioteknologi bân rekayasa genetika è taon 1980-an èarep bisa mabhâghus kuwalitassâ nasè (paḍi sè dhâddhi bherrâs pas ètana'). Pan-brâmpan peneliti è Swiss mabâḍâ transgenik sè bisa ngasèllaghi racon/toksin ḍâ' hama sè ngakan butèrra paḍi mènangka  pangarep matoron kaghântongan ḍâ' ngangghuy pestisida. IRRI alako bi' peneliti laèn aghâbây &quot;Paḍi emmas&quot; (''Golden Rice'') sè bisa ngasèllaghi provitamin A è ḍâlem bherrâssâ, ka'angghuy ngorangi kakorangan (''defisiensi'') vitamin A è pan-snapan naghârâ berkembang. 

Sèttong tim peneliti ḍâri Jeppang aghâbây paḍi sè ngasèllaghi racon ḍâ' ka bakteri kolera. Bherrâs sè èhasèllaghi ḍâri paḍi rèya èarep bisa dhâddhi pèlèan alternatif imunisasi kolera, otamana è nanghârâ berkembang. Ḍâri taon 1970-an, la èosaha'aghi bâḍâna paḍi hibrida, sè bisa anḍi' kakowadhân sopajâ hasèlla lebbi tègghi, polana arghâ ghâbâyyâ tègghi. 

Sala'enna mabhâghus hasèlla, pamuliaan paḍi sè èkalako tamaso' tatombuwân sè lebbi tahan ḍâ' ka hama (kèbân/organisme sè bisa marosak tatombuwân) bân kabâḍâ'ân stres tombuwân ḍâri parkara abiotik (akanta nèmor lanjhâng, salinitas, bân kaasaman tana). 

=== Cem-macemma genetik ===
Sampè' satèya bâḍâ duwâ' macem spesies paḍi sè èobu bi' bânnya' manossa, iyâ rèya ''Oryza sativa'' sè asalla ḍâri Asia bân ''O. glaberrima'' ysè asalla ḍâri Afrika Bârâ'. 

Awwâllâ, ''Oryza sativa'' èangghâp bâgiyaân ḍâri duwâ' subspesies, yâ'ni ''indica'' bân ''japonica'' (sinonim ''sinica''). Paḍi ''japonica'' biyasana omorra lebbi lanjhâng, bhungkana tègghi kèn ghâmpang robbhu, sekkemma anḍi' bunto' otabâ &quot;lu-bulu&quot; (Ing. ''awn''), bighina abâk bungkol, bân nasè'en abâk rekka'. Paḍi ''indica'', sabâlligghâ, omorra lebbhi mandhe', bhungkana lebbi kènnè', sekkemma taḍâ' buluna, bân bultèrra abâk loncong. maskè kaduwâna subspesies rèya bisa salèng akabin, persentase cocogghâ ta' tègghi. Macemma paḍi otama sè kasohor ḍâri hasèl kabin silang rèya yâ'ni kultivar 'IR8', sè èhasèllaghi ḍâri persilangan ''japonica'' (kultivar 'Deegeowoogen' ḍâri Formosa) bi' paḍi ''indica'' (kultivar 'Peta' ḍâri Inḍonèsia). Salaèn jârèya, bâḍâ varietas minor ''javanica'' sè anḍi' sèpat nga'-tengga'an ḍâri duwâ' tipe otama è attas. Varietas ''javanica'' coma ètemmo è Polo Jhâbâ. 

Kalabân bhântowan teknik biologi molekular, samangkèn bâḍâ polè macemma paḍi salaènna duwâ' subspesies ''O. sativa'' sè otama, ''indica'' bân ''japonica'', bâḍâ kèya subspesies minor tapè asèpat adaptif ka kennengan, akanta ''aus'' (paḍi gogo ḍâri Bangladesh), ''royada'' (paḍi pasang-surut/rawa ḍâri Bangladesh), ''ashina'' (paḍi pasang-surut ḍâri India), bân ''aromatic'' (paḍi wangi ḍâri Asia Lao' bân Iran, tamaso' paḍii basmati sè kasohor). Paḍi ''japonica'' èbâgi dhâddhi tello' kalompo' khas: ''temperate japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan cellep&quot; ḍâri Chèna, Korea, bân Jeppang), ''tropical japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan tropis&quot; ḍâri Nusantara), bân ''aromatic''. Subspesies ''aus'' iyâ rèya kalompo' sè apèsa. 

Ḍâri tè-bhuktè èvolusi molekular èra-kèra'aghi kalompo' rajâ paḍi ''indica'' bân ''japonica'' ḍâri 440.000 taon lambâ' ḍâri sèttong kalompo' spesies bhuju'en paḍi ''O. rufipogon''. Domestikasi (padi èobu bi' bânnya' orèng) bâḍâ è kennengan sè bhiḍhâ ḍâ' duwâ' kalompo' sè la apèsa rèya. Ḍâri bhuktè arkeologi paḍi molaè èobu (didomestikasi) 10.000 sampè' 5.000 taon Sabellunna Masèhi. 

Sala sèttong conto pamuliaan ḍâ' stres abiotik tombuwân paḍi iyâ rèya bâḍâna paḍi sè bisa oḍi' è tana sè ngemmeng aèngga (padi genangan). È paḍi, lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1'' aperran ḍâlem toleransi ḍâ' genangan lengkap sementara. Alel ''Sub1A-1'' dhâddhi pananto otama toleransi genangan, kalabân cara strategi ''quiescence'', yâ'ni abâtessè tombuna tajuk (bhungka) èbâkto paḍi ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpennan karbohidrat bisa èangghuy sampè' aèngnga nyerrep ka tana.  

=== Macemma paḍi sè èobu ===

==== Paḍi gogo ====
È pan-brâmpan kennengan sè ngangghuy aèng ojhân (tadah hujan) bânnya' orèng sè namen paḍi gogo, iyâ rèya macemma paḍi sè ètamen è tana kerrèng sè biyasa oḍi' maskè taḍâ' aèng ngemmeng akanta tana sabâ. È Lombok, bâḍâ sistem paḍi gogo rancah, sè ḍâlem sèttong bâkto tantanto mangemmeng tana bi' aèng, saèngghâ hasèl paḍina lebbi bânnya'. Biyasana è kennengan sè coma biisa namen paḍi gogo ngangghuy model tumpang sari (tana sè ètamen duwâ' otabâ lebbi bânnya' macemma tatombuwân è sèttong tanè). Paḍi gogo biyasana ètamen apolong bi' jhâghung otabâ tenggeng.

==== Paḍi rawa ====
Paḍi rawa otabâ paḍi pasang surut tombu dhibi' otabâ èobu è kennengan rawa-rawa. Salaèn è Kalimantan, paḍi rèya ètemmo è lembâ Songay Gangga. Paḍi rawa bisa abentu' bhungka sè lanjhâng sa'èngghâ bisa noro' aobâna ḍâlemma aèng mosèman sè cè' sarana.

Paḍi rawa bân paḍi aèng ḍâlem anḍi' cara adaptasi sè dhâ-bhidhâ ḍâ' ka ''genangan'' aèng. Adaptasina paḍi ḍâ' ka ngemmengnga aèng bisa dhâddhi polana pan-brâmpan cara. Mon paḍi aèng ḍâlem, ongghâna tègghina aèng bisa arangsang lanjhânga bhungkana saèngghâ ḍâunna bisa pagghun bâḍâ è attassâ aèng.

Cara rèya èkennal mènangka sebbhudhân ''strategi escape''. Sabhâligghâ, è aèng sè ngemmeng sè sèpaddhâ ghun samantara, pan-brâmpan macemma paḍi ngangghuy cara (strategi) ''quiescence'', iyâ rèya abâtessè tombuna tajuk è bâkto' ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpenan ènergi bisa èsèmpen sampè' aèngnga asat. Sala sèttong gen sè pentèng ḍâlem katahanan ḍâ' kennengan sè ngemmeng aèng iyâ rèya ''Sub1A'', sè bâḍâ è lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1''.

=== Macemma bherrâs ===

==== Paḍi pera ====
Paḍi pera iyâ rèya paḍi sè anḍi' kadar amilosa è pati lebbi ḍâri 20% è bherâssâ. Butèr nasè'ân mon è tana' ta' salèng rekka'. Labân ḍâri paḍi pera iyâ rèya paḍi pulen. Kabânnya'an orèng Inḍonèsia senneng nasè' macem rèya bân pan-brâmpan macemma bherrâs sè èjhuwâl è pasar Inḍonèsia tamaso' ka paḍi pulen. Pangalompo'an rèya èpèlè ḍâri konsistensi nasè'en.

==== Plotan ====
Bherrâs plotan (''sticky rice''), sè bârna potè, cèlleng, otabâ mèra bânnya' tombu è Asia Tenggara bân Asia Timur. Plotan anḍi kadar amilosa è bâbâna 1% è patè bherrâssâ. Patèna kabânnya'an amilopektin, sa'èngghâ mon ètana' cè' rekka'en. Bhiḍha bi' bherrâs biyasa, butèr bherrâs plotan anḍi' bârna sè lebbi petteng abâk bungo. Biyasana, bherrâs plotan èkaghâbây dhâddhi kananan manès otabâ jhâjhan. Salah sèttong kakanan sè èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan iyâ rèya ''kenta'' sè asalla ḍâri Kalimantan Tengnga. Kenta èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan sè ècampor bi' nyèor sè la èpasa, pas èberri' ghulâ potè otabâ ghulâ mèra, bân ètamba bujâ.

==== Paḍi ro'om (Paḍi wangi) ====
Paâi wangi otabâ paḍi ro'om (''aromatic rice'') èghâbây bi' orèng è pan-brâmpan kennengan è Asia, sè kasoho iyâ rèya ras 'Cianjur Pandanwangi' (satèya la dhâddhi kultivar unggul) bân bherrâs 'rajalele'. Kaduwâna iyâ rèya tamaso' varietas ''javanica'' sè omorra lanjhâng.

È naghârâ loar, orèng kennal ka paḍi bighi lanjhâng (''long grain''), paḍi bighi pèndâ' (''short grain''), ''risotto'', paḍi susu biyasana ngangghuy metode silsilah. Sala sèttong bâgiyân carana ḍâlem pemuliaan paḍi iyâ rèya bâḍâna kultivar 'IR5' bân 'IR8', sè tamaso' wâl-awwâllâ paḍi sè omorra pèndâ' tapè hasèlla bânnya'. Rèya dhâddhi awwâl ''revolusi hijau'' ḍâlam pangobuwân paḍi. Bânnya' kultivar paḍi samarèna biyasana tamaso' ḍu'-buḍu'en ḍâri duwâ' kultivar sè wâl-awwâl ghellâ'.

[[Bhângsa:Totombuwân]]</text>
      <sha1>7sktrjxkbegm6fuaku3clg46ww6gsdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iskandar Tedjasukmana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19722</id>
    <revision>
      <id>66201</id>
      <timestamp>2026-09-20T12:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.imaema</username>
        <id>1906</id>
      </contributor>
      <comment>←Membuat halaman berisi '[[Bhengkek:R. Iskandar Tedjasukmana, Kami Perkenalkan (1954), p146.jpg|jmpl|R. Iskandar Tedjasukmana]] Dr. '''Iskandar Tedjasukmana''', M.Sc. (22 Juli 1915 – 30 Oktober 1981)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/p/C9cuYwByMdh/ |access-date=2026-09-20 |website=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt; panèka sala sèttong politisi bân pangacara [[Inḍonèsia|Inḍonèsia.]] Iskandar ngalaghungi Mentri Buruh è Kabinet Sukiman-Suwirjo è tangghâl 27...'</comment>
      <origin>66201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3212" sha1="axbh6ujlzije0heddynoilhmnyk03s5" xml:space="preserve">[[Bhengkek:R. Iskandar Tedjasukmana, Kami Perkenalkan (1954), p146.jpg|jmpl|R. Iskandar Tedjasukmana]]
Dr. '''Iskandar Tedjasukmana''', M.Sc. (22 Juli 1915 – 30 Oktober 1981)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/p/C9cuYwByMdh/ |access-date=2026-09-20 |website=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt; panèka sala sèttong politisi bân pangacara [[Inḍonèsia|Inḍonèsia.]] Iskandar ngalaghungi Mentri Buruh è Kabinet Sukiman-Suwirjo è tangghâl 27 Maret 1951 kantos 3 April 1952&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kabinet Sukiman |url=https://setkab.go.id/kabinet-sukiman/ |access-date=2026-09-20 |website=Sekretariat Kabinet Republik Indonesia |language=id-ID}}&lt;/ref&gt; bân è [[Kabinèt Wilopo|Kabinet Wilopo]] è tanggal 3 April 1952 kantos 30 Juli 1953.

== Ka'odi'ân Awwâl ==
Iskandar Tedjasukmana èlahèrraghi è [[Kabhupatèn Cianjur|Cianjur]] tangghâl 22 Juli 1915. Lolos ḍâri SD HIS è Cianjur bân nerrossaghi sakola’an è [[Daerah Khusus Ibukota Jakarta|Jakarta]]. Neng Jakarta, Iskandar asakola è [[Algemeene Middelbare School|AMS]] bâgiyân B bân lolos taon 1936. Saampona lolos, nerrossaghi ka ''High Judge'' ''School'' ḍâri taon 1936-1937. Sajjek taon 1937 otabâ 1938, Iskandar ngajhâr è Normal Islam School, perghuruwân tèngghi Islam sè èpaddhek sareng [[Mahmud Yunus|Mahmoed Joenoes]] è [[Kottha Paḍang|Padang]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kahin |first=Audrey R. |url=https://books.google.co.id/books?id=v0y4-dp9uEEC&amp;pg=PA172 |title=Dari pemberontakan ke integrasi Sumatra Barat dan politik Indonesia, 1926-1998 |publisher=Yayasan Obor Indonesia |isbn=978-979-461-519-5 |language=id}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.co.id/books?ei=MIbaUICbMZHjrAfh54DgAw&amp;redir_esc=y&amp;hl=id&amp;id=Sv8YAAAAMAAJ&amp;dq=Normal+Islam |title=Riwayat hidup Prof. Dr. H. Mahmud Yunus, 10 Pebruari 1899-16 Januari 1982 |date=1982 |publisher=Hidakarya Agung |language=id}}&lt;/ref&gt; È bâkto pendudughân [[Jeppang]], Iskandar alako è Kamenterian Kehakiman (Sihobu) è [[Kottha Bukittinggi|Bukittinggi]] ḍâri taon 1942-1945. Saampona proklamasi kamardhika'an, Iskandar alako mènangka Bâkkèl Katowa Pengadhilân Negeri bân atugas mènangka angghuta KNI ḍâri taon 1945-1946.

Ḍâri taon 1947-1950 Iskandar negghu' pan-saponapan kalaghungan, tamaso' Bâkkèl Walikota Bukittinggi, angghuta Ḍèwan Pelaksana [[Sumatra Bârâ’|Sumatra Bârâ]], angghuta KNIP, tor Kopala Kantor Pemilu Pusat è [[Daerah Khusus Ibukota Jakarta|Jakarta]]. Mènangka protes dâ' kabijaghân pacampowân [[Partai Buruh Inḍonèsia|Partai Buruh Indonesia]] (PBI) dhâddhi [[Partai Komunis Inḍonèsia|Partai Komunis Indonesia]] (PKI), Iskandar noro' ghâlimpo' kontra sè salastarèna abhânto [[Partai Buruh (1949)|Partai Buruh]] bân èpèlè mènangka Katowa Biro Politik Partai [[Buruh]] ḍâri taon 1951-1956.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=KajanK |first=MasasilaM- |title=MasasilaM - Perpustakaan Digital Domain Publik dan Yang Terbengkalai dan Yang Terdegradasi |url=https://masasilam.com/ |access-date=2026-09-20 |website=masasilam.com |language=Indonesian}}&lt;/ref&gt; Kalabân abâlina kadauladhân ḍâri [[Bâlândhâ]] ka [[Inḍonèsia]], Iskandar alaghungi mènangka angghuta DPR. 

== Sombher ==</text>
      <sha1>axbh6ujlzije0heddynoilhmnyk03s5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66202</id>
      <parentid>66201</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.imaema</username>
        <id>1906</id>
      </contributor>
      <origin>66202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3168" sha1="npzzpgoxhfkbcov9mijrefu2x9tg6f8" xml:space="preserve">[[Bhengkek:R. Iskandar Tedjasukmana, Kami Perkenalkan (1954), p146.jpg|jmpl|R. Iskandar Tedjasukmana]]
Dr. '''Iskandar Tedjasukmana''', M.Sc. (22 Juli 1915 – 30 Oktober 1981)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Instagram |url=https://www.instagram.com/p/C9cuYwByMdh/ |access-date=2026-09-20 |website=www.instagram.com}}&lt;/ref&gt; panèka sala sèttong politisi bân pangacara [[Inḍonèsia|Inḍonèsia.]] Iskandar ngalaghungi Mentri [[Buruh]] è Kabinet Sukiman-Suwirjo è tangghâl 27 Maret 1951 kantos 3 April 1952&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kabinet Sukiman |url=https://setkab.go.id/kabinet-sukiman/ |access-date=2026-09-20 |website=Sekretariat Kabinet Republik Indonesia |language=id-ID}}&lt;/ref&gt; bân è [[Kabinèt Wilopo|Kabinet Wilopo]] è tanggal 3 April 1952 kantos 30 Juli 1953.

== Ka'odi'ân Awwâl ==
Iskandar Tedjasukmana èlahèrraghi è [[Kabhupatèn Cianjur|Cianjur]] tangghâl 22 Juli 1915. Lolos ḍâri SD HIS è Cianjur bân nerrossaghi sakola’an è [[Daerah Khusus Ibukota Jakarta|Jakarta]]. Neng Jakarta, Iskandar asakola è [[Algemeene Middelbare School|AMS]] bâgiyân B bân lolos taon 1936. Saampona lolos, nerrossaghi ka ''High Judge'' ''School'' ḍâri taon 1936-1937. Sajjek taon 1937 otabâ 1938, Iskandar ngajhâr è Normal Islam School, perghuruwân tèngghi Islam sè èpaddhek sareng [[Mahmud Yunus|Mahmoed Joenoes]] è [[Kottha Paḍang|Padang]].&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kahin |first=Audrey R. |url=https://books.google.co.id/books?id=v0y4-dp9uEEC&amp;pg=PA172 |title=Dari pemberontakan ke integrasi Sumatra Barat dan politik Indonesia, 1926-1998 |publisher=Yayasan Obor Indonesia |isbn=978-979-461-519-5 |language=id}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://books.google.co.id/books?ei=MIbaUICbMZHjrAfh54DgAw&amp;redir_esc=y&amp;hl=id&amp;id=Sv8YAAAAMAAJ&amp;dq=Normal+Islam |title=Riwayat hidup Prof. Dr. H. Mahmud Yunus, 10 Pebruari 1899-16 Januari 1982 |date=1982 |publisher=Hidakarya Agung |language=id}}&lt;/ref&gt; È bâkto pendudughân [[Jeppang]], Iskandar alako è Kamenterian Kehakiman (Sihobu) è [[Kottha Bukittinggi|Bukittinggi]] ḍâri taon 1942-1945. Saampona proklamasi kamardhika'an, Iskandar alako mènangka Bâkkèl Katowa Pengadhilân Negeri bân atugas mènangka angghuta KNI ḍâri taon 1945-1946.

Ḍâri taon 1947-1950 Iskandar negghu' pan-saponapan kalaghungan, tamaso' Bâkkèl Walikota Bukittinggi, angghuta Ḍèwan Pelaksana [[Sumatra Bârâ’|Sumatra Bârâ]], angghuta KNIP, tor Kopala Kantor Pemilu Pusat è [[Daerah Khusus Ibukota Jakarta|Jakarta]]. Mènangka protes dâ' kabijaghân pacampowân [[Partai Buruh Inḍonèsia]] (PBI) dhâddhi [[Partai Komunis Inḍonèsia]] (PKI), Iskandar noro' ghâlimpo' kontra sè salastarèna abhânto [[Partai Buruh (1949)|Partai Buruh]] bân èpèlè mènangka Katowa Biro Politik Partai [[Buruh]] ḍâri taon 1951-1956.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=KajanK |first=MasasilaM- |title=MasasilaM - Perpustakaan Digital Domain Publik dan Yang Terbengkalai dan Yang Terdegradasi |url=https://masasilam.com/ |access-date=2026-09-20 |website=masasilam.com |language=Indonesian}}&lt;/ref&gt; Kalabân abâlina kadauladhân ḍâri [[Bâlândhâ]] ka [[Inḍonèsia]], Iskandar alaghungi mènangka angghuta DPR. 

== Sombher ==</text>
      <sha1>npzzpgoxhfkbcov9mijrefu2x9tg6f8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Irham Ali Saifuddin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19723</id>
    <revision>
      <id>66203</id>
      <timestamp>2026-09-20T12:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.imaema</username>
        <id>1906</id>
      </contributor>
      <comment>←Membuat halaman berisi '[[Bhengkek:Irham Ali Saifuddin.png|jmpl|'''Irham Ali Saifuddin''']] '''Irham Ali Saifuddin''' (jughân èkennal mènangka '''Gus Irham''') (lahèr 23 Maret 1977 è Blora, [[Jhâbâ Tengnga]]) panèka tokoh sè ampon abit bâdâ è dhunnya buruh, jhughân ampon andi' pangalaman mènangka Program ''Officer'' è Kantor Organisasi [[Buruh]] Internasional (ILO) ghâbây [[Inḍonèsia|Indonesia]] bân [[Timor Leste]]. Samangkèn ngalaghungi mènangka Prèsidèn Dèwan...'</comment>
      <origin>66203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3516" sha1="rcww9t7lufveummdam3kbxegmfl9cbo" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Irham Ali Saifuddin.png|jmpl|'''Irham Ali Saifuddin''']]
'''Irham Ali Saifuddin''' (jughân èkennal mènangka '''Gus Irham''') (lahèr 23 Maret 1977 è Blora, [[Jhâbâ Tengnga]]) panèka tokoh sè ampon abit bâdâ è dhunnya buruh, jhughân ampon andi' pangalaman mènangka Program ''Officer'' è Kantor Organisasi [[Buruh]] Internasional (ILO) ghâbây [[Inḍonèsia|Indonesia]] bân [[Timor Leste]]. Samangkèn ngalaghungi mènangka Prèsidèn Dèwan Kepemimpinan Pusat [[Konfederasi Sarbumusi|Konfederasi Serikat Buruh Muslim Indonesia]] (DPP K-SARBUMUSI)  masa kalaghungan 2022-2027.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adikara |first=Banu |date=2022-09-28 |title=Irham Ali Terpilih Jadi Presiden Serikat Buruh NU |url=https://www.jawapos.com/nasional/2209280066/irham-ali-terpilih-jadi-presiden-serikat-buruh-nu |access-date=2026-09-20 |website=www.jawapos.com |language=id}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Irham Ali Saifuddin, Presiden Terpilih Konfederasi Sarbumusi Masa Khidmah 2022-2027 |url=https://jabar.nu.or.id/kota-bandung/irham-ali-saifuddin-presiden-terpilih-konfederasi-sarbumusi-masa-khidmah-2022-2027-ygdC8 |access-date=2026-09-20 |website=NU Online |language=id-id}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-27 |title=Sah, Irham Ali Syaifuddin Nahkoda Baru DPP K-Sarbumusi NU |url=https://www.tribunnews.com/nasional/2022/09/27/sah-irham-ali-syaifuddin-nahkoda-baru-dpp-k-sarbumusi-nu |access-date=2026-09-20 |website=Tribunnews.com |language=id-ID}}&lt;/ref&gt; Salaèn aktif è dhunnya buruh, Irham jhughân ècatât mènangka pangoros Pimpinan Pusat Geraghân Pemuda Ansor.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Irham Ali Saifuddin Terpilih Aklamasi sebagai Presiden Konfederasi Sarbumusi |url=https://nu.or.id/nasional/irham-ali-saifuddin-terpilih-aklamasi-sebagai-presiden-konfederasi-sarbumusi-5i110 |access-date=2026-09-20 |website=NU Online |language=id-id}}&lt;/ref&gt; È organisasi ngodâna [[Nahdlatul Ulama]], Irham jhughân ngator hal sè paḍâ, èngghi panèka mènangka administrator Dinas Pendidighân bân Tenaga Kerja. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Irham Ali Saifuddin Terpilih Aklamasi sebagai Presiden Konfederasi Sarbumusi |url=https://www.nu.or.id/nasional/irham-ali-saifuddin-terpilih-aklamasi-sebagai-presiden-konfederasi-sarbumusi-5i110 |access-date=2026-09-20 |website=NU Online |language=id-id}}&lt;/ref&gt;

== Pendidighân ==
Gus Irham ajhâr Pembângonan Masyarakat Islam è Universitas Islam Negeri Yogyakarta mènangka panerèma Pangarghâ'ân Bèasiswa Kamenterian [[Aghâma]]. Salaèn panèka, Gus Irham jhughân ghâdhuwân ijâzah Sarjana ḍâri [[Universitas Gadjah Mada]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zaki dan Irham, 2 Santri Berbagi Cerita Berhasil Tembus Kuliah di Jerman dan Inggris |url=https://www.nu.or.id/internasional/zaki-dan-irham-2-santri-berbagi-cerita-berhasil-tembus-kuliah-di-jerman-dan-inggris-n79ud |access-date=2026-09-20 |website=NU Online |language=id-id}}&lt;/ref&gt; mènangka Panerèma Pangarghâ'ân Panelètèyan Universitas Wageningen 2002 tentang Pertanèyan Terpadu ghâbây Pembângonan Dhisa. Sampè' narèma ''Master of Arts'' (MA) è ''Interdisciplinary Islamic Studies-Social Work'' è Universitas Islam Yogyakarta kalabân narèma Pangarghâ'ân Bèasiswa Ekuitas Sosial McGill taon 2004.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Semarang |first=Universitas STEKOM |title=Irham Ali Saifuddin {{!}} S1 {{!}} Terakreditasi {{!}} Universitas STEKOM Semarang |url=https://p2k.stekom.ac.id/ensiklopedia/Irham_Ali_Saifuddin |access-date=2026-09-20 |website=p2k.stekom.ac.id |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==</text>
      <sha1>rcww9t7lufveummdam3kbxegmfl9cbo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66204</id>
      <parentid>66203</parentid>
      <timestamp>2026-09-20T12:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>N.imaema</username>
        <id>1906</id>
      </contributor>
      <origin>66204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3486" sha1="oygq0haugju5nydhnitu7ldwdd72gq8" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Irham Ali Saifuddin.png|jmpl|'''Irham Ali Saifuddin''']]
'''Irham Ali Saifuddin''' (jughân èkennal mènangka '''Gus Irham''') (lahèr 23 Maret 1977 è Blora, [[Jhâbâ Tengnga]]) panèka tokoh sè ampon abit bâdâ è dhunnya buruh, jhughân ampon andi' pangalaman mènangka Program ''Officer'' è Kantor Organisasi [[Buruh]] Internasional (ILO) ghâbây [[Inḍonèsia|Indonesia]] bân Timor Leste. Samangkèn ngalaghungi mènangka Prèsidèn Dèwan Kepemimpinan Pusat Konfederasi Serikat Buruh Muslim Indonesia (DPP K-SARBUMUSI)  masa kalaghungan 2022-2027.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Adikara |first=Banu |date=2022-09-28 |title=Irham Ali Terpilih Jadi Presiden Serikat Buruh NU |url=https://www.jawapos.com/nasional/2209280066/irham-ali-terpilih-jadi-presiden-serikat-buruh-nu |access-date=2026-09-20 |website=www.jawapos.com |language=id}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Irham Ali Saifuddin, Presiden Terpilih Konfederasi Sarbumusi Masa Khidmah 2022-2027 |url=https://jabar.nu.or.id/kota-bandung/irham-ali-saifuddin-presiden-terpilih-konfederasi-sarbumusi-masa-khidmah-2022-2027-ygdC8 |access-date=2026-09-20 |website=NU Online |language=id-id}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-09-27 |title=Sah, Irham Ali Syaifuddin Nahkoda Baru DPP K-Sarbumusi NU |url=https://www.tribunnews.com/nasional/2022/09/27/sah-irham-ali-syaifuddin-nahkoda-baru-dpp-k-sarbumusi-nu |access-date=2026-09-20 |website=Tribunnews.com |language=id-ID}}&lt;/ref&gt; Salaèn aktif è dhunnya buruh, Irham jhughân ècatât mènangka pangoros Pimpinan Pusat Geraghân Pemuda Ansor.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Irham Ali Saifuddin Terpilih Aklamasi sebagai Presiden Konfederasi Sarbumusi |url=https://nu.or.id/nasional/irham-ali-saifuddin-terpilih-aklamasi-sebagai-presiden-konfederasi-sarbumusi-5i110 |access-date=2026-09-20 |website=NU Online |language=id-id}}&lt;/ref&gt; È organisasi ngodâna [[Nahdlatul Ulama]], Irham jhughân ngator hal sè paḍâ, èngghi panèka mènangka administrator Dinas Pendidighân bân Tenaga Kerja. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Irham Ali Saifuddin Terpilih Aklamasi sebagai Presiden Konfederasi Sarbumusi |url=https://www.nu.or.id/nasional/irham-ali-saifuddin-terpilih-aklamasi-sebagai-presiden-konfederasi-sarbumusi-5i110 |access-date=2026-09-20 |website=NU Online |language=id-id}}&lt;/ref&gt;

== Pendidighân ==
Gus Irham ajhâr Pembângonan Masyarakat Islam è Universitas Islam Negeri Yogyakarta mènangka panerèma Pangarghâ'ân Bèasiswa Kamenterian [[Aghâma]]. Salaèn panèka, Gus Irham jhughân ghâdhuwân ijâzah Sarjana ḍâri [[Universitas Gadjah Mada]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Zaki dan Irham, 2 Santri Berbagi Cerita Berhasil Tembus Kuliah di Jerman dan Inggris |url=https://www.nu.or.id/internasional/zaki-dan-irham-2-santri-berbagi-cerita-berhasil-tembus-kuliah-di-jerman-dan-inggris-n79ud |access-date=2026-09-20 |website=NU Online |language=id-id}}&lt;/ref&gt; mènangka Panerèma Pangarghâ'ân Panelètèyan Universitas Wageningen 2002 tentang Pertanèyan Terpadu ghâbây Pembângonan Dhisa. Sampè' narèma ''Master of Arts'' (MA) è ''Interdisciplinary Islamic Studies-Social Work'' è Universitas Islam Yogyakarta kalabân narèma Pangarghâ'ân Bèasiswa Ekuitas Sosial McGill taon 2004.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Semarang |first=Universitas STEKOM |title=Irham Ali Saifuddin {{!}} S1 {{!}} Terakreditasi {{!}} Universitas STEKOM Semarang |url=https://p2k.stekom.ac.id/ensiklopedia/Irham_Ali_Saifuddin |access-date=2026-09-20 |website=p2k.stekom.ac.id |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==</text>
      <sha1>oygq0haugju5nydhnitu7ldwdd72gq8</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>