Gheḍḍhâng

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mad">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>madwiki</dbname>
    <base>https://mad.wikipedia.org/wiki/Tan%C3%A8yan</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Mèḍia</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Spesial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Pakanḍhâ'ân</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Pangangghuy</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna pangangghuy</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipèḍia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna Wikipèḍia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bhengkek</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna bhengkek</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MèḍiaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna MèḍiaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Cèṭa'an</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna cèṭa'an</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Bhântowan</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna bhântowan</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Bhângsa</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna bhângsa</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Pembicaraan Modul</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Acara</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Pembicaraan Acara</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Gheḍḍhâng</title>
    <ns>0</ns>
    <id>227</id>
    <revision>
      <id>66450</id>
      <parentid>64895</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T04:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <origin>66450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="563" sha1="4fbylb0c32qpd3t81ltzu7c1asxnig6" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Manfaat 7 pisang.jpeg|thumb|Buwâna gheḍḍhâng sè ella massa']]
'''Gheḍḍhâng''' iyâ arèya tamenan sè alebbhu ka famili [[Musaceae]]. Buwâna lomrana loncong, bilu', aropa'aghi arè'. Gheḍḍhâng tamaso'  wâ-buwâ'ân sè bânnya' èjhuwâl polana bisa tombu è ḍimma bhâi. Bhungkana gheḍḍhâng abak lemmes polana bânnè aropa kaju tapè ḍâri ''pelepah'' sè abak lemmes bân lanjhâng. Bhungkana sè abak ghâli bâḍâ è bun- bâbâ sè semma' ka tana.  

[[Bhângsa:Totombuwân]]
[[Bhângsa:Musaceae]]
[[Bhângsa:Buwâ]]</text>
      <sha1>4fbylb0c32qpd3t81ltzu7c1asxnig6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66451</id>
      <parentid>66450</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T04:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <origin>66451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1079" sha1="ljtpga6pacyi849scdk5k9bboylcdjd" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Manfaat 7 pisang.jpeg|thumb|Buwâna gheḍḍhâng sè ella massa']]
'''Gheḍḍhâng''' iyâ arèya tamenan sè alebbhu ka famili [[Musaceae]]. Buwâna lomrana loncong, bilu', aropa'aghi arè'. Gheḍḍhâng tamaso'  wâ-buwâ'ân sè bânnya' èjhuwâl polana bisa tombu è ḍimma bhâi. Bhungkana gheḍḍhâng abak lemmes polana bânnè aropa kaju tapè ḍâri ''pelepah'' sè abak lemmes bân lanjhâng. Bhungkana sè abak ghâli bâḍâ è bun- bâbâ sè semma' ka tana.  

Ḍâunna gheḍḍhâng anḍi' bhungkèl sè akanta ranca' sè acampo ka bhungkana. Okorân ḍâunna gheḍḍhâng acem-macem è bhân-sabbhân spesies, biyasana ropana ḍâunna lanjhâng bân rajâ. Bhungka ranca'en gheḍḍhâng ngasèllaghi kembhâng sè bânnya'. Kembhângnga gheḍḍhâng jârèya pas dhâddhi buwâna gheḍḍhâng sè èsebbhut kèjhâng (''sisir''). Buwâna gheḍḍhâng along-polong ḍâlem sèttong kembhâng majemuk sè anḍi' okoran sè sajân ka bâbâ sajân kènnè'.  

[[Bhângsa:Totombuwân]]
[[Bhângsa:Musaceae]]
[[Bhângsa:Buwâ]]</text>
      <sha1>ljtpga6pacyi849scdk5k9bboylcdjd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66452</id>
      <parentid>66451</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T04:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <origin>66452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1359" sha1="ovwkmng6sdfjqvffrmjgsn2spgddo21" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Manfaat 7 pisang.jpeg|thumb|Buwâna gheḍḍhâng sè ella massa']]
'''Gheḍḍhâng''' iyâ arèya tamenan sè alebbhu ka famili [[Musaceae]]. Buwâna lomrana loncong, bilu', aropa'aghi arè'. Gheḍḍhâng tamaso'  wâ-buwâ'ân sè bânnya' èjhuwâl polana bisa tombu è ḍimma bhâi. Bhungkana gheḍḍhâng abak lemmes polana bânnè aropa kaju tapè ḍâri ''pelepah'' sè abak lemmes bân lanjhâng. Bhungkana sè abak ghâli bâḍâ è bun- bâbâ sè semma' ka tana.&lt;ref&gt;Parker, Sybil, P. (1984). ''McGraw-Hill Dictionary of Biology''. McGraw-Hill Company.&lt;/ref&gt;  

Ḍâunna gheḍḍhâng anḍi' bhungkèl sè akanta ranca' sè acampo ka bhungkana. Okorân ḍâunna gheḍḍhâng acem-macem è bhân-sabbhân spesies, biyasana ropana ḍâunna lanjhâng bân rajâ. Bhungka ranca'en gheḍḍhâng ngasèllaghi kembhâng sè bânnya'. Kembhângnga gheḍḍhâng jârèya pas dhâddhi buwâna gheḍḍhâng sè èsebbhut kèjhâng (''sisir''). Buwâna gheḍḍhâng along-polong ḍâlem sèttong kembhâng majemuk sè anḍi' okoran sè sajân ka bâbâ sajân kènnè'.&lt;ref&gt;Lubis, Eva Riyanty. (2021). ''Untung Berlimpah Budi Daya Pisang''. Jakarta: Penerbit Bhuana Ilmu Populer. ISBN&amp;#x20;&lt;bdi&gt;978-623-04-0551-8&lt;/bdi&gt;&lt;/ref&gt;  

== Sombher ==
&lt;references /&gt;
[[Bhângsa:Totombuwân]]
[[Bhângsa:Musaceae]]
[[Bhângsa:Buwâ]]</text>
      <sha1>ovwkmng6sdfjqvffrmjgsn2spgddo21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66454</id>
      <parentid>66452</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T04:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <origin>66454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1975" sha1="ikq8l16zhov1edy8ydrbkx2huutse1w" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Manfaat 7 pisang.jpeg|thumb|Buwâna gheḍḍhâng sè ella massa']]
'''Gheḍḍhâng''' iyâ arèya tamenan sè alebbhu ka famili [[Musaceae]]. Buwâna lomrana loncong, bilu', aropa'aghi arè'. Gheḍḍhâng tamaso'  wâ-buwâ'ân sè bânnya' èjhuwâl polana bisa tombu è ḍimma bhâi. Bhungkana gheḍḍhâng abak lemmes polana bânnè aropa kaju tapè ḍâri ''pelepah'' sè abak lemmes bân lanjhâng. Bhungkana sè abak ghâli bâḍâ è bun- bâbâ sè semma' ka tana.&lt;ref&gt;Parker, Sybil, P. (1984). ''McGraw-Hill Dictionary of Biology''. McGraw-Hill Company.&lt;/ref&gt;  

Ḍâunna gheḍḍhâng anḍi' bhungkèl sè akanta ranca' sè acampo ka bhungkana. Okorân ḍâunna gheḍḍhâng acem-macem è bhân-sabbhân spesies, biyasana ropana ḍâunna lanjhâng bân rajâ. Bhungka ranca'en gheḍḍhâng ngasèllaghi kembhâng sè bânnya'. Kembhângnga gheḍḍhâng jârèya pas dhâddhi buwâna gheḍḍhâng sè èsebbhut kèjhâng (''sisir''). Buwâna gheḍḍhâng along-polong ḍâlem sèttong kembhâng majemuk sè anḍi' okoran sè sajân ka bâbâ sajân kènnè'.&lt;ref&gt;Lubis, Eva Riyanty. (2021). ''Untung Berlimpah Budi Daya Pisang''. Jakarta: Penerbit Bhuana Ilmu Populer. ISBN&amp;#x20;&lt;bdi&gt;978-623-04-0551-8&lt;/bdi&gt;&lt;/ref&gt;  

È ḍâlem orodhân kalompo', gheḍḍhâng tamaso' ḍâlem [[genus]] [[Musa (genus)|Musa]] bân [[Famili (biologi)|famili]] [[Musaceae]]. Bânnya' macem gheḍḍhâng sè bânnya' ètamen bân ètemmo è bânnya' kennengan [[Melanesia|Malenesia]]. Spesies gheḍḍhâng sè palèng bânnya' [[Budi daya|ètamen]] è [[Dunia|dhunnya]] iyâ rèya gheḍḍhâng alas. Gheḍḍhâng alas rèya bisa tombu è [[alas]], [[Bukit|bhukèt]] bân [[Dataran rendah|tana]] [[Dataran rendah|mabâ]]. Salaèn jârèya, gheḍḍhâng bisa kèya ètamen abhâreng bi' tombuwân laènna akanta jhâghung bân tenggâng.   

== Sombher ==
&lt;references /&gt;
[[Bhângsa:Totombuwân]]
[[Bhângsa:Musaceae]]
[[Bhângsa:Buwâ]]</text>
      <sha1>ikq8l16zhov1edy8ydrbkx2huutse1w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66455</id>
      <parentid>66454</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T04:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <origin>66455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1980" sha1="4zrtce33dxep13pizrh9z6p3bun81id" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Manfaat 7 pisang.jpeg|thumb|Buwâna gheḍḍhâng sè ella massa']]
'''Gheḍḍhâng''' iyâ arèya tamenan sè alebbhu ka famili [[Musaceae]]. Buwâna lomrana loncong, bilu', aropa'aghi arè'. Gheḍḍhâng tamaso'  wâ-buwâ'ân sè bânnya' èjhuwâl polana bisa tombu è ḍimma bhâi. Bhungkana gheḍḍhâng abak lemmes polana bânnè aropa kaju tapè ḍâri ''pelepah'' sè abak lemmes bân lanjhâng. Bhungkana sè abak ghâli bâḍâ è bun- bâbâ sè semma' ka tana.&lt;ref&gt;Parker, Sybil, P. (1984). ''McGraw-Hill Dictionary of Biology''. McGraw-Hill Company.&lt;/ref&gt;  

Ḍâunna gheḍḍhâng anḍi' bhungkèl sè akanta ranca' sè acampo ka bhungkana. Okorân ḍâunna gheḍḍhâng acem-macem è bhân-sabbhân spesies, biyasana ropana ḍâunna lanjhâng bân rajâ. Bhungka ranca'en gheḍḍhâng ngasèllaghi kembhâng sè bânnya'. Kembhângnga gheḍḍhâng jârèya pas dhâddhi buwâna gheḍḍhâng sè èsebbhut kèjhâng (''sisir''). Buwâna gheḍḍhâng along-polong ḍâlem sèttong kembhâng majemuk sè anḍi' okoran sè sajân ka bâbâ sajân kènnè'.&lt;ref&gt;Lubis, Eva Riyanty. (2021). ''Untung Berlimpah Budi Daya Pisang''. Jakarta: Penerbit Bhuana Ilmu Populer. ISBN&amp;#x20;&lt;bdi&gt;978-623-04-0551-8&lt;/bdi&gt;&lt;/ref&gt;  

È ḍâlem orodhân kalompo', gheḍḍhâng tamaso' ḍâlem [[genus]] [[Musa (genus)|Musa]] bân [[Famili (biologi)|famili]] [[Musaceae]]. Bânnya' macem gheḍḍhâng sè bânnya' ètamen bân ètemmo è bânnya' kennengan [[Melanesia|Malenesia]]. Spesies gheḍḍhâng sè palèng bânnya' [[Budi daya|ètamen]] è [[Dunia|dhunnya]] iyâ rèya gheḍḍhâng alas. Gheḍḍhâng alas rèya bisa tombu è alas, bhukèt bân [[Dataran rendah|tana]] [[Dataran rendah|mabâ]]. Salaèn jârèya, gheḍḍhâng bisa kèya ètamen abhâreng bi' tombuwân laènna akanta [[jhâghung]] bân [[Sabbhrâng|tenggâng.]]   

== Sombher ==
&lt;references /&gt;
[[Bhângsa:Totombuwân]]
[[Bhângsa:Musaceae]]
[[Bhângsa:Buwâ]]</text>
      <sha1>4zrtce33dxep13pizrh9z6p3bun81id</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66457</id>
      <parentid>66455</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T04:30:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <origin>66457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2565" sha1="sockhzfxjx57jfav7a70sjufjpvfgji" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Manfaat 7 pisang.jpeg|thumb|Buwâna gheḍḍhâng sè ella massa']]
'''Gheḍḍhâng''' iyâ arèya tamenan sè alebbhu ka famili [[Musaceae]]. Buwâna lomrana loncong, bilu', aropa'aghi arè'. Gheḍḍhâng tamaso'  wâ-buwâ'ân sè bânnya' èjhuwâl polana bisa tombu è ḍimma bhâi. Bhungkana gheḍḍhâng abak lemmes polana bânnè aropa kaju tapè ḍâri ''pelepah'' sè abak lemmes bân lanjhâng. Bhungkana sè abak ghâli bâḍâ è bun- bâbâ sè semma' ka tana.&lt;ref&gt;Parker, Sybil, P. (1984). ''McGraw-Hill Dictionary of Biology''. McGraw-Hill Company.&lt;/ref&gt;  

Ḍâunna gheḍḍhâng anḍi' bhungkèl sè akanta ranca' sè acampo ka bhungkana. Okorân ḍâunna gheḍḍhâng acem-macem è bhân-sabbhân spesies, biyasana ropana ḍâunna lanjhâng bân rajâ. Bhungka ranca'en gheḍḍhâng ngasèllaghi kembhâng sè bânnya'. Kembhângnga gheḍḍhâng jârèya pas dhâddhi buwâna gheḍḍhâng sè èsebbhut kèjhâng (''sisir''). Buwâna gheḍḍhâng along-polong ḍâlem sèttong kembhâng majemuk sè anḍi' okoran sè sajân ka bâbâ sajân kènnè'.&lt;ref&gt;Lubis, Eva Riyanty. (2021). ''Untung Berlimpah Budi Daya Pisang''. Jakarta: Penerbit Bhuana Ilmu Populer. ISBN&amp;#x20;&lt;bdi&gt;978-623-04-0551-8&lt;/bdi&gt;&lt;/ref&gt;  

È ḍâlem orodhân kalompo', gheḍḍhâng tamaso' ḍâlem [[genus]] [[Musa (genus)|Musa]] bân [[Famili (biologi)|famili]] [[Musaceae]]. Bânnya' macem gheḍḍhâng sè bânnya' ètamen bân ètemmo è bânnya' kennengan [[Melanesia|Malenesia]]. Spesies gheḍḍhâng sè palèng bânnya' [[Budi daya|ètamen]] è [[Dunia|dhunnya]] iyâ rèya gheḍḍhâng alas. Gheḍḍhâng alas rèya bisa tombu è alas, bhukèt bân [[Dataran rendah|tana]] [[Dataran rendah|mabâ]]. Salaèn jârèya, gheḍḍhâng bisa kèya ètamen abhâreng bi' tombuwân laènna akanta [[jhâghung]] bân [[Sabbhrâng|tenggâng.]]

Gheḍḍhâng bisa èpolong bilâ'â bhâi, polana tombu è sakabbhina [[Musim|mosem]] . Matèna bhungkana gheḍḍhâng coma èkaolle mon la marè abuwâ namong sakalèyan è ḍâlem omorra. Gheḍḍhâng bisa èkakan langsung otabâ èmassa' ghâllu. Bhâgiyân laènna akadhi atèna gheḍḍhâng bân ḍâun gheḍḍhâng bisa kèya èmassa' otabâ èghunaaghi mènangka alat bhânto amassa'. [[Nutrisi]] sè bâḍâ è ḍâlem gheḍḍhâng anḍi' kaghuna'an ghâbây [[kasèhadhân]] [[Tubuh manusia|manossa]] bân bisa kèya èghunaaghi mènangka obhât tradisional   

== Sombher ==
&lt;references /&gt;
[[Bhângsa:Totombuwân]]
[[Bhângsa:Musaceae]]
[[Bhângsa:Buwâ]]</text>
      <sha1>sockhzfxjx57jfav7a70sjufjpvfgji</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66458</id>
      <parentid>66457</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T04:33:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <origin>66458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3049" sha1="9ur18xv145nuqqn6kwkhld1v2hv57gw" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Manfaat 7 pisang.jpeg|thumb|Buwâna gheḍḍhâng sè ella massa']]
'''Gheḍḍhâng''' iyâ arèya tamenan sè alebbhu ka famili [[Musaceae]]. Buwâna lomrana loncong, bilu', aropa'aghi arè'. Gheḍḍhâng tamaso'  wâ-buwâ'ân sè bânnya' èjhuwâl polana bisa tombu è ḍimma bhâi. Bhungkana gheḍḍhâng abak lemmes polana bânnè aropa kaju tapè ḍâri ''pelepah'' sè abak lemmes bân lanjhâng. Bhungkana sè abak ghâli bâḍâ è bun- bâbâ sè semma' ka tana.&lt;ref&gt;Parker, Sybil, P. (1984). ''McGraw-Hill Dictionary of Biology''. McGraw-Hill Company.&lt;/ref&gt;  

Ḍâunna gheḍḍhâng anḍi' bhungkèl sè akanta ranca' sè acampo ka bhungkana. Okorân ḍâunna gheḍḍhâng acem-macem è bhân-sabbhân spesies, biyasana ropana ḍâunna lanjhâng bân rajâ. Bhungka ranca'en gheḍḍhâng ngasèllaghi kembhâng sè bânnya'. Kembhângnga gheḍḍhâng jârèya pas dhâddhi buwâna gheḍḍhâng sè èsebbhut kèjhâng (''sisir''). Buwâna gheḍḍhâng along-polong ḍâlem sèttong kembhâng majemuk sè anḍi' okoran sè sajân ka bâbâ sajân kènnè'.&lt;ref&gt;Lubis, Eva Riyanty. (2021). ''Untung Berlimpah Budi Daya Pisang''. Jakarta: Penerbit Bhuana Ilmu Populer. ISBN&amp;#x20;&lt;bdi&gt;978-623-04-0551-8&lt;/bdi&gt;&lt;/ref&gt;  

È ḍâlem orodhân kalompo', gheḍḍhâng tamaso' ḍâlem [[genus]] [[Musa (genus)|Musa]] bân [[Famili (biologi)|famili]] [[Musaceae]]. Bânnya' macem gheḍḍhâng sè bânnya' ètamen bân ètemmo è bânnya' kennengan [[Melanesia|Malenesia]]. Spesies gheḍḍhâng sè palèng bânnya' [[Budi daya|ètamen]] è [[Dunia|dhunnya]] iyâ rèya gheḍḍhâng alas. Gheḍḍhâng alas rèya bisa tombu è alas, bhukèt bân [[Dataran rendah|tana]] [[Dataran rendah|mabâ]]. Salaèn jârèya, gheḍḍhâng bisa kèya ètamen abhâreng bi' tombuwân laènna akanta [[jhâghung]] bân [[Sabbhrâng|tenggâng.]]

Gheḍḍhâng bisa èpolong bilâ'â bhâi, polana tombu è sakabbhina [[Musim|mosem]] . Matèna bhungkana gheḍḍhâng coma èkaolle mon la marè abuwâ namong sakalèyan è ḍâlem omorra. Gheḍḍhâng bisa èkakan langsung otabâ èmassa' ghâllu. Bhâgiyân laènna akadhi atèna gheḍḍhâng bân ḍâun gheḍḍhâng bisa kèya èmassa' otabâ èghunaaghi mènangka alat bhânto amassa'. [[Nutrisi]] sè bâḍâ è ḍâlem gheḍḍhâng anḍi' kaghuna'an ghâbây [[kasèhadhân]] [[Tubuh manusia|manossa]] bân bisa kèya èghunaaghi mènangka obhât tradisional.   

Awwâllâ, gheḍḍhâng rèya maso' tombuwân asli sè asalla ḍâri [[Asia Tenggara|Asia Tèmor Lao']], saterrossa èpanèbar ka bânnya' naghârâ è dunnya. Ḍâri bârâ', gheḍḍhâng èpanèbar ḍâri [[Samudra Atlantik]] ka [[Madagaskar|polo Madagaskar]], saterrossa ka [[benua Afrika]] bân terros ka [[Amerika Latin]] bân [[Amerika Tengah|Amerika Tengnga]] . Sabhântara jârèya, gheḍḍhâng nyebbâr ḍâri temor lèbât [[Samudra Pasifik]] ka [[Hawaii]].   

== Sombher ==
&lt;references /&gt;
[[Bhângsa:Totombuwân]]
[[Bhângsa:Musaceae]]
[[Bhângsa:Buwâ]]</text>
      <sha1>9ur18xv145nuqqn6kwkhld1v2hv57gw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66459</id>
      <parentid>66458</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T04:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <origin>66459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3713" sha1="e9d9nj65kk88064v01m4aedhsg192h3" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Manfaat 7 pisang.jpeg|thumb|Buwâna gheḍḍhâng sè ella massa']]
'''Gheḍḍhâng''' iyâ arèya tamenan sè alebbhu ka famili [[Musaceae]]. Buwâna lomrana loncong, bilu', aropa'aghi arè'. Gheḍḍhâng tamaso'  wâ-buwâ'ân sè bânnya' èjhuwâl polana bisa tombu è ḍimma bhâi. Bhungkana gheḍḍhâng abak lemmes polana bânnè aropa kaju tapè ḍâri ''pelepah'' sè abak lemmes bân lanjhâng. Bhungkana sè abak ghâli bâḍâ è bun- bâbâ sè semma' ka tana.&lt;ref&gt;Parker, Sybil, P. (1984). ''McGraw-Hill Dictionary of Biology''. McGraw-Hill Company.&lt;/ref&gt;  

Ḍâunna gheḍḍhâng anḍi' bhungkèl sè akanta ranca' sè acampo ka bhungkana. Okorân ḍâunna gheḍḍhâng acem-macem è bhân-sabbhân spesies, biyasana ropana ḍâunna lanjhâng bân rajâ. Bhungka ranca'en gheḍḍhâng ngasèllaghi kembhâng sè bânnya'. Kembhângnga gheḍḍhâng jârèya pas dhâddhi buwâna gheḍḍhâng sè èsebbhut kèjhâng (''sisir''). Buwâna gheḍḍhâng along-polong ḍâlem sèttong kembhâng majemuk sè anḍi' okoran sè sajân ka bâbâ sajân kènnè'.&lt;ref&gt;Lubis, Eva Riyanty. (2021). ''Untung Berlimpah Budi Daya Pisang''. Jakarta: Penerbit Bhuana Ilmu Populer. ISBN&amp;#x20;&lt;bdi&gt;978-623-04-0551-8&lt;/bdi&gt;&lt;/ref&gt;  

È ḍâlem orodhân kalompo', gheḍḍhâng tamaso' ḍâlem [[genus]] [[Musa (genus)|Musa]] bân [[Famili (biologi)|famili]] [[Musaceae]]. Bânnya' macem gheḍḍhâng sè bânnya' ètamen bân ètemmo è bânnya' kennengan [[Melanesia|Malenesia]]. Spesies gheḍḍhâng sè palèng bânnya' [[Budi daya|ètamen]] è [[Dunia|dhunnya]] iyâ rèya gheḍḍhâng alas. Gheḍḍhâng alas rèya bisa tombu è alas, bhukèt bân [[Dataran rendah|tana]] [[Dataran rendah|mabâ]]. Salaèn jârèya, gheḍḍhâng bisa kèya ètamen abhâreng bi' tombuwân laènna akanta [[jhâghung]] bân [[Sabbhrâng|tenggâng.]]

Gheḍḍhâng bisa èpolong bilâ'â bhâi, polana tombu è sakabbhina [[Musim|mosem]] . Matèna bhungkana gheḍḍhâng coma èkaolle mon la marè abuwâ namong sakalèyan è ḍâlem omorra. Gheḍḍhâng bisa èkakan langsung otabâ èmassa' ghâllu. Bhâgiyân laènna akadhi atèna gheḍḍhâng bân ḍâun gheḍḍhâng bisa kèya èmassa' otabâ èghunaaghi mènangka alat bhânto amassa'. [[Nutrisi]] sè bâḍâ è ḍâlem gheḍḍhâng anḍi' kaghuna'an ghâbây [[kasèhadhân]] [[Tubuh manusia|manossa]] bân bisa kèya èghunaaghi mènangka obhât tradisional.   

Awwâllâ, gheḍḍhâng rèya maso' tombuwân asli sè asalla ḍâri [[Asia Tenggara|Asia Tèmor Lao']], saterrossa èpanèbar ka bânnya' naghârâ è dunnya. Ḍâri bârâ', gheḍḍhâng èpanèbar ḍâri [[Samudra Atlantik]] ka [[Madagaskar|polo Madagaskar]], saterrossa ka [[benua Afrika]] bân terros ka [[Amerika Latin]] bân [[Amerika Tengah|Amerika Tengnga]] . Sabhântara jârèya, gheḍḍhâng nyebbâr ḍâri temor lèbât [[Samudra Pasifik]] ka [[Hawaii]].   

È pan-bârâmpan kennengan bân [[Mañcânâg̣arâ|è lowar nagârâ]] Inḍonèsia, gheḍḍhâng andi' nyama laèn sè khas, pan-bârâmpan nyamana iyâ rèya; ''gadang'' otabâ ''gedhang'' ( [[Bhâsa Jhâbâ|Jhâbâ]] ), gheḍḍhâng ([[Nyamana polo Mâḍurâ|Madhurâ]]), ''biyu'' ( [[Bhâsa Bhâli|Bali]] ), ''puntiq'' ( [[Bhâsa Sasak|Sasak]] ), ''cau'' otabâ ''cawu'' ( [[Bhâsa Sonḍhâ|Sunda]] ), ''punti'' ( [[Bhâsa Lampung|Lampung]] ), ''unti ('' [[Makassar]] ), ''koyo'' ( [[Bahasa Ternate|Ternate]]), ''kula'' ( [[Bahasa Banda (Maluku)|Banda]] ), ''uri'' ''('' [[Bahasa Ambon|Ambon]] ), bân ''longgascar'' ( [[Bhâsa Banggai|Madura]] ).   

== Sombher ==
&lt;references /&gt;
[[Bhângsa:Totombuwân]]
[[Bhângsa:Musaceae]]
[[Bhângsa:Buwâ]]</text>
      <sha1>e9d9nj65kk88064v01m4aedhsg192h3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66460</id>
      <parentid>66459</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T04:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3730" sha1="fpjbilmo5h4y6xa81lo9ei437ubwy3h" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Manfaat 7 pisang.jpeg|thumb|Buwâna gheḍḍhâng sè ella massa']]
'''Gheḍḍhâng''' iyâ arèya tamenan sè alebbhu ka famili [[Musaceae]]. Buwâna lomrana loncong, bilu', aropa'aghi arè'. Gheḍḍhâng tamaso'  wâ-buwâ'ân sè bânnya' èjhuwâl polana bisa tombu è ḍimma bhâi. Bhungkana gheḍḍhâng abak lemmes polana bânnè aropa kaju tapè ḍâri ''pelepah'' sè abak lemmes bân lanjhâng. Bhungkana sè abak ghâli bâḍâ è bun- bâbâ sè semma' ka tana.&lt;ref&gt;Parker, Sybil, P. (1984). ''McGraw-Hill Dictionary of Biology''. McGraw-Hill Company.&lt;/ref&gt;  

Ḍâunna gheḍḍhâng anḍi' bhungkèl sè akanta ranca' sè acampo ka bhungkana. Okorân ḍâunna gheḍḍhâng acem-macem è bhân-sabbhân spesies, biyasana ropana ḍâunna lanjhâng bân rajâ. Bhungka ranca'en gheḍḍhâng ngasèllaghi kembhâng sè bânnya'. Kembhângnga gheḍḍhâng jârèya pas dhâddhi buwâna gheḍḍhâng sè èsebbhut kèjhâng (''sisir''). Buwâna gheḍḍhâng along-polong ḍâlem sèttong kembhâng majemuk sè anḍi' okoran sè sajân ka bâbâ sajân kènnè'.&lt;ref&gt;Lubis, Eva Riyanty. (2021). ''Untung Berlimpah Budi Daya Pisang''. Jakarta: Penerbit Bhuana Ilmu Populer. ISBN&amp;#x20;&lt;bdi&gt;978-623-04-0551-8&lt;/bdi&gt;&lt;/ref&gt;  

È ḍâlem orodhân kalompo', gheḍḍhâng tamaso' ḍâlem [[genus]] [[Musa (genus)|Musa]] bân [[Famili (biologi)|famili]] [[Musaceae]]. Bânnya' macem gheḍḍhâng sè bânnya' ètamen bân ètemmo è bânnya' kennengan [[Melanesia|Malenesia]]. Spesies gheḍḍhâng sè palèng bânnya' [[Budi daya|ètamen]] è [[Dunia|dhunnya]] iyâ rèya gheḍḍhâng alas. Gheḍḍhâng alas rèya bisa tombu è alas, bhukèt bân [[Dataran rendah|tana]] [[Dataran rendah|mabâ]]. Salaèn jârèya, gheḍḍhâng bisa kèya ètamen abhâreng bi' tombuwân laènna akanta [[jhâghung]] bân [[Sabbhrâng|tenggâng.]]

Gheḍḍhâng bisa èpolong bilâ'â bhâi, polana tombu è sakabbhina [[Musim|mosem]] . Matèna bhungkana gheḍḍhâng coma èkaolle mon la marè abuwâ namong sakalèyan è ḍâlem omorra. Gheḍḍhâng bisa èkakan langsung otabâ èmassa' ghâllu. Bhâgiyân laènna akadhi atèna gheḍḍhâng bân ḍâun gheḍḍhâng bisa kèya èmassa' otabâ èghuna'aghi mènangka alat bhânto amassa'. [[Nutrisi]] sè bâḍâ è ḍâlem gheḍḍhâng anḍi' kaghuna'an ghâbây [[kasèhadhân]] [[Tubuh manusia|manossa]] bân bisa kèya èghunaaghi mènangka obhât tradisional.   

Awwâllâ, gheḍḍhâng rèya maso' tombuwân asli sè asalla ḍâri [[Asia Tenggara|Asia Tèmor Lao']], saterrossa èpanèbar ka bânnya' naghârâ è dunnya. Ḍâri bârâ', gheḍḍhâng èpanèbar ḍâri [[Samudra Atlantik]] ka [[Madagaskar|polo Madagaskar]], saterrossa ka [[benua Afrika]] bân terros ka [[Amerika Latin]] bân [[Amerika Tengah|Amerika Tengnga]] . Sabhântara jârèya, gheḍḍhâng nyebbâr ḍâri temor lèbât [[Samudra Pasifik]] ka [[Hawaii]].   

È pan-bârâmpan kennengan bân [[Mañcânâg̣arâ|è lowar nagârâ]] Inḍonèsia, gheḍḍhâng andi' nyama laèn sè khas, pan-bârâmpan nyamana iyâ rèya; ''gadang'' otabâ ''gedhang'' ( [[Bhâsa Jhâbâ|Jhâbâ]] ), gheḍḍhâng ([[Nyamana polo Mâḍurâ|Madhurâ]]), ''biyu'' ( [[Bhâsa Bhâli|Bali]] ), ''puntiq'' ( [[Bhâsa Sasak|Sasak]] ), ''cau'' otabâ ''cawu'' ( [[Bhâsa Sonḍhâ|Sunda]] ), ''punti'' ( [[Bhâsa Lampung|Lampung]] ), ''unti ('' [[Makassar]] ), ''koyo'' ( [[Bahasa Ternate|Ternate]]), ''kula'' ( [[Bahasa Banda (Maluku)|Banda]] ), ''uri'' ''('' [[Bahasa Ambon|Ambon]] ), ''tema'' (Seram), ''ounche'' (Madagaskar) bân ''loka'' (Banggai).   

== Sombher ==
&lt;references /&gt;
[[Bhângsa:Totombuwân]]
[[Bhângsa:Musaceae]]
[[Bhângsa:Buwâ]]</text>
      <sha1>fpjbilmo5h4y6xa81lo9ei437ubwy3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruslan Tjakraningrat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19241</id>
    <revision>
      <id>66422</id>
      <parentid>66352</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T13:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfiyah Rizzy Afdiquni</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <origin>66422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9625" sha1="h11kaq52g491f7a9myjeg4zc0yjhwvt" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
 | name             = Ruslan Tjakraningrat
 | image            = Madoera-Commissie._Te_zien_is_o.a._de_regent_van_Bangkalan_CakraningratTjakran,_Bestanddeelnr_902-5251_(Ruslan_Tjakraningrat).jpg
 | office           = [[Gubernur Nusa Tenggara Barat]] 
 | term_start       = 1 November 1958
 | term_end         = 28 September 1966
 | predecessor      = ''jabatan baru''
 | successor        = [[Wasita Kusumah]]
 | office1          = [[Daftar Bupati Bangkalan|Bupati Bangkalan]]
 | term_start1      = 1957
 | term_end1        = 1958
 | governor1        = [[R.T.A. Milono]]
 | predecessor1     = [[Sis Tjakraningrat]]
 | successor1       = Abdul Karim Brojokusumo
 | office2          = [[Daftar Bupati Sumenep|Bupati Sumenep]]
 | term_start2      = 1956
 | term_end2        = 1957
 | governor2        = [[R.T.A. Milono]]
 | predecessor2     = Ruslan Wongsokusumo
 | successor2       = Achjak Sosrosoegondo
 | birth_date       = {{Birth date|1913|12|17}}
 | birth_place      = [[Sampang]], [[Keresidenan Madura]], [[Hindia Belanda]]
 | death_date       = {{Death date and age|1976|12|23|1913|12|17}}
 | father           = [[Tjakraningrat XII|R. A. A. Tjakraningrat]]
}}

Raden Ario '''Muhamad Ruslan Tjakraningrat''' (17 Dèsèmber 1913-23 Dèsèmber 1976) iyâ arèya birokrat bân politikus ḍâri[[Inḍonèsia]]. Ruslan toman dhâddhi Sèketaris Umum Naghârâ [[Madhurâ/Jâbâ Tèmor|Madhurâ]] è bâkto Rèpublik [[Inḍonèsia|Indonèsia]] Serikat. Samarèna èyakona kedaulatan Inḍonèsia, Ruslan nerrossaghi maso' ka [[Pamarènta'an|pamarènta’an]]. Ruslan pas dhâddhi Bhupatè [[Songennep]] ḍâri taon 1956 sampè’ 1957, Bhupatè [[Bhângkalan, Bhângkalan|Bhângkalan]] ḍâritaon 1957 sampè’ 1958, bân Gubernur Nusa Tenggara Barat ḍâri taon 1958 sampè’ 1966.

Ruslan aropa'aghi ana'na Bhupatè Bhângkalan bân asakola kantos SMA. Karjâna sè kapèsan aropa'aghi dhâddhi pongghâbâ è kantor pamarènta’an ḍaèra bân sempat noro’ panḍiḍighân militer è bâkto èjajah [[Jeppang|Jeppang.]] Salastarèna [[Jeppang]] ambu, [[Bâlândhâ]] neng-neng Madhurâ bân ngangka’ Ruslan dhâddhi Sekretaris Umum Naghârâ Madhurâ.

Ruslan nerrossaghi karjâna ḍâlem pamarènta’an bâkto pangakowan kedaulatan. Ruslan dhâddhi bhupatè è [[Songennep]] bân Bhângkalan sabâllunna ètodhu dhâddhi [[Kopala Daèra|kopala]] ḍaèrasè dâ’adâ’ è Nusa Tenggara Barat. Mènangka dhâddhi [[kopala Daèra|kopala]] ḍaèrasè dâ’adâ’, Ruslan nata sistem pamarènta’an ḍaèrabân wilaya kabhupatèn. È bâktona Ruslan dhâddhi kopala daèra, bâdâ kalaparan sè rajâ sè aghâbây bânnya’ kasèdhâân è Nusa Tenggara Barat. Ruslan abhuwâ’ kaangghuy nanganè masala jârèya kalabân ma bâdâ cemmacem katentowan, tapè ennas kaangghuy ma marè. Ruslan pas è pa ambu ḍâriKalaghunganna polana ennas. Ruslan pas ta’ andi’ kalaghungan polè bân sèdhâ è tangghâl 23 Dèsèmber 1976.

== Bâkto kènè’ bân panḍiḍighân ==
Ruslan èlahèrraghi è tangghâl 17 Dèsèmber 1913 è [[Kabhupatèn Sampang]]. Ramana, Raden Soerjowinoto,  aghellâr [[Tjakraningrat XII]], bân andi’ kalaghungan dhâddhi bhupatè [[Bhângkalan, Bhângkalan|Bhângkalan]] ḍâritaon 1918 kantos 1948. Silsila Ruslan dhâddhi bâgiyân ḍâritrah Tjakraningrat kèngèng èsarè kantos ka Raden Prasena ([[Tjakraningkat I]]) ḍârijhâman sabâllunna [[Hinḍia Bâlândhâ|Hindia Bâlândhâ]], sè èpakon bi’ Sultan Agung ḍâriMataram dhâddhi pangobâsa Madhurâ Bârâ’ è abad ka-17&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sumber buku - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas |url=https://id.wikipedia.org/wiki/Istimewa:Sumber_buku/9789794074107 |access-date=2026-04-10 |website=id.wikipedia.org |language=id}}&lt;/ref&gt;.

== Bâkto Pènsiun bân Bhâlâna ==
Saellana pènsiun ḍâri kalaghungan  mènangka gubernur, Ruslan oḍi' è [[Kottha Sorbhâjâ|Sorbhâjâ]]. Ruslan sèdhâ è tangghâl 23 ḍèsèmber 1976&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Media |first=Kompas Cyber |date=2022-03-15 |title=Daftar Gubernur Nusa Tenggara Barat, Mulai dari Ruslan Tjakraningrat hingga Zulkieflimansyah |url=https://regional.kompas.com/read/2022/03/15/221910378/daftar-gubernur-nusa-tenggara-barat-mulai-dari-ruslan-tjakraningrat-hingga |access-date=2026-07-16 |work=KOMPAS.com |language=id}}&lt;/ref&gt; bân èkobhur è pasarèan Aèr Mata Èbhu, kennengnganna kobhurna para rato bân para bhângsawan ḍâri [[Bhângkalan, Bhângkalan|Bhângkalan]]. Ruslan akabin bi’ Hatimah Tjakraningrat bân anḍi’ ana’ tello’.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Memory |first=Bangkalan |title=Profil Bupati Bangkalan Ke 5 - R.A.A. Moh. Roeslan Tjakraningrat |url=http://bangkalanmemory.blogspot.com/2015/07/profil-bupati-bangkalan-ke-5-raa-moh.html |access-date=2026-07-16 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sala sèttong panakanna, Hikmahanto Juwana, panèka profèsor hokom internasional è Univèrsitas Inḍonèsia bân samangkèn atugas mènangka Rèktor Univèrsitas Jèndral Achmad Yani.

== Gubernur Nusa Tengghârâ Bârâ' ==
Saamponna Naghârâ Madhurâ bhubhâr è taon 1950, Ruslan nerrossaghi karèr è ḍâlem pamarènta'an. Salèrana èyangkat ḍhâdḍhi Bupati Songennep ḍâri taon 1956 kantos 1957 tor Bupati Bhângkalan ḍâri taon 1957 kantos 1958&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Suhendra |title=Negara Madura Pernah Ada |url=https://tirto.id/negara-madura-pernah-ada-clbW |access-date=2026-07-16 |work=tirto.id |language=id-ID}}&lt;/ref&gt;. È ahèr masa kalaghunganna mènangka Bupati Bhângkalan, pamarènta Inḍonèsia maghi Propinsi [[Kapoloan Nusa Tengghârâ|Nusa Tengghârâ]] dhaddhi Propinsi Bhâli, Propinsi [[Nusa Tengghârâ Bârâ'|Tengghârâ Bârâ']], Propinsi Nusa Tèmor Nunggara . Propinsi Nusa Tengghârâ Bârâ' èbentu' lèbât dekrit pamarènta tangghâl 14 Agustus 1958. Mantrè ḍâlem Negeri ngangkat Ruslan mènangka Pamangko Kopala Wilaya Otonomi Tèngkat I Nusa Tengghârâ Bârâ' lèbât dekrit sè ajhâlân molaè 1 Nopèmber 1958.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bambang |first=Suwondo, |date=1978 |title=Sejarah Daerah Nusa Tenggara Barat |url=https://repositori.kemdikbud.go.id/7421/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619223526/https://repositori.kemdikbud.go.id/7421/ |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-07-16 |website=repositori.kemdikbud.go.id |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

=== Pangatoran Pamarènta ḍaèra ===
Maske è bâkto jârèya Nusa Tengghârâ Bârâ' ampon anḍi' status propinsi, orosan pamarènta'an wilayana ghi' èbâgi antara kopala wilaya bân gubernur koordinator Nusa Tengghârâ, sè bâdâ è Singaraja, Bhâli . Ruslan saterrossa ngangkat ḍuwâ' asistèn kopala wilaya kaangghuy abhânto ngator pamarènta'an Nusa Tengghârâ Bârâ', èngghi panèka Mamiq Ripaah ghâbây Polo Lombok bân M. Hasan ghâbây Polo Sumbawa.

Sala sèttong kalakoan sè partama èlampa'aghi sareng Ruslan èngghi panèka èbhubharaghi wilaya otonomi Lombok è tangghâl 17 Ḍèsèmber 1958 bân Polo Sumbawa è tangghâl 22 Jânuari 1959. Tangghâl èbhubharaghina wilaya otonomi Lombok saterrossa ètantoaghi mènangka olang taon propinsi Nusa Tengghârâ Bârâ'. Nusa Tengghârâ Bârâ' saterrossa èbâgi ḍâ' pan-bârâmpan wilaya otonomi ondhâg II (kabhupatèn) sè èkatowaè sareng Kopala Wilaya Otonomi ondhàg II (bupati) bân ètugasaghi kopala wilaya ka'angghuy abhânto badan lègislatif (ḍèwan Perwakilan Rakyat ḍaèrah ) bân lembaga asistèn gubernur (Ḍèwan pamarènta Ḍaèra).

Ruslan saterrossa alaksana'aghi pabentu'ân Ḍèwan perwakilan rakyat ḍaèra mènangka badan lègislatif è tengnga taon 1959. Komposisi angghuta Ḍèwan Perwakilan Rakyat Ḍaèra Nusa Tengghârâ Bârâ' ètantoagi sareng Ruslan è tangghâl 6 Juli 1959 bân angghuta Ḍèwan èresmiyaghi è tangghâl 4 Nopèmber. Lèma arè saterrossa, ḍèwan ècallonaghi Ruslan mènangka Gubernur Nusa Tengghârâ Bârâ' kalabân aklamasi ḍâ' Mantrè ḍâlem Negeri . Pacallonan Ruslan èrampaè sareng Mantrè Ḍâlem Negeri. Ruslan èresmiyaghi mènangka Gubernur Nusa Tengghârâ Bârâ' sè partama è tangghâl 9 Pèbruari 1960. Ruslan èdaftaraghi mènangka angghuta partai Nahdlatul Ulama è bâkto èresmiyaghi mènangka gubernur.

=== Pananganan Kalaparan bân Pa'ambuwân ===
È bâkto èpaḍhâḍdhi mènangka kopala wilaya, Ruslan ngadhâbbhi kalabân kalaparan è Lombok lao' ḍâritaon 1958 kantos 1959, sè èsebbhut polana ojhân sè rèndhâ. Kalaparan ghâpanèka ngasèlaghi kamatèyan lebbi ḍâri 10.000 orèng ḍâri pèttong dhisa sè bhân-sabbhân è Lombok lao'. Mènangka sosolan, Ruslan aghâbây bânnya' kabijhâghân bân program ka'angghuy nyegghâ kalaparan bân kamèskènan sè langkong jhâwu. Tapè, prosès pangatoran kabijâghân è bâkto panèka ghi’ ta’ lancar amarghâ pamarènta ḍaèra Nusa Tengghârâ Bârâ' ghi’ pagghun fokus kaangghuy maddhek aparat pamarènta’an.

Saellana èresmiyaghi mènangka gubernur, Tjakraningrat molaè aghâbây rencana ka'angghuy ngatasè kalaparan bân panyakèt manolar è yantarana pandhudhu' Nusa Tengghârâ Bârâ' (NTB). È Lombok lao', Tjakraningrat aghâbây operasi tangghâp hosos, namong ta' bisa ngatasè kalaparan è wilaya kasebbhut. Tjakraningrat alaksana'aghi program sè paḍâ è tèngkat propinsi, èngghi panèka geraghân swasembada paḍi, ka'angghuy aghâncangaghi proḍuksi pangan. Program laèn sè èlaksana'aghi panèka program ḍèmonstrasi massal sè aghâbây tèknologi patanèyan akadhi bhibhit bân mèkanisasi sè ongghul ghâbây para patanè è [[NTB]].

== Sombher ==</text>
      <sha1>h11kaq52g491f7a9myjeg4zc0yjhwvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lako Pa' Arè Saminggu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19656</id>
    <revision>
      <id>66434</id>
      <parentid>65914</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T00:34:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dankkum dunya</username>
        <id>3170</id>
      </contributor>
      <origin>66434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2868" sha1="npcof7lsyk79p5eof8c2wehd3h0sdz8" xml:space="preserve">Lako Pa' Arè Saminggu panèka pangatoran sè ka' ḍimma kennengan alako bân pamolangan ngaghungè  palako sè alako bân morèd sè ajhâr, kuliyâ, universitas sa'abiddhâ pa' arè bhân minggu, bânnè lèma arè sè biasana jhât bâḍâ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About {{!}} HeinOnline |url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/conlr42&amp;div=33&amp;id=&amp;page= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185701/https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/conlr42&amp;div=33&amp;id=&amp;page= |archive-date=2021-07-09 |access-date=2026-09-06 |website=HeinOnline |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Pangatoran panèka bisa dhâddhi bâgiyân ḍâri jhâmma lako sè ''fleksibel'', bân kadhâng èghuna'aghi ka'angghuy mangkas biaya.

== Sajhârâ ==
Lèma arè lako ḍâlem saminggu panèka hasèl ḍâri advokasi sarèkat palako è awwâl taon 1900-san ka'angghuy ngurangè lako sè ennem arè, sè nyebbhâbbhâghi bâḍâna akhir pekan (arè Satto bân Ahad). È awwâl abaḍ ka-20, nalèkana biasana minggu lako è naghârâ-naghârâ majjhu èkorangè ḍâri ra-kèra 60 dhâddhi 40 jhâm, kalabân pangarep panoronan lebbi lanjut bhâkal kadhâddhiyân ḍâ' buḍina. È taon 1930, èkonom Jihn Maynard Keynes markèra'aghi jhâ' teknologi bân paningkatan produktivitas bhâkal aobè dhâddhi lako 15 jhâm saminggu ḍâlem pan-bârâmpan generasi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Veal |first=Anthony |date=2018-12-24 |title=It’s time to put the 15-hour work week back on the agenda |url=https://theconversation.com/its-time-to-put-the-15-hour-work-week-back-on-the-agenda-106754 |access-date=2026-09-27 |website=The Conversation |language=en-US |doi=10.64628/AA.cympgv54e}}&lt;/ref&gt;

È taon 1933, Amèrika Serikat para' ngessa'aghina RUU jhâmma lako sa'abiddhâ 30 jhâm saminggu, sè ètentang sareng perusahaan rajâ, tapè pas ta' dhâddhi. Pas aobâ ḍâ' lapangan kerja penuh (ca' Inḍonèsia).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=here |first=This story was originally published at washingtonpost com Read it |date=2021-09-06 |title=That time America almost had a 30-hour work week |url=https://www.seattletimes.com/nation-world/that-time-america-almost-had-a-30-hour-work-week/ |access-date=2026-09-27 |website=The Seattle Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Alessanna ==
Ka'angghuy nerrappaghi lako pa' arè saminggu pagghun sasoay è kennengngan lako karana cem-macem manpa'at sè mumkèn bisa èhasèllaghi. Maskè sabâgiyân ghi' ta' bisa èuji, manpa'at panèka otamana bâḍâ è paningkatan masakoni'an biaya, produktivitas, bân kasaimbangan èyantarana kalakowan bân kaoḍi'ân pribaḍi.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-08-07 |title=How shorter workweeks could save Earth |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20190802-how-shorter-workweeks-could-save-earth |access-date=2026-09-27 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==</text>
      <sha1>npcof7lsyk79p5eof8c2wehd3h0sdz8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66442</id>
      <parentid>66434</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T03:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dankkum dunya</username>
        <id>3170</id>
      </contributor>
      <comment>/* Alessanna */</comment>
      <origin>66442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4421" sha1="8en8webrr12u4d2lowfll8ve9m2pvnn" xml:space="preserve">'''Lako Pa' Arè Saminggu''' panèka pangatoran sè ka' ḍimma kennengan alako bân pamolangan ngaghungè palako sè alako bân morèd sè ajhâr, kuliyâ, universitas sa'abiddhâ pa' arè bhân minggu, bânnè lèma arè sè biasana jhât bâḍâ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About {{!}} HeinOnline |url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/conlr42&amp;div=33&amp;id=&amp;page= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185701/https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/conlr42&amp;div=33&amp;id=&amp;page= |archive-date=2021-07-09 |access-date=2026-09-06 |website=HeinOnline |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Pangatoran panèka bisa dhâddhi bâgiyân ḍâri jhâmma lako sè ''fleksibel'', bân kadhâng èghuna'aghi ka'angghuy mangkas biaya.

== Sajhârâ ==
Lèma arè lako ḍâlem saminggu panèka hasèl ḍâri ''advokasi'' sarèkat palako è awwâl taon 1900-san ka'angghuy ngurangè lako sè ennem arè, sè nyebbhâbbhâghi bâḍâna ''akhir pekan'' (arè Satto bân Ahad). È awwâl abaḍ ka-20, nalèkana biasana minggu lako è naghârâ-naghârâ majjhu èkorangè ḍâri ra-kèra 60 dhâddhi 40 jhâm, kalabân pangarep panoronan lebbi lanjut bhâkal kadhâddhiyân ḍâ' buḍina. È taon 1930, èkonom John Maynard Keynes markèra'aghi jhâ' teknologi bân paningkatan ''produktivitas'' bhâkal aobè dhâddhi lako 15 jhâm saminggu ḍâlem pan-bârâmpan generasi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Veal |first=Anthony |date=2018-12-24 |title=It’s time to put the 15-hour work week back on the agenda |url=https://theconversation.com/its-time-to-put-the-15-hour-work-week-back-on-the-agenda-106754 |access-date=2026-09-27 |website=The Conversation |language=en-US |doi=10.64628/AA.cympgv54e}}&lt;/ref&gt;

È taon 1933, [[Amerika Serikat|Amèrika Serikat]] para' ngessa'aghina RUU jhâmma lako sa'abiddhâ 30 jhâm saminggu, sè ètentang sareng perusahaan rajâ, tapè pas ta' dhâddhi. Pas aobâ ḍâ' ''lapangan kerja penuh'' (ca' [[Inḍonèsia]]).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=here |first=This story was originally published at washingtonpost com Read it |date=2021-09-06 |title=That time America almost had a 30-hour work week |url=https://www.seattletimes.com/nation-world/that-time-america-almost-had-a-30-hour-work-week/ |access-date=2026-09-27 |website=The Seattle Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Alessanna ==
Ka'angghuy nerrappaghi lako pa' arè saminggu pagghun sasoay è kennengngan lako karana cem-macem manpa'at sè mumkèn bisa èhasèllaghi. Maskè sabâgiyân ghi' ta' bisa èyuji, manpa'at panèka otamana bâḍâ è paningkatan masakoni'an biaya, ''produktivitas'', bân kasaimbangan èyantarana kalakowan bân kaoḍi'ân pribaḍi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2019-08-07 |title=How shorter workweeks could save Earth |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20190802-how-shorter-workweeks-could-save-earth |access-date=2026-09-27 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

Sèttong pangajhârân è [[Universitas Massachusetts]] ngoca'aghi jhâ' lako pa' arè saminggu bhâkal ngurangè jejja' karbon ummat manossa sampè' para' 30%.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Paningkatan kalakowan ''jarak jauh'' è bâkto pandemi COVID-19 nyebbhâbbhâghi paningkatan pangaterrowan ḍâ' pangatoran lako sè abâk dhâmmang.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-21 |title=UK should seize pandemic ‘opportunity’ to work more flexibly, says review chief |url=https://www.politico.eu/article/uk-should-seize-pandemic-opportunity-to-work-more-flexibly-says-review-chief-peter-cheese/ |access-date=2026-09-27 |website=POLITICO |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== Asia ===

==== Microsoft Jepang ====
''Microsoft Jepang'' alakonè uji coba lako pa' arè saminggu è mosèm panas 2019,abherri' ''cuti berbayar'' (pagghun èbâjâr) ḍâ' karyawan è arè Juma'at. È bâkto sè paḍâ, perusahaan ngorangè bâkto sabâgiyân bânnya' rapat ḍâri sèttong jhâm dhâddhi satengnga jhâ, bân abâtessè maso'en karyawan kantos lèma' karyawan. Sabâktona uji coba panèka, perusahaan alaporraghi panoronan biaya listrik bânya'an 23%.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=B |last2=i |last3=l |last4=l |last5=C |last6=h |last7=a |last8=p |last9=p |date=2019-11-04 |title=4-Day Workweek Boosted Workers' Productivity By 40%, Microsoft Japan Says |url=https://www.npr.org/2019/11/04/776163853/microsoft-japan-says-4-day-workweek-boosted-workers-productivity-by-40 |access-date=2026-09-27 |work=NPR |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==</text>
      <sha1>8en8webrr12u4d2lowfll8ve9m2pvnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johannes Dartha Pakpahan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19668</id>
    <revision>
      <id>66453</id>
      <parentid>65971</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T04:24:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WiniSJ</username>
        <id>1828</id>
      </contributor>
      <origin>66453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1063" sha1="hxtro2gyiucmom15t6o1j58js02pfwq" xml:space="preserve">'''Johannes Dartha Pakpahan''' (lahèr 9 Nopèmber 1981) iyâ arèya toko buruh Inḍonèsia. Dartha Pakpahan iyâ arèya ana' sè nomer duwâ'  ḍâri pasangan Muchtar Pakpahan bân Rosinta Marpaung. Taon 2021, è Kongrès 7 KSBSI, Dartha èpèlè dhâddhi katowa Umum Konfederasi Serikat Buruh Sejahtera Inḍonèsia kaangghuy kapamempinan ḍâri taon 2021 sampè' 2025.

== Perana ḍâlem Sarèkat Buruh ==
Dartha Pakpahan ngawwâlli peran è Konfederasi Sarèkat Buruh Sejahtera Inḍonèsia (KSBSI) mènangka pengurus è tèngkat posat. È bâkto rowa KSBSI èkatowaè sareng Muchtar Pakpahan. Samarèna Muchtar taḍâ' omor, KSBSI mabâḍâ Musyawarah Nasional (Munas).

È bâkto parkompolan Munas, Johannes Dartha Pakpahan èpèlè kalabhân dèmokratis kaangghuy dhâddhi gântèna Katowa Umum nerrosaghi parjuanganna Muchtar Pakpahan. È Nopèmber 2021, Dartha Pakpahan tapèlè kalabhân aklamasi dhâddhi Katowa Umum defenitif ḍâlem Kongrès 7 KSBSI sè èlaksanaaghi è Hotèl Bukit Indah Puncak, Ciloto, Kabhupatèn Cianjur, Jhâbâ bârâ'.</text>
      <sha1>hxtro2gyiucmom15t6o1j58js02pfwq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66456</id>
      <parentid>66453</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T04:28:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WiniSJ</username>
        <id>1828</id>
      </contributor>
      <origin>66456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1375" sha1="9c1h5cpcvi3ho4qh42t9st8msbuimfg" xml:space="preserve">'''Johannes Dartha Pakpahan''' (lahèr 9 Nopèmber 1981)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Pakpahan |first=Mochtar |url=https://www.google.co.id/books/edition/Potret_negara_Indonesia/rvmKAAAAMAAJ?hl=id&amp;gbpv=0&amp;bsq=%22Johannes%20Dartha%20Pakpahan%22&amp;kptab=overview |title=Potret negara Indonesia |date=1995 |publisher=Yayasan Forum Adil Sejahtera |language=id}}&lt;/ref&gt; iyâ arèya toko buruh Inḍonèsia. Dartha Pakpahan iyâ arèya ana' sè nomer duwâ'  ḍâri pasangan Muchtar Pakpahan bân Rosinta Marpaung. Taon 2021, è Kongrès 7 KSBSI, Dartha èpèlè dhâddhi katowa Umum Konfederasi Serikat Buruh Sejahtera Inḍonèsia kaangghuy kapamempinan ḍâri taon 2021 sampè' 2025.

== Perana ḍâlem Sarèkat Buruh ==
Dartha Pakpahan ngawwâlli peran è Konfederasi Sarèkat Buruh Sejahtera Inḍonèsia (KSBSI) mènangka pengurus è tèngkat posat. È bâkto rowa KSBSI èkatowaè sareng Muchtar Pakpahan. Samarèna Muchtar taḍâ' omor, KSBSI mabâḍâ Musyawarah Nasional (Munas).

È bâkto parkompolan Munas, Johannes Dartha Pakpahan èpèlè kalabhân dèmokratis kaangghuy dhâddhi gântèna Katowa Umum nerrosaghi parjuanganna Muchtar Pakpahan. È Nopèmber 2021, Dartha Pakpahan tapèlè kalabhân aklamasi dhâddhi Katowa Umum defenitif ḍâlem Kongrès 7 KSBSI sè èlaksanaaghi è Hotèl Bukit Indah Puncak, Ciloto, Kabhupatèn Cianjur, Jhâbâ bârâ'.

== Sombher ==</text>
      <sha1>9c1h5cpcvi3ho4qh42t9st8msbuimfg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66461</id>
      <parentid>66456</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T04:52:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WiniSJ</username>
        <id>1828</id>
      </contributor>
      <origin>66461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="95z9y4f8j467gf5qlmlyixus7hm87mi" xml:space="preserve">'''Johannes Dartha Pakpahan''' (lahèr 9 Nopèmber 1981)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Pakpahan |first=Mochtar |url=https://www.google.co.id/books/edition/Potret_negara_Indonesia/rvmKAAAAMAAJ?hl=id&amp;gbpv=0&amp;bsq=%22Johannes%20Dartha%20Pakpahan%22&amp;kptab=overview |title=Potret negara Indonesia |date=1995 |publisher=Yayasan Forum Adil Sejahtera |language=id}}&lt;/ref&gt; iyâ arèya tokoh buruh Inḍonèsia. Dartha Pakpahan iyâ arèya ana' sè nomer duwâ'  ḍâri pasangan Muchtar Pakpahan bân Rosinta Marpaung.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.google.co.id/books/edition/The_International_Law_News/lSA_AQAAIAAJ?hl=id&amp;gbpv=1&amp;bsq=%22Johannes+Dartha+Pakpahan%22&amp;dq=%22Johannes+Dartha+Pakpahan%22&amp;printsec=frontcover |title=The International Law News |date=1996 |publisher=Section of International Law, American Bar Association |language=en}}&lt;/ref&gt; Taon 2021, è Kongrès 7 KSBSI, Dartha èpèlè dhâddhi katowa Umum Konfederasi Serikat Buruh Sejahtera Inḍonèsia kaangghuy kapamempinan ḍâri taon 2021 sampè' 2025.&lt;ref&gt;BeritaNasional.ID, Yehezkiel- (2021-11-09). [https://beritanasional.id/kongres-vii-ksbsi-johannes-darta-pakpahan-terpilih-sebagai-ketua-umum/ &quot;Kongres VII KSBSI, Johannes Darta Pakpahan Terpilih Sebagai Ketua Umum&quot;]. ''BeritaNasional.ID - Kantor Berita Nasional, Berita Terkini, Politik dan Hukum''. È aksès tangghâl 2024-07-12.&lt;/ref&gt;

== Perana ḍâlem Sarèkat Buruh ==
Dartha Pakpahan ngawwâlli peran è Konfederasi Sarèkat Buruh Sejahtera Inḍonèsia (KSBSI) mènangka pengurus è tèngkat posat. È bâkto rowa KSBSI èkatowaè sareng Muchtar Pakpahan. Samarèna Muchtar taḍâ' omor, KSBSI mabâḍâ Musyawarah Nasional (Munas).

È bâkto parkompolan Munas, Johannes Dartha Pakpahan èpèlè kalabhân dèmokratis kaangghuy dhâddhi gântèna Katowa Umum nerrosaghi parjuanganna Muchtar Pakpahan. È Nopèmber 2021, Dartha Pakpahan tapèlè kalabhân aklamasi dhâddhi Katowa Umum defenitif ḍâlem Kongrès 7 KSBSI sè èlaksanaaghi è Hotèl Bukit Indah Puncak, Ciloto, Kabhupatèn Cianjur, Jhâbâ bârâ'.&lt;ref&gt;Nasional, Genta (2021-11-08). &quot;Johannes Darta Pakpahan Kembali Terpilih Sebagai Ketua Umum KSBSI&quot;. ''Genta Nasional''. Diakses tanggal 2024-07-12.&lt;/ref&gt;

Dartha Pakpahan aktif ajuwangaghi hak buruh lèbât aksi dèmonstrasi bân opaya hokom ''judicial review'' paratoran-paratoran perundang-undangan.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Portal DPD RI |url=https://dpd.go.id/ |access-date=2026-09-27 |website=DPD RI |language=en}}&lt;/ref&gt; Salaènna noro' `ḍâlem gerakan aksi nolak Omnibus Law Undang-Undang Cipta Kerja, Dartha Pakpahan akritik kèya kebijakan ongghâna arghâna sembako bân Bahan Bakar Mènnya' (BBM) bân abahas kèya gâjiba buruh kodhu ongghâ kèya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=BeritaSatu.com |title=Harga BBM Naik, KSBSI Dorong Gaji Buruh Ikut Naik |url=https://www.beritasatu.com/ekonomi/973973/harga-bbm-naik-ksbsi-dorong-gaji-buruh-ikut-naik |access-date=2026-09-27 |website=beritasatu.com |language=id}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==</text>
      <sha1>95z9y4f8j467gf5qlmlyixus7hm87mi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66462</id>
      <parentid>66461</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T05:02:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WiniSJ</username>
        <id>1828</id>
      </contributor>
      <origin>66462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3542" sha1="ek2knkbmckzwjq9g633zmwf8hf3476z" xml:space="preserve">'''Johannes Dartha Pakpahan''' (lahèr 9 Nopèmber 1981)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Pakpahan |first=Mochtar |url=https://www.google.co.id/books/edition/Potret_negara_Indonesia/rvmKAAAAMAAJ?hl=id&amp;gbpv=0&amp;bsq=%22Johannes%20Dartha%20Pakpahan%22&amp;kptab=overview |title=Potret negara Indonesia |date=1995 |publisher=Yayasan Forum Adil Sejahtera |language=id}}&lt;/ref&gt; iyâ arèya tokoh buruh Inḍonèsia. Dartha Pakpahan iyâ arèya ana' sè nomer duwâ'  ḍâri pasangan Muchtar Pakpahan bân Rosinta Marpaung.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.google.co.id/books/edition/The_International_Law_News/lSA_AQAAIAAJ?hl=id&amp;gbpv=1&amp;bsq=%22Johannes+Dartha+Pakpahan%22&amp;dq=%22Johannes+Dartha+Pakpahan%22&amp;printsec=frontcover |title=The International Law News |date=1996 |publisher=Section of International Law, American Bar Association |language=en}}&lt;/ref&gt; Taon 2021, è Kongrès 7 KSBSI, Dartha èpèlè dhâddhi katowa Umum Konfederasi Serikat Buruh Sejahtera Inḍonèsia kaangghuy kapamempinan ḍâri taon 2021 sampè' 2025.&lt;ref&gt;BeritaNasional.ID, Yehezkiel- (2021-11-09). [https://beritanasional.id/kongres-vii-ksbsi-johannes-darta-pakpahan-terpilih-sebagai-ketua-umum/ &quot;Kongres VII KSBSI, Johannes Darta Pakpahan Terpilih Sebagai Ketua Umum&quot;]. ''BeritaNasional.ID - Kantor Berita Nasional, Berita Terkini, Politik dan Hukum''. È aksès tangghâl 2024-07-12.&lt;/ref&gt;

== Perana ḍâlem Sarèkat Buruh ==
Dartha Pakpahan ngawwâlli peran è Konfederasi Sarèkat Buruh Sejahtera Inḍonèsia (KSBSI) mènangka pengurus è tèngkat posat. È bâkto rowa KSBSI èkatowaè sareng Muchtar Pakpahan. Samarèna Muchtar taḍâ' omor, KSBSI mabâḍâ Musyawarah Nasional (Munas).

È bâkto parkompolan Munas, Johannes Dartha Pakpahan èpèlè kalabhân dèmokratis kaangghuy dhâddhi gântèna Katowa Umum nerrosaghi parjuanganna Muchtar Pakpahan. È Nopèmber 2021, Dartha Pakpahan tapèlè kalabhân aklamasi dhâddhi Katowa Umum defenitif ḍâlem Kongrès 7 KSBSI sè èlaksanaaghi è Hotèl Bukit Indah Puncak, Ciloto, Kabhupatèn Cianjur, Jhâbâ bârâ'.&lt;ref&gt;Nasional, Genta (2021-11-08). &quot;Johannes Darta Pakpahan Kembali Terpilih Sebagai Ketua Umum KSBSI&quot;. ''Genta Nasional''. Diakses tanggal 2024-07-12.&lt;/ref&gt;

Dartha Pakpahan aktif ajuwangaghi hak buruh lèbât aksi dèmonstrasi bân opaya hokom ''judicial review'' paratoran-paratoran perundang-undangan.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Portal DPD RI |url=https://dpd.go.id/ |access-date=2026-09-27 |website=DPD RI |language=en}}&lt;/ref&gt; Salaènna noro' `ḍâlem gerakan aksi nolak Omnibus Law Undang-Undang Cipta Kerja, Dartha Pakpahan akritik kèya kebijakan ongghâna arghâna sembako bân Bahan Bakar Mènnya' (BBM) bân abahas kèya gâjiba buruh kodhu ongghâ kèya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=BeritaSatu.com |title=Harga BBM Naik, KSBSI Dorong Gaji Buruh Ikut Naik |url=https://www.beritasatu.com/ekonomi/973973/harga-bbm-naik-ksbsi-dorong-gaji-buruh-ikut-naik |access-date=2026-09-27 |website=beritasatu.com |language=id}}&lt;/ref&gt;

== Kalowarga ==
Johannes Dartha Pakpahan aropaaghi ana' kaḍuwâ' ḍâri Muchtar Pakpahan bân Rosintan Marpaung. Dartha Pakpahan akabin Marina Fransiska neng 7 Nopèmber 2009.

== Pendidikan ==

* Taon 2008, gelar Sarjana Hukum ḍâri Fakultas Hukum Universitas Kristen Inḍonèsia
* Taon 2018 lolos ''Master in Industrial and Employment Relation'' ḍâri  ''Turin School of Development Universita Di Torino - International Training Center International Labour Organization''
* Pusat Pendidikan Pancasila bân Konstitusi Mahkamah Konstitusi Republik Inḍonèsia

== Sombher ==</text>
      <sha1>ek2knkbmckzwjq9g633zmwf8hf3476z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66463</id>
      <parentid>66462</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T05:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WiniSJ</username>
        <id>1828</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kalowarga */</comment>
      <origin>66463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3631" sha1="gq6peb8ntd4x8zhqyl7oxkd402u0f9f" xml:space="preserve">'''Johannes Dartha Pakpahan''' (lahèr 9 Nopèmber 1981)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Pakpahan |first=Mochtar |url=https://www.google.co.id/books/edition/Potret_negara_Indonesia/rvmKAAAAMAAJ?hl=id&amp;gbpv=0&amp;bsq=%22Johannes%20Dartha%20Pakpahan%22&amp;kptab=overview |title=Potret negara Indonesia |date=1995 |publisher=Yayasan Forum Adil Sejahtera |language=id}}&lt;/ref&gt; iyâ arèya tokoh buruh Inḍonèsia. Dartha Pakpahan iyâ arèya ana' sè nomer duwâ'  ḍâri pasangan Muchtar Pakpahan bân Rosinta Marpaung.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.google.co.id/books/edition/The_International_Law_News/lSA_AQAAIAAJ?hl=id&amp;gbpv=1&amp;bsq=%22Johannes+Dartha+Pakpahan%22&amp;dq=%22Johannes+Dartha+Pakpahan%22&amp;printsec=frontcover |title=The International Law News |date=1996 |publisher=Section of International Law, American Bar Association |language=en}}&lt;/ref&gt; Taon 2021, è Kongrès 7 KSBSI, Dartha èpèlè dhâddhi katowa Umum Konfederasi Serikat Buruh Sejahtera Inḍonèsia kaangghuy kapamempinan ḍâri taon 2021 sampè' 2025.&lt;ref&gt;BeritaNasional.ID, Yehezkiel- (2021-11-09). [https://beritanasional.id/kongres-vii-ksbsi-johannes-darta-pakpahan-terpilih-sebagai-ketua-umum/ &quot;Kongres VII KSBSI, Johannes Darta Pakpahan Terpilih Sebagai Ketua Umum&quot;]. ''BeritaNasional.ID - Kantor Berita Nasional, Berita Terkini, Politik dan Hukum''. È aksès tangghâl 2024-07-12.&lt;/ref&gt;

== Perana ḍâlem Sarèkat Buruh ==
Dartha Pakpahan ngawwâlli peran è Konfederasi Sarèkat Buruh Sejahtera Inḍonèsia (KSBSI) mènangka pengurus è tèngkat posat. È bâkto rowa KSBSI èkatowaè sareng Muchtar Pakpahan. Samarèna Muchtar taḍâ' omor, KSBSI mabâḍâ Musyawarah Nasional (Munas).

È bâkto parkompolan Munas, Johannes Dartha Pakpahan èpèlè kalabhân dèmokratis kaangghuy dhâddhi gântèna Katowa Umum nerrosaghi parjuanganna Muchtar Pakpahan. È Nopèmber 2021, Dartha Pakpahan tapèlè kalabhân aklamasi dhâddhi Katowa Umum defenitif ḍâlem Kongrès 7 KSBSI sè èlaksanaaghi è Hotèl Bukit Indah Puncak, Ciloto, Kabhupatèn Cianjur, Jhâbâ bârâ'.&lt;ref&gt;Nasional, Genta (2021-11-08). &quot;Johannes Darta Pakpahan Kembali Terpilih Sebagai Ketua Umum KSBSI&quot;. ''Genta Nasional''. Diakses tanggal 2024-07-12.&lt;/ref&gt;

Dartha Pakpahan aktif ajuwangaghi hak buruh lèbât aksi dèmonstrasi bân opaya hokom ''judicial review'' paratoran-paratoran perundang-undangan.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Portal DPD RI |url=https://dpd.go.id/ |access-date=2026-09-27 |website=DPD RI |language=en}}&lt;/ref&gt; Salaènna noro' `ḍâlem gerakan aksi nolak Omnibus Law Undang-Undang Cipta Kerja, Dartha Pakpahan akritik kèya kebijakan ongghâna arghâna sembako bân Bahan Bakar Mènnya' (BBM) bân abahas kèya gâjiba buruh kodhu ongghâ kèya.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=BeritaSatu.com |title=Harga BBM Naik, KSBSI Dorong Gaji Buruh Ikut Naik |url=https://www.beritasatu.com/ekonomi/973973/harga-bbm-naik-ksbsi-dorong-gaji-buruh-ikut-naik |access-date=2026-09-27 |website=beritasatu.com |language=id}}&lt;/ref&gt;

== Kalowarga ==
Johannes Dartha Pakpahan aropaaghi ana' kaḍuwâ' ḍâri Muchtar Pakpahan bân Rosintan Marpaung.&lt;ref&gt;&quot;Kesaksian Dr. Muctar Pakpahan&quot;. ''www.fica.org''. Diakses tanggal 2024-07-12.&lt;/ref&gt; Dartha Pakpahan akabin Marina Fransiska neng 7 Nopèmber 2009.

== Pendidikan ==

* Taon 2008, gelar Sarjana Hukum ḍâri Fakultas Hukum Universitas Kristen Inḍonèsia
* Taon 2018 lolos ''Master in Industrial and Employment Relation'' ḍâri  ''Turin School of Development Universita Di Torino - International Training Center International Labour Organization''
* Pusat Pendidikan Pancasila bân Konstitusi Mahkamah Konstitusi Republik Inḍonèsia

== Sombher ==</text>
      <sha1>gq6peb8ntd4x8zhqyl7oxkd402u0f9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paḍi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19681</id>
    <revision>
      <id>66437</id>
      <parentid>66289</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T02:07:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <comment>/* Molong bân marèna molong */</comment>
      <origin>66437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20338" sha1="srysr3dp5b8yg9bhslql2gqjll2ose6" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Padi bukit.jpg|al=Bhungkana paḍi|jmpl|Bhungkana paḍi]]
'''Paḍi''' (Bhâsa Latèn: ''Oryza sativa'') iyâ rèya sala sèttong tatombuwân sè èobu bi' bânnya' orèng mènangka dhâddhi sombher kakanan otabâ sombher karbohidrat. Paḍi bâḍâ sè ètamen dhibi' bi' orèng bân bâḍâ kèya sè asalla ḍâri genus sè paḍâ tapè bânnè obuwân sè èsebbhut paḍi alasân (''liar''). Paḍi èsebbhut asalla ḍâri India otabâ Indocina sè laju maso' ka Inḍonèsia èkèbâ bi' ju'-bhuju'en ḍâri tana Asia ra-kèra taon 1500 Sabellunna Masèhi. Bâḍâ kèya sè nyebbhut jhâ' paḍi asalla ḍâri Tiongkok otabâ Cèna mènangka dhâddhi sombher kakanan sabbhen arèna.&lt;ref&gt;Arif, Ahmad. 2021. ''Masyarakat Adat &amp; Kedaulatan Pangan''. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia.&lt;/ref&gt;

Paḍi rèya nyamana tatombuwân sè buwâna ghi' cekka' è bhungkanan. Buwâna paḍi sè aropa bulir abhunḍhu' ènyamaè la'as. Dhinèng buwâna paḍi sè la èpèsa ḍâri kolè'en èsebbhut [[bherrâs]].

È taon sè lambâ', ju'-bhuju' ghi' ta' tao ka paḍi, sa'èngghâ kabânnya'an orèng Inḍonèsia ngakan saghu, jhâghung, tèla, tales, otabâ tenggâng dhâddhi sombher karbohidrat. Sajjhâgghâ èkennalaghi ka paḍi bânnya' orèng sè nganggâp paḍi mènangka simbol kacokobhân oḍi' bân dhâddhi pèlèan otama sè èkakan kabânnya'an orèng è Inḍonèsia. Sa'èngghâ satèya bânnya' orèng otamana na'-kana' ngoḍâ sè la ta' tao ḍâ' kakanan asli (khas) kenennganna dhibi'.

Orèng Inḍonèsia dhâddhi naghâra sè palèng aghântong ka bherrâs paḍi ghâbây kakanan otamana, ra-kèra 95% orèng Inḍonèsia ngakan bherrâs, dhining orèng Malaysia, Thailand, Korèa Selatan, bân Singapura bâḍâ è bâbâna 80%.&lt;ref&gt;Yulianto. Mei 2021. [https://tabloidsinartani.com/detail/wacana/agri-wacana/16661-Kearifan-Lokal-Sumber-Ketahanan-Pangan-Negara Kearifan Lokal, Sumber Ketahanan Pangan Negara]. ''Tabloidsinartani.com''. èaksès tangghâl 22 Sèptember 2026.&lt;/ref&gt;

== Ètimologi ==
Oca' paḍi asalla ḍâri ramo' ''Proto-Austronesia pajay'' sè paḍâ maksoddhâ. Oca' rowa asalla ḍâri oca' sè paḍâ ḍâlem bhâsa Amis Panay; bhâsa Tagalog paláy; bhâsa Kadazan paai; bhâsa Jhâbâ pari; bân bhâsa Chamorro faʻi, bân laènna.

== Dhâ-tandhâna ==
Paḍi tamaso' ḍâlem kalompo' ḍi-paḍiân otabâ ''Poaceae''. Paḍi anḍi' ramo' serabut, bhungkana pèndâ', bhungka batangnga èghâbây ḍâri bânnya' ḍâun sè salèng apolong sampè' jhâghâ tegghâp samporna, ḍâunna loncong angonco' abâk ngèsèl, bârna ḍâunna bhiru ngoḍâ sampè' bhiru towa, ora' ḍâunna sejajar, ètotobhi bi' lu-bulu pèndâ' bân rang-rang. Kembhânga èsoson majemuk, aca'-ranca'. Kompolan kembhânga èsebbhut ''floret'' sè bâḍâ è sèttong  ''spikelet'' è sèttong ''panikula'', macem buwâna bulir otabâ kariopsis sè ta' bisa èbhidhâ'aghi antara buwâ bân bighina, ropana bungkol abâk loncong, okoranna 3 - 15 mm, ètotobhi kolè sè èsebbhut sekkem (palea bân lemma), bâgiyân otamana paḍi sè biyasa èkakan iyâ rèya macemma ''enduspermium''.

== Kabina ==
Sabbhân kembhânga paḍi anḍi' ennem  cètak benang sari (kembhâng lakè') bân anḍi' putik (kembhâng binè') sè cètagghâ aranca' duwâ' aropa kanta sikaddhâ bhutol. Putik bân benang sari rèya biyasana bisa akabin ḍâlem bâkto sè paḍâ. Cara kabin (reproduksi) paḍi iyâ rèya bisa akabin dhibi' (reproduksi dhibi'), polana 95% lebbi serbuk sarina bisa akabin bik putik ḍâlem sèttong bhungka. Samarèna akabin, zigot (callon bhibhit) bhâkal mapecca abâ'en, pas laju dhâddhi embrio terros dhâddhi endosperm. Ahèrra, bânnya' bhighina paḍi pas aèssè patè è endosperm. Patè rèya èghuna'aghi mènangka gizina tatombuwân ḍâ' bhungkana paḍi sè ghi' ngoḍâ.

== Fisiologi bân adaptasi ==
Tombuna bhungka bân hasèlla paḍi èpangaroè bi' prosès fisiologis, akanta fotosintesis, kabhutowan aèng bân hara ḍâri tana, tombuna kembhâng, bân èssèna kolè' sekkemma paḍi. Sabâgiyân tatombuwân sè mosèmma paḍâ ḍâlem spesies bhâ-rebbhâ'ân, paḍi bisa tombu è pan-brâmpan kennengan bu-obuwân, ḍâri sabâ, tana kerrèng, sampè' tana rawa. Tapè, bhidâna ekosistem kennengan namen paḍi, abhiḍâ'aghi kabhutowan aèng bân hara sè dhâ-bhidhâ.

Aèng iyâ rèya sèttong faktor otama ḍâlem tombuna bhungkana paḍi. È tana sabâ, aèng sè neng-neng è tana bisa abhânto ajâgâ kabhutowan aèng ḍâ' tombuna bhungkana paḍi bân bisa malambat tombuna rebbhâ è dhi'-seddhi'en paḍi. Tapè aèng sè dhaddhi la-kolla'an sè ḍâlem ghâllu bân abit (ta' nyerrep ka tana) bisa nyegghâ kabhutowan oksigenna tatombuwân. Sabhâlligghâ, tombuwân paḍi è tana kerrèng, mon korang aèngga bisa malambat fotosintesis, malambat tombuna ḍâun, ngorangè tombuna buḍu'en paḍi bân ngorangè hasèlla buwâna paḍi.

Salaènna kabâḍâ'ân tana bân aèng, tombuna tamennan paḍi bisa è pangaroè kèya bi' kabâḍâ'ân angèn (suhu udara). Suhu bisa apangaro ḍâ' ka fotosintesis, tombuna kembhâng bân aèssèna butèr buwâna paḍi. Suhu sè tègghi bisa kèya apangaro ḍâ' fertilitas otabâ kabinna kembhâng bân la'as sè aèssè paḍi.

== Ghâmbhâr ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Berkas:Padi di pagi hari.jpg|bhungkana paḍi
Berkas:Menanam Padi di Sawah.jpg|Orèng manjhâ' (namen paḍi)
Berkas:Panen Padi Musim Tanam Padi Ke Dua Di Tahun 2022.jpg|Ghilinganna paḍi
Berkas:Panen Padi Petani Jember.jpg|Molong paḍi
Berkas:Padi Organik.jpg|Sekkem (Paḍi sè apèsa ḍâri bhungkana)
Berkas:Rice (84003).jpg|Bherrâs (Sekkem sè la èbuwâng kolè'en)
Berkas:Nasi lemak on banana leaf.jpg|nasè' (bherrâs paḍi sè ètana')
Berkas:2014 uncooked Thai glutinous rice.jpg|Bherrâs plotan
Berkas:8. Wajik 3.jpg|Bâjhik (jhâjhân ḍâri plotan)
&lt;/gallery&gt;


== Gènètika paḍi ==
Sèttong genom paḍi anḍi' 12 kromosom polana paḍi iyâ rèya tombuwân diploid, sa'èngghâ sabbhân sèl paḍi anḍi' 12 pasang kromosom (kajhâbâna sèl seksual).
Paḍi iyâ rèya organisme model ḍâlam èlmo genetika tombuwân polana 2 alasân: kaparlona manossa bân okoran kromosom sè abâk kènè', yâ'ni 1.6~2.3 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; pasang basa (''base pairs'', bp). Mènangka tombuwân model, gènom paḍi la èorot DNA-na (è sekuensing), paḍâ bi' genom manossa.

Pabeccè'an genetik paḍi la èmolaè ḍâri manossa ngobu paḍi. Ḍâri hasèl pabeccè'an genetik rèya ngasèllaghi macemma paḍi lokal, akanta 'Rojolele' ḍâri Klaten otabâ 'Pandanwangi' ḍâri Cianjur è Inḍonèsia otabâ 'Basmati' ḍâri India Ḍâjâ. Pabeccè'an genetik tombuwân paḍi ngasèllaghi paḍi tana kerrèng (''paḍi gogo'') sè ta' parlo penggenangan aèng otabâ ''padi rawa'' sè bisa adaptasi ḍâ' ḍâlemma aèng rawa sè abâ-obâ. 

Bâḍâna bioteknologi bân rekayasa genetika è taon 1980-an èarep bisa mabhâghus kuwalitassâ nasè (paḍi sè dhâddhi bherrâs pas ètana'). Pan-brâmpan peneliti è Swiss mabâḍâ transgenik sè bisa ngasèllaghi racon/toksin ḍâ' hama sè ngakan butèrra paḍi mènangka  pangarep matoron kaghântongan ḍâ' ngangghuy pestisida. IRRI alako bi' peneliti laèn aghâbây &quot;Paḍi emmas&quot; (''Golden Rice'') sè bisa ngasèllaghi provitamin A è ḍâlem bherrâssâ, ka'angghuy ngorangi kakorangan (''defisiensi'') vitamin A è pan-snapan naghârâ berkembang. 

Sèttong tim peneliti ḍâri Jeppang aghâbây paḍi sè ngasèllaghi racon ḍâ' ka bakteri kolera. Bherrâs sè èhasèllaghi ḍâri paḍi rèya èarep bisa dhâddhi pèlèan alternatif imunisasi kolera, otamana è nanghârâ berkembang. Ḍâri taon 1970-an, la èosaha'aghi bâḍâna paḍi hibrida, sè bisa anḍi' kakowadhân sopajâ hasèlla lebbi tègghi, polana arghâ ghâbâyyâ tègghi. 

Sala'enna mabhâghus hasèlla, pamuliaan paḍi sè èkalako tamaso' tatombuwân sè lebbi tahan ḍâ' ka hama (kèbân/organisme sè bisa marosak tatombuwân) bân kabâḍâ'ân stres tombuwân ḍâri parkara abiotik (akanta nèmor lanjhâng, salinitas, bân kaasaman tana). 

=== Cem-macemma genetik ===
Sampè' satèya bâḍâ duwâ' macem spesies paḍi sè èobu bi' bânnya' manossa, iyâ rèya ''Oryza sativa'' sè asalla ḍâri Asia bân ''O. glaberrima'' ysè asalla ḍâri Afrika Bârâ'. 

Awwâllâ, ''Oryza sativa'' èangghâp bâgiyaân ḍâri duwâ' subspesies, yâ'ni ''indica'' bân ''japonica'' (sinonim ''sinica''). Paḍi ''japonica'' biyasana omorra lebbi lanjhâng, bhungkana tègghi kèn ghâmpang robbhu, sekkemma anḍi' bunto' otabâ &quot;lu-bulu&quot; (Ing. ''awn''), bighina abâk bungkol, bân nasè'en abâk rekka'. Paḍi ''indica'', sabâlligghâ, omorra lebbhi mandhe', bhungkana lebbi kènnè', sekkemma taḍâ' buluna, bân bultèrra abâk loncong. maskè kaduwâna subspesies rèya bisa salèng akabin, persentase cocogghâ ta' tègghi. Macemma paḍi otama sè kasohor ḍâri hasèl kabin silang rèya yâ'ni kultivar 'IR8', sè èhasèllaghi ḍâri persilangan ''japonica'' (kultivar 'Deegeowoogen' ḍâri Formosa) bi' paḍi ''indica'' (kultivar 'Peta' ḍâri Inḍonèsia). Salaèn jârèya, bâḍâ varietas minor ''javanica'' sè anḍi' sèpat nga'-tengga'an ḍâri duwâ' tipe otama è attas. Varietas ''javanica'' coma ètemmo è Polo Jhâbâ. 

Kalabân bhântowan teknik biologi molekular, samangkèn bâḍâ polè macemma paḍi salaènna duwâ' subspesies ''O. sativa'' sè otama, ''indica'' bân ''japonica'', bâḍâ kèya subspesies minor tapè asèpat adaptif ka kennengan, akanta ''aus'' (paḍi gogo ḍâri Bangladesh), ''royada'' (paḍi pasang-surut/rawa ḍâri Bangladesh), ''ashina'' (paḍi pasang-surut ḍâri India), bân ''aromatic'' (paḍi wangi ḍâri Asia Lao' bân Iran, tamaso' paḍii basmati sè kasohor). Paḍi ''japonica'' èbâgi dhâddhi tello' kalompo' khas: ''temperate japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan cellep&quot; ḍâri Chèna, Korea, bân Jeppang), ''tropical japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan tropis&quot; ḍâri Nusantara), bân ''aromatic''. Subspesies ''aus'' iyâ rèya kalompo' sè apèsa. 

Ḍâri tè-bhuktè èvolusi molekular èra-kèra'aghi kalompo' rajâ paḍi ''indica'' bân ''japonica'' ḍâri 440.000 taon lambâ' ḍâri sèttong kalompo' spesies bhuju'en paḍi ''O. rufipogon''. Domestikasi (padi èobu bi' bânnya' orèng) bâḍâ è kennengan sè bhiḍhâ ḍâ' duwâ' kalompo' sè la apèsa rèya. Ḍâri bhuktè arkeologi paḍi molaè èobu (didomestikasi) 10.000 sampè' 5.000 taon Sabellunna Masèhi. 

Sala sèttong conto pamuliaan ḍâ' stres abiotik tombuwân paḍi iyâ rèya bâḍâna paḍi sè bisa oḍi' è tana sè ngemmeng aèngga (padi genangan). È paḍi, lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1'' aperran ḍâlem toleransi ḍâ' genangan lengkap sementara. Alel ''Sub1A-1'' dhâddhi pananto otama toleransi genangan, kalabân cara strategi ''quiescence'', yâ'ni abâtessè tombuna tajuk (bhungka) èbâkto paḍi ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpennan karbohidrat bisa èangghuy sampè' aèngnga nyerrep ka tana.  

=== Macemma paḍi sè èobu ===

==== Paḍi gogo ====
È pan-brâmpan kennengan sè ngangghuy aèng ojhân (tadah hujan) bânnya' orèng sè namen paḍi gogo, iyâ rèya macemma paḍi sè ètamen è tana kerrèng sè biyasa oḍi' maskè taḍâ' aèng ngemmeng akanta tana sabâ. È Lombok, bâḍâ sistem paḍi gogo rancah, sè ḍâlem sèttong bâkto tantanto mangemmeng tana bi' aèng, saèngghâ hasèl paḍina lebbi bânnya'. Biyasana è kennengan sè coma biisa namen paḍi gogo ngangghuy model tumpang sari (tana sè ètamen duwâ' otabâ lebbi bânnya' macemma tatombuwân è sèttong tanè). Paḍi gogo biyasana ètamen apolong bi' jhâghung otabâ tenggeng.

==== Paḍi rawa ====
Paḍi rawa otabâ paḍi pasang surut tombu dhibi' otabâ èobu è kennengan rawa-rawa. Salaèn è Kalimantan, paḍi rèya ètemmo è lembâ Songay Gangga. Paḍi rawa bisa abentu' bhungka sè lanjhâng sa'èngghâ bisa noro' aobâna ḍâlemma aèng mosèman sè cè' sarana.

Paḍi rawa bân paḍi aèng ḍâlem anḍi' cara adaptasi sè dhâ-bhidhâ ḍâ' ka ''genangan'' aèng. Adaptasina paḍi ḍâ' ka ngemmengnga aèng bisa dhâddhi polana pan-brâmpan cara. Mon paḍi aèng ḍâlem, ongghâna tègghina aèng bisa arangsang lanjhânga bhungkana saèngghâ ḍâunna bisa pagghun bâḍâ è attassâ aèng.

Cara rèya èkennal mènangka sebbhudhân ''strategi escape''. Sabhâligghâ, è aèng sè ngemmeng sè sèpaddhâ ghun samantara, pan-brâmpan macemma paḍi ngangghuy cara (strategi) ''quiescence'', iyâ rèya abâtessè tombuna tajuk è bâkto' ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpenan ènergi bisa èsèmpen sampè' aèngnga asat. Sala sèttong gen sè pentèng ḍâlem katahanan ḍâ' kennengan sè ngemmeng aèng iyâ rèya ''Sub1A'', sè bâḍâ è lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1''.

=== Macemma bherrâs ===

==== Paḍi pera ====
Paḍi pera iyâ rèya paḍi sè anḍi' kadar amilosa è pati lebbi ḍâri 20% è bherâssâ. Butèr nasè'ân mon è tana' ta' salèng rekka'. Labân ḍâri paḍi pera iyâ rèya paḍi pulen. Kabânnya'an orèng Inḍonèsia senneng nasè' macem rèya bân pan-brâmpan macemma bherrâs sè èjhuwâl è pasar Inḍonèsia tamaso' ka paḍi pulen. Pangalompo'an rèya èpèlè ḍâri konsistensi nasè'en.

==== Plotan ====
Bherrâs plotan (''sticky rice''), sè bârna potè, cèlleng, otabâ mèra bânnya' tombu è Asia Tenggara bân Asia Timur. Plotan anḍi kadar amilosa è bâbâna 1% è patè bherrâssâ. Patèna kabânnya'an amilopektin, sa'èngghâ mon ètana' cè' rekka'en. Bhiḍha bi' bherrâs biyasa, butèr bherrâs plotan anḍi' bârna sè lebbi petteng abâk bungo. Biyasana, bherrâs plotan èkaghâbây dhâddhi kananan manès otabâ jhâjhan. Salah sèttong kakanan sè èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan iyâ rèya ''kenta'' sè asalla ḍâri Kalimantan Tengnga. Kenta èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan sè ècampor bi' nyèor sè la èpasa, pas èberri' ghulâ potè otabâ ghulâ mèra, bân ètamba bujâ.

==== Paḍi ro'om (Paḍi wangi) ====
Paâi wangi otabâ paḍi ro'om (''aromatic rice'') èghâbây bi' orèng è pan-brâmpan kennengan è Asia, sè kasoho iyâ rèya ras 'Cianjur Pandanwangi' (satèya la dhâddhi kultivar unggul) bân bherrâs 'rajalele'. Kaduwâna iyâ rèya tamaso' varietas ''javanica'' sè omorra lanjhâng.

È naghârâ loar, orèng kennal ka paḍi bighi lanjhâng (''long grain''), paḍi bighi pèndâ' (''short grain''), ''risotto'', paḍi susu biyasana ngangghuy metode silsilah. Sala sèttong bâgiyân carana ḍâlem pemuliaan paḍi iyâ rèya bâḍâna kultivar 'IR5' bân 'IR8', sè tamaso' wâl-awwâllâ paḍi sè omorra pèndâ' tapè hasèlla bânnya'. Rèya dhâddhi awwâl ''revolusi hijau'' ḍâlam pangobuwân paḍi. Bânnya' kultivar paḍi samarèna biyasana tamaso' ḍu'-buḍu'en ḍâri duwâ' kultivar sè wâl-awwâl ghellâ'.

== Paḍi obuwân ==
Cara ngobu bân namen paḍi la èkaonèngè bi' manossa ḍâri aèbuwân taon sè tapongkor, macemma cara bânnya' èkalako sopajâ paḍi bisa tombu bân ngasèllaghi bânnya'.

* Namen paḍi è sabâ (Ing. ''paddy'' otabâ ''paddy field''), èmolaè ḍâri da'èrah lembâna Songay Yangtse è Tiongkok.
* Namen paḍi è tana kerrèng, lebbi ngaḍâ' èkennal bi' manossa ètèmbhâng namen è sabâ. 
* Namen paḍi è tana rawa otabâ pasang surut èlakonè è pan-brâmpan kennengan è Polo Kalimantan. 
* Namen paḍi ''gogo rancah'' otabâ paḍi ''gora'', iyâ rèya hasèl modifikasi ḍâri paḍi sè ètamen è tana kerrèng. Cara rèya bisa èkalako è Polo Lombok, sè coma anḍi' mosèm nambhârâ' sakejjhâ'.

Senèyap cara ngobu paḍi parlo kultivar (bhibhit) sè adaptif. Kalompo' kultivar paḍi sè cocok ètamen è tana kerrèng ènyamaè paḍi gogo.

Cara namen paḍi bisa kèya ngagghuy prinsip cara namen tatombuwân pangan sè teppa' otabâ ''Good Agricultural Practices'' (GAP). Prinsip GAP tamaso' syarat sumber daya bân proses namen, akanta ajâgâ tana bân aèng, bhibhit sè èangghuy, emmis (pupuk) bân pestisida, alat bân messin ghâbây atanè, carana molong, cara arabet marèna èpolong, bân sanitasi sè teppa'. Cara GAP èangghuy ghâbây maongghâ hasèl otabâ produktivitas tatombuwân, kuwalitas hasèlla, keamanan mon èkakan, bân keberlanjutan lingkungan.

=== Namen ni-bini (bhibhit) ===
Ngobu paḍi biyasana èmolaè ḍâri cara mèlè bhibhit (ni-bini) bân carana namen. Bhibhit sè èangghuy èpèlè ḍâri varietas sè cocok bi' kabâḍâ'ân tana, mosèm namen, bân tojjhuwân ngobu. È sistem namen pas ngallè (tanam pindah), bhibhit paḍi èobu ghâllu è tana sakonnè' ghâbây ni-bini sabellunna ètamen è sabâ otama. Sabellunna namen, tana sabâ biyasana èlandu' otabâ ènangghâlâ èparata sopajâ bisa mabhâghus polè kabâḍâ'ân tana, maghâmpang aberri' jhâlânna aèng, bân maceppet tombuna ni-binina paḍi sabellunna èpanjhâ'.
Cara namen paḍi bisa ngangghuy pan-brâmpan cara (sistem) akanta namen pas ngallè, namen bhibhit langsung, bân sistem namen jajar legowo. Sistem jajar legowo nantowaghi jhâuna tanemman bân bhârisân kosong tartanto sa'èngghâ tatombuwân sè ètamen anḍi kennengan legghâ ka'angghuy tombu bân sonar mata'arè sè lebbi bhâghus bân maghâmpang tombuna tanemman.

=== Arabât tatombuwân ===
Arabât paḍi iyâ rèya tamaso' aberri' aèng sè cokop,  ''penyulaman,'' norap'','' ajâgâ kèbân sè bisa marosak ka tombuwân bân aberri' emmis.  Jhâlânna aèng bisa ajâgâ kabhutowan tamennan ka aèng bâkto fase vegetatif, akembhâng bân aèssèna sekkem. Norap tana ekalako sopajâ tombuwân paḍi ta' kala tombuna bi' tombuwân rèt-karèddhân bân rebbhâ ḍâlam ngaollè sonarra arè, aèng, bân harana tana. Ajâgâ kèbân sè marosak ka tombuwân kalabân cara ajâgâ cara ''terpadu'' è sabâ.

=== Aberri' bhutok ===
Ngemmis (aberri' bhutok) paḍi èkalako ngangghuy cara ''pemupukan berimbang'', iyâ rèya aberri' unsur harana sè èkabhuto tana. Kabhutowanna emmis bân bhutok bisa ḍhâ-bhiḍhâ taghântong varietas, macemma tana, mosèm namen, bhâkto ngemmis, bân carana ngobu. Nantowaghi kabhutowan emmis è tana sabâ bisa ngangghuy Perangkat Uji Tanah Sawah (PUTS), bân kacokobhânna nitrogen è tatombuwân bisa èjhelling ngangghuy Bagan Warna Daun (BWD).

Biyasana, emmis nitrogen segghut èberri' li-beliân polana lekkas èlang ḍâri tana. Emmis fosfor bân kalium èberri' ngabâs kabhutuwanna tatombuwân. Salaènna emmis anorganik, emmis organik akanta kompos, bhutok, otabâ mabâli bhungkana paḍi bisa èghuna'aghi ka'angghuy mateppa' sèpat tana bân abânto tombuwân paḍi terros tombu bhâghus.

=== Molong bân marèna molong ===
Molong paḍi èklako mon kabânnya'an sekkem la aèssè bherrâs (bighina paḍi). Kabâḍâ'ân rèya biyasana ètandhâi bi' aobâna bârnana sekkem ḍâri bhiru ḍâun aobâ ka bârna konèng bân kandhungan aèng sè sajân korang. Samarèna èpolong, sekkemma paḍi pas èghiling mèlè apèsa ḍâri bhungkana, èbhersè'è bân èjhemmor sopajâ kerrèng mèlè bisa èsabâ' ḍâlem bâkto sè lebbi abit. Cara molong bân marèna molong paḍi sè teppa' bisa mapangghun kuwalitas sekkem bân ngorangè karosaghânna sekkem bâkto èsèmpen.

=== Kèbân bân panyakè' tombuwân paḍi ===

==== Kèbân panyakè' palèng otama ====

* Penggerek bhungkana paḍi potè (&quot;sundep&quot;, ''Scirpophaga innotata'')
* Penggerek bhungkana paḍi konèng (''S. incertulas'')
* Wereng bhungka tengnga potè (''Sogatella furcifera'')
* Wereng soklat (''Nilaparvata lugens'')
* Wereng bhiru ḍâun (''Nephotettix impicticeps'')
* Lembing bhiru ḍâun (''Nezara viridula'')
* Walang sangit (''Leptocorisa oratorius'')
* Ganjur (''Pachydiplosis oryzae'')
* Lala' bhibhit (''Arterigona exigua'')
* Ola' tantara/Ola' grayak (''Spodoptera litura'' bân ''S. exigua'')
* Tèkos sabâ (''Rattus argentiventer'')

==== Panyakè' palèng otama ====

* blas (''Pyricularia oryzae'', ''P. grisea'')
* hawar ḍâun bakteri (&quot;kresek&quot;, ''Xanthomonas oryzae'' pv. ''oryzae'')

== Sombher ==
[[Bhângsa:Totombuwân]]</text>
      <sha1>srysr3dp5b8yg9bhslql2gqjll2ose6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66438</id>
      <parentid>66437</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T02:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <comment>/* Paḍi obuwân */</comment>
      <origin>66438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21274" sha1="p6po4dsw7ijtm1oa951w8vbyrm8cirz" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Padi bukit.jpg|al=Bhungkana paḍi|jmpl|Bhungkana paḍi]]
'''Paḍi''' (Bhâsa Latèn: ''Oryza sativa'') iyâ rèya sala sèttong tatombuwân sè èobu bi' bânnya' orèng mènangka dhâddhi sombher kakanan otabâ sombher karbohidrat. Paḍi bâḍâ sè ètamen dhibi' bi' orèng bân bâḍâ kèya sè asalla ḍâri genus sè paḍâ tapè bânnè obuwân sè èsebbhut paḍi alasân (''liar''). Paḍi èsebbhut asalla ḍâri India otabâ Indocina sè laju maso' ka Inḍonèsia èkèbâ bi' ju'-bhuju'en ḍâri tana Asia ra-kèra taon 1500 Sabellunna Masèhi. Bâḍâ kèya sè nyebbhut jhâ' paḍi asalla ḍâri Tiongkok otabâ Cèna mènangka dhâddhi sombher kakanan sabbhen arèna.&lt;ref&gt;Arif, Ahmad. 2021. ''Masyarakat Adat &amp; Kedaulatan Pangan''. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia.&lt;/ref&gt;

Paḍi rèya nyamana tatombuwân sè buwâna ghi' cekka' è bhungkanan. Buwâna paḍi sè aropa bulir abhunḍhu' ènyamaè la'as. Dhinèng buwâna paḍi sè la èpèsa ḍâri kolè'en èsebbhut [[bherrâs]].

È taon sè lambâ', ju'-bhuju' ghi' ta' tao ka paḍi, sa'èngghâ kabânnya'an orèng Inḍonèsia ngakan saghu, jhâghung, tèla, tales, otabâ tenggâng dhâddhi sombher karbohidrat. Sajjhâgghâ èkennalaghi ka paḍi bânnya' orèng sè nganggâp paḍi mènangka simbol kacokobhân oḍi' bân dhâddhi pèlèan otama sè èkakan kabânnya'an orèng è Inḍonèsia. Sa'èngghâ satèya bânnya' orèng otamana na'-kana' ngoḍâ sè la ta' tao ḍâ' kakanan asli (khas) kenennganna dhibi'.

Orèng Inḍonèsia dhâddhi naghâra sè palèng aghântong ka bherrâs paḍi ghâbây kakanan otamana, ra-kèra 95% orèng Inḍonèsia ngakan bherrâs, dhining orèng Malaysia, Thailand, Korèa Selatan, bân Singapura bâḍâ è bâbâna 80%.&lt;ref&gt;Yulianto. Mei 2021. [https://tabloidsinartani.com/detail/wacana/agri-wacana/16661-Kearifan-Lokal-Sumber-Ketahanan-Pangan-Negara Kearifan Lokal, Sumber Ketahanan Pangan Negara]. ''Tabloidsinartani.com''. èaksès tangghâl 22 Sèptember 2026.&lt;/ref&gt;

== Ètimologi ==
Oca' paḍi asalla ḍâri ramo' ''Proto-Austronesia pajay'' sè paḍâ maksoddhâ. Oca' rowa asalla ḍâri oca' sè paḍâ ḍâlem bhâsa Amis Panay; bhâsa Tagalog paláy; bhâsa Kadazan paai; bhâsa Jhâbâ pari; bân bhâsa Chamorro faʻi, bân laènna.

== Dhâ-tandhâna ==
Paḍi tamaso' ḍâlem kalompo' ḍi-paḍiân otabâ ''Poaceae''. Paḍi anḍi' ramo' serabut, bhungkana pèndâ', bhungka batangnga èghâbây ḍâri bânnya' ḍâun sè salèng apolong sampè' jhâghâ tegghâp samporna, ḍâunna loncong angonco' abâk ngèsèl, bârna ḍâunna bhiru ngoḍâ sampè' bhiru towa, ora' ḍâunna sejajar, ètotobhi bi' lu-bulu pèndâ' bân rang-rang. Kembhânga èsoson majemuk, aca'-ranca'. Kompolan kembhânga èsebbhut ''floret'' sè bâḍâ è sèttong  ''spikelet'' è sèttong ''panikula'', macem buwâna bulir otabâ kariopsis sè ta' bisa èbhidhâ'aghi antara buwâ bân bighina, ropana bungkol abâk loncong, okoranna 3 - 15 mm, ètotobhi kolè sè èsebbhut sekkem (palea bân lemma), bâgiyân otamana paḍi sè biyasa èkakan iyâ rèya macemma ''enduspermium''.

== Kabina ==
Sabbhân kembhânga paḍi anḍi' ennem  cètak benang sari (kembhâng lakè') bân anḍi' putik (kembhâng binè') sè cètagghâ aranca' duwâ' aropa kanta sikaddhâ bhutol. Putik bân benang sari rèya biyasana bisa akabin ḍâlem bâkto sè paḍâ. Cara kabin (reproduksi) paḍi iyâ rèya bisa akabin dhibi' (reproduksi dhibi'), polana 95% lebbi serbuk sarina bisa akabin bik putik ḍâlem sèttong bhungka. Samarèna akabin, zigot (callon bhibhit) bhâkal mapecca abâ'en, pas laju dhâddhi embrio terros dhâddhi endosperm. Ahèrra, bânnya' bhighina paḍi pas aèssè patè è endosperm. Patè rèya èghuna'aghi mènangka gizina tatombuwân ḍâ' bhungkana paḍi sè ghi' ngoḍâ.

== Fisiologi bân adaptasi ==
Tombuna bhungka bân hasèlla paḍi èpangaroè bi' prosès fisiologis, akanta fotosintesis, kabhutowan aèng bân hara ḍâri tana, tombuna kembhâng, bân èssèna kolè' sekkemma paḍi. Sabâgiyân tatombuwân sè mosèmma paḍâ ḍâlem spesies bhâ-rebbhâ'ân, paḍi bisa tombu è pan-brâmpan kennengan bu-obuwân, ḍâri sabâ, tana kerrèng, sampè' tana rawa. Tapè, bhidâna ekosistem kennengan namen paḍi, abhiḍâ'aghi kabhutowan aèng bân hara sè dhâ-bhidhâ.

Aèng iyâ rèya sèttong faktor otama ḍâlem tombuna bhungkana paḍi. È tana sabâ, aèng sè neng-neng è tana bisa abhânto ajâgâ kabhutowan aèng ḍâ' tombuna bhungkana paḍi bân bisa malambat tombuna rebbhâ è dhi'-seddhi'en paḍi. Tapè aèng sè dhaddhi la-kolla'an sè ḍâlem ghâllu bân abit (ta' nyerrep ka tana) bisa nyegghâ kabhutowan oksigenna tatombuwân. Sabhâlligghâ, tombuwân paḍi è tana kerrèng, mon korang aèngga bisa malambat fotosintesis, malambat tombuna ḍâun, ngorangè tombuna buḍu'en paḍi bân ngorangè hasèlla buwâna paḍi.

Salaènna kabâḍâ'ân tana bân aèng, tombuna tamennan paḍi bisa è pangaroè kèya bi' kabâḍâ'ân angèn (suhu udara). Suhu bisa apangaro ḍâ' ka fotosintesis, tombuna kembhâng bân aèssèna butèr buwâna paḍi. Suhu sè tègghi bisa kèya apangaro ḍâ' fertilitas otabâ kabinna kembhâng bân la'as sè aèssè paḍi.

== Ghâmbhâr ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Berkas:Padi di pagi hari.jpg|bhungkana paḍi
Berkas:Menanam Padi di Sawah.jpg|Orèng manjhâ' (namen paḍi)
Berkas:Panen Padi Musim Tanam Padi Ke Dua Di Tahun 2022.jpg|Ghilinganna paḍi
Berkas:Panen Padi Petani Jember.jpg|Molong paḍi
Berkas:Padi Organik.jpg|Sekkem (Paḍi sè apèsa ḍâri bhungkana)
Berkas:Rice (84003).jpg|Bherrâs (Sekkem sè la èbuwâng kolè'en)
Berkas:Nasi lemak on banana leaf.jpg|nasè' (bherrâs paḍi sè ètana')
Berkas:2014 uncooked Thai glutinous rice.jpg|Bherrâs plotan
Berkas:8. Wajik 3.jpg|Bâjhik (jhâjhân ḍâri plotan)
&lt;/gallery&gt;


== Gènètika paḍi ==
Sèttong genom paḍi anḍi' 12 kromosom polana paḍi iyâ rèya tombuwân diploid, sa'èngghâ sabbhân sèl paḍi anḍi' 12 pasang kromosom (kajhâbâna sèl seksual).
Paḍi iyâ rèya organisme model ḍâlam èlmo genetika tombuwân polana 2 alasân: kaparlona manossa bân okoran kromosom sè abâk kènè', yâ'ni 1.6~2.3 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; pasang basa (''base pairs'', bp). Mènangka tombuwân model, gènom paḍi la èorot DNA-na (è sekuensing), paḍâ bi' genom manossa.

Pabeccè'an genetik paḍi la èmolaè ḍâri manossa ngobu paḍi. Ḍâri hasèl pabeccè'an genetik rèya ngasèllaghi macemma paḍi lokal, akanta 'Rojolele' ḍâri Klaten otabâ 'Pandanwangi' ḍâri Cianjur è Inḍonèsia otabâ 'Basmati' ḍâri India Ḍâjâ. Pabeccè'an genetik tombuwân paḍi ngasèllaghi paḍi tana kerrèng (''paḍi gogo'') sè ta' parlo penggenangan aèng otabâ ''padi rawa'' sè bisa adaptasi ḍâ' ḍâlemma aèng rawa sè abâ-obâ. 

Bâḍâna bioteknologi bân rekayasa genetika è taon 1980-an èarep bisa mabhâghus kuwalitassâ nasè (paḍi sè dhâddhi bherrâs pas ètana'). Pan-brâmpan peneliti è Swiss mabâḍâ transgenik sè bisa ngasèllaghi racon/toksin ḍâ' hama sè ngakan butèrra paḍi mènangka  pangarep matoron kaghântongan ḍâ' ngangghuy pestisida. IRRI alako bi' peneliti laèn aghâbây &quot;Paḍi emmas&quot; (''Golden Rice'') sè bisa ngasèllaghi provitamin A è ḍâlem bherrâssâ, ka'angghuy ngorangi kakorangan (''defisiensi'') vitamin A è pan-snapan naghârâ berkembang. 

Sèttong tim peneliti ḍâri Jeppang aghâbây paḍi sè ngasèllaghi racon ḍâ' ka bakteri kolera. Bherrâs sè èhasèllaghi ḍâri paḍi rèya èarep bisa dhâddhi pèlèan alternatif imunisasi kolera, otamana è nanghârâ berkembang. Ḍâri taon 1970-an, la èosaha'aghi bâḍâna paḍi hibrida, sè bisa anḍi' kakowadhân sopajâ hasèlla lebbi tègghi, polana arghâ ghâbâyyâ tègghi. 

Sala'enna mabhâghus hasèlla, pamuliaan paḍi sè èkalako tamaso' tatombuwân sè lebbi tahan ḍâ' ka hama (kèbân/organisme sè bisa marosak tatombuwân) bân kabâḍâ'ân stres tombuwân ḍâri parkara abiotik (akanta nèmor lanjhâng, salinitas, bân kaasaman tana). 

=== Cem-macemma genetik ===
Sampè' satèya bâḍâ duwâ' macem spesies paḍi sè èobu bi' bânnya' manossa, iyâ rèya ''Oryza sativa'' sè asalla ḍâri Asia bân ''O. glaberrima'' ysè asalla ḍâri Afrika Bârâ'. 

Awwâllâ, ''Oryza sativa'' èangghâp bâgiyaân ḍâri duwâ' subspesies, yâ'ni ''indica'' bân ''japonica'' (sinonim ''sinica''). Paḍi ''japonica'' biyasana omorra lebbi lanjhâng, bhungkana tègghi kèn ghâmpang robbhu, sekkemma anḍi' bunto' otabâ &quot;lu-bulu&quot; (Ing. ''awn''), bighina abâk bungkol, bân nasè'en abâk rekka'. Paḍi ''indica'', sabâlligghâ, omorra lebbhi mandhe', bhungkana lebbi kènnè', sekkemma taḍâ' buluna, bân bultèrra abâk loncong. maskè kaduwâna subspesies rèya bisa salèng akabin, persentase cocogghâ ta' tègghi. Macemma paḍi otama sè kasohor ḍâri hasèl kabin silang rèya yâ'ni kultivar 'IR8', sè èhasèllaghi ḍâri persilangan ''japonica'' (kultivar 'Deegeowoogen' ḍâri Formosa) bi' paḍi ''indica'' (kultivar 'Peta' ḍâri Inḍonèsia). Salaèn jârèya, bâḍâ varietas minor ''javanica'' sè anḍi' sèpat nga'-tengga'an ḍâri duwâ' tipe otama è attas. Varietas ''javanica'' coma ètemmo è Polo Jhâbâ. 

Kalabân bhântowan teknik biologi molekular, samangkèn bâḍâ polè macemma paḍi salaènna duwâ' subspesies ''O. sativa'' sè otama, ''indica'' bân ''japonica'', bâḍâ kèya subspesies minor tapè asèpat adaptif ka kennengan, akanta ''aus'' (paḍi gogo ḍâri Bangladesh), ''royada'' (paḍi pasang-surut/rawa ḍâri Bangladesh), ''ashina'' (paḍi pasang-surut ḍâri India), bân ''aromatic'' (paḍi wangi ḍâri Asia Lao' bân Iran, tamaso' paḍii basmati sè kasohor). Paḍi ''japonica'' èbâgi dhâddhi tello' kalompo' khas: ''temperate japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan cellep&quot; ḍâri Chèna, Korea, bân Jeppang), ''tropical japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan tropis&quot; ḍâri Nusantara), bân ''aromatic''. Subspesies ''aus'' iyâ rèya kalompo' sè apèsa. 

Ḍâri tè-bhuktè èvolusi molekular èra-kèra'aghi kalompo' rajâ paḍi ''indica'' bân ''japonica'' ḍâri 440.000 taon lambâ' ḍâri sèttong kalompo' spesies bhuju'en paḍi ''O. rufipogon''. Domestikasi (padi èobu bi' bânnya' orèng) bâḍâ è kennengan sè bhiḍhâ ḍâ' duwâ' kalompo' sè la apèsa rèya. Ḍâri bhuktè arkeologi paḍi molaè èobu (didomestikasi) 10.000 sampè' 5.000 taon Sabellunna Masèhi. 

Sala sèttong conto pamuliaan ḍâ' stres abiotik tombuwân paḍi iyâ rèya bâḍâna paḍi sè bisa oḍi' è tana sè ngemmeng aèngga (padi genangan). È paḍi, lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1'' aperran ḍâlem toleransi ḍâ' genangan lengkap sementara. Alel ''Sub1A-1'' dhâddhi pananto otama toleransi genangan, kalabân cara strategi ''quiescence'', yâ'ni abâtessè tombuna tajuk (bhungka) èbâkto paḍi ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpennan karbohidrat bisa èangghuy sampè' aèngnga nyerrep ka tana.  

=== Macemma paḍi sè èobu ===

==== Paḍi gogo ====
È pan-brâmpan kennengan sè ngangghuy aèng ojhân (tadah hujan) bânnya' orèng sè namen paḍi gogo, iyâ rèya macemma paḍi sè ètamen è tana kerrèng sè biyasa oḍi' maskè taḍâ' aèng ngemmeng akanta tana sabâ. È Lombok, bâḍâ sistem paḍi gogo rancah, sè ḍâlem sèttong bâkto tantanto mangemmeng tana bi' aèng, saèngghâ hasèl paḍina lebbi bânnya'. Biyasana è kennengan sè coma biisa namen paḍi gogo ngangghuy model tumpang sari (tana sè ètamen duwâ' otabâ lebbi bânnya' macemma tatombuwân è sèttong tanè). Paḍi gogo biyasana ètamen apolong bi' jhâghung otabâ tenggeng.

==== Paḍi rawa ====
Paḍi rawa otabâ paḍi pasang surut tombu dhibi' otabâ èobu è kennengan rawa-rawa. Salaèn è Kalimantan, paḍi rèya ètemmo è lembâ Songay Gangga. Paḍi rawa bisa abentu' bhungka sè lanjhâng sa'èngghâ bisa noro' aobâna ḍâlemma aèng mosèman sè cè' sarana.

Paḍi rawa bân paḍi aèng ḍâlem anḍi' cara adaptasi sè dhâ-bhidhâ ḍâ' ka ''genangan'' aèng. Adaptasina paḍi ḍâ' ka ngemmengnga aèng bisa dhâddhi polana pan-brâmpan cara. Mon paḍi aèng ḍâlem, ongghâna tègghina aèng bisa arangsang lanjhânga bhungkana saèngghâ ḍâunna bisa pagghun bâḍâ è attassâ aèng.

Cara rèya èkennal mènangka sebbhudhân ''strategi escape''. Sabhâligghâ, è aèng sè ngemmeng sè sèpaddhâ ghun samantara, pan-brâmpan macemma paḍi ngangghuy cara (strategi) ''quiescence'', iyâ rèya abâtessè tombuna tajuk è bâkto' ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpenan ènergi bisa èsèmpen sampè' aèngnga asat. Sala sèttong gen sè pentèng ḍâlem katahanan ḍâ' kennengan sè ngemmeng aèng iyâ rèya ''Sub1A'', sè bâḍâ è lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1''.

=== Macemma bherrâs ===

==== Paḍi pera ====
Paḍi pera iyâ rèya paḍi sè anḍi' kadar amilosa è pati lebbi ḍâri 20% è bherâssâ. Butèr nasè'ân mon è tana' ta' salèng rekka'. Labân ḍâri paḍi pera iyâ rèya paḍi pulen. Kabânnya'an orèng Inḍonèsia senneng nasè' macem rèya bân pan-brâmpan macemma bherrâs sè èjhuwâl è pasar Inḍonèsia tamaso' ka paḍi pulen. Pangalompo'an rèya èpèlè ḍâri konsistensi nasè'en.

==== Plotan ====
Bherrâs plotan (''sticky rice''), sè bârna potè, cèlleng, otabâ mèra bânnya' tombu è Asia Tenggara bân Asia Timur. Plotan anḍi kadar amilosa è bâbâna 1% è patè bherrâssâ. Patèna kabânnya'an amilopektin, sa'èngghâ mon ètana' cè' rekka'en. Bhiḍha bi' bherrâs biyasa, butèr bherrâs plotan anḍi' bârna sè lebbi petteng abâk bungo. Biyasana, bherrâs plotan èkaghâbây dhâddhi kananan manès otabâ jhâjhan. Salah sèttong kakanan sè èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan iyâ rèya ''kenta'' sè asalla ḍâri Kalimantan Tengnga. Kenta èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan sè ècampor bi' nyèor sè la èpasa, pas èberri' ghulâ potè otabâ ghulâ mèra, bân ètamba bujâ.

==== Paḍi ro'om (Paḍi wangi) ====
Paâi wangi otabâ paḍi ro'om (''aromatic rice'') èghâbây bi' orèng è pan-brâmpan kennengan è Asia, sè kasoho iyâ rèya ras 'Cianjur Pandanwangi' (satèya la dhâddhi kultivar unggul) bân bherrâs 'rajalele'. Kaduwâna iyâ rèya tamaso' varietas ''javanica'' sè omorra lanjhâng.

È naghârâ loar, orèng kennal ka paḍi bighi lanjhâng (''long grain''), paḍi bighi pèndâ' (''short grain''), ''risotto'', paḍi susu biyasana ngangghuy metode silsilah. Sala sèttong bâgiyân carana ḍâlem pemuliaan paḍi iyâ rèya bâḍâna kultivar 'IR5' bân 'IR8', sè tamaso' wâl-awwâllâ paḍi sè omorra pèndâ' tapè hasèlla bânnya'. Rèya dhâddhi awwâl ''revolusi hijau'' ḍâlam pangobuwân paḍi. Bânnya' kultivar paḍi samarèna biyasana tamaso' ḍu'-buḍu'en ḍâri duwâ' kultivar sè wâl-awwâl ghellâ'.

== Paḍi obuwân ==
Cara ngobu bân namen paḍi la èkaonèngè bi' manossa ḍâri aèbuwân taon sè tapongkor, macemma cara bânnya' èkalako sopajâ paḍi bisa tombu bân ngasèllaghi bânnya'.

* Namen paḍi è sabâ (Ing. ''paddy'' otabâ ''paddy field''), èmolaè ḍâri da'èrah lembâna Songay Yangtse è Tiongkok.
* Namen paḍi è tana kerrèng, lebbi ngaḍâ' èkennal bi' manossa ètèmbhâng namen è sabâ. 
* Namen paḍi è tana rawa otabâ pasang surut èlakonè è pan-brâmpan kennengan è Polo Kalimantan. 
* Namen paḍi ''gogo rancah'' otabâ paḍi ''gora'', iyâ rèya hasèl modifikasi ḍâri paḍi sè ètamen è tana kerrèng. Cara rèya bisa èkalako è Polo Lombok, sè coma anḍi' mosèm nambhârâ' sakejjhâ'.

Senèyap cara ngobu paḍi parlo kultivar (bhibhit) sè adaptif. Kalompo' kultivar paḍi sè cocok ètamen è tana kerrèng ènyamaè paḍi gogo.

Cara namen paḍi bisa kèya ngagghuy prinsip cara namen tatombuwân pangan sè teppa' otabâ ''Good Agricultural Practices'' (GAP). Prinsip GAP tamaso' syarat sumber daya bân proses namen, akanta ajâgâ tana bân aèng, bhibhit sè èangghuy, emmis (pupuk) bân pestisida, alat bân messin ghâbây atanè, carana molong, cara arabet marèna èpolong, bân sanitasi sè teppa'. Cara GAP èangghuy ghâbây maongghâ hasèl otabâ produktivitas tatombuwân, kuwalitas hasèlla, keamanan mon èkakan, bân keberlanjutan lingkungan.

=== Namen ni-bini (bhibhit) ===
Ngobu paḍi biyasana èmolaè ḍâri cara mèlè bhibhit (ni-bini) bân carana namen. Bhibhit sè èangghuy èpèlè ḍâri varietas sè cocok bi' kabâḍâ'ân tana, mosèm namen, bân tojjhuwân ngobu. È sistem namen pas ngallè (tanam pindah), bhibhit paḍi èobu ghâllu è tana sakonnè' ghâbây ni-bini sabellunna ètamen è sabâ otama. Sabellunna namen, tana sabâ biyasana èlandu' otabâ ènangghâlâ èparata sopajâ bisa mabhâghus polè kabâḍâ'ân tana, maghâmpang aberri' jhâlânna aèng, bân maceppet tombuna ni-binina paḍi sabellunna èpanjhâ'.
Cara namen paḍi bisa ngangghuy pan-brâmpan cara (sistem) akanta namen pas ngallè, namen bhibhit langsung, bân sistem namen jajar legowo. Sistem jajar legowo nantowaghi jhâuna tanemman bân bhârisân kosong tartanto sa'èngghâ tatombuwân sè ètamen anḍi kennengan legghâ ka'angghuy tombu bân sonar mata'arè sè lebbi bhâghus bân maghâmpang tombuna tanemman.

=== Arabât tatombuwân ===
Arabât paḍi iyâ rèya tamaso' aberri' aèng sè cokop,  ''penyulaman,'' norap'','' ajâgâ kèbân sè bisa marosak ka tombuwân bân aberri' emmis.  Jhâlânna aèng bisa ajâgâ kabhutowan tamennan ka aèng bâkto fase vegetatif, akembhâng bân aèssèna sekkem. Norap tana ekalako sopajâ tombuwân paḍi ta' kala tombuna bi' tombuwân rèt-karèddhân bân rebbhâ ḍâlam ngaollè sonarra arè, aèng, bân harana tana. Ajâgâ kèbân sè marosak ka tombuwân kalabân cara ajâgâ cara ''terpadu'' è sabâ.

=== Aberri' bhutok ===
Ngemmis (aberri' bhutok) paḍi èkalako ngangghuy cara ''pemupukan berimbang'', iyâ rèya aberri' unsur harana sè èkabhuto tana. Kabhutowanna emmis bân bhutok bisa ḍhâ-bhiḍhâ taghântong varietas, macemma tana, mosèm namen, bhâkto ngemmis, bân carana ngobu. Nantowaghi kabhutowan emmis è tana sabâ bisa ngangghuy Perangkat Uji Tanah Sawah (PUTS), bân kacokobhânna nitrogen è tatombuwân bisa èjhelling ngangghuy Bagan Warna Daun (BWD).

Biyasana, emmis nitrogen segghut èberri' li-beliân polana lekkas èlang ḍâri tana. Emmis fosfor bân kalium èberri' ngabâs kabhutuwanna tatombuwân. Salaènna emmis anorganik, emmis organik akanta kompos, bhutok, otabâ mabâli bhungkana paḍi bisa èghuna'aghi ka'angghuy mateppa' sèpat tana bân abânto tombuwân paḍi terros tombu bhâghus.

=== Molong bân marèna molong ===
Molong paḍi èklako mon kabânnya'an sekkem la aèssè bherrâs (bighina paḍi). Kabâḍâ'ân rèya biyasana ètandhâi bi' aobâna bârnana sekkem ḍâri bhiru ḍâun aobâ ka bârna konèng bân kandhungan aèng sè sajân korang. Samarèna èpolong, sekkemma paḍi pas èghiling mèlè apèsa ḍâri bhungkana, èbhersè'è bân èjhemmor sopajâ kerrèng mèlè bisa èsabâ' ḍâlem bâkto sè lebbi abit. Cara molong bân marèna molong paḍi sè teppa' bisa mapangghun kuwalitas sekkem bân ngorangè karosaghânna sekkem bâkto èsèmpen.

=== Kèbân bân panyakè' tombuwân paḍi ===

==== Kèbân panyakè' palèng otama ====

* Penggerek bhungkana paḍi potè (&quot;sundep&quot;, ''Scirpophaga innotata'')
* Penggerek bhungkana paḍi konèng (''S. incertulas'')
* Wereng bhungka tengnga potè (''Sogatella furcifera'')
* Wereng soklat (''Nilaparvata lugens'')
* Wereng bhiru ḍâun (''Nephotettix impicticeps'')
* Lembing bhiru ḍâun (''Nezara viridula'')
* Walang sangit (''Leptocorisa oratorius'')
* Ganjur (''Pachydiplosis oryzae'')
* Lala' bhibhit (''Arterigona exigua'')
* Ola' tantara/Ola' grayak (''Spodoptera litura'' bân ''S. exigua'')
* Tèkos sabâ (''Rattus argentiventer'')

==== Panyakè' palèng otama ====

* blas (''Pyricularia oryzae'', ''P. grisea'')
* hawar ḍâun bakteri (&quot;kresek&quot;, ''Xanthomonas oryzae'' pv. ''oryzae'')

== Pengola'an la'as dhâddhi nasè' ==
Saellana paèi èpolong, butèr paḍi otabâ paḍi èpèsa ḍâri dhârâmèyan paèi. Èpèsa èlakoni kalabân ècoco'aghi sèttong bhâthèk sopajâ la'assâ kalowar otabâ kalabân bhântowan mèssin ghilingan paḍi.

La'as sè la apèsa ḍâri bhungkana pas èpakpolong bân èjhemmor ka mata'arè. È jhâman lambâ’, paḍi ta’ èpèsa ḍâri dhârâmèyan sabellunna, pas èpakerrèng abhâreng bân sekkem. Paḍi sè è jhâmmor biyasana bhoto bâkto tello' kantos pettong arè mèlè kerrèng, taghântong ḍâri tèra'na sonarra mataarè. Pangangghuy messin pengerrèng rang-rang èlakonè. Oca' &quot; Paḍi Ghiling Kerrèng &quot; (GKG) èngghi panèka paḍi sè ampon èkerrèng bân ampon siap èghâli. La'as rèya dhâddhi sala sèttong bhârâng sè èjhuwâl ḍâri hasèlla tombuwân paḍi ka'angghuy [[Ekspor|èkspor]] otabâ èjhuwâl dâlem bitongan cè' bânnya'en.

== Sombher ==
[[Bhângsa:Totombuwân]]</text>
      <sha1>p6po4dsw7ijtm1oa951w8vbyrm8cirz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66439</id>
      <parentid>66438</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T02:18:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <origin>66439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21272" sha1="39yaus1c74658ot4v0z66mwq7ogpjfo" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Padi bukit.jpg|al=Bhungkana paḍi|jmpl|Bhungkana paḍi]]
'''Paḍi''' (Bhâsa Latèn: ''Oryza sativa'') iyâ rèya sala sèttong tatombuwân sè èobu bi' bânnya' orèng mènangka dhâddhi sombher kakanan otabâ sombher karbohidrat. Paḍi bâḍâ sè ètamen dhibi' bi' orèng bân bâḍâ kèya sè asalla ḍâri genus sè paḍâ tapè bânnè obuwân sè èsebbhut paḍi alasân (''liar''). Paḍi èsebbhut asalla ḍâri India otabâ Indocina sè laju maso' ka Inḍonèsia èkèbâ bi' ju'-bhuju'en ḍâri tana Asia ra-kèra taon 1500 Sabellunna Masèhi. Bâḍâ kèya sè nyebbhut jhâ' paḍi asalla ḍâri Tiongkok otabâ Cèna mènangka dhâddhi sombher kakanan sabbhen arèna.&lt;ref&gt;Arif, Ahmad. 2021. ''Masyarakat Adat &amp; Kedaulatan Pangan''. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia.&lt;/ref&gt;

Paḍi rèya nyamana tatombuwân sè buwâna ghi' cekka' è bhungkanan. Buwâna paḍi sè aropa bulir abhunḍhu' ènyamaè la'as. Dhinèng buwâna paḍi sè la èpèsa ḍâri kolè'en èsebbhut [[bherrâs]].

È taon sè lambâ', ju'-bhuju' ghi' ta' tao ka paḍi, sa'èngghâ kabânnya'an orèng Inḍonèsia ngakan saghu, jhâghung, tèla, tales, otabâ tenggâng dhâddhi sombher karbohidrat. Sajjhâgghâ èkennalaghi ka paḍi bânnya' orèng sè nganggâp paḍi mènangka simbol kacokobhân oḍi' bân dhâddhi pèlèan otama sè èkakan kabânnya'an orèng è Inḍonèsia. Sa'èngghâ satèya bânnya' orèng otamana na'-kana' ngoḍâ sè la ta' tao ḍâ' kakanan asli (khas) kenennganna dhibi'.

Orèng Inḍonèsia dhâddhi naghâra sè palèng aghântong ka bherrâs paḍi ghâbây kakanan otamana, ra-kèra 95% orèng Inḍonèsia ngakan bherrâs, dhining orèng Malaysia, Thailand, Korèa Selatan, bân Singapura bâḍâ è bâbâna 80%.&lt;ref&gt;Yulianto. Mei 2021. [https://tabloidsinartani.com/detail/wacana/agri-wacana/16661-Kearifan-Lokal-Sumber-Ketahanan-Pangan-Negara Kearifan Lokal, Sumber Ketahanan Pangan Negara]. ''Tabloidsinartani.com''. èaksès tangghâl 22 Sèptember 2026.&lt;/ref&gt;

== Ètimologi ==
Oca' paḍi asalla ḍâri ramo' ''Proto-Austronesia pajay'' sè paḍâ maksoddhâ. Oca' rowa asalla ḍâri oca' sè paḍâ ḍâlem bhâsa Amis Panay; bhâsa Tagalog paláy; bhâsa Kadazan paai; bhâsa Jhâbâ pari; bân bhâsa Chamorro faʻi, bân laènna.

== Dhâ-tandhâna ==
Paḍi tamaso' ḍâlem kalompo' ḍi-paḍiân otabâ ''Poaceae''. Paḍi anḍi' ramo' serabut, bhungkana pèndâ', bhungka batangnga èghâbây ḍâri bânnya' ḍâun sè salèng apolong sampè' jhâghâ tegghâp samporna, ḍâunna loncong angonco' abâk ngèsèl, bârna ḍâunna bhiru ngoḍâ sampè' bhiru towa, ora' ḍâunna sejajar, ètotobhi bi' lu-bulu pèndâ' bân rang-rang. Kembhânga èsoson majemuk, aca'-ranca'. Kompolan kembhânga èsebbhut ''floret'' sè bâḍâ è sèttong  ''spikelet'' è sèttong ''panikula'', macem buwâna bulir otabâ kariopsis sè ta' bisa èbhidhâ'aghi antara buwâ bân bighina, ropana bungkol abâk loncong, okoranna 3 - 15 mm, ètotobhi kolè sè èsebbhut sekkem (palea bân lemma), bâgiyân otamana paḍi sè biyasa èkakan iyâ rèya macemma ''enduspermium''.

== Kabina ==
Sabbhân kembhânga paḍi anḍi' ennem  cètak benang sari (kembhâng lakè') bân anḍi' putik (kembhâng binè') sè cètagghâ aranca' duwâ' aropa kanta sikaddhâ bhutol. Putik bân benang sari rèya biyasana bisa akabin ḍâlem bâkto sè paḍâ. Cara kabin (reproduksi) paḍi iyâ rèya bisa akabin dhibi' (reproduksi dhibi'), polana 95% lebbi serbuk sarina bisa akabin bik putik ḍâlem sèttong bhungka. Samarèna akabin, zigot (callon bhibhit) bhâkal mapecca abâ'en, pas laju dhâddhi embrio terros dhâddhi endosperm. Ahèrra, bânnya' bhighina paḍi pas aèssè patè è endosperm. Patè rèya èghuna'aghi mènangka gizina tatombuwân ḍâ' bhungkana paḍi sè ghi' ngoḍâ.

== Fisiologi bân adaptasi ==
Tombuna bhungka bân hasèlla paḍi èpangaroè bi' prosès fisiologis, akanta fotosintesis, kabhutowan aèng bân hara ḍâri tana, tombuna kembhâng, bân èssèna kolè' sekkemma paḍi. Sabâgiyân tatombuwân sè mosèmma paḍâ ḍâlem spesies bhâ-rebbhâ'ân, paḍi bisa tombu è pan-brâmpan kennengan bu-obuwân, ḍâri sabâ, tana kerrèng, sampè' tana rawa. Tapè, bhidâna ekosistem kennengan namen paḍi, abhiḍâ'aghi kabhutowan aèng bân hara sè dhâ-bhidhâ.

Aèng iyâ rèya sèttong faktor otama ḍâlem tombuna bhungkana paḍi. È tana sabâ, aèng sè neng-neng è tana bisa abhânto ajâgâ kabhutowan aèng ḍâ' tombuna bhungkana paḍi bân bisa malambat tombuna rebbhâ è dhi'-seddhi'en paḍi. Tapè aèng sè dhaddhi la-kolla'an sè ḍâlem ghâllu bân abit (ta' nyerrep ka tana) bisa nyegghâ kabhutowan oksigenna tatombuwân. Sabhâlligghâ, tombuwân paḍi è tana kerrèng, mon korang aèngga bisa malambat fotosintesis, malambat tombuna ḍâun, ngorangè tombuna buḍu'en paḍi bân ngorangè hasèlla buwâna paḍi.

Salaènna kabâḍâ'ân tana bân aèng, tombuna tamennan paḍi bisa è pangaroè kèya bi' kabâḍâ'ân angèn (suhu udara). Suhu bisa apangaro ḍâ' ka fotosintesis, tombuna kembhâng bân aèssèna butèr buwâna paḍi. Suhu sè tègghi bisa kèya apangaro ḍâ' fertilitas otabâ kabinna kembhâng bân la'as sè aèssè paḍi.

== Ghâmbhâr ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Berkas:Padi di pagi hari.jpg|bhungkana paḍi
Berkas:Menanam Padi di Sawah.jpg|Orèng manjhâ' (namen paḍi)
Berkas:Panen Padi Musim Tanam Padi Ke Dua Di Tahun 2022.jpg|Ghilinganna paḍi
Berkas:Panen Padi Petani Jember.jpg|Molong paḍi
Berkas:Padi Organik.jpg|La'as (Paḍi sè apèsa ḍâri bhungkana)
Berkas:Rice (84003).jpg|Bherrâs (La'as sè la èbuwâng kolè'en)
Berkas:Nasi lemak on banana leaf.jpg|nasè' (bherrâs paḍi sè ètana')
Berkas:2014 uncooked Thai glutinous rice.jpg|Bherrâs plotan
Berkas:8. Wajik 3.jpg|Bâjhik (jhâjhân ḍâri plotan)
&lt;/gallery&gt;


== Gènètika paḍi ==
Sèttong genom paḍi anḍi' 12 kromosom polana paḍi iyâ rèya tombuwân diploid, sa'èngghâ sabbhân sèl paḍi anḍi' 12 pasang kromosom (kajhâbâna sèl seksual).
Paḍi iyâ rèya organisme model ḍâlam èlmo genetika tombuwân polana 2 alasân: kaparlona manossa bân okoran kromosom sè abâk kènè', yâ'ni 1.6~2.3 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; pasang basa (''base pairs'', bp). Mènangka tombuwân model, gènom paḍi la èorot DNA-na (è sekuensing), paḍâ bi' genom manossa.

Pabeccè'an genetik paḍi la èmolaè ḍâri manossa ngobu paḍi. Ḍâri hasèl pabeccè'an genetik rèya ngasèllaghi macemma paḍi lokal, akanta 'Rojolele' ḍâri Klaten otabâ 'Pandanwangi' ḍâri Cianjur è Inḍonèsia otabâ 'Basmati' ḍâri India Ḍâjâ. Pabeccè'an genetik tombuwân paḍi ngasèllaghi paḍi tana kerrèng (''paḍi gogo'') sè ta' parlo penggenangan aèng otabâ ''padi rawa'' sè bisa adaptasi ḍâ' ḍâlemma aèng rawa sè abâ-obâ. 

Bâḍâna bioteknologi bân rekayasa genetika è taon 1980-an èarep bisa mabhâghus kuwalitassâ nasè (paḍi sè dhâddhi bherrâs pas ètana'). Pan-brâmpan peneliti è Swiss mabâḍâ transgenik sè bisa ngasèllaghi racon/toksin ḍâ' hama sè ngakan butèrra paḍi mènangka  pangarep matoron kaghântongan ḍâ' ngangghuy pestisida. IRRI alako bi' peneliti laèn aghâbây &quot;Paḍi emmas&quot; (''Golden Rice'') sè bisa ngasèllaghi provitamin A è ḍâlem bherrâssâ, ka'angghuy ngorangi kakorangan (''defisiensi'') vitamin A è pan-snapan naghârâ berkembang. 

Sèttong tim peneliti ḍâri Jeppang aghâbây paḍi sè ngasèllaghi racon ḍâ' ka bakteri kolera. Bherrâs sè èhasèllaghi ḍâri paḍi rèya èarep bisa dhâddhi pèlèan alternatif imunisasi kolera, otamana è nanghârâ berkembang. Ḍâri taon 1970-an, la èosaha'aghi bâḍâna paḍi hibrida, sè bisa anḍi' kakowadhân sopajâ hasèlla lebbi tègghi, polana arghâ ghâbâyyâ tègghi. 

Sala'enna mabhâghus hasèlla, pamuliaan paḍi sè èkalako tamaso' tatombuwân sè lebbi tahan ḍâ' ka hama (kèbân/organisme sè bisa marosak tatombuwân) bân kabâḍâ'ân stres tombuwân ḍâri parkara abiotik (akanta nèmor lanjhâng, salinitas, bân kaasaman tana). 

=== Cem-macemma genetik ===
Sampè' satèya bâḍâ duwâ' macem spesies paḍi sè èobu bi' bânnya' manossa, iyâ rèya ''Oryza sativa'' sè asalla ḍâri Asia bân ''O. glaberrima'' ysè asalla ḍâri Afrika Bârâ'. 

Awwâllâ, ''Oryza sativa'' èangghâp bâgiyaân ḍâri duwâ' subspesies, yâ'ni ''indica'' bân ''japonica'' (sinonim ''sinica''). Paḍi ''japonica'' biyasana omorra lebbi lanjhâng, bhungkana tègghi kèn ghâmpang robbhu, sekkemma anḍi' bunto' otabâ &quot;lu-bulu&quot; (Ing. ''awn''), bighina abâk bungkol, bân nasè'en abâk rekka'. Paḍi ''indica'', sabâlligghâ, omorra lebbhi mandhe', bhungkana lebbi kènnè', sekkemma taḍâ' buluna, bân bultèrra abâk loncong. maskè kaduwâna subspesies rèya bisa salèng akabin, persentase cocogghâ ta' tègghi. Macemma paḍi otama sè kasohor ḍâri hasèl kabin silang rèya yâ'ni kultivar 'IR8', sè èhasèllaghi ḍâri persilangan ''japonica'' (kultivar 'Deegeowoogen' ḍâri Formosa) bi' paḍi ''indica'' (kultivar 'Peta' ḍâri Inḍonèsia). Salaèn jârèya, bâḍâ varietas minor ''javanica'' sè anḍi' sèpat nga'-tengga'an ḍâri duwâ' tipe otama è attas. Varietas ''javanica'' coma ètemmo è Polo Jhâbâ. 

Kalabân bhântowan teknik biologi molekular, samangkèn bâḍâ polè macemma paḍi salaènna duwâ' subspesies ''O. sativa'' sè otama, ''indica'' bân ''japonica'', bâḍâ kèya subspesies minor tapè asèpat adaptif ka kennengan, akanta ''aus'' (paḍi gogo ḍâri Bangladesh), ''royada'' (paḍi pasang-surut/rawa ḍâri Bangladesh), ''ashina'' (paḍi pasang-surut ḍâri India), bân ''aromatic'' (paḍi wangi ḍâri Asia Lao' bân Iran, tamaso' paḍii basmati sè kasohor). Paḍi ''japonica'' èbâgi dhâddhi tello' kalompo' khas: ''temperate japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan cellep&quot; ḍâri Chèna, Korea, bân Jeppang), ''tropical japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan tropis&quot; ḍâri Nusantara), bân ''aromatic''. Subspesies ''aus'' iyâ rèya kalompo' sè apèsa. 

Ḍâri tè-bhuktè èvolusi molekular èra-kèra'aghi kalompo' rajâ paḍi ''indica'' bân ''japonica'' ḍâri 440.000 taon lambâ' ḍâri sèttong kalompo' spesies bhuju'en paḍi ''O. rufipogon''. Domestikasi (padi èobu bi' bânnya' orèng) bâḍâ è kennengan sè bhiḍhâ ḍâ' duwâ' kalompo' sè la apèsa rèya. Ḍâri bhuktè arkeologi paḍi molaè èobu (didomestikasi) 10.000 sampè' 5.000 taon Sabellunna Masèhi. 

Sala sèttong conto pamuliaan ḍâ' stres abiotik tombuwân paḍi iyâ rèya bâḍâna paḍi sè bisa oḍi' è tana sè ngemmeng aèngga (padi genangan). È paḍi, lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1'' aperran ḍâlem toleransi ḍâ' genangan lengkap sementara. Alel ''Sub1A-1'' dhâddhi pananto otama toleransi genangan, kalabân cara strategi ''quiescence'', yâ'ni abâtessè tombuna tajuk (bhungka) èbâkto paḍi ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpennan karbohidrat bisa èangghuy sampè' aèngnga nyerrep ka tana.  

=== Macemma paḍi sè èobu ===

==== Paḍi gogo ====
È pan-brâmpan kennengan sè ngangghuy aèng ojhân (tadah hujan) bânnya' orèng sè namen paḍi gogo, iyâ rèya macemma paḍi sè ètamen è tana kerrèng sè biyasa oḍi' maskè taḍâ' aèng ngemmeng akanta tana sabâ. È Lombok, bâḍâ sistem paḍi gogo rancah, sè ḍâlem sèttong bâkto tantanto mangemmeng tana bi' aèng, saèngghâ hasèl paḍina lebbi bânnya'. Biyasana è kennengan sè coma biisa namen paḍi gogo ngangghuy model tumpang sari (tana sè ètamen duwâ' otabâ lebbi bânnya' macemma tatombuwân è sèttong tanè). Paḍi gogo biyasana ètamen apolong bi' jhâghung otabâ tenggeng.

==== Paḍi rawa ====
Paḍi rawa otabâ paḍi pasang surut tombu dhibi' otabâ èobu è kennengan rawa-rawa. Salaèn è Kalimantan, paḍi rèya ètemmo è lembâ Songay Gangga. Paḍi rawa bisa abentu' bhungka sè lanjhâng sa'èngghâ bisa noro' aobâna ḍâlemma aèng mosèman sè cè' sarana.

Paḍi rawa bân paḍi aèng ḍâlem anḍi' cara adaptasi sè dhâ-bhidhâ ḍâ' ka ''genangan'' aèng. Adaptasina paḍi ḍâ' ka ngemmengnga aèng bisa dhâddhi polana pan-brâmpan cara. Mon paḍi aèng ḍâlem, ongghâna tègghina aèng bisa arangsang lanjhânga bhungkana saèngghâ ḍâunna bisa pagghun bâḍâ è attassâ aèng.

Cara rèya èkennal mènangka sebbhudhân ''strategi escape''. Sabhâligghâ, è aèng sè ngemmeng sè sèpaddhâ ghun samantara, pan-brâmpan macemma paḍi ngangghuy cara (strategi) ''quiescence'', iyâ rèya abâtessè tombuna tajuk è bâkto' ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpenan ènergi bisa èsèmpen sampè' aèngnga asat. Sala sèttong gen sè pentèng ḍâlem katahanan ḍâ' kennengan sè ngemmeng aèng iyâ rèya ''Sub1A'', sè bâḍâ è lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1''.

=== Macemma bherrâs ===

==== Paḍi pera ====
Paḍi pera iyâ rèya paḍi sè anḍi' kadar amilosa è pati lebbi ḍâri 20% è bherâssâ. Butèr nasè'ân mon è tana' ta' salèng rekka'. Labân ḍâri paḍi pera iyâ rèya paḍi pulen. Kabânnya'an orèng Inḍonèsia senneng nasè' macem rèya bân pan-brâmpan macemma bherrâs sè èjhuwâl è pasar Inḍonèsia tamaso' ka paḍi pulen. Pangalompo'an rèya èpèlè ḍâri konsistensi nasè'en.

==== Plotan ====
Bherrâs plotan (''sticky rice''), sè bârna potè, cèlleng, otabâ mèra bânnya' tombu è Asia Tenggara bân Asia Timur. Plotan anḍi kadar amilosa è bâbâna 1% è patè bherrâssâ. Patèna kabânnya'an amilopektin, sa'èngghâ mon ètana' cè' rekka'en. Bhiḍha bi' bherrâs biyasa, butèr bherrâs plotan anḍi' bârna sè lebbi petteng abâk bungo. Biyasana, bherrâs plotan èkaghâbây dhâddhi kananan manès otabâ jhâjhan. Salah sèttong kakanan sè èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan iyâ rèya ''kenta'' sè asalla ḍâri Kalimantan Tengnga. Kenta èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan sè ècampor bi' nyèor sè la èpasa, pas èberri' ghulâ potè otabâ ghulâ mèra, bân ètamba bujâ.

==== Paḍi ro'om (Paḍi wangi) ====
Paâi wangi otabâ paḍi ro'om (''aromatic rice'') èghâbây bi' orèng è pan-brâmpan kennengan è Asia, sè kasoho iyâ rèya ras 'Cianjur Pandanwangi' (satèya la dhâddhi kultivar unggul) bân bherrâs 'rajalele'. Kaduwâna iyâ rèya tamaso' varietas ''javanica'' sè omorra lanjhâng.

È naghârâ loar, orèng kennal ka paḍi bighi lanjhâng (''long grain''), paḍi bighi pèndâ' (''short grain''), ''risotto'', paḍi susu biyasana ngangghuy metode silsilah. Sala sèttong bâgiyân carana ḍâlem pemuliaan paḍi iyâ rèya bâḍâna kultivar 'IR5' bân 'IR8', sè tamaso' wâl-awwâllâ paḍi sè omorra pèndâ' tapè hasèlla bânnya'. Rèya dhâddhi awwâl ''revolusi hijau'' ḍâlam pangobuwân paḍi. Bânnya' kultivar paḍi samarèna biyasana tamaso' ḍu'-buḍu'en ḍâri duwâ' kultivar sè wâl-awwâl ghellâ'.

== Paḍi obuwân ==
Cara ngobu bân namen paḍi la èkaonèngè bi' manossa ḍâri aèbuwân taon sè tapongkor, macemma cara bânnya' èkalako sopajâ paḍi bisa tombu bân ngasèllaghi bânnya'.

* Namen paḍi è sabâ (Ing. ''paddy'' otabâ ''paddy field''), èmolaè ḍâri da'èrah lembâna Songay Yangtse è Tiongkok.
* Namen paḍi è tana kerrèng, lebbi ngaḍâ' èkennal bi' manossa ètèmbhâng namen è sabâ. 
* Namen paḍi è tana rawa otabâ pasang surut èlakonè è pan-brâmpan kennengan è Polo Kalimantan. 
* Namen paḍi ''gogo rancah'' otabâ paḍi ''gora'', iyâ rèya hasèl modifikasi ḍâri paḍi sè ètamen è tana kerrèng. Cara rèya bisa èkalako è Polo Lombok, sè coma anḍi' mosèm nambhârâ' sakejjhâ'.

Senèyap cara ngobu paḍi parlo kultivar (bhibhit) sè adaptif. Kalompo' kultivar paḍi sè cocok ètamen è tana kerrèng ènyamaè paḍi gogo.

Cara namen paḍi bisa kèya ngagghuy prinsip cara namen tatombuwân pangan sè teppa' otabâ ''Good Agricultural Practices'' (GAP). Prinsip GAP tamaso' syarat sumber daya bân proses namen, akanta ajâgâ tana bân aèng, bhibhit sè èangghuy, emmis (pupuk) bân pestisida, alat bân messin ghâbây atanè, carana molong, cara arabet marèna èpolong, bân sanitasi sè teppa'. Cara GAP èangghuy ghâbây maongghâ hasèl otabâ produktivitas tatombuwân, kuwalitas hasèlla, keamanan mon èkakan, bân keberlanjutan lingkungan.

=== Namen ni-bini (bhibhit) ===
Ngobu paḍi biyasana èmolaè ḍâri cara mèlè bhibhit (ni-bini) bân carana namen. Bhibhit sè èangghuy èpèlè ḍâri varietas sè cocok bi' kabâḍâ'ân tana, mosèm namen, bân tojjhuwân ngobu. È sistem namen pas ngallè (tanam pindah), bhibhit paḍi èobu ghâllu è tana sakonnè' ghâbây ni-bini sabellunna ètamen è sabâ otama. Sabellunna namen, tana sabâ biyasana èlandu' otabâ ènangghâlâ èparata sopajâ bisa mabhâghus polè kabâḍâ'ân tana, maghâmpang aberri' jhâlânna aèng, bân maceppet tombuna ni-binina paḍi sabellunna èpanjhâ'.
Cara namen paḍi bisa ngangghuy pan-brâmpan cara (sistem) akanta namen pas ngallè, namen bhibhit langsung, bân sistem namen jajar legowo. Sistem jajar legowo nantowaghi jhâuna tanemman bân bhârisân kosong tartanto sa'èngghâ tatombuwân sè ètamen anḍi kennengan legghâ ka'angghuy tombu bân sonar mata'arè sè lebbi bhâghus bân maghâmpang tombuna tanemman.

=== Arabât tatombuwân ===
Arabât paḍi iyâ rèya tamaso' aberri' aèng sè cokop,  ''penyulaman,'' norap'','' ajâgâ kèbân sè bisa marosak ka tombuwân bân aberri' emmis.  Jhâlânna aèng bisa ajâgâ kabhutowan tamennan ka aèng bâkto fase vegetatif, akembhâng bân aèssèna sekkem. Norap tana ekalako sopajâ tombuwân paḍi ta' kala tombuna bi' tombuwân rèt-karèddhân bân rebbhâ ḍâlam ngaollè sonarra arè, aèng, bân harana tana. Ajâgâ kèbân sè marosak ka tombuwân kalabân cara ajâgâ cara ''terpadu'' è sabâ.

=== Aberri' bhutok ===
Ngemmis (aberri' bhutok) paḍi èkalako ngangghuy cara ''pemupukan berimbang'', iyâ rèya aberri' unsur harana sè èkabhuto tana. Kabhutowanna emmis bân bhutok bisa ḍhâ-bhiḍhâ taghântong varietas, macemma tana, mosèm namen, bhâkto ngemmis, bân carana ngobu. Nantowaghi kabhutowan emmis è tana sabâ bisa ngangghuy Perangkat Uji Tanah Sawah (PUTS), bân kacokobhânna nitrogen è tatombuwân bisa èjhelling ngangghuy Bagan Warna Daun (BWD).

Biyasana, emmis nitrogen segghut èberri' li-beliân polana lekkas èlang ḍâri tana. Emmis fosfor bân kalium èberri' ngabâs kabhutuwanna tatombuwân. Salaènna emmis anorganik, emmis organik akanta kompos, bhutok, otabâ mabâli bhungkana paḍi bisa èghuna'aghi ka'angghuy mateppa' sèpat tana bân abânto tombuwân paḍi terros tombu bhâghus.

=== Molong bân marèna molong ===
Molong paḍi èklako mon kabânnya'an sekkem la aèssè bherrâs (bighina paḍi). Kabâḍâ'ân rèya biyasana ètandhâi bi' aobâna bârnana sekkem ḍâri bhiru ḍâun aobâ ka bârna konèng bân kandhungan aèng sè sajân korang. Samarèna èpolong, sekkemma paḍi pas èghiling mèlè apèsa ḍâri bhungkana, èbhersè'è bân èjhemmor sopajâ kerrèng mèlè bisa èsabâ' ḍâlem bâkto sè lebbi abit. Cara molong bân marèna molong paḍi sè teppa' bisa mapangghun kuwalitas sekkem bân ngorangè karosaghânna sekkem bâkto èsèmpen.

=== Kèbân bân panyakè' tombuwân paḍi ===

==== Kèbân panyakè' palèng otama ====

* Penggerek bhungkana paḍi potè (&quot;sundep&quot;, ''Scirpophaga innotata'')
* Penggerek bhungkana paḍi konèng (''S. incertulas'')
* Wereng bhungka tengnga potè (''Sogatella furcifera'')
* Wereng soklat (''Nilaparvata lugens'')
* Wereng bhiru ḍâun (''Nephotettix impicticeps'')
* Lembing bhiru ḍâun (''Nezara viridula'')
* Walang sangit (''Leptocorisa oratorius'')
* Ganjur (''Pachydiplosis oryzae'')
* Lala' bhibhit (''Arterigona exigua'')
* Ola' tantara/Ola' grayak (''Spodoptera litura'' bân ''S. exigua'')
* Tèkos sabâ (''Rattus argentiventer'')

==== Panyakè' palèng otama ====

* blas (''Pyricularia oryzae'', ''P. grisea'')
* hawar ḍâun bakteri (&quot;kresek&quot;, ''Xanthomonas oryzae'' pv. ''oryzae'')

== Pengola'an la'as dhâddhi nasè' ==
Saellana paèi èpolong, butèr paḍi otabâ paḍi èpèsa ḍâri dhârâmèyan paèi. Èpèsa èlakoni kalabân ècoco'aghi sèttong bhâthèk sopajâ la'assâ kalowar otabâ kalabân bhântowan mèssin ghilingan paḍi.

La'as sè la apèsa ḍâri bhungkana pas èpakpolong bân èjhemmor ka mata'arè. È jhâman lambâ’, paḍi ta’ èpèsa ḍâri dhârâmèyan sabellunna, pas èpakerrèng abhâreng bân sekkem. Paḍi sè è jhâmmor biyasana bhoto bâkto tello' kantos pettong arè mèlè kerrèng, taghântong ḍâri tèra'na sonarra mataarè. Pangangghuy messin pengerrèng rang-rang èlakonè. Oca' &quot; Paḍi Ghiling Kerrèng &quot; (GKG) èngghi panèka paḍi sè ampon èkerrèng bân ampon siap èghâli. La'as rèya dhâddhi sala sèttong bhârâng sè èjhuwâl ḍâri hasèlla tombuwân paḍi ka'angghuy [[Ekspor|èkspor]] otabâ èjhuwâl dâlem bitongan cè' bânnya'en.

== Sombher ==
[[Bhângsa:Totombuwân]]</text>
      <sha1>39yaus1c74658ot4v0z66mwq7ogpjfo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66440</id>
      <parentid>66439</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T02:24:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <origin>66440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21967" sha1="ea547k8j8w20ssyy3poyqnmic1avu1m" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Padi bukit.jpg|al=Bhungkana paḍi|jmpl|Bhungkana paḍi]]
'''Paḍi''' (Bhâsa Latèn: ''Oryza sativa'') iyâ rèya sala sèttong tatombuwân sè èobu bi' bânnya' orèng mènangka dhâddhi sombher kakanan otabâ sombher karbohidrat. Paḍi bâḍâ sè ètamen dhibi' bi' orèng bân bâḍâ kèya sè asalla ḍâri genus sè paḍâ tapè bânnè obuwân sè èsebbhut paḍi alasân (''liar''). Paḍi èsebbhut asalla ḍâri India otabâ Indocina sè laju maso' ka Inḍonèsia èkèbâ bi' ju'-bhuju'en ḍâri tana Asia ra-kèra taon 1500 Sabellunna Masèhi. Bâḍâ kèya sè nyebbhut jhâ' paḍi asalla ḍâri Tiongkok otabâ Cèna mènangka dhâddhi sombher kakanan sabbhen arèna.&lt;ref&gt;Arif, Ahmad. 2021. ''Masyarakat Adat &amp; Kedaulatan Pangan''. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia.&lt;/ref&gt;

Paḍi rèya nyamana tatombuwân sè buwâna ghi' cekka' è bhungkanan. Buwâna paḍi sè aropa bulir abhunḍhu' ènyamaè la'as. Dhinèng buwâna paḍi sè la èpèsa ḍâri kolè'en èsebbhut [[bherrâs]].

È taon sè lambâ', ju'-bhuju' ghi' ta' tao ka paḍi, sa'èngghâ kabânnya'an orèng Inḍonèsia ngakan saghu, jhâghung, tèla, tales, otabâ tenggâng dhâddhi sombher karbohidrat. Sajjhâgghâ èkennalaghi ka paḍi bânnya' orèng sè nganggâp paḍi mènangka simbol kacokobhân oḍi' bân dhâddhi pèlèan otama sè èkakan kabânnya'an orèng è Inḍonèsia. Sa'èngghâ satèya bânnya' orèng otamana na'-kana' ngoḍâ sè la ta' tao ḍâ' kakanan asli (khas) kenennganna dhibi'.

Orèng Inḍonèsia dhâddhi naghâra sè palèng aghântong ka bherrâs paḍi ghâbây kakanan otamana, ra-kèra 95% orèng Inḍonèsia ngakan bherrâs, dhining orèng Malaysia, Thailand, Korèa Selatan, bân Singapura bâḍâ è bâbâna 80%.&lt;ref&gt;Yulianto. Mei 2021. [https://tabloidsinartani.com/detail/wacana/agri-wacana/16661-Kearifan-Lokal-Sumber-Ketahanan-Pangan-Negara Kearifan Lokal, Sumber Ketahanan Pangan Negara]. ''Tabloidsinartani.com''. èaksès tangghâl 22 Sèptember 2026.&lt;/ref&gt;

== Ètimologi ==
Oca' paḍi asalla ḍâri ramo' ''Proto-Austronesia pajay'' sè paḍâ maksoddhâ. Oca' rowa asalla ḍâri oca' sè paḍâ ḍâlem bhâsa Amis Panay; bhâsa Tagalog paláy; bhâsa Kadazan paai; bhâsa Jhâbâ pari; bân bhâsa Chamorro faʻi, bân laènna.

== Dhâ-tandhâna ==
Paḍi tamaso' ḍâlem kalompo' ḍi-paḍiân otabâ ''Poaceae''. Paḍi anḍi' ramo' serabut, bhungkana pèndâ', bhungka batangnga èghâbây ḍâri bânnya' ḍâun sè salèng apolong sampè' jhâghâ tegghâp samporna, ḍâunna loncong angonco' abâk ngèsèl, bârna ḍâunna bhiru ngoḍâ sampè' bhiru towa, ora' ḍâunna sejajar, ètotobhi bi' lu-bulu pèndâ' bân rang-rang. Kembhânga èsoson majemuk, aca'-ranca'. Kompolan kembhânga èsebbhut ''floret'' sè bâḍâ è sèttong  ''spikelet'' è sèttong ''panikula'', macem buwâna bulir otabâ kariopsis sè ta' bisa èbhidhâ'aghi antara buwâ bân bighina, ropana bungkol abâk loncong, okoranna 3 - 15 mm, ètotobhi kolè sè èsebbhut sekkem (palea bân lemma), bâgiyân otamana paḍi sè biyasa èkakan iyâ rèya macemma ''enduspermium''.

== Kabina ==
Sabbhân kembhânga paḍi anḍi' ennem  cètak benang sari (kembhâng lakè') bân anḍi' putik (kembhâng binè') sè cètagghâ aranca' duwâ' aropa kanta sikaddhâ bhutol. Putik bân benang sari rèya biyasana bisa akabin ḍâlem bâkto sè paḍâ. Cara kabin (reproduksi) paḍi iyâ rèya bisa akabin dhibi' (reproduksi dhibi'), polana 95% lebbi serbuk sarina bisa akabin bik putik ḍâlem sèttong bhungka. Samarèna akabin, zigot (callon bhibhit) bhâkal mapecca abâ'en, pas laju dhâddhi embrio terros dhâddhi endosperm. Ahèrra, bânnya' bhighina paḍi pas aèssè patè è endosperm. Patè rèya èghuna'aghi mènangka gizina tatombuwân ḍâ' bhungkana paḍi sè ghi' ngoḍâ.

== Fisiologi bân adaptasi ==
Tombuna bhungka bân hasèlla paḍi èpangaroè bi' prosès fisiologis, akanta fotosintesis, kabhutowan aèng bân hara ḍâri tana, tombuna kembhâng, bân èssèna kolè' sekkemma paḍi. Sabâgiyân tatombuwân sè mosèmma paḍâ ḍâlem spesies bhâ-rebbhâ'ân, paḍi bisa tombu è pan-brâmpan kennengan bu-obuwân, ḍâri sabâ, tana kerrèng, sampè' tana rawa. Tapè, bhidâna ekosistem kennengan namen paḍi, abhiḍâ'aghi kabhutowan aèng bân hara sè dhâ-bhidhâ.

Aèng iyâ rèya sèttong faktor otama ḍâlem tombuna bhungkana paḍi. È tana sabâ, aèng sè neng-neng è tana bisa abhânto ajâgâ kabhutowan aèng ḍâ' tombuna bhungkana paḍi bân bisa malambat tombuna rebbhâ è dhi'-seddhi'en paḍi. Tapè aèng sè dhaddhi la-kolla'an sè ḍâlem ghâllu bân abit (ta' nyerrep ka tana) bisa nyegghâ kabhutowan oksigenna tatombuwân. Sabhâlligghâ, tombuwân paḍi è tana kerrèng, mon korang aèngga bisa malambat fotosintesis, malambat tombuna ḍâun, ngorangè tombuna buḍu'en paḍi bân ngorangè hasèlla buwâna paḍi.

Salaènna kabâḍâ'ân tana bân aèng, tombuna tamennan paḍi bisa è pangaroè kèya bi' kabâḍâ'ân angèn (suhu udara). Suhu bisa apangaro ḍâ' ka fotosintesis, tombuna kembhâng bân aèssèna butèr buwâna paḍi. Suhu sè tègghi bisa kèya apangaro ḍâ' fertilitas otabâ kabinna kembhâng bân la'as sè aèssè paḍi.

== Ghâmbhâr ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Berkas:Padi di pagi hari.jpg|bhungkana paḍi
Berkas:Menanam Padi di Sawah.jpg|Orèng manjhâ' (namen paḍi)
Berkas:Panen Padi Musim Tanam Padi Ke Dua Di Tahun 2022.jpg|Ghilinganna paḍi
Berkas:Panen Padi Petani Jember.jpg|Molong paḍi
Berkas:Padi Organik.jpg|La'as (Paḍi sè apèsa ḍâri bhungkana)
Berkas:Rice (84003).jpg|Bherrâs (La'as sè la èbuwâng kolè'en)
Berkas:Nasi lemak on banana leaf.jpg|nasè' (bherrâs paḍi sè ètana')
Berkas:2014 uncooked Thai glutinous rice.jpg|Bherrâs plotan
Berkas:8. Wajik 3.jpg|Bâjhik (jhâjhân ḍâri plotan)
&lt;/gallery&gt;


== Gènètika paḍi ==
Sèttong genom paḍi anḍi' 12 kromosom polana paḍi iyâ rèya tombuwân diploid, sa'èngghâ sabbhân sèl paḍi anḍi' 12 pasang kromosom (kajhâbâna sèl seksual).
Paḍi iyâ rèya organisme model ḍâlam èlmo genetika tombuwân polana 2 alasân: kaparlona manossa bân okoran kromosom sè abâk kènè', yâ'ni 1.6~2.3 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; pasang basa (''base pairs'', bp). Mènangka tombuwân model, gènom paḍi la èorot DNA-na (è sekuensing), paḍâ bi' genom manossa.

Pabeccè'an genetik paḍi la èmolaè ḍâri manossa ngobu paḍi. Ḍâri hasèl pabeccè'an genetik rèya ngasèllaghi macemma paḍi lokal, akanta 'Rojolele' ḍâri Klaten otabâ 'Pandanwangi' ḍâri Cianjur è Inḍonèsia otabâ 'Basmati' ḍâri India Ḍâjâ. Pabeccè'an genetik tombuwân paḍi ngasèllaghi paḍi tana kerrèng (''paḍi gogo'') sè ta' parlo penggenangan aèng otabâ ''padi rawa'' sè bisa adaptasi ḍâ' ḍâlemma aèng rawa sè abâ-obâ. 

Bâḍâna bioteknologi bân rekayasa genetika è taon 1980-an èarep bisa mabhâghus kuwalitassâ nasè (paḍi sè dhâddhi bherrâs pas ètana'). Pan-brâmpan peneliti è Swiss mabâḍâ transgenik sè bisa ngasèllaghi racon/toksin ḍâ' hama sè ngakan butèrra paḍi mènangka  pangarep matoron kaghântongan ḍâ' ngangghuy pestisida. IRRI alako bi' peneliti laèn aghâbây &quot;Paḍi emmas&quot; (''Golden Rice'') sè bisa ngasèllaghi provitamin A è ḍâlem bherrâssâ, ka'angghuy ngorangi kakorangan (''defisiensi'') vitamin A è pan-snapan naghârâ berkembang. 

Sèttong tim peneliti ḍâri Jeppang aghâbây paḍi sè ngasèllaghi racon ḍâ' ka bakteri kolera. Bherrâs sè èhasèllaghi ḍâri paḍi rèya èarep bisa dhâddhi pèlèan alternatif imunisasi kolera, otamana è nanghârâ berkembang. Ḍâri taon 1970-an, la èosaha'aghi bâḍâna paḍi hibrida, sè bisa anḍi' kakowadhân sopajâ hasèlla lebbi tègghi, polana arghâ ghâbâyyâ tègghi. 

Sala'enna mabhâghus hasèlla, pamuliaan paḍi sè èkalako tamaso' tatombuwân sè lebbi tahan ḍâ' ka hama (kèbân/organisme sè bisa marosak tatombuwân) bân kabâḍâ'ân stres tombuwân ḍâri parkara abiotik (akanta nèmor lanjhâng, salinitas, bân kaasaman tana). 

=== Cem-macemma genetik ===
Sampè' satèya bâḍâ duwâ' macem spesies paḍi sè èobu bi' bânnya' manossa, iyâ rèya ''Oryza sativa'' sè asalla ḍâri Asia bân ''O. glaberrima'' ysè asalla ḍâri Afrika Bârâ'. 

Awwâllâ, ''Oryza sativa'' èangghâp bâgiyaân ḍâri duwâ' subspesies, yâ'ni ''indica'' bân ''japonica'' (sinonim ''sinica''). Paḍi ''japonica'' biyasana omorra lebbi lanjhâng, bhungkana tègghi kèn ghâmpang robbhu, sekkemma anḍi' bunto' otabâ &quot;lu-bulu&quot; (Ing. ''awn''), bighina abâk bungkol, bân nasè'en abâk rekka'. Paḍi ''indica'', sabâlligghâ, omorra lebbhi mandhe', bhungkana lebbi kènnè', sekkemma taḍâ' buluna, bân bultèrra abâk loncong. maskè kaduwâna subspesies rèya bisa salèng akabin, persentase cocogghâ ta' tègghi. Macemma paḍi otama sè kasohor ḍâri hasèl kabin silang rèya yâ'ni kultivar 'IR8', sè èhasèllaghi ḍâri persilangan ''japonica'' (kultivar 'Deegeowoogen' ḍâri Formosa) bi' paḍi ''indica'' (kultivar 'Peta' ḍâri Inḍonèsia). Salaèn jârèya, bâḍâ varietas minor ''javanica'' sè anḍi' sèpat nga'-tengga'an ḍâri duwâ' tipe otama è attas. Varietas ''javanica'' coma ètemmo è Polo Jhâbâ. 

Kalabân bhântowan teknik biologi molekular, samangkèn bâḍâ polè macemma paḍi salaènna duwâ' subspesies ''O. sativa'' sè otama, ''indica'' bân ''japonica'', bâḍâ kèya subspesies minor tapè asèpat adaptif ka kennengan, akanta ''aus'' (paḍi gogo ḍâri Bangladesh), ''royada'' (paḍi pasang-surut/rawa ḍâri Bangladesh), ''ashina'' (paḍi pasang-surut ḍâri India), bân ''aromatic'' (paḍi wangi ḍâri Asia Lao' bân Iran, tamaso' paḍii basmati sè kasohor). Paḍi ''japonica'' èbâgi dhâddhi tello' kalompo' khas: ''temperate japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan cellep&quot; ḍâri Chèna, Korea, bân Jeppang), ''tropical japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan tropis&quot; ḍâri Nusantara), bân ''aromatic''. Subspesies ''aus'' iyâ rèya kalompo' sè apèsa. 

Ḍâri tè-bhuktè èvolusi molekular èra-kèra'aghi kalompo' rajâ paḍi ''indica'' bân ''japonica'' ḍâri 440.000 taon lambâ' ḍâri sèttong kalompo' spesies bhuju'en paḍi ''O. rufipogon''. Domestikasi (padi èobu bi' bânnya' orèng) bâḍâ è kennengan sè bhiḍhâ ḍâ' duwâ' kalompo' sè la apèsa rèya. Ḍâri bhuktè arkeologi paḍi molaè èobu (didomestikasi) 10.000 sampè' 5.000 taon Sabellunna Masèhi. 

Sala sèttong conto pamuliaan ḍâ' stres abiotik tombuwân paḍi iyâ rèya bâḍâna paḍi sè bisa oḍi' è tana sè ngemmeng aèngga (padi genangan). È paḍi, lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1'' aperran ḍâlem toleransi ḍâ' genangan lengkap sementara. Alel ''Sub1A-1'' dhâddhi pananto otama toleransi genangan, kalabân cara strategi ''quiescence'', yâ'ni abâtessè tombuna tajuk (bhungka) èbâkto paḍi ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpennan karbohidrat bisa èangghuy sampè' aèngnga nyerrep ka tana.  

=== Macemma paḍi sè èobu ===

==== Paḍi gogo ====
È pan-brâmpan kennengan sè ngangghuy aèng ojhân (tadah hujan) bânnya' orèng sè namen paḍi gogo, iyâ rèya macemma paḍi sè ètamen è tana kerrèng sè biyasa oḍi' maskè taḍâ' aèng ngemmeng akanta tana sabâ. È Lombok, bâḍâ sistem paḍi gogo rancah, sè ḍâlem sèttong bâkto tantanto mangemmeng tana bi' aèng, saèngghâ hasèl paḍina lebbi bânnya'. Biyasana è kennengan sè coma biisa namen paḍi gogo ngangghuy model tumpang sari (tana sè ètamen duwâ' otabâ lebbi bânnya' macemma tatombuwân è sèttong tanè). Paḍi gogo biyasana ètamen apolong bi' jhâghung otabâ tenggeng.

==== Paḍi rawa ====
Paḍi rawa otabâ paḍi pasang surut tombu dhibi' otabâ èobu è kennengan rawa-rawa. Salaèn è Kalimantan, paḍi rèya ètemmo è lembâ Songay Gangga. Paḍi rawa bisa abentu' bhungka sè lanjhâng sa'èngghâ bisa noro' aobâna ḍâlemma aèng mosèman sè cè' sarana.

Paḍi rawa bân paḍi aèng ḍâlem anḍi' cara adaptasi sè dhâ-bhidhâ ḍâ' ka ''genangan'' aèng. Adaptasina paḍi ḍâ' ka ngemmengnga aèng bisa dhâddhi polana pan-brâmpan cara. Mon paḍi aèng ḍâlem, ongghâna tègghina aèng bisa arangsang lanjhânga bhungkana saèngghâ ḍâunna bisa pagghun bâḍâ è attassâ aèng.

Cara rèya èkennal mènangka sebbhudhân ''strategi escape''. Sabhâligghâ, è aèng sè ngemmeng sè sèpaddhâ ghun samantara, pan-brâmpan macemma paḍi ngangghuy cara (strategi) ''quiescence'', iyâ rèya abâtessè tombuna tajuk è bâkto' ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpenan ènergi bisa èsèmpen sampè' aèngnga asat. Sala sèttong gen sè pentèng ḍâlem katahanan ḍâ' kennengan sè ngemmeng aèng iyâ rèya ''Sub1A'', sè bâḍâ è lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1''.

=== Macemma bherrâs ===

==== Paḍi pera ====
Paḍi pera iyâ rèya paḍi sè anḍi' kadar amilosa è pati lebbi ḍâri 20% è bherâssâ. Butèr nasè'ân mon è tana' ta' salèng rekka'. Labân ḍâri paḍi pera iyâ rèya paḍi pulen. Kabânnya'an orèng Inḍonèsia senneng nasè' macem rèya bân pan-brâmpan macemma bherrâs sè èjhuwâl è pasar Inḍonèsia tamaso' ka paḍi pulen. Pangalompo'an rèya èpèlè ḍâri konsistensi nasè'en.

==== Plotan ====
Bherrâs plotan (''sticky rice''), sè bârna potè, cèlleng, otabâ mèra bânnya' tombu è Asia Tenggara bân Asia Timur. Plotan anḍi kadar amilosa è bâbâna 1% è patè bherrâssâ. Patèna kabânnya'an amilopektin, sa'èngghâ mon ètana' cè' rekka'en. Bhiḍha bi' bherrâs biyasa, butèr bherrâs plotan anḍi' bârna sè lebbi petteng abâk bungo. Biyasana, bherrâs plotan èkaghâbây dhâddhi kananan manès otabâ jhâjhan. Salah sèttong kakanan sè èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan iyâ rèya ''kenta'' sè asalla ḍâri Kalimantan Tengnga. Kenta èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan sè ècampor bi' nyèor sè la èpasa, pas èberri' ghulâ potè otabâ ghulâ mèra, bân ètamba bujâ.

==== Paḍi ro'om (Paḍi wangi) ====
Paâi wangi otabâ paḍi ro'om (''aromatic rice'') èghâbây bi' orèng è pan-brâmpan kennengan è Asia, sè kasoho iyâ rèya ras 'Cianjur Pandanwangi' (satèya la dhâddhi kultivar unggul) bân bherrâs 'rajalele'. Kaduwâna iyâ rèya tamaso' varietas ''javanica'' sè omorra lanjhâng.

È naghârâ loar, orèng kennal ka paḍi bighi lanjhâng (''long grain''), paḍi bighi pèndâ' (''short grain''), ''risotto'', paḍi susu biyasana ngangghuy metode silsilah. Sala sèttong bâgiyân carana ḍâlem pemuliaan paḍi iyâ rèya bâḍâna kultivar 'IR5' bân 'IR8', sè tamaso' wâl-awwâllâ paḍi sè omorra pèndâ' tapè hasèlla bânnya'. Rèya dhâddhi awwâl ''revolusi hijau'' ḍâlam pangobuwân paḍi. Bânnya' kultivar paḍi samarèna biyasana tamaso' ḍu'-buḍu'en ḍâri duwâ' kultivar sè wâl-awwâl ghellâ'.

== Paḍi obuwân ==
Cara ngobu bân namen paḍi la èkaonèngè bi' manossa ḍâri aèbuwân taon sè tapongkor, macemma cara bânnya' èkalako sopajâ paḍi bisa tombu bân ngasèllaghi bânnya'.

* Namen paḍi è sabâ (Ing. ''paddy'' otabâ ''paddy field''), èmolaè ḍâri da'èrah lembâna Songay Yangtse è Tiongkok.
* Namen paḍi è tana kerrèng, lebbi ngaḍâ' èkennal bi' manossa ètèmbhâng namen è sabâ. 
* Namen paḍi è tana rawa otabâ pasang surut èlakonè è pan-brâmpan kennengan è Polo Kalimantan. 
* Namen paḍi ''gogo rancah'' otabâ paḍi ''gora'', iyâ rèya hasèl modifikasi ḍâri paḍi sè ètamen è tana kerrèng. Cara rèya bisa èkalako è Polo Lombok, sè coma anḍi' mosèm nambhârâ' sakejjhâ'.

Senèyap cara ngobu paḍi parlo kultivar (bhibhit) sè adaptif. Kalompo' kultivar paḍi sè cocok ètamen è tana kerrèng ènyamaè paḍi gogo.

Cara namen paḍi bisa kèya ngagghuy prinsip cara namen tatombuwân pangan sè teppa' otabâ ''Good Agricultural Practices'' (GAP). Prinsip GAP tamaso' syarat sumber daya bân proses namen, akanta ajâgâ tana bân aèng, bhibhit sè èangghuy, emmis (pupuk) bân pestisida, alat bân messin ghâbây atanè, carana molong, cara arabet marèna èpolong, bân sanitasi sè teppa'. Cara GAP èangghuy ghâbây maongghâ hasèl otabâ produktivitas tatombuwân, kuwalitas hasèlla, keamanan mon èkakan, bân keberlanjutan lingkungan.

=== Namen ni-bini (bhibhit) ===
Ngobu paḍi biyasana èmolaè ḍâri cara mèlè bhibhit (ni-bini) bân carana namen. Bhibhit sè èangghuy èpèlè ḍâri varietas sè cocok bi' kabâḍâ'ân tana, mosèm namen, bân tojjhuwân ngobu. È sistem namen pas ngallè (tanam pindah), bhibhit paḍi èobu ghâllu è tana sakonnè' ghâbây ni-bini sabellunna ètamen è sabâ otama. Sabellunna namen, tana sabâ biyasana èlandu' otabâ ènangghâlâ èparata sopajâ bisa mabhâghus polè kabâḍâ'ân tana, maghâmpang aberri' jhâlânna aèng, bân maceppet tombuna ni-binina paḍi sabellunna èpanjhâ'.
Cara namen paḍi bisa ngangghuy pan-brâmpan cara (sistem) akanta namen pas ngallè, namen bhibhit langsung, bân sistem namen jajar legowo. Sistem jajar legowo nantowaghi jhâuna tanemman bân bhârisân kosong tartanto sa'èngghâ tatombuwân sè ètamen anḍi kennengan legghâ ka'angghuy tombu bân sonar mata'arè sè lebbi bhâghus bân maghâmpang tombuna tanemman.

=== Arabât tatombuwân ===
Arabât paḍi iyâ rèya tamaso' aberri' aèng sè cokop,  ''penyulaman,'' norap'','' ajâgâ kèbân sè bisa marosak ka tombuwân bân aberri' emmis.  Jhâlânna aèng bisa ajâgâ kabhutowan tamennan ka aèng bâkto fase vegetatif, akembhâng bân aèssèna sekkem. Norap tana ekalako sopajâ tombuwân paḍi ta' kala tombuna bi' tombuwân rèt-karèddhân bân rebbhâ ḍâlam ngaollè sonarra arè, aèng, bân harana tana. Ajâgâ kèbân sè marosak ka tombuwân kalabân cara ajâgâ cara ''terpadu'' è sabâ.

=== Aberri' bhutok ===
Ngemmis (aberri' bhutok) paḍi èkalako ngangghuy cara ''pemupukan berimbang'', iyâ rèya aberri' unsur harana sè èkabhuto tana. Kabhutowanna emmis bân bhutok bisa ḍhâ-bhiḍhâ taghântong varietas, macemma tana, mosèm namen, bhâkto ngemmis, bân carana ngobu. Nantowaghi kabhutowan emmis è tana sabâ bisa ngangghuy Perangkat Uji Tanah Sawah (PUTS), bân kacokobhânna nitrogen è tatombuwân bisa èjhelling ngangghuy Bagan Warna Daun (BWD).

Biyasana, emmis nitrogen segghut èberri' li-beliân polana lekkas èlang ḍâri tana. Emmis fosfor bân kalium èberri' ngabâs kabhutuwanna tatombuwân. Salaènna emmis anorganik, emmis organik akanta kompos, bhutok, otabâ mabâli bhungkana paḍi bisa èghuna'aghi ka'angghuy mateppa' sèpat tana bân abânto tombuwân paḍi terros tombu bhâghus.

=== Molong bân marèna molong ===
Molong paḍi èklako mon kabânnya'an sekkem la aèssè bherrâs (bighina paḍi). Kabâḍâ'ân rèya biyasana ètandhâi bi' aobâna bârnana sekkem ḍâri bhiru ḍâun aobâ ka bârna konèng bân kandhungan aèng sè sajân korang. Samarèna èpolong, sekkemma paḍi pas èghiling mèlè apèsa ḍâri bhungkana, èbhersè'è bân èjhemmor sopajâ kerrèng mèlè bisa èsabâ' ḍâlem bâkto sè lebbi abit. Cara molong bân marèna molong paḍi sè teppa' bisa mapangghun kuwalitas sekkem bân ngorangè karosaghânna sekkem bâkto èsèmpen.

=== Kèbân bân panyakè' tombuwân paḍi ===

==== Kèbân panyakè' palèng otama ====

* Penggerek bhungkana paḍi potè (&quot;sundep&quot;, ''Scirpophaga innotata'')
* Penggerek bhungkana paḍi konèng (''S. incertulas'')
* Wereng bhungka tengnga potè (''Sogatella furcifera'')
* Wereng soklat (''Nilaparvata lugens'')
* Wereng bhiru ḍâun (''Nephotettix impicticeps'')
* Lembing bhiru ḍâun (''Nezara viridula'')
* Walang sangit (''Leptocorisa oratorius'')
* Ganjur (''Pachydiplosis oryzae'')
* Lala' bhibhit (''Arterigona exigua'')
* Ola' tantara/Ola' grayak (''Spodoptera litura'' bân ''S. exigua'')
* Tèkos sabâ (''Rattus argentiventer'')

==== Panyakè' palèng otama ====

* blas (''Pyricularia oryzae'', ''P. grisea'')
* hawar ḍâun bakteri (&quot;kresek&quot;, ''Xanthomonas oryzae'' pv. ''oryzae'')

== Pengola'an la'as dhâddhi nasè' ==
Saellana paèi èpolong, butèr paḍi otabâ paḍi èpèsa ḍâri dhârâmèyan paèi. Èpèsa èlakoni kalabân ècoco'aghi sèttong bhâthèk sopajâ la'assâ kalowar otabâ kalabân bhântowan mèssin ghilingan paḍi.

La'as sè la apèsa ḍâri bhungkana pas èpakpolong bân èjhemmor ka mata'arè. È jhâman lambâ’, paḍi ta’ èpèsa ḍâri dhârâmèyan sabellunna, pas èpakerrèng abhâreng bân sekkem. Paḍi sè è jhâmmor biyasana bhoto bâkto tello' kantos pettong arè mèlè kerrèng, taghântong ḍâri tèra'na sonarra mataarè. Pangangghuy messin pengerrèng rang-rang èlakonè. Oca' &quot; Paḍi Ghiling Kerrèng &quot; (GKG) èngghi panèka paḍi sè ampon èkerrèng bân ampon siap èghâli. La'as rèya dhâddhi sala sèttong bhârâng sè èjhuwâl ḍâri hasèlla tombuwân paḍi ka'angghuy [[Ekspor|èkspor]] otabâ èjhuwâl dâlem bitongan cè' bânnya'en.

La'as sè kerrèng èsèmpen otabâ langsong èghiling, saèngghâna bherras jârèya èpèsa ḍâri sekkem(kole’na berras). Nasè' panèka bhângon olahan bherrâs sè èjhuwâl è ka'angghuy èkakan . Hasèl laèn sè èkaollè ḍâri èpèsana bherrâs bi' paḍi panèka:

* ''Sekkâm paḍi'' bisa ekaghâbây parodidhân sè èobbhâr.
* ''Dhârâmèyan'', ghâlimpo'na bhungkana paḍi kerrèng. èghuna'aghi mènangka kakananna kèbân otabâ bahan ghâbâyân tanang .
* ''Dedak'', èngghi panèka bubu'en sekkem paḍi. Èghuna'aghi mènangka bahan kakanan tambahan sè bânnya' vitamin B.
* ''Dedak'', camporan dedak kasar bân ra'-kerra'en sekkem kènè' ghâbây pakan kèban.

== Sombher ==
[[Bhângsa:Totombuwân]]</text>
      <sha1>ea547k8j8w20ssyy3poyqnmic1avu1m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66441</id>
      <parentid>66440</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T02:29:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pengola'an la'as dhâddhi nasè' */</comment>
      <origin>66441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22562" sha1="pw7g7g7h6o9bokrislf5pmk4f0wx328" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Padi bukit.jpg|al=Bhungkana paḍi|jmpl|Bhungkana paḍi]]
'''Paḍi''' (Bhâsa Latèn: ''Oryza sativa'') iyâ rèya sala sèttong tatombuwân sè èobu bi' bânnya' orèng mènangka dhâddhi sombher kakanan otabâ sombher karbohidrat. Paḍi bâḍâ sè ètamen dhibi' bi' orèng bân bâḍâ kèya sè asalla ḍâri genus sè paḍâ tapè bânnè obuwân sè èsebbhut paḍi alasân (''liar''). Paḍi èsebbhut asalla ḍâri India otabâ Indocina sè laju maso' ka Inḍonèsia èkèbâ bi' ju'-bhuju'en ḍâri tana Asia ra-kèra taon 1500 Sabellunna Masèhi. Bâḍâ kèya sè nyebbhut jhâ' paḍi asalla ḍâri Tiongkok otabâ Cèna mènangka dhâddhi sombher kakanan sabbhen arèna.&lt;ref&gt;Arif, Ahmad. 2021. ''Masyarakat Adat &amp; Kedaulatan Pangan''. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia.&lt;/ref&gt;

Paḍi rèya nyamana tatombuwân sè buwâna ghi' cekka' è bhungkanan. Buwâna paḍi sè aropa bulir abhunḍhu' ènyamaè la'as. Dhinèng buwâna paḍi sè la èpèsa ḍâri kolè'en èsebbhut [[bherrâs]].

È taon sè lambâ', ju'-bhuju' ghi' ta' tao ka paḍi, sa'èngghâ kabânnya'an orèng Inḍonèsia ngakan saghu, jhâghung, tèla, tales, otabâ tenggâng dhâddhi sombher karbohidrat. Sajjhâgghâ èkennalaghi ka paḍi bânnya' orèng sè nganggâp paḍi mènangka simbol kacokobhân oḍi' bân dhâddhi pèlèan otama sè èkakan kabânnya'an orèng è Inḍonèsia. Sa'èngghâ satèya bânnya' orèng otamana na'-kana' ngoḍâ sè la ta' tao ḍâ' kakanan asli (khas) kenennganna dhibi'.

Orèng Inḍonèsia dhâddhi naghâra sè palèng aghântong ka bherrâs paḍi ghâbây kakanan otamana, ra-kèra 95% orèng Inḍonèsia ngakan bherrâs, dhining orèng Malaysia, Thailand, Korèa Selatan, bân Singapura bâḍâ è bâbâna 80%.&lt;ref&gt;Yulianto. Mei 2021. [https://tabloidsinartani.com/detail/wacana/agri-wacana/16661-Kearifan-Lokal-Sumber-Ketahanan-Pangan-Negara Kearifan Lokal, Sumber Ketahanan Pangan Negara]. ''Tabloidsinartani.com''. èaksès tangghâl 22 Sèptember 2026.&lt;/ref&gt;

== Ètimologi ==
Oca' paḍi asalla ḍâri ramo' ''Proto-Austronesia pajay'' sè paḍâ maksoddhâ. Oca' rowa asalla ḍâri oca' sè paḍâ ḍâlem bhâsa Amis Panay; bhâsa Tagalog paláy; bhâsa Kadazan paai; bhâsa Jhâbâ pari; bân bhâsa Chamorro faʻi, bân laènna.

== Dhâ-tandhâna ==
Paḍi tamaso' ḍâlem kalompo' ḍi-paḍiân otabâ ''Poaceae''. Paḍi anḍi' ramo' serabut, bhungkana pèndâ', bhungka batangnga èghâbây ḍâri bânnya' ḍâun sè salèng apolong sampè' jhâghâ tegghâp samporna, ḍâunna loncong angonco' abâk ngèsèl, bârna ḍâunna bhiru ngoḍâ sampè' bhiru towa, ora' ḍâunna sejajar, ètotobhi bi' lu-bulu pèndâ' bân rang-rang. Kembhânga èsoson majemuk, aca'-ranca'. Kompolan kembhânga èsebbhut ''floret'' sè bâḍâ è sèttong  ''spikelet'' è sèttong ''panikula'', macem buwâna bulir otabâ kariopsis sè ta' bisa èbhidhâ'aghi antara buwâ bân bighina, ropana bungkol abâk loncong, okoranna 3 - 15 mm, ètotobhi kolè sè èsebbhut sekkem (palea bân lemma), bâgiyân otamana paḍi sè biyasa èkakan iyâ rèya macemma ''enduspermium''.

== Kabina ==
Sabbhân kembhânga paḍi anḍi' ennem  cètak benang sari (kembhâng lakè') bân anḍi' putik (kembhâng binè') sè cètagghâ aranca' duwâ' aropa kanta sikaddhâ bhutol. Putik bân benang sari rèya biyasana bisa akabin ḍâlem bâkto sè paḍâ. Cara kabin (reproduksi) paḍi iyâ rèya bisa akabin dhibi' (reproduksi dhibi'), polana 95% lebbi serbuk sarina bisa akabin bik putik ḍâlem sèttong bhungka. Samarèna akabin, zigot (callon bhibhit) bhâkal mapecca abâ'en, pas laju dhâddhi embrio terros dhâddhi endosperm. Ahèrra, bânnya' bhighina paḍi pas aèssè patè è endosperm. Patè rèya èghuna'aghi mènangka gizina tatombuwân ḍâ' bhungkana paḍi sè ghi' ngoḍâ.

== Fisiologi bân adaptasi ==
Tombuna bhungka bân hasèlla paḍi èpangaroè bi' prosès fisiologis, akanta fotosintesis, kabhutowan aèng bân hara ḍâri tana, tombuna kembhâng, bân èssèna kolè' sekkemma paḍi. Sabâgiyân tatombuwân sè mosèmma paḍâ ḍâlem spesies bhâ-rebbhâ'ân, paḍi bisa tombu è pan-brâmpan kennengan bu-obuwân, ḍâri sabâ, tana kerrèng, sampè' tana rawa. Tapè, bhidâna ekosistem kennengan namen paḍi, abhiḍâ'aghi kabhutowan aèng bân hara sè dhâ-bhidhâ.

Aèng iyâ rèya sèttong faktor otama ḍâlem tombuna bhungkana paḍi. È tana sabâ, aèng sè neng-neng è tana bisa abhânto ajâgâ kabhutowan aèng ḍâ' tombuna bhungkana paḍi bân bisa malambat tombuna rebbhâ è dhi'-seddhi'en paḍi. Tapè aèng sè dhaddhi la-kolla'an sè ḍâlem ghâllu bân abit (ta' nyerrep ka tana) bisa nyegghâ kabhutowan oksigenna tatombuwân. Sabhâlligghâ, tombuwân paḍi è tana kerrèng, mon korang aèngga bisa malambat fotosintesis, malambat tombuna ḍâun, ngorangè tombuna buḍu'en paḍi bân ngorangè hasèlla buwâna paḍi.

Salaènna kabâḍâ'ân tana bân aèng, tombuna tamennan paḍi bisa è pangaroè kèya bi' kabâḍâ'ân angèn (suhu udara). Suhu bisa apangaro ḍâ' ka fotosintesis, tombuna kembhâng bân aèssèna butèr buwâna paḍi. Suhu sè tègghi bisa kèya apangaro ḍâ' fertilitas otabâ kabinna kembhâng bân la'as sè aèssè paḍi.

== Ghâmbhâr ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Berkas:Padi di pagi hari.jpg|bhungkana paḍi
Berkas:Menanam Padi di Sawah.jpg|Orèng manjhâ' (namen paḍi)
Berkas:Panen Padi Musim Tanam Padi Ke Dua Di Tahun 2022.jpg|Ghilinganna paḍi
Berkas:Panen Padi Petani Jember.jpg|Molong paḍi
Berkas:Padi Organik.jpg|La'as (Paḍi sè apèsa ḍâri bhungkana)
Berkas:Rice (84003).jpg|Bherrâs (La'as sè la èbuwâng kolè'en)
Berkas:Nasi lemak on banana leaf.jpg|nasè' (bherrâs paḍi sè ètana')
Berkas:2014 uncooked Thai glutinous rice.jpg|Bherrâs plotan
Berkas:8. Wajik 3.jpg|Bâjhik (jhâjhân ḍâri plotan)
&lt;/gallery&gt;


== Gènètika paḍi ==
Sèttong genom paḍi anḍi' 12 kromosom polana paḍi iyâ rèya tombuwân diploid, sa'èngghâ sabbhân sèl paḍi anḍi' 12 pasang kromosom (kajhâbâna sèl seksual).
Paḍi iyâ rèya organisme model ḍâlam èlmo genetika tombuwân polana 2 alasân: kaparlona manossa bân okoran kromosom sè abâk kènè', yâ'ni 1.6~2.3 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; pasang basa (''base pairs'', bp). Mènangka tombuwân model, gènom paḍi la èorot DNA-na (è sekuensing), paḍâ bi' genom manossa.

Pabeccè'an genetik paḍi la èmolaè ḍâri manossa ngobu paḍi. Ḍâri hasèl pabeccè'an genetik rèya ngasèllaghi macemma paḍi lokal, akanta 'Rojolele' ḍâri Klaten otabâ 'Pandanwangi' ḍâri Cianjur è Inḍonèsia otabâ 'Basmati' ḍâri India Ḍâjâ. Pabeccè'an genetik tombuwân paḍi ngasèllaghi paḍi tana kerrèng (''paḍi gogo'') sè ta' parlo penggenangan aèng otabâ ''padi rawa'' sè bisa adaptasi ḍâ' ḍâlemma aèng rawa sè abâ-obâ. 

Bâḍâna bioteknologi bân rekayasa genetika è taon 1980-an èarep bisa mabhâghus kuwalitassâ nasè (paḍi sè dhâddhi bherrâs pas ètana'). Pan-brâmpan peneliti è Swiss mabâḍâ transgenik sè bisa ngasèllaghi racon/toksin ḍâ' hama sè ngakan butèrra paḍi mènangka  pangarep matoron kaghântongan ḍâ' ngangghuy pestisida. IRRI alako bi' peneliti laèn aghâbây &quot;Paḍi emmas&quot; (''Golden Rice'') sè bisa ngasèllaghi provitamin A è ḍâlem bherrâssâ, ka'angghuy ngorangi kakorangan (''defisiensi'') vitamin A è pan-snapan naghârâ berkembang. 

Sèttong tim peneliti ḍâri Jeppang aghâbây paḍi sè ngasèllaghi racon ḍâ' ka bakteri kolera. Bherrâs sè èhasèllaghi ḍâri paḍi rèya èarep bisa dhâddhi pèlèan alternatif imunisasi kolera, otamana è nanghârâ berkembang. Ḍâri taon 1970-an, la èosaha'aghi bâḍâna paḍi hibrida, sè bisa anḍi' kakowadhân sopajâ hasèlla lebbi tègghi, polana arghâ ghâbâyyâ tègghi. 

Sala'enna mabhâghus hasèlla, pamuliaan paḍi sè èkalako tamaso' tatombuwân sè lebbi tahan ḍâ' ka hama (kèbân/organisme sè bisa marosak tatombuwân) bân kabâḍâ'ân stres tombuwân ḍâri parkara abiotik (akanta nèmor lanjhâng, salinitas, bân kaasaman tana). 

=== Cem-macemma genetik ===
Sampè' satèya bâḍâ duwâ' macem spesies paḍi sè èobu bi' bânnya' manossa, iyâ rèya ''Oryza sativa'' sè asalla ḍâri Asia bân ''O. glaberrima'' ysè asalla ḍâri Afrika Bârâ'. 

Awwâllâ, ''Oryza sativa'' èangghâp bâgiyaân ḍâri duwâ' subspesies, yâ'ni ''indica'' bân ''japonica'' (sinonim ''sinica''). Paḍi ''japonica'' biyasana omorra lebbi lanjhâng, bhungkana tègghi kèn ghâmpang robbhu, sekkemma anḍi' bunto' otabâ &quot;lu-bulu&quot; (Ing. ''awn''), bighina abâk bungkol, bân nasè'en abâk rekka'. Paḍi ''indica'', sabâlligghâ, omorra lebbhi mandhe', bhungkana lebbi kènnè', sekkemma taḍâ' buluna, bân bultèrra abâk loncong. maskè kaduwâna subspesies rèya bisa salèng akabin, persentase cocogghâ ta' tègghi. Macemma paḍi otama sè kasohor ḍâri hasèl kabin silang rèya yâ'ni kultivar 'IR8', sè èhasèllaghi ḍâri persilangan ''japonica'' (kultivar 'Deegeowoogen' ḍâri Formosa) bi' paḍi ''indica'' (kultivar 'Peta' ḍâri Inḍonèsia). Salaèn jârèya, bâḍâ varietas minor ''javanica'' sè anḍi' sèpat nga'-tengga'an ḍâri duwâ' tipe otama è attas. Varietas ''javanica'' coma ètemmo è Polo Jhâbâ. 

Kalabân bhântowan teknik biologi molekular, samangkèn bâḍâ polè macemma paḍi salaènna duwâ' subspesies ''O. sativa'' sè otama, ''indica'' bân ''japonica'', bâḍâ kèya subspesies minor tapè asèpat adaptif ka kennengan, akanta ''aus'' (paḍi gogo ḍâri Bangladesh), ''royada'' (paḍi pasang-surut/rawa ḍâri Bangladesh), ''ashina'' (paḍi pasang-surut ḍâri India), bân ''aromatic'' (paḍi wangi ḍâri Asia Lao' bân Iran, tamaso' paḍii basmati sè kasohor). Paḍi ''japonica'' èbâgi dhâddhi tello' kalompo' khas: ''temperate japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan cellep&quot; ḍâri Chèna, Korea, bân Jeppang), ''tropical japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan tropis&quot; ḍâri Nusantara), bân ''aromatic''. Subspesies ''aus'' iyâ rèya kalompo' sè apèsa. 

Ḍâri tè-bhuktè èvolusi molekular èra-kèra'aghi kalompo' rajâ paḍi ''indica'' bân ''japonica'' ḍâri 440.000 taon lambâ' ḍâri sèttong kalompo' spesies bhuju'en paḍi ''O. rufipogon''. Domestikasi (padi èobu bi' bânnya' orèng) bâḍâ è kennengan sè bhiḍhâ ḍâ' duwâ' kalompo' sè la apèsa rèya. Ḍâri bhuktè arkeologi paḍi molaè èobu (didomestikasi) 10.000 sampè' 5.000 taon Sabellunna Masèhi. 

Sala sèttong conto pamuliaan ḍâ' stres abiotik tombuwân paḍi iyâ rèya bâḍâna paḍi sè bisa oḍi' è tana sè ngemmeng aèngga (padi genangan). È paḍi, lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1'' aperran ḍâlem toleransi ḍâ' genangan lengkap sementara. Alel ''Sub1A-1'' dhâddhi pananto otama toleransi genangan, kalabân cara strategi ''quiescence'', yâ'ni abâtessè tombuna tajuk (bhungka) èbâkto paḍi ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpennan karbohidrat bisa èangghuy sampè' aèngnga nyerrep ka tana.  

=== Macemma paḍi sè èobu ===

==== Paḍi gogo ====
È pan-brâmpan kennengan sè ngangghuy aèng ojhân (tadah hujan) bânnya' orèng sè namen paḍi gogo, iyâ rèya macemma paḍi sè ètamen è tana kerrèng sè biyasa oḍi' maskè taḍâ' aèng ngemmeng akanta tana sabâ. È Lombok, bâḍâ sistem paḍi gogo rancah, sè ḍâlem sèttong bâkto tantanto mangemmeng tana bi' aèng, saèngghâ hasèl paḍina lebbi bânnya'. Biyasana è kennengan sè coma biisa namen paḍi gogo ngangghuy model tumpang sari (tana sè ètamen duwâ' otabâ lebbi bânnya' macemma tatombuwân è sèttong tanè). Paḍi gogo biyasana ètamen apolong bi' jhâghung otabâ tenggeng.

==== Paḍi rawa ====
Paḍi rawa otabâ paḍi pasang surut tombu dhibi' otabâ èobu è kennengan rawa-rawa. Salaèn è Kalimantan, paḍi rèya ètemmo è lembâ Songay Gangga. Paḍi rawa bisa abentu' bhungka sè lanjhâng sa'èngghâ bisa noro' aobâna ḍâlemma aèng mosèman sè cè' sarana.

Paḍi rawa bân paḍi aèng ḍâlem anḍi' cara adaptasi sè dhâ-bhidhâ ḍâ' ka ''genangan'' aèng. Adaptasina paḍi ḍâ' ka ngemmengnga aèng bisa dhâddhi polana pan-brâmpan cara. Mon paḍi aèng ḍâlem, ongghâna tègghina aèng bisa arangsang lanjhânga bhungkana saèngghâ ḍâunna bisa pagghun bâḍâ è attassâ aèng.

Cara rèya èkennal mènangka sebbhudhân ''strategi escape''. Sabhâligghâ, è aèng sè ngemmeng sè sèpaddhâ ghun samantara, pan-brâmpan macemma paḍi ngangghuy cara (strategi) ''quiescence'', iyâ rèya abâtessè tombuna tajuk è bâkto' ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpenan ènergi bisa èsèmpen sampè' aèngnga asat. Sala sèttong gen sè pentèng ḍâlem katahanan ḍâ' kennengan sè ngemmeng aèng iyâ rèya ''Sub1A'', sè bâḍâ è lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1''.

=== Macemma bherrâs ===

==== Paḍi pera ====
Paḍi pera iyâ rèya paḍi sè anḍi' kadar amilosa è pati lebbi ḍâri 20% è bherâssâ. Butèr nasè'ân mon è tana' ta' salèng rekka'. Labân ḍâri paḍi pera iyâ rèya paḍi pulen. Kabânnya'an orèng Inḍonèsia senneng nasè' macem rèya bân pan-brâmpan macemma bherrâs sè èjhuwâl è pasar Inḍonèsia tamaso' ka paḍi pulen. Pangalompo'an rèya èpèlè ḍâri konsistensi nasè'en.

==== Plotan ====
Bherrâs plotan (''sticky rice''), sè bârna potè, cèlleng, otabâ mèra bânnya' tombu è Asia Tenggara bân Asia Timur. Plotan anḍi kadar amilosa è bâbâna 1% è patè bherrâssâ. Patèna kabânnya'an amilopektin, sa'èngghâ mon ètana' cè' rekka'en. Bhiḍha bi' bherrâs biyasa, butèr bherrâs plotan anḍi' bârna sè lebbi petteng abâk bungo. Biyasana, bherrâs plotan èkaghâbây dhâddhi kananan manès otabâ jhâjhan. Salah sèttong kakanan sè èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan iyâ rèya ''kenta'' sè asalla ḍâri Kalimantan Tengnga. Kenta èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan sè ècampor bi' nyèor sè la èpasa, pas èberri' ghulâ potè otabâ ghulâ mèra, bân ètamba bujâ.

==== Paḍi ro'om (Paḍi wangi) ====
Paâi wangi otabâ paḍi ro'om (''aromatic rice'') èghâbây bi' orèng è pan-brâmpan kennengan è Asia, sè kasoho iyâ rèya ras 'Cianjur Pandanwangi' (satèya la dhâddhi kultivar unggul) bân bherrâs 'rajalele'. Kaduwâna iyâ rèya tamaso' varietas ''javanica'' sè omorra lanjhâng.

È naghârâ loar, orèng kennal ka paḍi bighi lanjhâng (''long grain''), paḍi bighi pèndâ' (''short grain''), ''risotto'', paḍi susu biyasana ngangghuy metode silsilah. Sala sèttong bâgiyân carana ḍâlem pemuliaan paḍi iyâ rèya bâḍâna kultivar 'IR5' bân 'IR8', sè tamaso' wâl-awwâllâ paḍi sè omorra pèndâ' tapè hasèlla bânnya'. Rèya dhâddhi awwâl ''revolusi hijau'' ḍâlam pangobuwân paḍi. Bânnya' kultivar paḍi samarèna biyasana tamaso' ḍu'-buḍu'en ḍâri duwâ' kultivar sè wâl-awwâl ghellâ'.

== Paḍi obuwân ==
Cara ngobu bân namen paḍi la èkaonèngè bi' manossa ḍâri aèbuwân taon sè tapongkor, macemma cara bânnya' èkalako sopajâ paḍi bisa tombu bân ngasèllaghi bânnya'.

* Namen paḍi è sabâ (Ing. ''paddy'' otabâ ''paddy field''), èmolaè ḍâri da'èrah lembâna Songay Yangtse è Tiongkok.
* Namen paḍi è tana kerrèng, lebbi ngaḍâ' èkennal bi' manossa ètèmbhâng namen è sabâ. 
* Namen paḍi è tana rawa otabâ pasang surut èlakonè è pan-brâmpan kennengan è Polo Kalimantan. 
* Namen paḍi ''gogo rancah'' otabâ paḍi ''gora'', iyâ rèya hasèl modifikasi ḍâri paḍi sè ètamen è tana kerrèng. Cara rèya bisa èkalako è Polo Lombok, sè coma anḍi' mosèm nambhârâ' sakejjhâ'.

Senèyap cara ngobu paḍi parlo kultivar (bhibhit) sè adaptif. Kalompo' kultivar paḍi sè cocok ètamen è tana kerrèng ènyamaè paḍi gogo.

Cara namen paḍi bisa kèya ngagghuy prinsip cara namen tatombuwân pangan sè teppa' otabâ ''Good Agricultural Practices'' (GAP). Prinsip GAP tamaso' syarat sumber daya bân proses namen, akanta ajâgâ tana bân aèng, bhibhit sè èangghuy, emmis (pupuk) bân pestisida, alat bân messin ghâbây atanè, carana molong, cara arabet marèna èpolong, bân sanitasi sè teppa'. Cara GAP èangghuy ghâbây maongghâ hasèl otabâ produktivitas tatombuwân, kuwalitas hasèlla, keamanan mon èkakan, bân keberlanjutan lingkungan.

=== Namen ni-bini (bhibhit) ===
Ngobu paḍi biyasana èmolaè ḍâri cara mèlè bhibhit (ni-bini) bân carana namen. Bhibhit sè èangghuy èpèlè ḍâri varietas sè cocok bi' kabâḍâ'ân tana, mosèm namen, bân tojjhuwân ngobu. È sistem namen pas ngallè (tanam pindah), bhibhit paḍi èobu ghâllu è tana sakonnè' ghâbây ni-bini sabellunna ètamen è sabâ otama. Sabellunna namen, tana sabâ biyasana èlandu' otabâ ènangghâlâ èparata sopajâ bisa mabhâghus polè kabâḍâ'ân tana, maghâmpang aberri' jhâlânna aèng, bân maceppet tombuna ni-binina paḍi sabellunna èpanjhâ'.
Cara namen paḍi bisa ngangghuy pan-brâmpan cara (sistem) akanta namen pas ngallè, namen bhibhit langsung, bân sistem namen jajar legowo. Sistem jajar legowo nantowaghi jhâuna tanemman bân bhârisân kosong tartanto sa'èngghâ tatombuwân sè ètamen anḍi kennengan legghâ ka'angghuy tombu bân sonar mata'arè sè lebbi bhâghus bân maghâmpang tombuna tanemman.

=== Arabât tatombuwân ===
Arabât paḍi iyâ rèya tamaso' aberri' aèng sè cokop,  ''penyulaman,'' norap'','' ajâgâ kèbân sè bisa marosak ka tombuwân bân aberri' emmis.  Jhâlânna aèng bisa ajâgâ kabhutowan tamennan ka aèng bâkto fase vegetatif, akembhâng bân aèssèna sekkem. Norap tana ekalako sopajâ tombuwân paḍi ta' kala tombuna bi' tombuwân rèt-karèddhân bân rebbhâ ḍâlam ngaollè sonarra arè, aèng, bân harana tana. Ajâgâ kèbân sè marosak ka tombuwân kalabân cara ajâgâ cara ''terpadu'' è sabâ.

=== Aberri' bhutok ===
Ngemmis (aberri' bhutok) paḍi èkalako ngangghuy cara ''pemupukan berimbang'', iyâ rèya aberri' unsur harana sè èkabhuto tana. Kabhutowanna emmis bân bhutok bisa ḍhâ-bhiḍhâ taghântong varietas, macemma tana, mosèm namen, bhâkto ngemmis, bân carana ngobu. Nantowaghi kabhutowan emmis è tana sabâ bisa ngangghuy Perangkat Uji Tanah Sawah (PUTS), bân kacokobhânna nitrogen è tatombuwân bisa èjhelling ngangghuy Bagan Warna Daun (BWD).

Biyasana, emmis nitrogen segghut èberri' li-beliân polana lekkas èlang ḍâri tana. Emmis fosfor bân kalium èberri' ngabâs kabhutuwanna tatombuwân. Salaènna emmis anorganik, emmis organik akanta kompos, bhutok, otabâ mabâli bhungkana paḍi bisa èghuna'aghi ka'angghuy mateppa' sèpat tana bân abânto tombuwân paḍi terros tombu bhâghus.

=== Molong bân marèna molong ===
Molong paḍi èklako mon kabânnya'an sekkem la aèssè bherrâs (bighina paḍi). Kabâḍâ'ân rèya biyasana ètandhâi bi' aobâna bârnana sekkem ḍâri bhiru ḍâun aobâ ka bârna konèng bân kandhungan aèng sè sajân korang. Samarèna èpolong, sekkemma paḍi pas èghiling mèlè apèsa ḍâri bhungkana, èbhersè'è bân èjhemmor sopajâ kerrèng mèlè bisa èsabâ' ḍâlem bâkto sè lebbi abit. Cara molong bân marèna molong paḍi sè teppa' bisa mapangghun kuwalitas sekkem bân ngorangè karosaghânna sekkem bâkto èsèmpen.

=== Kèbân bân panyakè' tombuwân paḍi ===

==== Kèbân panyakè' palèng otama ====

* Penggerek bhungkana paḍi potè (&quot;sundep&quot;, ''Scirpophaga innotata'')
* Penggerek bhungkana paḍi konèng (''S. incertulas'')
* Wereng bhungka tengnga potè (''Sogatella furcifera'')
* Wereng soklat (''Nilaparvata lugens'')
* Wereng bhiru ḍâun (''Nephotettix impicticeps'')
* Lembing bhiru ḍâun (''Nezara viridula'')
* Walang sangit (''Leptocorisa oratorius'')
* Ganjur (''Pachydiplosis oryzae'')
* Lala' bhibhit (''Arterigona exigua'')
* Ola' tantara/Ola' grayak (''Spodoptera litura'' bân ''S. exigua'')
* Tèkos sabâ (''Rattus argentiventer'')

==== Panyakè' palèng otama ====

* blas (''Pyricularia oryzae'', ''P. grisea'')
* hawar ḍâun bakteri (&quot;kresek&quot;, ''Xanthomonas oryzae'' pv. ''oryzae'')

== Pengola'an la'as dhâddhi nasè' ==
Saellana paèi èpolong, butèr paḍi otabâ paḍi èpèsa ḍâri dhârâmèyan paèi. Èpèsa èlakoni kalabân ècoco'aghi sèttong bhâthèk sopajâ la'assâ kalowar otabâ kalabân bhântowan mèssin ghilingan paḍi.

La'as sè la apèsa ḍâri bhungkana pas èpakpolong bân èjhemmor ka mata'arè. È jhâman lambâ’, paḍi ta’ èpèsa ḍâri dhârâmèyan sabellunna, pas èpakerrèng abhâreng bân sekkem. Paḍi sè è jhâmmor biyasana bhoto bâkto tello' kantos pettong arè mèlè kerrèng, taghântong ḍâri tèra'na sonarra mataarè. Pangangghuy messin pengerrèng rang-rang èlakonè. Oca' &quot; Paḍi Ghiling Kerrèng &quot; (GKG) èngghi panèka paḍi sè ampon èkerrèng bân ampon siap èghâli. La'as rèya dhâddhi sala sèttong bhârâng sè èjhuwâl ḍâri hasèlla tombuwân paḍi ka'angghuy [[Ekspor|èkspor]] otabâ èjhuwâl dâlem bitongan cè' bânnya'en.

La'as sè kerrèng èsèmpen otabâ langsong èghiling, saèngghâna bherras jârèya èpèsa ḍâri sekkem(kole’na berras). Nasè' panèka bhângon olahan bherrâs sè èjhuwâl è ka'angghuy èkakan . Hasèl laèn sè èkaollè ḍâri èpèsana bherrâs bi' paḍi panèka:

* ''Sekkâm paḍi'' bisa ekaghâbây parodidhân sè èobbhâr.
* ''Dhârâmèyan'', ghâlimpo'na bhungkana paḍi kerrèng. èghuna'aghi mènangka kakananna kèbân otabâ bahan ghâbâyân tanang .
* ''Dedak'', èngghi panèka bubu'en sekkem paḍi. Èghuna'aghi mènangka bahan kakanan tambahan sè bânnya' vitamin B.
* ''Dedak'', camporan dedak kasar bân ra'-kerra'en sekkem kènè' ghâbây pakan kèban.
Nase' bisa ètana' otabâ èghâli ka'angghuy [[nasè'|èghâbây]] èkakan. Nase’ otaba nase’ rekka' sè ètana' kalaban aèng sè lebbi bhâkal dhâddhi tajhin . Nasè' sè ètana' bisa kèya èlakoni kalabân cara èbhundhu', bisa kalabân ngangghuy anyaman ḍâun nyèor ngoḍâ dhâddhi topa', kalabân ḍâun keddhâng dhâddhi tèmpo, otabâ kalabân bhungkana perrèng sè èsebbhut [[lemang]] (biasana kalabân patèna nyèor). Bherrâs bisa jhughân èproses dhâddhi ènomman sè nyeggherragi (bherrâs kencor) otabâ mènnya' pècet ka'angghuy ngèrèng sake' bân nyo'-nyo'.

== Sombher ==
[[Bhângsa:Totombuwân]]</text>
      <sha1>pw7g7g7h6o9bokrislf5pmk4f0wx328</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66443</id>
      <parentid>66441</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T03:12:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pengola'an la'as dhâddhi nasè' */</comment>
      <origin>66443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23559" sha1="0u72h58m1ilscqlji0q780rvjtury4e" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Padi bukit.jpg|al=Bhungkana paḍi|jmpl|Bhungkana paḍi]]
'''Paḍi''' (Bhâsa Latèn: ''Oryza sativa'') iyâ rèya sala sèttong tatombuwân sè èobu bi' bânnya' orèng mènangka dhâddhi sombher kakanan otabâ sombher karbohidrat. Paḍi bâḍâ sè ètamen dhibi' bi' orèng bân bâḍâ kèya sè asalla ḍâri genus sè paḍâ tapè bânnè obuwân sè èsebbhut paḍi alasân (''liar''). Paḍi èsebbhut asalla ḍâri India otabâ Indocina sè laju maso' ka Inḍonèsia èkèbâ bi' ju'-bhuju'en ḍâri tana Asia ra-kèra taon 1500 Sabellunna Masèhi. Bâḍâ kèya sè nyebbhut jhâ' paḍi asalla ḍâri Tiongkok otabâ Cèna mènangka dhâddhi sombher kakanan sabbhen arèna.&lt;ref&gt;Arif, Ahmad. 2021. ''Masyarakat Adat &amp; Kedaulatan Pangan''. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia.&lt;/ref&gt;

Paḍi rèya nyamana tatombuwân sè buwâna ghi' cekka' è bhungkanan. Buwâna paḍi sè aropa bulir abhunḍhu' ènyamaè la'as. Dhinèng buwâna paḍi sè la èpèsa ḍâri kolè'en èsebbhut [[bherrâs]].

È taon sè lambâ', ju'-bhuju' ghi' ta' tao ka paḍi, sa'èngghâ kabânnya'an orèng Inḍonèsia ngakan saghu, jhâghung, tèla, tales, otabâ tenggâng dhâddhi sombher karbohidrat. Sajjhâgghâ èkennalaghi ka paḍi bânnya' orèng sè nganggâp paḍi mènangka simbol kacokobhân oḍi' bân dhâddhi pèlèan otama sè èkakan kabânnya'an orèng è Inḍonèsia. Sa'èngghâ satèya bânnya' orèng otamana na'-kana' ngoḍâ sè la ta' tao ḍâ' kakanan asli (khas) kenennganna dhibi'.

Orèng Inḍonèsia dhâddhi naghâra sè palèng aghântong ka bherrâs paḍi ghâbây kakanan otamana, ra-kèra 95% orèng Inḍonèsia ngakan bherrâs, dhining orèng Malaysia, Thailand, Korèa Selatan, bân Singapura bâḍâ è bâbâna 80%.&lt;ref&gt;Yulianto. Mei 2021. [https://tabloidsinartani.com/detail/wacana/agri-wacana/16661-Kearifan-Lokal-Sumber-Ketahanan-Pangan-Negara Kearifan Lokal, Sumber Ketahanan Pangan Negara]. ''Tabloidsinartani.com''. èaksès tangghâl 22 Sèptember 2026.&lt;/ref&gt;

== Ètimologi ==
Oca' paḍi asalla ḍâri ramo' ''Proto-Austronesia pajay'' sè paḍâ maksoddhâ. Oca' rowa asalla ḍâri oca' sè paḍâ ḍâlem bhâsa Amis Panay; bhâsa Tagalog paláy; bhâsa Kadazan paai; bhâsa Jhâbâ pari; bân bhâsa Chamorro faʻi, bân laènna.

== Dhâ-tandhâna ==
Paḍi tamaso' ḍâlem kalompo' ḍi-paḍiân otabâ ''Poaceae''. Paḍi anḍi' ramo' serabut, bhungkana pèndâ', bhungka batangnga èghâbây ḍâri bânnya' ḍâun sè salèng apolong sampè' jhâghâ tegghâp samporna, ḍâunna loncong angonco' abâk ngèsèl, bârna ḍâunna bhiru ngoḍâ sampè' bhiru towa, ora' ḍâunna sejajar, ètotobhi bi' lu-bulu pèndâ' bân rang-rang. Kembhânga èsoson majemuk, aca'-ranca'. Kompolan kembhânga èsebbhut ''floret'' sè bâḍâ è sèttong  ''spikelet'' è sèttong ''panikula'', macem buwâna bulir otabâ kariopsis sè ta' bisa èbhidhâ'aghi antara buwâ bân bighina, ropana bungkol abâk loncong, okoranna 3 - 15 mm, ètotobhi kolè sè èsebbhut sekkem (palea bân lemma), bâgiyân otamana paḍi sè biyasa èkakan iyâ rèya macemma ''enduspermium''.

== Kabina ==
Sabbhân kembhânga paḍi anḍi' ennem  cètak benang sari (kembhâng lakè') bân anḍi' putik (kembhâng binè') sè cètagghâ aranca' duwâ' aropa kanta sikaddhâ bhutol. Putik bân benang sari rèya biyasana bisa akabin ḍâlem bâkto sè paḍâ. Cara kabin (reproduksi) paḍi iyâ rèya bisa akabin dhibi' (reproduksi dhibi'), polana 95% lebbi serbuk sarina bisa akabin bik putik ḍâlem sèttong bhungka. Samarèna akabin, zigot (callon bhibhit) bhâkal mapecca abâ'en, pas laju dhâddhi embrio terros dhâddhi endosperm. Ahèrra, bânnya' bhighina paḍi pas aèssè patè è endosperm. Patè rèya èghuna'aghi mènangka gizina tatombuwân ḍâ' bhungkana paḍi sè ghi' ngoḍâ.

== Fisiologi bân adaptasi ==
Tombuna bhungka bân hasèlla paḍi èpangaroè bi' prosès fisiologis, akanta fotosintesis, kabhutowan aèng bân hara ḍâri tana, tombuna kembhâng, bân èssèna kolè' sekkemma paḍi. Sabâgiyân tatombuwân sè mosèmma paḍâ ḍâlem spesies bhâ-rebbhâ'ân, paḍi bisa tombu è pan-brâmpan kennengan bu-obuwân, ḍâri sabâ, tana kerrèng, sampè' tana rawa. Tapè, bhidâna ekosistem kennengan namen paḍi, abhiḍâ'aghi kabhutowan aèng bân hara sè dhâ-bhidhâ.

Aèng iyâ rèya sèttong faktor otama ḍâlem tombuna bhungkana paḍi. È tana sabâ, aèng sè neng-neng è tana bisa abhânto ajâgâ kabhutowan aèng ḍâ' tombuna bhungkana paḍi bân bisa malambat tombuna rebbhâ è dhi'-seddhi'en paḍi. Tapè aèng sè dhaddhi la-kolla'an sè ḍâlem ghâllu bân abit (ta' nyerrep ka tana) bisa nyegghâ kabhutowan oksigenna tatombuwân. Sabhâlligghâ, tombuwân paḍi è tana kerrèng, mon korang aèngga bisa malambat fotosintesis, malambat tombuna ḍâun, ngorangè tombuna buḍu'en paḍi bân ngorangè hasèlla buwâna paḍi.

Salaènna kabâḍâ'ân tana bân aèng, tombuna tamennan paḍi bisa è pangaroè kèya bi' kabâḍâ'ân angèn (suhu udara). Suhu bisa apangaro ḍâ' ka fotosintesis, tombuna kembhâng bân aèssèna butèr buwâna paḍi. Suhu sè tègghi bisa kèya apangaro ḍâ' fertilitas otabâ kabinna kembhâng bân la'as sè aèssè paḍi.

== Ghâmbhâr ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Berkas:Padi di pagi hari.jpg|bhungkana paḍi
Berkas:Menanam Padi di Sawah.jpg|Orèng manjhâ' (namen paḍi)
Berkas:Panen Padi Musim Tanam Padi Ke Dua Di Tahun 2022.jpg|Ghilinganna paḍi
Berkas:Panen Padi Petani Jember.jpg|Molong paḍi
Berkas:Padi Organik.jpg|La'as (Paḍi sè apèsa ḍâri bhungkana)
Berkas:Rice (84003).jpg|Bherrâs (La'as sè la èbuwâng kolè'en)
Berkas:Nasi lemak on banana leaf.jpg|nasè' (bherrâs paḍi sè ètana')
Berkas:2014 uncooked Thai glutinous rice.jpg|Bherrâs plotan
Berkas:8. Wajik 3.jpg|Bâjhik (jhâjhân ḍâri plotan)
&lt;/gallery&gt;


== Gènètika paḍi ==
Sèttong genom paḍi anḍi' 12 kromosom polana paḍi iyâ rèya tombuwân diploid, sa'èngghâ sabbhân sèl paḍi anḍi' 12 pasang kromosom (kajhâbâna sèl seksual).
Paḍi iyâ rèya organisme model ḍâlam èlmo genetika tombuwân polana 2 alasân: kaparlona manossa bân okoran kromosom sè abâk kènè', yâ'ni 1.6~2.3 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; pasang basa (''base pairs'', bp). Mènangka tombuwân model, gènom paḍi la èorot DNA-na (è sekuensing), paḍâ bi' genom manossa.

Pabeccè'an genetik paḍi la èmolaè ḍâri manossa ngobu paḍi. Ḍâri hasèl pabeccè'an genetik rèya ngasèllaghi macemma paḍi lokal, akanta 'Rojolele' ḍâri Klaten otabâ 'Pandanwangi' ḍâri Cianjur è Inḍonèsia otabâ 'Basmati' ḍâri India Ḍâjâ. Pabeccè'an genetik tombuwân paḍi ngasèllaghi paḍi tana kerrèng (''paḍi gogo'') sè ta' parlo penggenangan aèng otabâ ''padi rawa'' sè bisa adaptasi ḍâ' ḍâlemma aèng rawa sè abâ-obâ. 

Bâḍâna bioteknologi bân rekayasa genetika è taon 1980-an èarep bisa mabhâghus kuwalitassâ nasè (paḍi sè dhâddhi bherrâs pas ètana'). Pan-brâmpan peneliti è Swiss mabâḍâ transgenik sè bisa ngasèllaghi racon/toksin ḍâ' hama sè ngakan butèrra paḍi mènangka  pangarep matoron kaghântongan ḍâ' ngangghuy pestisida. IRRI alako bi' peneliti laèn aghâbây &quot;Paḍi emmas&quot; (''Golden Rice'') sè bisa ngasèllaghi provitamin A è ḍâlem bherrâssâ, ka'angghuy ngorangi kakorangan (''defisiensi'') vitamin A è pan-snapan naghârâ berkembang. 

Sèttong tim peneliti ḍâri Jeppang aghâbây paḍi sè ngasèllaghi racon ḍâ' ka bakteri kolera. Bherrâs sè èhasèllaghi ḍâri paḍi rèya èarep bisa dhâddhi pèlèan alternatif imunisasi kolera, otamana è nanghârâ berkembang. Ḍâri taon 1970-an, la èosaha'aghi bâḍâna paḍi hibrida, sè bisa anḍi' kakowadhân sopajâ hasèlla lebbi tègghi, polana arghâ ghâbâyyâ tègghi. 

Sala'enna mabhâghus hasèlla, pamuliaan paḍi sè èkalako tamaso' tatombuwân sè lebbi tahan ḍâ' ka hama (kèbân/organisme sè bisa marosak tatombuwân) bân kabâḍâ'ân stres tombuwân ḍâri parkara abiotik (akanta nèmor lanjhâng, salinitas, bân kaasaman tana). 

=== Cem-macemma genetik ===
Sampè' satèya bâḍâ duwâ' macem spesies paḍi sè èobu bi' bânnya' manossa, iyâ rèya ''Oryza sativa'' sè asalla ḍâri Asia bân ''O. glaberrima'' ysè asalla ḍâri Afrika Bârâ'. 

Awwâllâ, ''Oryza sativa'' èangghâp bâgiyaân ḍâri duwâ' subspesies, yâ'ni ''indica'' bân ''japonica'' (sinonim ''sinica''). Paḍi ''japonica'' biyasana omorra lebbi lanjhâng, bhungkana tègghi kèn ghâmpang robbhu, sekkemma anḍi' bunto' otabâ &quot;lu-bulu&quot; (Ing. ''awn''), bighina abâk bungkol, bân nasè'en abâk rekka'. Paḍi ''indica'', sabâlligghâ, omorra lebbhi mandhe', bhungkana lebbi kènnè', sekkemma taḍâ' buluna, bân bultèrra abâk loncong. maskè kaduwâna subspesies rèya bisa salèng akabin, persentase cocogghâ ta' tègghi. Macemma paḍi otama sè kasohor ḍâri hasèl kabin silang rèya yâ'ni kultivar 'IR8', sè èhasèllaghi ḍâri persilangan ''japonica'' (kultivar 'Deegeowoogen' ḍâri Formosa) bi' paḍi ''indica'' (kultivar 'Peta' ḍâri Inḍonèsia). Salaèn jârèya, bâḍâ varietas minor ''javanica'' sè anḍi' sèpat nga'-tengga'an ḍâri duwâ' tipe otama è attas. Varietas ''javanica'' coma ètemmo è Polo Jhâbâ. 

Kalabân bhântowan teknik biologi molekular, samangkèn bâḍâ polè macemma paḍi salaènna duwâ' subspesies ''O. sativa'' sè otama, ''indica'' bân ''japonica'', bâḍâ kèya subspesies minor tapè asèpat adaptif ka kennengan, akanta ''aus'' (paḍi gogo ḍâri Bangladesh), ''royada'' (paḍi pasang-surut/rawa ḍâri Bangladesh), ''ashina'' (paḍi pasang-surut ḍâri India), bân ''aromatic'' (paḍi wangi ḍâri Asia Lao' bân Iran, tamaso' paḍii basmati sè kasohor). Paḍi ''japonica'' èbâgi dhâddhi tello' kalompo' khas: ''temperate japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan cellep&quot; ḍâri Chèna, Korea, bân Jeppang), ''tropical japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan tropis&quot; ḍâri Nusantara), bân ''aromatic''. Subspesies ''aus'' iyâ rèya kalompo' sè apèsa. 

Ḍâri tè-bhuktè èvolusi molekular èra-kèra'aghi kalompo' rajâ paḍi ''indica'' bân ''japonica'' ḍâri 440.000 taon lambâ' ḍâri sèttong kalompo' spesies bhuju'en paḍi ''O. rufipogon''. Domestikasi (padi èobu bi' bânnya' orèng) bâḍâ è kennengan sè bhiḍhâ ḍâ' duwâ' kalompo' sè la apèsa rèya. Ḍâri bhuktè arkeologi paḍi molaè èobu (didomestikasi) 10.000 sampè' 5.000 taon Sabellunna Masèhi. 

Sala sèttong conto pamuliaan ḍâ' stres abiotik tombuwân paḍi iyâ rèya bâḍâna paḍi sè bisa oḍi' è tana sè ngemmeng aèngga (padi genangan). È paḍi, lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1'' aperran ḍâlem toleransi ḍâ' genangan lengkap sementara. Alel ''Sub1A-1'' dhâddhi pananto otama toleransi genangan, kalabân cara strategi ''quiescence'', yâ'ni abâtessè tombuna tajuk (bhungka) èbâkto paḍi ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpennan karbohidrat bisa èangghuy sampè' aèngnga nyerrep ka tana.  

=== Macemma paḍi sè èobu ===

==== Paḍi gogo ====
È pan-brâmpan kennengan sè ngangghuy aèng ojhân (tadah hujan) bânnya' orèng sè namen paḍi gogo, iyâ rèya macemma paḍi sè ètamen è tana kerrèng sè biyasa oḍi' maskè taḍâ' aèng ngemmeng akanta tana sabâ. È Lombok, bâḍâ sistem paḍi gogo rancah, sè ḍâlem sèttong bâkto tantanto mangemmeng tana bi' aèng, saèngghâ hasèl paḍina lebbi bânnya'. Biyasana è kennengan sè coma biisa namen paḍi gogo ngangghuy model tumpang sari (tana sè ètamen duwâ' otabâ lebbi bânnya' macemma tatombuwân è sèttong tanè). Paḍi gogo biyasana ètamen apolong bi' jhâghung otabâ tenggeng.

==== Paḍi rawa ====
Paḍi rawa otabâ paḍi pasang surut tombu dhibi' otabâ èobu è kennengan rawa-rawa. Salaèn è Kalimantan, paḍi rèya ètemmo è lembâ Songay Gangga. Paḍi rawa bisa abentu' bhungka sè lanjhâng sa'èngghâ bisa noro' aobâna ḍâlemma aèng mosèman sè cè' sarana.

Paḍi rawa bân paḍi aèng ḍâlem anḍi' cara adaptasi sè dhâ-bhidhâ ḍâ' ka ''genangan'' aèng. Adaptasina paḍi ḍâ' ka ngemmengnga aèng bisa dhâddhi polana pan-brâmpan cara. Mon paḍi aèng ḍâlem, ongghâna tègghina aèng bisa arangsang lanjhânga bhungkana saèngghâ ḍâunna bisa pagghun bâḍâ è attassâ aèng.

Cara rèya èkennal mènangka sebbhudhân ''strategi escape''. Sabhâligghâ, è aèng sè ngemmeng sè sèpaddhâ ghun samantara, pan-brâmpan macemma paḍi ngangghuy cara (strategi) ''quiescence'', iyâ rèya abâtessè tombuna tajuk è bâkto' ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpenan ènergi bisa èsèmpen sampè' aèngnga asat. Sala sèttong gen sè pentèng ḍâlem katahanan ḍâ' kennengan sè ngemmeng aèng iyâ rèya ''Sub1A'', sè bâḍâ è lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1''.

=== Macemma bherrâs ===

==== Paḍi pera ====
Paḍi pera iyâ rèya paḍi sè anḍi' kadar amilosa è pati lebbi ḍâri 20% è bherâssâ. Butèr nasè'ân mon è tana' ta' salèng rekka'. Labân ḍâri paḍi pera iyâ rèya paḍi pulen. Kabânnya'an orèng Inḍonèsia senneng nasè' macem rèya bân pan-brâmpan macemma bherrâs sè èjhuwâl è pasar Inḍonèsia tamaso' ka paḍi pulen. Pangalompo'an rèya èpèlè ḍâri konsistensi nasè'en.

==== Plotan ====
Bherrâs plotan (''sticky rice''), sè bârna potè, cèlleng, otabâ mèra bânnya' tombu è Asia Tenggara bân Asia Timur. Plotan anḍi kadar amilosa è bâbâna 1% è patè bherrâssâ. Patèna kabânnya'an amilopektin, sa'èngghâ mon ètana' cè' rekka'en. Bhiḍha bi' bherrâs biyasa, butèr bherrâs plotan anḍi' bârna sè lebbi petteng abâk bungo. Biyasana, bherrâs plotan èkaghâbây dhâddhi kananan manès otabâ jhâjhan. Salah sèttong kakanan sè èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan iyâ rèya ''kenta'' sè asalla ḍâri Kalimantan Tengnga. Kenta èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan sè ècampor bi' nyèor sè la èpasa, pas èberri' ghulâ potè otabâ ghulâ mèra, bân ètamba bujâ.

==== Paḍi ro'om (Paḍi wangi) ====
Paâi wangi otabâ paḍi ro'om (''aromatic rice'') èghâbây bi' orèng è pan-brâmpan kennengan è Asia, sè kasoho iyâ rèya ras 'Cianjur Pandanwangi' (satèya la dhâddhi kultivar unggul) bân bherrâs 'rajalele'. Kaduwâna iyâ rèya tamaso' varietas ''javanica'' sè omorra lanjhâng.

È naghârâ loar, orèng kennal ka paḍi bighi lanjhâng (''long grain''), paḍi bighi pèndâ' (''short grain''), ''risotto'', paḍi susu biyasana ngangghuy metode silsilah. Sala sèttong bâgiyân carana ḍâlem pemuliaan paḍi iyâ rèya bâḍâna kultivar 'IR5' bân 'IR8', sè tamaso' wâl-awwâllâ paḍi sè omorra pèndâ' tapè hasèlla bânnya'. Rèya dhâddhi awwâl ''revolusi hijau'' ḍâlam pangobuwân paḍi. Bânnya' kultivar paḍi samarèna biyasana tamaso' ḍu'-buḍu'en ḍâri duwâ' kultivar sè wâl-awwâl ghellâ'.

== Paḍi obuwân ==
Cara ngobu bân namen paḍi la èkaonèngè bi' manossa ḍâri aèbuwân taon sè tapongkor, macemma cara bânnya' èkalako sopajâ paḍi bisa tombu bân ngasèllaghi bânnya'.

* Namen paḍi è sabâ (Ing. ''paddy'' otabâ ''paddy field''), èmolaè ḍâri da'èrah lembâna Songay Yangtse è Tiongkok.
* Namen paḍi è tana kerrèng, lebbi ngaḍâ' èkennal bi' manossa ètèmbhâng namen è sabâ. 
* Namen paḍi è tana rawa otabâ pasang surut èlakonè è pan-brâmpan kennengan è Polo Kalimantan. 
* Namen paḍi ''gogo rancah'' otabâ paḍi ''gora'', iyâ rèya hasèl modifikasi ḍâri paḍi sè ètamen è tana kerrèng. Cara rèya bisa èkalako è Polo Lombok, sè coma anḍi' mosèm nambhârâ' sakejjhâ'.

Senèyap cara ngobu paḍi parlo kultivar (bhibhit) sè adaptif. Kalompo' kultivar paḍi sè cocok ètamen è tana kerrèng ènyamaè paḍi gogo.

Cara namen paḍi bisa kèya ngagghuy prinsip cara namen tatombuwân pangan sè teppa' otabâ ''Good Agricultural Practices'' (GAP). Prinsip GAP tamaso' syarat sumber daya bân proses namen, akanta ajâgâ tana bân aèng, bhibhit sè èangghuy, emmis (pupuk) bân pestisida, alat bân messin ghâbây atanè, carana molong, cara arabet marèna èpolong, bân sanitasi sè teppa'. Cara GAP èangghuy ghâbây maongghâ hasèl otabâ produktivitas tatombuwân, kuwalitas hasèlla, keamanan mon èkakan, bân keberlanjutan lingkungan.

=== Namen ni-bini (bhibhit) ===
Ngobu paḍi biyasana èmolaè ḍâri cara mèlè bhibhit (ni-bini) bân carana namen. Bhibhit sè èangghuy èpèlè ḍâri varietas sè cocok bi' kabâḍâ'ân tana, mosèm namen, bân tojjhuwân ngobu. È sistem namen pas ngallè (tanam pindah), bhibhit paḍi èobu ghâllu è tana sakonnè' ghâbây ni-bini sabellunna ètamen è sabâ otama. Sabellunna namen, tana sabâ biyasana èlandu' otabâ ènangghâlâ èparata sopajâ bisa mabhâghus polè kabâḍâ'ân tana, maghâmpang aberri' jhâlânna aèng, bân maceppet tombuna ni-binina paḍi sabellunna èpanjhâ'.
Cara namen paḍi bisa ngangghuy pan-brâmpan cara (sistem) akanta namen pas ngallè, namen bhibhit langsung, bân sistem namen jajar legowo. Sistem jajar legowo nantowaghi jhâuna tanemman bân bhârisân kosong tartanto sa'èngghâ tatombuwân sè ètamen anḍi kennengan legghâ ka'angghuy tombu bân sonar mata'arè sè lebbi bhâghus bân maghâmpang tombuna tanemman.

=== Arabât tatombuwân ===
Arabât paḍi iyâ rèya tamaso' aberri' aèng sè cokop,  ''penyulaman,'' norap'','' ajâgâ kèbân sè bisa marosak ka tombuwân bân aberri' emmis.  Jhâlânna aèng bisa ajâgâ kabhutowan tamennan ka aèng bâkto fase vegetatif, akembhâng bân aèssèna sekkem. Norap tana ekalako sopajâ tombuwân paḍi ta' kala tombuna bi' tombuwân rèt-karèddhân bân rebbhâ ḍâlam ngaollè sonarra arè, aèng, bân harana tana. Ajâgâ kèbân sè marosak ka tombuwân kalabân cara ajâgâ cara ''terpadu'' è sabâ.

=== Aberri' bhutok ===
Ngemmis (aberri' bhutok) paḍi èkalako ngangghuy cara ''pemupukan berimbang'', iyâ rèya aberri' unsur harana sè èkabhuto tana. Kabhutowanna emmis bân bhutok bisa ḍhâ-bhiḍhâ taghântong varietas, macemma tana, mosèm namen, bhâkto ngemmis, bân carana ngobu. Nantowaghi kabhutowan emmis è tana sabâ bisa ngangghuy Perangkat Uji Tanah Sawah (PUTS), bân kacokobhânna nitrogen è tatombuwân bisa èjhelling ngangghuy Bagan Warna Daun (BWD).

Biyasana, emmis nitrogen segghut èberri' li-beliân polana lekkas èlang ḍâri tana. Emmis fosfor bân kalium èberri' ngabâs kabhutuwanna tatombuwân. Salaènna emmis anorganik, emmis organik akanta kompos, bhutok, otabâ mabâli bhungkana paḍi bisa èghuna'aghi ka'angghuy mateppa' sèpat tana bân abânto tombuwân paḍi terros tombu bhâghus.

=== Molong bân marèna molong ===
Molong paḍi èklako mon kabânnya'an sekkem la aèssè bherrâs (bighina paḍi). Kabâḍâ'ân rèya biyasana ètandhâi bi' aobâna bârnana sekkem ḍâri bhiru ḍâun aobâ ka bârna konèng bân kandhungan aèng sè sajân korang. Samarèna èpolong, sekkemma paḍi pas èghiling mèlè apèsa ḍâri bhungkana, èbhersè'è bân èjhemmor sopajâ kerrèng mèlè bisa èsabâ' ḍâlem bâkto sè lebbi abit. Cara molong bân marèna molong paḍi sè teppa' bisa mapangghun kuwalitas sekkem bân ngorangè karosaghânna sekkem bâkto èsèmpen.

=== Kèbân bân panyakè' tombuwân paḍi ===

==== Kèbân panyakè' palèng otama ====

* Penggerek bhungkana paḍi potè (&quot;sundep&quot;, ''Scirpophaga innotata'')
* Penggerek bhungkana paḍi konèng (''S. incertulas'')
* Wereng bhungka tengnga potè (''Sogatella furcifera'')
* Wereng soklat (''Nilaparvata lugens'')
* Wereng bhiru ḍâun (''Nephotettix impicticeps'')
* Lembing bhiru ḍâun (''Nezara viridula'')
* Walang sangit (''Leptocorisa oratorius'')
* Ganjur (''Pachydiplosis oryzae'')
* Lala' bhibhit (''Arterigona exigua'')
* Ola' tantara/Ola' grayak (''Spodoptera litura'' bân ''S. exigua'')
* Tèkos sabâ (''Rattus argentiventer'')

==== Panyakè' palèng otama ====

* blas (''Pyricularia oryzae'', ''P. grisea'')
* hawar ḍâun bakteri (&quot;kresek&quot;, ''Xanthomonas oryzae'' pv. ''oryzae'')

== Pengola'an la'as dhâddhi nasè' ==
Saellana paèi èpolong, butèr paḍi otabâ paḍi èpèsa ḍâri dhârâmèyan paèi. Èpèsa èlakoni kalabân ècoco'aghi sèttong bhâthèk sopajâ la'assâ kalowar otabâ kalabân bhântowan mèssin ghilingan paḍi.

La'as sè la apèsa ḍâri bhungkana pas èpakpolong bân èjhemmor ka mata'arè. È jhâman lambâ’, paḍi ta’ èpèsa ḍâri dhârâmèyan sabellunna, pas èpakerrèng abhâreng bân sekkem. Paḍi sè è jhâmmor biyasana bhoto bâkto tello' kantos pettong arè mèlè kerrèng, taghântong ḍâri tèra'na sonarra mataarè. Pangangghuy messin pengerrèng rang-rang èlakonè. Oca' &quot; Paḍi Ghiling Kerrèng &quot; (GKG) èngghi panèka paḍi sè ampon èkerrèng bân ampon siap èghâli. La'as rèya dhâddhi sala sèttong bhârâng sè èjhuwâl ḍâri hasèlla tombuwân paḍi ka'angghuy [[Ekspor|èkspor]] otabâ èjhuwâl dâlem bitongan cè' bânnya'en.

La'as sè kerrèng èsèmpen otabâ langsong èghiling, saèngghâna bherras jârèya èpèsa ḍâri sekkem(kole’na berras). Nasè' panèka bhângon olahan bherrâs sè èjhuwâl è ka'angghuy èkakan . Hasèl laèn sè èkaollè ḍâri èpèsana bherrâs bi' paḍi panèka:

* ''Sekkâm paḍi'' bisa ekaghâbây parodidhân sè èobbhâr.
* ''Dhârâmèyan'', ghâlimpo'na bhungkana paḍi kerrèng. èghuna'aghi mènangka kakananna kèbân otabâ bahan ghâbâyân tanang .
* ''Dedak'', èngghi panèka bubu'en sekkem paḍi. Èghuna'aghi mènangka bahan kakanan tambahan sè bânnya' vitamin B.
* ''Dedak'', camporan dedak kasar bân ra'-kerra'en sekkem kènè' ghâbây pakan kèban.
Nase' bisa ètana' otabâ èghâli ka'angghuy [[nasè'|èghâbây]] èkakan. Nase’ otaba nase’ rekka' sè ètana' kalaban aèng sè lebbi bhâkal dhâddhi tajhin . Nasè' sè ètana' bisa kèya èlakoni kalabân cara èbhundhu', bisa kalabân ngangghuy anyaman ḍâun nyèor ngoḍâ dhâddhi topa', kalabân ḍâun keddhâng dhâddhi tèmpo, otabâ kalabân bhungkana perrèng sè èsebbhut [[lemang]] (biasana kalabân patèna nyèor). Bherrâs bisa jhughân èproses dhâddhi ènomman sè nyeggherragi (bherrâs kencor) otabâ mènnya' pècet ka'angghuy ngèrèng sake' bân nyo'-nyo'.

== Produksina paḍi bân dhâghâng internasional ==
Naghârâ-naghârâ sè ngasèllaghi paḍi sè palèng bânnya' panèka [[Tiongkok|Cèna]] (28% dâri total produksi dhunnya), [[Inḍia|India]] (21%), bân [[Inḍonèsia|Indonesia]] (9%). Namong,  sakonè' ḍâri produksi bherrâs è dhunnya sè èperdagangaghi antar naghârâ (namong 5%-6% ḍâri sabânnya'en produksi dhunnya). [[Thailand]] panèka èkspor bherrâs otama (26% ḍâri sakabbhina bherrâs sè èjhuwâl è dhunnya) ètoro'è [[Viètnam|Vietnam]] (15%) bân [[Amerika Serikat|Amèrika Serikat]] (11%). Inḍonèsia panèka naghârâ importir bhrerâs sè palèng rajâ è dhunnya (14% ḍâri bherrâs sè èjhuwâl è dhunnya) ètoro'è [[Bangladesh|Bangladèsh]] (4%), bân [[Brasil]] (3%). Produksi bherrâs Inḍonèsia è taon 2006 iyâ rèya 54 juta ton, saterrossâ è taon 2007 iyâ rèya 57 juta ton, korang ḍâri target aslina 60 juta ton amarghâ kerrèng taḍâ' ojhân sè èsebbhut fènomena [[ENSO]].

== Sombher ==
[[Bhângsa:Totombuwân]]</text>
      <sha1>0u72h58m1ilscqlji0q780rvjtury4e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66444</id>
      <parentid>66443</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T03:26:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <origin>66444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24101" sha1="6jsniv15h7ouhoivaoq4x7i21i5chcd" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Padi bukit.jpg|al=Bhungkana paḍi|jmpl|Bhungkana paḍi]]
'''Paḍi''' (Bhâsa Latèn: ''Oryza sativa'') iyâ rèya sala sèttong tatombuwân sè èobu bi' bânnya' orèng mènangka dhâddhi sombher kakanan otabâ sombher karbohidrat. Paḍi bâḍâ sè ètamen dhibi' bi' orèng bân bâḍâ kèya sè asalla ḍâri genus sè paḍâ tapè bânnè obuwân sè èsebbhut paḍi alasân (''liar''). Paḍi èsebbhut asalla ḍâri India otabâ Indocina sè laju maso' ka Inḍonèsia èkèbâ bi' ju'-bhuju'en ḍâri tana Asia ra-kèra taon 1500 Sabellunna Masèhi. Bâḍâ kèya sè nyebbhut jhâ' paḍi asalla ḍâri Tiongkok otabâ Cèna mènangka dhâddhi sombher kakanan sabbhen arèna.&lt;ref&gt;Arif, Ahmad. 2021. ''Masyarakat Adat &amp; Kedaulatan Pangan''. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia.&lt;/ref&gt;

Paḍi rèya nyamana tatombuwân sè buwâna ghi' cekka' è bhungkanan. Buwâna paḍi sè aropa bulir abhunḍhu' ènyamaè la'as. Dhinèng buwâna paḍi sè la èpèsa ḍâri kolè'en èsebbhut [[bherrâs]].

È taon sè lambâ', ju'-bhuju' ghi' ta' tao ka paḍi, sa'èngghâ kabânnya'an orèng Inḍonèsia ngakan saghu, jhâghung, tèla, tales, otabâ tenggâng dhâddhi sombher karbohidrat. Sajjhâgghâ èkennalaghi ka paḍi bânnya' orèng sè nganggâp paḍi mènangka simbol kacokobhân oḍi' bân dhâddhi pèlèan otama sè èkakan kabânnya'an orèng è Inḍonèsia. Sa'èngghâ satèya bânnya' orèng otamana na'-kana' ngoḍâ sè la ta' tao ḍâ' kakanan asli (khas) kenennganna dhibi'.

Orèng Inḍonèsia dhâddhi naghâra sè palèng aghântong ka bherrâs paḍi ghâbây kakanan otamana, ra-kèra 95% orèng Inḍonèsia ngakan bherrâs, dhining orèng Malaysia, Thailand, Korèa Selatan, bân Singapura bâḍâ è bâbâna 80%.&lt;ref&gt;Yulianto. Mei 2021. [https://tabloidsinartani.com/detail/wacana/agri-wacana/16661-Kearifan-Lokal-Sumber-Ketahanan-Pangan-Negara Kearifan Lokal, Sumber Ketahanan Pangan Negara]. ''Tabloidsinartani.com''. èaksès tangghâl 22 Sèptember 2026.&lt;/ref&gt;

== Ètimologi ==
Oca' paḍi asalla ḍâri ramo' ''Proto-Austronesia pajay'' sè paḍâ maksoddhâ. Oca' rowa asalla ḍâri oca' sè paḍâ ḍâlem bhâsa Amis Panay; bhâsa Tagalog paláy; bhâsa Kadazan paai; bhâsa Jhâbâ pari; bân bhâsa Chamorro faʻi, bân laènna.

== Dhâ-tandhâna ==
Paḍi tamaso' ḍâlem kalompo' ḍi-paḍiân otabâ ''Poaceae''. Paḍi anḍi' ramo' serabut, bhungkana pèndâ', bhungka batangnga èghâbây ḍâri bânnya' ḍâun sè salèng apolong sampè' jhâghâ tegghâp samporna, ḍâunna loncong angonco' abâk ngèsèl, bârna ḍâunna bhiru ngoḍâ sampè' bhiru towa, ora' ḍâunna sejajar, ètotobhi bi' lu-bulu pèndâ' bân rang-rang. Kembhânga èsoson majemuk, aca'-ranca'. Kompolan kembhânga èsebbhut ''floret'' sè bâḍâ è sèttong  ''spikelet'' è sèttong ''panikula'', macem buwâna bulir otabâ kariopsis sè ta' bisa èbhidhâ'aghi antara buwâ bân bighina, ropana bungkol abâk loncong, okoranna 3 - 15 mm, ètotobhi kolè sè èsebbhut sekkem (palea bân lemma), bâgiyân otamana paḍi sè biyasa èkakan iyâ rèya macemma ''enduspermium''.

== Kabina ==
Sabbhân kembhânga paḍi anḍi' ennem  cètak benang sari (kembhâng lakè') bân anḍi' putik (kembhâng binè') sè cètagghâ aranca' duwâ' aropa kanta sikaddhâ bhutol. Putik bân benang sari rèya biyasana bisa akabin ḍâlem bâkto sè paḍâ. Cara kabin (reproduksi) paḍi iyâ rèya bisa akabin dhibi' (reproduksi dhibi'), polana 95% lebbi serbuk sarina bisa akabin bik putik ḍâlem sèttong bhungka. Samarèna akabin, zigot (callon bhibhit) bhâkal mapecca abâ'en, pas laju dhâddhi embrio terros dhâddhi endosperm. Ahèrra, bânnya' bhighina paḍi pas aèssè patè è endosperm. Patè rèya èghuna'aghi mènangka gizina tatombuwân ḍâ' bhungkana paḍi sè ghi' ngoḍâ.

== Fisiologi bân adaptasi ==
Tombuna bhungka bân hasèlla paḍi èpangaroè bi' prosès fisiologis, akanta fotosintesis, kabhutowan aèng bân hara ḍâri tana, tombuna kembhâng, bân èssèna kolè' sekkemma paḍi. Sabâgiyân tatombuwân sè mosèmma paḍâ ḍâlem spesies bhâ-rebbhâ'ân, paḍi bisa tombu è pan-brâmpan kennengan bu-obuwân, ḍâri sabâ, tana kerrèng, sampè' tana rawa. Tapè, bhidâna ekosistem kennengan namen paḍi, abhiḍâ'aghi kabhutowan aèng bân hara sè dhâ-bhidhâ.

Aèng iyâ rèya sèttong faktor otama ḍâlem tombuna bhungkana paḍi. È tana sabâ, aèng sè neng-neng è tana bisa abhânto ajâgâ kabhutowan aèng ḍâ' tombuna bhungkana paḍi bân bisa malambat tombuna rebbhâ è dhi'-seddhi'en paḍi. Tapè aèng sè dhaddhi la-kolla'an sè ḍâlem ghâllu bân abit (ta' nyerrep ka tana) bisa nyegghâ kabhutowan oksigenna tatombuwân. Sabhâlligghâ, tombuwân paḍi è tana kerrèng, mon korang aèngga bisa malambat fotosintesis, malambat tombuna ḍâun, ngorangè tombuna buḍu'en paḍi bân ngorangè hasèlla buwâna paḍi.

Salaènna kabâḍâ'ân tana bân aèng, tombuna tamennan paḍi bisa è pangaroè kèya bi' kabâḍâ'ân angèn (suhu udara). Suhu bisa apangaro ḍâ' ka fotosintesis, tombuna kembhâng bân aèssèna butèr buwâna paḍi. Suhu sè tègghi bisa kèya apangaro ḍâ' fertilitas otabâ kabinna kembhâng bân la'as sè aèssè paḍi.

== Ghâmbhâr ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Berkas:Padi di pagi hari.jpg|bhungkana paḍi
Berkas:Menanam Padi di Sawah.jpg|Orèng manjhâ' (namen paḍi)
Berkas:Panen Padi Musim Tanam Padi Ke Dua Di Tahun 2022.jpg|Ghilinganna paḍi
Berkas:Panen Padi Petani Jember.jpg|Molong paḍi
Berkas:Padi Organik.jpg|La'as (Paḍi sè apèsa ḍâri bhungkana)
Berkas:Rice (84003).jpg|Bherrâs (La'as sè la èbuwâng kolè'en)
Berkas:Nasi lemak on banana leaf.jpg|nasè' (bherrâs paḍi sè ètana')
Berkas:2014 uncooked Thai glutinous rice.jpg|Bherrâs plotan
Berkas:8. Wajik 3.jpg|Bâjhik (jhâjhân ḍâri plotan)
&lt;/gallery&gt;


== Gènètika paḍi ==
Sèttong genom paḍi anḍi' 12 kromosom polana paḍi iyâ rèya tombuwân diploid, sa'èngghâ sabbhân sèl paḍi anḍi' 12 pasang kromosom (kajhâbâna sèl seksual).
Paḍi iyâ rèya organisme model ḍâlam èlmo genetika tombuwân polana 2 alasân: kaparlona manossa bân okoran kromosom sè abâk kènè', yâ'ni 1.6~2.3 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; pasang basa (''base pairs'', bp). Mènangka tombuwân model, gènom paḍi la èorot DNA-na (è sekuensing), paḍâ bi' genom manossa.

Pabeccè'an genetik paḍi la èmolaè ḍâri manossa ngobu paḍi. Ḍâri hasèl pabeccè'an genetik rèya ngasèllaghi macemma paḍi lokal, akanta 'Rojolele' ḍâri Klaten otabâ 'Pandanwangi' ḍâri Cianjur è Inḍonèsia otabâ 'Basmati' ḍâri India Ḍâjâ. Pabeccè'an genetik tombuwân paḍi ngasèllaghi paḍi tana kerrèng (''paḍi gogo'') sè ta' parlo penggenangan aèng otabâ ''padi rawa'' sè bisa adaptasi ḍâ' ḍâlemma aèng rawa sè abâ-obâ. 

Bâḍâna bioteknologi bân rekayasa genetika è taon 1980-an èarep bisa mabhâghus kuwalitassâ nasè (paḍi sè dhâddhi bherrâs pas ètana'). Pan-brâmpan peneliti è Swiss mabâḍâ transgenik sè bisa ngasèllaghi racon/toksin ḍâ' hama sè ngakan butèrra paḍi mènangka  pangarep matoron kaghântongan ḍâ' ngangghuy pestisida. IRRI alako bi' peneliti laèn aghâbây &quot;Paḍi emmas&quot; (''Golden Rice'') sè bisa ngasèllaghi provitamin A è ḍâlem bherrâssâ, ka'angghuy ngorangi kakorangan (''defisiensi'') vitamin A è pan-snapan naghârâ berkembang. 

Sèttong tim peneliti ḍâri Jeppang aghâbây paḍi sè ngasèllaghi racon ḍâ' ka bakteri kolera. Bherrâs sè èhasèllaghi ḍâri paḍi rèya èarep bisa dhâddhi pèlèan alternatif imunisasi kolera, otamana è nanghârâ berkembang. Ḍâri taon 1970-an, la èosaha'aghi bâḍâna paḍi hibrida, sè bisa anḍi' kakowadhân sopajâ hasèlla lebbi tègghi, polana arghâ ghâbâyyâ tègghi. 

Sala'enna mabhâghus hasèlla, pamuliaan paḍi sè èkalako tamaso' tatombuwân sè lebbi tahan ḍâ' ka hama (kèbân/organisme sè bisa marosak tatombuwân) bân kabâḍâ'ân stres tombuwân ḍâri parkara abiotik (akanta nèmor lanjhâng, salinitas, bân kaasaman tana). 

=== Cem-macemma genetik ===
Sampè' satèya bâḍâ duwâ' macem spesies paḍi sè èobu bi' bânnya' manossa, iyâ rèya ''Oryza sativa'' sè asalla ḍâri Asia bân ''O. glaberrima'' ysè asalla ḍâri Afrika Bârâ'. 

Awwâllâ, ''Oryza sativa'' èangghâp bâgiyaân ḍâri duwâ' subspesies, yâ'ni ''indica'' bân ''japonica'' (sinonim ''sinica''). Paḍi ''japonica'' biyasana omorra lebbi lanjhâng, bhungkana tègghi kèn ghâmpang robbhu, sekkemma anḍi' bunto' otabâ &quot;lu-bulu&quot; (Ing. ''awn''), bighina abâk bungkol, bân nasè'en abâk rekka'. Paḍi ''indica'', sabâlligghâ, omorra lebbhi mandhe', bhungkana lebbi kènnè', sekkemma taḍâ' buluna, bân bultèrra abâk loncong. maskè kaduwâna subspesies rèya bisa salèng akabin, persentase cocogghâ ta' tègghi. Macemma paḍi otama sè kasohor ḍâri hasèl kabin silang rèya yâ'ni kultivar 'IR8', sè èhasèllaghi ḍâri persilangan ''japonica'' (kultivar 'Deegeowoogen' ḍâri Formosa) bi' paḍi ''indica'' (kultivar 'Peta' ḍâri Inḍonèsia). Salaèn jârèya, bâḍâ varietas minor ''javanica'' sè anḍi' sèpat nga'-tengga'an ḍâri duwâ' tipe otama è attas. Varietas ''javanica'' coma ètemmo è Polo Jhâbâ. 

Kalabân bhântowan teknik biologi molekular, samangkèn bâḍâ polè macemma paḍi salaènna duwâ' subspesies ''O. sativa'' sè otama, ''indica'' bân ''japonica'', bâḍâ kèya subspesies minor tapè asèpat adaptif ka kennengan, akanta ''aus'' (paḍi gogo ḍâri Bangladesh), ''royada'' (paḍi pasang-surut/rawa ḍâri Bangladesh), ''ashina'' (paḍi pasang-surut ḍâri India), bân ''aromatic'' (paḍi wangi ḍâri Asia Lao' bân Iran, tamaso' paḍii basmati sè kasohor). Paḍi ''japonica'' èbâgi dhâddhi tello' kalompo' khas: ''temperate japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan cellep&quot; ḍâri Chèna, Korea, bân Jeppang), ''tropical japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan tropis&quot; ḍâri Nusantara), bân ''aromatic''. Subspesies ''aus'' iyâ rèya kalompo' sè apèsa. 

Ḍâri tè-bhuktè èvolusi molekular èra-kèra'aghi kalompo' rajâ paḍi ''indica'' bân ''japonica'' ḍâri 440.000 taon lambâ' ḍâri sèttong kalompo' spesies bhuju'en paḍi ''O. rufipogon''. Domestikasi (padi èobu bi' bânnya' orèng) bâḍâ è kennengan sè bhiḍhâ ḍâ' duwâ' kalompo' sè la apèsa rèya. Ḍâri bhuktè arkeologi paḍi molaè èobu (didomestikasi) 10.000 sampè' 5.000 taon Sabellunna Masèhi. 

Sala sèttong conto pamuliaan ḍâ' stres abiotik tombuwân paḍi iyâ rèya bâḍâna paḍi sè bisa oḍi' è tana sè ngemmeng aèngga (padi genangan). È paḍi, lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1'' aperran ḍâlem toleransi ḍâ' genangan lengkap sementara. Alel ''Sub1A-1'' dhâddhi pananto otama toleransi genangan, kalabân cara strategi ''quiescence'', yâ'ni abâtessè tombuna tajuk (bhungka) èbâkto paḍi ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpennan karbohidrat bisa èangghuy sampè' aèngnga nyerrep ka tana.  

=== Macemma paḍi sè èobu ===

==== Paḍi gogo ====
È pan-brâmpan kennengan sè ngangghuy aèng ojhân (tadah hujan) bânnya' orèng sè namen paḍi gogo, iyâ rèya macemma paḍi sè ètamen è tana kerrèng sè biyasa oḍi' maskè taḍâ' aèng ngemmeng akanta tana sabâ. È Lombok, bâḍâ sistem paḍi gogo rancah, sè ḍâlem sèttong bâkto tantanto mangemmeng tana bi' aèng, saèngghâ hasèl paḍina lebbi bânnya'. Biyasana è kennengan sè coma biisa namen paḍi gogo ngangghuy model tumpang sari (tana sè ètamen duwâ' otabâ lebbi bânnya' macemma tatombuwân è sèttong tanè). Paḍi gogo biyasana ètamen apolong bi' jhâghung otabâ tenggeng.

==== Paḍi rawa ====
Paḍi rawa otabâ paḍi pasang surut tombu dhibi' otabâ èobu è kennengan rawa-rawa. Salaèn è Kalimantan, paḍi rèya ètemmo è lembâ Songay Gangga. Paḍi rawa bisa abentu' bhungka sè lanjhâng sa'èngghâ bisa noro' aobâna ḍâlemma aèng mosèman sè cè' sarana.

Paḍi rawa bân paḍi aèng ḍâlem anḍi' cara adaptasi sè dhâ-bhidhâ ḍâ' ka ''genangan'' aèng. Adaptasina paḍi ḍâ' ka ngemmengnga aèng bisa dhâddhi polana pan-brâmpan cara. Mon paḍi aèng ḍâlem, ongghâna tègghina aèng bisa arangsang lanjhânga bhungkana saèngghâ ḍâunna bisa pagghun bâḍâ è attassâ aèng.

Cara rèya èkennal mènangka sebbhudhân ''strategi escape''. Sabhâligghâ, è aèng sè ngemmeng sè sèpaddhâ ghun samantara, pan-brâmpan macemma paḍi ngangghuy cara (strategi) ''quiescence'', iyâ rèya abâtessè tombuna tajuk è bâkto' ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpenan ènergi bisa èsèmpen sampè' aèngnga asat. Sala sèttong gen sè pentèng ḍâlem katahanan ḍâ' kennengan sè ngemmeng aèng iyâ rèya ''Sub1A'', sè bâḍâ è lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1''.

=== Macemma bherrâs ===

==== Paḍi pera ====
Paḍi pera iyâ rèya paḍi sè anḍi' kadar amilosa è pati lebbi ḍâri 20% è bherâssâ. Butèr nasè'ân mon è tana' ta' salèng rekka'. Labân ḍâri paḍi pera iyâ rèya paḍi pulen. Kabânnya'an orèng Inḍonèsia senneng nasè' macem rèya bân pan-brâmpan macemma bherrâs sè èjhuwâl è pasar Inḍonèsia tamaso' ka paḍi pulen. Pangalompo'an rèya èpèlè ḍâri konsistensi nasè'en.

==== Plotan ====
Bherrâs plotan (''sticky rice''), sè bârna potè, cèlleng, otabâ mèra bânnya' tombu è Asia Tenggara bân Asia Timur. Plotan anḍi kadar amilosa è bâbâna 1% è patè bherrâssâ. Patèna kabânnya'an amilopektin, sa'èngghâ mon ètana' cè' rekka'en. Bhiḍha bi' bherrâs biyasa, butèr bherrâs plotan anḍi' bârna sè lebbi petteng abâk bungo. Biyasana, bherrâs plotan èkaghâbây dhâddhi kananan manès otabâ jhâjhan. Salah sèttong kakanan sè èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan iyâ rèya ''kenta'' sè asalla ḍâri Kalimantan Tengnga. Kenta èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan sè ècampor bi' nyèor sè la èpasa, pas èberri' ghulâ potè otabâ ghulâ mèra, bân ètamba bujâ.

==== Paḍi ro'om (Paḍi wangi) ====
Paâi wangi otabâ paḍi ro'om (''aromatic rice'') èghâbây bi' orèng è pan-brâmpan kennengan è Asia, sè kasoho iyâ rèya ras 'Cianjur Pandanwangi' (satèya la dhâddhi kultivar unggul) bân bherrâs 'rajalele'. Kaduwâna iyâ rèya tamaso' varietas ''javanica'' sè omorra lanjhâng.

È naghârâ loar, orèng kennal ka paḍi bighi lanjhâng (''long grain''), paḍi bighi pèndâ' (''short grain''), ''risotto'', paḍi susu biyasana ngangghuy metode silsilah. Sala sèttong bâgiyân carana ḍâlem pemuliaan paḍi iyâ rèya bâḍâna kultivar 'IR5' bân 'IR8', sè tamaso' wâl-awwâllâ paḍi sè omorra pèndâ' tapè hasèlla bânnya'. Rèya dhâddhi awwâl ''revolusi hijau'' ḍâlam pangobuwân paḍi. Bânnya' kultivar paḍi samarèna biyasana tamaso' ḍu'-buḍu'en ḍâri duwâ' kultivar sè wâl-awwâl ghellâ'.

== Paḍi obuwân ==
Cara ngobu bân namen paḍi la èkaonèngè bi' manossa ḍâri aèbuwân taon sè tapongkor, macemma cara bânnya' èkalako sopajâ paḍi bisa tombu bân ngasèllaghi bânnya'.

* Namen paḍi è sabâ (Ing. ''paddy'' otabâ ''paddy field''), èmolaè ḍâri da'èrah lembâna Songay Yangtse è Tiongkok.
* Namen paḍi è tana kerrèng, lebbi ngaḍâ' èkennal bi' manossa ètèmbhâng namen è sabâ. 
* Namen paḍi è tana rawa otabâ pasang surut èlakonè è pan-brâmpan kennengan è Polo Kalimantan. 
* Namen paḍi ''gogo rancah'' otabâ paḍi ''gora'', iyâ rèya hasèl modifikasi ḍâri paḍi sè ètamen è tana kerrèng. Cara rèya bisa èkalako è Polo Lombok, sè coma anḍi' mosèm nambhârâ' sakejjhâ'.

Senèyap cara ngobu paḍi parlo kultivar (bhibhit) sè adaptif. Kalompo' kultivar paḍi sè cocok ètamen è tana kerrèng ènyamaè paḍi gogo.

Cara namen paḍi bisa kèya ngagghuy prinsip cara namen tatombuwân pangan sè teppa' otabâ ''Good Agricultural Practices'' (GAP). Prinsip GAP tamaso' syarat sumber daya bân proses namen, akanta ajâgâ tana bân aèng, bhibhit sè èangghuy, emmis (pupuk) bân pestisida, alat bân messin ghâbây atanè, carana molong, cara arabet marèna èpolong, bân sanitasi sè teppa'. Cara GAP èangghuy ghâbây maongghâ hasèl otabâ produktivitas tatombuwân, kuwalitas hasèlla, keamanan mon èkakan, bân keberlanjutan lingkungan.

=== Namen ni-bini (bhibhit) ===
Ngobu paḍi biyasana èmolaè ḍâri cara mèlè bhibhit (ni-bini) bân carana namen. Bhibhit sè èangghuy èpèlè ḍâri varietas sè cocok bi' kabâḍâ'ân tana, mosèm namen, bân tojjhuwân ngobu. È sistem namen pas ngallè (tanam pindah), bhibhit paḍi èobu ghâllu è tana sakonnè' ghâbây ni-bini sabellunna ètamen è sabâ otama. Sabellunna namen, tana sabâ biyasana èlandu' otabâ ènangghâlâ èparata sopajâ bisa mabhâghus polè kabâḍâ'ân tana, maghâmpang aberri' jhâlânna aèng, bân maceppet tombuna ni-binina paḍi sabellunna èpanjhâ'.
Cara namen paḍi bisa ngangghuy pan-brâmpan cara (sistem) akanta namen pas ngallè, namen bhibhit langsung, bân sistem namen jajar legowo. Sistem jajar legowo nantowaghi jhâuna tanemman bân bhârisân kosong tartanto sa'èngghâ tatombuwân sè ètamen anḍi kennengan legghâ ka'angghuy tombu bân sonar mata'arè sè lebbi bhâghus bân maghâmpang tombuna tanemman.

=== Arabât tatombuwân ===
Arabât paḍi iyâ rèya tamaso' aberri' aèng sè cokop,  ''penyulaman,'' norap'','' ajâgâ kèbân sè bisa marosak ka tombuwân bân aberri' emmis.  Jhâlânna aèng bisa ajâgâ kabhutowan tamennan ka aèng bâkto fase vegetatif, akembhâng bân aèssèna sekkem. Norap tana ekalako sopajâ tombuwân paḍi ta' kala tombuna bi' tombuwân rèt-karèddhân bân rebbhâ ḍâlam ngaollè sonarra arè, aèng, bân harana tana. Ajâgâ kèbân sè marosak ka tombuwân kalabân cara ajâgâ cara ''terpadu'' è sabâ.

=== Aberri' bhutok ===
Ngemmis (aberri' bhutok) paḍi èkalako ngangghuy cara ''pemupukan berimbang'', iyâ rèya aberri' unsur harana sè èkabhuto tana. Kabhutowanna emmis bân bhutok bisa ḍhâ-bhiḍhâ taghântong varietas, macemma tana, mosèm namen, bhâkto ngemmis, bân carana ngobu. Nantowaghi kabhutowan emmis è tana sabâ bisa ngangghuy Perangkat Uji Tanah Sawah (PUTS), bân kacokobhânna nitrogen è tatombuwân bisa èjhelling ngangghuy Bagan Warna Daun (BWD).

Biyasana, emmis nitrogen segghut èberri' li-beliân polana lekkas èlang ḍâri tana. Emmis fosfor bân kalium èberri' ngabâs kabhutuwanna tatombuwân. Salaènna emmis anorganik, emmis organik akanta kompos, bhutok, otabâ mabâli bhungkana paḍi bisa èghuna'aghi ka'angghuy mateppa' sèpat tana bân abânto tombuwân paḍi terros tombu bhâghus.

=== Molong bân marèna molong ===
Molong paḍi èklako mon kabânnya'an sekkem la aèssè bherrâs (bighina paḍi). Kabâḍâ'ân rèya biyasana ètandhâi bi' aobâna bârnana sekkem ḍâri bhiru ḍâun aobâ ka bârna konèng bân kandhungan aèng sè sajân korang. Samarèna èpolong, sekkemma paḍi pas èghiling mèlè apèsa ḍâri bhungkana, èbhersè'è bân èjhemmor sopajâ kerrèng mèlè bisa èsabâ' ḍâlem bâkto sè lebbi abit. Cara molong bân marèna molong paḍi sè teppa' bisa mapangghun kuwalitas sekkem bân ngorangè karosaghânna sekkem bâkto èsèmpen.

=== Kèbân bân panyakè' tombuwân paḍi ===

==== Kèbân panyakè' palèng otama ====

* Penggerek bhungkana paḍi potè (&quot;sundep&quot;, ''Scirpophaga innotata'')
* Penggerek bhungkana paḍi konèng (''S. incertulas'')
* Wereng bhungka tengnga potè (''Sogatella furcifera'')
* Wereng soklat (''Nilaparvata lugens'')
* Wereng bhiru ḍâun (''Nephotettix impicticeps'')
* Lembing bhiru ḍâun (''Nezara viridula'')
* Walang sangit (''Leptocorisa oratorius'')
* Ganjur (''Pachydiplosis oryzae'')
* Lala' bhibhit (''Arterigona exigua'')
* Ola' tantara/Ola' grayak (''Spodoptera litura'' bân ''S. exigua'')
* Tèkos sabâ (''Rattus argentiventer'')

==== Panyakè' palèng otama ====

* blas (''Pyricularia oryzae'', ''P. grisea'')
* hawar ḍâun bakteri (&quot;kresek&quot;, ''Xanthomonas oryzae'' pv. ''oryzae'')

== Pengola'an la'as dhâddhi nasè' ==
Saellana paèi èpolong, butèr paḍi otabâ paḍi èpèsa ḍâri dhârâmèyan paèi. Èpèsa èlakoni kalabân ècoco'aghi sèttong bhâthèk sopajâ la'assâ kalowar otabâ kalabân bhântowan mèssin ghilingan paḍi.

La'as sè la apèsa ḍâri bhungkana pas èpakpolong bân èjhemmor ka mata'arè. È jhâman lambâ’, paḍi ta’ èpèsa ḍâri dhârâmèyan sabellunna, pas èpakerrèng abhâreng bân sekkem. Paḍi sè è jhâmmor biyasana bhoto bâkto tello' kantos pettong arè mèlè kerrèng, taghântong ḍâri tèra'na sonarra mataarè. Pangangghuy messin pengerrèng rang-rang èlakonè. Oca' &quot; Paḍi Ghiling Kerrèng &quot; (GKG) èngghi panèka paḍi sè ampon èkerrèng bân ampon siap èghâli. La'as rèya dhâddhi sala sèttong bhârâng sè èjhuwâl ḍâri hasèlla tombuwân paḍi ka'angghuy [[Ekspor|èkspor]] otabâ èjhuwâl dâlem bitongan cè' bânnya'en.

La'as sè kerrèng èsèmpen otabâ langsong èghiling, saèngghâna bherras jârèya èpèsa ḍâri sekkem(kole’na berras). Nasè' panèka bhângon olahan bherrâs sè èjhuwâl è ka'angghuy èkakan . Hasèl laèn sè èkaollè ḍâri èpèsana bherrâs bi' paḍi panèka:

* ''Sekkâm paḍi'' bisa ekaghâbây parodidhân sè èobbhâr.
* ''Dhârâmèyan'', ghâlimpo'na bhungkana paḍi kerrèng. èghuna'aghi mènangka kakananna kèbân otabâ bahan ghâbâyân tanang .
* ''Dedak'', èngghi panèka bubu'en sekkem paḍi. Èghuna'aghi mènangka bahan kakanan tambahan sè bânnya' vitamin B.
* ''Dedak'', camporan dedak kasar bân ra'-kerra'en sekkem kènè' ghâbây pakan kèban.
Nase' bisa ètana' otabâ èghâli ka'angghuy [[nasè'|èghâbây]] èkakan. Nase’ otaba nase’ rekka' sè ètana' kalaban aèng sè lebbi bhâkal dhâddhi tajhin . Nasè' sè ètana' bisa kèya èlakoni kalabân cara èbhundhu', bisa kalabân ngangghuy anyaman ḍâun nyèor ngoḍâ dhâddhi topa', kalabân ḍâun keddhâng dhâddhi tèmpo, otabâ kalabân bhungkana perrèng sè èsebbhut [[lemang]] (biasana kalabân patèna nyèor). Bherrâs bisa jhughân èproses dhâddhi ènomman sè nyeggherragi (bherrâs kencor) otabâ mènnya' pècet ka'angghuy ngèrèng sake' bân nyo'-nyo'.

== Produksina paḍi bân dhâghâng internasional ==
Naghârâ-naghârâ sè ngasèllaghi paḍi sè palèng bânnya' panèka [[Tiongkok|Cèna]] (28% dâri total produksi dhunnya), [[Inḍia|India]] (21%), bân [[Inḍonèsia|Indonesia]] (9%). Namong,  sakonè' ḍâri produksi bherrâs è dhunnya sè èperdagangaghi antar naghârâ (namong 5%-6% ḍâri sabânnya'en produksi dhunnya). [[Thailand]] panèka èkspor bherrâs otama (26% ḍâri sakabbhina bherrâs sè èjhuwâl è dhunnya) ètoro'è [[Viètnam|Vietnam]] (15%) bân [[Amerika Serikat|Amèrika Serikat]] (11%). Inḍonèsia panèka naghârâ importir bhrerâs sè palèng rajâ è dhunnya (14% ḍâri bherrâs sè èjhuwâl è dhunnya) ètoro'è [[Bangladesh|Bangladèsh]] (4%), bân [[Brasil]] (3%). Produksi bherrâs Inḍonèsia è taon 2006 iyâ rèya 54 juta ton, saterrossâ è taon 2007 iyâ rèya 57 juta ton, korang ḍâri target aslina 60 juta ton amarghâ kerrèng taḍâ' ojhân sè èsebbhut fènomena [[ENSO]].

== Aspèk budhâjhâ bân bhâsa ==
Paḍi panèka bâgiyân penting ḍâri kabudâjâ'an orèng Asia Tèmor Lao' bân Asia Tèmor. Rèng-orèng onèng filsafat ''[[Ilmu padi|elmo padi]]'' bân pan-bârâmpan parèbhâsan jhughân sè bâḍâ oca' nasè', contona:

* [[Padi ditanam tumbuh lalang|Paḍi ètam]][[Padi ditanam tumbuh lalang|en, lalang tombu]]
* [[Padi masak, jagung mengupih|Bherrâs mas]][[Padi masak, jagung mengupih|sa', sekkem jhâghung]]
* [[Bagai ayam mati di lumbung padi|Akanta ajâm sè matè è gudhâng paḍi]]

== Sombher ==
[[Bhângsa:Totombuwân]]</text>
      <sha1>6jsniv15h7ouhoivaoq4x7i21i5chcd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66445</id>
      <parentid>66444</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T03:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <origin>66445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24677" sha1="higeakdspngevzxy34rkrvy0xxo7mue" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Padi bukit.jpg|al=Bhungkana paḍi|jmpl|Bhungkana paḍi]]
'''Paḍi''' (Bhâsa Latèn: ''Oryza sativa'') iyâ rèya sala sèttong tatombuwân sè èobu bi' bânnya' orèng mènangka dhâddhi sombher kakanan otabâ sombher karbohidrat. Paḍi bâḍâ sè ètamen dhibi' bi' orèng bân bâḍâ kèya sè asalla ḍâri genus sè paḍâ tapè bânnè obuwân sè èsebbhut paḍi alasân (''liar''). Paḍi èsebbhut asalla ḍâri India otabâ Indocina sè laju maso' ka Inḍonèsia èkèbâ bi' ju'-bhuju'en ḍâri tana Asia ra-kèra taon 1500 Sabellunna Masèhi. Bâḍâ kèya sè nyebbhut jhâ' paḍi asalla ḍâri Tiongkok otabâ Cèna mènangka dhâddhi sombher kakanan sabbhen arèna.&lt;ref&gt;Arif, Ahmad. 2021. ''Masyarakat Adat &amp; Kedaulatan Pangan''. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia.&lt;/ref&gt;

Paḍi rèya nyamana tatombuwân sè buwâna ghi' cekka' è bhungkanan. Buwâna paḍi sè aropa bulir abhunḍhu' ènyamaè la'as. Dhinèng buwâna paḍi sè la èpèsa ḍâri kolè'en èsebbhut [[bherrâs]].

È taon sè lambâ', ju'-bhuju' ghi' ta' tao ka paḍi, sa'èngghâ kabânnya'an orèng Inḍonèsia ngakan saghu, jhâghung, tèla, tales, otabâ tenggâng dhâddhi sombher karbohidrat. Sajjhâgghâ èkennalaghi ka paḍi bânnya' orèng sè nganggâp paḍi mènangka simbol kacokobhân oḍi' bân dhâddhi pèlèan otama sè èkakan kabânnya'an orèng è Inḍonèsia. Sa'èngghâ satèya bânnya' orèng otamana na'-kana' ngoḍâ sè la ta' tao ḍâ' kakanan asli (khas) kenennganna dhibi'.

Orèng Inḍonèsia dhâddhi naghâra sè palèng aghântong ka bherrâs paḍi ghâbây kakanan otamana, ra-kèra 95% orèng Inḍonèsia ngakan bherrâs, dhining orèng Malaysia, Thailand, Korèa Selatan, bân Singapura bâḍâ è bâbâna 80%.&lt;ref&gt;Yulianto. Mei 2021. [https://tabloidsinartani.com/detail/wacana/agri-wacana/16661-Kearifan-Lokal-Sumber-Ketahanan-Pangan-Negara Kearifan Lokal, Sumber Ketahanan Pangan Negara]. ''Tabloidsinartani.com''. èaksès tangghâl 22 Sèptember 2026.&lt;/ref&gt;

== Ètimologi ==
Oca' paḍi asalla ḍâri ramo' ''Proto-Austronesia pajay'' sè paḍâ maksoddhâ. Oca' rowa asalla ḍâri oca' sè paḍâ ḍâlem bhâsa Amis Panay; bhâsa Tagalog paláy; bhâsa Kadazan paai; bhâsa Jhâbâ pari; bân bhâsa Chamorro faʻi, bân laènna.

== Dhâ-tandhâna ==
Paḍi tamaso' ḍâlem kalompo' ḍi-paḍiân otabâ ''Poaceae''. Paḍi anḍi' ramo' serabut, bhungkana pèndâ', bhungka batangnga èghâbây ḍâri bânnya' ḍâun sè salèng apolong sampè' jhâghâ tegghâp samporna, ḍâunna loncong angonco' abâk ngèsèl, bârna ḍâunna bhiru ngoḍâ sampè' bhiru towa, ora' ḍâunna sejajar, ètotobhi bi' lu-bulu pèndâ' bân rang-rang. Kembhânga èsoson majemuk, aca'-ranca'. Kompolan kembhânga èsebbhut ''floret'' sè bâḍâ è sèttong  ''spikelet'' è sèttong ''panikula'', macem buwâna bulir otabâ kariopsis sè ta' bisa èbhidhâ'aghi antara buwâ bân bighina, ropana bungkol abâk loncong, okoranna 3 - 15 mm, ètotobhi kolè sè èsebbhut sekkem (palea bân lemma), bâgiyân otamana paḍi sè biyasa èkakan iyâ rèya macemma ''enduspermium''.

== Kabina ==
Sabbhân kembhânga paḍi anḍi' ennem  cètak benang sari (kembhâng lakè') bân anḍi' putik (kembhâng binè') sè cètagghâ aranca' duwâ' aropa kanta sikaddhâ bhutol. Putik bân benang sari rèya biyasana bisa akabin ḍâlem bâkto sè paḍâ. Cara kabin (reproduksi) paḍi iyâ rèya bisa akabin dhibi' (reproduksi dhibi'), polana 95% lebbi serbuk sarina bisa akabin bik putik ḍâlem sèttong bhungka. Samarèna akabin, zigot (callon bhibhit) bhâkal mapecca abâ'en, pas laju dhâddhi embrio terros dhâddhi endosperm. Ahèrra, bânnya' bhighina paḍi pas aèssè patè è endosperm. Patè rèya èghuna'aghi mènangka gizina tatombuwân ḍâ' bhungkana paḍi sè ghi' ngoḍâ.

== Fisiologi bân adaptasi ==
Tombuna bhungka bân hasèlla paḍi èpangaroè bi' prosès fisiologis, akanta fotosintesis, kabhutowan aèng bân hara ḍâri tana, tombuna kembhâng, bân èssèna kolè' sekkemma paḍi. Sabâgiyân tatombuwân sè mosèmma paḍâ ḍâlem spesies bhâ-rebbhâ'ân, paḍi bisa tombu è pan-brâmpan kennengan bu-obuwân, ḍâri sabâ, tana kerrèng, sampè' tana rawa. Tapè, bhidâna ekosistem kennengan namen paḍi, abhiḍâ'aghi kabhutowan aèng bân hara sè dhâ-bhidhâ.

Aèng iyâ rèya sèttong faktor otama ḍâlem tombuna bhungkana paḍi. È tana sabâ, aèng sè neng-neng è tana bisa abhânto ajâgâ kabhutowan aèng ḍâ' tombuna bhungkana paḍi bân bisa malambat tombuna rebbhâ è dhi'-seddhi'en paḍi. Tapè aèng sè dhaddhi la-kolla'an sè ḍâlem ghâllu bân abit (ta' nyerrep ka tana) bisa nyegghâ kabhutowan oksigenna tatombuwân. Sabhâlligghâ, tombuwân paḍi è tana kerrèng, mon korang aèngga bisa malambat fotosintesis, malambat tombuna ḍâun, ngorangè tombuna buḍu'en paḍi bân ngorangè hasèlla buwâna paḍi.

Salaènna kabâḍâ'ân tana bân aèng, tombuna tamennan paḍi bisa è pangaroè kèya bi' kabâḍâ'ân angèn (suhu udara). Suhu bisa apangaro ḍâ' ka fotosintesis, tombuna kembhâng bân aèssèna butèr buwâna paḍi. Suhu sè tègghi bisa kèya apangaro ḍâ' fertilitas otabâ kabinna kembhâng bân la'as sè aèssè paḍi.

== Ghâmbhâr ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Berkas:Padi di pagi hari.jpg|bhungkana paḍi
Berkas:Menanam Padi di Sawah.jpg|Orèng manjhâ' (namen paḍi)
Berkas:Panen Padi Musim Tanam Padi Ke Dua Di Tahun 2022.jpg|Ghilinganna paḍi
Berkas:Panen Padi Petani Jember.jpg|Molong paḍi
Berkas:Padi Organik.jpg|La'as (Paḍi sè apèsa ḍâri bhungkana)
Berkas:Rice (84003).jpg|Bherrâs (La'as sè la èbuwâng kolè'en)
Berkas:Nasi lemak on banana leaf.jpg|nasè' (bherrâs paḍi sè ètana')
Berkas:2014 uncooked Thai glutinous rice.jpg|Bherrâs plotan
Berkas:8. Wajik 3.jpg|Bâjhik (jhâjhân ḍâri plotan)
&lt;/gallery&gt;


== Gènètika paḍi ==
Sèttong genom paḍi anḍi' 12 kromosom polana paḍi iyâ rèya tombuwân diploid, sa'èngghâ sabbhân sèl paḍi anḍi' 12 pasang kromosom (kajhâbâna sèl seksual).
Paḍi iyâ rèya organisme model ḍâlam èlmo genetika tombuwân polana 2 alasân: kaparlona manossa bân okoran kromosom sè abâk kènè', yâ'ni 1.6~2.3 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; pasang basa (''base pairs'', bp). Mènangka tombuwân model, gènom paḍi la èorot DNA-na (è sekuensing), paḍâ bi' genom manossa.

Pabeccè'an genetik paḍi la èmolaè ḍâri manossa ngobu paḍi. Ḍâri hasèl pabeccè'an genetik rèya ngasèllaghi macemma paḍi lokal, akanta 'Rojolele' ḍâri Klaten otabâ 'Pandanwangi' ḍâri Cianjur è Inḍonèsia otabâ 'Basmati' ḍâri India Ḍâjâ. Pabeccè'an genetik tombuwân paḍi ngasèllaghi paḍi tana kerrèng (''paḍi gogo'') sè ta' parlo penggenangan aèng otabâ ''padi rawa'' sè bisa adaptasi ḍâ' ḍâlemma aèng rawa sè abâ-obâ. 

Bâḍâna bioteknologi bân rekayasa genetika è taon 1980-an èarep bisa mabhâghus kuwalitassâ nasè (paḍi sè dhâddhi bherrâs pas ètana'). Pan-brâmpan peneliti è Swiss mabâḍâ transgenik sè bisa ngasèllaghi racon/toksin ḍâ' hama sè ngakan butèrra paḍi mènangka  pangarep matoron kaghântongan ḍâ' ngangghuy pestisida. IRRI alako bi' peneliti laèn aghâbây &quot;Paḍi emmas&quot; (''Golden Rice'') sè bisa ngasèllaghi provitamin A è ḍâlem bherrâssâ, ka'angghuy ngorangi kakorangan (''defisiensi'') vitamin A è pan-snapan naghârâ berkembang. 

Sèttong tim peneliti ḍâri Jeppang aghâbây paḍi sè ngasèllaghi racon ḍâ' ka bakteri kolera. Bherrâs sè èhasèllaghi ḍâri paḍi rèya èarep bisa dhâddhi pèlèan alternatif imunisasi kolera, otamana è nanghârâ berkembang. Ḍâri taon 1970-an, la èosaha'aghi bâḍâna paḍi hibrida, sè bisa anḍi' kakowadhân sopajâ hasèlla lebbi tègghi, polana arghâ ghâbâyyâ tègghi. 

Sala'enna mabhâghus hasèlla, pamuliaan paḍi sè èkalako tamaso' tatombuwân sè lebbi tahan ḍâ' ka hama (kèbân/organisme sè bisa marosak tatombuwân) bân kabâḍâ'ân stres tombuwân ḍâri parkara abiotik (akanta nèmor lanjhâng, salinitas, bân kaasaman tana). 

=== Cem-macemma genetik ===
Sampè' satèya bâḍâ duwâ' macem spesies paḍi sè èobu bi' bânnya' manossa, iyâ rèya ''Oryza sativa'' sè asalla ḍâri Asia bân ''O. glaberrima'' ysè asalla ḍâri Afrika Bârâ'. 

Awwâllâ, ''Oryza sativa'' èangghâp bâgiyaân ḍâri duwâ' subspesies, yâ'ni ''indica'' bân ''japonica'' (sinonim ''sinica''). Paḍi ''japonica'' biyasana omorra lebbi lanjhâng, bhungkana tègghi kèn ghâmpang robbhu, sekkemma anḍi' bunto' otabâ &quot;lu-bulu&quot; (Ing. ''awn''), bighina abâk bungkol, bân nasè'en abâk rekka'. Paḍi ''indica'', sabâlligghâ, omorra lebbhi mandhe', bhungkana lebbi kènnè', sekkemma taḍâ' buluna, bân bultèrra abâk loncong. maskè kaduwâna subspesies rèya bisa salèng akabin, persentase cocogghâ ta' tègghi. Macemma paḍi otama sè kasohor ḍâri hasèl kabin silang rèya yâ'ni kultivar 'IR8', sè èhasèllaghi ḍâri persilangan ''japonica'' (kultivar 'Deegeowoogen' ḍâri Formosa) bi' paḍi ''indica'' (kultivar 'Peta' ḍâri Inḍonèsia). Salaèn jârèya, bâḍâ varietas minor ''javanica'' sè anḍi' sèpat nga'-tengga'an ḍâri duwâ' tipe otama è attas. Varietas ''javanica'' coma ètemmo è Polo Jhâbâ. 

Kalabân bhântowan teknik biologi molekular, samangkèn bâḍâ polè macemma paḍi salaènna duwâ' subspesies ''O. sativa'' sè otama, ''indica'' bân ''japonica'', bâḍâ kèya subspesies minor tapè asèpat adaptif ka kennengan, akanta ''aus'' (paḍi gogo ḍâri Bangladesh), ''royada'' (paḍi pasang-surut/rawa ḍâri Bangladesh), ''ashina'' (paḍi pasang-surut ḍâri India), bân ''aromatic'' (paḍi wangi ḍâri Asia Lao' bân Iran, tamaso' paḍii basmati sè kasohor). Paḍi ''japonica'' èbâgi dhâddhi tello' kalompo' khas: ''temperate japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan cellep&quot; ḍâri Chèna, Korea, bân Jeppang), ''tropical japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan tropis&quot; ḍâri Nusantara), bân ''aromatic''. Subspesies ''aus'' iyâ rèya kalompo' sè apèsa. 

Ḍâri tè-bhuktè èvolusi molekular èra-kèra'aghi kalompo' rajâ paḍi ''indica'' bân ''japonica'' ḍâri 440.000 taon lambâ' ḍâri sèttong kalompo' spesies bhuju'en paḍi ''O. rufipogon''. Domestikasi (padi èobu bi' bânnya' orèng) bâḍâ è kennengan sè bhiḍhâ ḍâ' duwâ' kalompo' sè la apèsa rèya. Ḍâri bhuktè arkeologi paḍi molaè èobu (didomestikasi) 10.000 sampè' 5.000 taon Sabellunna Masèhi. 

Sala sèttong conto pamuliaan ḍâ' stres abiotik tombuwân paḍi iyâ rèya bâḍâna paḍi sè bisa oḍi' è tana sè ngemmeng aèngga (padi genangan). È paḍi, lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1'' aperran ḍâlem toleransi ḍâ' genangan lengkap sementara. Alel ''Sub1A-1'' dhâddhi pananto otama toleransi genangan, kalabân cara strategi ''quiescence'', yâ'ni abâtessè tombuna tajuk (bhungka) èbâkto paḍi ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpennan karbohidrat bisa èangghuy sampè' aèngnga nyerrep ka tana.  

=== Macemma paḍi sè èobu ===

==== Paḍi gogo ====
È pan-brâmpan kennengan sè ngangghuy aèng ojhân (tadah hujan) bânnya' orèng sè namen paḍi gogo, iyâ rèya macemma paḍi sè ètamen è tana kerrèng sè biyasa oḍi' maskè taḍâ' aèng ngemmeng akanta tana sabâ. È Lombok, bâḍâ sistem paḍi gogo rancah, sè ḍâlem sèttong bâkto tantanto mangemmeng tana bi' aèng, saèngghâ hasèl paḍina lebbi bânnya'. Biyasana è kennengan sè coma biisa namen paḍi gogo ngangghuy model tumpang sari (tana sè ètamen duwâ' otabâ lebbi bânnya' macemma tatombuwân è sèttong tanè). Paḍi gogo biyasana ètamen apolong bi' jhâghung otabâ tenggeng.

==== Paḍi rawa ====
Paḍi rawa otabâ paḍi pasang surut tombu dhibi' otabâ èobu è kennengan rawa-rawa. Salaèn è Kalimantan, paḍi rèya ètemmo è lembâ Songay Gangga. Paḍi rawa bisa abentu' bhungka sè lanjhâng sa'èngghâ bisa noro' aobâna ḍâlemma aèng mosèman sè cè' sarana.

Paḍi rawa bân paḍi aèng ḍâlem anḍi' cara adaptasi sè dhâ-bhidhâ ḍâ' ka ''genangan'' aèng. Adaptasina paḍi ḍâ' ka ngemmengnga aèng bisa dhâddhi polana pan-brâmpan cara. Mon paḍi aèng ḍâlem, ongghâna tègghina aèng bisa arangsang lanjhânga bhungkana saèngghâ ḍâunna bisa pagghun bâḍâ è attassâ aèng.

Cara rèya èkennal mènangka sebbhudhân ''strategi escape''. Sabhâligghâ, è aèng sè ngemmeng sè sèpaddhâ ghun samantara, pan-brâmpan macemma paḍi ngangghuy cara (strategi) ''quiescence'', iyâ rèya abâtessè tombuna tajuk è bâkto' ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpenan ènergi bisa èsèmpen sampè' aèngnga asat. Sala sèttong gen sè pentèng ḍâlem katahanan ḍâ' kennengan sè ngemmeng aèng iyâ rèya ''Sub1A'', sè bâḍâ è lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1''.

=== Macemma bherrâs ===

==== Paḍi pera ====
Paḍi pera iyâ rèya paḍi sè anḍi' kadar amilosa è pati lebbi ḍâri 20% è bherâssâ. Butèr nasè'ân mon è tana' ta' salèng rekka'. Labân ḍâri paḍi pera iyâ rèya paḍi pulen. Kabânnya'an orèng Inḍonèsia senneng nasè' macem rèya bân pan-brâmpan macemma bherrâs sè èjhuwâl è pasar Inḍonèsia tamaso' ka paḍi pulen. Pangalompo'an rèya èpèlè ḍâri konsistensi nasè'en.

==== Plotan ====
Bherrâs plotan (''sticky rice''), sè bârna potè, cèlleng, otabâ mèra bânnya' tombu è Asia Tenggara bân Asia Timur. Plotan anḍi kadar amilosa è bâbâna 1% è patè bherrâssâ. Patèna kabânnya'an amilopektin, sa'èngghâ mon ètana' cè' rekka'en. Bhiḍha bi' bherrâs biyasa, butèr bherrâs plotan anḍi' bârna sè lebbi petteng abâk bungo. Biyasana, bherrâs plotan èkaghâbây dhâddhi kananan manès otabâ jhâjhan. Salah sèttong kakanan sè èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan iyâ rèya ''kenta'' sè asalla ḍâri Kalimantan Tengnga. Kenta èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan sè ècampor bi' nyèor sè la èpasa, pas èberri' ghulâ potè otabâ ghulâ mèra, bân ètamba bujâ.

==== Paḍi ro'om (Paḍi wangi) ====
Paâi wangi otabâ paḍi ro'om (''aromatic rice'') èghâbây bi' orèng è pan-brâmpan kennengan è Asia, sè kasoho iyâ rèya ras 'Cianjur Pandanwangi' (satèya la dhâddhi kultivar unggul) bân bherrâs 'rajalele'. Kaduwâna iyâ rèya tamaso' varietas ''javanica'' sè omorra lanjhâng.

È naghârâ loar, orèng kennal ka paḍi bighi lanjhâng (''long grain''), paḍi bighi pèndâ' (''short grain''), ''risotto'', paḍi susu biyasana ngangghuy metode silsilah. Sala sèttong bâgiyân carana ḍâlem pemuliaan paḍi iyâ rèya bâḍâna kultivar 'IR5' bân 'IR8', sè tamaso' wâl-awwâllâ paḍi sè omorra pèndâ' tapè hasèlla bânnya'. Rèya dhâddhi awwâl ''revolusi hijau'' ḍâlam pangobuwân paḍi. Bânnya' kultivar paḍi samarèna biyasana tamaso' ḍu'-buḍu'en ḍâri duwâ' kultivar sè wâl-awwâl ghellâ'.

== Paḍi obuwân ==
Cara ngobu bân namen paḍi la èkaonèngè bi' manossa ḍâri aèbuwân taon sè tapongkor, macemma cara bânnya' èkalako sopajâ paḍi bisa tombu bân ngasèllaghi bânnya'.

* Namen paḍi è sabâ (Ing. ''paddy'' otabâ ''paddy field''), èmolaè ḍâri da'èrah lembâna Songay Yangtse è Tiongkok.
* Namen paḍi è tana kerrèng, lebbi ngaḍâ' èkennal bi' manossa ètèmbhâng namen è sabâ. 
* Namen paḍi è tana rawa otabâ pasang surut èlakonè è pan-brâmpan kennengan è Polo Kalimantan. 
* Namen paḍi ''gogo rancah'' otabâ paḍi ''gora'', iyâ rèya hasèl modifikasi ḍâri paḍi sè ètamen è tana kerrèng. Cara rèya bisa èkalako è Polo Lombok, sè coma anḍi' mosèm nambhârâ' sakejjhâ'.

Senèyap cara ngobu paḍi parlo kultivar (bhibhit) sè adaptif. Kalompo' kultivar paḍi sè cocok ètamen è tana kerrèng ènyamaè paḍi gogo.

Cara namen paḍi bisa kèya ngagghuy prinsip cara namen tatombuwân pangan sè teppa' otabâ ''Good Agricultural Practices'' (GAP). Prinsip GAP tamaso' syarat sumber daya bân proses namen, akanta ajâgâ tana bân aèng, bhibhit sè èangghuy, emmis (pupuk) bân pestisida, alat bân messin ghâbây atanè, carana molong, cara arabet marèna èpolong, bân sanitasi sè teppa'. Cara GAP èangghuy ghâbây maongghâ hasèl otabâ produktivitas tatombuwân, kuwalitas hasèlla, keamanan mon èkakan, bân keberlanjutan lingkungan.

=== Namen ni-bini (bhibhit) ===
Ngobu paḍi biyasana èmolaè ḍâri cara mèlè bhibhit (ni-bini) bân carana namen. Bhibhit sè èangghuy èpèlè ḍâri varietas sè cocok bi' kabâḍâ'ân tana, mosèm namen, bân tojjhuwân ngobu. È sistem namen pas ngallè (tanam pindah), bhibhit paḍi èobu ghâllu è tana sakonnè' ghâbây ni-bini sabellunna ètamen è sabâ otama. Sabellunna namen, tana sabâ biyasana èlandu' otabâ ènangghâlâ èparata sopajâ bisa mabhâghus polè kabâḍâ'ân tana, maghâmpang aberri' jhâlânna aèng, bân maceppet tombuna ni-binina paḍi sabellunna èpanjhâ'.
Cara namen paḍi bisa ngangghuy pan-brâmpan cara (sistem) akanta namen pas ngallè, namen bhibhit langsung, bân sistem namen jajar legowo. Sistem jajar legowo nantowaghi jhâuna tanemman bân bhârisân kosong tartanto sa'èngghâ tatombuwân sè ètamen anḍi kennengan legghâ ka'angghuy tombu bân sonar mata'arè sè lebbi bhâghus bân maghâmpang tombuna tanemman.

=== Arabât tatombuwân ===
Arabât paḍi iyâ rèya tamaso' aberri' aèng sè cokop,  ''penyulaman,'' norap'','' ajâgâ kèbân sè bisa marosak ka tombuwân bân aberri' emmis.  Jhâlânna aèng bisa ajâgâ kabhutowan tamennan ka aèng bâkto fase vegetatif, akembhâng bân aèssèna sekkem. Norap tana ekalako sopajâ tombuwân paḍi ta' kala tombuna bi' tombuwân rèt-karèddhân bân rebbhâ ḍâlam ngaollè sonarra arè, aèng, bân harana tana. Ajâgâ kèbân sè marosak ka tombuwân kalabân cara ajâgâ cara ''terpadu'' è sabâ.

=== Aberri' bhutok ===
Ngemmis (aberri' bhutok) paḍi èkalako ngangghuy cara ''pemupukan berimbang'', iyâ rèya aberri' unsur harana sè èkabhuto tana. Kabhutowanna emmis bân bhutok bisa ḍhâ-bhiḍhâ taghântong varietas, macemma tana, mosèm namen, bhâkto ngemmis, bân carana ngobu. Nantowaghi kabhutowan emmis è tana sabâ bisa ngangghuy Perangkat Uji Tanah Sawah (PUTS), bân kacokobhânna nitrogen è tatombuwân bisa èjhelling ngangghuy Bagan Warna Daun (BWD).

Biyasana, emmis nitrogen segghut èberri' li-beliân polana lekkas èlang ḍâri tana. Emmis fosfor bân kalium èberri' ngabâs kabhutuwanna tatombuwân. Salaènna emmis anorganik, emmis organik akanta kompos, bhutok, otabâ mabâli bhungkana paḍi bisa èghuna'aghi ka'angghuy mateppa' sèpat tana bân abânto tombuwân paḍi terros tombu bhâghus.

=== Molong bân marèna molong ===
Molong paḍi èklako mon kabânnya'an sekkem la aèssè bherrâs (bighina paḍi). Kabâḍâ'ân rèya biyasana ètandhâi bi' aobâna bârnana sekkem ḍâri bhiru ḍâun aobâ ka bârna konèng bân kandhungan aèng sè sajân korang. Samarèna èpolong, sekkemma paḍi pas èghiling mèlè apèsa ḍâri bhungkana, èbhersè'è bân èjhemmor sopajâ kerrèng mèlè bisa èsabâ' ḍâlem bâkto sè lebbi abit. Cara molong bân marèna molong paḍi sè teppa' bisa mapangghun kuwalitas sekkem bân ngorangè karosaghânna sekkem bâkto èsèmpen.

=== Kèbân bân panyakè' tombuwân paḍi ===

==== Kèbân panyakè' palèng otama ====

* Penggerek bhungkana paḍi potè (&quot;sundep&quot;, ''Scirpophaga innotata'')
* Penggerek bhungkana paḍi konèng (''S. incertulas'')
* Wereng bhungka tengnga potè (''Sogatella furcifera'')
* Wereng soklat (''Nilaparvata lugens'')
* Wereng bhiru ḍâun (''Nephotettix impicticeps'')
* Lembing bhiru ḍâun (''Nezara viridula'')
* Walang sangit (''Leptocorisa oratorius'')
* Ganjur (''Pachydiplosis oryzae'')
* Lala' bhibhit (''Arterigona exigua'')
* Ola' tantara/Ola' grayak (''Spodoptera litura'' bân ''S. exigua'')
* Tèkos sabâ (''Rattus argentiventer'')

==== Panyakè' palèng otama ====

* blas (''Pyricularia oryzae'', ''P. grisea'')
* hawar ḍâun bakteri (&quot;kresek&quot;, ''Xanthomonas oryzae'' pv. ''oryzae'')

== Pengola'an la'as dhâddhi nasè' ==
Saellana paèi èpolong, butèr paḍi otabâ paḍi èpèsa ḍâri dhârâmèyan paèi. Èpèsa èlakoni kalabân ècoco'aghi sèttong bhâthèk sopajâ la'assâ kalowar otabâ kalabân bhântowan mèssin ghilingan paḍi.

La'as sè la apèsa ḍâri bhungkana pas èpakpolong bân èjhemmor ka mata'arè. È jhâman lambâ’, paḍi ta’ èpèsa ḍâri dhârâmèyan sabellunna, pas èpakerrèng abhâreng bân sekkem. Paḍi sè è jhâmmor biyasana bhoto bâkto tello' kantos pettong arè mèlè kerrèng, taghântong ḍâri tèra'na sonarra mataarè. Pangangghuy messin pengerrèng rang-rang èlakonè. Oca' &quot; Paḍi Ghiling Kerrèng &quot; (GKG) èngghi panèka paḍi sè ampon èkerrèng bân ampon siap èghâli. La'as rèya dhâddhi sala sèttong bhârâng sè èjhuwâl ḍâri hasèlla tombuwân paḍi ka'angghuy [[Ekspor|èkspor]] otabâ èjhuwâl dâlem bitongan cè' bânnya'en.

La'as sè kerrèng èsèmpen otabâ langsong èghiling, saèngghâna bherras jârèya èpèsa ḍâri sekkem(kole’na berras). Nasè' panèka bhângon olahan bherrâs sè èjhuwâl è ka'angghuy èkakan . Hasèl laèn sè èkaollè ḍâri èpèsana bherrâs bi' paḍi panèka:

* ''Sekkâm paḍi'' bisa ekaghâbây parodidhân sè èobbhâr.
* ''Dhârâmèyan'', ghâlimpo'na bhungkana paḍi kerrèng. èghuna'aghi mènangka kakananna kèbân otabâ bahan ghâbâyân tanang .
* ''Dedak'', èngghi panèka bubu'en sekkem paḍi. Èghuna'aghi mènangka bahan kakanan tambahan sè bânnya' vitamin B.
* ''Dedak'', camporan dedak kasar bân ra'-kerra'en sekkem kènè' ghâbây pakan kèban.
Nase' bisa ètana' otabâ èghâli ka'angghuy [[nasè'|èghâbây]] èkakan. Nase’ otaba nase’ rekka' sè ètana' kalaban aèng sè lebbi bhâkal dhâddhi tajhin . Nasè' sè ètana' bisa kèya èlakoni kalabân cara èbhundhu', bisa kalabân ngangghuy anyaman ḍâun nyèor ngoḍâ dhâddhi topa', kalabân ḍâun keddhâng dhâddhi tèmpo, otabâ kalabân bhungkana perrèng sè èsebbhut [[lemang]] (biasana kalabân patèna nyèor). Bherrâs bisa jhughân èproses dhâddhi ènomman sè nyeggherragi (bherrâs kencor) otabâ mènnya' pècet ka'angghuy ngèrèng sake' bân nyo'-nyo'.

== Produksina paḍi bân dhâghâng internasional ==
Naghârâ-naghârâ sè ngasèllaghi paḍi sè palèng bânnya' panèka [[Tiongkok|Cèna]] (28% dâri total produksi dhunnya), [[Inḍia|India]] (21%), bân [[Inḍonèsia|Indonesia]] (9%). Namong,  sakonè' ḍâri produksi bherrâs è dhunnya sè èperdagangaghi antar naghârâ (namong 5%-6% ḍâri sabânnya'en produksi dhunnya). [[Thailand]] panèka èkspor bherrâs otama (26% ḍâri sakabbhina bherrâs sè èjhuwâl è dhunnya) ètoro'è [[Viètnam|Vietnam]] (15%) bân [[Amerika Serikat|Amèrika Serikat]] (11%). Inḍonèsia panèka naghârâ importir bhrerâs sè palèng rajâ è dhunnya (14% ḍâri bherrâs sè èjhuwâl è dhunnya) ètoro'è [[Bangladesh|Bangladèsh]] (4%), bân [[Brasil]] (3%). Produksi bherrâs Inḍonèsia è taon 2006 iyâ rèya 54 juta ton, saterrossâ è taon 2007 iyâ rèya 57 juta ton, korang ḍâri target aslina 60 juta ton amarghâ kerrèng taḍâ' ojhân sè èsebbhut fènomena [[ENSO]].

{|class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=2|Produsèn paḍi palèng rajâ — 2011{{br}}(juta metrik ton)
|-
|{{flag|Cèna|name=Republik Rakyat Tiongkok}}||201
|-
|{{flag|India}}||158
|-
|{{flag|Indonesia}}||66
|-
|{{flag|Bangladesh}}||51
|-
|{{flag|Vietnam}}||42
|-
|{{flag|Thailand}}||35
|-
|{{flag|Myanmar}}||29
|-
|{{flag|Filipina}}||17
|-
|{{flag|Brasil}}||13
|-
|{{flag|Pakistan}}||9
|-
|'''Total bitongan naghârâ'''||align=&quot;right&quot;|'''723'''
|-
|colspan=2|&lt;small&gt;''Sombher: {{br}}[[Organisasi Kakanan bân Tanè]] (FAO)''[http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx&lt;/small&gt;
|}

== Aspèk budhâjhâ bân bhâsa ==
Paḍi panèka bâgiyân penting ḍâri kabudâjâ'an orèng Asia Tèmor Lao' bân Asia Tèmor. Rèng-orèng onèng filsafat ''[[Ilmu padi|elmo padi]]'' bân pan-bârâmpan parèbhâsan jhughân sè bâḍâ oca' nasè', contona:

* [[Padi ditanam tumbuh lalang|Paḍi ètam]][[Padi ditanam tumbuh lalang|en, lalang tombu]]
* [[Padi masak, jagung mengupih|Bherrâs mas]][[Padi masak, jagung mengupih|sa', sekkem jhâghung]]
* [[Bagai ayam mati di lumbung padi|Akanta ajâm sè matè è gudhâng paḍi]]

== Sombher ==
[[Bhângsa:Totombuwân]]</text>
      <sha1>higeakdspngevzxy34rkrvy0xxo7mue</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66447</id>
      <parentid>66445</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T03:48:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <origin>66447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25610" sha1="qwlzm9stgc6v0q9aihgii31uuvqr5ql" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Padi bukit.jpg|al=Bhungkana paḍi|jmpl|Bhungkana paḍi]]
'''Paḍi''' (Bhâsa Latèn: ''Oryza sativa'') iyâ rèya sala sèttong tatombuwân sè èobu bi' bânnya' orèng mènangka dhâddhi sombher kakanan otabâ sombher karbohidrat. Paḍi bâḍâ sè ètamen dhibi' bi' orèng bân bâḍâ kèya sè asalla ḍâri genus sè paḍâ tapè bânnè obuwân sè èsebbhut paḍi alasân (''liar''). Paḍi èsebbhut asalla ḍâri India otabâ Indocina sè laju maso' ka Inḍonèsia èkèbâ bi' ju'-bhuju'en ḍâri tana Asia ra-kèra taon 1500 Sabellunna Masèhi.&lt;ref&gt;Shadily, Hassan. 1984. ''Ensiklopedi Indonesi''a. Jakarta:Ichtiar Baru-Van Hoeve dan Elsevier Publishing Projects. Hal. 2503&lt;/ref&gt; Bâḍâ kèya sè nyebbhut jhâ' paḍi asalla ḍâri Tiongkok otabâ Cèna mènangka dhâddhi sombher kakanan sabbhen arèna.&lt;ref&gt;Arif, Ahmad. 2021. ''Masyarakat Adat &amp; Kedaulatan Pangan''. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia.&lt;/ref&gt;

Paḍi rèya nyamana tatombuwân sè buwâna ghi' cekka' è bhungkanan. Buwâna paḍi sè aropa bulir abhunḍhu' ènyamaè la'as. Dhinèng buwâna paḍi sè la èpèsa ḍâri kolè'en èsebbhut [[bherrâs]].

È taon sè lambâ', ju'-bhuju' ghi' ta' tao ka paḍi, sa'èngghâ kabânnya'an orèng Inḍonèsia ngakan saghu, jhâghung, tèla, tales, otabâ tenggâng dhâddhi sombher karbohidrat. Sajjhâgghâ èkennalaghi ka paḍi bânnya' orèng sè nganggâp paḍi mènangka simbol kacokobhân oḍi' bân dhâddhi pèlèan otama sè èkakan kabânnya'an orèng è Inḍonèsia. Sa'èngghâ satèya bânnya' orèng otamana na'-kana' ngoḍâ sè la ta' tao ḍâ' kakanan asli (khas) kenennganna dhibi'.

Orèng Inḍonèsia dhâddhi naghâra sè palèng aghântong ka bherrâs paḍi ghâbây kakanan otamana, ra-kèra 95% orèng Inḍonèsia ngakan bherrâs, dhining orèng Malaysia, Thailand, Korèa Selatan, bân Singapura bâḍâ è bâbâna 80%.&lt;ref&gt;Yulianto. Mei 2021. [https://tabloidsinartani.com/detail/wacana/agri-wacana/16661-Kearifan-Lokal-Sumber-Ketahanan-Pangan-Negara Kearifan Lokal, Sumber Ketahanan Pangan Negara]. ''Tabloidsinartani.com''. èaksès tangghâl 22 Sèptember 2026.&lt;/ref&gt;

== Ètimologi ==
Oca' paḍi asalla ḍâri ramo' ''Proto-Austronesia pajay'' sè paḍâ maksoddhâ. Oca' rowa asalla ḍâri oca' sè paḍâ ḍâlem bhâsa Amis Panay; bhâsa Tagalog paláy; bhâsa Kadazan paai; bhâsa Jhâbâ pari; bân bhâsa Chamorro faʻi, bân laènna.

== Dhâ-tandhâna ==
Paḍi tamaso' ḍâlem kalompo' ḍi-paḍiân otabâ ''Poaceae''. Paḍi anḍi' ramo' serabut, bhungkana pèndâ', bhungka batangnga èghâbây ḍâri bânnya' ḍâun sè salèng apolong sampè' jhâghâ tegghâp samporna, ḍâunna loncong angonco' abâk ngèsèl, bârna ḍâunna bhiru ngoḍâ sampè' bhiru towa, ora' ḍâunna sejajar, ètotobhi bi' lu-bulu pèndâ' bân rang-rang. Kembhânga èsoson majemuk, aca'-ranca'. Kompolan kembhânga èsebbhut ''floret'' sè bâḍâ è sèttong  ''spikelet'' è sèttong ''panikula'', macem buwâna bulir otabâ kariopsis sè ta' bisa èbhidhâ'aghi antara buwâ bân bighina, ropana bungkol abâk loncong, okoranna 3 - 15 mm, ètotobhi kolè sè èsebbhut sekkem (palea bân lemma), bâgiyân otamana paḍi sè biyasa èkakan iyâ rèya macemma ''enduspermium''.

== Kabina ==
Sabbhân kembhânga paḍi anḍi' ennem  cètak benang sari (kembhâng lakè') bân anḍi' putik (kembhâng binè') sè cètagghâ aranca' duwâ' aropa kanta sikaddhâ bhutol. Putik bân benang sari rèya biyasana bisa akabin ḍâlem bâkto sè paḍâ. Cara kabin (reproduksi) paḍi iyâ rèya bisa akabin dhibi' (reproduksi dhibi'), polana 95% lebbi serbuk sarina bisa akabin bik putik ḍâlem sèttong bhungka. Samarèna akabin, zigot (callon bhibhit) bhâkal mapecca abâ'en, pas laju dhâddhi embrio terros dhâddhi endosperm. Ahèrra, bânnya' bhighina paḍi pas aèssè patè è endosperm. Patè rèya èghuna'aghi mènangka gizina tatombuwân ḍâ' bhungkana paḍi sè ghi' ngoḍâ.

== Fisiologi bân adaptasi ==
Tombuna bhungka bân hasèlla paḍi èpangaroè bi' prosès fisiologis, akanta fotosintesis, kabhutowan aèng bân hara ḍâri tana, tombuna kembhâng, bân èssèna kolè' sekkemma paḍi. Sabâgiyân tatombuwân sè mosèmma paḍâ ḍâlem spesies bhâ-rebbhâ'ân, paḍi bisa tombu è pan-brâmpan kennengan bu-obuwân, ḍâri sabâ, tana kerrèng, sampè' tana rawa. Tapè, bhidâna ekosistem kennengan namen paḍi, abhiḍâ'aghi kabhutowan aèng bân hara sè dhâ-bhidhâ.&lt;ref&gt;Yoshida, S. 1981. ''Fundamentals of Rice Crop Science''. Los Baños: International Rice Research Institute.&lt;/ref&gt;

Aèng iyâ rèya sèttong faktor otama ḍâlem tombuna bhungkana paḍi. È tana sabâ, aèng sè neng-neng è tana bisa abhânto ajâgâ kabhutowan aèng ḍâ' tombuna bhungkana paḍi bân bisa malambat tombuna rebbhâ è dhi'-seddhi'en paḍi. Tapè aèng sè dhaddhi la-kolla'an sè ḍâlem ghâllu bân abit (ta' nyerrep ka tana) bisa nyegghâ kabhutowan oksigenna tatombuwân. Sabhâlligghâ, tombuwân paḍi è tana kerrèng, mon korang aèngga bisa malambat fotosintesis, malambat tombuna ḍâun, ngorangè tombuna buḍu'en paḍi bân ngorangè hasèlla buwâna paḍi.

Salaènna kabâḍâ'ân tana bân aèng, tombuna tamennan paḍi bisa è pangaroè kèya bi' kabâḍâ'ân angèn (suhu udara). Suhu bisa apangaro ḍâ' ka fotosintesis, tombuna kembhâng bân aèssèna butèr buwâna paḍi. Suhu sè tègghi bisa kèya apangaro ḍâ' fertilitas otabâ kabinna kembhâng bân la'as sè aèssè paḍi.&lt;ref&gt;Wahid, A.; Gelani, S.; Ashraf, M.; Foolad, M. R. (2007). &quot;Heat tolerance in plants: An overview&quot;. ''Environmental and Experimental Botany''. '''61''' (3): 199–223. [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0098847207000871?via%3Dihub doi:10.1016/j.envexpbot.2007.05.011.]&lt;/ref&gt;

== Ghâmbhâr ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Berkas:Padi di pagi hari.jpg|bhungkana paḍi
Berkas:Menanam Padi di Sawah.jpg|Orèng manjhâ' (namen paḍi)
Berkas:Panen Padi Musim Tanam Padi Ke Dua Di Tahun 2022.jpg|Ghilinganna paḍi
Berkas:Panen Padi Petani Jember.jpg|Molong paḍi
Berkas:Padi Organik.jpg|La'as (Paḍi sè apèsa ḍâri bhungkana)
Berkas:Rice (84003).jpg|Bherrâs (La'as sè la èbuwâng kolè'en)
Berkas:Nasi lemak on banana leaf.jpg|nasè' (bherrâs paḍi sè ètana')
Berkas:2014 uncooked Thai glutinous rice.jpg|Bherrâs plotan
Berkas:8. Wajik 3.jpg|Bâjhik (jhâjhân ḍâri plotan)
&lt;/gallery&gt;


== Gènètika paḍi ==
Sèttong genom paḍi anḍi' 12 kromosom polana paḍi iyâ rèya tombuwân diploid, sa'èngghâ sabbhân sèl paḍi anḍi' 12 pasang kromosom (kajhâbâna sèl seksual).
Paḍi iyâ rèya organisme model ḍâlam èlmo genetika tombuwân polana 2 alasân: kaparlona manossa bân okoran kromosom sè abâk kènè', yâ'ni 1.6~2.3 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; pasang basa (''base pairs'', bp). Mènangka tombuwân model, gènom paḍi la èorot DNA-na (è sekuensing), paḍâ bi' genom manossa.

Pabeccè'an genetik paḍi la èmolaè ḍâri manossa ngobu paḍi. Ḍâri hasèl pabeccè'an genetik rèya ngasèllaghi macemma paḍi lokal, akanta 'Rojolele' ḍâri Klaten otabâ 'Pandanwangi' ḍâri Cianjur è Inḍonèsia otabâ 'Basmati' ḍâri India Ḍâjâ. Pabeccè'an genetik tombuwân paḍi ngasèllaghi paḍi tana kerrèng (''paḍi gogo'') sè ta' parlo penggenangan aèng otabâ ''padi rawa'' sè bisa adaptasi ḍâ' ḍâlemma aèng rawa sè abâ-obâ. 

Bâḍâna bioteknologi bân rekayasa genetika è taon 1980-an èarep bisa mabhâghus kuwalitassâ nasè (paḍi sè dhâddhi bherrâs pas ètana'). Pan-brâmpan peneliti è Swiss mabâḍâ transgenik sè bisa ngasèllaghi racon/toksin ḍâ' hama sè ngakan butèrra paḍi mènangka  pangarep matoron kaghântongan ḍâ' ngangghuy pestisida. IRRI alako bi' peneliti laèn aghâbây &quot;Paḍi emmas&quot; (''Golden Rice'') sè bisa ngasèllaghi provitamin A è ḍâlem bherrâssâ, ka'angghuy ngorangi kakorangan (''defisiensi'') vitamin A è pan-snapan naghârâ berkembang. 

Sèttong tim peneliti ḍâri Jeppang aghâbây paḍi sè ngasèllaghi racon ḍâ' ka bakteri kolera. Bherrâs sè èhasèllaghi ḍâri paḍi rèya èarep bisa dhâddhi pèlèan alternatif imunisasi kolera, otamana è nanghârâ berkembang. Ḍâri taon 1970-an, la èosaha'aghi bâḍâna paḍi hibrida, sè bisa anḍi' kakowadhân sopajâ hasèlla lebbi tègghi, polana arghâ ghâbâyyâ tègghi. 

Sala'enna mabhâghus hasèlla, pamuliaan paḍi sè èkalako tamaso' tatombuwân sè lebbi tahan ḍâ' ka hama (kèbân/organisme sè bisa marosak tatombuwân) bân kabâḍâ'ân stres tombuwân ḍâri parkara abiotik (akanta nèmor lanjhâng, salinitas, bân kaasaman tana). 

=== Cem-macemma genetik ===
Sampè' satèya bâḍâ duwâ' macem spesies paḍi sè èobu bi' bânnya' manossa, iyâ rèya ''Oryza sativa'' sè asalla ḍâri Asia bân ''O. glaberrima'' ysè asalla ḍâri Afrika Bârâ'. 

Awwâllâ, ''Oryza sativa'' èangghâp bâgiyaân ḍâri duwâ' subspesies, yâ'ni ''indica'' bân ''japonica'' (sinonim ''sinica''). Paḍi ''japonica'' biyasana omorra lebbi lanjhâng, bhungkana tègghi kèn ghâmpang robbhu, sekkemma anḍi' bunto' otabâ &quot;lu-bulu&quot; (Ing. ''awn''), bighina abâk bungkol, bân nasè'en abâk rekka'. Paḍi ''indica'', sabâlligghâ, omorra lebbhi mandhe', bhungkana lebbi kènnè', sekkemma taḍâ' buluna, bân bultèrra abâk loncong. maskè kaduwâna subspesies rèya bisa salèng akabin, persentase cocogghâ ta' tègghi. Macemma paḍi otama sè kasohor ḍâri hasèl kabin silang rèya yâ'ni kultivar 'IR8', sè èhasèllaghi ḍâri persilangan ''japonica'' (kultivar 'Deegeowoogen' ḍâri Formosa) bi' paḍi ''indica'' (kultivar 'Peta' ḍâri Inḍonèsia). Salaèn jârèya, bâḍâ varietas minor ''javanica'' sè anḍi' sèpat nga'-tengga'an ḍâri duwâ' tipe otama è attas. Varietas ''javanica'' coma ètemmo è Polo Jhâbâ. 

Kalabân bhântowan teknik biologi molekular, samangkèn bâḍâ polè macemma paḍi salaènna duwâ' subspesies ''O. sativa'' sè otama, ''indica'' bân ''japonica'', bâḍâ kèya subspesies minor tapè asèpat adaptif ka kennengan, akanta ''aus'' (paḍi gogo ḍâri Bangladesh), ''royada'' (paḍi pasang-surut/rawa ḍâri Bangladesh), ''ashina'' (paḍi pasang-surut ḍâri India), bân ''aromatic'' (paḍi wangi ḍâri Asia Lao' bân Iran, tamaso' paḍii basmati sè kasohor). Paḍi ''japonica'' èbâgi dhâddhi tello' kalompo' khas: ''temperate japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan cellep&quot; ḍâri Chèna, Korea, bân Jeppang), ''tropical japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan tropis&quot; ḍâri Nusantara), bân ''aromatic''. Subspesies ''aus'' iyâ rèya kalompo' sè apèsa.&lt;ref&gt;Garris, A.J. (2004). &quot;Genetic structure and diversity in ''Oryza sativa'' L.&quot;. ''Genetics''. '''169''': 1631–1638. [https://academic.oup.com/genetics/article-abstract/169/3/1631/6059407?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false doi:10.1534/genetics.104.035642]&lt;/ref&gt; 

Ḍâri tè-bhuktè èvolusi molekular èra-kèra'aghi kalompo' rajâ paḍi ''indica'' bân ''japonica'' ḍâri 440.000 taon lambâ' ḍâri sèttong kalompo' spesies bhuju'en paḍi ''O. rufipogon''. Domestikasi (padi èobu bi' bânnya' orèng) bâḍâ è kennengan sè bhiḍhâ ḍâ' duwâ' kalompo' sè la apèsa rèya. Ḍâri bhuktè arkeologi paḍi molaè èobu (didomestikasi) 10.000 sampè' 5.000 taon Sabellunna Masèhi.&lt;ref&gt;Zohary D., Hopf, M. 2000. ''Domestication of plants in the old world''. Oxford University Press, Oxford.&lt;/ref&gt; 

Sala sèttong conto pamuliaan ḍâ' stres abiotik tombuwân paḍi iyâ rèya bâḍâna paḍi sè bisa oḍi' è tana sè ngemmeng aèngga (padi genangan). È paḍi, lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1'' aperran ḍâlem toleransi ḍâ' genangan lengkap sementara. Alel ''Sub1A-1'' dhâddhi pananto otama toleransi genangan, kalabân cara strategi ''quiescence'', yâ'ni abâtessè tombuna tajuk (bhungka) èbâkto paḍi ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpennan karbohidrat bisa èangghuy sampè' aèngnga nyerrep ka tana.  

=== Macemma paḍi sè èobu ===

==== Paḍi gogo ====
È pan-brâmpan kennengan sè ngangghuy aèng ojhân (tadah hujan) bânnya' orèng sè namen paḍi gogo, iyâ rèya macemma paḍi sè ètamen è tana kerrèng sè biyasa oḍi' maskè taḍâ' aèng ngemmeng akanta tana sabâ. È Lombok, bâḍâ sistem paḍi gogo rancah, sè ḍâlem sèttong bâkto tantanto mangemmeng tana bi' aèng, saèngghâ hasèl paḍina lebbi bânnya'. Biyasana è kennengan sè coma biisa namen paḍi gogo ngangghuy model tumpang sari (tana sè ètamen duwâ' otabâ lebbi bânnya' macemma tatombuwân è sèttong tanè). Paḍi gogo biyasana ètamen apolong bi' jhâghung otabâ tenggeng.

==== Paḍi rawa ====
Paḍi rawa otabâ paḍi pasang surut tombu dhibi' otabâ èobu è kennengan rawa-rawa. Salaèn è Kalimantan, paḍi rèya ètemmo è lembâ Songay Gangga. Paḍi rawa bisa abentu' bhungka sè lanjhâng sa'èngghâ bisa noro' aobâna ḍâlemma aèng mosèman sè cè' sarana.

Paḍi rawa bân paḍi aèng ḍâlem anḍi' cara adaptasi sè dhâ-bhidhâ ḍâ' ka ''genangan'' aèng. Adaptasina paḍi ḍâ' ka ngemmengnga aèng bisa dhâddhi polana pan-brâmpan cara. Mon paḍi aèng ḍâlem, ongghâna tègghina aèng bisa arangsang lanjhânga bhungkana saèngghâ ḍâunna bisa pagghun bâḍâ è attassâ aèng.

Cara rèya èkennal mènangka sebbhudhân ''strategi escape''. Sabhâligghâ, è aèng sè ngemmeng sè sèpaddhâ ghun samantara, pan-brâmpan macemma paḍi ngangghuy cara (strategi) ''quiescence'', iyâ rèya abâtessè tombuna tajuk è bâkto' ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpenan ènergi bisa èsèmpen sampè' aèngnga asat. Sala sèttong gen sè pentèng ḍâlem katahanan ḍâ' kennengan sè ngemmeng aèng iyâ rèya ''Sub1A'', sè bâḍâ è lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1''.

=== Macemma bherrâs ===

==== Paḍi pera ====
Paḍi pera iyâ rèya paḍi sè anḍi' kadar amilosa è pati lebbi ḍâri 20% è bherâssâ. Butèr nasè'ân mon è tana' ta' salèng rekka'. Labân ḍâri paḍi pera iyâ rèya paḍi pulen. Kabânnya'an orèng Inḍonèsia senneng nasè' macem rèya bân pan-brâmpan macemma bherrâs sè èjhuwâl è pasar Inḍonèsia tamaso' ka paḍi pulen. Pangalompo'an rèya èpèlè ḍâri konsistensi nasè'en.

==== Plotan ====
Bherrâs plotan (''sticky rice''), sè bârna potè, cèlleng, otabâ mèra bânnya' tombu è Asia Tenggara bân Asia Timur. Plotan anḍi kadar amilosa è bâbâna 1% è patè bherrâssâ. Patèna kabânnya'an amilopektin, sa'èngghâ mon ètana' cè' rekka'en. Bhiḍha bi' bherrâs biyasa, butèr bherrâs plotan anḍi' bârna sè lebbi petteng abâk bungo. Biyasana, bherrâs plotan èkaghâbây dhâddhi kananan manès otabâ jhâjhan. Salah sèttong kakanan sè èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan iyâ rèya ''kenta'' sè asalla ḍâri Kalimantan Tengnga. Kenta èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan sè ècampor bi' nyèor sè la èpasa, pas èberri' ghulâ potè otabâ ghulâ mèra, bân ètamba bujâ.

==== Paḍi ro'om (Paḍi wangi) ====
Paâi wangi otabâ paḍi ro'om (''aromatic rice'') èghâbây bi' orèng è pan-brâmpan kennengan è Asia, sè kasoho iyâ rèya ras 'Cianjur Pandanwangi' (satèya la dhâddhi kultivar unggul) bân bherrâs 'rajalele'. Kaduwâna iyâ rèya tamaso' varietas ''javanica'' sè omorra lanjhâng.

È naghârâ loar, orèng kennal ka paḍi bighi lanjhâng (''long grain''), paḍi bighi pèndâ' (''short grain''), ''risotto'', paḍi susu biyasana ngangghuy metode silsilah. Sala sèttong bâgiyân carana ḍâlem pemuliaan paḍi iyâ rèya bâḍâna kultivar 'IR5' bân 'IR8', sè tamaso' wâl-awwâllâ paḍi sè omorra pèndâ' tapè hasèlla bânnya'. Rèya dhâddhi awwâl ''revolusi hijau'' ḍâlam pangobuwân paḍi. Bânnya' kultivar paḍi samarèna biyasana tamaso' ḍu'-buḍu'en ḍâri duwâ' kultivar sè wâl-awwâl ghellâ'.

== Paḍi obuwân ==
Cara ngobu bân namen paḍi la èkaonèngè bi' manossa ḍâri aèbuwân taon sè tapongkor, macemma cara bânnya' èkalako sopajâ paḍi bisa tombu bân ngasèllaghi bânnya'.

* Namen paḍi è sabâ (Ing. ''paddy'' otabâ ''paddy field''), èmolaè ḍâri da'èrah lembâna Songay Yangtse è Tiongkok.
* Namen paḍi è tana kerrèng, lebbi ngaḍâ' èkennal bi' manossa ètèmbhâng namen è sabâ. 
* Namen paḍi è tana rawa otabâ pasang surut èlakonè è pan-brâmpan kennengan è Polo Kalimantan. 
* Namen paḍi ''gogo rancah'' otabâ paḍi ''gora'', iyâ rèya hasèl modifikasi ḍâri paḍi sè ètamen è tana kerrèng. Cara rèya bisa èkalako è Polo Lombok, sè coma anḍi' mosèm nambhârâ' sakejjhâ'.

Senèyap cara ngobu paḍi parlo kultivar (bhibhit) sè adaptif. Kalompo' kultivar paḍi sè cocok ètamen è tana kerrèng ènyamaè paḍi gogo.

Cara namen paḍi bisa kèya ngagghuy prinsip cara namen tatombuwân pangan sè teppa' otabâ ''Good Agricultural Practices'' (GAP). Prinsip GAP tamaso' syarat sumber daya bân proses namen, akanta ajâgâ tana bân aèng, bhibhit sè èangghuy, emmis (pupuk) bân pestisida, alat bân messin ghâbây atanè, carana molong, cara arabet marèna èpolong, bân sanitasi sè teppa'. Cara GAP èangghuy ghâbây maongghâ hasèl otabâ produktivitas tatombuwân, kuwalitas hasèlla, keamanan mon èkakan, bân keberlanjutan lingkungan.

=== Namen ni-bini (bhibhit) ===
Ngobu paḍi biyasana èmolaè ḍâri cara mèlè bhibhit (ni-bini) bân carana namen. Bhibhit sè èangghuy èpèlè ḍâri varietas sè cocok bi' kabâḍâ'ân tana, mosèm namen, bân tojjhuwân ngobu. È sistem namen pas ngallè (tanam pindah), bhibhit paḍi èobu ghâllu è tana sakonnè' ghâbây ni-bini sabellunna ètamen è sabâ otama. Sabellunna namen, tana sabâ biyasana èlandu' otabâ ènangghâlâ èparata sopajâ bisa mabhâghus polè kabâḍâ'ân tana, maghâmpang aberri' jhâlânna aèng, bân maceppet tombuna ni-binina paḍi sabellunna èpanjhâ'.
Cara namen paḍi bisa ngangghuy pan-brâmpan cara (sistem) akanta namen pas ngallè, namen bhibhit langsung, bân sistem namen jajar legowo. Sistem jajar legowo nantowaghi jhâuna tanemman bân bhârisân kosong tartanto sa'èngghâ tatombuwân sè ètamen anḍi kennengan legghâ ka'angghuy tombu bân sonar mata'arè sè lebbi bhâghus bân maghâmpang tombuna tanemman.

=== Arabât tatombuwân ===
Arabât paḍi iyâ rèya tamaso' aberri' aèng sè cokop,  ''penyulaman,'' norap'','' ajâgâ kèbân sè bisa marosak ka tombuwân bân aberri' emmis.  Jhâlânna aèng bisa ajâgâ kabhutowan tamennan ka aèng bâkto fase vegetatif, akembhâng bân aèssèna sekkem. Norap tana ekalako sopajâ tombuwân paḍi ta' kala tombuna bi' tombuwân rèt-karèddhân bân rebbhâ ḍâlam ngaollè sonarra arè, aèng, bân harana tana. Ajâgâ kèbân sè marosak ka tombuwân kalabân cara ajâgâ cara ''terpadu'' è sabâ.

=== Aberri' bhutok ===
Ngemmis (aberri' bhutok) paḍi èkalako ngangghuy cara ''pemupukan berimbang'', iyâ rèya aberri' unsur harana sè èkabhuto tana. Kabhutowanna emmis bân bhutok bisa ḍhâ-bhiḍhâ taghântong varietas, macemma tana, mosèm namen, bhâkto ngemmis, bân carana ngobu. Nantowaghi kabhutowan emmis è tana sabâ bisa ngangghuy Perangkat Uji Tanah Sawah (PUTS), bân kacokobhânna nitrogen è tatombuwân bisa èjhelling ngangghuy Bagan Warna Daun (BWD).

Biyasana, emmis nitrogen segghut èberri' li-beliân polana lekkas èlang ḍâri tana. Emmis fosfor bân kalium èberri' ngabâs kabhutuwanna tatombuwân. Salaènna emmis anorganik, emmis organik akanta kompos, bhutok, otabâ mabâli bhungkana paḍi bisa èghuna'aghi ka'angghuy mateppa' sèpat tana bân abânto tombuwân paḍi terros tombu bhâghus.

=== Molong bân marèna molong ===
Molong paḍi èklako mon kabânnya'an sekkem la aèssè bherrâs (bighina paḍi). Kabâḍâ'ân rèya biyasana ètandhâi bi' aobâna bârnana sekkem ḍâri bhiru ḍâun aobâ ka bârna konèng bân kandhungan aèng sè sajân korang. Samarèna èpolong, sekkemma paḍi pas èghiling mèlè apèsa ḍâri bhungkana, èbhersè'è bân èjhemmor sopajâ kerrèng mèlè bisa èsabâ' ḍâlem bâkto sè lebbi abit. Cara molong bân marèna molong paḍi sè teppa' bisa mapangghun kuwalitas sekkem bân ngorangè karosaghânna sekkem bâkto èsèmpen.

=== Kèbân bân panyakè' tombuwân paḍi ===

==== Kèbân panyakè' palèng otama ====

* Penggerek bhungkana paḍi potè (&quot;sundep&quot;, ''Scirpophaga innotata'')
* Penggerek bhungkana paḍi konèng (''S. incertulas'')
* Wereng bhungka tengnga potè (''Sogatella furcifera'')
* Wereng soklat (''Nilaparvata lugens'')
* Wereng bhiru ḍâun (''Nephotettix impicticeps'')
* Lembing bhiru ḍâun (''Nezara viridula'')
* Walang sangit (''Leptocorisa oratorius'')
* Ganjur (''Pachydiplosis oryzae'')
* Lala' bhibhit (''Arterigona exigua'')
* Ola' tantara/Ola' grayak (''Spodoptera litura'' bân ''S. exigua'')
* Tèkos sabâ (''Rattus argentiventer'')

==== Panyakè' palèng otama ====

* blas (''Pyricularia oryzae'', ''P. grisea'')
* hawar ḍâun bakteri (&quot;kresek&quot;, ''Xanthomonas oryzae'' pv. ''oryzae'')

== Pengola'an la'as dhâddhi nasè' ==
Saellana paèi èpolong, butèr paḍi otabâ paḍi èpèsa ḍâri dhârâmèyan paèi. Èpèsa èlakoni kalabân ècoco'aghi sèttong bhâthèk sopajâ la'assâ kalowar otabâ kalabân bhântowan mèssin ghilingan paḍi.

La'as sè la apèsa ḍâri bhungkana pas èpakpolong bân èjhemmor ka mata'arè. È jhâman lambâ’, paḍi ta’ èpèsa ḍâri dhârâmèyan sabellunna, pas èpakerrèng abhâreng bân sekkem. Paḍi sè è jhâmmor biyasana bhoto bâkto tello' kantos pettong arè mèlè kerrèng, taghântong ḍâri tèra'na sonarra mataarè. Pangangghuy messin pengerrèng rang-rang èlakonè. Oca' &quot; Paḍi Ghiling Kerrèng &quot; (GKG) èngghi panèka paḍi sè ampon èkerrèng bân ampon siap èghâli. La'as rèya dhâddhi sala sèttong bhârâng sè èjhuwâl ḍâri hasèlla tombuwân paḍi ka'angghuy [[Ekspor|èkspor]] otabâ èjhuwâl dâlem bitongan cè' bânnya'en.

La'as sè kerrèng èsèmpen otabâ langsong èghiling, saèngghâna bherras jârèya èpèsa ḍâri sekkem(kole’na berras). Nasè' panèka bhângon olahan bherrâs sè èjhuwâl è ka'angghuy èkakan . Hasèl laèn sè èkaollè ḍâri èpèsana bherrâs bi' paḍi panèka:

* ''Sekkâm paḍi'' bisa ekaghâbây parodidhân sè èobbhâr.
* ''Dhârâmèyan'', ghâlimpo'na bhungkana paḍi kerrèng. èghuna'aghi mènangka kakananna kèbân otabâ bahan ghâbâyân tanang .
* ''Dedak'', èngghi panèka bubu'en sekkem paḍi. Èghuna'aghi mènangka bahan kakanan tambahan sè bânnya' vitamin B.
* ''Dedak'', camporan dedak kasar bân ra'-kerra'en sekkem kènè' ghâbây pakan kèban.
Nase' bisa ètana' otabâ èghâli ka'angghuy [[nasè'|èghâbây]] èkakan. Nase’ otaba nase’ rekka' sè ètana' kalaban aèng sè lebbi bhâkal dhâddhi tajhin . Nasè' sè ètana' bisa kèya èlakoni kalabân cara èbhundhu', bisa kalabân ngangghuy anyaman ḍâun nyèor ngoḍâ dhâddhi topa', kalabân ḍâun keddhâng dhâddhi tèmpo, otabâ kalabân bhungkana perrèng sè èsebbhut [[lemang]] (biasana kalabân patèna nyèor). Bherrâs bisa jhughân èproses dhâddhi ènomman sè nyeggherragi (bherrâs kencor) otabâ mènnya' pècet ka'angghuy ngèrèng sake' bân nyo'-nyo'.

== Produksina paḍi bân dhâghâng internasional ==
Naghârâ-naghârâ sè ngasèllaghi paḍi sè palèng bânnya' panèka [[Tiongkok|Cèna]] (28% dâri total produksi dhunnya), [[Inḍia|India]] (21%), bân [[Inḍonèsia|Indonesia]] (9%). Namong,  sakonè' ḍâri produksi bherrâs è dhunnya sè èperdagangaghi antar naghârâ (namong 5%-6% ḍâri sabânnya'en produksi dhunnya). [[Thailand]] panèka èkspor bherrâs otama (26% ḍâri sakabbhina bherrâs sè èjhuwâl è dhunnya) ètoro'è [[Viètnam|Vietnam]] (15%) bân [[Amerika Serikat|Amèrika Serikat]] (11%). Inḍonèsia panèka naghârâ importir bhrerâs sè palèng rajâ è dhunnya (14% ḍâri bherrâs sè èjhuwâl è dhunnya) ètoro'è [[Bangladesh|Bangladèsh]] (4%), bân [[Brasil]] (3%). Produksi bherrâs Inḍonèsia è taon 2006 iyâ rèya 54 juta ton, saterrossâ è taon 2007 iyâ rèya 57 juta ton, korang ḍâri target aslina 60 juta ton amarghâ kerrèng taḍâ' ojhân sè èsebbhut fènomena [[ENSO]].

{|class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=2|Produsèn paḍi palèng rajâ — 2011{{br}}(juta metrik ton)
|-
|{{flag|Cèna|name=Republik Rakyat Tiongkok}}||201
|-
|{{flag|India}}||158
|-
|{{flag|Indonesia}}||66
|-
|{{flag|Bangladesh}}||51
|-
|{{flag|Vietnam}}||42
|-
|{{flag|Thailand}}||35
|-
|{{flag|Myanmar}}||29
|-
|{{flag|Filipina}}||17
|-
|{{flag|Brasil}}||13
|-
|{{flag|Pakistan}}||9
|-
|'''Total bitongan naghârâ'''||align=&quot;right&quot;|'''723'''
|-
|colspan=2|&lt;small&gt;''Sombher: {{br}}[[Organisasi Kakanan bân Tanè]] (FAO)''[http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx&lt;/small&gt;
|}

== Aspèk budhâjhâ bân bhâsa ==
Paḍi panèka bâgiyân penting ḍâri kabudâjâ'an orèng Asia Tèmor Lao' bân Asia Tèmor. Rèng-orèng onèng filsafat ''[[Ilmu padi|elmo padi]]'' bân pan-bârâmpan parèbhâsan jhughân sè bâḍâ oca' nasè', contona:

* [[Padi ditanam tumbuh lalang|Paḍi ètam]][[Padi ditanam tumbuh lalang|en, lalang tombu]]
* [[Padi masak, jagung mengupih|Bherrâs mas]][[Padi masak, jagung mengupih|sa', sekkem jhâghung]]
* [[Bagai ayam mati di lumbung padi|Akanta ajâm sè matè è gudhâng paḍi]]

== Sombher ==
[[Bhângsa:Totombuwân]]</text>
      <sha1>qwlzm9stgc6v0q9aihgii31uuvqr5ql</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66448</id>
      <parentid>66447</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T03:50:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <comment>/* Plotan */</comment>
      <origin>66448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26177" sha1="6x0y74vaqau8rtqp0iqw8gfwzj7aof0" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Padi bukit.jpg|al=Bhungkana paḍi|jmpl|Bhungkana paḍi]]
'''Paḍi''' (Bhâsa Latèn: ''Oryza sativa'') iyâ rèya sala sèttong tatombuwân sè èobu bi' bânnya' orèng mènangka dhâddhi sombher kakanan otabâ sombher karbohidrat. Paḍi bâḍâ sè ètamen dhibi' bi' orèng bân bâḍâ kèya sè asalla ḍâri genus sè paḍâ tapè bânnè obuwân sè èsebbhut paḍi alasân (''liar''). Paḍi èsebbhut asalla ḍâri India otabâ Indocina sè laju maso' ka Inḍonèsia èkèbâ bi' ju'-bhuju'en ḍâri tana Asia ra-kèra taon 1500 Sabellunna Masèhi.&lt;ref&gt;Shadily, Hassan. 1984. ''Ensiklopedi Indonesi''a. Jakarta:Ichtiar Baru-Van Hoeve dan Elsevier Publishing Projects. Hal. 2503&lt;/ref&gt; Bâḍâ kèya sè nyebbhut jhâ' paḍi asalla ḍâri Tiongkok otabâ Cèna mènangka dhâddhi sombher kakanan sabbhen arèna.&lt;ref&gt;Arif, Ahmad. 2021. ''Masyarakat Adat &amp; Kedaulatan Pangan''. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia.&lt;/ref&gt;

Paḍi rèya nyamana tatombuwân sè buwâna ghi' cekka' è bhungkanan. Buwâna paḍi sè aropa bulir abhunḍhu' ènyamaè la'as. Dhinèng buwâna paḍi sè la èpèsa ḍâri kolè'en èsebbhut [[bherrâs]].

È taon sè lambâ', ju'-bhuju' ghi' ta' tao ka paḍi, sa'èngghâ kabânnya'an orèng Inḍonèsia ngakan saghu, jhâghung, tèla, tales, otabâ tenggâng dhâddhi sombher karbohidrat. Sajjhâgghâ èkennalaghi ka paḍi bânnya' orèng sè nganggâp paḍi mènangka simbol kacokobhân oḍi' bân dhâddhi pèlèan otama sè èkakan kabânnya'an orèng è Inḍonèsia. Sa'èngghâ satèya bânnya' orèng otamana na'-kana' ngoḍâ sè la ta' tao ḍâ' kakanan asli (khas) kenennganna dhibi'.

Orèng Inḍonèsia dhâddhi naghâra sè palèng aghântong ka bherrâs paḍi ghâbây kakanan otamana, ra-kèra 95% orèng Inḍonèsia ngakan bherrâs, dhining orèng Malaysia, Thailand, Korèa Selatan, bân Singapura bâḍâ è bâbâna 80%.&lt;ref&gt;Yulianto. Mei 2021. [https://tabloidsinartani.com/detail/wacana/agri-wacana/16661-Kearifan-Lokal-Sumber-Ketahanan-Pangan-Negara Kearifan Lokal, Sumber Ketahanan Pangan Negara]. ''Tabloidsinartani.com''. èaksès tangghâl 22 Sèptember 2026.&lt;/ref&gt;

== Ètimologi ==
Oca' paḍi asalla ḍâri ramo' ''Proto-Austronesia pajay'' sè paḍâ maksoddhâ. Oca' rowa asalla ḍâri oca' sè paḍâ ḍâlem bhâsa Amis Panay; bhâsa Tagalog paláy; bhâsa Kadazan paai; bhâsa Jhâbâ pari; bân bhâsa Chamorro faʻi, bân laènna.

== Dhâ-tandhâna ==
Paḍi tamaso' ḍâlem kalompo' ḍi-paḍiân otabâ ''Poaceae''. Paḍi anḍi' ramo' serabut, bhungkana pèndâ', bhungka batangnga èghâbây ḍâri bânnya' ḍâun sè salèng apolong sampè' jhâghâ tegghâp samporna, ḍâunna loncong angonco' abâk ngèsèl, bârna ḍâunna bhiru ngoḍâ sampè' bhiru towa, ora' ḍâunna sejajar, ètotobhi bi' lu-bulu pèndâ' bân rang-rang. Kembhânga èsoson majemuk, aca'-ranca'. Kompolan kembhânga èsebbhut ''floret'' sè bâḍâ è sèttong  ''spikelet'' è sèttong ''panikula'', macem buwâna bulir otabâ kariopsis sè ta' bisa èbhidhâ'aghi antara buwâ bân bighina, ropana bungkol abâk loncong, okoranna 3 - 15 mm, ètotobhi kolè sè èsebbhut sekkem (palea bân lemma), bâgiyân otamana paḍi sè biyasa èkakan iyâ rèya macemma ''enduspermium''.

== Kabina ==
Sabbhân kembhânga paḍi anḍi' ennem  cètak benang sari (kembhâng lakè') bân anḍi' putik (kembhâng binè') sè cètagghâ aranca' duwâ' aropa kanta sikaddhâ bhutol. Putik bân benang sari rèya biyasana bisa akabin ḍâlem bâkto sè paḍâ. Cara kabin (reproduksi) paḍi iyâ rèya bisa akabin dhibi' (reproduksi dhibi'), polana 95% lebbi serbuk sarina bisa akabin bik putik ḍâlem sèttong bhungka. Samarèna akabin, zigot (callon bhibhit) bhâkal mapecca abâ'en, pas laju dhâddhi embrio terros dhâddhi endosperm. Ahèrra, bânnya' bhighina paḍi pas aèssè patè è endosperm. Patè rèya èghuna'aghi mènangka gizina tatombuwân ḍâ' bhungkana paḍi sè ghi' ngoḍâ.

== Fisiologi bân adaptasi ==
Tombuna bhungka bân hasèlla paḍi èpangaroè bi' prosès fisiologis, akanta fotosintesis, kabhutowan aèng bân hara ḍâri tana, tombuna kembhâng, bân èssèna kolè' sekkemma paḍi. Sabâgiyân tatombuwân sè mosèmma paḍâ ḍâlem spesies bhâ-rebbhâ'ân, paḍi bisa tombu è pan-brâmpan kennengan bu-obuwân, ḍâri sabâ, tana kerrèng, sampè' tana rawa. Tapè, bhidâna ekosistem kennengan namen paḍi, abhiḍâ'aghi kabhutowan aèng bân hara sè dhâ-bhidhâ.&lt;ref&gt;Yoshida, S. 1981. ''Fundamentals of Rice Crop Science''. Los Baños: International Rice Research Institute.&lt;/ref&gt;

Aèng iyâ rèya sèttong faktor otama ḍâlem tombuna bhungkana paḍi. È tana sabâ, aèng sè neng-neng è tana bisa abhânto ajâgâ kabhutowan aèng ḍâ' tombuna bhungkana paḍi bân bisa malambat tombuna rebbhâ è dhi'-seddhi'en paḍi. Tapè aèng sè dhaddhi la-kolla'an sè ḍâlem ghâllu bân abit (ta' nyerrep ka tana) bisa nyegghâ kabhutowan oksigenna tatombuwân. Sabhâlligghâ, tombuwân paḍi è tana kerrèng, mon korang aèngga bisa malambat fotosintesis, malambat tombuna ḍâun, ngorangè tombuna buḍu'en paḍi bân ngorangè hasèlla buwâna paḍi.

Salaènna kabâḍâ'ân tana bân aèng, tombuna tamennan paḍi bisa è pangaroè kèya bi' kabâḍâ'ân angèn (suhu udara). Suhu bisa apangaro ḍâ' ka fotosintesis, tombuna kembhâng bân aèssèna butèr buwâna paḍi. Suhu sè tègghi bisa kèya apangaro ḍâ' fertilitas otabâ kabinna kembhâng bân la'as sè aèssè paḍi.&lt;ref&gt;Wahid, A.; Gelani, S.; Ashraf, M.; Foolad, M. R. (2007). &quot;Heat tolerance in plants: An overview&quot;. ''Environmental and Experimental Botany''. '''61''' (3): 199–223. [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0098847207000871?via%3Dihub doi:10.1016/j.envexpbot.2007.05.011.]&lt;/ref&gt;

== Ghâmbhâr ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Berkas:Padi di pagi hari.jpg|bhungkana paḍi
Berkas:Menanam Padi di Sawah.jpg|Orèng manjhâ' (namen paḍi)
Berkas:Panen Padi Musim Tanam Padi Ke Dua Di Tahun 2022.jpg|Ghilinganna paḍi
Berkas:Panen Padi Petani Jember.jpg|Molong paḍi
Berkas:Padi Organik.jpg|La'as (Paḍi sè apèsa ḍâri bhungkana)
Berkas:Rice (84003).jpg|Bherrâs (La'as sè la èbuwâng kolè'en)
Berkas:Nasi lemak on banana leaf.jpg|nasè' (bherrâs paḍi sè ètana')
Berkas:2014 uncooked Thai glutinous rice.jpg|Bherrâs plotan
Berkas:8. Wajik 3.jpg|Bâjhik (jhâjhân ḍâri plotan)
&lt;/gallery&gt;


== Gènètika paḍi ==
Sèttong genom paḍi anḍi' 12 kromosom polana paḍi iyâ rèya tombuwân diploid, sa'èngghâ sabbhân sèl paḍi anḍi' 12 pasang kromosom (kajhâbâna sèl seksual).
Paḍi iyâ rèya organisme model ḍâlam èlmo genetika tombuwân polana 2 alasân: kaparlona manossa bân okoran kromosom sè abâk kènè', yâ'ni 1.6~2.3 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; pasang basa (''base pairs'', bp). Mènangka tombuwân model, gènom paḍi la èorot DNA-na (è sekuensing), paḍâ bi' genom manossa.

Pabeccè'an genetik paḍi la èmolaè ḍâri manossa ngobu paḍi. Ḍâri hasèl pabeccè'an genetik rèya ngasèllaghi macemma paḍi lokal, akanta 'Rojolele' ḍâri Klaten otabâ 'Pandanwangi' ḍâri Cianjur è Inḍonèsia otabâ 'Basmati' ḍâri India Ḍâjâ. Pabeccè'an genetik tombuwân paḍi ngasèllaghi paḍi tana kerrèng (''paḍi gogo'') sè ta' parlo penggenangan aèng otabâ ''padi rawa'' sè bisa adaptasi ḍâ' ḍâlemma aèng rawa sè abâ-obâ. 

Bâḍâna bioteknologi bân rekayasa genetika è taon 1980-an èarep bisa mabhâghus kuwalitassâ nasè (paḍi sè dhâddhi bherrâs pas ètana'). Pan-brâmpan peneliti è Swiss mabâḍâ transgenik sè bisa ngasèllaghi racon/toksin ḍâ' hama sè ngakan butèrra paḍi mènangka  pangarep matoron kaghântongan ḍâ' ngangghuy pestisida. IRRI alako bi' peneliti laèn aghâbây &quot;Paḍi emmas&quot; (''Golden Rice'') sè bisa ngasèllaghi provitamin A è ḍâlem bherrâssâ, ka'angghuy ngorangi kakorangan (''defisiensi'') vitamin A è pan-snapan naghârâ berkembang. 

Sèttong tim peneliti ḍâri Jeppang aghâbây paḍi sè ngasèllaghi racon ḍâ' ka bakteri kolera. Bherrâs sè èhasèllaghi ḍâri paḍi rèya èarep bisa dhâddhi pèlèan alternatif imunisasi kolera, otamana è nanghârâ berkembang. Ḍâri taon 1970-an, la èosaha'aghi bâḍâna paḍi hibrida, sè bisa anḍi' kakowadhân sopajâ hasèlla lebbi tègghi, polana arghâ ghâbâyyâ tègghi. 

Sala'enna mabhâghus hasèlla, pamuliaan paḍi sè èkalako tamaso' tatombuwân sè lebbi tahan ḍâ' ka hama (kèbân/organisme sè bisa marosak tatombuwân) bân kabâḍâ'ân stres tombuwân ḍâri parkara abiotik (akanta nèmor lanjhâng, salinitas, bân kaasaman tana). 

=== Cem-macemma genetik ===
Sampè' satèya bâḍâ duwâ' macem spesies paḍi sè èobu bi' bânnya' manossa, iyâ rèya ''Oryza sativa'' sè asalla ḍâri Asia bân ''O. glaberrima'' ysè asalla ḍâri Afrika Bârâ'. 

Awwâllâ, ''Oryza sativa'' èangghâp bâgiyaân ḍâri duwâ' subspesies, yâ'ni ''indica'' bân ''japonica'' (sinonim ''sinica''). Paḍi ''japonica'' biyasana omorra lebbi lanjhâng, bhungkana tègghi kèn ghâmpang robbhu, sekkemma anḍi' bunto' otabâ &quot;lu-bulu&quot; (Ing. ''awn''), bighina abâk bungkol, bân nasè'en abâk rekka'. Paḍi ''indica'', sabâlligghâ, omorra lebbhi mandhe', bhungkana lebbi kènnè', sekkemma taḍâ' buluna, bân bultèrra abâk loncong. maskè kaduwâna subspesies rèya bisa salèng akabin, persentase cocogghâ ta' tègghi. Macemma paḍi otama sè kasohor ḍâri hasèl kabin silang rèya yâ'ni kultivar 'IR8', sè èhasèllaghi ḍâri persilangan ''japonica'' (kultivar 'Deegeowoogen' ḍâri Formosa) bi' paḍi ''indica'' (kultivar 'Peta' ḍâri Inḍonèsia). Salaèn jârèya, bâḍâ varietas minor ''javanica'' sè anḍi' sèpat nga'-tengga'an ḍâri duwâ' tipe otama è attas. Varietas ''javanica'' coma ètemmo è Polo Jhâbâ. 

Kalabân bhântowan teknik biologi molekular, samangkèn bâḍâ polè macemma paḍi salaènna duwâ' subspesies ''O. sativa'' sè otama, ''indica'' bân ''japonica'', bâḍâ kèya subspesies minor tapè asèpat adaptif ka kennengan, akanta ''aus'' (paḍi gogo ḍâri Bangladesh), ''royada'' (paḍi pasang-surut/rawa ḍâri Bangladesh), ''ashina'' (paḍi pasang-surut ḍâri India), bân ''aromatic'' (paḍi wangi ḍâri Asia Lao' bân Iran, tamaso' paḍii basmati sè kasohor). Paḍi ''japonica'' èbâgi dhâddhi tello' kalompo' khas: ''temperate japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan cellep&quot; ḍâri Chèna, Korea, bân Jeppang), ''tropical japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan tropis&quot; ḍâri Nusantara), bân ''aromatic''. Subspesies ''aus'' iyâ rèya kalompo' sè apèsa.&lt;ref&gt;Garris, A.J. (2004). &quot;Genetic structure and diversity in ''Oryza sativa'' L.&quot;. ''Genetics''. '''169''': 1631–1638. [https://academic.oup.com/genetics/article-abstract/169/3/1631/6059407?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false doi:10.1534/genetics.104.035642]&lt;/ref&gt; 

Ḍâri tè-bhuktè èvolusi molekular èra-kèra'aghi kalompo' rajâ paḍi ''indica'' bân ''japonica'' ḍâri 440.000 taon lambâ' ḍâri sèttong kalompo' spesies bhuju'en paḍi ''O. rufipogon''. Domestikasi (padi èobu bi' bânnya' orèng) bâḍâ è kennengan sè bhiḍhâ ḍâ' duwâ' kalompo' sè la apèsa rèya. Ḍâri bhuktè arkeologi paḍi molaè èobu (didomestikasi) 10.000 sampè' 5.000 taon Sabellunna Masèhi.&lt;ref&gt;Zohary D., Hopf, M. 2000. ''Domestication of plants in the old world''. Oxford University Press, Oxford.&lt;/ref&gt; 

Sala sèttong conto pamuliaan ḍâ' stres abiotik tombuwân paḍi iyâ rèya bâḍâna paḍi sè bisa oḍi' è tana sè ngemmeng aèngga (padi genangan). È paḍi, lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1'' aperran ḍâlem toleransi ḍâ' genangan lengkap sementara. Alel ''Sub1A-1'' dhâddhi pananto otama toleransi genangan, kalabân cara strategi ''quiescence'', yâ'ni abâtessè tombuna tajuk (bhungka) èbâkto paḍi ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpennan karbohidrat bisa èangghuy sampè' aèngnga nyerrep ka tana.  

=== Macemma paḍi sè èobu ===

==== Paḍi gogo ====
È pan-brâmpan kennengan sè ngangghuy aèng ojhân (tadah hujan) bânnya' orèng sè namen paḍi gogo, iyâ rèya macemma paḍi sè ètamen è tana kerrèng sè biyasa oḍi' maskè taḍâ' aèng ngemmeng akanta tana sabâ. È Lombok, bâḍâ sistem paḍi gogo rancah, sè ḍâlem sèttong bâkto tantanto mangemmeng tana bi' aèng, saèngghâ hasèl paḍina lebbi bânnya'. Biyasana è kennengan sè coma biisa namen paḍi gogo ngangghuy model tumpang sari (tana sè ètamen duwâ' otabâ lebbi bânnya' macemma tatombuwân è sèttong tanè). Paḍi gogo biyasana ètamen apolong bi' jhâghung otabâ tenggeng.

==== Paḍi rawa ====
Paḍi rawa otabâ paḍi pasang surut tombu dhibi' otabâ èobu è kennengan rawa-rawa. Salaèn è Kalimantan, paḍi rèya ètemmo è lembâ Songay Gangga. Paḍi rawa bisa abentu' bhungka sè lanjhâng sa'èngghâ bisa noro' aobâna ḍâlemma aèng mosèman sè cè' sarana.

Paḍi rawa bân paḍi aèng ḍâlem anḍi' cara adaptasi sè dhâ-bhidhâ ḍâ' ka ''genangan'' aèng. Adaptasina paḍi ḍâ' ka ngemmengnga aèng bisa dhâddhi polana pan-brâmpan cara. Mon paḍi aèng ḍâlem, ongghâna tègghina aèng bisa arangsang lanjhânga bhungkana saèngghâ ḍâunna bisa pagghun bâḍâ è attassâ aèng.

Cara rèya èkennal mènangka sebbhudhân ''strategi escape''. Sabhâligghâ, è aèng sè ngemmeng sè sèpaddhâ ghun samantara, pan-brâmpan macemma paḍi ngangghuy cara (strategi) ''quiescence'', iyâ rèya abâtessè tombuna tajuk è bâkto' ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpenan ènergi bisa èsèmpen sampè' aèngnga asat. Sala sèttong gen sè pentèng ḍâlem katahanan ḍâ' kennengan sè ngemmeng aèng iyâ rèya ''Sub1A'', sè bâḍâ è lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1''.&lt;ref&gt;Hattori, Yoshiaki; Nagai, Keisuke; Furukawa, Shinichiro; Song, Xian-Jun; Kawano, Ryouichi; Sakakibara, Hitoshi; Wu, Jianzhong; Matsumoto, Takuji; Yoshimura, Atsushi; Kitano, Hidemi; Matsuoka, Makoto; Mori, Hiroshi; Ashikari, Motoyuki (2009). &quot;The ethylene response factors SNORKEL1 and SNORKEL2 allow rice to adapt to deep water&quot;. ''Nature''. '''460''' (7258): 1026–1030.  [https://www.nature.com/articles/nature08258 doi:10.1038/nature08258.]&lt;/ref&gt;

=== Macemma bherrâs ===

==== Paḍi pera ====
Paḍi pera iyâ rèya paḍi sè anḍi' kadar amilosa è pati lebbi ḍâri 20% è bherâssâ. Butèr nasè'ân mon è tana' ta' salèng rekka'. Labân ḍâri paḍi pera iyâ rèya paḍi pulen. Kabânnya'an orèng Inḍonèsia senneng nasè' macem rèya bân pan-brâmpan macemma bherrâs sè èjhuwâl è pasar Inḍonèsia tamaso' ka paḍi pulen. Pangalompo'an rèya èpèlè ḍâri konsistensi nasè'en.

==== Plotan ====
Bherrâs plotan (''sticky rice''), sè bârna potè, cèlleng, otabâ mèra bânnya' tombu è Asia Tenggara bân Asia Timur. Plotan anḍi kadar amilosa è bâbâna 1% è patè bherrâssâ. Patèna kabânnya'an amilopektin, sa'èngghâ mon ètana' cè' rekka'en. Bhiḍha bi' bherrâs biyasa, butèr bherrâs plotan anḍi' bârna sè lebbi petteng abâk bungo. Biyasana, bherrâs plotan èkaghâbây dhâddhi kananan manès otabâ jhâjhan. Salah sèttong kakanan sè èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan iyâ rèya ''kenta'' sè asalla ḍâri Kalimantan Tengnga. Kenta èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan sè ècampor bi' nyèor sè la èpasa, pas èberri' ghulâ potè otabâ ghulâ mèra, bân ètamba bujâ.&lt;ref&gt;Stephanie, Maria (2024). ''Ensiklopedia dari Bumi Nusantara ke Piring Kita''. Yogyakarta: Guru Bumi.&lt;/ref&gt;

==== Paḍi ro'om (Paḍi wangi) ====
Paâi wangi otabâ paḍi ro'om (''aromatic rice'') èghâbây bi' orèng è pan-brâmpan kennengan è Asia, sè kasoho iyâ rèya ras 'Cianjur Pandanwangi' (satèya la dhâddhi kultivar unggul) bân bherrâs 'rajalele'. Kaduwâna iyâ rèya tamaso' varietas ''javanica'' sè omorra lanjhâng.

È naghârâ loar, orèng kennal ka paḍi bighi lanjhâng (''long grain''), paḍi bighi pèndâ' (''short grain''), ''risotto'', paḍi susu biyasana ngangghuy metode silsilah. Sala sèttong bâgiyân carana ḍâlem pemuliaan paḍi iyâ rèya bâḍâna kultivar 'IR5' bân 'IR8', sè tamaso' wâl-awwâllâ paḍi sè omorra pèndâ' tapè hasèlla bânnya'. Rèya dhâddhi awwâl ''revolusi hijau'' ḍâlam pangobuwân paḍi. Bânnya' kultivar paḍi samarèna biyasana tamaso' ḍu'-buḍu'en ḍâri duwâ' kultivar sè wâl-awwâl ghellâ'.

== Paḍi obuwân ==
Cara ngobu bân namen paḍi la èkaonèngè bi' manossa ḍâri aèbuwân taon sè tapongkor, macemma cara bânnya' èkalako sopajâ paḍi bisa tombu bân ngasèllaghi bânnya'.

* Namen paḍi è sabâ (Ing. ''paddy'' otabâ ''paddy field''), èmolaè ḍâri da'èrah lembâna Songay Yangtse è Tiongkok.
* Namen paḍi è tana kerrèng, lebbi ngaḍâ' èkennal bi' manossa ètèmbhâng namen è sabâ. 
* Namen paḍi è tana rawa otabâ pasang surut èlakonè è pan-brâmpan kennengan è Polo Kalimantan. 
* Namen paḍi ''gogo rancah'' otabâ paḍi ''gora'', iyâ rèya hasèl modifikasi ḍâri paḍi sè ètamen è tana kerrèng. Cara rèya bisa èkalako è Polo Lombok, sè coma anḍi' mosèm nambhârâ' sakejjhâ'.

Senèyap cara ngobu paḍi parlo kultivar (bhibhit) sè adaptif. Kalompo' kultivar paḍi sè cocok ètamen è tana kerrèng ènyamaè paḍi gogo.

Cara namen paḍi bisa kèya ngagghuy prinsip cara namen tatombuwân pangan sè teppa' otabâ ''Good Agricultural Practices'' (GAP). Prinsip GAP tamaso' syarat sumber daya bân proses namen, akanta ajâgâ tana bân aèng, bhibhit sè èangghuy, emmis (pupuk) bân pestisida, alat bân messin ghâbây atanè, carana molong, cara arabet marèna èpolong, bân sanitasi sè teppa'. Cara GAP èangghuy ghâbây maongghâ hasèl otabâ produktivitas tatombuwân, kuwalitas hasèlla, keamanan mon èkakan, bân keberlanjutan lingkungan.

=== Namen ni-bini (bhibhit) ===
Ngobu paḍi biyasana èmolaè ḍâri cara mèlè bhibhit (ni-bini) bân carana namen. Bhibhit sè èangghuy èpèlè ḍâri varietas sè cocok bi' kabâḍâ'ân tana, mosèm namen, bân tojjhuwân ngobu. È sistem namen pas ngallè (tanam pindah), bhibhit paḍi èobu ghâllu è tana sakonnè' ghâbây ni-bini sabellunna ètamen è sabâ otama. Sabellunna namen, tana sabâ biyasana èlandu' otabâ ènangghâlâ èparata sopajâ bisa mabhâghus polè kabâḍâ'ân tana, maghâmpang aberri' jhâlânna aèng, bân maceppet tombuna ni-binina paḍi sabellunna èpanjhâ'.
Cara namen paḍi bisa ngangghuy pan-brâmpan cara (sistem) akanta namen pas ngallè, namen bhibhit langsung, bân sistem namen jajar legowo. Sistem jajar legowo nantowaghi jhâuna tanemman bân bhârisân kosong tartanto sa'èngghâ tatombuwân sè ètamen anḍi kennengan legghâ ka'angghuy tombu bân sonar mata'arè sè lebbi bhâghus bân maghâmpang tombuna tanemman.

=== Arabât tatombuwân ===
Arabât paḍi iyâ rèya tamaso' aberri' aèng sè cokop,  ''penyulaman,'' norap'','' ajâgâ kèbân sè bisa marosak ka tombuwân bân aberri' emmis.  Jhâlânna aèng bisa ajâgâ kabhutowan tamennan ka aèng bâkto fase vegetatif, akembhâng bân aèssèna sekkem. Norap tana ekalako sopajâ tombuwân paḍi ta' kala tombuna bi' tombuwân rèt-karèddhân bân rebbhâ ḍâlam ngaollè sonarra arè, aèng, bân harana tana. Ajâgâ kèbân sè marosak ka tombuwân kalabân cara ajâgâ cara ''terpadu'' è sabâ.

=== Aberri' bhutok ===
Ngemmis (aberri' bhutok) paḍi èkalako ngangghuy cara ''pemupukan berimbang'', iyâ rèya aberri' unsur harana sè èkabhuto tana. Kabhutowanna emmis bân bhutok bisa ḍhâ-bhiḍhâ taghântong varietas, macemma tana, mosèm namen, bhâkto ngemmis, bân carana ngobu. Nantowaghi kabhutowan emmis è tana sabâ bisa ngangghuy Perangkat Uji Tanah Sawah (PUTS), bân kacokobhânna nitrogen è tatombuwân bisa èjhelling ngangghuy Bagan Warna Daun (BWD).

Biyasana, emmis nitrogen segghut èberri' li-beliân polana lekkas èlang ḍâri tana. Emmis fosfor bân kalium èberri' ngabâs kabhutuwanna tatombuwân. Salaènna emmis anorganik, emmis organik akanta kompos, bhutok, otabâ mabâli bhungkana paḍi bisa èghuna'aghi ka'angghuy mateppa' sèpat tana bân abânto tombuwân paḍi terros tombu bhâghus.

=== Molong bân marèna molong ===
Molong paḍi èklako mon kabânnya'an sekkem la aèssè bherrâs (bighina paḍi). Kabâḍâ'ân rèya biyasana ètandhâi bi' aobâna bârnana sekkem ḍâri bhiru ḍâun aobâ ka bârna konèng bân kandhungan aèng sè sajân korang. Samarèna èpolong, sekkemma paḍi pas èghiling mèlè apèsa ḍâri bhungkana, èbhersè'è bân èjhemmor sopajâ kerrèng mèlè bisa èsabâ' ḍâlem bâkto sè lebbi abit. Cara molong bân marèna molong paḍi sè teppa' bisa mapangghun kuwalitas sekkem bân ngorangè karosaghânna sekkem bâkto èsèmpen.

=== Kèbân bân panyakè' tombuwân paḍi ===

==== Kèbân panyakè' palèng otama ====

* Penggerek bhungkana paḍi potè (&quot;sundep&quot;, ''Scirpophaga innotata'')
* Penggerek bhungkana paḍi konèng (''S. incertulas'')
* Wereng bhungka tengnga potè (''Sogatella furcifera'')
* Wereng soklat (''Nilaparvata lugens'')
* Wereng bhiru ḍâun (''Nephotettix impicticeps'')
* Lembing bhiru ḍâun (''Nezara viridula'')
* Walang sangit (''Leptocorisa oratorius'')
* Ganjur (''Pachydiplosis oryzae'')
* Lala' bhibhit (''Arterigona exigua'')
* Ola' tantara/Ola' grayak (''Spodoptera litura'' bân ''S. exigua'')
* Tèkos sabâ (''Rattus argentiventer'')

==== Panyakè' palèng otama ====

* blas (''Pyricularia oryzae'', ''P. grisea'')
* hawar ḍâun bakteri (&quot;kresek&quot;, ''Xanthomonas oryzae'' pv. ''oryzae'')

== Pengola'an la'as dhâddhi nasè' ==
Saellana paèi èpolong, butèr paḍi otabâ paḍi èpèsa ḍâri dhârâmèyan paèi. Èpèsa èlakoni kalabân ècoco'aghi sèttong bhâthèk sopajâ la'assâ kalowar otabâ kalabân bhântowan mèssin ghilingan paḍi.

La'as sè la apèsa ḍâri bhungkana pas èpakpolong bân èjhemmor ka mata'arè. È jhâman lambâ’, paḍi ta’ èpèsa ḍâri dhârâmèyan sabellunna, pas èpakerrèng abhâreng bân sekkem. Paḍi sè è jhâmmor biyasana bhoto bâkto tello' kantos pettong arè mèlè kerrèng, taghântong ḍâri tèra'na sonarra mataarè. Pangangghuy messin pengerrèng rang-rang èlakonè. Oca' &quot; Paḍi Ghiling Kerrèng &quot; (GKG) èngghi panèka paḍi sè ampon èkerrèng bân ampon siap èghâli. La'as rèya dhâddhi sala sèttong bhârâng sè èjhuwâl ḍâri hasèlla tombuwân paḍi ka'angghuy [[Ekspor|èkspor]] otabâ èjhuwâl dâlem bitongan cè' bânnya'en.

La'as sè kerrèng èsèmpen otabâ langsong èghiling, saèngghâna bherras jârèya èpèsa ḍâri sekkem(kole’na berras). Nasè' panèka bhângon olahan bherrâs sè èjhuwâl è ka'angghuy èkakan . Hasèl laèn sè èkaollè ḍâri èpèsana bherrâs bi' paḍi panèka:

* ''Sekkâm paḍi'' bisa ekaghâbây parodidhân sè èobbhâr.
* ''Dhârâmèyan'', ghâlimpo'na bhungkana paḍi kerrèng. èghuna'aghi mènangka kakananna kèbân otabâ bahan ghâbâyân tanang .
* ''Dedak'', èngghi panèka bubu'en sekkem paḍi. Èghuna'aghi mènangka bahan kakanan tambahan sè bânnya' vitamin B.
* ''Dedak'', camporan dedak kasar bân ra'-kerra'en sekkem kènè' ghâbây pakan kèban.
Nase' bisa ètana' otabâ èghâli ka'angghuy [[nasè'|èghâbây]] èkakan. Nase’ otaba nase’ rekka' sè ètana' kalaban aèng sè lebbi bhâkal dhâddhi tajhin . Nasè' sè ètana' bisa kèya èlakoni kalabân cara èbhundhu', bisa kalabân ngangghuy anyaman ḍâun nyèor ngoḍâ dhâddhi topa', kalabân ḍâun keddhâng dhâddhi tèmpo, otabâ kalabân bhungkana perrèng sè èsebbhut [[lemang]] (biasana kalabân patèna nyèor). Bherrâs bisa jhughân èproses dhâddhi ènomman sè nyeggherragi (bherrâs kencor) otabâ mènnya' pècet ka'angghuy ngèrèng sake' bân nyo'-nyo'.

== Produksina paḍi bân dhâghâng internasional ==
Naghârâ-naghârâ sè ngasèllaghi paḍi sè palèng bânnya' panèka [[Tiongkok|Cèna]] (28% dâri total produksi dhunnya), [[Inḍia|India]] (21%), bân [[Inḍonèsia|Indonesia]] (9%). Namong,  sakonè' ḍâri produksi bherrâs è dhunnya sè èperdagangaghi antar naghârâ (namong 5%-6% ḍâri sabânnya'en produksi dhunnya). [[Thailand]] panèka èkspor bherrâs otama (26% ḍâri sakabbhina bherrâs sè èjhuwâl è dhunnya) ètoro'è [[Viètnam|Vietnam]] (15%) bân [[Amerika Serikat|Amèrika Serikat]] (11%). Inḍonèsia panèka naghârâ importir bhrerâs sè palèng rajâ è dhunnya (14% ḍâri bherrâs sè èjhuwâl è dhunnya) ètoro'è [[Bangladesh|Bangladèsh]] (4%), bân [[Brasil]] (3%). Produksi bherrâs Inḍonèsia è taon 2006 iyâ rèya 54 juta ton, saterrossâ è taon 2007 iyâ rèya 57 juta ton, korang ḍâri target aslina 60 juta ton amarghâ kerrèng taḍâ' ojhân sè èsebbhut fènomena [[ENSO]].

{|class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=2|Produsèn paḍi palèng rajâ — 2011{{br}}(juta metrik ton)
|-
|{{flag|Cèna|name=Republik Rakyat Tiongkok}}||201
|-
|{{flag|India}}||158
|-
|{{flag|Indonesia}}||66
|-
|{{flag|Bangladesh}}||51
|-
|{{flag|Vietnam}}||42
|-
|{{flag|Thailand}}||35
|-
|{{flag|Myanmar}}||29
|-
|{{flag|Filipina}}||17
|-
|{{flag|Brasil}}||13
|-
|{{flag|Pakistan}}||9
|-
|'''Total bitongan naghârâ'''||align=&quot;right&quot;|'''723'''
|-
|colspan=2|&lt;small&gt;''Sombher: {{br}}[[Organisasi Kakanan bân Tanè]] (FAO)''[http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx&lt;/small&gt;
|}

== Aspèk budhâjhâ bân bhâsa ==
Paḍi panèka bâgiyân penting ḍâri kabudâjâ'an orèng Asia Tèmor Lao' bân Asia Tèmor. Rèng-orèng onèng filsafat ''[[Ilmu padi|elmo padi]]'' bân pan-bârâmpan parèbhâsan jhughân sè bâḍâ oca' nasè', contona:

* [[Padi ditanam tumbuh lalang|Paḍi ètam]][[Padi ditanam tumbuh lalang|en, lalang tombu]]
* [[Padi masak, jagung mengupih|Bherrâs mas]][[Padi masak, jagung mengupih|sa', sekkem jhâghung]]
* [[Bagai ayam mati di lumbung padi|Akanta ajâm sè matè è gudhâng paḍi]]

== Sombher ==
[[Bhângsa:Totombuwân]]</text>
      <sha1>6x0y74vaqau8rtqp0iqw8gfwzj7aof0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66449</id>
      <parentid>66448</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T03:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lukjsly</username>
        <id>1688</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>menambah referensi</comment>
      <origin>66449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26204" sha1="esupfwxaleaqsgg3tw56n11rbi72tth" xml:space="preserve">[[Bhengkek:Padi bukit.jpg|al=Bhungkana paḍi|jmpl|Bhungkana paḍi]]
'''Paḍi''' (Bhâsa Latèn: ''Oryza sativa'') iyâ rèya sala sèttong tatombuwân sè èobu bi' bânnya' orèng mènangka dhâddhi sombher kakanan otabâ sombher karbohidrat. Paḍi bâḍâ sè ètamen dhibi' bi' orèng bân bâḍâ kèya sè asalla ḍâri genus sè paḍâ tapè bânnè obuwân sè èsebbhut paḍi alasân (''liar''). Paḍi èsebbhut asalla ḍâri India otabâ Indocina sè laju maso' ka Inḍonèsia èkèbâ bi' ju'-bhuju'en ḍâri tana Asia ra-kèra taon 1500 Sabellunna Masèhi.&lt;ref&gt;Shadily, Hassan. 1984. ''Ensiklopedi Indonesi''a. Jakarta:Ichtiar Baru-Van Hoeve dan Elsevier Publishing Projects. Hal. 2503&lt;/ref&gt; Bâḍâ kèya sè nyebbhut jhâ' paḍi asalla ḍâri Tiongkok otabâ Cèna mènangka dhâddhi sombher kakanan sabbhen arèna.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Arif, Ahmad. 2021. ''Masyarakat Adat &amp; Kedaulatan Pangan''. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia.&lt;/ref&gt;

Paḍi rèya nyamana tatombuwân sè buwâna ghi' cekka' è bhungkanan. Buwâna paḍi sè aropa bulir abhunḍhu' ènyamaè la'as. Dhinèng buwâna paḍi sè la èpèsa ḍâri kolè'en èsebbhut [[bherrâs]].

È taon sè lambâ', ju'-bhuju' ghi' ta' tao ka paḍi, sa'èngghâ kabânnya'an orèng Inḍonèsia ngakan saghu, jhâghung, tèla, tales, otabâ tenggâng dhâddhi sombher karbohidrat. Sajjhâgghâ èkennalaghi ka paḍi bânnya' orèng sè nganggâp paḍi mènangka simbol kacokobhân oḍi' bân dhâddhi pèlèan otama sè èkakan kabânnya'an orèng è Inḍonèsia. Sa'èngghâ satèya bânnya' orèng otamana na'-kana' ngoḍâ sè la ta' tao ḍâ' kakanan asli (khas) kenennganna dhibi'.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Orèng Inḍonèsia dhâddhi naghâra sè palèng aghântong ka bherrâs paḍi ghâbây kakanan otamana, ra-kèra 95% orèng Inḍonèsia ngakan bherrâs, dhining orèng Malaysia, Thailand, Korèa Selatan, bân Singapura bâḍâ è bâbâna 80%.&lt;ref&gt;Yulianto. Mei 2021. [https://tabloidsinartani.com/detail/wacana/agri-wacana/16661-Kearifan-Lokal-Sumber-Ketahanan-Pangan-Negara Kearifan Lokal, Sumber Ketahanan Pangan Negara]. ''Tabloidsinartani.com''. èaksès tangghâl 22 Sèptember 2026.&lt;/ref&gt;

== Ètimologi ==
Oca' paḍi asalla ḍâri ramo' ''Proto-Austronesia pajay'' sè paḍâ maksoddhâ. Oca' rowa asalla ḍâri oca' sè paḍâ ḍâlem bhâsa Amis Panay; bhâsa Tagalog paláy; bhâsa Kadazan paai; bhâsa Jhâbâ pari; bân bhâsa Chamorro faʻi, bân laènna.

== Dhâ-tandhâna ==
Paḍi tamaso' ḍâlem kalompo' ḍi-paḍiân otabâ ''Poaceae''. Paḍi anḍi' ramo' serabut, bhungkana pèndâ', bhungka batangnga èghâbây ḍâri bânnya' ḍâun sè salèng apolong sampè' jhâghâ tegghâp samporna, ḍâunna loncong angonco' abâk ngèsèl, bârna ḍâunna bhiru ngoḍâ sampè' bhiru towa, ora' ḍâunna sejajar, ètotobhi bi' lu-bulu pèndâ' bân rang-rang. Kembhânga èsoson majemuk, aca'-ranca'. Kompolan kembhânga èsebbhut ''floret'' sè bâḍâ è sèttong  ''spikelet'' è sèttong ''panikula'', macem buwâna bulir otabâ kariopsis sè ta' bisa èbhidhâ'aghi antara buwâ bân bighina, ropana bungkol abâk loncong, okoranna 3 - 15 mm, ètotobhi kolè sè èsebbhut sekkem (palea bân lemma), bâgiyân otamana paḍi sè biyasa èkakan iyâ rèya macemma ''enduspermium''.

== Kabina ==
Sabbhân kembhânga paḍi anḍi' ennem  cètak benang sari (kembhâng lakè') bân anḍi' putik (kembhâng binè') sè cètagghâ aranca' duwâ' aropa kanta sikaddhâ bhutol. Putik bân benang sari rèya biyasana bisa akabin ḍâlem bâkto sè paḍâ. Cara kabin (reproduksi) paḍi iyâ rèya bisa akabin dhibi' (reproduksi dhibi'), polana 95% lebbi serbuk sarina bisa akabin bik putik ḍâlem sèttong bhungka. Samarèna akabin, zigot (callon bhibhit) bhâkal mapecca abâ'en, pas laju dhâddhi embrio terros dhâddhi endosperm. Ahèrra, bânnya' bhighina paḍi pas aèssè patè è endosperm. Patè rèya èghuna'aghi mènangka gizina tatombuwân ḍâ' bhungkana paḍi sè ghi' ngoḍâ.

== Fisiologi bân adaptasi ==
Tombuna bhungka bân hasèlla paḍi èpangaroè bi' prosès fisiologis, akanta fotosintesis, kabhutowan aèng bân hara ḍâri tana, tombuna kembhâng, bân èssèna kolè' sekkemma paḍi. Sabâgiyân tatombuwân sè mosèmma paḍâ ḍâlem spesies bhâ-rebbhâ'ân, paḍi bisa tombu è pan-brâmpan kennengan bu-obuwân, ḍâri sabâ, tana kerrèng, sampè' tana rawa. Tapè, bhidâna ekosistem kennengan namen paḍi, abhiḍâ'aghi kabhutowan aèng bân hara sè dhâ-bhidhâ.&lt;ref&gt;Yoshida, S. 1981. ''Fundamentals of Rice Crop Science''. Los Baños: International Rice Research Institute.&lt;/ref&gt;

Aèng iyâ rèya sèttong faktor otama ḍâlem tombuna bhungkana paḍi. È tana sabâ, aèng sè neng-neng è tana bisa abhânto ajâgâ kabhutowan aèng ḍâ' tombuna bhungkana paḍi bân bisa malambat tombuna rebbhâ è dhi'-seddhi'en paḍi. Tapè aèng sè dhaddhi la-kolla'an sè ḍâlem ghâllu bân abit (ta' nyerrep ka tana) bisa nyegghâ kabhutowan oksigenna tatombuwân. Sabhâlligghâ, tombuwân paḍi è tana kerrèng, mon korang aèngga bisa malambat fotosintesis, malambat tombuna ḍâun, ngorangè tombuna buḍu'en paḍi bân ngorangè hasèlla buwâna paḍi.

Salaènna kabâḍâ'ân tana bân aèng, tombuna tamennan paḍi bisa è pangaroè kèya bi' kabâḍâ'ân angèn (suhu udara). Suhu bisa apangaro ḍâ' ka fotosintesis, tombuna kembhâng bân aèssèna butèr buwâna paḍi. Suhu sè tègghi bisa kèya apangaro ḍâ' fertilitas otabâ kabinna kembhâng bân la'as sè aèssè paḍi.&lt;ref&gt;Wahid, A.; Gelani, S.; Ashraf, M.; Foolad, M. R. (2007). &quot;Heat tolerance in plants: An overview&quot;. ''Environmental and Experimental Botany''. '''61''' (3): 199–223. [https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0098847207000871?via%3Dihub doi:10.1016/j.envexpbot.2007.05.011.]&lt;/ref&gt;

== Ghâmbhâr ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Berkas:Padi di pagi hari.jpg|bhungkana paḍi
Berkas:Menanam Padi di Sawah.jpg|Orèng manjhâ' (namen paḍi)
Berkas:Panen Padi Musim Tanam Padi Ke Dua Di Tahun 2022.jpg|Ghilinganna paḍi
Berkas:Panen Padi Petani Jember.jpg|Molong paḍi
Berkas:Padi Organik.jpg|La'as (Paḍi sè apèsa ḍâri bhungkana)
Berkas:Rice (84003).jpg|Bherrâs (La'as sè la èbuwâng kolè'en)
Berkas:Nasi lemak on banana leaf.jpg|nasè' (bherrâs paḍi sè ètana')
Berkas:2014 uncooked Thai glutinous rice.jpg|Bherrâs plotan
Berkas:8. Wajik 3.jpg|Bâjhik (jhâjhân ḍâri plotan)
&lt;/gallery&gt;


== Gènètika paḍi ==
Sèttong genom paḍi anḍi' 12 kromosom polana paḍi iyâ rèya tombuwân diploid, sa'èngghâ sabbhân sèl paḍi anḍi' 12 pasang kromosom (kajhâbâna sèl seksual).
Paḍi iyâ rèya organisme model ḍâlam èlmo genetika tombuwân polana 2 alasân: kaparlona manossa bân okoran kromosom sè abâk kènè', yâ'ni 1.6~2.3 × 10&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; pasang basa (''base pairs'', bp). Mènangka tombuwân model, gènom paḍi la èorot DNA-na (è sekuensing), paḍâ bi' genom manossa.

Pabeccè'an genetik paḍi la èmolaè ḍâri manossa ngobu paḍi. Ḍâri hasèl pabeccè'an genetik rèya ngasèllaghi macemma paḍi lokal, akanta 'Rojolele' ḍâri Klaten otabâ 'Pandanwangi' ḍâri Cianjur è Inḍonèsia otabâ 'Basmati' ḍâri India Ḍâjâ. Pabeccè'an genetik tombuwân paḍi ngasèllaghi paḍi tana kerrèng (''paḍi gogo'') sè ta' parlo penggenangan aèng otabâ ''padi rawa'' sè bisa adaptasi ḍâ' ḍâlemma aèng rawa sè abâ-obâ. 

Bâḍâna bioteknologi bân rekayasa genetika è taon 1980-an èarep bisa mabhâghus kuwalitassâ nasè (paḍi sè dhâddhi bherrâs pas ètana'). Pan-brâmpan peneliti è Swiss mabâḍâ transgenik sè bisa ngasèllaghi racon/toksin ḍâ' hama sè ngakan butèrra paḍi mènangka  pangarep matoron kaghântongan ḍâ' ngangghuy pestisida. IRRI alako bi' peneliti laèn aghâbây &quot;Paḍi emmas&quot; (''Golden Rice'') sè bisa ngasèllaghi provitamin A è ḍâlem bherrâssâ, ka'angghuy ngorangi kakorangan (''defisiensi'') vitamin A è pan-snapan naghârâ berkembang. 

Sèttong tim peneliti ḍâri Jeppang aghâbây paḍi sè ngasèllaghi racon ḍâ' ka bakteri kolera. Bherrâs sè èhasèllaghi ḍâri paḍi rèya èarep bisa dhâddhi pèlèan alternatif imunisasi kolera, otamana è nanghârâ berkembang. Ḍâri taon 1970-an, la èosaha'aghi bâḍâna paḍi hibrida, sè bisa anḍi' kakowadhân sopajâ hasèlla lebbi tègghi, polana arghâ ghâbâyyâ tègghi. 

Sala'enna mabhâghus hasèlla, pamuliaan paḍi sè èkalako tamaso' tatombuwân sè lebbi tahan ḍâ' ka hama (kèbân/organisme sè bisa marosak tatombuwân) bân kabâḍâ'ân stres tombuwân ḍâri parkara abiotik (akanta nèmor lanjhâng, salinitas, bân kaasaman tana). 

=== Cem-macemma genetik ===
Sampè' satèya bâḍâ duwâ' macem spesies paḍi sè èobu bi' bânnya' manossa, iyâ rèya ''Oryza sativa'' sè asalla ḍâri Asia bân ''O. glaberrima'' ysè asalla ḍâri Afrika Bârâ'. 

Awwâllâ, ''Oryza sativa'' èangghâp bâgiyaân ḍâri duwâ' subspesies, yâ'ni ''indica'' bân ''japonica'' (sinonim ''sinica''). Paḍi ''japonica'' biyasana omorra lebbi lanjhâng, bhungkana tègghi kèn ghâmpang robbhu, sekkemma anḍi' bunto' otabâ &quot;lu-bulu&quot; (Ing. ''awn''), bighina abâk bungkol, bân nasè'en abâk rekka'. Paḍi ''indica'', sabâlligghâ, omorra lebbhi mandhe', bhungkana lebbi kènnè', sekkemma taḍâ' buluna, bân bultèrra abâk loncong. maskè kaduwâna subspesies rèya bisa salèng akabin, persentase cocogghâ ta' tègghi. Macemma paḍi otama sè kasohor ḍâri hasèl kabin silang rèya yâ'ni kultivar 'IR8', sè èhasèllaghi ḍâri persilangan ''japonica'' (kultivar 'Deegeowoogen' ḍâri Formosa) bi' paḍi ''indica'' (kultivar 'Peta' ḍâri Inḍonèsia). Salaèn jârèya, bâḍâ varietas minor ''javanica'' sè anḍi' sèpat nga'-tengga'an ḍâri duwâ' tipe otama è attas. Varietas ''javanica'' coma ètemmo è Polo Jhâbâ. 

Kalabân bhântowan teknik biologi molekular, samangkèn bâḍâ polè macemma paḍi salaènna duwâ' subspesies ''O. sativa'' sè otama, ''indica'' bân ''japonica'', bâḍâ kèya subspesies minor tapè asèpat adaptif ka kennengan, akanta ''aus'' (paḍi gogo ḍâri Bangladesh), ''royada'' (paḍi pasang-surut/rawa ḍâri Bangladesh), ''ashina'' (paḍi pasang-surut ḍâri India), bân ''aromatic'' (paḍi wangi ḍâri Asia Lao' bân Iran, tamaso' paḍii basmati sè kasohor). Paḍi ''japonica'' èbâgi dhâddhi tello' kalompo' khas: ''temperate japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan cellep&quot; ḍâri Chèna, Korea, bân Jeppang), ''tropical japonica'' (&quot;''japonica'' kennengan tropis&quot; ḍâri Nusantara), bân ''aromatic''. Subspesies ''aus'' iyâ rèya kalompo' sè apèsa.&lt;ref&gt;Garris, A.J. (2004). &quot;Genetic structure and diversity in ''Oryza sativa'' L.&quot;. ''Genetics''. '''169''': 1631–1638. [https://academic.oup.com/genetics/article-abstract/169/3/1631/6059407?redirectedFrom=fulltext&amp;login=false doi:10.1534/genetics.104.035642]&lt;/ref&gt; 

Ḍâri tè-bhuktè èvolusi molekular èra-kèra'aghi kalompo' rajâ paḍi ''indica'' bân ''japonica'' ḍâri 440.000 taon lambâ' ḍâri sèttong kalompo' spesies bhuju'en paḍi ''O. rufipogon''. Domestikasi (padi èobu bi' bânnya' orèng) bâḍâ è kennengan sè bhiḍhâ ḍâ' duwâ' kalompo' sè la apèsa rèya. Ḍâri bhuktè arkeologi paḍi molaè èobu (didomestikasi) 10.000 sampè' 5.000 taon Sabellunna Masèhi.&lt;ref&gt;Zohary D., Hopf, M. 2000. ''Domestication of plants in the old world''. Oxford University Press, Oxford.&lt;/ref&gt; 

Sala sèttong conto pamuliaan ḍâ' stres abiotik tombuwân paḍi iyâ rèya bâḍâna paḍi sè bisa oḍi' è tana sè ngemmeng aèngga (padi genangan). È paḍi, lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1'' aperran ḍâlem toleransi ḍâ' genangan lengkap sementara. Alel ''Sub1A-1'' dhâddhi pananto otama toleransi genangan, kalabân cara strategi ''quiescence'', yâ'ni abâtessè tombuna tajuk (bhungka) èbâkto paḍi ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpennan karbohidrat bisa èangghuy sampè' aèngnga nyerrep ka tana.  

=== Macemma paḍi sè èobu ===

==== Paḍi gogo ====
È pan-brâmpan kennengan sè ngangghuy aèng ojhân (tadah hujan) bânnya' orèng sè namen paḍi gogo, iyâ rèya macemma paḍi sè ètamen è tana kerrèng sè biyasa oḍi' maskè taḍâ' aèng ngemmeng akanta tana sabâ. È Lombok, bâḍâ sistem paḍi gogo rancah, sè ḍâlem sèttong bâkto tantanto mangemmeng tana bi' aèng, saèngghâ hasèl paḍina lebbi bânnya'. Biyasana è kennengan sè coma biisa namen paḍi gogo ngangghuy model tumpang sari (tana sè ètamen duwâ' otabâ lebbi bânnya' macemma tatombuwân è sèttong tanè). Paḍi gogo biyasana ètamen apolong bi' jhâghung otabâ tenggeng.

==== Paḍi rawa ====
Paḍi rawa otabâ paḍi pasang surut tombu dhibi' otabâ èobu è kennengan rawa-rawa. Salaèn è Kalimantan, paḍi rèya ètemmo è lembâ Songay Gangga. Paḍi rawa bisa abentu' bhungka sè lanjhâng sa'èngghâ bisa noro' aobâna ḍâlemma aèng mosèman sè cè' sarana.

Paḍi rawa bân paḍi aèng ḍâlem anḍi' cara adaptasi sè dhâ-bhidhâ ḍâ' ka ''genangan'' aèng. Adaptasina paḍi ḍâ' ka ngemmengnga aèng bisa dhâddhi polana pan-brâmpan cara. Mon paḍi aèng ḍâlem, ongghâna tègghina aèng bisa arangsang lanjhânga bhungkana saèngghâ ḍâunna bisa pagghun bâḍâ è attassâ aèng.

Cara rèya èkennal mènangka sebbhudhân ''strategi escape''. Sabhâligghâ, è aèng sè ngemmeng sè sèpaddhâ ghun samantara, pan-brâmpan macemma paḍi ngangghuy cara (strategi) ''quiescence'', iyâ rèya abâtessè tombuna tajuk è bâkto' ghi' ngemmeng bi' aèng sopajâ sèmpenan ènergi bisa èsèmpen sampè' aèngnga asat. Sala sèttong gen sè pentèng ḍâlem katahanan ḍâ' kennengan sè ngemmeng aèng iyâ rèya ''Sub1A'', sè bâḍâ è lokus ''Submergence 1'' otabâ ''Sub1''.&lt;ref&gt;Hattori, Yoshiaki; Nagai, Keisuke; Furukawa, Shinichiro; Song, Xian-Jun; Kawano, Ryouichi; Sakakibara, Hitoshi; Wu, Jianzhong; Matsumoto, Takuji; Yoshimura, Atsushi; Kitano, Hidemi; Matsuoka, Makoto; Mori, Hiroshi; Ashikari, Motoyuki (2009). &quot;The ethylene response factors SNORKEL1 and SNORKEL2 allow rice to adapt to deep water&quot;. ''Nature''. '''460''' (7258): 1026–1030.  [https://www.nature.com/articles/nature08258 doi:10.1038/nature08258.]&lt;/ref&gt;

=== Macemma bherrâs ===

==== Paḍi pera ====
Paḍi pera iyâ rèya paḍi sè anḍi' kadar amilosa è pati lebbi ḍâri 20% è bherâssâ. Butèr nasè'ân mon è tana' ta' salèng rekka'. Labân ḍâri paḍi pera iyâ rèya paḍi pulen. Kabânnya'an orèng Inḍonèsia senneng nasè' macem rèya bân pan-brâmpan macemma bherrâs sè èjhuwâl è pasar Inḍonèsia tamaso' ka paḍi pulen. Pangalompo'an rèya èpèlè ḍâri konsistensi nasè'en.

==== Plotan ====
Bherrâs plotan (''sticky rice''), sè bârna potè, cèlleng, otabâ mèra bânnya' tombu è Asia Tenggara bân Asia Timur. Plotan anḍi kadar amilosa è bâbâna 1% è patè bherrâssâ. Patèna kabânnya'an amilopektin, sa'èngghâ mon ètana' cè' rekka'en. Bhiḍha bi' bherrâs biyasa, butèr bherrâs plotan anḍi' bârna sè lebbi petteng abâk bungo. Biyasana, bherrâs plotan èkaghâbây dhâddhi kananan manès otabâ jhâjhan. Salah sèttong kakanan sè èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan iyâ rèya ''kenta'' sè asalla ḍâri Kalimantan Tengnga. Kenta èkaghâbây ḍâri bherrâs plotan sè ècampor bi' nyèor sè la èpasa, pas èberri' ghulâ potè otabâ ghulâ mèra, bân ètamba bujâ.&lt;ref&gt;Stephanie, Maria (2024). ''Ensiklopedia dari Bumi Nusantara ke Piring Kita''. Yogyakarta: Guru Bumi.&lt;/ref&gt;

==== Paḍi ro'om (Paḍi wangi) ====
Paâi wangi otabâ paḍi ro'om (''aromatic rice'') èghâbây bi' orèng è pan-brâmpan kennengan è Asia, sè kasoho iyâ rèya ras 'Cianjur Pandanwangi' (satèya la dhâddhi kultivar unggul) bân bherrâs 'rajalele'. Kaduwâna iyâ rèya tamaso' varietas ''javanica'' sè omorra lanjhâng.

È naghârâ loar, orèng kennal ka paḍi bighi lanjhâng (''long grain''), paḍi bighi pèndâ' (''short grain''), ''risotto'', paḍi susu biyasana ngangghuy metode silsilah. Sala sèttong bâgiyân carana ḍâlem pemuliaan paḍi iyâ rèya bâḍâna kultivar 'IR5' bân 'IR8', sè tamaso' wâl-awwâllâ paḍi sè omorra pèndâ' tapè hasèlla bânnya'. Rèya dhâddhi awwâl ''revolusi hijau'' ḍâlam pangobuwân paḍi. Bânnya' kultivar paḍi samarèna biyasana tamaso' ḍu'-buḍu'en ḍâri duwâ' kultivar sè wâl-awwâl ghellâ'.

== Paḍi obuwân ==
Cara ngobu bân namen paḍi la èkaonèngè bi' manossa ḍâri aèbuwân taon sè tapongkor, macemma cara bânnya' èkalako sopajâ paḍi bisa tombu bân ngasèllaghi bânnya'.

* Namen paḍi è sabâ (Ing. ''paddy'' otabâ ''paddy field''), èmolaè ḍâri da'èrah lembâna Songay Yangtse è Tiongkok.
* Namen paḍi è tana kerrèng, lebbi ngaḍâ' èkennal bi' manossa ètèmbhâng namen è sabâ. 
* Namen paḍi è tana rawa otabâ pasang surut èlakonè è pan-brâmpan kennengan è Polo Kalimantan. 
* Namen paḍi ''gogo rancah'' otabâ paḍi ''gora'', iyâ rèya hasèl modifikasi ḍâri paḍi sè ètamen è tana kerrèng. Cara rèya bisa èkalako è Polo Lombok, sè coma anḍi' mosèm nambhârâ' sakejjhâ'.

Senèyap cara ngobu paḍi parlo kultivar (bhibhit) sè adaptif. Kalompo' kultivar paḍi sè cocok ètamen è tana kerrèng ènyamaè paḍi gogo.

Cara namen paḍi bisa kèya ngagghuy prinsip cara namen tatombuwân pangan sè teppa' otabâ ''Good Agricultural Practices'' (GAP). Prinsip GAP tamaso' syarat sumber daya bân proses namen, akanta ajâgâ tana bân aèng, bhibhit sè èangghuy, emmis (pupuk) bân pestisida, alat bân messin ghâbây atanè, carana molong, cara arabet marèna èpolong, bân sanitasi sè teppa'. Cara GAP èangghuy ghâbây maongghâ hasèl otabâ produktivitas tatombuwân, kuwalitas hasèlla, keamanan mon èkakan, bân keberlanjutan lingkungan.

=== Namen ni-bini (bhibhit) ===
Ngobu paḍi biyasana èmolaè ḍâri cara mèlè bhibhit (ni-bini) bân carana namen. Bhibhit sè èangghuy èpèlè ḍâri varietas sè cocok bi' kabâḍâ'ân tana, mosèm namen, bân tojjhuwân ngobu. È sistem namen pas ngallè (tanam pindah), bhibhit paḍi èobu ghâllu è tana sakonnè' ghâbây ni-bini sabellunna ètamen è sabâ otama. Sabellunna namen, tana sabâ biyasana èlandu' otabâ ènangghâlâ èparata sopajâ bisa mabhâghus polè kabâḍâ'ân tana, maghâmpang aberri' jhâlânna aèng, bân maceppet tombuna ni-binina paḍi sabellunna èpanjhâ'.
Cara namen paḍi bisa ngangghuy pan-brâmpan cara (sistem) akanta namen pas ngallè, namen bhibhit langsung, bân sistem namen jajar legowo. Sistem jajar legowo nantowaghi jhâuna tanemman bân bhârisân kosong tartanto sa'èngghâ tatombuwân sè ètamen anḍi kennengan legghâ ka'angghuy tombu bân sonar mata'arè sè lebbi bhâghus bân maghâmpang tombuna tanemman.

=== Arabât tatombuwân ===
Arabât paḍi iyâ rèya tamaso' aberri' aèng sè cokop,  ''penyulaman,'' norap'','' ajâgâ kèbân sè bisa marosak ka tombuwân bân aberri' emmis.  Jhâlânna aèng bisa ajâgâ kabhutowan tamennan ka aèng bâkto fase vegetatif, akembhâng bân aèssèna sekkem. Norap tana ekalako sopajâ tombuwân paḍi ta' kala tombuna bi' tombuwân rèt-karèddhân bân rebbhâ ḍâlam ngaollè sonarra arè, aèng, bân harana tana. Ajâgâ kèbân sè marosak ka tombuwân kalabân cara ajâgâ cara ''terpadu'' è sabâ.

=== Aberri' bhutok ===
Ngemmis (aberri' bhutok) paḍi èkalako ngangghuy cara ''pemupukan berimbang'', iyâ rèya aberri' unsur harana sè èkabhuto tana. Kabhutowanna emmis bân bhutok bisa ḍhâ-bhiḍhâ taghântong varietas, macemma tana, mosèm namen, bhâkto ngemmis, bân carana ngobu. Nantowaghi kabhutowan emmis è tana sabâ bisa ngangghuy Perangkat Uji Tanah Sawah (PUTS), bân kacokobhânna nitrogen è tatombuwân bisa èjhelling ngangghuy Bagan Warna Daun (BWD).

Biyasana, emmis nitrogen segghut èberri' li-beliân polana lekkas èlang ḍâri tana. Emmis fosfor bân kalium èberri' ngabâs kabhutuwanna tatombuwân. Salaènna emmis anorganik, emmis organik akanta kompos, bhutok, otabâ mabâli bhungkana paḍi bisa èghuna'aghi ka'angghuy mateppa' sèpat tana bân abânto tombuwân paḍi terros tombu bhâghus.

=== Molong bân marèna molong ===
Molong paḍi èklako mon kabânnya'an sekkem la aèssè bherrâs (bighina paḍi). Kabâḍâ'ân rèya biyasana ètandhâi bi' aobâna bârnana sekkem ḍâri bhiru ḍâun aobâ ka bârna konèng bân kandhungan aèng sè sajân korang. Samarèna èpolong, sekkemma paḍi pas èghiling mèlè apèsa ḍâri bhungkana, èbhersè'è bân èjhemmor sopajâ kerrèng mèlè bisa èsabâ' ḍâlem bâkto sè lebbi abit. Cara molong bân marèna molong paḍi sè teppa' bisa mapangghun kuwalitas sekkem bân ngorangè karosaghânna sekkem bâkto èsèmpen.

=== Kèbân bân panyakè' tombuwân paḍi ===

==== Kèbân panyakè' palèng otama ====

* Penggerek bhungkana paḍi potè (&quot;sundep&quot;, ''Scirpophaga innotata'')
* Penggerek bhungkana paḍi konèng (''S. incertulas'')
* Wereng bhungka tengnga potè (''Sogatella furcifera'')
* Wereng soklat (''Nilaparvata lugens'')
* Wereng bhiru ḍâun (''Nephotettix impicticeps'')
* Lembing bhiru ḍâun (''Nezara viridula'')
* Walang sangit (''Leptocorisa oratorius'')
* Ganjur (''Pachydiplosis oryzae'')
* Lala' bhibhit (''Arterigona exigua'')
* Ola' tantara/Ola' grayak (''Spodoptera litura'' bân ''S. exigua'')
* Tèkos sabâ (''Rattus argentiventer'')

==== Panyakè' palèng otama ====

* blas (''Pyricularia oryzae'', ''P. grisea'')
* hawar ḍâun bakteri (&quot;kresek&quot;, ''Xanthomonas oryzae'' pv. ''oryzae'')

== Pengola'an la'as dhâddhi nasè' ==
Saellana paèi èpolong, butèr paḍi otabâ paḍi èpèsa ḍâri dhârâmèyan paèi. Èpèsa èlakoni kalabân ècoco'aghi sèttong bhâthèk sopajâ la'assâ kalowar otabâ kalabân bhântowan mèssin ghilingan paḍi.

La'as sè la apèsa ḍâri bhungkana pas èpakpolong bân èjhemmor ka mata'arè. È jhâman lambâ’, paḍi ta’ èpèsa ḍâri dhârâmèyan sabellunna, pas èpakerrèng abhâreng bân sekkem. Paḍi sè è jhâmmor biyasana bhoto bâkto tello' kantos pettong arè mèlè kerrèng, taghântong ḍâri tèra'na sonarra mataarè. Pangangghuy messin pengerrèng rang-rang èlakonè. Oca' &quot; Paḍi Ghiling Kerrèng &quot; (GKG) èngghi panèka paḍi sè ampon èkerrèng bân ampon siap èghâli. La'as rèya dhâddhi sala sèttong bhârâng sè èjhuwâl ḍâri hasèlla tombuwân paḍi ka'angghuy [[Ekspor|èkspor]] otabâ èjhuwâl dâlem bitongan cè' bânnya'en.

La'as sè kerrèng èsèmpen otabâ langsong èghiling, saèngghâna bherras jârèya èpèsa ḍâri sekkem(kole’na berras). Nasè' panèka bhângon olahan bherrâs sè èjhuwâl è ka'angghuy èkakan . Hasèl laèn sè èkaollè ḍâri èpèsana bherrâs bi' paḍi panèka:

* ''Sekkâm paḍi'' bisa ekaghâbây parodidhân sè èobbhâr.
* ''Dhârâmèyan'', ghâlimpo'na bhungkana paḍi kerrèng. èghuna'aghi mènangka kakananna kèbân otabâ bahan ghâbâyân tanang .
* ''Dedak'', èngghi panèka bubu'en sekkem paḍi. Èghuna'aghi mènangka bahan kakanan tambahan sè bânnya' vitamin B.
* ''Dedak'', camporan dedak kasar bân ra'-kerra'en sekkem kènè' ghâbây pakan kèban.
Nase' bisa ètana' otabâ èghâli ka'angghuy [[nasè'|èghâbây]] èkakan. Nase’ otaba nase’ rekka' sè ètana' kalaban aèng sè lebbi bhâkal dhâddhi tajhin . Nasè' sè ètana' bisa kèya èlakoni kalabân cara èbhundhu', bisa kalabân ngangghuy anyaman ḍâun nyèor ngoḍâ dhâddhi topa', kalabân ḍâun keddhâng dhâddhi tèmpo, otabâ kalabân bhungkana perrèng sè èsebbhut [[lemang]] (biasana kalabân patèna nyèor). Bherrâs bisa jhughân èproses dhâddhi ènomman sè nyeggherragi (bherrâs kencor) otabâ mènnya' pècet ka'angghuy ngèrèng sake' bân nyo'-nyo'.

== Produksina paḍi bân dhâghâng internasional ==
Naghârâ-naghârâ sè ngasèllaghi paḍi sè palèng bânnya' panèka [[Tiongkok|Cèna]] (28% dâri total produksi dhunnya), [[Inḍia|India]] (21%), bân [[Inḍonèsia|Indonesia]] (9%). Namong,  sakonè' ḍâri produksi bherrâs è dhunnya sè èperdagangaghi antar naghârâ (namong 5%-6% ḍâri sabânnya'en produksi dhunnya). [[Thailand]] panèka èkspor bherrâs otama (26% ḍâri sakabbhina bherrâs sè èjhuwâl è dhunnya) ètoro'è [[Viètnam|Vietnam]] (15%) bân [[Amerika Serikat|Amèrika Serikat]] (11%). Inḍonèsia panèka naghârâ importir bhrerâs sè palèng rajâ è dhunnya (14% ḍâri bherrâs sè èjhuwâl è dhunnya) ètoro'è [[Bangladesh|Bangladèsh]] (4%), bân [[Brasil]] (3%). Produksi bherrâs Inḍonèsia è taon 2006 iyâ rèya 54 juta ton, saterrossâ è taon 2007 iyâ rèya 57 juta ton, korang ḍâri target aslina 60 juta ton amarghâ kerrèng taḍâ' ojhân sè èsebbhut fènomena [[ENSO]].

{|class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=2|Produsèn paḍi palèng rajâ — 2011{{br}}(juta metrik ton)
|-
|{{flag|Cèna|name=Republik Rakyat Tiongkok}}||201
|-
|{{flag|India}}||158
|-
|{{flag|Indonesia}}||66
|-
|{{flag|Bangladesh}}||51
|-
|{{flag|Vietnam}}||42
|-
|{{flag|Thailand}}||35
|-
|{{flag|Myanmar}}||29
|-
|{{flag|Filipina}}||17
|-
|{{flag|Brasil}}||13
|-
|{{flag|Pakistan}}||9
|-
|'''Total bitongan naghârâ'''||align=&quot;right&quot;|'''723'''
|-
|colspan=2|&lt;small&gt;''Sombher: {{br}}[[Organisasi Kakanan bân Tanè]] (FAO)''[http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx&lt;/small&gt;
|}

== Aspèk budhâjhâ bân bhâsa ==
Paḍi panèka bâgiyân penting ḍâri kabudâjâ'an orèng Asia Tèmor Lao' bân Asia Tèmor. Rèng-orèng onèng filsafat ''[[Ilmu padi|elmo padi]]'' bân pan-bârâmpan parèbhâsan jhughân sè bâḍâ oca' nasè', contona:

* [[Padi ditanam tumbuh lalang|Paḍi ètam]][[Padi ditanam tumbuh lalang|en, lalang tombu]]
* [[Padi masak, jagung mengupih|Bherrâs mas]][[Padi masak, jagung mengupih|sa', sekkem jhâghung]]
* [[Bagai ayam mati di lumbung padi|Akanta ajâm sè matè è gudhâng paḍi]]

== Sombher ==
[[Bhângsa:Totombuwân]]</text>
      <sha1>esupfwxaleaqsgg3tw56n11rbi72tth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ayyub</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19737</id>
    <revision>
      <id>66423</id>
      <parentid>66331</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T23:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rajina */</comment>
      <origin>66423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8328" sha1="oo541be87fe9id1btpulfqdlbxaggt0" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Ayyub''' atau '''[[Ayub]]''' ({{lang-ar|أيّوب|Ayyūb}}) panèka  ḍâlem [[Al-Qur'an]], [[Alkitab|Alkètab]], bân [[Tanakh]]. Salèrana segghut duâddhi panutan ḍâlem ngadhebbhi ujiyan. Ḍâlem Al-Qur'an, nyamana ayyub èsebbhut 4 kalè, carètana bâḍâ è sorat Al-Anbiya' (21): 83-84 dan Shad (38): 41-44. Ḍâlem Tanakh (kètab soccèna orèng Yahudi) bân Alkètab (kètab soccèna orèng Kristen), carètana Ayyub èsebbhuttaghi è ḍâlem kètab Ayub. 

== Silsilah ==
Ibnu Ishaq adhâbu, &quot;Ayyub aropa'aghi sèttong orèng ḍâri bhângsa Romawi. Salèrana panèka Ayyub bin Maush bin Razih bin Aish bin Ishaq, bin Ibrahim ''al-Khalil''.&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt; Ibnu Asakir acarèta'aghi jhâ' èbhuna Ayyub panèka pottrèna Nabi Luth. Bâḍâ jhughân sè apamangghi jhâ' ramana panèka orèng sè iman ka Nabi Ibrahim.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Pamangghi sè palèng kasohor panèka pamangghi sè ḍâ'-aḍâ'. Sabâb Ayyub katoronanna Nabi Ibrahim akadhinsè èsebbhut è ḍdâlem Al-Qur'an Sorat Al-An'am:

&lt;poem&gt;''&quot;Dan kepada sebagian dari keturunannya Ibrahim yaitu Daud Sulaiman Ayub Yusuf Musa dan Harun demikianlah kami memberi balasan kepada orang yang berbuat baik.&quot;'' (Q.S Al-An'am:84)&lt;/poem&gt;

== Carètana ==
Ulama' tafsir, ahli sajhârâ, bân pakar laènna apamangghi jhâ' Ayub panèka orèng soghi sè anḍi' bânnya' arta—è antarana terna', bân tana sè bânnya' è Al-Butsniyah è wilajâ Hauran. Èsebbhuttaghi jhughân jhâ' abâ'na bânnya' ana'na bân binèna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Sombher-sombher Alkètab nyebbuttaghi jhâ' Ayyub anḍi' dhumbhâ pettong èbu, onta tello èbu, sapè lèma ratos pasang, jhârân binè' lèma ratos, bân bânnya' dunor, sè dhâddhiyâghi Ayyub orèng sè palèng sogi è Tèmor.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 1:2-3 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%201:%202-3 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Kètab Soccè (Alkètab) nyarètaʼaghi sèttong bâkto Ghustè Allah adhâbu kalabân bangga tentang kasolehanna Ayyub è aḍâʼna Iblis. Iblis nyangkal hal ka'ḍinto, èkabâlâ jhâ' Ayyub soleh namong polana Ghustè Allah ros-terrosan ajâgâ, bân èkabâla jhâ' Ayyub tantona bhâkal nyella Ghustè Allah manabi sadhâjâ kanikmatan sè èka'anḍi' Ayyub èkala'. Gustè Allah lajhu aberriʼ kakobâsaʼan ka Iblis ka'angghuy ngoji Ayyub. Saellana jarèyâ lâ-kabulâna Ayyub  ḍâteng, akabhâr jhâ’ kèbân terna'na bâḍâ sè èrampas bi’ rampok, bân bâḍâ sè èkennèng kèlap. Kabulâ laènna ngèbâ kabhâr jhâ’ na’-ana’na Ayyub la sèdhâ èkacèccè'è roma sè robbhu polana èkennèng angèn sè cè’ rajâna. Ayyub laju jhâghâ, pas nyebbit jubana, nyokor obu’na sarta asojud nyembhâ ka Allah sambi adhâbu, &quot;Pangèran sè aparèng, Pangèran sè ngala'. Molja’agi asmana Pangèran!&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 1:8-22 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%201:%208-22 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Saellana jârèya, Ghustè Allah polè amolja'aghi Ayyub è aḍâ'na Iblis polana taqwana, sanajân ampon ngadhebbi kasossa'an. Iblis ngocaʼ jhâʼ Ayyub tantona bhâkal nyella Ghustè Allah mon ngadhebbi cobaan sè merrè ka dhâghing bân tolangnga. Ghustè Allah lajhu aberri' kobâsa ka Iblis ka'angghuy ngoji Ayyub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 2:1-8 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%202:%201-8 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; Ayyub pas nyandhâng panyakèt kolè’ è sadhâjâ bhâdhânna kajhâbâ atèna bân jhilâna. Ḍâri atè sareng jhilâ nèka èghuna'aghi ka'angghuy adhikkèr ka Allah. Kabâḍâ'ân nèka èjhâlânè kalabân sabbhâr tor adhikkèr ka Allah siyang, malem, ghulagghu, bân sorè.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Bâḍâ sabâgiyân ulama' sè nyata'aghi jhâ' Ayub panèka orèng sè partama sè èkennèng cacar. Abitta sake'na nabi Ayyub, para olama' ampon aghâbây bânnya' pamangghi, molaè ḍâri tello taon bân pèttong taon kantos bâllubellâs taon.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;Ayub ngadhebbhi panyakèt ghâpanèka cè' lanjhângnga kantos orèng-orèng nolak bân ngojuk Ayyub ḍâri kampongnga dhibi'.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Maskè Ayyub èyojuk orèng, ca’èpon tarètanna sè kaḍuwâ' pagghun èsto nyabis ka abâ'na. Sala sèttong ḍâri tarètanna ghânèka pas ngoca’ jhâ’ Ayyub ampon ngalakonè dhusa sè raja saèngghâna Allah ta’ maèlang panyaketta. Bâkto tarètanna ḍâteng nyabis, Ayyub ngoca', &quot;Kaulâ ta' onèng ponapa sè èkacaca bâ'na, namong Allah sè ngaonèngè jhâ' kaulâh perna lèbât bâḍâ duwâ' orèng sè atokar, terros kaḍuwâ'na ngoca' asmana Allah, terros kaulâ mole bân majâr kafarat ghâbây kaḍuwâ'na polana kaulâ ta' senneng ka kaḍuwâ'na ngoca'aghi asmana Allah ka'angghuy sè ta' bhender.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Ibnu |first=Katsir |author-link=Ibnu katsir |title=Kisah-Kisah Para Nabi |date=2014 |publisher=Insan Kamil |isbn=978-602-6247-11-7 |location=Solo |language=Bahasa Indonesia |translator-last=Zaini |translator-first=Muhammad}}&lt;/ref&gt;

È ḍâlem Alketab ènyata'aghi jhâ' orèng sè entar ka Ayyub panèka tello' kancana, èngghi panèka Elifas, Bildad, bân Zofar. Sè katello anèyat ngatorragi alabât ban alepor Ayyub, namong ahèr-ahèr ka’ḍinto nyangka Ayyub ngalakonè dhusa sè èsèmpen sè adhâddhiyaghi dhuka Allah tor adhâddhiyaghi kasossa’an ḍâ’ Ayyub, saènggha sè katello maksa sopaja Ayyub ngakoè dhusana tor atobhât. Rèng-orèng jarèya parcajâ jhâ’ orèng beccè’ bhâkal terrosa ebherkadhi bân orèng jahat bhâkal terrosa ngalamè calaka’. Budhâbu sè lanjhâng antara Ayyub bân kancana sè katello ècatet è ḍâlem Ketab Ayyub.

== Rajina ==
È bâkto Ayyub sossa,  binèna pagghun èsto arabât Ayyub. Pamangghi sè palèng èkennal ènyata'aghi jhâ' nyamana rajina bân ghâris katoronanna panèka Rahma, binti Efraim, bin Yusuf, bin Ya'qub.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Polana abiddhâ Ayyub sakè', binèna nyo'on sopajâ Ayyub aḍu'a ka Allah sopajâ bârâs. Namong, Ayyub negur polana sabellunna ampon oḍi' 70 taon è ḍâlem kama'moran lebbi abit ḍâri sè ella ètanggung è bâkto-bâkto sè malarat panèka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ka'angghuy nyarè kakan, rajina Ayyub alako dhâddhi tokang bhânto èromana orèng. Namong, orèng-orèng on-laon ta' narèma polana tao jhâ' rajina Ayyub. Rèng-orèng jarèyâ tako’ panyakèddhâ Ayyub noro’ lèbat rajina. Sabâb panèka, rajina Ayyub laju ngettok obu’na sabagiyân, ka'angghuy èbâghi ka babinè’ sè soghi mènangkah ghântena kakanan sè nyaman. È bâkto Ayyub atanya ḍâri ḍimma asalla kakanan jarèya, Ayyub nola' kakanan kasebbhut pas rajina nyaot jhâ' jarèya opana mènangka alako ka orèng. Lagghuna taḍâ' orèng sè narèma rajina Ayyub ka'angghuy alako, maka rajina Ayyub ajhuwâl obu’na polè mènangka ghântèna kakanan. Tapè, Ayyub asompa ta’ ngakana kakanan jareya sabellunna tao ḍâri ḍimma asalla. Bine'na Ayyub pas makalowar jilbab bân èkatèla jhâ' cèthagga bhutak.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

E settong are, kabadha’anna binena sajan sara ban kasogiyanna sajan korang. Kabâdâ'ân panèka mamaksa èpon alako ghâbây orèng laèn sopajâ bisa aberri' kakanan bân ngobati panyake'na. Bâ'na pagghun sabbhâr bân tegghâ' è ḍâlem ngadhebbi kaèlangan arta bân ana'na lakèna, bân jhughân bânnya' kasossa'an sè dâtâng è bâkto sè padâ dâri kabâdâ'ân sogi, kasennengngan, bân kamolja'an sè sabellunna. Sakabbhina kasennengngan odhi’, akadhi kahormadan, kamolja’an, arta, ban na’-kana’, la elang. Namong sèttong okara sè ghi' èbâdâ'aghi: &quot;Innå lillahi wa inna ilaihi rajı'ün (Saongghuna, kaulâh ka'dinto kaagunganna Allah bân ka Salerana kaulâh bhâkal abali).&quot; 316

== Sombher ==</text>
      <sha1>oo541be87fe9id1btpulfqdlbxaggt0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66424</id>
      <parentid>66423</parentid>
      <timestamp>2026-09-26T23:50:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Rajina */</comment>
      <origin>66424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8869" sha1="71ijtlor6rlty949tfxuynzhj49c04q" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Ayyub''' atau '''[[Ayub]]''' ({{lang-ar|أيّوب|Ayyūb}}) panèka  ḍâlem [[Al-Qur'an]], [[Alkitab|Alkètab]], bân [[Tanakh]]. Salèrana segghut duâddhi panutan ḍâlem ngadhebbhi ujiyan. Ḍâlem Al-Qur'an, nyamana ayyub èsebbhut 4 kalè, carètana bâḍâ è sorat Al-Anbiya' (21): 83-84 dan Shad (38): 41-44. Ḍâlem Tanakh (kètab soccèna orèng Yahudi) bân Alkètab (kètab soccèna orèng Kristen), carètana Ayyub èsebbhuttaghi è ḍâlem kètab Ayub. 

== Silsilah ==
Ibnu Ishaq adhâbu, &quot;Ayyub aropa'aghi sèttong orèng ḍâri bhângsa Romawi. Salèrana panèka Ayyub bin Maush bin Razih bin Aish bin Ishaq, bin Ibrahim ''al-Khalil''.&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt; Ibnu Asakir acarèta'aghi jhâ' èbhuna Ayyub panèka pottrèna Nabi Luth. Bâḍâ jhughân sè apamangghi jhâ' ramana panèka orèng sè iman ka Nabi Ibrahim.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Pamangghi sè palèng kasohor panèka pamangghi sè ḍâ'-aḍâ'. Sabâb Ayyub katoronanna Nabi Ibrahim akadhinsè èsebbhut è ḍdâlem Al-Qur'an Sorat Al-An'am:

&lt;poem&gt;''&quot;Dan kepada sebagian dari keturunannya Ibrahim yaitu Daud Sulaiman Ayub Yusuf Musa dan Harun demikianlah kami memberi balasan kepada orang yang berbuat baik.&quot;'' (Q.S Al-An'am:84)&lt;/poem&gt;

== Carètana ==
Ulama' tafsir, ahli sajhârâ, bân pakar laènna apamangghi jhâ' Ayub panèka orèng soghi sè anḍi' bânnya' arta—è antarana terna', bân tana sè bânnya' è Al-Butsniyah è wilajâ Hauran. Èsebbhuttaghi jhughân jhâ' abâ'na bânnya' ana'na bân binèna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Sombher-sombher Alkètab nyebbuttaghi jhâ' Ayyub anḍi' dhumbhâ pettong èbu, onta tello èbu, sapè lèma ratos pasang, jhârân binè' lèma ratos, bân bânnya' dunor, sè dhâddhiyâghi Ayyub orèng sè palèng sogi è Tèmor.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 1:2-3 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%201:%202-3 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Kètab Soccè (Alkètab) nyarètaʼaghi sèttong bâkto Ghustè Allah adhâbu kalabân bangga tentang kasolehanna Ayyub è aḍâʼna Iblis. Iblis nyangkal hal ka'ḍinto, èkabâlâ jhâ' Ayyub soleh namong polana Ghustè Allah ros-terrosan ajâgâ, bân èkabâla jhâ' Ayyub tantona bhâkal nyella Ghustè Allah manabi sadhâjâ kanikmatan sè èka'anḍi' Ayyub èkala'. Gustè Allah lajhu aberriʼ kakobâsaʼan ka Iblis ka'angghuy ngoji Ayyub. Saellana jarèyâ lâ-kabulâna Ayyub  ḍâteng, akabhâr jhâ’ kèbân terna'na bâḍâ sè èrampas bi’ rampok, bân bâḍâ sè èkennèng kèlap. Kabulâ laènna ngèbâ kabhâr jhâ’ na’-ana’na Ayyub la sèdhâ èkacèccè'è roma sè robbhu polana èkennèng angèn sè cè’ rajâna. Ayyub laju jhâghâ, pas nyebbit jubana, nyokor obu’na sarta asojud nyembhâ ka Allah sambi adhâbu, &quot;Pangèran sè aparèng, Pangèran sè ngala'. Molja’agi asmana Pangèran!&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 1:8-22 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%201:%208-22 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Saellana jârèya, Ghustè Allah polè amolja'aghi Ayyub è aḍâ'na Iblis polana taqwana, sanajân ampon ngadhebbi kasossa'an. Iblis ngocaʼ jhâʼ Ayyub tantona bhâkal nyella Ghustè Allah mon ngadhebbi cobaan sè merrè ka dhâghing bân tolangnga. Ghustè Allah lajhu aberri' kobâsa ka Iblis ka'angghuy ngoji Ayyub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 2:1-8 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%202:%201-8 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; Ayyub pas nyandhâng panyakèt kolè’ è sadhâjâ bhâdhânna kajhâbâ atèna bân jhilâna. Ḍâri atè sareng jhilâ nèka èghuna'aghi ka'angghuy adhikkèr ka Allah. Kabâḍâ'ân nèka èjhâlânè kalabân sabbhâr tor adhikkèr ka Allah siyang, malem, ghulagghu, bân sorè.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Bâḍâ sabâgiyân ulama' sè nyata'aghi jhâ' Ayub panèka orèng sè partama sè èkennèng cacar. Abitta sake'na nabi Ayyub, para olama' ampon aghâbây bânnya' pamangghi, molaè ḍâri tello taon bân pèttong taon kantos bâllubellâs taon.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;Ayub ngadhebbhi panyakèt ghâpanèka cè' lanjhângnga kantos orèng-orèng nolak bân ngojuk Ayyub ḍâri kampongnga dhibi'.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Maskè Ayyub èyojuk orèng, ca’èpon tarètanna sè kaḍuwâ' pagghun èsto nyabis ka abâ'na. Sala sèttong ḍâri tarètanna ghânèka pas ngoca’ jhâ’ Ayyub ampon ngalakonè dhusa sè raja saèngghâna Allah ta’ maèlang panyaketta. Bâkto tarètanna ḍâteng nyabis, Ayyub ngoca', &quot;Kaulâ ta' onèng ponapa sè èkacaca bâ'na, namong Allah sè ngaonèngè jhâ' kaulâh perna lèbât bâḍâ duwâ' orèng sè atokar, terros kaḍuwâ'na ngoca' asmana Allah, terros kaulâ mole bân majâr kafarat ghâbây kaḍuwâ'na polana kaulâ ta' senneng ka kaḍuwâ'na ngoca'aghi asmana Allah ka'angghuy sè ta' bhender.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Ibnu |first=Katsir |author-link=Ibnu katsir |title=Kisah-Kisah Para Nabi |date=2014 |publisher=Insan Kamil |isbn=978-602-6247-11-7 |location=Solo |language=Bahasa Indonesia |translator-last=Zaini |translator-first=Muhammad}}&lt;/ref&gt;

È ḍâlem Alketab ènyata'aghi jhâ' orèng sè entar ka Ayyub panèka tello' kancana, èngghi panèka Elifas, Bildad, bân Zofar. Sè katello anèyat ngatorragi alabât ban alepor Ayyub, namong ahèr-ahèr ka’ḍinto nyangka Ayyub ngalakonè dhusa sè èsèmpen sè adhâddhiyaghi dhuka Allah tor adhâddhiyaghi kasossa’an ḍâ’ Ayyub, saènggha sè katello maksa sopaja Ayyub ngakoè dhusana tor atobhât. Rèng-orèng jarèya parcajâ jhâ’ orèng beccè’ bhâkal terrosa ebherkadhi bân orèng jahat bhâkal terrosa ngalamè calaka’. Budhâbu sè lanjhâng antara Ayyub bân kancana sè katello ècatet è ḍâlem Ketab Ayyub.

== Rajina ==
È bâkto Ayyub sossa,  binèna pagghun èsto arabât Ayyub. Pamangghi sè palèng èkennal ènyata'aghi jhâ' nyamana rajina bân ghâris katoronanna panèka Rahma, binti Efraim, bin Yusuf, bin Ya'qub.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Polana abiddhâ Ayyub sakè', binèna nyo'on sopajâ Ayyub aḍu'a ka Allah sopajâ bârâs. Namong, Ayyub negur polana sabellunna ampon oḍi' 70 taon è ḍâlem kama'moran lebbi abit ḍâri sè ella ètanggung è bâkto-bâkto sè malarat panèka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ka'angghuy nyarè kakan, rajina Ayyub alako dhâddhi tokang bhânto èromana orèng. Namong, orèng-orèng on-laon ta' narèma polana tao jhâ' rajina Ayyub. Rèng-orèng jarèyâ tako’ panyakèddhâ Ayyub noro’ lèbat rajina. Sabâb panèka, rajina Ayyub laju ngettok obu’na sabagiyân, ka'angghuy èbâghi ka babinè’ sè soghi mènangkah ghântena kakanan sè nyaman. È bâkto Ayyub atanya ḍâri ḍimma asalla kakanan jarèya, Ayyub nola' kakanan kasebbhut pas rajina nyaot jhâ' jarèya opana mènangka alako ka orèng. Lagghuna taḍâ' orèng sè narèma rajina Ayyub ka'angghuy alako, maka rajina Ayyub ajhuwâl obu’na polè mènangka ghântèna kakanan. Tapè, Ayyub asompa ta’ ngakana kakanan jareya sabellunna tao ḍâri ḍimma asalla. Bine'na Ayyub pas makalowar jilbab bân èkatèla jhâ' cèthagga bhutak.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

È sèttong arè, kabâḍâ'ân binèna sajân sara ban kasoghiyânna sajân korang. Kabâḍâ'ân panèka maksa abâ'na alako ḍâ' orèng laèn sopajâ bisa aberri' kakanan bân ngobati panyake'tta. Abâ'na pagghun sabbhâr bân tegghâ' è ḍâlem ngadhebbhi kaèlangan arta bân ana'na lakèna, bân jhughân bânnya' kasossa'an sè ḍâteng reng-bhâreng ḍâri kabâdâ'ân soghi, kasennengngan, bân kamoljâ'ân sè sabellunna. Sakabbhina kasennengngan oḍi’, akadhi kahormadhân, kamoljâ’ân, arta, ban na’-ana’na, la èlang. Namong sèttong okara sè ghi' èmaos: &quot;''Inna lillahi wa inna ilaihi rajı'ün'' (Saongghuna, kaulâ ka'ḍinto ka'aghunganna Allah bân ka Salèrana kaulâ bhâkal abâli).&quot; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Maskè ta' èsebbhut è ḍâlem Al-Qur'an, sombher-sombher Islam segghut ngabâsaghâghi binèna Ayub mènangka orèng sè ''beriman'' bân èsto ḍâ' Ayyub. Sombher-sombher Alkètab nyebbuttaghi jhâ' bâkto Ayyub èkennèng panyakèt kolè', binèna ngoca' ka Ayyub, &quot;Apa bâ'na ghi' pagghun è ḍâlem taqwa? Basto Allahna bân matè!&quot; Saoddhâ Ayyub, &quot;Cacana ba’na akantha orèng ghilâ! Apa sèngko’ bân bâ’na kodhu narèma kabeccè’an ḍâri Allah, bannè kajahadhân?&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Sombher ==</text>
      <sha1>71ijtlor6rlty949tfxuynzhj49c04q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66425</id>
      <parentid>66424</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T00:10:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <origin>66425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9979" sha1="3lkiactv0tok4vmapvi6lcv2yhujjoj" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Ayyub''' atau '''[[Ayub]]''' ({{lang-ar|أيّوب|Ayyūb}}) panèka  ḍâlem [[Al-Qur'an]], [[Alkitab|Alkètab]], bân [[Tanakh]]. Salèrana segghut duâddhi panutan ḍâlem ngadhebbhi ujiyan. Ḍâlem Al-Qur'an, nyamana ayyub èsebbhut 4 kalè, carètana bâḍâ è sorat Al-Anbiya' (21): 83-84 dan Shad (38): 41-44. Ḍâlem Tanakh (kètab soccèna orèng Yahudi) bân Alkètab (kètab soccèna orèng Kristen), carètana Ayyub èsebbhuttaghi è ḍâlem kètab Ayub. 

== Silsilah ==
Ibnu Ishaq adhâbu, &quot;Ayyub aropa'aghi sèttong orèng ḍâri bhângsa Romawi. Salèrana panèka Ayyub bin Maush bin Razih bin Aish bin Ishaq, bin Ibrahim ''al-Khalil''.&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt; Ibnu Asakir acarèta'aghi jhâ' èbhuna Ayyub panèka pottrèna Nabi Luth. Bâḍâ jhughân sè apamangghi jhâ' ramana panèka orèng sè iman ka Nabi Ibrahim.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Pamangghi sè palèng kasohor panèka pamangghi sè ḍâ'-aḍâ'. Sabâb Ayyub katoronanna Nabi Ibrahim akadhinsè èsebbhut è ḍdâlem Al-Qur'an Sorat Al-An'am:

&lt;poem&gt;''&quot;Dan kepada sebagian dari keturunannya Ibrahim yaitu Daud Sulaiman Ayub Yusuf Musa dan Harun demikianlah kami memberi balasan kepada orang yang berbuat baik.&quot;'' (Q.S Al-An'am:84)&lt;/poem&gt;

== Carètana ==
Ulama' tafsir, ahli sajhârâ, bân pakar laènna apamangghi jhâ' Ayub panèka orèng soghi sè anḍi' bânnya' arta—è antarana terna', bân tana sè bânnya' è Al-Butsniyah è wilajâ Hauran. Èsebbhuttaghi jhughân jhâ' abâ'na bânnya' ana'na bân binèna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Sombher-sombher Alkètab nyebbuttaghi jhâ' Ayyub anḍi' dhumbhâ pettong èbu, onta tello èbu, sapè lèma ratos pasang, jhârân binè' lèma ratos, bân bânnya' dunor, sè dhâddhiyâghi Ayyub orèng sè palèng sogi è Tèmor.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 1:2-3 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%201:%202-3 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Kètab Soccè (Alkètab) nyarètaʼaghi sèttong bâkto Ghustè Allah adhâbu kalabân bangga tentang kasolehanna Ayyub è aḍâʼna Iblis. Iblis nyangkal hal ka'ḍinto, èkabâlâ jhâ' Ayyub soleh namong polana Ghustè Allah ros-terrosan ajâgâ, bân èkabâla jhâ' Ayyub tantona bhâkal nyella Ghustè Allah manabi sadhâjâ kanikmatan sè èka'anḍi' Ayyub èkala'. Gustè Allah lajhu aberriʼ kakobâsaʼan ka Iblis ka'angghuy ngoji Ayyub. Saellana jarèyâ lâ-kabulâna Ayyub  ḍâteng, akabhâr jhâ’ kèbân terna'na bâḍâ sè èrampas bi’ rampok, bân bâḍâ sè èkennèng kèlap. Kabulâ laènna ngèbâ kabhâr jhâ’ na’-ana’na Ayyub la sèdhâ èkacèccè'è roma sè robbhu polana èkennèng angèn sè cè’ rajâna. Ayyub laju jhâghâ, pas nyebbit jubana, nyokor obu’na sarta asojud nyembhâ ka Allah sambi adhâbu, &quot;Pangèran sè aparèng, Pangèran sè ngala'. Molja’agi asmana Pangèran!&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 1:8-22 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%201:%208-22 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Saellana jârèya, Ghustè Allah polè amolja'aghi Ayyub è aḍâ'na Iblis polana taqwana, sanajân ampon ngadhebbi kasossa'an. Iblis ngocaʼ jhâʼ Ayyub tantona bhâkal nyella Ghustè Allah mon ngadhebbi cobaan sè merrè ka dhâghing bân tolangnga. Ghustè Allah lajhu aberri' kobâsa ka Iblis ka'angghuy ngoji Ayyub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 2:1-8 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%202:%201-8 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; Ayyub pas nyandhâng panyakèt kolè’ è sadhâjâ bhâdhânna kajhâbâ atèna bân jhilâna. Ḍâri atè sareng jhilâ nèka èghuna'aghi ka'angghuy adhikkèr ka Allah. Kabâḍâ'ân nèka èjhâlânè kalabân sabbhâr tor adhikkèr ka Allah siyang, malem, ghulagghu, bân sorè.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Bâḍâ sabâgiyân ulama' sè nyata'aghi jhâ' Ayub panèka orèng sè partama sè èkennèng cacar. Abitta sake'na nabi Ayyub, para olama' ampon aghâbây bânnya' pamangghi, molaè ḍâri tello taon bân pèttong taon kantos bâllubellâs taon.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;Ayub ngadhebbhi panyakèt ghâpanèka cè' lanjhângnga kantos orèng-orèng nolak bân ngojuk Ayyub ḍâri kampongnga dhibi'.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Maskè Ayyub èyojuk orèng, ca’èpon tarètanna sè kaḍuwâ' pagghun èsto nyabis ka abâ'na. Sala sèttong ḍâri tarètanna ghânèka pas ngoca’ jhâ’ Ayyub ampon ngalakonè dhusa sè raja saèngghâna Allah ta’ maèlang panyaketta. Bâkto tarètanna ḍâteng nyabis, Ayyub ngoca', &quot;Kaulâ ta' onèng ponapa sè èkacaca bâ'na, namong Allah sè ngaonèngè jhâ' kaulâh perna lèbât bâḍâ duwâ' orèng sè atokar, terros kaḍuwâ'na ngoca' asmana Allah, terros kaulâ mole bân majâr kafarat ghâbây kaḍuwâ'na polana kaulâ ta' senneng ka kaḍuwâ'na ngoca'aghi asmana Allah ka'angghuy sè ta' bhender.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Ibnu |first=Katsir |author-link=Ibnu katsir |title=Kisah-Kisah Para Nabi |date=2014 |publisher=Insan Kamil |isbn=978-602-6247-11-7 |location=Solo |language=Bahasa Indonesia |translator-last=Zaini |translator-first=Muhammad}}&lt;/ref&gt;

È ḍâlem Alketab ènyata'aghi jhâ' orèng sè entar ka Ayyub panèka tello' kancana, èngghi panèka Elifas, Bildad, bân Zofar. Sè katello anèyat ngatorragi alabât ban alepor Ayyub, namong ahèr-ahèr ka’ḍinto nyangka Ayyub ngalakonè dhusa sè èsèmpen sè adhâddhiyaghi dhuka Allah tor adhâddhiyaghi kasossa’an ḍâ’ Ayyub, saènggha sè katello maksa sopaja Ayyub ngakoè dhusana tor atobhât. Rèng-orèng jarèya parcajâ jhâ’ orèng beccè’ bhâkal terrosa ebherkadhi bân orèng jahat bhâkal terrosa ngalamè calaka’. Budhâbu sè lanjhâng antara Ayyub bân kancana sè katello ècatet è ḍâlem Ketab Ayyub.

== Rajina ==
È bâkto Ayyub sossa,  binèna pagghun èsto arabât Ayyub. Pamangghi sè palèng èkennal ènyata'aghi jhâ' nyamana rajina bân ghâris katoronanna panèka Rahma, binti Efraim, bin Yusuf, bin Ya'qub.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Polana abiddhâ Ayyub sakè', binèna nyo'on sopajâ Ayyub aḍu'a ka Allah sopajâ bârâs. Namong, Ayyub negur polana sabellunna ampon oḍi' 70 taon è ḍâlem kama'moran lebbi abit ḍâri sè ella ètanggung è bâkto-bâkto sè malarat panèka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ka'angghuy nyarè kakan, rajina Ayyub alako dhâddhi tokang bhânto èromana orèng. Namong, orèng-orèng on-laon ta' narèma polana tao jhâ' rajina Ayyub. Rèng-orèng jarèyâ tako’ panyakèddhâ Ayyub noro’ lèbat rajina. Sabâb panèka, rajina Ayyub laju ngettok obu’na sabagiyân, ka'angghuy èbâghi ka babinè’ sè soghi mènangkah ghântena kakanan sè nyaman. È bâkto Ayyub atanya ḍâri ḍimma asalla kakanan jarèya, Ayyub nola' kakanan kasebbhut pas rajina nyaot jhâ' jarèya opana mènangka alako ka orèng. Lagghuna taḍâ' orèng sè narèma rajina Ayyub ka'angghuy alako, maka rajina Ayyub ajhuwâl obu’na polè mènangka ghântèna kakanan. Tapè, Ayyub asompa ta’ ngakana kakanan jareya sabellunna tao ḍâri ḍimma asalla. Bine'na Ayyub pas makalowar jilbab bân èkatèla jhâ' cèthagga bhutak.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

È sèttong arè, kabâḍâ'ân binèna sajân sara ban kasoghiyânna sajân korang. Kabâḍâ'ân panèka maksa abâ'na alako ḍâ' orèng laèn sopajâ bisa aberri' kakanan bân ngobati panyake'tta. Abâ'na pagghun sabbhâr bân tegghâ' è ḍâlem ngadhebbhi kaèlangan arta bân ana'na lakèna, bân jhughân bânnya' kasossa'an sè ḍâteng reng-bhâreng ḍâri kabâdâ'ân soghi, kasennengngan, bân kamoljâ'ân sè sabellunna. Sakabbhina kasennengngan oḍi’, akadhi kahormadhân, kamoljâ’ân, arta, ban na’-ana’na, la èlang. Namong sèttong okara sè ghi' èmaos: &quot;''Inna lillahi wa inna ilaihi rajı'ün'' (Saongghuna, kaulâ ka'ḍinto ka'aghunganna Allah bân ka Salèrana kaulâ bhâkal abâli).&quot; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Maskè ta' èsebbhut è ḍâlem Al-Qur'an, sombher-sombher Islam segghut ngabâsaghâghi binèna Ayub mènangka orèng sè ''beriman'' bân èsto ḍâ' Ayyub. Sombher-sombher Alkètab nyebbuttaghi jhâ' bâkto Ayyub èkennèng panyakèt kolè', binèna ngoca' ka Ayyub, &quot;Apa bâ'na ghi' pagghun è ḍâlem taqwa? Basto Allahna bân matè!&quot; Saoddhâ Ayyub, &quot;Cacana ba’na akantha orèng ghilâ! Apa sèngko’ bân bâ’na kodhu narèma kabeccè’an ḍâri Allah, bannè kajahadhân?&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Bârâssâ ḍâri Panyakèt ==
Sa'amponna abit sossa, Ayyub aḍu’a ka Ghustè Allah, “Saongghuna abdhina ampon èkennèng panyakèt, sanaos Ajunan Pangèran sè Maha Aghung ḍâri sadhâjâ sè ''Maha penyayang''.”&lt;ref&gt;Q.S Al-Anbiya' (21):83&lt;/ref&gt; Ca’èpon, sabbhân bâkto Ayyub nekkanenna hajhât, rajina negghu’ tanangnga sampè’ marè. È sèttong bâkto parappa'na binèna jhâu, Allah matoron ka Ayyub, &quot;Ya Ayyub, tempa' sokona bâ'na. Arèya aèng sejjhuk ka'angghuy manḍi bân ngènom.&quot;&lt;ref&gt;Q.S Shad (38):42 &lt;/ref&gt; Ayyub manḍi bân ngènom kalabân aèng rèya sopajâ kasèhadhânna abâli. È bâkto rajina atemmo Ayyub, rajina ta’ ngaonèngè polana ropana la aoba dâddhi pas atanya, &quot;Ya abdina Allah, è ḍimma orèng sè ngalamè cobhâ'ân sè biyasana bâḍâ è ḍinna’? Katon la èghibâ ajâm otaba macan.&quot; Ayyub nyaot, &quot;Palang bâ’na. Sèngko’ Ayyub.&quot; Binèna nyaot, “Apa bâ’na ya abdina Allah?” Ayyub ajâwâb polè, &quot;Calaka bâ'na, sèngko' Ayyub. Saongghuna, Allah la mabâli badhânna sèngko' sampè' samporna.&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>3lkiactv0tok4vmapvi6lcv2yhujjoj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66426</id>
      <parentid>66425</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T00:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bârâssâ ḍâri Panyakèt */</comment>
      <origin>66426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10127" sha1="9rvcrjmgnasu8k1g0avp0qkmwx0ij0a" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Ayyub''' atau '''[[Ayub]]''' ({{lang-ar|أيّوب|Ayyūb}}) panèka  ḍâlem [[Al-Qur'an]], [[Alkitab|Alkètab]], bân [[Tanakh]]. Salèrana segghut duâddhi panutan ḍâlem ngadhebbhi ujiyan. Ḍâlem Al-Qur'an, nyamana ayyub èsebbhut 4 kalè, carètana bâḍâ è sorat Al-Anbiya' (21): 83-84 dan Shad (38): 41-44. Ḍâlem Tanakh (kètab soccèna orèng Yahudi) bân Alkètab (kètab soccèna orèng Kristen), carètana Ayyub èsebbhuttaghi è ḍâlem kètab Ayub. 

== Silsilah ==
Ibnu Ishaq adhâbu, &quot;Ayyub aropa'aghi sèttong orèng ḍâri bhângsa Romawi. Salèrana panèka Ayyub bin Maush bin Razih bin Aish bin Ishaq, bin Ibrahim ''al-Khalil''.&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt; Ibnu Asakir acarèta'aghi jhâ' èbhuna Ayyub panèka pottrèna Nabi Luth. Bâḍâ jhughân sè apamangghi jhâ' ramana panèka orèng sè iman ka Nabi Ibrahim.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Pamangghi sè palèng kasohor panèka pamangghi sè ḍâ'-aḍâ'. Sabâb Ayyub katoronanna Nabi Ibrahim akadhinsè èsebbhut è ḍdâlem Al-Qur'an Sorat Al-An'am:

&lt;poem&gt;''&quot;Dan kepada sebagian dari keturunannya Ibrahim yaitu Daud Sulaiman Ayub Yusuf Musa dan Harun demikianlah kami memberi balasan kepada orang yang berbuat baik.&quot;'' (Q.S Al-An'am:84)&lt;/poem&gt;

== Carètana ==
Ulama' tafsir, ahli sajhârâ, bân pakar laènna apamangghi jhâ' Ayub panèka orèng soghi sè anḍi' bânnya' arta—è antarana terna', bân tana sè bânnya' è Al-Butsniyah è wilajâ Hauran. Èsebbhuttaghi jhughân jhâ' abâ'na bânnya' ana'na bân binèna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Sombher-sombher Alkètab nyebbuttaghi jhâ' Ayyub anḍi' dhumbhâ pettong èbu, onta tello èbu, sapè lèma ratos pasang, jhârân binè' lèma ratos, bân bânnya' dunor, sè dhâddhiyâghi Ayyub orèng sè palèng sogi è Tèmor.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 1:2-3 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%201:%202-3 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Kètab Soccè (Alkètab) nyarètaʼaghi sèttong bâkto Ghustè Allah adhâbu kalabân bangga tentang kasolehanna Ayyub è aḍâʼna Iblis. Iblis nyangkal hal ka'ḍinto, èkabâlâ jhâ' Ayyub soleh namong polana Ghustè Allah ros-terrosan ajâgâ, bân èkabâla jhâ' Ayyub tantona bhâkal nyella Ghustè Allah manabi sadhâjâ kanikmatan sè èka'anḍi' Ayyub èkala'. Gustè Allah lajhu aberriʼ kakobâsaʼan ka Iblis ka'angghuy ngoji Ayyub. Saellana jarèyâ lâ-kabulâna Ayyub  ḍâteng, akabhâr jhâ’ kèbân terna'na bâḍâ sè èrampas bi’ rampok, bân bâḍâ sè èkennèng kèlap. Kabulâ laènna ngèbâ kabhâr jhâ’ na’-ana’na Ayyub la sèdhâ èkacèccè'è roma sè robbhu polana èkennèng angèn sè cè’ rajâna. Ayyub laju jhâghâ, pas nyebbit jubana, nyokor obu’na sarta asojud nyembhâ ka Allah sambi adhâbu, &quot;Pangèran sè aparèng, Pangèran sè ngala'. Molja’agi asmana Pangèran!&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 1:8-22 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%201:%208-22 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Saellana jârèya, Ghustè Allah polè amolja'aghi Ayyub è aḍâ'na Iblis polana taqwana, sanajân ampon ngadhebbi kasossa'an. Iblis ngocaʼ jhâʼ Ayyub tantona bhâkal nyella Ghustè Allah mon ngadhebbi cobaan sè merrè ka dhâghing bân tolangnga. Ghustè Allah lajhu aberri' kobâsa ka Iblis ka'angghuy ngoji Ayyub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 2:1-8 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%202:%201-8 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; Ayyub pas nyandhâng panyakèt kolè’ è sadhâjâ bhâdhânna kajhâbâ atèna bân jhilâna. Ḍâri atè sareng jhilâ nèka èghuna'aghi ka'angghuy adhikkèr ka Allah. Kabâḍâ'ân nèka èjhâlânè kalabân sabbhâr tor adhikkèr ka Allah siyang, malem, ghulagghu, bân sorè.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Bâḍâ sabâgiyân ulama' sè nyata'aghi jhâ' Ayub panèka orèng sè partama sè èkennèng cacar. Abitta sake'na nabi Ayyub, para olama' ampon aghâbây bânnya' pamangghi, molaè ḍâri tello taon bân pèttong taon kantos bâllubellâs taon.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;Ayub ngadhebbhi panyakèt ghâpanèka cè' lanjhângnga kantos orèng-orèng nolak bân ngojuk Ayyub ḍâri kampongnga dhibi'.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Maskè Ayyub èyojuk orèng, ca’èpon tarètanna sè kaḍuwâ' pagghun èsto nyabis ka abâ'na. Sala sèttong ḍâri tarètanna ghânèka pas ngoca’ jhâ’ Ayyub ampon ngalakonè dhusa sè raja saèngghâna Allah ta’ maèlang panyaketta. Bâkto tarètanna ḍâteng nyabis, Ayyub ngoca', &quot;Kaulâ ta' onèng ponapa sè èkacaca bâ'na, namong Allah sè ngaonèngè jhâ' kaulâh perna lèbât bâḍâ duwâ' orèng sè atokar, terros kaḍuwâ'na ngoca' asmana Allah, terros kaulâ mole bân majâr kafarat ghâbây kaḍuwâ'na polana kaulâ ta' senneng ka kaḍuwâ'na ngoca'aghi asmana Allah ka'angghuy sè ta' bhender.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Ibnu |first=Katsir |author-link=Ibnu katsir |title=Kisah-Kisah Para Nabi |date=2014 |publisher=Insan Kamil |isbn=978-602-6247-11-7 |location=Solo |language=Bahasa Indonesia |translator-last=Zaini |translator-first=Muhammad}}&lt;/ref&gt;

È ḍâlem Alketab ènyata'aghi jhâ' orèng sè entar ka Ayyub panèka tello' kancana, èngghi panèka Elifas, Bildad, bân Zofar. Sè katello anèyat ngatorragi alabât ban alepor Ayyub, namong ahèr-ahèr ka’ḍinto nyangka Ayyub ngalakonè dhusa sè èsèmpen sè adhâddhiyaghi dhuka Allah tor adhâddhiyaghi kasossa’an ḍâ’ Ayyub, saènggha sè katello maksa sopaja Ayyub ngakoè dhusana tor atobhât. Rèng-orèng jarèya parcajâ jhâ’ orèng beccè’ bhâkal terrosa ebherkadhi bân orèng jahat bhâkal terrosa ngalamè calaka’. Budhâbu sè lanjhâng antara Ayyub bân kancana sè katello ècatet è ḍâlem Ketab Ayyub.

== Rajina ==
È bâkto Ayyub sossa,  binèna pagghun èsto arabât Ayyub. Pamangghi sè palèng èkennal ènyata'aghi jhâ' nyamana rajina bân ghâris katoronanna panèka Rahma, binti Efraim, bin Yusuf, bin Ya'qub.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Polana abiddhâ Ayyub sakè', binèna nyo'on sopajâ Ayyub aḍu'a ka Allah sopajâ bârâs. Namong, Ayyub negur polana sabellunna ampon oḍi' 70 taon è ḍâlem kama'moran lebbi abit ḍâri sè ella ètanggung è bâkto-bâkto sè malarat panèka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ka'angghuy nyarè kakan, rajina Ayyub alako dhâddhi tokang bhânto èromana orèng. Namong, orèng-orèng on-laon ta' narèma polana tao jhâ' rajina Ayyub. Rèng-orèng jarèyâ tako’ panyakèddhâ Ayyub noro’ lèbat rajina. Sabâb panèka, rajina Ayyub laju ngettok obu’na sabagiyân, ka'angghuy èbâghi ka babinè’ sè soghi mènangkah ghântena kakanan sè nyaman. È bâkto Ayyub atanya ḍâri ḍimma asalla kakanan jarèya, Ayyub nola' kakanan kasebbhut pas rajina nyaot jhâ' jarèya opana mènangka alako ka orèng. Lagghuna taḍâ' orèng sè narèma rajina Ayyub ka'angghuy alako, maka rajina Ayyub ajhuwâl obu’na polè mènangka ghântèna kakanan. Tapè, Ayyub asompa ta’ ngakana kakanan jareya sabellunna tao ḍâri ḍimma asalla. Bine'na Ayyub pas makalowar jilbab bân èkatèla jhâ' cèthagga bhutak.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

È sèttong arè, kabâḍâ'ân binèna sajân sara ban kasoghiyânna sajân korang. Kabâḍâ'ân panèka maksa abâ'na alako ḍâ' orèng laèn sopajâ bisa aberri' kakanan bân ngobati panyake'tta. Abâ'na pagghun sabbhâr bân tegghâ' è ḍâlem ngadhebbhi kaèlangan arta bân ana'na lakèna, bân jhughân bânnya' kasossa'an sè ḍâteng reng-bhâreng ḍâri kabâdâ'ân soghi, kasennengngan, bân kamoljâ'ân sè sabellunna. Sakabbhina kasennengngan oḍi’, akadhi kahormadhân, kamoljâ’ân, arta, ban na’-ana’na, la èlang. Namong sèttong okara sè ghi' èmaos: &quot;''Inna lillahi wa inna ilaihi rajı'ün'' (Saongghuna, kaulâ ka'ḍinto ka'aghunganna Allah bân ka Salèrana kaulâ bhâkal abâli).&quot; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Maskè ta' èsebbhut è ḍâlem Al-Qur'an, sombher-sombher Islam segghut ngabâsaghâghi binèna Ayub mènangka orèng sè ''beriman'' bân èsto ḍâ' Ayyub. Sombher-sombher Alkètab nyebbuttaghi jhâ' bâkto Ayyub èkennèng panyakèt kolè', binèna ngoca' ka Ayyub, &quot;Apa bâ'na ghi' pagghun è ḍâlem taqwa? Basto Allahna bân matè!&quot; Saoddhâ Ayyub, &quot;Cacana ba’na akantha orèng ghilâ! Apa sèngko’ bân bâ’na kodhu narèma kabeccè’an ḍâri Allah, bannè kajahadhân?&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Bârâssâ ḍâri Panyakèt ==
[[Berkas:Job_the_prophet.jpg|jmpl|kiri|''Ayyub ḍâlem aèng kabârâsân''.&lt;br&gt;Sala sèttong kolèksi iluminasi ḍâri ''Qishash al-Anbiya'''.]]
Sa'amponna abit sossa, Ayyub aḍu’a ka Ghustè Allah, “Saongghuna abdhina ampon èkennèng panyakèt, sanaos Ajunan Pangèran sè Maha Aghung ḍâri sadhâjâ sè ''Maha penyayang''.”&lt;ref&gt;Q.S Al-Anbiya' (21):83&lt;/ref&gt; Ca’èpon, sabbhân bâkto Ayyub nekkanenna hajhât, rajina negghu’ tanangnga sampè’ marè. È sèttong bâkto parappa'na binèna jhâu, Allah matoron ka Ayyub, &quot;Ya Ayyub, tempa' sokona bâ'na. Arèya aèng sejjhuk ka'angghuy manḍi bân ngènom.&quot;&lt;ref&gt;Q.S Shad (38):42 &lt;/ref&gt; Ayyub manḍi bân ngènom kalabân aèng rèya sopajâ kasèhadhânna abâli. È bâkto rajina atemmo Ayyub, rajina ta’ ngaonèngè polana ropana la aoba dâddhi pas atanya, &quot;Ya abdina Allah, è ḍimma orèng sè ngalamè cobhâ'ân sè biyasana bâḍâ è ḍinna’? Katon la èghibâ ajâm otaba macan.&quot; Ayyub nyaot, &quot;Palang bâ’na. Sèngko’ Ayyub.&quot; Binèna nyaot, “Apa bâ’na ya abdina Allah?” Ayyub ajâwâb polè, &quot;Calaka bâ'na, sèngko' Ayyub. Saongghuna, Allah la mabâli badhânna sèngko' sampè' samporna.&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>9rvcrjmgnasu8k1g0avp0qkmwx0ij0a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66428</id>
      <parentid>66426</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T00:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bârâssâ ḍâri Panyakèt */</comment>
      <origin>66428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10530" sha1="ksegecvablpx193zy1j754eyls30gq8" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Ayyub''' atau '''[[Ayub]]''' ({{lang-ar|أيّوب|Ayyūb}}) panèka  ḍâlem [[Al-Qur'an]], [[Alkitab|Alkètab]], bân [[Tanakh]]. Salèrana segghut duâddhi panutan ḍâlem ngadhebbhi ujiyan. Ḍâlem Al-Qur'an, nyamana ayyub èsebbhut 4 kalè, carètana bâḍâ è sorat Al-Anbiya' (21): 83-84 dan Shad (38): 41-44. Ḍâlem Tanakh (kètab soccèna orèng Yahudi) bân Alkètab (kètab soccèna orèng Kristen), carètana Ayyub èsebbhuttaghi è ḍâlem kètab Ayub. 

== Silsilah ==
Ibnu Ishaq adhâbu, &quot;Ayyub aropa'aghi sèttong orèng ḍâri bhângsa Romawi. Salèrana panèka Ayyub bin Maush bin Razih bin Aish bin Ishaq, bin Ibrahim ''al-Khalil''.&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt; Ibnu Asakir acarèta'aghi jhâ' èbhuna Ayyub panèka pottrèna Nabi Luth. Bâḍâ jhughân sè apamangghi jhâ' ramana panèka orèng sè iman ka Nabi Ibrahim.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Pamangghi sè palèng kasohor panèka pamangghi sè ḍâ'-aḍâ'. Sabâb Ayyub katoronanna Nabi Ibrahim akadhinsè èsebbhut è ḍdâlem Al-Qur'an Sorat Al-An'am:

&lt;poem&gt;''&quot;Dan kepada sebagian dari keturunannya Ibrahim yaitu Daud Sulaiman Ayub Yusuf Musa dan Harun demikianlah kami memberi balasan kepada orang yang berbuat baik.&quot;'' (Q.S Al-An'am:84)&lt;/poem&gt;

== Carètana ==
Ulama' tafsir, ahli sajhârâ, bân pakar laènna apamangghi jhâ' Ayub panèka orèng soghi sè anḍi' bânnya' arta—è antarana terna', bân tana sè bânnya' è Al-Butsniyah è wilajâ Hauran. Èsebbhuttaghi jhughân jhâ' abâ'na bânnya' ana'na bân binèna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Sombher-sombher Alkètab nyebbuttaghi jhâ' Ayyub anḍi' dhumbhâ pettong èbu, onta tello èbu, sapè lèma ratos pasang, jhârân binè' lèma ratos, bân bânnya' dunor, sè dhâddhiyâghi Ayyub orèng sè palèng sogi è Tèmor.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 1:2-3 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%201:%202-3 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Kètab Soccè (Alkètab) nyarètaʼaghi sèttong bâkto Ghustè Allah adhâbu kalabân bangga tentang kasolehanna Ayyub è aḍâʼna Iblis. Iblis nyangkal hal ka'ḍinto, èkabâlâ jhâ' Ayyub soleh namong polana Ghustè Allah ros-terrosan ajâgâ, bân èkabâla jhâ' Ayyub tantona bhâkal nyella Ghustè Allah manabi sadhâjâ kanikmatan sè èka'anḍi' Ayyub èkala'. Gustè Allah lajhu aberriʼ kakobâsaʼan ka Iblis ka'angghuy ngoji Ayyub. Saellana jarèyâ lâ-kabulâna Ayyub  ḍâteng, akabhâr jhâ’ kèbân terna'na bâḍâ sè èrampas bi’ rampok, bân bâḍâ sè èkennèng kèlap. Kabulâ laènna ngèbâ kabhâr jhâ’ na’-ana’na Ayyub la sèdhâ èkacèccè'è roma sè robbhu polana èkennèng angèn sè cè’ rajâna. Ayyub laju jhâghâ, pas nyebbit jubana, nyokor obu’na sarta asojud nyembhâ ka Allah sambi adhâbu, &quot;Pangèran sè aparèng, Pangèran sè ngala'. Molja’agi asmana Pangèran!&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 1:8-22 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%201:%208-22 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Saellana jârèya, Ghustè Allah polè amolja'aghi Ayyub è aḍâ'na Iblis polana taqwana, sanajân ampon ngadhebbi kasossa'an. Iblis ngocaʼ jhâʼ Ayyub tantona bhâkal nyella Ghustè Allah mon ngadhebbi cobaan sè merrè ka dhâghing bân tolangnga. Ghustè Allah lajhu aberri' kobâsa ka Iblis ka'angghuy ngoji Ayyub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 2:1-8 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%202:%201-8 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; Ayyub pas nyandhâng panyakèt kolè’ è sadhâjâ bhâdhânna kajhâbâ atèna bân jhilâna. Ḍâri atè sareng jhilâ nèka èghuna'aghi ka'angghuy adhikkèr ka Allah. Kabâḍâ'ân nèka èjhâlânè kalabân sabbhâr tor adhikkèr ka Allah siyang, malem, ghulagghu, bân sorè.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Bâḍâ sabâgiyân ulama' sè nyata'aghi jhâ' Ayub panèka orèng sè partama sè èkennèng cacar. Abitta sake'na nabi Ayyub, para olama' ampon aghâbây bânnya' pamangghi, molaè ḍâri tello taon bân pèttong taon kantos bâllubellâs taon.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;Ayub ngadhebbhi panyakèt ghâpanèka cè' lanjhângnga kantos orèng-orèng nolak bân ngojuk Ayyub ḍâri kampongnga dhibi'.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Maskè Ayyub èyojuk orèng, ca’èpon tarètanna sè kaḍuwâ' pagghun èsto nyabis ka abâ'na. Sala sèttong ḍâri tarètanna ghânèka pas ngoca’ jhâ’ Ayyub ampon ngalakonè dhusa sè raja saèngghâna Allah ta’ maèlang panyaketta. Bâkto tarètanna ḍâteng nyabis, Ayyub ngoca', &quot;Kaulâ ta' onèng ponapa sè èkacaca bâ'na, namong Allah sè ngaonèngè jhâ' kaulâh perna lèbât bâḍâ duwâ' orèng sè atokar, terros kaḍuwâ'na ngoca' asmana Allah, terros kaulâ mole bân majâr kafarat ghâbây kaḍuwâ'na polana kaulâ ta' senneng ka kaḍuwâ'na ngoca'aghi asmana Allah ka'angghuy sè ta' bhender.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Ibnu |first=Katsir |author-link=Ibnu katsir |title=Kisah-Kisah Para Nabi |date=2014 |publisher=Insan Kamil |isbn=978-602-6247-11-7 |location=Solo |language=Bahasa Indonesia |translator-last=Zaini |translator-first=Muhammad}}&lt;/ref&gt;

È ḍâlem Alketab ènyata'aghi jhâ' orèng sè entar ka Ayyub panèka tello' kancana, èngghi panèka Elifas, Bildad, bân Zofar. Sè katello anèyat ngatorragi alabât ban alepor Ayyub, namong ahèr-ahèr ka’ḍinto nyangka Ayyub ngalakonè dhusa sè èsèmpen sè adhâddhiyaghi dhuka Allah tor adhâddhiyaghi kasossa’an ḍâ’ Ayyub, saènggha sè katello maksa sopaja Ayyub ngakoè dhusana tor atobhât. Rèng-orèng jarèya parcajâ jhâ’ orèng beccè’ bhâkal terrosa ebherkadhi bân orèng jahat bhâkal terrosa ngalamè calaka’. Budhâbu sè lanjhâng antara Ayyub bân kancana sè katello ècatet è ḍâlem Ketab Ayyub.

== Rajina ==
È bâkto Ayyub sossa,  binèna pagghun èsto arabât Ayyub. Pamangghi sè palèng èkennal ènyata'aghi jhâ' nyamana rajina bân ghâris katoronanna panèka Rahma, binti Efraim, bin Yusuf, bin Ya'qub.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Polana abiddhâ Ayyub sakè', binèna nyo'on sopajâ Ayyub aḍu'a ka Allah sopajâ bârâs. Namong, Ayyub negur polana sabellunna ampon oḍi' 70 taon è ḍâlem kama'moran lebbi abit ḍâri sè ella ètanggung è bâkto-bâkto sè malarat panèka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ka'angghuy nyarè kakan, rajina Ayyub alako dhâddhi tokang bhânto èromana orèng. Namong, orèng-orèng on-laon ta' narèma polana tao jhâ' rajina Ayyub. Rèng-orèng jarèyâ tako’ panyakèddhâ Ayyub noro’ lèbat rajina. Sabâb panèka, rajina Ayyub laju ngettok obu’na sabagiyân, ka'angghuy èbâghi ka babinè’ sè soghi mènangkah ghântena kakanan sè nyaman. È bâkto Ayyub atanya ḍâri ḍimma asalla kakanan jarèya, Ayyub nola' kakanan kasebbhut pas rajina nyaot jhâ' jarèya opana mènangka alako ka orèng. Lagghuna taḍâ' orèng sè narèma rajina Ayyub ka'angghuy alako, maka rajina Ayyub ajhuwâl obu’na polè mènangka ghântèna kakanan. Tapè, Ayyub asompa ta’ ngakana kakanan jareya sabellunna tao ḍâri ḍimma asalla. Bine'na Ayyub pas makalowar jilbab bân èkatèla jhâ' cèthagga bhutak.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

È sèttong arè, kabâḍâ'ân binèna sajân sara ban kasoghiyânna sajân korang. Kabâḍâ'ân panèka maksa abâ'na alako ḍâ' orèng laèn sopajâ bisa aberri' kakanan bân ngobati panyake'tta. Abâ'na pagghun sabbhâr bân tegghâ' è ḍâlem ngadhebbhi kaèlangan arta bân ana'na lakèna, bân jhughân bânnya' kasossa'an sè ḍâteng reng-bhâreng ḍâri kabâdâ'ân soghi, kasennengngan, bân kamoljâ'ân sè sabellunna. Sakabbhina kasennengngan oḍi’, akadhi kahormadhân, kamoljâ’ân, arta, ban na’-ana’na, la èlang. Namong sèttong okara sè ghi' èmaos: &quot;''Inna lillahi wa inna ilaihi rajı'ün'' (Saongghuna, kaulâ ka'ḍinto ka'aghunganna Allah bân ka Salèrana kaulâ bhâkal abâli).&quot; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Maskè ta' èsebbhut è ḍâlem Al-Qur'an, sombher-sombher Islam segghut ngabâsaghâghi binèna Ayub mènangka orèng sè ''beriman'' bân èsto ḍâ' Ayyub. Sombher-sombher Alkètab nyebbuttaghi jhâ' bâkto Ayyub èkennèng panyakèt kolè', binèna ngoca' ka Ayyub, &quot;Apa bâ'na ghi' pagghun è ḍâlem taqwa? Basto Allahna bân matè!&quot; Saoddhâ Ayyub, &quot;Cacana ba’na akantha orèng ghilâ! Apa sèngko’ bân bâ’na kodhu narèma kabeccè’an ḍâri Allah, bannè kajahadhân?&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Bârâssâ ḍâri Panyakèt ==
[[Berkas:Job_the_prophet.jpg|jmpl|kiri|''Ayyub ḍâlem aèng kabârâsân''.&lt;br&gt;Sala sèttong kolèksi iluminasi ḍâri ''Qishash al-Anbiya'''.]]
Sa'amponna abit sossa, Ayyub aḍu’a ka Ghustè Allah, “Saongghuna abdhina ampon èkennèng panyakèt, sanaos Ajunan Pangèran sè Maha Aghung ḍâri sadhâjâ sè ''Maha penyayang''.”&lt;ref&gt;Q.S Al-Anbiya' (21):83&lt;/ref&gt; Ca’èpon, sabbhân bâkto Ayyub nekkanenna hajhât, rajina negghu’ tanangnga sampè’ marè. È sèttong bâkto parappa'na binèna jhâu, Allah matoron ka Ayyub, &quot;Ya Ayyub, tempa' sokona bâ'na. Arèya aèng sejjhuk ka'angghuy manḍi bân ngènom.&quot;&lt;ref&gt;Q.S Shad (38):42 &lt;/ref&gt; Ayyub manḍi bân ngènom kalabân aèng rèya sopajâ kasèhadhânna abâli. È bâkto rajina atemmo Ayyub, rajina ta’ ngaonèngè polana ropana la aoba dâddhi pas atanya, &quot;Ya abdina Allah, è ḍimma orèng sè ngalamè cobhâ'ân sè biyasana bâḍâ è ḍinna’? Katon la èghibâ ajâm otaba macan.&quot; Ayyub nyaot, &quot;Palang bâ’na. Sèngko’ Ayyub.&quot; Binèna nyaot, “Apa bâ’na ya abdina Allah?” Ayyub ajâwâb polè, &quot;Calaka bâ'na, sèngko' Ayyub. Saongghuna, Allah la mabâli badhânna sèngko' sampè' samporna.&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Allah mabâli kèya kasoghiyânna Ayyub sarta èpabânnya’.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Èsebbhuttaghi jhâ' è adha'na Ayyub bâḍâ ḍuwâ' gundhungan: gundhunganna gandum bân sèttong gundhunganna jewawut. Allah lajhu maḍâteng ḍuwâ' onḍem; mon sala sèttong ḍâri rèng-orèng rowa notobi gundhunganna gandum, maka ngocor emmas kantos possa', è gundhungan jewawut ngocor pèssè kantos possa'.

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>ksegecvablpx193zy1j754eyls30gq8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66431</id>
      <parentid>66428</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T00:26:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <origin>66431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11339" sha1="fd3q9w4zb0giq34zf1ticb6mahcdz8o" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Ayyub''' atau '''[[Ayub]]''' ({{lang-ar|أيّوب|Ayyūb}}) panèka  ḍâlem [[Al-Qur'an]], [[Alkitab|Alkètab]], bân [[Tanakh]]. Salèrana segghut duâddhi panutan ḍâlem ngadhebbhi ujiyan. Ḍâlem Al-Qur'an, nyamana ayyub èsebbhut 4 kalè, carètana bâḍâ è sorat Al-Anbiya' (21): 83-84 dan Shad (38): 41-44. Ḍâlem Tanakh (kètab soccèna orèng Yahudi) bân Alkètab (kètab soccèna orèng Kristen), carètana Ayyub èsebbhuttaghi è ḍâlem kètab Ayub. 

== Silsilah ==
Ibnu Ishaq adhâbu, &quot;Ayyub aropa'aghi sèttong orèng ḍâri bhângsa Romawi. Salèrana panèka Ayyub bin Maush bin Razih bin Aish bin Ishaq, bin Ibrahim ''al-Khalil''.&quot;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt; Ibnu Asakir acarèta'aghi jhâ' èbhuna Ayyub panèka pottrèna Nabi Luth. Bâḍâ jhughân sè apamangghi jhâ' ramana panèka orèng sè iman ka Nabi Ibrahim.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Pamangghi sè palèng kasohor panèka pamangghi sè ḍâ'-aḍâ'. Sabâb Ayyub katoronanna Nabi Ibrahim akadhinsè èsebbhut è ḍdâlem Al-Qur'an Sorat Al-An'am:

&lt;poem&gt;''&quot;Dan kepada sebagian dari keturunannya Ibrahim yaitu Daud Sulaiman Ayub Yusuf Musa dan Harun demikianlah kami memberi balasan kepada orang yang berbuat baik.&quot;'' (Q.S Al-An'am:84)&lt;/poem&gt;

== Carètana ==
Ulama' tafsir, ahli sajhârâ, bân pakar laènna apamangghi jhâ' Ayub panèka orèng soghi sè anḍi' bânnya' arta—è antarana terna', bân tana sè bânnya' è Al-Butsniyah è wilajâ Hauran. Èsebbhuttaghi jhughân jhâ' abâ'na bânnya' ana'na bân binèna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Sombher-sombher Alkètab nyebbuttaghi jhâ' Ayyub anḍi' dhumbhâ pettong èbu, onta tello èbu, sapè lèma ratos pasang, jhârân binè' lèma ratos, bân bânnya' dunor, sè dhâddhiyâghi Ayyub orèng sè palèng sogi è Tèmor.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 1:2-3 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%201:%202-3 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Kètab Soccè (Alkètab) nyarètaʼaghi sèttong bâkto Ghustè Allah adhâbu kalabân bangga tentang kasolehanna Ayyub è aḍâʼna Iblis. Iblis nyangkal hal ka'ḍinto, èkabâlâ jhâ' Ayyub soleh namong polana Ghustè Allah ros-terrosan ajâgâ, bân èkabâla jhâ' Ayyub tantona bhâkal nyella Ghustè Allah manabi sadhâjâ kanikmatan sè èka'anḍi' Ayyub èkala'. Gustè Allah lajhu aberriʼ kakobâsaʼan ka Iblis ka'angghuy ngoji Ayyub. Saellana jarèyâ lâ-kabulâna Ayyub  ḍâteng, akabhâr jhâ’ kèbân terna'na bâḍâ sè èrampas bi’ rampok, bân bâḍâ sè èkennèng kèlap. Kabulâ laènna ngèbâ kabhâr jhâ’ na’-ana’na Ayyub la sèdhâ èkacèccè'è roma sè robbhu polana èkennèng angèn sè cè’ rajâna. Ayyub laju jhâghâ, pas nyebbit jubana, nyokor obu’na sarta asojud nyembhâ ka Allah sambi adhâbu, &quot;Pangèran sè aparèng, Pangèran sè ngala'. Molja’agi asmana Pangèran!&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 1:8-22 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%201:%208-22 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Saellana jârèya, Ghustè Allah polè amolja'aghi Ayyub è aḍâ'na Iblis polana taqwana, sanajân ampon ngadhebbi kasossa'an. Iblis ngocaʼ jhâʼ Ayyub tantona bhâkal nyella Ghustè Allah mon ngadhebbi cobaan sè merrè ka dhâghing bân tolangnga. Ghustè Allah lajhu aberri' kobâsa ka Iblis ka'angghuy ngoji Ayyub.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 2:1-8 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%202:%201-8 |access-date=2026-09-23 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; Ayyub pas nyandhâng panyakèt kolè’ è sadhâjâ bhâdhânna kajhâbâ atèna bân jhilâna. Ḍâri atè sareng jhilâ nèka èghuna'aghi ka'angghuy adhikkèr ka Allah. Kabâḍâ'ân nèka èjhâlânè kalabân sabbhâr tor adhikkèr ka Allah siyang, malem, ghulagghu, bân sorè.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Bâḍâ sabâgiyân ulama' sè nyata'aghi jhâ' Ayub panèka orèng sè partama sè èkennèng cacar. Abitta sake'na nabi Ayyub, para olama' ampon aghâbây bânnya' pamangghi, molaè ḍâri tello taon bân pèttong taon kantos bâllubellâs taon.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;Ayub ngadhebbhi panyakèt ghâpanèka cè' lanjhângnga kantos orèng-orèng nolak bân ngojuk Ayyub ḍâri kampongnga dhibi'.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Maskè Ayyub èyojuk orèng, ca’èpon tarètanna sè kaḍuwâ' pagghun èsto nyabis ka abâ'na. Sala sèttong ḍâri tarètanna ghânèka pas ngoca’ jhâ’ Ayyub ampon ngalakonè dhusa sè raja saèngghâna Allah ta’ maèlang panyaketta. Bâkto tarètanna ḍâteng nyabis, Ayyub ngoca', &quot;Kaulâ ta' onèng ponapa sè èkacaca bâ'na, namong Allah sè ngaonèngè jhâ' kaulâh perna lèbât bâḍâ duwâ' orèng sè atokar, terros kaḍuwâ'na ngoca' asmana Allah, terros kaulâ mole bân majâr kafarat ghâbây kaḍuwâ'na polana kaulâ ta' senneng ka kaḍuwâ'na ngoca'aghi asmana Allah ka'angghuy sè ta' bhender.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Ibnu |first=Katsir |author-link=Ibnu katsir |title=Kisah-Kisah Para Nabi |date=2014 |publisher=Insan Kamil |isbn=978-602-6247-11-7 |location=Solo |language=Bahasa Indonesia |translator-last=Zaini |translator-first=Muhammad}}&lt;/ref&gt;

È ḍâlem Alketab ènyata'aghi jhâ' orèng sè entar ka Ayyub panèka tello' kancana, èngghi panèka Elifas, Bildad, bân Zofar. Sè katello anèyat ngatorragi alabât ban alepor Ayyub, namong ahèr-ahèr ka’ḍinto nyangka Ayyub ngalakonè dhusa sè èsèmpen sè adhâddhiyaghi dhuka Allah tor adhâddhiyaghi kasossa’an ḍâ’ Ayyub, saènggha sè katello maksa sopaja Ayyub ngakoè dhusana tor atobhât. Rèng-orèng jarèya parcajâ jhâ’ orèng beccè’ bhâkal terrosa ebherkadhi bân orèng jahat bhâkal terrosa ngalamè calaka’. Budhâbu sè lanjhâng antara Ayyub bân kancana sè katello ècatet è ḍâlem Ketab Ayyub.

== Rajina ==
È bâkto Ayyub sossa,  binèna pagghun èsto arabât Ayyub. Pamangghi sè palèng èkennal ènyata'aghi jhâ' nyamana rajina bân ghâris katoronanna panèka Rahma, binti Efraim, bin Yusuf, bin Ya'qub.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Polana abiddhâ Ayyub sakè', binèna nyo'on sopajâ Ayyub aḍu'a ka Allah sopajâ bârâs. Namong, Ayyub negur polana sabellunna ampon oḍi' 70 taon è ḍâlem kama'moran lebbi abit ḍâri sè ella ètanggung è bâkto-bâkto sè malarat panèka.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ka'angghuy nyarè kakan, rajina Ayyub alako dhâddhi tokang bhânto èromana orèng. Namong, orèng-orèng on-laon ta' narèma polana tao jhâ' rajina Ayyub. Rèng-orèng jarèyâ tako’ panyakèddhâ Ayyub noro’ lèbat rajina. Sabâb panèka, rajina Ayyub laju ngettok obu’na sabagiyân, ka'angghuy èbâghi ka babinè’ sè soghi mènangkah ghântena kakanan sè nyaman. È bâkto Ayyub atanya ḍâri ḍimma asalla kakanan jarèya, Ayyub nola' kakanan kasebbhut pas rajina nyaot jhâ' jarèya opana mènangka alako ka orèng. Lagghuna taḍâ' orèng sè narèma rajina Ayyub ka'angghuy alako, maka rajina Ayyub ajhuwâl obu’na polè mènangka ghântèna kakanan. Tapè, Ayyub asompa ta’ ngakana kakanan jareya sabellunna tao ḍâri ḍimma asalla. Bine'na Ayyub pas makalowar jilbab bân èkatèla jhâ' cèthagga bhutak.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

È sèttong arè, kabâḍâ'ân binèna sajân sara ban kasoghiyânna sajân korang. Kabâḍâ'ân panèka maksa abâ'na alako ḍâ' orèng laèn sopajâ bisa aberri' kakanan bân ngobati panyake'tta. Abâ'na pagghun sabbhâr bân tegghâ' è ḍâlem ngadhebbhi kaèlangan arta bân ana'na lakèna, bân jhughân bânnya' kasossa'an sè ḍâteng reng-bhâreng ḍâri kabâdâ'ân soghi, kasennengngan, bân kamoljâ'ân sè sabellunna. Sakabbhina kasennengngan oḍi’, akadhi kahormadhân, kamoljâ’ân, arta, ban na’-ana’na, la èlang. Namong sèttong okara sè ghi' èmaos: &quot;''Inna lillahi wa inna ilaihi rajı'ün'' (Saongghuna, kaulâ ka'ḍinto ka'aghunganna Allah bân ka Salèrana kaulâ bhâkal abâli).&quot; &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Maskè ta' èsebbhut è ḍâlem Al-Qur'an, sombher-sombher Islam segghut ngabâsaghâghi binèna Ayub mènangka orèng sè ''beriman'' bân èsto ḍâ' Ayyub. Sombher-sombher Alkètab nyebbuttaghi jhâ' bâkto Ayyub èkennèng panyakèt kolè', binèna ngoca' ka Ayyub, &quot;Apa bâ'na ghi' pagghun è ḍâlem taqwa? Basto Allahna bân matè!&quot; Saoddhâ Ayyub, &quot;Cacana ba’na akantha orèng ghilâ! Apa sèngko’ bân bâ’na kodhu narèma kabeccè’an ḍâri Allah, bannè kajahadhân?&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Bârâssâ ḍâri Panyakèt ==
[[Berkas:Job_the_prophet.jpg|jmpl|kiri|''Ayyub ḍâlem aèng kabârâsân''.&lt;br&gt;Sala sèttong kolèksi iluminasi ḍâri ''Qishash al-Anbiya'''.]]
Sa'amponna abit sossa, Ayyub aḍu’a ka Ghustè Allah, “Saongghuna abdhina ampon èkennèng panyakèt, sanaos Ajunan Pangèran sè Maha Aghung ḍâri sadhâjâ sè ''Maha penyayang''.”&lt;ref&gt;Q.S Al-Anbiya' (21):83&lt;/ref&gt; Ca’èpon, sabbhân bâkto Ayyub nekkanenna hajhât, rajina negghu’ tanangnga sampè’ marè. È sèttong bâkto parappa'na binèna jhâu, Allah matoron ka Ayyub, &quot;Ya Ayyub, tempa' sokona bâ'na. Arèya aèng sejjhuk ka'angghuy manḍi bân ngènom.&quot;&lt;ref&gt;Q.S Shad (38):42 &lt;/ref&gt; Ayyub manḍi bân ngènom kalabân aèng rèya sopajâ kasèhadhânna abâli. È bâkto rajina atemmo Ayyub, rajina ta’ ngaonèngè polana ropana la aoba dâddhi pas atanya, &quot;Ya abdina Allah, è ḍimma orèng sè ngalamè cobhâ'ân sè biyasana bâḍâ è ḍinna’? Katon la èghibâ ajâm otaba macan.&quot; Ayyub nyaot, &quot;Palang bâ’na. Sèngko’ Ayyub.&quot; Binèna nyaot, “Apa bâ’na ya abdina Allah?” Ayyub ajâwâb polè, &quot;Calaka bâ'na, sèngko' Ayyub. Saongghuna, Allah la mabâli badhânna sèngko' sampè' samporna.&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Allah mabâli kèya kasoghiyânna Ayyub sarta èpabânnya’.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Èsebbhuttaghi jhâ' è adha'na Ayyub bâḍâ ḍuwâ' gundhungan: gundhunganna gandum bân sèttong gundhunganna jewawut. Allah lajhu maḍâteng ḍuwâ' onḍem; mon sala sèttong ḍâri rèng-orèng rowa notobi gundhunganna gandum, maka ngocor emmas kantos possa', è gundhungan jewawut ngocor pèssè kantos possa'.

Al-Qur'an ta' nyebbuttaghi oḍi'na Ayyub saellana bârâs. Ibnu Katsir nyebbuttaghi jhâ' èpon awasiat ḍâ' pottrana kodhu nerrossaghi dakwah. pottrana anyama Haumal bân Bishr. Bishr serrèng èpaḍâ'aghi sareng Dzulkifli.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Sèdhâna ==
Alkètab nyata'aghi jhâ' saellana bârâs, Ayyub oḍi' 140 taon polè kantos bisa nangalè kompoyya sè kapèng empa'.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Ayb 42:16-17 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=ayub%2042:%2016-17 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; Bâḍâ olama' sè ngoca' jhâ' Ayyub sèdhâ è omorra 93 taon, sanajân bâdâ jhughân sè ngoca' lebbi ḍâri jârèya.[33] Sè laèn parcajâ jhâ’ Ayyub gi’ oḍi’ pèttong polo taon saellana bârâs.

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>fd3q9w4zb0giq34zf1ticb6mahcdz8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anasuya Sarabhai</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19755</id>
    <revision>
      <id>66427</id>
      <timestamp>2026-09-27T00:18:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ichi Ocha</username>
        <id>3826</id>
      </contributor>
      <comment>←Membuat halaman berisi ''''Anasuya Sarabhai''' (11 Nopèmber 1885 – 1 Nopèmber 1972), sè èkennal jhughân mènangka Anasuyaben Sarabhai otabâ Motaben, panèka sala sèttong aktivis buruh [[Inḍia]] bân sala sèttong pelopor gerakan buruh bâbinè'an è naghârâ panèka. Sarabhai èkennal polana ngator buruh tekstil è [[Ahmedabad]] bân co-founder [[Ahmedabad Textile Labor Association]] (TLA), otabâ Majoor Mahajan Sangh, kalabân Mahatma Gandhi, è taon 1920.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{C...'</comment>
      <origin>66427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1436" sha1="mlg11wnaytvigxozr8ae0xrxcrs525d" xml:space="preserve">'''Anasuya Sarabhai''' (11 Nopèmber 1885 – 1 Nopèmber 1972), sè èkennal jhughân mènangka Anasuyaben Sarabhai otabâ Motaben, panèka sala sèttong aktivis buruh [[Inḍia]] bân sala sèttong pelopor gerakan buruh bâbinè'an è naghârâ panèka. Sarabhai èkennal polana ngator buruh tekstil è [[Ahmedabad]] bân co-founder [[Ahmedabad Textile Labor Association]] (TLA), otabâ Majoor Mahajan Sangh, kalabân Mahatma Gandhi, è taon 1920.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2017-11-11 |title=Who is Anasuya Sarabhai? |url=https://indianexpress.com/article/india/google-doodle-on-anasuya-sarabhai-throw-light-on-little-known-labour-movement-4932211/ |access-date=2026-09-27 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Self Employed Women's Association |url=https://www.sewa.org/about-us/history/ |access-date=2026-09-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Carèta oḍi' ==
Sarabhai lahèr ḍâri kalowarga bisnis soghi è Ahmedabad. Orèng towana kaḍuwâ'na matè è bâkto ghi' kènè'. È bâkto aomor 13 taon, Sarabhai èpakabin sareng kalowargana namong è budhi arè mèlè ondhur. È taon 1912, Sarabhai entar ka Inggris bân ajhâr è ''[[London School of Economics]]''. È dhissa', Sarabhai kennal ḍâ' pèkkèran [[Fabianisme]] bân gerakan hak pèlè bâbinè'an, sè anḍi' pangaro ḍâ' pamangghi Sarabhai tentang kesetaraan sosial.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>mlg11wnaytvigxozr8ae0xrxcrs525d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66429</id>
      <parentid>66427</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T00:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ichi Ocha</username>
        <id>3826</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Buruh]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>66429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1456" sha1="956ul2buh1eeffbf9x03b1nzwt4j2ec" xml:space="preserve">'''Anasuya Sarabhai''' (11 Nopèmber 1885 – 1 Nopèmber 1972), sè èkennal jhughân mènangka Anasuyaben Sarabhai otabâ Motaben, panèka sala sèttong aktivis buruh [[Inḍia]] bân sala sèttong pelopor gerakan buruh bâbinè'an è naghârâ panèka. Sarabhai èkennal polana ngator buruh tekstil è [[Ahmedabad]] bân co-founder [[Ahmedabad Textile Labor Association]] (TLA), otabâ Majoor Mahajan Sangh, kalabân Mahatma Gandhi, è taon 1920.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2017-11-11 |title=Who is Anasuya Sarabhai? |url=https://indianexpress.com/article/india/google-doodle-on-anasuya-sarabhai-throw-light-on-little-known-labour-movement-4932211/ |access-date=2026-09-27 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=History – Self Employed Women's Association |url=https://www.sewa.org/about-us/history/ |access-date=2026-09-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Carèta oḍi' ==
Sarabhai lahèr ḍâri kalowarga bisnis soghi è Ahmedabad. Orèng towana kaḍuwâ'na matè è bâkto ghi' kènè'. È bâkto aomor 13 taon, Sarabhai èpakabin sareng kalowargana namong è budhi arè mèlè ondhur. È taon 1912, Sarabhai entar ka Inggris bân ajhâr è ''[[London School of Economics]]''. È dhissa', Sarabhai kennal ḍâ' pèkkèran [[Fabianisme]] bân gerakan hak pèlè bâbinè'an, sè anḍi' pangaro ḍâ' pamangghi Sarabhai tentang kesetaraan sosial.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Sombher ==
&lt;references /&gt;

[[Bhângsa:Buruh]]</text>
      <sha1>956ul2buh1eeffbf9x03b1nzwt4j2ec</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66430</id>
      <parentid>66429</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T00:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ichi Ocha</username>
        <id>3826</id>
      </contributor>
      <origin>66430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2134" sha1="hhi7snh0jldj3961qmbzsmq4whlgvuw" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}

'''Anasuya Sarabhai''' (11 Nopèmber 1885 – 1 Nopèmber 1972), sè èkennal jhughân mènangka Anasuyaben Sarabhai otabâ Motaben, panèka sala sèttong aktivis buruh [[Inḍia]] bân sala sèttong pelopor gerakan buruh bâbinè'an è naghârâ panèka. Sarabhai èkennal polana ngator buruh tekstil è [[Ahmedabad]] bân co-founder [[Ahmedabad Textile Labor Association]] (TLA), otabâ Majoor Mahajan Sangh, kalabân Mahatma Gandhi, è taon 1920.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2017-11-11 |title=Who is Anasuya Sarabhai? |url=https://indianexpress.com/article/india/google-doodle-on-anasuya-sarabhai-throw-light-on-little-known-labour-movement-4932211/ |access-date=2026-09-27 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=History – Self Employed Women's Association |url=https://www.sewa.org/about-us/history/ |access-date=2026-09-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Carèta oḍi' ==
Sarabhai lahèr ḍâri kalowarga bisnis soghi è Ahmedabad. Orèng towana kaḍuwâ'na matè è bâkto ghi' kènè'. È bâkto aomor 13 taon, Sarabhai èpakabin sareng kalowargana namong è budhi arè mèlè ondhur. È taon 1912, Sarabhai entar ka Inggris bân ajhâr è ''[[London School of Economics]]''. È dhissa', Sarabhai kennal ḍâ' pèkkèran [[Fabianisme]] bân gerakan hak pèlè bâbinè'an, sè anḍi' pangaro ḍâ' pamangghi Sarabhai tentang kesetaraan sosial.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Saellana abâli ka Inḍia è taon 1913, Sarabhai ngalakonè kagiadhân sosial ghâbây bâbinè'an bân orèng mèskèn. Perhatianna ḍâ' buruh sajân rajâ saellana nangalè buruh pabrik tekstil binè' alako è ḍalem kabâḍâ'ân sè masakkat.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gerakan buruh ===
È taon 1914, Sarabhai molaè nolongè buruh tekstil [[Ahmedabad]] è dâlem perjuanganna kaangghuy opa bân kabâḍâ'ân kalakowan sè lebbi beccè'. Kagiadhân panèka aghâbây Sarabhai konflik sareng pongghâbâ pabrik, è antarana alè'na dhibi', [[Ambalal Sarabhai]], sè aropaaghi tokoh terkemuka è Asosiasi sè nga'anḍi' Pabrik [[Ahmedabad]].

== Sombher ==
&lt;references /&gt;

[[Bhângsa:Buruh]]</text>
      <sha1>hhi7snh0jldj3961qmbzsmq4whlgvuw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66432</id>
      <parentid>66430</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T00:27:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ichi Ocha</username>
        <id>3826</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gerakan buruh */</comment>
      <origin>66432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2506" sha1="ac8pvn2t03f18w08hcax6uutrkfwb77" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}

'''Anasuya Sarabhai''' (11 Nopèmber 1885 – 1 Nopèmber 1972), sè èkennal jhughân mènangka Anasuyaben Sarabhai otabâ Motaben, panèka sala sèttong aktivis buruh [[Inḍia]] bân sala sèttong pelopor gerakan buruh bâbinè'an è naghârâ panèka. Sarabhai èkennal polana ngator buruh tekstil è [[Ahmedabad]] bân co-founder [[Ahmedabad Textile Labor Association]] (TLA), otabâ Majoor Mahajan Sangh, kalabân Mahatma Gandhi, è taon 1920.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2017-11-11 |title=Who is Anasuya Sarabhai? |url=https://indianexpress.com/article/india/google-doodle-on-anasuya-sarabhai-throw-light-on-little-known-labour-movement-4932211/ |access-date=2026-09-27 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=History – Self Employed Women's Association |url=https://www.sewa.org/about-us/history/ |access-date=2026-09-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Carèta oḍi' ==
Sarabhai lahèr ḍâri kalowarga bisnis soghi è Ahmedabad. Orèng towana kaḍuwâ'na matè è bâkto ghi' kènè'. È bâkto aomor 13 taon, Sarabhai èpakabin sareng kalowargana namong è budhi arè mèlè ondhur. È taon 1912, Sarabhai entar ka Inggris bân ajhâr è ''[[London School of Economics]]''. È dhissa', Sarabhai kennal ḍâ' pèkkèran [[Fabianisme]] bân gerakan hak pèlè bâbinè'an, sè anḍi' pangaro ḍâ' pamangghi Sarabhai tentang kesetaraan sosial.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Saellana abâli ka Inḍia è taon 1913, Sarabhai ngalakonè kagiadhân sosial ghâbây bâbinè'an bân orèng mèskèn. Perhatianna ḍâ' buruh sajân rajâ saellana nangalè buruh pabrik tekstil binè' alako è ḍalem kabâḍâ'ân sè masakkat.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gerakan buruh ===
È taon 1914, Sarabhai molaè nolongè buruh tekstil [[Ahmedabad]] è dâlem perjuanganna kaangghuy opa bân kabâḍâ'ân kalakowan sè lebbi beccè'. Kagiadhân panèka aghâbây Sarabhai konflik sareng pongghâbâ pabrik, è antarana alè'na dhibi', [[Ambalal Sarabhai]], sè aropaaghi tokoh terkemuka è Asosiasi sè nga'anḍi' Pabrik [[Ahmedabad]].

Saellana jârèya Sarabhai akolaborasi sareng Mahatma Gandhi è ḍâlem perjuangan buruh tekstil. È sengketa buruh [[Ahmedabad]] taon 1918, buruh ètuntut ètambâi opa polana biaya oḍi' sè sajân rajâ. Sarabhai abhânto ngator para buruh, è bâkto Gandhi alaksanaaghi satyagraha. Perselisihan ghâpanèka ngasèllaghi opah sè ongghâ 35 persen.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Sombher ==
&lt;references /&gt;

[[Bhângsa:Buruh]]</text>
      <sha1>ac8pvn2t03f18w08hcax6uutrkfwb77</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66433</id>
      <parentid>66432</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T00:30:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ichi Ocha</username>
        <id>3826</id>
      </contributor>
      <origin>66433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3055" sha1="hdww7p3gpbx3ifdncal864mqpou0vp1" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}

'''Anasuya Sarabhai''' (11 Nopèmber 1885 – 1 Nopèmber 1972), sè èkennal jhughân mènangka Anasuyaben Sarabhai otabâ Motaben, panèka sala sèttong aktivis buruh [[Inḍia]] bân sala sèttong pelopor gerakan buruh bâbinè'an è naghârâ panèka. Sarabhai èkennal polana ngator buruh tekstil è [[Ahmedabad]] bân co-founder [[Ahmedabad Textile Labor Association]] (TLA), otabâ Majoor Mahajan Sangh, kalabân Mahatma Gandhi, è taon 1920.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2017-11-11 |title=Who is Anasuya Sarabhai? |url=https://indianexpress.com/article/india/google-doodle-on-anasuya-sarabhai-throw-light-on-little-known-labour-movement-4932211/ |access-date=2026-09-27 |website=The Indian Express |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=History – Self Employed Women's Association |url=https://www.sewa.org/about-us/history/ |access-date=2026-09-27 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Carèta oḍi' ==
Sarabhai lahèr ḍâri kalowarga bisnis soghi è Ahmedabad. Orèng towana kaḍuwâ'na matè è bâkto ghi' kènè'. È bâkto aomor 13 taon, Sarabhai èpakabin sareng kalowargana namong è budhi arè mèlè ondhur. È taon 1912, Sarabhai entar ka Inggris bân ajhâr è ''[[London School of Economics]]''. È dhissa', Sarabhai kennal ḍâ' pèkkèran [[Fabianisme]] bân gerakan hak pèlè bâbinè'an, sè anḍi' pangaro ḍâ' pamangghi Sarabhai tentang kesetaraan sosial.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Saellana abâli ka Inḍia è taon 1913, Sarabhai ngalakonè kagiadhân sosial ghâbây bâbinè'an bân orèng mèskèn. Perhatianna ḍâ' buruh sajân rajâ saellana nangalè buruh pabrik tekstil binè' alako è ḍalem kabâḍâ'ân sè masakkat.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Gerakan buruh ===
È taon 1914, Sarabhai molaè nolongè buruh tekstil [[Ahmedabad]] è dâlem perjuanganna kaangghuy opa bân kabâḍâ'ân kalakowan sè lebbi beccè'. Kagiadhân panèka aghâbây Sarabhai konflik sareng pongghâbâ pabrik, è antarana alè'na dhibi', [[Ambalal Sarabhai]], sè aropaaghi tokoh terkemuka è Asosiasi sè nga'anḍi' Pabrik [[Ahmedabad]].

Saellana jârèya Sarabhai akolaborasi sareng Mahatma Gandhi è ḍâlem perjuangan buruh tekstil. È sengketa buruh [[Ahmedabad]] taon 1918, buruh ètuntut ètambâi opa polana biaya oḍi' sè sajân rajâ. Sarabhai abhânto ngator para buruh, è bâkto Gandhi alaksanaaghi satyagraha. Perselisihan ghâpanèka ngasèllaghi opah sè ongghâ 35 persen.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

È taon 1920, Sarabhai bân Gandhi maḍḍek [[Ahmedabad|Ahmedabad Textile Labour Association]]. Èngghi panèka dhâddhi sala sèttong serikat buruh tekstil sè palèng towa è Inḍia. Salèrana pas dhâddhi sala sèttong pamimpinna.

== Bhârisan ==
Sarabhai èkennal mènangka Motaben, sè artèna &quot;taretan binè'&quot; è bhâsa Gujarati. Sarabhai salastarèna dhâddhi mentor ghâbây Ela Bhatt, sè maddek [[Asosiasi Wanita Wiraswasta (SEWA]]). SEWA tombu ḍâri lèmbâng bâbinè'an TLA bân nerrossaghi tradisi ngator bâbinè'an sè alako.

== Sombher ==
&lt;references /&gt;

[[Bhângsa:Buruh]]</text>
      <sha1>hdww7p3gpbx3ifdncal864mqpou0vp1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emma Mashinini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19756</id>
    <revision>
      <id>66435</id>
      <timestamp>2026-09-27T00:45:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ichi Ocha</username>
        <id>3826</id>
      </contributor>
      <comment>←Membuat halaman berisi ''''Emma Thandi Mashinini''' (21 Agustus 1929 – 10 Juli 2017) panèka aktivis serikat buruh, pangator buruh, bân aktivis hak-hak bâbinè'an [[Afrika Lao'|Afrika]] [[Afrika Lao'|Lao']]. Mashinini èkennal mènangka tokoh penting ḍâlem perkembangan gerakan buruh Afrika Lao' è bâkto masa [[apartheid]]. Mashinini panèka sè maḍḍek bân Sekretaris Jenderal sè ḍâ'-aḍâ' Serikat Pekerja Komersial, Katering bân Sekutu Afrika Lao' (CCAWUSA), organisasi...'</comment>
      <origin>66435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2173" sha1="1vi5la51xnl1zuif7adi4jqgdybx5by" xml:space="preserve">'''Emma Thandi Mashinini''' (21 Agustus 1929 – 10 Juli 2017) panèka aktivis serikat buruh, pangator buruh, bân aktivis hak-hak bâbinè'an [[Afrika Lao'|Afrika]] [[Afrika Lao'|Lao']]. Mashinini èkennal mènangka tokoh penting ḍâlem perkembangan gerakan buruh Afrika Lao' è bâkto masa [[apartheid]]. Mashinini panèka sè maḍḍek bân Sekretaris Jenderal sè ḍâ'-aḍâ' Serikat Pekerja Komersial, Katering bân Sekutu Afrika Lao' (CCAWUSA), organisasi sè salastarèna dhâddhi bagiyân ḍâri Serikat Pekerja Komersial, Katering bân Sekutu [[Afrika Lao'|Afrika]] [[Afrika Lao'|Lao']] (SACCAWU).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emma Thandi Mashinini {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/emma-thandi-mashinini |access-date=2026-09-27 |website=sahistory.org.za |language=en}}&lt;/ref&gt;

Mashinini jhughân terlibat ḍâlem pembentukan Kongres Serikat Buruh Afrika Sèltan (COSATU) è taon 1985. È ḍâlem gerakan buruh, Mashinini ajuwang bânnè namong kaangghuy opa bân kondisi kalakowan, namong jhughân kaangghuy bâkkèl bâbinè'an, hak-hak arèmbi', kesetaraan gender, bân ngapus diskriminasi ras ḍâ' panglakoh.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Premier David Makhura extends condolences on passing of trade unionist Emma Mashinini {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/speeches/premier-david-makhura-extends-condolences-passing-trade-unionist-emma-mashinini-11-jul-2017 |access-date=2026-09-27 |website=www.gov.za}}&lt;/ref&gt;

== Carèta oḍi' ==
Mashinini lahèr è tangghâl 21 Agustus 1929, è Rosettenville, [[Johannesburg]]. Embu’na alako dhâddi pangalakoh è roma, ban kalowargana oḍi’ e buḍina romana sè èkennengngè embu’na alako. Masa ghik nak-kanak èmolaè è tengnga kabijaghân-kabijaghân segregasi ras Afrika Lao'. Kalowargana ngalamih pan-bârâmpan relokasi paksa, è antarana ḍâri dâèra sè saerrossa panèka èka'anḍi' penduduk kolè' potè.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emma Thandi Mashinini {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/emma-thandi-mashinini |access-date=2026-09-27 |website=sahistory.org.za |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>1vi5la51xnl1zuif7adi4jqgdybx5by</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66436</id>
      <parentid>66435</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T00:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ichi Ocha</username>
        <id>3826</id>
      </contributor>
      <origin>66436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2192" sha1="mz1vkplux4nx0ehv4t5z0i4fljb8kg3" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}

'''Emma Thandi Mashinini''' (21 Agustus 1929 – 10 Juli 2017) panèka aktivis serikat buruh, pangator buruh, bân aktivis hak-hak bâbinè'an [[Afrika Lao'|Afrika]] [[Afrika Lao'|Lao']]. Mashinini èkennal mènangka tokoh penting ḍâlem perkembangan gerakan buruh Afrika Lao' è bâkto masa [[apartheid]]. Mashinini panèka sè maḍḍek bân Sekretaris Jenderal sè ḍâ'-aḍâ' Serikat Pekerja Komersial, Katering bân Sekutu Afrika Lao' (CCAWUSA), organisasi sè salastarèna dhâddhi bagiyân ḍâri Serikat Pekerja Komersial, Katering bân Sekutu [[Afrika Lao'|Afrika]] [[Afrika Lao'|Lao']] (SACCAWU).&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emma Thandi Mashinini {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/emma-thandi-mashinini |access-date=2026-09-27 |website=sahistory.org.za |language=en}}&lt;/ref&gt;

Mashinini jhughân terlibat ḍâlem pembentukan Kongres Serikat Buruh Afrika Sèltan (COSATU) è taon 1985. È ḍâlem gerakan buruh, Mashinini ajuwang bânnè namong kaangghuy opa bân kondisi kalakowan, namong jhughân kaangghuy bâkkèl bâbinè'an, hak-hak arèmbi', kesetaraan gender, bân ngapus diskriminasi ras ḍâ' panglakoh.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Premier David Makhura extends condolences on passing of trade unionist Emma Mashinini {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/speeches/premier-david-makhura-extends-condolences-passing-trade-unionist-emma-mashinini-11-jul-2017 |access-date=2026-09-27 |website=www.gov.za}}&lt;/ref&gt;

== Carèta oḍi' ==
Mashinini lahèr è tangghâl 21 Agustus 1929, è Rosettenville, [[Johannesburg]]. Embu’na alako dhâddi pangalakoh è roma, ban kalowargana oḍi’ e buḍina romana sè èkennengngè embu’na alako. Masa ghik nak-kanak èmolaè è tengnga kabijaghân-kabijaghân segregasi ras Afrika Lao'. Kalowargana ngalamih pan-bârâmpan relokasi paksa, è antarana ḍâri dâèra sè saerrossa panèka èka'anḍi' penduduk kolè' potè.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Emma Thandi Mashinini {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/emma-thandi-mashinini |access-date=2026-09-27 |website=sahistory.org.za |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>mz1vkplux4nx0ehv4t5z0i4fljb8kg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eva Valesh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19757</id>
    <revision>
      <id>66446</id>
      <timestamp>2026-09-27T03:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dankkum dunya</username>
        <id>3170</id>
      </contributor>
      <comment>←Membuat halaman berisi '{{Infobox orang}}  '''Eva McDonald Valesh''' (9 Sèptèmber 1866 – 7 Nopèmber 1956) panèka jurnalis bân aktivis [[hak-hak buruh]] Amèrika Serikat. Valesh panèka aropa'aghi aktivis sè ajuwângaghi buruh tor alaporraghi kabâḍâ'ân palako è pabri'-pabri' garmen è Minnesota. Valesh jhughân dhâddhi pembicara è gerrakan ''Knights of Labor'' bân ''National Farmers' Alliance''.  == Kaoḍi'ân Awwâl == Valesh lahèr kalabân nyama Mary Eva McDonald,&lt;re...'</comment>
      <origin>66446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3092" sha1="bhsmxlxlfnf4254prr9kt1fqcipgnyt" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}

'''Eva McDonald Valesh''' (9 Sèptèmber 1866 – 7 Nopèmber 1956) panèka jurnalis bân aktivis [[hak-hak buruh]] Amèrika Serikat. Valesh panèka aropa'aghi aktivis sè ajuwângaghi buruh tor alaporraghi kabâḍâ'ân palako è pabri'-pabri' garmen è Minnesota. Valesh jhughân dhâddhi pembicara è gerrakan ''Knights of Labor'' bân ''National Farmers' Alliance''.

== Kaoḍi'ân Awwâl ==
Valesh lahèr kalabân nyama Mary Eva McDonald,&lt;ref&gt;{{Citation|title=Review of Faue, Elizabeth, Writing the Wrongs: Eva Valesh and the Rise of Labor Journalism|url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=8031|publisher=H-Amstdy, H-Review|date=2003-08|accessdate=2026-09-27|language=en|first=Linda|last=Hudson}}&lt;/ref&gt; èlahèrraghi è Orono, Maine, è taon 1866 ḍâri lakè-binè John bân Elinor Lane McDonald. Lakè-binè panèka aropa'aghi katoronan Skotlandia-Irlandia sè ngallè ka Amèrika Serikatlèbât Kanaḍa.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Workday Magazine |url=https://workdayminnesota.flywheelsites.com/ |access-date=2026-09-27 |website=Workday Magazine |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Eppa'an Valesh sè lakona dhâddhi tokang kaju, aktif ḍâlem politik. Nalèkana noro' parkembhângan industri kaju, kalowargana ngallè ka Minnesota nalèkana Valesh omor 11 otabâ 12 taon. Valesh lulus ḍâri ''sekolah menengah negri'' è Minneapolis è omor 15 taon.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |date=2020-08-18 |title=Women of the Mississippi: Eva McDonald Valesh |url=https://parkconnection.org/blog/wom-eva-mcdonald |access-date=2026-09-27 |website=Mississippi Park Connection |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Terros Valesh asakola ''pendidikan guru'' (ca' Inḍonèsia). Tapè can Valesh, kalakowan dhâddhi ghuru panèka kalakowan sè mabhusen,&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; bân ngalamè kamalaratan ngaollè kalakowan karana omorra ghi' ngoḍâ.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Valesh molaè nolès è ''rubrik sosial'' ''Saturday Evening Spectator'', tapè arassa seddhi kalabân bâjârân sè sakonè'.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Cartwright |first=R. L. |date=2015-01-20 |title=Meet the reporter who blew the lid off exploitation of women by Minnesota's garment industry |url=http://www.minnpost.com/mnopedia/2015/01/meet-reporter-who-blew-lid-exploitation-women-minnesotas-garment-industry/ |access-date=2026-09-27 |website=MinnPost |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Jurnalis bân Aktivis Buruh è Minnesota ==

=== Rèporter sè nyamar ===
È taon 1888, Valesh molaè nolès sèttong kolom ka'angghuy ''St. Paul Globe'' kalabân aghuna'aghi nyama samaran Eva Gay. Tolèsan lu-ghâlluna sè ajuḍul ''&quot;'Mong the girls who toil&quot;'' bân èbukka' kalabân kalèmat: &quot;nè'-binè' palako bân kaoḍi'ânna. Ḍâ'remma orèng-orèng ta' onèng ḍâ' nè'-binè' panèka. Tapè bâḍâ èbuwân nè'-binè' panèka è Minneapolis.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Image 10 of St. Paul daily globe (Saint Paul, Minn.), March 25, 1888 |url=https://www.loc.gov/resource/sn90059522/1888-03-25/ed-1/?sp=10 |access-date=2026-09-27 |website=Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==</text>
      <sha1>bhsmxlxlfnf4254prr9kt1fqcipgnyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shafiyyah binti Abdul Muthalib</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19758</id>
    <revision>
      <id>66464</id>
      <timestamp>2026-09-27T05:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfiyah Rizzy Afdiquni</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>←Membuat halaman berisi 'Shafiyyah binti Abdul Muttalib ([[Bhâsa Arab]]: صفية بنت عبدالمطلب)  569 - 640) panèka sohabhât [[Muhammad|Nabbhi Muhammad]].'</comment>
      <origin>66464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="144" sha1="nb2h2a5ssy5o445mayk3gyz6rw2lgl8" xml:space="preserve">Shafiyyah binti Abdul Muttalib ([[Bhâsa Arab]]: صفية بنت عبدالمطلب)  569 - 640) panèka sohabhât [[Muhammad|Nabbhi Muhammad]].</text>
      <sha1>nb2h2a5ssy5o445mayk3gyz6rw2lgl8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66466</id>
      <parentid>66464</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T08:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfiyah Rizzy Afdiquni</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <origin>66466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2125" sha1="83ufc9por3a8o501u9f4srl4kkws9jg" xml:space="preserve">{{infobox orang}}

Shafiyyah binti Abdul Muttalib ([[Bhâsa Arab]]: صفية بنت عبدالمطلب)  569 - 640) panèka sohabhât [[Muhammad|Nabbhi Muhammad]].

== Carèta oḍi' ==
Shafiyyah panèka pottrana Abdul Muttalib bin Hasyim bân Halah binti Wuhaib bin Abdu Manaf bin Zuhrah.&lt;ref&gt;Muhammad ibn Saad. ''Tabaqat'' vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). ''The Women of Madina''. London: Ta-Ha Publishers.&lt;/ref&gt; Shafiyyah aropa'aghi alè'na Hamzah bân èbhuna Nabbhi Muhammad bân Ali.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=MM |title=Imamate |url=http://www.al-islam.org/imamate/3.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130605111135/http://www.al-islam.org/imamate/3.htm |archive-date=2013-06-05 |access-date=2026-09-27 |website=www.al-islam.org}}&lt;/ref&gt;

Shafiyyah akabin sareng al-Harits bin Harb,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-05-11 |title=His Wives, Children and Relatives |url=https://al-islam.org/beacons-light-abu-ali-al-fadl-ibn-al-hasan-ibn-al-fadl-tabarsi/his-wives-children-and-relatives |access-date=2026-09-27 |website=al-islam.org |language=en}}&lt;/ref&gt; bân anḍi' pottra lakè' sè anyama Safi bin al-Harits. Shafiyyah apèsa bân lakèna è taon ra-kèra 593.&lt;ref&gt;Muhammad ibn Ishaq, ''Sirat Rasul Allah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad''. Oxford: Oxford University Press.&lt;/ref&gt; Lakèna sè kaḍuwâ' panèka Awwam bin Khuwailid, alè'na Khadijah, sè aropa'aghi tatangghâna.&lt;ref&gt;Margoliouth, D. S. (1905). ''Mohammed and the Rise of Islam'', hal. 68. New York &amp; London: G. P. Putnam's Sons.&lt;/ref&gt; Shafiyyah bân Awwam anḍi' pottra tello': Zubair, as-Sa'ib bân Abdul Ka'bah.&lt;ref&gt;Muhammad ibn Saad. ''Tabaqat'' vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). ''The Women of Madina''. London: Ta-Ha Publishers&lt;/ref&gt;  Awwam sèdhâ è bâkto ana'na ghi' kènè'.

== Maso' Islam ==
È bâkto Nabbhi Muhammad èangka' dhâddhi, bânnya' orèng Quraisy sè alabân, bân cè' sakone'na sè maso' Islam maskè kalowargana sakonè' jhughân. Allah noronaghi ayat:

&quot;Bân berri' parèngeddhân ka la-bhâlâna bâ'na sè palèng semma'.&quot; (QS. Asy-Syu'ara: 214)

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>83ufc9por3a8o501u9f4srl4kkws9jg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66467</id>
      <parentid>66466</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T08:37:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfiyah Rizzy Afdiquni</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <origin>66467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2246" sha1="grio8v7stoiui3bk7uhpblikppdrf1v" xml:space="preserve">{{infobox orang}}

Shafiyyah binti Abdul Muttalib ([[Bhâsa Arab]]: صفية بنت عبدالمطلب)  569 - 640) panèka sohabhât [[Muhammad|Nabbhi Muhammad]] bân bhibbhi' Rasulullah.&lt;ref&gt;Prof. Dr. Muhammad Bakr Ismail. &quot;Bidadari 2 Negeri&quot;. Maret 2021. Wacana Ilmiah Press.&lt;/ref&gt;

== Carèta oḍi' ==
Shafiyyah panèka pottrana Abdul Muttalib bin Hasyim bân Halah binti Wuhaib bin Abdu Manaf bin Zuhrah.&lt;ref&gt;Muhammad ibn Saad. ''Tabaqat'' vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). ''The Women of Madina''. London: Ta-Ha Publishers.&lt;/ref&gt; Shafiyyah aropa'aghi alè'na Hamzah bân èbhuna Nabbhi Muhammad bân Ali.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=MM |title=Imamate |url=http://www.al-islam.org/imamate/3.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130605111135/http://www.al-islam.org/imamate/3.htm |archive-date=2013-06-05 |access-date=2026-09-27 |website=www.al-islam.org}}&lt;/ref&gt;

Shafiyyah akabin sareng al-Harits bin Harb,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2015-05-11 |title=His Wives, Children and Relatives |url=https://al-islam.org/beacons-light-abu-ali-al-fadl-ibn-al-hasan-ibn-al-fadl-tabarsi/his-wives-children-and-relatives |access-date=2026-09-27 |website=al-islam.org |language=en}}&lt;/ref&gt; bân anḍi' pottra lakè' sè anyama Safi bin al-Harits. Shafiyyah apèsa bân lakèna è taon ra-kèra 593.&lt;ref&gt;Muhammad ibn Ishaq, ''Sirat Rasul Allah''. Translated by Guillaume, A. (1955). ''The Life of Muhammad''. Oxford: Oxford University Press.&lt;/ref&gt; Lakèna sè kaḍuwâ' panèka Awwam bin Khuwailid, alè'na Khadijah, sè aropa'aghi tatangghâna.&lt;ref&gt;Margoliouth, D. S. (1905). ''Mohammed and the Rise of Islam'', hal. 68. New York &amp; London: G. P. Putnam's Sons.&lt;/ref&gt; Shafiyyah bân Awwam anḍi' pottra tello': Zubair, as-Sa'ib bân Abdul Ka'bah.&lt;ref&gt;Muhammad ibn Saad. ''Tabaqat'' vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). ''The Women of Madina''. London: Ta-Ha Publishers&lt;/ref&gt;  Awwam sèdhâ è bâkto ana'na ghi' kènè'.

== Maso' Islam ==
È bâkto Nabbhi Muhammad èangka' dhâddhi, bânnya' orèng Quraisy sè alabân, bân cè' sakone'na sè maso' Islam maskè kalowargana sakonè' jhughân. Allah noronaghi ayat:

&quot;Bân berri' parèngeddhân ka la-bhâlâna bâ'na sè palèng semma'.&quot; (QS. Asy-Syu'ara: 214)

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>grio8v7stoiui3bk7uhpblikppdrf1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Myra Wolfgang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19759</id>
    <revision>
      <id>66465</id>
      <timestamp>2026-09-27T07:44:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dankkum dunya</username>
        <id>3170</id>
      </contributor>
      <comment>←Membuat halaman berisi ''''Myra K. Wolfgang''' (née '''Komaroff'''; 1914–1976) panèka pamèmpèn sarèkat buruh bân aktivis hak-hak orèng binè'. Myra lahèr è [[Kanada|Kanaḍa]] sè kèprana è Detroit ḍâri taon 1930-wan kantos 1970-wan. Myra palèng aktif è ḍâlem gerrakan buruh, ajuwangngaghi masyarakat miskèn sè alako tor rèng binè' jhughân.  == Kaoḍi'ân awwâl bân Kalowarga == '''Myra K. Komaroff''' lahèr è bulân Mèi 1914 è Montreal, [[Quebec]], ḍâri...'</comment>
      <origin>66465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4128" sha1="3is83tlg97k0iouqubr6f5k4k7yhr1e" xml:space="preserve">'''Myra K. Wolfgang''' (née '''Komaroff'''; 1914–1976) panèka pamèmpèn sarèkat buruh bân aktivis hak-hak orèng binè'. Myra lahèr è [[Kanada|Kanaḍa]] sè kèprana è Detroit ḍâri taon 1930-wan kantos 1970-wan. Myra palèng aktif è ḍâlem gerrakan buruh, ajuwangngaghi masyarakat miskèn sè alako tor rèng binè' jhughân.

== Kaoḍi'ân awwâl bân Kalowarga ==
'''Myra K. Komaroff''' lahèr è bulân Mèi 1914 è Montreal, [[Quebec]], ḍâri lakè-binè Yâhuḍi ḍâri Lithuania. Orèng towana, Abraham bân Ida Komaroff (née Ipp), arabât Myra abhâreng tarètanna ḍâlem lingkungan sè aktif neng è politik, sè cè' nègghiyaghi pamikkèran mandiri tor kabhudhâjâ'ân Yâhuḍi. Orèng towana Myra ta' patè nekkanaghi kaoḍi'ân aghâma bân mèlè akabin è ''labour temple'' (kennengan ibâḍâ sè bâḍâ kaè'enna bân gerrakan buruh) è Montreal, bânni è Sinagoga. Myra segghut ngoca' jhâ' abâ'ân panèka &quot;sarèkat buruh sajjhâk lahèr&quot; ((''a union-made union maid'').&lt;ref&gt;Wolfgang, Martha; Green, Laura (2010). &quot;[https://web.archive.org/web/20150924030859/https://www.michjewishhistory.org/journal/Michigan_Jewish_History_2010_09.pdf Labor's Champion: Myra Wolfgang]&quot; (PDF). ''Michigan Jewish History''. '''50''': 5. Èyarsip è tangghâl 24 Sèptèmber 2015. Èyaksès è tangghâl 27 Sèptèmber 2026.&lt;/ref&gt;

È taon 1915, kalowargana Myra ngallè ka Detroit, kennenganna eppa'an molaè alako è biḍang real estat. Sa'amponna perrang dhunnya I, eppa'an Mira mukka' kantor è posatta kotta Detroit, bân kalowargana pas terros ngallè ka roma sè lebbi rajâ è ''Westminster Avenue''. Sa'amponna mamarè pamolanganna ḍâlem sistem sakola Detroit, Myra ajhâr seni komersial bân desain interior è ''Carnegie Institute of Technology''.Sa'amponna sataon, bâḍâ sèttong-sèttong sè mabisa Myra ta' nerrossaghi pamolanganna. È mosèm panas 1932, Myra abâli ka Detroit ka'angghuy nengneng sareng kalowargana.&lt;ref&gt;Pitrone, Jean Madden (1980). ''Myra: The Life and Times of Myra Wolfgang Trade-Union Leader'' (edisi kapèng sèttong). Wyandotte, Michigan: Buku Kaliber.&lt;/ref&gt;

== Kalakowan Awwâl ==
È taon 1932, nalèkana nyarè lako, Myra molaè maso' ḍâlem kagiyadhân Local 705 ḍâri sarèkat palako palayan restoran Detroit sè nalèkana ka'ḍissa èkennal mènangka ''Detroit Waiters Union''. Myra langsong ètarèma alako mènangka resepsionis ka'angghuy Louis Koenig, sekretaris-bendahara Local-705. Koenig ngabâssaghi ka samangatta Myra ḍâ' lakona, ahèrra ngajhâri sajhârâ bân tata cara sarèkat buruh, sarta ajhulughi Myra kalabân &quot;ana' ḍiḍi'en sèngko'&quot; (''my protégée'').&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Myra Wolfgang |url=https://miwf.org/celebrating-women/michigan-womens-hall-of-fame/myra-wolfgang/ |access-date=2026-09-27 |website=Michigan Women Forward |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

È taon 1940-wan bân 1950-tan, Myra mèmpèn Dewan Gabungan Detroit bân dhâddhi bâkkèl prèsiḍèn internasional sarèkat palako hotel bân restoran.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Cobble |first=Dorothy Sue |url=http://archive.org/details/otherwomensmovem0000cobb |title=The other women's movement : workplace justice and social rights in modern America |date=2004 |publisher=Princeton, N.J. : Princeton University Press |others=Internet Archive |isbn=978-0-691-06993-7}}&lt;/ref&gt; Sa'amponna Koenig pensiun, Myra dhâddhi sekretaris-bendahara bân kopala èksekutif Local-705. Myra aktif ḍâlem pangessa'an undang-undang upah minimum Michigan taon 1966, sè awâjibbhâghi pengusaha ka'angghuy majâr sabbhân karyawan palèng sakonè' 1 ḍolar per jhâm.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Great Girls in Michigan History |url=https://wsupress.wayne.edu/9780814340738/ |access-date=2026-09-27 |website=Wayne State University Press |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Majher |first=Patricia |url=https://books.google.co.id/books/about/More_Great_Girls_in_Michigan_History.html?id=9nwk0gEACAAJ&amp;redir_esc=y |title=More Great Girls in Michigan History |date=2027-05-04 |publisher=Wayne State University Press |isbn=978-0-8143-5377-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==</text>
      <sha1>3is83tlg97k0iouqubr6f5k4k7yhr1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Khaulah binti al-Azwar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19760</id>
    <revision>
      <id>66468</id>
      <timestamp>2026-09-27T08:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfiyah Rizzy Afdiquni</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>←Membuat halaman berisi ''''Khaulah binti al-Azwar''' ([[bhâsa Arab]]: خولة بنت الازور; sè taon 639), panèka sala sèttong pahlawan muslim sè abhâkte ka Khilafah Rashidun. Khaulah sala sèttong prajurit binè' sè palèng hebat è ḍâlem sajhârâ. Khaulah aropa’aghi sohabhât Nabbhi Muhammad.  Khaulah ra-kèra abad ke-7. Ramana yâ'ni Azwar al Asadi, sala sèttong kapala suku Banu Asad, Khaulah èkennal polana bengal è ḍâlem kampanye penaklukan Muslim è Medite...'</comment>
      <origin>66468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1184" sha1="l1qqinqspv9oz1qe8kybuxxi1m35w0s" xml:space="preserve">'''Khaulah binti al-Azwar''' ([[bhâsa Arab]]: خولة بنت الازور; sè taon 639), panèka sala sèttong pahlawan muslim sè abhâkte ka Khilafah Rashidun. Khaulah sala sèttong prajurit binè' sè palèng hebat è ḍâlem sajhârâ. Khaulah aropa’aghi sohabhât Nabbhi Muhammad.

Khaulah ra-kèra abad ke-7. Ramana yâ'ni Azwar al Asadi, sala sèttong kapala suku Banu Asad, Khaulah èkennal polana bengal è ḍâlem kampanye penaklukan Muslim è Mediterania Timur.  Khaulah aghâdhui peran penting è ḍâlem penaklukan Islam è Mediterania Tèmor, bân aperrang abhâreng tarètanna è Dhirar è antarana Perang Yarmuk è taon 636 alabân Kekaisaran Bizantium.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Khan |first=Mariam |title=Inside the untold history of revolutionary Muslim women |url=https://www.newarab.com/features/inside-untold-history-revolutionary-muslim-women |access-date=2026-09-27 |work=The New Arab |language=en-EN}}&lt;/ref&gt;  È arè sè kapèng empa' perrang, abâ'na mimpin sèttong kalompo' babinè' alabân tantara Bizantium bân makala komandan sè palèng rajâ, ban saellana jârèya Khaulah loka è bâkto aperrang ban tantara Yunani.


== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>l1qqinqspv9oz1qe8kybuxxi1m35w0s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66469</id>
      <parentid>66468</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T09:10:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfiyah Rizzy Afdiquni</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <origin>66469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1298" sha1="czym9wy1wbwgdmy7yb82u970ssnzaqd" xml:space="preserve">{{infobox orang}}

'''Khaulah binti al-Azwar''' ([[bhâsa Arab]]: خولة بنت الازور; sè taon 639), panèka sala sèttong pahlawan muslim sè abhâkte ka Khilafah Rashidun. Khaulah sala sèttong prajurit binè' sè palèng hebat è ḍâlem sajhârâ. Khaulah aropa’aghi sohabhât Nabbhi Muhammad.

Khaulah ra-kèra abad ke-7. Ramana yâ'ni Azwar al Asadi, sala sèttong kapala suku Banu Asad, Khaulah èkennal polana bengal è ḍâlem kampanye penaklukan Muslim è Mediterania Timur.  Khaulah aghâdhui peran penting è ḍâlem penaklukan Islam è Mediterania Tèmor, bân aperrang abhâreng tarètanna&lt;ref&gt;Prof. Dr. Muhammad Bakr Ismail. &quot;Bidadari 2 Negeri&quot;. Maret 2021. Wacana Ilmiah Press.&lt;/ref&gt; è Dhirar è antarana Perang Yarmuk è taon 636 alabân Kekaisaran Bizantium.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Khan |first=Mariam |title=Inside the untold history of revolutionary Muslim women |url=https://www.newarab.com/features/inside-untold-history-revolutionary-muslim-women |access-date=2026-09-27 |work=The New Arab |language=en-EN}}&lt;/ref&gt;  È arè sè kapèng empa' perrang, abâ'na mimpin sèttong kalompo' babinè' alabân tantara Bizantium bân makala komandan sè palèng rajâ, ban saellana jârèya Khaulah loka è bâkto aperrang bân tantara Yunani.
== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>czym9wy1wbwgdmy7yb82u970ssnzaqd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66470</id>
      <parentid>66469</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T09:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfiyah Rizzy Afdiquni</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <origin>66470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1776" sha1="i5dm9sfavtot304b86z478mo2dt5c8w" xml:space="preserve">{{infobox orang}}

'''Khaulah binti al-Azwar''' ([[bhâsa Arab]]: خولة بنت الازور; sè taon 639), panèka sala sèttong pahlawan muslim sè abhâkte ka Khilafah Rashidun. Khaulah sala sèttong prajurit binè' sè palèng hebat è ḍâlem sajhârâ. Khaulah aropa’aghi sohabhât Nabbhi Muhammad.

Khaulah ra-kèra abad ke-7. Ramana yâ'ni Azwar al Asadi, sala sèttong kapala suku Banu Asad, Khaulah èkennal polana bengal è ḍâlem kampanye penaklukan Muslim è Mediterania Timur.  Khaulah aghâdhui peran penting è ḍâlem penaklukan Islam è Mediterania Tèmor, bân aperrang abhâreng tarètanna&lt;ref&gt;Prof. Dr. Muhammad Bakr Ismail. &quot;Bidadari 2 Negeri&quot;. Maret 2021. Wacana Ilmiah Press.&lt;/ref&gt; è Dhirar è antarana Perang Yarmuk è taon 636 alabân Kekaisaran Bizantium.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Khan |first=Mariam |title=Inside the untold history of revolutionary Muslim women |url=https://www.newarab.com/features/inside-untold-history-revolutionary-muslim-women |access-date=2026-09-27 |work=The New Arab |language=en-EN}}&lt;/ref&gt;  È arè sè kapèng empa' perrang, abâ'na mimpin sèttong kalompo' babinè' alabân tantara Bizantium bân makala komandan sè palèng rajâ, ban saellana jârèya Khaulah loka è bâkto aperrang bân tantara Yunani.

== Karjâ ==
Bakatna pertama kalè kalowar è Perrang Sanita-al-Uqab è taon 634, èperrang è bâkto Pengepungan Damsyik, kalabân alè'na, Dhirar, mimpin tentara Muslim bân ètawan sareng tentara Bizantium. Khalid bin Walid ngèbâ panjaga jhârân kaangghuy nyalameddi. Khaulah noro' pasukan bân nyerrang pangawal è bingkèng Bizantium kadibi'an. Kalabân abhâreng prajurit Arab. Khaulah èsangghu bânnè binè', kantos ètanya'aghi sareng Khalid tentang identitasna.

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>i5dm9sfavtot304b86z478mo2dt5c8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Khaulah binti Hakim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19761</id>
    <revision>
      <id>66471</id>
      <timestamp>2026-09-27T11:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfiyah Rizzy Afdiquni</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <comment>←Membuat halaman berisi ''''Khaulah binti Hakim''' As-Sulamiyah ([[Bhâsa Arab]]: خولة بنت حكيم السُلميّة) iyâ arèya sohabhât Nabbhi Muhammad. Nyama lengkappa Khaulah binti Hakim bin Umayyah bin Salmiyah. Khaulah panèka rajina Usman bin Mazh'un, sè jhughân aropa'aghi kancana Muhammad. Khawlah bint Hakim panèka orèng sè aghâdhui peran penting dâlem nyarè jodoh ghâbây parkawinanna Muhammad kalabân Sawdah bint Zam'ah bân Aisha. E bâkto Khadijah seda, Kha...'</comment>
      <origin>66471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="515" sha1="s9l3x2tfekwdapxvaks5yfqa1b9d9ip" xml:space="preserve">'''Khaulah binti Hakim''' As-Sulamiyah ([[Bhâsa Arab]]: خولة بنت حكيم السُلميّة) iyâ arèya sohabhât Nabbhi Muhammad. Nyama lengkappa Khaulah binti Hakim bin Umayyah bin Salmiyah. Khaulah panèka rajina Usman bin Mazh'un, sè jhughân aropa'aghi kancana Muhammad. Khawlah bint Hakim panèka orèng sè aghâdhui peran penting dâlem nyarè jodoh ghâbây parkawinanna Muhammad kalabân Sawdah bint Zam'ah bân Aisha. E bâkto Khadijah seda, Khawlah nyander ka Muhammad bân ngatorragi Sawdah.</text>
      <sha1>s9l3x2tfekwdapxvaks5yfqa1b9d9ip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66472</id>
      <parentid>66471</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfiyah Rizzy Afdiquni</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <origin>66472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2387" sha1="lht8p9cwzfrnvo81qhera79xte7ls21" xml:space="preserve">'''Khaulah binti Hakim''' As-Sulamiyah ([[Bhâsa Arab]]: خولة بنت حكيم السُلميّة) iyâ arèya sohabhât Nabbhi Muhammad.&lt;ref&gt;Ibnu Saad, At-Thabaqat al-Kubra Juz VIII hal. 158&lt;/ref&gt; Nyama lengkappa Khaulah binti Hakim bin Umayyah bin Salmiyah. Khaulah panèka rajina Usman bin Mazh'un, sè jhughân aropa'aghi sohabhât Nabbhi Muhammad.

Khawlah binti Hakim panèka orèng sè aghâdhui peran penting ḍâlem nyarè jhuḍhuh ghâbây pernikahan Nabbhi Muhammad kalabân [[Saudah binti Zam'ah]] bân [[Aisyah]]. È bâkto [[Khadijah binti Khuwailid|Khadijah]] sèdhâ, Khaulah mator ka Nabbhi Muhammad bân ngosolaghi Saudah dhâddhi rajina.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Abbas |first=Zainal ʻArifin |url=https://www.google.co.id/books/edition/Sejarah_dan_perjuangan_Nabi_Muhammad/ibBCygXJOuUC?hl=id&amp;gbpv=1&amp;bsq=khaulah+binti+hakim&amp;dq=khaulah+binti+hakim&amp;printsec=frontcover |title=Sejarah dan perjuangan Nabi Muhammad |date=1970 |publisher=Pustaka Antara |language=ms}}&lt;/ref&gt; Khaulah rajina Aus bin Shamit.&lt;ref&gt;Prof. Dr. Muhammad Bakr Ismail. &quot;Bidadari 2 Negeri&quot;. Maret 2021. Wacana Ilmiah Press.&lt;/ref&gt;

== Hadis kangghuy alakè/abinè ==
È ḍâlem settong hadis, ècarètaaghi jhâ’ Khaulah binti Hakim, rajina Utsman bin Maz’un atemmo sareng Aisyah, sè è bâkto atemmo ampon dhâddhi rajina Nabbhi Muhammad. Khaulah abâlâ jhâ' lakèna salanjhângnga asholat è malem bân apowasa è seyang. È bâkto Muhammad atemmo sareng Aisyah, Muhammad ngèḍingaghi ḍâri Aisyah tentang kabiyasaanna Utsman bin Maz’un. Muhammad saterrossa atemmo sareng Utsman bin Maz'un bân mator jhâ' kaissa ta' saè è Islam. Muhammad lajhu asompa demi Allah jhâ’ aba’na sè paleng tako’ ka Allah bân sè palèng beccè’ ajhâgâ hokomma.&lt;ref&gt;At-Thabrani, Al-Mu'jam al-Kabir, bab al-'Ain man ismuhu Utsman, Utsman bin Maz'un, nasabuh Utsman bin Maz'un, no.8319&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Musnad Ahmad, Baqi Musnad al-Anshar, Hadits Sayyidah Aisyah ra, No. 25365&lt;/ref&gt;

== Hadis Nabbhi araji ==
Carèta èmolaè samarèna sèdhâna rajina Muhammad sè nomer sèttong, Khadijah. Khaulah binti Hakim atanya ka Muhammad parkara pangaterrona kaangguy akabin polè. Khaulah binti Hakim ngoca’ jhâ’ bâḍâ parabân bân ranḍhâ sè bisa èkabin. Parabân sè èmaksod iyâ arèya Aisyah, dhinèng ranḍhâ sè èmaksod iyâ arèya Saudah binti Zam’ah.

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>lht8p9cwzfrnvo81qhera79xte7ls21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66473</id>
      <parentid>66472</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:42:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfiyah Rizzy Afdiquni</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <origin>66473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2406" sha1="pkafqcjin8b5e2ham4hlfeqgzltnhkq" xml:space="preserve">{{infobox orang}}

'''Khaulah binti Hakim''' As-Sulamiyah ([[Bhâsa Arab]]: خولة بنت حكيم السُلميّة) iyâ arèya sohabhât Nabbhi Muhammad.&lt;ref&gt;Ibnu Saad, At-Thabaqat al-Kubra Juz VIII hal. 158&lt;/ref&gt; Nyama lengkappa Khaulah binti Hakim bin Umayyah bin Salmiyah. Khaulah panèka rajina Usman bin Mazh'un, sè jhughân aropa'aghi sohabhât Nabbhi Muhammad.

Khawlah binti Hakim panèka orèng sè aghâdhui peran penting ḍâlem nyarè jhuḍhuh ghâbây pernikahan Nabbhi Muhammad kalabân [[Saudah binti Zam'ah]] bân [[Aisyah]]. È bâkto [[Khadijah binti Khuwailid|Khadijah]] sèdhâ, Khaulah mator ka Nabbhi Muhammad bân ngosolaghi Saudah dhâddhi rajina.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Abbas |first=Zainal ʻArifin |url=https://www.google.co.id/books/edition/Sejarah_dan_perjuangan_Nabi_Muhammad/ibBCygXJOuUC?hl=id&amp;gbpv=1&amp;bsq=khaulah+binti+hakim&amp;dq=khaulah+binti+hakim&amp;printsec=frontcover |title=Sejarah dan perjuangan Nabi Muhammad |date=1970 |publisher=Pustaka Antara |language=ms}}&lt;/ref&gt; Khaulah rajina Aus bin Shamit.&lt;ref&gt;Prof. Dr. Muhammad Bakr Ismail. &quot;Bidadari 2 Negeri&quot;. Maret 2021. Wacana Ilmiah Press.&lt;/ref&gt;

== Hadis kangghuy alakè/abinè ==
È ḍâlem settong hadis, ècarètaaghi jhâ’ Khaulah binti Hakim, rajina Utsman bin Maz’un atemmo sareng Aisyah, sè è bâkto atemmo ampon dhâddhi rajina Nabbhi Muhammad. Khaulah abâlâ jhâ' lakèna salanjhângnga asholat è malem bân apowasa è seyang. È bâkto Muhammad atemmo sareng Aisyah, Muhammad ngèḍingaghi ḍâri Aisyah tentang kabiyasaanna Utsman bin Maz’un. Muhammad saterrossa atemmo sareng Utsman bin Maz'un bân mator jhâ' kaissa ta' saè è Islam. Muhammad lajhu asompa demi Allah jhâ’ aba’na sè paleng tako’ ka Allah bân sè palèng beccè’ ajhâgâ hokomma.&lt;ref&gt;At-Thabrani, Al-Mu'jam al-Kabir, bab al-'Ain man ismuhu Utsman, Utsman bin Maz'un, nasabuh Utsman bin Maz'un, no.8319&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Musnad Ahmad, Baqi Musnad al-Anshar, Hadits Sayyidah Aisyah ra, No. 25365&lt;/ref&gt;

== Hadis Nabbhi araji ==
Carèta èmolaè samarèna sèdhâna rajina Muhammad sè nomer sèttong, Khadijah. Khaulah binti Hakim atanya ka Muhammad parkara pangaterrona kaangguy akabin polè. Khaulah binti Hakim ngoca’ jhâ’ bâḍâ parabân bân ranḍhâ sè bisa èkabin. Parabân sè èmaksod iyâ arèya Aisyah, dhinèng ranḍhâ sè èmaksod iyâ arèya Saudah binti Zam’ah.

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>pkafqcjin8b5e2ham4hlfeqgzltnhkq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66474</id>
      <parentid>66473</parentid>
      <timestamp>2026-09-27T11:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alfiyah Rizzy Afdiquni</username>
        <id>9</id>
      </contributor>
      <origin>66474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2453" sha1="gnujgtely3yjge03pow0ju5yhkpr6ww" xml:space="preserve">{{infobox orang}}

'''Khaulah binti Hakim''' As-Sulamiyah ([[Bhâsa Arab]]: خولة بنت حكيم السُلميّة) iyâ arèya sohabhât Nabbhi Muhammad.&lt;ref&gt;Ibnu Saad, At-Thabaqat al-Kubra Juz VIII hal. 158&lt;/ref&gt; Nyama lengkappa Khaulah binti Hakim bin Umayyah bin Salmiyah. Khaulah panèka rajina Usman bin Mazh'un, sè jhughân aropa'aghi sohabhât Nabbhi Muhammad.

Khawlah binti Hakim panèka orèng sè aghâdhui peran penting ḍâlem nyarè jhuḍhuh ghâbây pernikahan Nabbhi Muhammad kalabân [[Saudah binti Zam'ah]] bân [[Aisyah]]. È bâkto [[Khadijah binti Khuwailid|Khadijah]] sèdhâ, Khaulah mator ka Nabbhi Muhammad bân ngosolaghi Saudah dhâddhi rajina.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Abbas |first=Zainal ʻArifin |url=https://www.google.co.id/books/edition/Sejarah_dan_perjuangan_Nabi_Muhammad/ibBCygXJOuUC?hl=id&amp;gbpv=1&amp;bsq=khaulah+binti+hakim&amp;dq=khaulah+binti+hakim&amp;printsec=frontcover |title=Sejarah dan perjuangan Nabi Muhammad |date=1970 |publisher=Pustaka Antara |language=ms}}&lt;/ref&gt; Khaulah rajina Aus bin Shamit.&lt;ref&gt;Prof. Dr. Muhammad Bakr Ismail. &quot;Bidadari 2 Negeri&quot;. Maret 2021. Wacana Ilmiah Press.&lt;/ref&gt;

== Hadis kangghuy alakè/abinè ==
[[Bhengkek:خولة بنت حكيم.jpg|jmpl]]
È ḍâlem settong hadis, ècarètaaghi jhâ’ Khaulah binti Hakim, rajina Utsman bin Maz’un atemmo sareng Aisyah, sè è bâkto atemmo ampon dhâddhi rajina Nabbhi Muhammad. Khaulah abâlâ jhâ' lakèna salanjhângnga asholat è malem bân apowasa è seyang. È bâkto Muhammad atemmo sareng Aisyah, Muhammad ngèḍingaghi ḍâri Aisyah tentang kabiyasaanna Utsman bin Maz’un. Muhammad saterrossa atemmo sareng Utsman bin Maz'un bân mator jhâ' kaissa ta' saè è Islam. Muhammad lajhu asompa demi Allah jhâ’ aba’na sè paleng tako’ ka Allah bân sè palèng beccè’ ajhâgâ hokomma.&lt;ref&gt;At-Thabrani, Al-Mu'jam al-Kabir, bab al-'Ain man ismuhu Utsman, Utsman bin Maz'un, nasabuh Utsman bin Maz'un, no.8319&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Musnad Ahmad, Baqi Musnad al-Anshar, Hadits Sayyidah Aisyah ra, No. 25365&lt;/ref&gt;

== Hadis Nabbhi araji ==
Carèta èmolaè samarèna sèdhâna rajina Muhammad sè nomer sèttong, Khadijah. Khaulah binti Hakim atanya ka Muhammad parkara pangaterrona kaangguy akabin polè. Khaulah binti Hakim ngoca’ jhâ’ bâḍâ parabân bân ranḍhâ sè bisa èkabin. Parabân sè èmaksod iyâ arèya Aisyah, dhinèng ranḍhâ sè èmaksod iyâ arèya Saudah binti Zam’ah.

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>gnujgtely3yjge03pow0ju5yhkpr6ww</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>