Wikipedia madwiki https://mad.wikipedia.org/wiki/Tan%C3%A8yan MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Mèḍia Spesial Pakanḍhâ'ân Pangangghuy Pakanḍhâ'ânna pangangghuy Wikipèḍia Pakanḍhâ'ânna Wikipèḍia Bhengkek Pakanḍhâ'ânna bhengkek MèḍiaWiki Pakanḍhâ'ânna MèḍiaWiki Cèṭa'an Pakanḍhâ'ânna cèṭa'an Bhântowan Pakanḍhâ'ânna bhântowan Bhângsa Pakanḍhâ'ânna bhângsa TimedText TimedText talk Modul Pembicaraan Modul Acara Pembicaraan Acara 0 227 66493 66460 2026-09-28T01:59:04Z Lukjsly 1688 66493 wikitext text/x-wiki [[Bhengkek:Manfaat 7 pisang.jpeg|thumb|Buwâna gheḍḍhâng sè ella massa']] '''Gheḍḍhâng''' iyâ arèya tamenan sè alebbhu ka famili [[Musaceae]]. Buwâna lomrana loncong, bilu', aropa'aghi arè'. Gheḍḍhâng tamaso' wâ-buwâ'ân sè bânnya' èjhuwâl polana bisa tombu è ḍimma bhâi. Bhungkana gheḍḍhâng abak lemmes polana bânnè aropa kaju tapè ḍâri ''pelepah'' sè abak lemmes bân lanjhâng. Bhungkana sè abak ghâli bâḍâ è bun- bâbâ sè semma' ka tana.<ref>Parker, Sybil, P. (1984). ''McGraw-Hill Dictionary of Biology''. McGraw-Hill Company.</ref> Ḍâunna gheḍḍhâng anḍi' bhungkèl sè akanta ranca' sè acampo ka bhungkana. Okorân ḍâunna gheḍḍhâng acem-macem è bhân-sabbhân spesies, biyasana ropana ḍâunna lanjhâng bân rajâ. Bhungka ranca'en gheḍḍhâng ngasèllaghi kembhâng sè bânnya'. Kembhângnga gheḍḍhâng jârèya pas dhâddhi buwâna gheḍḍhâng sè èsebbhut kèjhâng (''sisir''). Buwâna gheḍḍhâng along-polong ḍâlem sèttong kembhâng majemuk sè anḍi' okoran sè sajân ka bâbâ sajân kènnè'.<ref>Lubis, Eva Riyanty. (2021). ''Untung Berlimpah Budi Daya Pisang''. Jakarta: Penerbit Bhuana Ilmu Populer. ISBN&#x20;<bdi>978-623-04-0551-8</bdi></ref> È ḍâlem orodhân kalompo', gheḍḍhâng tamaso' ḍâlem [[genus]] [[Musa (genus)|Musa]] bân [[Famili (biologi)|famili]] [[Musaceae]]. Bânnya' macem gheḍḍhâng sè bânnya' ètamen bân ètemmo è bânnya' kennengan [[Melanesia|Malenesia]]. Spesies gheḍḍhâng sè palèng bânnya' [[Budi daya|ètamen]] è [[Dunia|dhunnya]] iyâ rèya gheḍḍhâng alas. Gheḍḍhâng alas rèya bisa tombu è alas, bhukèt bân [[Dataran rendah|tana]] [[Dataran rendah|mabâ]]. Salaèn jârèya, gheḍḍhâng bisa kèya ètamen abhâreng bi' tombuwân laènna akanta [[jhâghung]] bân [[Sabbhrâng|tenggâng.]] Gheḍḍhâng bisa èpolong bilâ'â bhâi, polana tombu è sakabbhina [[Musim|mosem]] . Matèna bhungkana gheḍḍhâng coma èkaolle mon la marè abuwâ namong sakalèyan è ḍâlem omorra. Gheḍḍhâng bisa èkakan langsung otabâ èmassa' ghâllu. Bhâgiyân laènna akadhi atèna gheḍḍhâng bân ḍâun gheḍḍhâng bisa kèya èmassa' otabâ èghuna'aghi mènangka alat bhânto amassa'. [[Nutrisi]] sè bâḍâ è ḍâlem gheḍḍhâng anḍi' kaghuna'an ghâbây [[kasèhadhân]] [[Tubuh manusia|manossa]] bân bisa kèya èghunaaghi mènangka obhât tradisional. Awwâllâ, gheḍḍhâng rèya maso' tombuwân asli sè asalla ḍâri [[Asia Tenggara|Asia Tèmor Lao']], saterrossa èpanèbar ka bânnya' naghârâ è dunnya. Ḍâri bârâ', gheḍḍhâng èpanèbar ḍâri [[Samudra Atlantik]] ka [[Madagaskar|polo Madagaskar]], saterrossa ka [[benua Afrika]] bân terros ka [[Amerika Latin]] bân [[Amerika Tengah|Amerika Tengnga]] . Sabhântara jârèya, gheḍḍhâng nyebbâr ḍâri temor lèbât [[Samudra Pasifik]] ka [[Hawaii]]. È pan-bârâmpan kennengan bân [[Mañcânâg̣arâ|è lowar nagârâ]] Inḍonèsia, gheḍḍhâng andi' nyama laèn sè khas, pan-bârâmpan nyamana iyâ rèya; ''gadang'' otabâ ''gedhang'' ( [[Bhâsa Jhâbâ|Jhâbâ]] ), gheḍḍhâng ([[Nyamana polo Mâḍurâ|Madhurâ]]), ''biyu'' ( [[Bhâsa Bhâli|Bali]] ), ''puntiq'' ( [[Bhâsa Sasak|Sasak]] ), ''cau'' otabâ ''cawu'' ( [[Bhâsa Sonḍhâ|Sunda]] ), ''punti'' ( [[Bhâsa Lampung|Lampung]] ), ''unti ('' [[Makassar]] ), ''koyo'' ( [[Bahasa Ternate|Ternate]]), ''kula'' ( [[Bahasa Banda (Maluku)|Banda]] ), ''uri'' ''('' [[Bahasa Ambon|Ambon]] ), ''tema'' (Seram), ''ounche'' (Madagaskar) bân ''loka'' (Banggai). == Orodhân bhâlâ == Gheḍḍhâng anḍi' nyama spèsiès ''Musa sp'' sè asalla ḍâri genus [[Musa (genus)|Musa]]. Gheḍḍhâng tamaso' ḍâ' ''famili'' [[Musaceae]] ḍâlem kellas [[Tumbuhan berkeping biji tunggal|tombuwân]] [[Tumbuhan berkeping biji tunggal|abighi sèttong]] . Samentara jârèya, gheḍḍhâng tamaso' dâlem subdivisi tombuwân sè anḍi' kembhâng bân divisi tombuwân sè anḍi' bighi. Spèsiès gheḍḍhâng ghi' abhâlâ bi' [[Orchidaceae]] . == Sombher == <references /> [[Bhângsa:Totombuwân]] [[Bhângsa:Musaceae]] [[Bhângsa:Buwâ]] ageproisoj1amynf4ydcxidtg5vlr5f 66494 66493 2026-09-28T02:04:15Z Lukjsly 1688 66494 wikitext text/x-wiki [[Bhengkek:Manfaat 7 pisang.jpeg|thumb|Buwâna gheḍḍhâng sè ella massa']] '''Gheḍḍhâng''' iyâ arèya tamenan sè alebbhu ka famili [[Musaceae]]. Buwâna lomrana loncong, bilu', aropa'aghi arè'. Gheḍḍhâng tamaso' wâ-buwâ'ân sè bânnya' èjhuwâl polana bisa tombu è ḍimma bhâi. Bhungkana gheḍḍhâng abak lemmes polana bânnè aropa kaju tapè ḍâri ''pelepah'' sè abak lemmes bân lanjhâng. Bhungkana sè abak ghâli bâḍâ è bun- bâbâ sè semma' ka tana.<ref>Parker, Sybil, P. (1984). ''McGraw-Hill Dictionary of Biology''. McGraw-Hill Company.</ref> Ḍâunna gheḍḍhâng anḍi' bhungkèl sè akanta ranca' sè acampo ka bhungkana. Okorân ḍâunna gheḍḍhâng acem-macem è bhân-sabbhân spesies, biyasana ropana ḍâunna lanjhâng bân rajâ. Bhungka ranca'en gheḍḍhâng ngasèllaghi kembhâng sè bânnya'. Kembhângnga gheḍḍhâng jârèya pas dhâddhi buwâna gheḍḍhâng sè èsebbhut kèjhâng (''sisir''). Buwâna gheḍḍhâng along-polong ḍâlem sèttong kembhâng majemuk sè anḍi' okoran sè sajân ka bâbâ sajân kènnè'.<ref>Lubis, Eva Riyanty. (2021). ''Untung Berlimpah Budi Daya Pisang''. Jakarta: Penerbit Bhuana Ilmu Populer. ISBN&#x20;<bdi>978-623-04-0551-8</bdi></ref> È ḍâlem orodhân kalompo', gheḍḍhâng tamaso' ḍâlem [[genus]] [[Musa (genus)|Musa]] bân [[Famili (biologi)|famili]] [[Musaceae]]. Bânnya' macem gheḍḍhâng sè bânnya' ètamen bân ètemmo è bânnya' kennengan [[Melanesia|Malenesia]]. Spesies gheḍḍhâng sè palèng bânnya' [[Budi daya|ètamen]] è [[Dunia|dhunnya]] iyâ rèya gheḍḍhâng alas. Gheḍḍhâng alas rèya bisa tombu è alas, bhukèt bân [[Dataran rendah|tana]] [[Dataran rendah|mabâ]]. Salaèn jârèya, gheḍḍhâng bisa kèya ètamen abhâreng bi' tombuwân laènna akanta [[jhâghung]] bân [[Sabbhrâng|tenggâng.]] Gheḍḍhâng bisa èpolong bilâ'â bhâi, polana tombu è sakabbhina [[Musim|mosem]] . Matèna bhungkana gheḍḍhâng coma èkaolle mon la marè abuwâ namong sakalèyan è ḍâlem omorra. Gheḍḍhâng bisa èkakan langsung otabâ èmassa' ghâllu. Bhâgiyân laènna akadhi atèna gheḍḍhâng bân ḍâun gheḍḍhâng bisa kèya èmassa' otabâ èghuna'aghi mènangka alat bhânto amassa'. [[Nutrisi]] sè bâḍâ è ḍâlem gheḍḍhâng anḍi' kaghuna'an ghâbây [[kasèhadhân]] [[Tubuh manusia|manossa]] bân bisa kèya èghunaaghi mènangka obhât tradisional. Awwâllâ, gheḍḍhâng rèya maso' tombuwân asli sè asalla ḍâri [[Asia Tenggara|Asia Tèmor Lao']], saterrossa èpanèbar ka bânnya' naghârâ è dunnya. Ḍâri bârâ', gheḍḍhâng èpanèbar ḍâri [[Samudra Atlantik]] ka [[Madagaskar|polo Madagaskar]], saterrossa ka [[benua Afrika]] bân terros ka [[Amerika Latin]] bân [[Amerika Tengah|Amerika Tengnga]] . Sabhântara jârèya, gheḍḍhâng nyebbâr ḍâri temor lèbât [[Samudra Pasifik]] ka [[Hawaii]]. È pan-bârâmpan kennengan bân [[Mañcânâg̣arâ|è lowar nagârâ]] Inḍonèsia, gheḍḍhâng andi' nyama laèn sè khas, pan-bârâmpan nyamana iyâ rèya; ''gadang'' otabâ ''gedhang'' ( [[Bhâsa Jhâbâ|Jhâbâ]] ), gheḍḍhâng ([[Nyamana polo Mâḍurâ|Madhurâ]]), ''biyu'' ( [[Bhâsa Bhâli|Bali]] ), ''puntiq'' ( [[Bhâsa Sasak|Sasak]] ), ''cau'' otabâ ''cawu'' ( [[Bhâsa Sonḍhâ|Sunda]] ), ''punti'' ( [[Bhâsa Lampung|Lampung]] ), ''unti ('' [[Makassar]] ), ''koyo'' ( [[Bahasa Ternate|Ternate]]), ''kula'' ( [[Bahasa Banda (Maluku)|Banda]] ), ''uri'' ''('' [[Bahasa Ambon|Ambon]] ), ''tema'' (Seram), ''ounche'' (Madagaskar) bân ''loka'' (Banggai). == Orodhân bhâlâ == Gheḍḍhâng anḍi' nyama spèsiès ''Musa sp'' sè asalla ḍâri genus [[Musa (genus)|Musa]]. Gheḍḍhâng tamaso' ḍâ' ''famili'' [[Musaceae]] ḍâlem kellas [[Tumbuhan berkeping biji tunggal|tombuwân]] [[Tumbuhan berkeping biji tunggal|abighi sèttong]] . Samentara jârèya, gheḍḍhâng tamaso' dâlem subdivisi tombuwân sè anḍi' kembhâng bân divisi tombuwân sè anḍi' bighi. Spèsiès gheḍḍhâng ghi' abhâlâ bi' [[Orchidaceae]]. == Panyebbhârân == Gheḍḍhâng bisa tombu è kennengngan sè mosèm nèmorra abiddhâ bisa sampè' 4,5 [[Bulan (penanggalan)|bulân]]. Curah ojhân sè èkabhuto gheḍḍhâng ka'angghuy tombu bhâgus iyâ rèya 650 kantos 5.000 mililiter ḍâlem sataon. Sabhântara jârèya, suhu kennengan sè cocok ghâbây tombuwân gheḍḍhâng èmolaè ḍâri 21 ^oC sampè' 29,5 ^o C. == Sombher == <references /> [[Bhângsa:Totombuwân]] [[Bhângsa:Musaceae]] [[Bhângsa:Buwâ]] k39cguxo8y0e5c2kigvo0vercl8fk04 66495 66494 2026-09-28T02:09:13Z Lukjsly 1688 /* Panyebbhârân */ 66495 wikitext text/x-wiki [[Bhengkek:Manfaat 7 pisang.jpeg|thumb|Buwâna gheḍḍhâng sè ella massa']] '''Gheḍḍhâng''' iyâ arèya tamenan sè alebbhu ka famili [[Musaceae]]. Buwâna lomrana loncong, bilu', aropa'aghi arè'. Gheḍḍhâng tamaso' wâ-buwâ'ân sè bânnya' èjhuwâl polana bisa tombu è ḍimma bhâi. Bhungkana gheḍḍhâng abak lemmes polana bânnè aropa kaju tapè ḍâri ''pelepah'' sè abak lemmes bân lanjhâng. Bhungkana sè abak ghâli bâḍâ è bun- bâbâ sè semma' ka tana.<ref>Parker, Sybil, P. (1984). ''McGraw-Hill Dictionary of Biology''. McGraw-Hill Company.</ref> Ḍâunna gheḍḍhâng anḍi' bhungkèl sè akanta ranca' sè acampo ka bhungkana. Okorân ḍâunna gheḍḍhâng acem-macem è bhân-sabbhân spesies, biyasana ropana ḍâunna lanjhâng bân rajâ. Bhungka ranca'en gheḍḍhâng ngasèllaghi kembhâng sè bânnya'. Kembhângnga gheḍḍhâng jârèya pas dhâddhi buwâna gheḍḍhâng sè èsebbhut kèjhâng (''sisir''). Buwâna gheḍḍhâng along-polong ḍâlem sèttong kembhâng majemuk sè anḍi' okoran sè sajân ka bâbâ sajân kènnè'.<ref>Lubis, Eva Riyanty. (2021). ''Untung Berlimpah Budi Daya Pisang''. Jakarta: Penerbit Bhuana Ilmu Populer. ISBN&#x20;<bdi>978-623-04-0551-8</bdi></ref> È ḍâlem orodhân kalompo', gheḍḍhâng tamaso' ḍâlem [[genus]] [[Musa (genus)|Musa]] bân [[Famili (biologi)|famili]] [[Musaceae]]. Bânnya' macem gheḍḍhâng sè bânnya' ètamen bân ètemmo è bânnya' kennengan [[Melanesia|Malenesia]]. Spesies gheḍḍhâng sè palèng bânnya' [[Budi daya|ètamen]] è [[Dunia|dhunnya]] iyâ rèya gheḍḍhâng alas. Gheḍḍhâng alas rèya bisa tombu è alas, bhukèt bân [[Dataran rendah|tana]] [[Dataran rendah|mabâ]]. Salaèn jârèya, gheḍḍhâng bisa kèya ètamen abhâreng bi' tombuwân laènna akanta [[jhâghung]] bân [[Sabbhrâng|tenggâng.]] Gheḍḍhâng bisa èpolong bilâ'â bhâi, polana tombu è sakabbhina [[Musim|mosem]] . Matèna bhungkana gheḍḍhâng coma èkaolle mon la marè abuwâ namong sakalèyan è ḍâlem omorra. Gheḍḍhâng bisa èkakan langsung otabâ èmassa' ghâllu. Bhâgiyân laènna akadhi atèna gheḍḍhâng bân ḍâun gheḍḍhâng bisa kèya èmassa' otabâ èghuna'aghi mènangka alat bhânto amassa'. [[Nutrisi]] sè bâḍâ è ḍâlem gheḍḍhâng anḍi' kaghuna'an ghâbây [[kasèhadhân]] [[Tubuh manusia|manossa]] bân bisa kèya èghunaaghi mènangka obhât tradisional. Awwâllâ, gheḍḍhâng rèya maso' tombuwân asli sè asalla ḍâri [[Asia Tenggara|Asia Tèmor Lao']], saterrossa èpanèbar ka bânnya' naghârâ è dunnya. Ḍâri bârâ', gheḍḍhâng èpanèbar ḍâri [[Samudra Atlantik]] ka [[Madagaskar|polo Madagaskar]], saterrossa ka [[benua Afrika]] bân terros ka [[Amerika Latin]] bân [[Amerika Tengah|Amerika Tengnga]] . Sabhântara jârèya, gheḍḍhâng nyebbâr ḍâri temor lèbât [[Samudra Pasifik]] ka [[Hawaii]]. È pan-bârâmpan kennengan bân [[Mañcânâg̣arâ|è lowar nagârâ]] Inḍonèsia, gheḍḍhâng andi' nyama laèn sè khas, pan-bârâmpan nyamana iyâ rèya; ''gadang'' otabâ ''gedhang'' ( [[Bhâsa Jhâbâ|Jhâbâ]] ), gheḍḍhâng ([[Nyamana polo Mâḍurâ|Madhurâ]]), ''biyu'' ( [[Bhâsa Bhâli|Bali]] ), ''puntiq'' ( [[Bhâsa Sasak|Sasak]] ), ''cau'' otabâ ''cawu'' ( [[Bhâsa Sonḍhâ|Sunda]] ), ''punti'' ( [[Bhâsa Lampung|Lampung]] ), ''unti ('' [[Makassar]] ), ''koyo'' ( [[Bahasa Ternate|Ternate]]), ''kula'' ( [[Bahasa Banda (Maluku)|Banda]] ), ''uri'' ''('' [[Bahasa Ambon|Ambon]] ), ''tema'' (Seram), ''ounche'' (Madagaskar) bân ''loka'' (Banggai). == Orodhân bhâlâ == Gheḍḍhâng anḍi' nyama spèsiès ''Musa sp'' sè asalla ḍâri genus [[Musa (genus)|Musa]]. Gheḍḍhâng tamaso' ḍâ' ''famili'' [[Musaceae]] ḍâlem kellas [[Tumbuhan berkeping biji tunggal|tombuwân]] [[Tumbuhan berkeping biji tunggal|abighi sèttong]] . Samentara jârèya, gheḍḍhâng tamaso' dâlem subdivisi tombuwân sè anḍi' kembhâng bân divisi tombuwân sè anḍi' bighi. Spèsiès gheḍḍhâng ghi' abhâlâ bi' [[Orchidaceae]]. == Panyebbhârân == Gheḍḍhâng bisa tombu è kennengngan sè mosèm nèmorra abiddhâ bisa sampè' 4,5 [[Bulan (penanggalan)|bulân]]. Curah ojhân sè èkabhuto gheḍḍhâng ka'angghuy tombu bhâgus iyâ rèya 650 kantos 5.000 mililiter ḍâlem sataon. Sabhântara jârèya, suhu kennengan sè cocok ghâbây tombuwân gheḍḍhâng èmolaè ḍâri 21 ^oC sampè' 29,5 ^o C. Gheḍḍhâng iyâ rèya tombuwân lokal asli ḍâri Asia Tèmor Lao', sè kabânnya'an bâḍâ è Inḍonèsia. Molaè 500 taon sabellunna Masèhi, gheḍḍhâng la nyebbhâr sampè' ka [[Pulau Madagaskar|polo Madagaskar]]. Samentara jârèya, da'èra è Afrika laènna ampon tao bân namen gheḍḍhâng molaè saèbu taon sabellunna Masèhi. È bâkto sè paḍâ, Hawaii la tao bân ngobu gheḍḍhâng lèbât kèrèman ḍâri [[Kepulauan Canaria]] . == Sombher == <references /> [[Bhângsa:Totombuwân]] [[Bhângsa:Musaceae]] [[Bhângsa:Buwâ]] hb9ve49br6fchcv1w8wqv9218eqod3b 66496 66495 2026-09-28T02:16:16Z Lukjsly 1688 66496 wikitext text/x-wiki [[Bhengkek:Manfaat 7 pisang.jpeg|thumb|Buwâna gheḍḍhâng sè ella massa']] '''Gheḍḍhâng''' iyâ arèya tamenan sè alebbhu ka famili [[Musaceae]]. Buwâna lomrana loncong, bilu', aropa'aghi arè'. Gheḍḍhâng tamaso' wâ-buwâ'ân sè bânnya' èjhuwâl polana bisa tombu è ḍimma bhâi. Bhungkana gheḍḍhâng abak lemmes polana bânnè aropa kaju tapè ḍâri ''pelepah'' sè abak lemmes bân lanjhâng. Bhungkana sè abak ghâli bâḍâ è bun- bâbâ sè semma' ka tana.<ref>Parker, Sybil, P. (1984). ''McGraw-Hill Dictionary of Biology''. McGraw-Hill Company.</ref> Ḍâunna gheḍḍhâng anḍi' bhungkèl sè akanta ranca' sè acampo ka bhungkana. Okorân ḍâunna gheḍḍhâng acem-macem è bhân-sabbhân spesies, biyasana ropana ḍâunna lanjhâng bân rajâ. Bhungka ranca'en gheḍḍhâng ngasèllaghi kembhâng sè bânnya'. Kembhângnga gheḍḍhâng jârèya pas dhâddhi buwâna gheḍḍhâng sè èsebbhut kèjhâng (''sisir''). Buwâna gheḍḍhâng along-polong ḍâlem sèttong kembhâng majemuk sè anḍi' okoran sè sajân ka bâbâ sajân kènnè'.<ref>Lubis, Eva Riyanty. (2021). ''Untung Berlimpah Budi Daya Pisang''. Jakarta: Penerbit Bhuana Ilmu Populer. ISBN&#x20;<bdi>978-623-04-0551-8</bdi></ref> È ḍâlem orodhân kalompo', gheḍḍhâng tamaso' ḍâlem [[genus]] [[Musa (genus)|Musa]] bân [[Famili (biologi)|famili]] [[Musaceae]]. Bânnya' macem gheḍḍhâng sè bânnya' ètamen bân ètemmo è bânnya' kennengan [[Melanesia|Malenesia]]. Spesies gheḍḍhâng sè palèng bânnya' [[Budi daya|ètamen]] è [[Dunia|dhunnya]] iyâ rèya gheḍḍhâng alas. Gheḍḍhâng alas rèya bisa tombu è alas, bhukèt bân [[Dataran rendah|tana]] [[Dataran rendah|mabâ]]. Salaèn jârèya, gheḍḍhâng bisa kèya ètamen abhâreng bi' tombuwân laènna akanta [[jhâghung]] bân [[Sabbhrâng|tenggâng.]] Gheḍḍhâng bisa èpolong bilâ'â bhâi, polana tombu è sakabbhina [[Musim|mosem]] . Matèna bhungkana gheḍḍhâng coma èkaolle mon la marè abuwâ namong sakalèyan è ḍâlem omorra. Gheḍḍhâng bisa èkakan langsung otabâ èmassa' ghâllu. Bhâgiyân laènna akadhi atèna gheḍḍhâng bân ḍâun gheḍḍhâng bisa kèya èmassa' otabâ èghuna'aghi mènangka alat bhânto amassa'. [[Nutrisi]] sè bâḍâ è ḍâlem gheḍḍhâng anḍi' kaghuna'an ghâbây [[kasèhadhân]] [[Tubuh manusia|manossa]] bân bisa kèya èghunaaghi mènangka obhât tradisional. Awwâllâ, gheḍḍhâng rèya maso' tombuwân asli sè asalla ḍâri [[Asia Tenggara|Asia Tèmor Lao']], saterrossa èpanèbar ka bânnya' naghârâ è dunnya. Ḍâri bârâ', gheḍḍhâng èpanèbar ḍâri [[Samudra Atlantik]] ka [[Madagaskar|polo Madagaskar]], saterrossa ka [[benua Afrika]] bân terros ka [[Amerika Latin]] bân [[Amerika Tengah|Amerika Tengnga]] . Sabhântara jârèya, gheḍḍhâng nyebbâr ḍâri temor lèbât [[Samudra Pasifik]] ka [[Hawaii]]. È pan-bârâmpan kennengan bân [[Mañcânâg̣arâ|è lowar nagârâ]] Inḍonèsia, gheḍḍhâng andi' nyama laèn sè khas, pan-bârâmpan nyamana iyâ rèya; ''gadang'' otabâ ''gedhang'' ( [[Bhâsa Jhâbâ|Jhâbâ]] ), gheḍḍhâng ([[Nyamana polo Mâḍurâ|Madhurâ]]), ''biyu'' ( [[Bhâsa Bhâli|Bali]] ), ''puntiq'' ( [[Bhâsa Sasak|Sasak]] ), ''cau'' otabâ ''cawu'' ( [[Bhâsa Sonḍhâ|Sunda]] ), ''punti'' ( [[Bhâsa Lampung|Lampung]] ), ''unti ('' [[Makassar]] ), ''koyo'' ( [[Bahasa Ternate|Ternate]]), ''kula'' ( [[Bahasa Banda (Maluku)|Banda]] ), ''uri'' ''('' [[Bahasa Ambon|Ambon]] ), ''tema'' (Seram), ''ounche'' (Madagaskar) bân ''loka'' (Banggai). == Orodhân bhâlâ == Gheḍḍhâng anḍi' nyama spèsiès ''Musa sp'' sè asalla ḍâri genus [[Musa (genus)|Musa]]. Gheḍḍhâng tamaso' ḍâ' ''famili'' [[Musaceae]] ḍâlem kellas [[Tumbuhan berkeping biji tunggal|tombuwân]] [[Tumbuhan berkeping biji tunggal|abighi sèttong]] . Samentara jârèya, gheḍḍhâng tamaso' dâlem subdivisi tombuwân sè anḍi' kembhâng bân divisi tombuwân sè anḍi' bighi. Spèsiès gheḍḍhâng ghi' abhâlâ bi' [[Orchidaceae]]. == Panyebbhârân == Gheḍḍhâng bisa tombu è kennengngan sè mosèm nèmorra abiddhâ bisa sampè' 4,5 [[Bulan (penanggalan)|bulân]]. Curah ojhân sè èkabhuto gheḍḍhâng ka'angghuy tombu bhâgus iyâ rèya 650 kantos 5.000 mililiter ḍâlem sataon. Sabhântara jârèya, suhu kennengan sè cocok ghâbây tombuwân gheḍḍhâng èmolaè ḍâri 21 ^oC sampè' 29,5 ^o C. Gheḍḍhâng iyâ rèya tombuwân lokal asli ḍâri Asia Tèmor Lao', sè kabânnya'an bâḍâ è Inḍonèsia. Molaè 500 taon sabellunna Masèhi, gheḍḍhâng la nyebbhâr sampè' ka [[Pulau Madagaskar|polo Madagaskar]]. Samentara jârèya, da'èra è Afrika laènna ampon tao bân namen gheḍḍhâng molaè saèbu taon sabellunna Masèhi. È bâkto sè paḍâ, Hawaii la tao bân ngobu gheḍḍhâng lèbât kèrèman ḍâri [[Kepulauan Canaria]]. == Cem-macemma == Posat otama cem-macemma gheḍḍhâng iyâ rèya bâḍâ è da'èra [[Malesia]] (Asia Tèmor Lao', Papua, bân Australia tropis). Posat keragaman sè sakonè' bâḍâ è Afrika tropis. Tombuwân arèya senneng ka iklim tropis bân becca (''lembab''), khusussa è tana mabâ. È da'èra sè bâḍâ ojhân sè èbâgi rata è salanjhânga taon, bhungkana gheḍḍhâng bisa tombu bân abuwâ ta' parlo amardhuliaghi mosèm. [[Inḍonèsia]], [[Kepulauan Pasifik|Kapoloan Pasifik]], naghârâ-naghârâ [[Amerika Tengah|Amerika Tengnga]], bân [[Brasil]] èkennal mènangka naghârâ-naghârâ sè palèng bânnya' ngèkspor gheḍḍhâng. È taon 2018, India dhâddhi naghârâ sè sè palèng dhujân ngakan gheḍḍhâng, è attassâ Cèna bân Inḍonèsia. == Sombher == <references /> [[Bhângsa:Totombuwân]] [[Bhângsa:Musaceae]] [[Bhângsa:Buwâ]] 1rlkmi3xq74atiq70g9l3bmjr353epw 66497 66496 2026-09-28T02:24:24Z Lukjsly 1688 /* Cem-macemma */ 66497 wikitext text/x-wiki [[Bhengkek:Manfaat 7 pisang.jpeg|thumb|Buwâna gheḍḍhâng sè ella massa']] '''Gheḍḍhâng''' iyâ arèya tamenan sè alebbhu ka famili [[Musaceae]]. Buwâna lomrana loncong, bilu', aropa'aghi arè'. Gheḍḍhâng tamaso' wâ-buwâ'ân sè bânnya' èjhuwâl polana bisa tombu è ḍimma bhâi. Bhungkana gheḍḍhâng abak lemmes polana bânnè aropa kaju tapè ḍâri ''pelepah'' sè abak lemmes bân lanjhâng. Bhungkana sè abak ghâli bâḍâ è bun- bâbâ sè semma' ka tana.<ref>Parker, Sybil, P. (1984). ''McGraw-Hill Dictionary of Biology''. McGraw-Hill Company.</ref> Ḍâunna gheḍḍhâng anḍi' bhungkèl sè akanta ranca' sè acampo ka bhungkana. Okorân ḍâunna gheḍḍhâng acem-macem è bhân-sabbhân spesies, biyasana ropana ḍâunna lanjhâng bân rajâ. Bhungka ranca'en gheḍḍhâng ngasèllaghi kembhâng sè bânnya'. Kembhângnga gheḍḍhâng jârèya pas dhâddhi buwâna gheḍḍhâng sè èsebbhut kèjhâng (''sisir''). Buwâna gheḍḍhâng along-polong ḍâlem sèttong kembhâng majemuk sè anḍi' okoran sè sajân ka bâbâ sajân kènnè'.<ref>Lubis, Eva Riyanty. (2021). ''Untung Berlimpah Budi Daya Pisang''. Jakarta: Penerbit Bhuana Ilmu Populer. ISBN&#x20;<bdi>978-623-04-0551-8</bdi></ref> È ḍâlem orodhân kalompo', gheḍḍhâng tamaso' ḍâlem [[genus]] [[Musa (genus)|Musa]] bân [[Famili (biologi)|famili]] [[Musaceae]]. Bânnya' macem gheḍḍhâng sè bânnya' ètamen bân ètemmo è bânnya' kennengan [[Melanesia|Malenesia]]. Spesies gheḍḍhâng sè palèng bânnya' [[Budi daya|ètamen]] è [[Dunia|dhunnya]] iyâ rèya gheḍḍhâng alas. Gheḍḍhâng alas rèya bisa tombu è alas, bhukèt bân [[Dataran rendah|tana]] [[Dataran rendah|mabâ]]. Salaèn jârèya, gheḍḍhâng bisa kèya ètamen abhâreng bi' tombuwân laènna akanta [[jhâghung]] bân [[Sabbhrâng|tenggâng.]] Gheḍḍhâng bisa èpolong bilâ'â bhâi, polana tombu è sakabbhina [[Musim|mosem]] . Matèna bhungkana gheḍḍhâng coma èkaolle mon la marè abuwâ namong sakalèyan è ḍâlem omorra. Gheḍḍhâng bisa èkakan langsung otabâ èmassa' ghâllu. Bhâgiyân laènna akadhi atèna gheḍḍhâng bân ḍâun gheḍḍhâng bisa kèya èmassa' otabâ èghuna'aghi mènangka alat bhânto amassa'. [[Nutrisi]] sè bâḍâ è ḍâlem gheḍḍhâng anḍi' kaghuna'an ghâbây [[kasèhadhân]] [[Tubuh manusia|manossa]] bân bisa kèya èghunaaghi mènangka obhât tradisional. Awwâllâ, gheḍḍhâng rèya maso' tombuwân asli sè asalla ḍâri [[Asia Tenggara|Asia Tèmor Lao']], saterrossa èpanèbar ka bânnya' naghârâ è dunnya. Ḍâri bârâ', gheḍḍhâng èpanèbar ḍâri [[Samudra Atlantik]] ka [[Madagaskar|polo Madagaskar]], saterrossa ka [[benua Afrika]] bân terros ka [[Amerika Latin]] bân [[Amerika Tengah|Amerika Tengnga]] . Sabhântara jârèya, gheḍḍhâng nyebbâr ḍâri temor lèbât [[Samudra Pasifik]] ka [[Hawaii]]. È pan-bârâmpan kennengan bân [[Mañcânâg̣arâ|è lowar nagârâ]] Inḍonèsia, gheḍḍhâng andi' nyama laèn sè khas, pan-bârâmpan nyamana iyâ rèya; ''gadang'' otabâ ''gedhang'' ( [[Bhâsa Jhâbâ|Jhâbâ]] ), gheḍḍhâng ([[Nyamana polo Mâḍurâ|Madhurâ]]), ''biyu'' ( [[Bhâsa Bhâli|Bali]] ), ''puntiq'' ( [[Bhâsa Sasak|Sasak]] ), ''cau'' otabâ ''cawu'' ( [[Bhâsa Sonḍhâ|Sunda]] ), ''punti'' ( [[Bhâsa Lampung|Lampung]] ), ''unti ('' [[Makassar]] ), ''koyo'' ( [[Bahasa Ternate|Ternate]]), ''kula'' ( [[Bahasa Banda (Maluku)|Banda]] ), ''uri'' ''('' [[Bahasa Ambon|Ambon]] ), ''tema'' (Seram), ''ounche'' (Madagaskar) bân ''loka'' (Banggai). == Orodhân bhâlâ == Gheḍḍhâng anḍi' nyama spèsiès ''Musa sp'' sè asalla ḍâri genus [[Musa (genus)|Musa]]. Gheḍḍhâng tamaso' ḍâ' ''famili'' [[Musaceae]] ḍâlem kellas [[Tumbuhan berkeping biji tunggal|tombuwân]] [[Tumbuhan berkeping biji tunggal|abighi sèttong]] . Samentara jârèya, gheḍḍhâng tamaso' dâlem subdivisi tombuwân sè anḍi' kembhâng bân divisi tombuwân sè anḍi' bighi. Spèsiès gheḍḍhâng ghi' abhâlâ bi' [[Orchidaceae]]. == Panyebbhârân == Gheḍḍhâng bisa tombu è kennengngan sè mosèm nèmorra abiddhâ bisa sampè' 4,5 [[Bulan (penanggalan)|bulân]]. Curah ojhân sè èkabhuto gheḍḍhâng ka'angghuy tombu bhâgus iyâ rèya 650 kantos 5.000 mililiter ḍâlem sataon. Sabhântara jârèya, suhu kennengan sè cocok ghâbây tombuwân gheḍḍhâng èmolaè ḍâri 21 ^oC sampè' 29,5 ^o C. Gheḍḍhâng iyâ rèya tombuwân lokal asli ḍâri Asia Tèmor Lao', sè kabânnya'an bâḍâ è Inḍonèsia. Molaè 500 taon sabellunna Masèhi, gheḍḍhâng la nyebbhâr sampè' ka [[Pulau Madagaskar|polo Madagaskar]]. Samentara jârèya, da'èra è Afrika laènna ampon tao bân namen gheḍḍhâng molaè saèbu taon sabellunna Masèhi. È bâkto sè paḍâ, Hawaii la tao bân ngobu gheḍḍhâng lèbât kèrèman ḍâri [[Kepulauan Canaria]]. == Cem-macemma == Posat otama cem-macemma gheḍḍhâng iyâ rèya bâḍâ è da'èra [[Malesia]] (Asia Tèmor Lao', Papua, bân Australia tropis). Posat keragaman sè sakonè' bâḍâ è Afrika tropis. Tombuwân arèya senneng ka iklim tropis bân becca (''lembab''), khusussa è tana mabâ. È da'èra sè bâḍâ ojhân sè èbâgi rata è salanjhânga taon, bhungkana gheḍḍhâng bisa tombu bân abuwâ ta' parlo amardhuliaghi mosèm. [[Inḍonèsia]], [[Kepulauan Pasifik|Kapoloan Pasifik]], naghârâ-naghârâ [[Amerika Tengah|Amerika Tengnga]], bân [[Brasil]] èkennal mènangka naghârâ-naghârâ sè palèng bânnya' ngèkspor gheḍḍhâng. È taon 2018, India dhâddhi naghârâ sè sè palèng dhujân ngakan gheḍḍhâng, è attassâ Cèna bân Inḍonèsia. Ḍâri 66 macem gheḍḍhâng (spèsiès ''Musa'') sè bâḍâ è dhunnya, è naghârâ Inḍonèsia bâḍâ ra-kèra 12 cem-macemma gheḍḍhâng. Sakonè'en bâḍâ 15 varietas gheḍḍhâng alas ''Musa acuminata'' sè tombu ḍâri Acèh sampè' ka Papua.<ref>Arif, Ahmad. 2025. ''Masyarakat Adat dan Kedaulatan Pangan.'' Cetakan kelima. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia. Kaca 35-36.</ref> == Sombher == <references /> [[Bhângsa:Totombuwân]] [[Bhângsa:Musaceae]] [[Bhângsa:Buwâ]] ihqj7igdjc4333v9z8g599ymearn0xp 66498 66497 2026-09-28T02:30:46Z Lukjsly 1688 66498 wikitext text/x-wiki [[Bhengkek:Manfaat 7 pisang.jpeg|thumb|Buwâna gheḍḍhâng sè ella massa']] '''Gheḍḍhâng''' iyâ arèya tamenan sè alebbhu ka famili [[Musaceae]]. Buwâna lomrana loncong, bilu', aropa'aghi arè'. Gheḍḍhâng tamaso' wâ-buwâ'ân sè bânnya' èjhuwâl polana bisa tombu è ḍimma bhâi. Bhungkana gheḍḍhâng abak lemmes polana bânnè aropa kaju tapè ḍâri ''pelepah'' sè abak lemmes bân lanjhâng. Bhungkana sè abak ghâli bâḍâ è bun- bâbâ sè semma' ka tana.<ref>Parker, Sybil, P. (1984). ''McGraw-Hill Dictionary of Biology''. McGraw-Hill Company.</ref> Ḍâunna gheḍḍhâng anḍi' bhungkèl sè akanta ranca' sè acampo ka bhungkana. Okorân ḍâunna gheḍḍhâng acem-macem è bhân-sabbhân spesies, biyasana ropana ḍâunna lanjhâng bân rajâ. Bhungka ranca'en gheḍḍhâng ngasèllaghi kembhâng sè bânnya'. Kembhângnga gheḍḍhâng jârèya pas dhâddhi buwâna gheḍḍhâng sè èsebbhut kèjhâng (''sisir''). Buwâna gheḍḍhâng along-polong ḍâlem sèttong kembhâng majemuk sè anḍi' okoran sè sajân ka bâbâ sajân kènnè'.<ref name=":1">Lubis, Eva Riyanty. (2021). ''Untung Berlimpah Budi Daya Pisang''. Jakarta: Penerbit Bhuana Ilmu Populer. ISBN&#x20;<bdi>978-623-04-0551-8</bdi></ref> È ḍâlem orodhân kalompo', gheḍḍhâng tamaso' ḍâlem [[genus]] [[Musa (genus)|Musa]] bân [[Famili (biologi)|famili]] [[Musaceae]]. Bânnya' macem gheḍḍhâng sè bânnya' ètamen bân ètemmo è bânnya' kennengan [[Melanesia|Malenesia]]. Spesies gheḍḍhâng sè palèng bânnya' [[Budi daya|ètamen]] è [[Dunia|dhunnya]] iyâ rèya gheḍḍhâng alas. Gheḍḍhâng alas rèya bisa tombu è alas, bhukèt bân [[Dataran rendah|tana]] [[Dataran rendah|mabâ]]. Salaèn jârèya, gheḍḍhâng bisa kèya ètamen abhâreng bi' tombuwân laènna akanta [[jhâghung]] bân [[Sabbhrâng|tenggâng.]] Gheḍḍhâng bisa èpolong bilâ'â bhâi, polana tombu è sakabbhina [[Musim|mosem]] . Matèna bhungkana gheḍḍhâng coma èkaolle mon la marè abuwâ namong sakalèyan è ḍâlem omorra. Gheḍḍhâng bisa èkakan langsung otabâ èmassa' ghâllu. Bhâgiyân laènna akadhi atèna gheḍḍhâng bân ḍâun gheḍḍhâng bisa kèya èmassa' otabâ èghuna'aghi mènangka alat bhânto amassa'. [[Nutrisi]] sè bâḍâ è ḍâlem gheḍḍhâng anḍi' kaghuna'an ghâbây [[kasèhadhân]] [[Tubuh manusia|manossa]] bân bisa kèya èghunaaghi mènangka obhât tradisional. Awwâllâ, gheḍḍhâng rèya maso' tombuwân asli sè asalla ḍâri [[Asia Tenggara|Asia Tèmor Lao']], saterrossa èpanèbar ka bânnya' naghârâ è dunnya. Ḍâri bârâ', gheḍḍhâng èpanèbar ḍâri [[Samudra Atlantik]] ka [[Madagaskar|polo Madagaskar]], saterrossa ka [[benua Afrika]] bân terros ka [[Amerika Latin]] bân [[Amerika Tengah|Amerika Tengnga]] . Sabhântara jârèya, gheḍḍhâng nyebbâr ḍâri temor lèbât [[Samudra Pasifik]] ka [[Hawaii]]. È pan-bârâmpan kennengan bân [[Mañcânâg̣arâ|è lowar nagârâ]] Inḍonèsia, gheḍḍhâng andi' nyama laèn sè khas, pan-bârâmpan nyamana iyâ rèya; ''gadang'' otabâ ''gedhang'' ( [[Bhâsa Jhâbâ|Jhâbâ]] ), gheḍḍhâng ([[Nyamana polo Mâḍurâ|Madhurâ]]), ''biyu'' ( [[Bhâsa Bhâli|Bali]] ), ''puntiq'' ( [[Bhâsa Sasak|Sasak]] ), ''cau'' otabâ ''cawu'' ( [[Bhâsa Sonḍhâ|Sunda]] ), ''punti'' ( [[Bhâsa Lampung|Lampung]] ), ''unti ('' [[Makassar]] ), ''koyo'' ( [[Bahasa Ternate|Ternate]]), ''kula'' ( [[Bahasa Banda (Maluku)|Banda]] ), ''uri'' ''('' [[Bahasa Ambon|Ambon]] ), ''tema'' (Seram), ''ounche'' (Madagaskar) bân ''loka'' (Banggai).<ref>Crawfurd, John (2017). ''Sejarah Kepulauan Nusantara: Kajian Budaya, Agama, Politik, Hukum dan Ekonomi''. Vol.&#x20;1. Diterjemahkan oleh Zara, Muhammad Yuanda. Yogyakarta: Penerbit Ombak. hlm.&#x20;299. ISBN&#x20;<bdi>9786022584698</bdi>.</ref> == Orodhân bhâlâ == Gheḍḍhâng anḍi' nyama spèsiès ''Musa sp'' sè asalla ḍâri genus [[Musa (genus)|Musa]]. Gheḍḍhâng tamaso' ḍâ' ''famili'' [[Musaceae]] ḍâlem kellas [[Tumbuhan berkeping biji tunggal|tombuwân]] [[Tumbuhan berkeping biji tunggal|abighi sèttong]] . Samentara jârèya, gheḍḍhâng tamaso' dâlem subdivisi tombuwân sè anḍi' kembhâng bân divisi tombuwân sè anḍi' bighi. Spèsiès gheḍḍhâng ghi' abhâlâ bi' [[Orchidaceae]].<ref name=":1" /> == Panyebbhârân == Gheḍḍhâng bisa tombu è kennengngan sè mosèm nèmorra abiddhâ bisa sampè' 4,5 [[Bulan (penanggalan)|bulân]]. Curah ojhân sè èkabhuto gheḍḍhâng ka'angghuy tombu bhâgus iyâ rèya 650 kantos 5.000 mililiter ḍâlem sataon. Sabhântara jârèya, suhu kennengan sè cocok ghâbây tombuwân gheḍḍhâng èmolaè ḍâri 21 ^oC sampè' 29,5 ^o C. Gheḍḍhâng iyâ rèya tombuwân lokal asli ḍâri Asia Tèmor Lao', sè kabânnya'an bâḍâ è Inḍonèsia. Molaè 500 taon sabellunna Masèhi, gheḍḍhâng la nyebbhâr sampè' ka [[Pulau Madagaskar|polo Madagaskar]]. Samentara jârèya, da'èra è Afrika laènna ampon tao bân namen gheḍḍhâng molaè saèbu taon sabellunna Masèhi. È bâkto sè paḍâ, Hawaii la tao bân ngobu gheḍḍhâng lèbât kèrèman ḍâri [[Kepulauan Canaria]].<ref>Sastrahidayat, Ika Rochdjatun (2015). ''[https://www.google.co.id/books/edition/Penyakit_dan_Hama_pada_Tanaman_Pisang/XB1SDwAAQBAJ?hl=id&gbpv=1&dq=pisang&printsec=frontcover Penyakit dan Hama Penting pada Tanaman Pisang.]'' Malang: Universitas Brawijaya Press. ''ISBN&#x20;<bdi>978-602-203-785-9</bdi>.''</ref> == Cem-macemma == Posat otama cem-macemma gheḍḍhâng iyâ rèya bâḍâ è da'èra [[Malesia]] (Asia Tèmor Lao', Papua, bân Australia tropis). Posat keragaman sè sakonè' bâḍâ è Afrika tropis. Tombuwân arèya senneng ka iklim tropis bân becca (''lembab''), khusussa è tana mabâ. È da'èra sè bâḍâ ojhân sè èbâgi rata è salanjhânga taon, bhungkana gheḍḍhâng bisa tombu bân abuwâ ta' parlo amardhuliaghi mosèm. [[Inḍonèsia]], [[Kepulauan Pasifik|Kapoloan Pasifik]], naghârâ-naghârâ [[Amerika Tengah|Amerika Tengnga]], bân [[Brasil]] èkennal mènangka naghârâ-naghârâ sè palèng bânnya' ngèkspor gheḍḍhâng. È taon 2018, India dhâddhi naghârâ sè sè palèng dhujân ngakan gheḍḍhâng, è attassâ Cèna bân Inḍonèsia. Ḍâri 66 macem gheḍḍhâng (spèsiès ''Musa'') sè bâḍâ è dhunnya, è naghârâ Inḍonèsia bâḍâ ra-kèra 12 cem-macemma gheḍḍhâng. Sakonè'en bâḍâ 15 varietas gheḍḍhâng alas ''Musa acuminata'' sè tombu ḍâri Acèh sampè' ka Papua.<ref name=":2">Arif, Ahmad. 2025. ''Masyarakat Adat dan Kedaulatan Pangan.'' Cetakan kelima. Jakarta: Kepustakaan Populer Gramedia. Kaca 35-36.</ref> È Inḍonèsia gheḍḍhâng ḍhâddhi tombuwân sè dhâddi kakanan sè bisa aghântè'è karbohidrat ḍâri nasè' salaènna sokon, jhâghung, bân tatombuwân umbi-umbian.<ref name=":2" /> == Sombher == <references /> [[Bhângsa:Totombuwân]] [[Bhângsa:Musaceae]] [[Bhângsa:Buwâ]] teg3vu9ez34xa3rqqu5ey3ylvwdzl8i 0 13388 66504 41382 2026-09-28T09:33:31Z Faiqa T Safariyah 5698 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 66504 wikitext text/x-wiki {{infobox orang}} '''Tri Mumpuni Wiyatno''' (lahèr 6 Agustus 1964) iyâ arèya pelopor è ḍâlem nyadhiyaaghi lestrek ka lebbi ḍâri 60 lokasi sè jhâu è [[Inḍonèsia]], sè narèma Ashden Awards 2012.<ref>Wulandari, Trisna. "[https://www.detik.com/edu/edutainment/d-5710533/sosok-tri-mumpuni-ilmuwan-muslim-indonesia-paling-berpengaruh-di-dunia ''Sosok Tri Mumpuni, Ilmuwan Muslim Indonesia Paling Berpengaruh di Dunia''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250312134856/https://www.detik.com/edu/edutainment/d-5710533/sosok-tri-mumpuni-ilmuwan-muslim-indonesia-paling-berpengaruh-di-dunia |date=2025-03-12 }}". Detik.com. Aksès 2025-03-09.</ref> Salèrana ampon dhâddhi mènangka anggota Komite Inovasi Nasional bân samangkèn Badan Penelitian bân Inovasi Nasional. == Kaodi’ân awwâl bân ngoḍâna == Tri Mumpuni lahèr è Semarang tanggal 6 Agustus 1964.<ref name=":0">Pratiwi, Melati. "[https://jateng.inews.id/berita/profil-dan-biodata-tri-mumpuni-ilmuwan-muslim-indonesia-paling-berpengaruh-di-dunia ''Profil dan Biodata Tri Mumpuni, Ilmuwan Muslim Indonesia Paling Berpengaruh di Dunia'']". iNews. Aksès 2025-03-09.</ref> Jârèya pottrana Wiyatno bân Gemiarsih. Orèng towana kaduwâ'na ngajhâri kaangghuy abâgi bân aberri'. È kellas 4 SD, aba’na noro’ èbhuna alènglèng è kampong-kampong kaangguy ngobati orèng sè sake’ kudis. Ḍâri pangalaman jârèya, èpon ajhâr jhâ' è dâlem proses hubungan manossa, pèssè bânnè sadhâjâna.<ref>"''[https://www.webcitation.org/6A9pKioKA?url=http://biografi.rumus.web.id/2011/06/biografi-tri-mumpuni-pejuang-mikrohidro-indonesia.html Biografi Tri Mumpuni Pejuang Mikrohidro Indonesia]''". È aksès 2025-03-08.</ref> È bâkto gi’ kene’, abâ’na la biyasa ngabâs bân abhânto èbhuna sè aktif è ḍâlem kagiatan sosial. Èpon jhughân terro dhâddhi dokter, bidang sè ta’ paḍâ kalabân kabâḍâ’ânna satèya.<ref>Setiaji, Stefanus Arief. "''[https://web.archive.org/web/20120904035927/http://www.bisnis.com/articles/tri-mumpuni-dokter-mikro-hidro-menyinari-perdesaan Tri Mumpuni: Dokter mikro hidro, Menyinari perdesaan]''". Bisnis.com. È aksès 2025-03-09.</ref> == Dhurrun == Jârèya èkennal mènangka tokoh sè ngèmbangaghi kamardika'an masrakat è kennengan sè jhâu lèbât pembangkit listrik tenaga air mikro (PLTMH) sè ampon èkennal è ḍâlem bân è lowar nagârâ. Jârèya segghut abâḍâ’aghi arè-arè è dhisa sè jhâu ḍâri aksès ka infrastruktur bân informasi, namong kaangghuy mastèaghi kasiapan masyarakat kaangghuy amaddhâk tenaga air mikro. === Kabâḍâ’ân bân ka-lèngka bhângonan === Pèkkèran awwal kaangghuy amaddhâk PLTA mikro ḍâtâng ḍâri Tri Mumpuni bân lakèna, Iskandar Budisaroso Kuntoadji, sè serrèng ajhâlân è sabâbhân dhisa bân nangalè sombher aèng sè bânnya' tapè taḍâ' kabel distribusi listrik è lokasi kasebbhut, saterrossa èpon ngala' tindakan. Sabellunna pamaddhâghân èmolaè, jârèya bân lakèna acandon sareng kapala dhisana kaangghuy amaddhâk pembangkit lestrek kalabân aghâdhui aliran songay kaangghuy ngasèllaghi lestrek ḍâri turbin. Lèngka salanjhângnga Tri Mumpuni panèka makompol ḍata kaangghuy ngabâs kamungkinan teknis bân èbitong rencana anggaran bân saterrossa nyarè sombher pendanaan kaangghuy mamaddhâk pembangkit lestrek. Saellana jârèya, salerana bân IBEKA ngèrem tim sosial kaangghuy amaddhâk komunitas sè beccè' ghâbây pan-bârâmpan ahad kalabân masrakat kaangghuy mabâḍâ’aghi hubungan sè beccè'.<ref name=":0" /> Lèngka awwâl panèka nyander ka tokoh aghâma otabâ tokoh adat è jèya. Namong saterrossa masyarakat bhâkal abhânto organisasi sè bhâkal ngator turbin, kalabân nantoaghi pimpinan bân operator sè tao cara mabongkar bân mamasang polè mesin bân organisasi kodhu èberri'i pangataowan akadhi ngoperasiaghi mesin bân perawatanna. Saterrossa, sopajâ PLTA bisa abâḍâ è attas, area tangkapan aèng è hulu kodhu èpèyara è 30 kilometer persegi. Ta' kodhu bâḍâ motong alas bân tombuwân. === Manpaat bhâktè === Kantos samangken, Puni bân lakèna ampon nyonarragi 65 lokasi kalabân tenaga mikrohidro. Ghâbây alumni IPB panèka, listrik bânnè tojjuwan otama, namong cara mamaddhâk potensi dhisa saènggâna èberka'i èkonomi bân laènna. Kalabân cara ghâpanèka, rèng-orèng panèka bisa ngaonèng peradaban bân maddhâk peradaban. Saongghuna, bânnya' orèng sè ètabâraghi kasempadhân kaangghuy noro' partai politik è ḍâlem negri. Namong, kalabân tegghâs nola’agi tabhâran ganèka karana è Inḍonesia gi’ ta’ onèng bâḍâ anggota dewan sè èyalem sareng ra’yât. Satèya, è loar nagârâ, kalako’na sajân loas. Filipina dhâddhi sala sèttong naghârâ sè ampon maso' ka tahap implementasi pengembangan tenaga air mikro, è bâkto Rwanda bân [[Kenya]] ghi' bâḍâ è tahap pelatihan. Satèya, jârèya ollè bânnya' pèssè ḍâri pihak ḍâlem bân manca. == Prestasi == Ashden Award 2012 bân jârèya narèma bhântowan £20.000 otabâ sakètar Rp300 juta.<ref name=":0" /> Pahlawan Iklim 2005 dâri Dana Satwa Liar Dunia ghâbây Alam. Ramon Magsaysay Award 2011, penghargaan rèya jârèya ollè bi’ Hasanain Junaini. == Sajârâna bhângonan == Tri pertama kalè maddhâk è taon 1997 dusun Palanggaran bân Cicemet, enklave è Ghunong Halimun, Sukabumi, Jhâbâ Bârâ', sè èpadhâddhi listrik è taon 1997. Kaangguy ḍâpa’ ka kennengngan panèka, kodu ajalan soko sanga’ jhâm otaba nompa’ sapèḍa motor sè rodhâna èpasang raca’ polana jalanna lècèn. “Pesse ḍâri lestrek èyangghuy ghâbây jhâlân bâto sè bisa èlebâddhi kendara’an beat. Ka'dinto mokka' kasempadhân kaangghuy abhânto 10 dusun laènna," ca'èpon Puni. Sè bânnya' abhânto panèka kedutaan Jeppang. Jârèya ta' narèma bhântowan ḍâri dimma saos. Ḍâ’-aḍâ’na gi’ malarat mon masrakat èpènta sombangan. Tape, saellana ollè ennem bulân, Puni abâli ka Dusun Palanggaran. Sè ta’ eka-sangka kadhâddhiyân. È dhisa ghârowa ampon gadhuwan kas Rp 23 juta. Pessè ḍâri lestrek èyangghuy ghâbây jhâlân bato sè bisa èlèbâddhi kennengngan roḍa empa’. Rèya mokka' kasempaddhân kaangghuy abhânto 10 dhisa laènna. == Laènna bân kotèbhân == È lalampan Kick Andy, edisi Juma'at, 6 Juli 2012, jârèya anḍi’ sèttong motto: {{quote|text=Bhu-èbhu sè mèlle tas sampè’ jutaan ropèya, rowa saangghuna la ngalakonè dhusa sosial kalabân ta’ nyadar. Polana ghi’ bânnya’ rèng-orèng sè oḍi’ ḍâlem kamèskènan bân kalaparan neng sakabbhina negri.|sign=Tri Mumpuni}} Jârèya panèka èbhu sè beccè', andhâp asor bân sopan. Orèng rowa tokoh sè èidolaaghi sareng Amilia Agustin. Salerana jhughân narèma pojiyân ḍâri Presiden [[Amerika Serikat]], Barack Obama è KTT Presiden tentang Kewirausahaan: {{quote|text=Kaulâ sadhâjâ anḍi’ orèng wirausahawan sosial akadhi Tri Mumpuni, sè la abhânto masrakat dhisa è Inḍonèsia ollè lestrek bân ngasèllaghi ḍâri pembangkit listrik tenaga air.|sign=Barack Obama}} ==Sombher== <references/> geutu8axm238mqk7x7lp54mz99srhi6 0 13450 66505 64631 2026-09-28T09:34:53Z Faiqa T Safariyah 5698 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 66505 wikitext text/x-wiki {{multiple image | perrow = 2 | total_width = 400 | image1 = Andasol Guadix 4.jpg | alt1 = Concentrated solar power parabolic troughs in the distance arranged in rectangles shining on a flat plain with snowy mountains in the background | image2 = Darling_Wind_Farm.jpg | alt2 = Wind turbines beside a red dirt road | image3 = ThreeGorgesDam-China2009.jpg | alt3 = The [[Three Gorges Dam]] on the [[Yangtze River]] in China | image4 = Steven's_Croft_Biomass_Plant_-_geograph.org.uk_-_800207.jpg | alt4 = Biomass plant in Scotland. | footer = Contona energi terbarukan: [[tenaga mataarèh terkonsentrasi]] bi' Penyimpanan tenaga panas è Spanyol; [[Tenaga angèn]] è Afrika Laok; [[Three Gorges Dam]] è [[Songay Yangtze]] è Cina; [[pembangkit tenaga biomassa]] è [[Skotlandia]]. }} Energi terbarukan panèka sala sèttong macem energi sè asalla dâri sombher è alam sè bisa èpèyara otabâ èpabâli polè sacara alami è dâlem bekto sè pandha'. Sumber energi panèka èangghep lebbi ramah lingkungan dâri bahan bakar fosil, polana ngasèllaghi gas roma kaca. Contona energi sè bisa èpèyara è antarana tenaga mataarè, tenaga angen, arus aèng, proses biologis, bân energi panas bumi. Energi panèka lebbi ramah lingkungan polana ngasèllaghi emisi karbon sè korang èbandhingaghi energi fosil. == Definisi "sè bissa è anyarè polè" == Konsep energi terbarukan molaè èkennal è taon 1970-an, mènangka upaya kaangghuy ngèbâ pengembangan energi nuklir bân bahan bakar fosil. Definisi sè palèng umum panèka sumber energi sè bisa èbâliaghi kalabân ghâncang sacara alami, bân prosesna berkelanjutan. Kalabân definisi panèka, bahan bakar nuklir bân fosil ta' èserrat. === Energi sè bisa è anyarè polè === dâri definisina, kabbhi energi terbarukan tantona jhughân energi sè berkelanjutan, polana salanjangnga bâdâ è alam ghâbây bekto sè abek abit saènggâna ta' parlo kowat otabâ antisipasi èlang dâri sombherna. === Ghunana energi terbarukan ghâbây obâ'ân iklim === Menangka bagiyân dâri upaya global kaangghuy mabâtesi obâ'ân iklim, sabâgiyân bânnya' naghara ampon akompolaghi kaangghuy nol emisi gas rumah kaca.<ref>https://www.wri.org/insights/next-ndcs-5-point-plan</ref> È praktekna, arèya artena èpaèlang bahan bakar fosil bân èghântè kalabân sumber energi emisi rèndah. Proses sè cè' parlona panèka, sè èsebbhut "substitusi karbon rèndah"<ref>https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2214629623003419</ref> èbhândhingaghi sareng proses transisi laènna tamaso' penambahan energi, parlo èpercepat pan-bârâmpan kale kaangghuy berhasil èkorangè obâ'ân iklim.<ref>https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2214629623003419</ref> È Konferensi Perubahan Iklim Perserikatan Bangsa-Bangsa 2023, sekitar tello' per empa' naghara è dhunnya aghâdhui tojjuwan kaangghuy tello kale kapasitas energi terbarukan è taon 2030.<ref>https://impact.economist.com/sustainability/cop28-new-deals-and-evasive-tactics</ref> Uni [[Èropa|Eropa]] aghâdhui tojjuwan kaangghuy ngasèllaghi 40% dâri listrik dâri energi terbarukan è taon sè padâ.<ref>https://www.reuters.com/world/europe/european-commission-analysing-higher-45-renewable-energy-target-2030-2022-04-20/</ref> == Sombher energi terbarukan == === Energi Mata'arè === Pangangghuyan energi mataarè otabâ sè èkennal mènangka Pembangkit Tenaga Mataarè ghâpanèka aghâdhui panas dâri cahya mataarè bân bhâkal ètangkep sareng lapisan panel mataarè. polana sabâgiyân bânnya' energi sè bisa èpèyara dâri "energi mataarè" istilah panèka sakoni' membingungkan. Namong, sè èmaksod è dinna' panèka energi sè èkompolaghi langsung dâri sonarra arè. Energi mataarè panèka energi sè èkaolle kalabân cara ngobâ energi mataarè lèbât pakakas tertentu dâddhi sumber daya dâlem bhângon laènna. {| class="wikitable" ! Kapasitas sè èpasang bân parameter rancangan poko' laènna ! Nilai ban taon |- | Kapasitas pembangkit listrik global || 1419.0 GW (2023){{sfn|IRENA|2024|p=21}} |- | Pertumbuhan taonan kapasitas pembangkit listrik global || 25% (2014-2023)<ref>{{harvnb|IRENA|2024|p=21}}. Note: Compound annual growth rate 2014-2023.</ref> |- | Levelized cost per megawatt hour || Utility-scale photovoltaics: USD 38.343 (2019){{sfn|NREL ATB|2021|loc=Utility-Scale PV}} |- | Teknologi poko' otaba se benyya' || Photovoltaics, concentrated solar power, solar thermal collector |- | Pangangghuyan otama || Electricity, water heating, heating, ventilation, air conditioning ([[Heating, ventilation, and air conditioning|HVAC]]) |} Energi mataarè bisa èghunaaghi kaangghuy: * Ngasèllaghi listrik ngangghuy sel surya * Ngasèllaghi listrik ngangghuy menara surya * Manasaghi geddhung lèbât pompa panas * Manasaghi kakanan ngangghuy oven surya. * Manassa aèng ngangghuy pemanas aèng solar * Nèra'aghi kennengngan sè jhâu sè aksès PLN malarat Tenaga surya èghâbây sekitar 1,3 terrawatt-jam (TWh) è sabâbhân dunnya è taon 2022,<ref>https://ourworldindata.org/renewable-energy</ref> sè èwakili 4,6% dâri listrik è dhunnya. Para' kabbhi pertumbuhan panèka ampon èlampa'aghi molaè taon 2010.<ref>https://ourworldindata.org/grapher/share-electricity-solar?tab=table</ref> Energi mataarè bisa èmanfaataghi è dimmah bhâi sè narèma sonarra mataarè; namong, jumlah energi mataarè sè bisa èmanfaataghi kaangghuy pembangkit listrik èpangaro kondisi cuaca, lokasi geografis bân bâkto arè.<ref>https://www.c2es.org/content/renewable-energy/ </ref> Bâdâ duwâ' cara arus utama kaangghuy memanfaatkan energi mataarè: panas mataarè, sè ngobâ energi mataarè dâddhi panas; bân fotovoltaik (PV), sè ngobâ dâddhi listrik.<ref>Ehrlich, Robert; Geller, Harold A.; Geller, Harold (2018). ''Renewable energy: a first course'' (2nd ed.). Boca Raton London New York: Taylor & Francis, CRC Press. ISBN <bdi>978-1-138-29738-8]]</bdi>.</ref> PV jhâu lebbi èkennal, èangghep sekitar duwâ' pertèlo dâri kapasitas energi mataarè global è taon 2022.<ref>https://www.iea-shc.org/Data/Sites/1/publications/Solar-Heat-Worldwide-2023.pdf</ref> Bâdâ jhughân sè tombu kalabân laju sè jhâu lebbi ghâncang, kalabân kapasitas 170 GW sè anyar èpasang è taon 2021,[60] èbandhingaghi 25 GW termal mataarè.<ref>https://www.iea-shc.org/Data/Sites/1/publications/Solar-Heat-Worldwide-2023.pdf</ref> Solar pasif èmaksod dâ' bânnya' strategi bân teknologi konstruksi sè ètojjuaghi kaangghuy ngoptimalaghi distribusi panas surya è sèttong geddhung. Contona tamaso' cerobong asap mataarè,<ref>Ehrlich, Robert; Geller, Harold A.; Geller, Harold (2018). ''Renewable energy: a first course'' (2nd ed.). Boca Raton London New York: Taylor & Francis, CRC Press. ISBN <bdi>978-1-138-29738-8</bdi>.</ref> sè aghâli bangunan ka mataarè, ngangghuy bahan konstruksi sè bisa aghâdhui panas, bân merancang ruang sè bisa èsirkulasikan udara secara alami.<ref>Zaręba, Anna; Krzemińska, Alicja; Kozik, Renata; Adynkiewicz-Piragas, Mariusz; Kristiánová, Katarina (17 March 2022). [[doi:10.3390/app12063095|"Passive and Active Solar Systems in Eco-Architecture and Eco-Urban Planning"]]. ''Applied Sciences''. '''12''' (6): 3095. doi:10.3390/app12063095. ISSN 2076-3417</ref> Dhari taon 2020 kantos 2022, investasi teknologi surya para' atamba 2 kale dâri USD 162 miliar kantos USD 308 miliar, èdorong sareng sektor sè ètambâi bân èkorangè biaya, khusussa è fotovoltaik surya (PV), sè èangghep 90% dâri total investasi. Cina bân [[Amerika Serikat]] panèka penerima otama, sè èkompolaghina aghâbây sekitar satengnga dâri kabbhi investasi surya sajjhek taon 2013. Namong è Jepang bân India èkorangè polana obâ'ân kabijakan bân COVID-19, pertumbuhan è Cina, Amerika Serikat, bân peningkatan sè signifikan dâri program tarif feed-in Vietnam èimbangi penurunan panèka. Sacara global, sektor surya nambah 714 gigawatt (GW) kapasitas PV surya bân tenaga surya terkonsentrasi (CSP) antara taon 2013 bân 2021, kalabân ètambâi instalasi pemanasan surya skala bhâghus è taon 2021, khusussa è Cina, Eropa, Turki, bân Meksiko.<ref>https://web.archive.org/web/20240321092402/https://mc-cd8320d4-36a1-40ac-83cc-3389-cdn-endpoint.azureedge.net/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2023/Feb/IRENA_CPI_Global_RE_finance_2023.pdf?rev=8668440314f34e588647d3994d94a785</ref> {{multiple image | total_width=450 | image1= SolarFachwerkhaus.jpg |caption1= PV è attas atap è [[Bonn]], [[Jerman]] | image2= Mount Komekura Photovoltaic power plant Jan2012.JPG |caption2= Pembangkit tenaga Mataarè Komekurayama è [[Kofu]], [[Jepang]] }} === Fotovoltaik === Sistem fotovoltaik, sè èpadhâddhi dâri sel surya sè èpasang dâddhi panel, ngobâ cahaya dâddhi arus langsung listrik lèbât efek fotolistrik.<ref>{{Cite web |url=https://www.energy.gov/energysources/solar.htm |title=Archive copy |access-date=2025-04-08 |archive-date=2011-04-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110414081047/http://www.energy.gov/energysources/solar.htm |url-status=dead }}</ref> PV andi' pan-bârâmpan kaontongan sè aghâbây teknologi energi terbarukan sè palèng ghâncang tombu. panèka murah, rèndhâ perawatan bân bisa èskalasi; nambai ka instalasi PV sè ella bâdâ akadhi sè èparloaghi panèka saderhana. Kerugian otama panèka kinerja sè korang beccè' è cuaca mendung.<ref>Ehrlich, Robert; Geller, Harold A.; Geller, Harold (2018). ''Renewable energy: a first course'' (2nd ed.). Boca Raton London New York: Taylor & Francis, CRC Press. ISBN <bdi>978-1-138-29738-8</bdi>.</ref> Sistem PV èmolaè dâri instalasi terpadu è attas atap otabâ geddhung sè cè' èndâ'na, è roma bân komersial, kantos PLTA fotovoltaik skala utilitas sè rajâ.[66] Panel surya è sèttong bengko bisa èghunaaghi ghâbây bengkona otabâ, manabi èsambhung ka jaringan listrik, bisa èkompolaghi sareng jutaan orèng laènna.<ref>https://www.economist.com/technology-quarterly/2022/06/23/getting-the-most-out-of-tomorrows-grid-requires-digitisation-and-demand-response</ref> Pembangkit listrik tenaga surya skala utilitas pertama èpadhâddhi è taon 1982 è Hesperia, California sareng ARCO.<ref>[https://www1.eere.energy.gov/solar/pdfs/solar_timeline.pdf "The History of Solar"] (PDF). ''U.S. Department of Energy''. Retrieved 7 April 2024.</ref> Tanaman panèka ta' èghâdhui ontong bân èjhuwâl bâllu' taon saterrossa.<ref>https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-01-12-fi-323-story.html</ref> Namong, è dhâlem dhâ-polo taon salanjhângnga, sel PV dhâddhi lebbi efisien bân lebbi mode.<ref>https://www.db.com/cr/en/docs/solar_report_full_length.pdf</ref> Hasèlna, adopsi PV ampon tombu sacara eksponensial molaè taon 2010.<ref>https://doi.org/10.3390%2Frs15010210</ref> Kapasitas global ètambâi dâri 230 GW è akhir taon 2015 dâ' 890 GW è taon 2021.<ref>https://web.archive.org/web/20181128034842/http://resourceirena.irena.org/gateway/dashboard/?topic=4&subTopic=54</ref> PV tombu paleng ghâncang è Cina antara taon 2016 bân 2021, nambah 560 GW, lebbi dâri kabbhi ekonomi maju èkombinasiaghi.<ref>IEA (2022), Renewables 2022, IEA, Paris https://www.iea.org/reports/renewables-2022, License: CC BY 4.0</ref> Empa' dâri sapolo PLTA sè palèng bhâghus bâdâ è Cina, è antarana sè palèng bhâghus, Taman Surya Golmud è Cina.<ref>https://energydigital.com/top10/top-10-largest-solar-power-parks</ref> Panel surya èdaur ulang kaangghuy ngèrèng limbah elektronik bân aghâbây sumber bahan sè parlo ètambang,<ref>[https://www.epa.gov/hw/solar-panel-recycling "Solar Panel Recycling"]. ''www.epa.gov''. 23 August 2021. Retrieved 2 May 2022.</ref> namong usaha kasebbhut ghi' kènè' bân karjâ ghi' èterrossaghi kaangghuy maèlang bân èpaènga' prosesna.<ref>https://www.technologyreview.com/2021/08/19/1032215/solar-panels-recycling/</ref> === Solar thermal === Bhân-sabbhân sel fotovoltaik sè ngobâ cahya mataarè langsung dâddhi listrik, sistem termal mataarè ngobâ dâddhi panas. Bâdâ sè aghuna'aghi cermin otabâ lensa kaangghuy makompolaghi sonarra arè ka panèrima, sè è giliranna manasaghi reservoir aèng. Aèng sè èpanasaghi bisa èghunaaghi è roma. Kaontongan dâri termal mataarè panèka aèng sè èpanas bisa èsimpen kantos èparloaghi, èlangè kabutowan sistem panyempenan energi sè èpèsah.<ref>Coren, Michael (13 February 2024). [https://www.washingtonpost.com/climate-environment/2024/02/13/solar-thermal-water-heater/ "Meet the other solar panel". ''The Washington Post''.]</ref> Tenaga panas mataarè bisa jhughân èobâ dâddhi listrik kalabân aghâdhui uap sè èhasilaghi dâri aèng sè èpanasaghi kaangghuy aghâbây turbin sè èsambhung dâ' generator. Namong, polana aghâbây listrik kalabân cara panèka lebbi larang dâri pembangkit listrik fotovoltaik, cè' sakone'na sè èghunaaghi samangkèn.<ref>Kingsley, Patrick; Elkayam, Amit (9 October 2022). [https://www.nytimes.com/2022/10/09/world/middleeast/israel-solar-tower.html "'Eye of Sauron': The Dazzling Solar Tower in the Israeli Desert"]. ''The New York Times''.</ref> === Panel surya ngambâng === Floatovoltaics, otabâ panel surya ngambâng, panèka panel surya sè ngambâng è attas badan aèng. Bâdâ poin positif bân negatif dâri hal panèka. pan-bârâmpan poin positif panèka èfisiensi sè ètambâi bân arghâ sè èkorangè è bâbâna aèng èbandhingaghi bân tana. Poin negatif panèka jhâ' aghâbây panel surya ngambang bisa lebbi larang. === Agrivoltaik === Agrivoltaik panèka kennengngan sè èghunaaghi tana sè èghunaaghi sacara abhareng kaangghuy produksi energi bân pertanian. Bâdâ polè poin-poin positif bân negatif. Pamangghi sè positif panèka bâdâ aghâma'aghi tana sè lebbi beccè', sè aghâbây ongkos tana lebbi rèndah. Pamangghi sè negatif panèka tombuwân sè tombu è bâbâ kodhu tombuwân sè bisa tombu è bâbâ tedhung, akadhi Polka Dot Plant, Pineapple Sage, bân Begonia.<ref>https://www.provenwinners.com/learn/top-ten-lists/10-plants-for-your-shade-garden</ref> Agrivoltaics bânnè namong ngoptimalaghi aghâma'aghi tana bân ngèrèng biaya kalabân mampu'aghi arus pendapatan ganda dâri produksi energi bân pertanian, namong jhughân bisa abhânto suhu moderat è bâbâna panel, sè berpotensi ngèrèng èlangna aèng bân maèlang iklim mikro kaangghuy tombuwân tanaman. Namong, rancangan sè te-ngate bân pemilihan tanaman panèka penting, polana efek teduh bisa èbâtesi jenis tombuwân sè bisa tombu, sè parlo èghunaaghi spesies sè tahan teduh bân praktek manajemen inovatif. <ref>https://cbey.yale.edu/research/agrivoltaics-producing-solar-energy-while-protecting-farmland</ref> Tanto mataarè ta' aberri' energi sè konstan ka sadhâjâna titik è bumè, dâddhi èghunaaghina èbâtesi. Sel surya serrèng èghunaaghi kaangghuy ngècas baterai, è bâkto sèyang bân kakowadhân dâri baterai èghunaaghi è malem bâkto tadâ' sonarra arè. === Tenaga Angèn === {| class="wikitable" ! Kapasitas sè èpasang bân parameter rancangan poko' laènna ! Nilai ban taon |- | Global electricity power generation capacity || 1017.2 GW (2023)<ref>''Renewable Capacity Statistics 2024''. Abu Dhabi: International Renewable Energy Agency (IRENA). March 2024. ISBN 978-92-9260-587-2</ref> |- | Global electricity power generation capacity annual growth rate || 13% (2014-2023)<ref>''Renewable Capacity Statistics 2024''. Abu Dhabi: International Renewable Energy Agency (IRENA). March 2024. ISBN <bdi>978-92-9260-587-2</bdi>.</ref> |- | Share of global electricity generation || 7.8% (2023)<ref>https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2024/</ref> |- | Levelized cost per megawatt hour || Land-based wind: USD 30.165 (2019)<ref>[["2021 Electricity Annual Technology Baseline (ATB) Technologies"]]. United States National Renewable Energy Laboratory.</ref> |- | Primary technology || [[Wind turbine]], [[windmill]] |- | Main applications || Electricity, pumping water ([[windpump]]) |} Bhâdhâna suhu è duwâ' kennengngan sè bhân-sabbhân ngasèllaghi tekanan udara sè bhân-sabbhân, saènggâna ngasèlaghi angen. Angen panèka pergerakan materi (udara) bân ampon abit èkennal jhâ' angen bisa aghâlimpo' turbin. Turbin angen èghunaaghi kaangghuy ngasèllaghi energi kinetik bân energi listrik. Energi sè èsediaaghi dâri angen panèka fungsi dâri kecepatan angen; Bâkto lajuna angen ètambâi, energi kalowar jhughân ètambâi kantos bates energi maksimum sè bisa èghâbây turbin.<ref>http://www.ewea.org/fileadmin/ewea_documents/documents/publications/WETF/Facts_Summary.pdf</ref> Area kalabân angen sè lebbi kenceng bân lebbi konstan, akadhi è penggirra tase' bân dataran tèngghi, biasana èprioritasaghi kaangghuy mabângun "ladang angen". [[File:Pretty flamingos - geograph.org.uk - 578705.jpg|thumb|[[Burbo Bank Offshore Wind Farm|Burbo]], [[North West England|NW-England]]]] [[File:Fentonwindpark1.jpg|thumb|Sobbhu è Pembangkit Tenaga Angèn Fenton è Minnesota, Amerika Serikat]] Tenaga angin bâgus kaangghuy è bângun è lokasi-lokasi è bâbâ panèka: * Daerah Pesisir: Lokasi pesisir biasana andi' angen sè kenceng bân konsisten. * Daerah Pagunongan: Angen è daerah pagunongan biasana lebbi kenceng bân lebbi stabil. * Polo-polo sè jhâu: Polo-polo kènè' sè ta' ècapa' sareng jaringan listrik otama bisa aghâdhui energi angen kaangghuy pembangkit listrik lokal. * Tanah Rumput otabâ Dataran Terbuka: Area sè sakone' alangan akadhi geddhung otabâ ka'-bhungka'an sè tèngghi. Manossa ampon aghâdhui energi angen molaè taon 3500 SM. Sampè' abad ke-20, èghunaaghi kaangghuy aghâbây kapal, kincir angen bân pompa aèng. Satèya, sabâgiyân bânnya' tenaga angen èghunaaghi kaangghuy ngasèllaghi listrik ngangghuy turbin angen.<ref>Ehrlich, Robert; Geller, Harold A.; Geller, Harold (2018). ''Renewable energy: a first course'' (2nd ed.). Boca Raton London New York: Taylor & Francis, CRC Press. ISBN <bdi>978-1-138-29738-8</bdi>.</ref> Turbin angen skala utilitas modern èmolaè dâri sekitar 600 kW kantos 9 MW daya nominal. Tenaga sè èsediaaghi dâri angen panèka fungsi dâri kubus kecepatan angen, saènggâna kecepatan angen ètambâi, daya kalowar ètambâi kantos output maksimum ghâbây turbin tertentu.<ref>[http://www.ewea.org/fileadmin/ewea_documents/documents/publications/WETF/Facts_Summary.pdf "Analysis of Wind Energy in the EU-25"] (PDF). European Wind Energy Association.</ref> Area sè angenna lebbi kenceng bân lebbi konstan, akadhi situs è penggirra tase' bân tèngghi, panèka lokasi sè lebbi èkasennengi kaangghuy ladang angen. Listrik sè èghâbây dâri angen èpenuhi para' 4% dâri parmintaan listrik global è taon 2015, kalabân para' 63 GW kapasitas tenaga angin anyar sè èpasang. Energi angen panèka sumber kapasitas anyar sè èghâdhui è Eropa, AS bân Kanada, bân sè palèng bhâghus nomer duwâ' è Cina. È Denmark, energi angen èpenuhi lebbi dâri 40% dâri parmintaan listrik è bâkto Irlandia, Portugal bân Spanyol èpenuhi para' 20%.<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/electricity-from-other-renewable-sources "Electricity – from other renewable sources - The World Factbook"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211027205510/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/electricity-from-other-renewable-sources |date=2021-10-27 }}. ''www.cia.gov''.</ref> Sacara global, potensi teknis jangka panjhâghân energi angen èparcajâ lema kale total produksi energi global samangkèn, otabâ 40 kale parmintaan listrik samangkèn, kalabân èangghep sadhaja halangan praktis sè èparloaghi ampon èatasi. Hal panèka bhâkal marloaghi turbin angen sè èpasang è area sè ghâghâng, khusussa è area sè lebbi bânnya' sumber angen, akadhi è lao', bân kamungkinan jhughân èghunaaghi industri dâri jenis turbin VAWT anyar salaèn unit sumbu horizontal sè samangkèn èghunaaghi. polana kecepatan angen è tase' rata-rata ~90% lebbi bânnya' dâri darat, sumber daya è tase' bisa aberri' energi sè lebbi bânnya' dâri turbin sè èpasang è darat.<ref>http://www.stanford.edu/group/efmh/winds/global_winds.html</ref> Investasi è teknologi angen ècapa' USD 161 miliar è taon 2020, kalabân angen darat sè èdominasi 80% dâri total investasi dâri taon 2013 kantos 2022. Investasi angin è lowar tase' para' èghâdhui USD 41 miliar è antara taon 2019 bân 2020, khusussa polana insentif kebijakan è Eropa bân ekspansi è Eropa. Kapasitas angen global ètambâi 557 GW è antara taon 2013 bân 2021, kalabân tambahan kapasitas ètambâi rata-rata 19% sabbhân taon.<ref>[https://web.archive.org/web/20240321092402/https://mc-cd8320d4-36a1-40ac-83cc-3389-cdn-endpoint.azureedge.net/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2023/Feb/IRENA_CPI_Global_RE_finance_2023.pdf?rev=8668440314f34e588647d3994d94a785 "Global landscape of renewable energy finance 2023"] (PDF). ''International Renewable Energy Agency (IRENA)''.</ref> === Tenaga Aèng === Energi aèng èghunaaghi polana andi' massa bân bisa agili. Aèng andi' kapadatan 800 kale dâri hawa/angen. Maske ghâlimpo'na aèng sè lambat bisa èoba dâddhi bhângon energi laènna. Turbin aèng èrancang kaangghuy ètemmoè energi dâri bânnya' jenis reservoir, sè èètong dâri jumlah massa aèng, tèngghina, bân kecepatan aèng saènggâ turbin bisa moter generator bân ngasèllaghi energi listrik sè lebbi optimal. [[File:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|thumb|The [[Three Gorges Dam]] for [[hydropower]] on the [[Yangtze River]] in China]] [[File:Three gorges dam from space.jpg|thumb|[[Three Gorges Dam]] and [[Gezhouba Dam]], China]] {| class="wikitable" ! Installed capacity and other key design parameters ! Value and year |- | Global electricity power generation capacity || 1,267.9 GW (2023)<ref>''[https://www.irena.org/Publications/2024/Mar/Renewable-capacity-statistics-2024 Renewable Capacity Statistics 2024]''. Abu Dhabi: International Renewable Energy Agency (IRENA). March 2024. ISBN <bdi>978-92-9260-587-2</bdi>.</ref> |- | Global electricity power generation capacity annual growth rate || 1.9% (2014-2023)<ref>''Renewable Capacity Statistics 2024''. Abu Dhabi: International Renewable Energy Agency (IRENA). March 2024. ISBN <bdi>978-92-9260-587-2</bdi>.</ref> |- | Share of global electricity generation || 14.3% (2023)<ref>[https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2024/ "Global Electricity Review 2024"]. Ember. 8 May 2024.</ref> |- | Levelized cost per megawatt hour || USD 65.581 (2019){{sfn|NREL ATB|2021|loc=Hydropower}} |- | Primary technology || [[Hydroelectricity#Generating methods|Dam]] |- | Main applications || Electricity, [[Pumped-storage hydroelectricity|pumped storage]], [[Hydropower#Mechanical power|mechanical power]] |} polana aèng ra-kèra 800 kale lebbi padet dâri hawa, maske aliran aèng sè agili lambat, otabâ gelombang tase' sè moderat, bisa ngasèllaghi energi sè cè' bânnya'na. Aèng bisa ngasèllaghi listrik kalabân efisiensi konversi sekitar 90%, sè aropaaghi laju sè palèng tèngghi è dâlem energi terbarukan.<ref>Ang, Tze-Zhang; Salem, Mohamed; Kamarol, Mohamad; Das, Himadry Shekhar; Nazari, Mohammad Alhuyi; Prabaharan, Natarajan (2022). [[doi:10.1016/j.esr.2022.100939|"A comprehensive study of renewable energy sources: Classifications, challenges and suggestions"]]. ''Energy Strategy Reviews''.</ref> Bâdâ bânnya' bhângon energi aèng: * Sacara jhâjhârbâ'ân, tenaga listrik aèng dâtâng dâri èbângun bendungan bân waduk listrik aèng sè ghâghâng, sè ghi' èkennal è naghara-naghara berkembang.<ref>Moran, Emilio F.; Lopez, Maria Claudia; Moore, Nathan; Müller, Norbert; Hyndman, David W. (2018). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6255148 "Sustainable hydropower in the 21st century"]. ''Proceedings of the National Academy of Sciences''.</ref> Sè palèng bhâghus panèka Bendungan Tello' Jurang (2003) è Cina bân Bendungan Itaipu (1984) sè èpadhâddhi sareng Brasil bân Paraguay. * Sistem hidro kènè' panèka instalasi tenaga listrik hidro sè biasana ngasèllaghi tenaga kantos 50 MW. Bâdâ sè serrèng èghunaaghi è songay-songay kènè' otabâ mènangka pembangunan sè rèndhâ dampakna è songay-songay sè lebbi ghâjheng. Cina panèka produsen listrik hidro sè palèng bhâghus è dhunnya bân andi' lebbi dâri 45.000 instalasi hidro kènè'.<ref>https://web.archive.org/web/20181109085415/https://www.irena.org/documentdownloads/publications/re_technologies_cost_analysis-hydropower.pdf</ref> * Pembangkit listrik aeng è songay èghâbây energi dâri songay tanpa aghâbây reservoir sè ghâghâng. Aèng biasana èpaènter è penggirra lebak songay (ngangguy saluran, pipa otabâ terowongan) kantos tèngghi è attas dasar lebak, è bâkto jârèya bisa èpaèla'aghi toron lèbât penstock kaangghuy èghâbây turbin. Pabrik run-of-river bisa ghi' ngasèllaghi listrik sè bânnya', akadhi Chief Joseph Dam è Songay Columbia è Amèrika Serikat.<ref>Afework, Bethel (3 September 2018). https://energyeducation.ca/encyclopedia/Run-of-the-river_hydroelectricity. ''Energy Education''.</ref> Namong bânnya' pembangkit listrik tenaga air sè èghâbây dâri songay panèka pembangkit listrik hidro mikro otabâ pikohidro. Bânnya' tenaga air sè fleksibel, sè alengkabin angèn bân [[mata'arè]], polana ta' èlang-seling.<ref>[https://www.hydropower.org/net-zero "Net zero: International Hydropower Association"]. ''www.hydropower.org''.</ref> È taon 2021, kapasitas tenaga air sè bisa èpèyara polè è dhunnya panèka 1.360 GW.<ref>IEA (2022), Renewables 2022, IEA, Paris https://www.iea.org/reports/renewables-2022, License: CC BY 4.0</ref> Namong sapartello' dâri potensi listrik aèng è dhunnya sè èparkiraaghi 14.000 TWh/taon ampon èkembhângaghi.<ref>[["Hydropower Status Report"]]. ''International Hydropower Association''. </ref><ref>''[https://www.iea.org/reports/energy-technology-perspectives-2006 Energy Technology Perspectives: Scenarios and Strategies to 2050]''. Paris: International Energy Agency. 2006. p. 124. ISBN <bdi>926410982X</bdi>.</ref> Proyek-proyek PLTA anyar daddhi oposisi dâri masyarakat lokal polana dampakna sè raja, è antarana relokasi masyarakat bân banjir habitat satwa lèyar bân tana sabâ.<ref>[https://www.ucsusa.org/resources/environmental-impacts-hydroelectric-power "Environmental Impacts of Hydroelectric Power | Union of Concerned Scientists"]. ''www.ucsusa.org''. </ref> Biaya bân bâkto sè tèngghi dâri proses ijin, è antarana penilaian lingkungan bân risiko, kalabân kakorangan penerimaan lingkungan bân sosial maka tantangan otama ghâbây perkembangan anyar.<ref>[https://iea.blob.core.windows.net/assets/4d2d4365-08c6-4171-9ea2-8549fabd1c8d/HydropowerSpecialMarketReport_corr.pdf "Hydropower Special Market Report"] (PDF). ''IEA''. pp. 34–36.</ref> Èngghi panèka èkennal kaangghuy mabâli bendungan sè kona kalabân cara ghâpanèka èpabânnya' efisiensi bân kapasitasna bân jhughân èghâdhui responsif sè lebbi ghâncang è jaringan listrik.<ref>L. Lia; T. Jensen; K.E. Stensbyand; G. Holm; A.M. Ruud. [https://www.ntnu.no/documents/381182060/641036380/Leif+Lia_FINAL.PDF/32bac8f3-b443-493b-a1eb-e22ce572acd9 "The current status of hydropower development and dam construction in Norway"] (PDF).</ref> Manabi kabâdâ'an èpabâli bendungan sè bâdâ akadhi Bendungan Russell sè èpadhâddhi è taon 1985 bisa èperbarui kalabân fasilitas "pompa balik" kaangghuy penyimpanan pompa sè èghunaaghi kaangghuy beban puncak otabâ kaangghuy nolonge tenaga angen bân mataarè sè èlang-alèng. polana tenaga sè bisa èkirim lebbi arghâ dâri VRE[103][104] naghara-naghara sè andi' pembangunan listrik hidro sè ghâghâng akadhi Kanada bân Norwegia aghâbay milyaran kaangghuy èpabhâjheng jaringanna kaangghuy adagang sareng naghara-naghara tatangga sè andi' hidro sè terbatas.[105] === Biomassa === Tombuwân biasana aghunaaghi fotosintesis kaangghuy nyimpen energi mata'arè, udara, bân CO2. Biofuel iyâ arèya bahan bakar sè èkaollè dâri biomassa - organisme otabâ hasèl metabolisme keban, akadhi kotoran sapè bân salaènna. panèka jhughân sala sèttong sumber energi sè bisa èpèyara polè. Biasana biomassa èobbar kaangghuy makalowar energi kimia sè èsimpen è dâlemma, kajabana mon biofuel èghunaaghi kaangghuy bahan bakar sel bahan bakar (contohna sel bahan bakar metanol langsung bân sel bahan bakar etanol langsung). {| class="wikitable" ! Installed capacity and other key design parameters ! Value and year |- | Global electricity generation capacity || 150.3 GW (2023){{sfn|IRENA|2024|p=30}} |- | Global electricity generation capacity annual growth rate || 5.8% (2014-2023)<ref>{{harvnb|IRENA|2024|p=30}}. Note: Compound annual growth rate 2014-2023.</ref> |- | Share of global electricity generation || 2.4% (2022)<ref name="Ember 2024">{{cite web |date=8 May 2024 |title=Global Electricity Review 2024 |url=https://ember-energy.org/latest-insights/global-electricity-review-2024/ |access-date=8 May 2024 |publisher=[[Ember (non-profit organisation)|Ember]]}}</ref> |- | Levelized cost per megawatt hour || USD 118.908 (2019){{sfn|NREL ATB|2021|loc=Other Technologies (EIA)}} |- | Primary technologies || [[Biomass (energy)|Biomass]], [[biofuel]] |- | Main applications || Electricity, heating, cooking, transportation fuels |} Biomassa panèka bahan biologis sè èghâbây dâri organisme odhi', otabâ ghi' bhuru odhi'. Paleng bânnya', èmaksod dâ' tombuwân otabâ bahan sè èghâbây dâri tombuwân. Menangka sumber energi, biomassa bisa èghunaaghi langsung lèbât pembakaran kaangghuy ngasèllaghi panas, otabâ èoba dâddhi biofuel sè lebbi padet energi akadhi etanol. Kaju panèka sumber energi biomassa sè palèng signifikan è taon 2012<ref>Scheck, Justin; Dugan, Ianthe Jeanne (23 July 2012). [https://www.wsj.com/articles/SB10001424052702303740704577524822063133842 "Wood-Fired Plants Generate Violations"]. ''The Wall Street Journal''.</ref> bân biasana èghâbây dâri ka'-bhungka'an sè èberse'è polana alasan silvikultural otabâ pencegahan kebakaran. Limbah kaju kota – contona, bahan konstruksi otabâ serbuk gergaji – jhughân serrèng èobbar kaangghuy energi.<ref>[https://www.placer.ca.gov/Faq.aspx?QID=1059 "FAQs • What is woody biomass, and where does it come from?"]. ''[[:en:Placer_County|Placer County Government]]''.</ref> Produsen bioenergi berbasis kaju per-kapita sè palèng bhâghus panèka naghara-naghara sè bânnya' alas akadhi Finlandia, Swedia, Estonia, Austria, bân Denmark.<ref>Pelkmans, Luc (November 2021). ''[https://www.ieabioenergy.com/wp-content/uploads/2021/11/CountriesReport2021_final.pdf IEA Bioenergy Countries' Report: Implementation of bioenergy in the IEA Bioenergy member countries]'' (PDF). International Energy Agency.</ref> Bioenergi bisa maancor lingkungan manabi alas sè la towa èberse'è kaangghuy aghâbây jalan ghâbây produksi tanaman. Khususna, parmintaan mènnya' sawit kaangghuy ngasèllaghi biodiesel ampon aghâbây èlang alas tropis è Brasil bân Indonesia.<ref>Loyola, Mario (23 November 2019). [https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2019/11/ethanol-has-forsaken-us/602191/ "Stop the Ethanol Madness"]. ''The Atlantic''.</ref> Salaèn jârèya, èobbar biomassa ghi' ngasèllaghi emisi karbon, sanajân jhâu korang dâri bahan bakar fosil (39 gram CO2 per megajoule energi, èbandhingaghi 75 g/MJ ghâbây bahan bakar fosil).<ref>UK, Maria Mellor, WIRED. https://www.wired.com/story/biofuels-aviation-carbon-emissions/. ''Wired''. ISSN 1059-1028</ref> Bâdâ sumber biomassa sè ta' bisa èterrossaghi otaba anyar'aghi è tingkat eksploitasi samangkèn (è taon 2017).<ref>Timperly, Jocelyn (23 February 2017). [https://www.carbonbrief.org/biomass-subsidies-not-fit-for-purpose-chatham-house "Biomass subsidies 'not fit for purpose', says Chatham House"]. Carbon Brief Ltd © 2020 - Company No. 07222041.</ref> Biomassa bissa èghunaaghi langsung mènangka bahan bakar boiler kaangghuy ngèbâ aèng bân ngasèllaghi uap otabâ kaangghuy ngasèllaghi jenis bahan bakar laènna akadhi biodiesel, bioetanol, otabâ biogas tagantong dâri sombherna. Biomassa dâlem bhângon biodiesel, bioetanol, bân biogas bisa èobbar è mesin pembakaran dâlem otabâ boiler langsung è bâbâna kondisi tertentu. Bâdâ bânnya' sumber bioenergi laènna sè ta' layak è skala s è luwas. Contona, bioetanol bisa èghâbây dâri bâgiyân selulosa tanaman, bânnè namong bibit akadhi sè umum samangkèn.<ref>Kramer, David (1 July 2022). [https://pubs.aip.org/physicstoday/article/75/7/22/2848574/Whatever-happened-to-cellulosic-ethanol "Whatever happened to cellulosic ethanol?"]. ''Physics Today''.</ref> Sorgum manès bisa dhâddhi sumber alternatif bioetanol sè èjanjiaghi, polana toleransina dâ' bânnya' iklim.<ref>Ahmad Dar, Rouf; Ahmad Dar, Eajaz; Kaur, Ajit; Gupta Phutela, Urmila (1 February 2018). [https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1364032117314430 "Sweet sorghum-a promising alternative feedstock for biofuel production"]. ''Renewable and Sustainable Energy Reviews''.</ref> Kotoran sapè bisa èoba dâddhi metana.<ref>Howard, Brian (28 January 2020). [https://thehill.com/changing-america/sustainability/energy/480316-turning-cow-waste-into-clean-power-on-a-national-scale "Turning cow waste into clean power on a national scale"]. ''The Hill''.</ref> Bâdâ jhughân bânnya' penelitian sè èbâgi dâ' bahan bakar alga, sè ètarèk polana alga panèka sumber daya non-pangan, tombu sekitar 20 kale lebbi ghâncang dâri sabâgiyân bânnya' tanaman pangan, bân bisa ètanem para' è dimmah bhâi.<ref>Zhu, Liandong; Li, Zhaohua; Hiltunen, Erkki (28 June 2018). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6022341 "Microalgae Chlorella vulgaris biomass harvesting by natural flocculant: effects on biomass sedimentation, spent medium recycling and lipid extraction"]. ''Biotechnology for Biofuels''.</ref> Biomassa dhâddhi sumber energi sè bisa èpèyara polè manabi lajuna èkstraksi ta' ngalebbi'i lajuna produksi, polana biomassa panèka bahan sè èhasilaghi sareng alam è dâlem bâkto sè rèlatif panḍâ' lèbât bânnya' proses biologis. Bânnya' kasus èghunaaghina biomassa sè ta' bisa èpèyara ampon èlakoni, akadhi kasus deforestasi è jaman Romawi, bân apa sè èkaolle samangkèn, deforestasi alas hujan Amazon. Gambut panèka saongghuna biomassa, definisi sè mènangka energi terbarukan cokop bias polana lajuna èkstraksi sareng manossa ta' èbandhingaghi sareng lajuna pertumbuhan lapisan gambut.<ref>https://web.archive.org/web/20130121175926/http://www.eurosaiwgea.org/Activitiesandmeetings/OtherEUROSAIWGEAmeetings/Documents/Estonia_energy.pdf</ref> Bâdâ tello' bhângon ghâbây aghâdhui biomassa, èngghi panèka padat, cair bân gas.<ref>https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0306261909001688?via%3Dihub</ref> Bân umumna bâdâ duwâ' cara dâlem ngasèllaghi biomassa, èngghi panèka kalabân namen organisme sè ngasèllaghi biomassa bân aghâdhui bahan limbah dâri pengolahan industri mahlok odhi'. ==== Biofuel cair ==== Biofuel cair biasana dâlem bhângon bioalkohol akadhi metanol, etanol. bân biodiesel. Biodiesel bisa èghunaaghi è kendaraan diesel modern kalabân sakone' otabâ tadâ' modifikasi bân bisa èkaolle dâri limbah mènnya' bân lemak nabati bân keban. Tagantong dâri potensi bhân-sabbhân wilayah, jagung, bit gula, tebu, bân pan-bârâmpan macem rebba ètanem kaangghuy ngasèllaghi bioetanol. Samentara jârèya, biodiesel èghâbây dâri tombuwân otabâ hasèl tombuwân sè aghândhu' minnya' (minnya' sawit, kopra, kacang jarak, ganggang) bân ampon ngalakoni bânnya' proses akadhi esterifikasi. [[File:Soybeanbus.jpg |thumb|Bis sè ngangghuy bahan bakar biodiesel]] ==== Biomassa padat ==== Pangangghuy langsung biasana dâlem bentuk padat sè bisa èobbar, èngghi panèka kaju otabâ taneman sè bisa èobbar. Tombuwân bisa è tanem khusus kaangghuy èobbar otabâ bisa èghunaaghi kaangghuy kaparlowan laèn, akadhi èproses è industri tertentu bân limbah dâri olah sè bisa èobbar mènangka bahan bakar. Pembuatan briket biomassa jhughân aghunaaghi biomassa padat, è dimma bahan baku bisa èbentuk potongan otabâ serpihan biomassa padat mentah otabâ sè ampon ngalakoni proses-proses tertentu akadhi pirolisis kaangghuy nambai persentase karbon bân ngèrèng kandungan aèng. Biomassa padat bissa jhughân èproses kalabân gasifikasi kaangghuy ngasèllaghi gas. [[File:Faz S Sofia canavial 090607 REFON.JPG|thumb|Kebun Tebu kaghâbây etanol è Brazil]] ==== Biogas ==== Bânnya' bahan organik, sacara biologis lèbât fermentasi, otabâ sacara fisiko-kimia lèbât gasifikasi, bisa makalowar gas sè bisa èobbar. Biogas bisa èghâbây kalabân ghâmpang dâri cem-macemma sampah dâri industri sè ella bâdâ, akadhi produksi kertas, produksi gula, sampah ternak, bân salaènna. Bânya' aliran limbah kodhu èencerraghi kalabân aèng bân èbâgi fermentasi alami, sè ngasèllaghi gas metana. Sisa dâri aktivitas fermentasi panèka aropaaghi pupuk sè bânnya' nitrogen, karbon bân mineral. === Geotermal (Panas Bhumi) === [[File:NesjavellirPowerPlant edit2.jpg|thumb|Steam rising from the [[Nesjavellir Geothermal Power Station]] in Iceland]] [[File:West Ford Flat Geothermal Cooling Tower.JPG|thumb|Geothermal plant at [[The Geysers]], California, US]] [[File:Krafla geothermal power station wiki.jpg|thumb|[[Krafla Power Station|Krafla]], a [[geothermal power station]] in Iceland]] {| class="wikitable" ! Installed capacity and other key design parameters ! Value and year |- | Global electricity power generation capacity || 14.9 GW (2023)<ref name=":0">''[https://www.irena.org/Publications/2024/Mar/Renewable-capacity-statistics-2024 Renewable Capacity Statistics 2024]''. Abu Dhabi: International Renewable Energy Agency (IRENA). March 2024. ISBN <bdi>978-92-9260-587-2</bdi>.</ref> |- | Global electricity power generation capacity annual growth rate || 3.4% (2014-2023)<ref name=":0" /> |- | Share of global electricity generation || <1% (2018)<ref>[https://www.iea.org/fuels-and-technologies/electricity "Electricity"]. International Energy Agency. 2020. Data Browser section, Electricity Generation by Source indicator.</ref> |- | Levelized cost per megawatt hour || USD 58.257 (2019){{sfn|NREL ATB|2021|loc=Geothermal}} |- | Primary technologies || Dry steam, flash steam, and binary cycle power stations |- | Main applications || Electricity, [[Geothermal heating|heating]] |} Energi panas bumi panèka energi panas (panas) sè èekstraksi dâri kerak bumi. Asal dâri pan-bârâmpan sumber sè bhân-sabbhân, sè palèng signifikan panèka peluruhan radioaktif sè lambat dâri mineral sè bâdâ è dâlem bumi,<ref>Ehrlich, Robert; Geller, Harold A.; Geller, Harold (2018). ''Renewable energy: a first course'' (2nd ed.). Boca Raton London New York: Taylor & Francis, CRC Press. ISBN <bdi>978-1-138-29738-8</bdi>.</ref> bân jhughân pan-bârâmpan panas sè èsalaaghi dâri pembentukan bumi.<ref>Clauser, Christoph (2024), [https://link.springer.com/10.1007/978-3-031-17867-2_6 "Earth's Heat and Temperature Field"], ''Introduction to Geophysics'', Springer Textbooks in Earth Sciences, Geography and Environment, Cham: Springer International Publishing, pp. 247–325, doi:10.1007/978-3-031-17867-2_6, ISBN <bdi>978-3-031-17866-5</bdi>,</ref> Bâdâ panas sè èhasilaghi è semma'na permukaan bumi è kerak, tapè bâdâ jhughân sè ngalir dâri dâlem bumi dâri mantel bân inti.<ref>Clauser, Christoph (2024), [["Earth's Heat and Temperature Field"]], ''Introduction to Geophysics'', Springer Textbooks in Earth Sciences, Geography and Environment, Cham: Springer International Publishing, pp. 247–325, doi:10.1007/978-3-031-17867-2_6, ISBN 978-3-031-17866-5</ref> Ekstraksi energi panas bumi èghâdhui è naghârâ sè bâdâ è penggirra lempeng tektonik, è dimma mantel panas bumi lebbi èpabânnya'.<ref>Dincer, Ibrahim; Ezzat, Muhammad F. (2018), [https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780128095973003138 "3.6 Geothermal Energy Production"], ''Comprehensive Energy Systems'', Elsevier, pp. 252–303, doi:10.1016/b978-0-12-809597-3.00313-8, ISBN <bdi>978-0-12-814925-6</bdi></ref> è taon 2023, Amèrika Serikat aghâdhui kapasitas panas bumi sè palèng bânnya' (2,7 GW,<ref>Ritchie, Hannah; Rosado, Pablo; Roser, Max (2023). [https://ourworldindata.org/grapher/installed-geothermal-capacity "Data Page: Geothermal energy capacity"]. ''Our World in Data''.</ref> otabâ korang dâri 0,2% dâri kapasitas energi total naghara<ref>[https://www.eia.gov/energyexplained/electricity/electricity-in-the-us-generation-capacity-and-sales.php "Electricity generation, capacity, and sales in the United States"]. ''[[:en:U.S._Energy_Information_Administration|U.S. Energy Information Administration]]''.</ref>), ètoro'è sareng Indonesia bân Filipina. Kapasitas global è taon 2022 panèka 15 GW.<ref>Ritchie, Hannah; Rosado, Pablo; Roser, Max (2023). [["Data Page: Geothermal energy capacity"]]. ''Our World in Data''.</ref> Energi panas bumi bisa èghunaaghi langsung kaangghuy manasaghi bengko, akadhi sè umum è Islandia sè para' kabbhi energina bisa èpèyara polè, otabâ kaangghuy ngasèllaghi listrik. È skala sè lebbi kenik, tenaga panas bumi bisa èhasilaghi kalabân pompa panas bumi, sè bisa èkstraksi panas dâri suhu tana è bâbâna 30 °C (86 °F), sè mabi èghunaaghi è dâlemma sè relatif cetek pan-bârâmpan meter.<ref>Dincer, Ibrahim; Ezzat, Muhammad F. (2018), [https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780128095973003138 "3.6 Geothermal Energy Production"], ''Comprehensive Energy Systems'', Elsevier, pp. 252–303, doi:10.1016/b978-0-12-809597-3.00313-8, ISBN <bdi>978-0-12-814925-6</bdi>, </ref> Pembangkitan listrik parlo pabrik sè ghâghâng bân suhu tana sè paleng sakonè'na 150 °C (302 °F). È pan-bârâmpan naghara, listrik sè èhasilaghi dâri energi panas bumi aghâdhui sabâgiyân bânnya' dâri total, akadhi Kenya (43%) bân Indonesia (5%).<ref>[https://www.eia.gov/energyexplained/geothermal/use-of-geothermal-energy.php "Use of geothermal energy"]. ''U.S. Energy Information Administration''.</ref> Kamajuan teknis bisa akherra aghâbây tenaga panas bumi lebbi èsediaaghi. Contona, sistem panas bumi sè èpaènga' èbâgi dâ' pengeboran sekitar 10 kilometer (6,2 mil) ka dâlem Bumi, èpecah bato panas bân èkstraksi panas ngangghuy aèng. È dhâlem teori, jenis ekstraksi energi panas bumi panèka bisa èlakoni è dimmah bhâi è Bumi.<ref>Dincer, Ibrahim; Ezzat, Muhammad F. (2018), "3.6 Geothermal Energy Production", ''Comprehensive Energy Systems'', Elsevier, pp. 252–303, doi:10.1016/b978-0-12-809597-3.00313-8, ISBN 978-0-12-814925-6</ref> == Teknologi sè anyar == Bâdâ jhughân teknologi energi terbarukan laènna sè ghi' èkembhângaghi, è antarana sistem panas bumi sè èpaènga', tenaga surya sè èkonsentrasi, etanol selulosa, bân energi laut.<ref>Hussain, Akhtar; Arif, Syed Muhammad; Aslam, Muhammad (2017). "Emerging renewable and sustainable energy technologies: State of the art". ''[[:en:Renewable_and_Sustainable_Energy_Reviews|Renewable and Sustainable Energy Reviews]]''.</ref><ref>International Energy Agency (2007). ''[http://www.iea.org/textbase/papers/2006/renewable_factsheet.pdf Renewables in global energy supply: An IEA facts sheet]'' (PDF), OECD</ref> Teknologi-teknologi panèka ghi' ta' ètonjhuaghi è bânnya' kennengngan otabâ aghâdhui komersialisasi sè terbatas. Bâdâ sè bisaos andi' potensi sè èbandhingaghi sareng teknologi energi terbarukan laènna, namong ghi' aghântong dâ' terobosan salanjhângnga dâri penelitian, pengembangan bân teknik.<ref>International Energy Agency (2007). ''[http://www.iea.org/textbase/papers/2006/renewable_factsheet.pdf Renewables in global energy supply: An IEA facts sheet]'' (PDF), OECD</ref> === Sistem panas bumi sè è pacanggih === Sistem panas bumi sè è pacanggih (EGS) panèka jenis tenaga panas bumi anyar sè ta' parlo reservoir aèng panas alami otabâ uap kaangghuy ngasèllaghi tenaga. Kabânnya'an panas è bâbâ tana sè ècapa' è pengeboran èjebak è dâlem bato sè koko, bânnè è dâlem aèng.<ref>Duchane, Dave; Brown, Don (December 2002). [http://geoheat.oit.edu/bulletin/bull23-4/art4.pdf "Hot Dry Rock (HDR) Geothermal Energy Research and Development at Fenton Hill, New Mexico"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100617192841/http://geoheat.oit.edu/bulletin/bull23-4/art4.pdf |date=2010-06-17 }} (PDF). ''Geo-Heat Centre Quarterly Bulletin''. Vol. 23, no. 4. Klamath Falls, Oregon: Oregon Institute of Technology. pp. 13–19. ISSN 0276-1084</ref> Teknologi EGS aghunaaghi fraktur hidrolik kaangghuy mecah bato-bato panèka bân makalowar panas sè bâdâ è dâlemma, sè saterrossa èpanen kalabân èpompa aèng ka tana. Proses panèka kadhâddhiyân èkennal mènangka "hot dry rock" (HDR).<ref>Stober, Ingrid; Bucher, Kurt (2021), "Enhanced-Geothermal-Systems (EGS), Hot-Dry-Rock Systems (HDR), Deep-Heat-Mining (DHM)", ''Geothermal Energy'', Cham: Springer International Publishing, pp. 205–225, doi:10.1007/978-3-030-71685-1_9, ISBN 978-3-030-71684-4</ref> Bhân-sabbhân èkstraksi energi panas bumi konvensional, EGS bisa èlakoni è dimmah bhâi è dhunnya, tagantong dâri ongkos pengeboran.<ref>[https://web.archive.org/web/20150327104740/https://www.science.org.au/sites/default/files/user-content/ausrenewableenergyfuture.pdf "Australia's Renewable Energy Future inc Cooper Basin & geothermal map of Australia Retrieved 15 August 2015" (PDF)]</ref> Proyek-proyek EGS kantos samangken èbâtesi ghâbây pabrik demonstrasi, polana teknologi panèka èghunaaghi modal polana biaya pengeboran sè tèngghi. <ref>Archer, Rosalind (2020), [https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/B9780081028865000207 "Geothermal Energy"], ''Future Energy'', Elsevier, pp. 431–445, doi:10.1016/b978-0-08-102886-5.00020-7, ISBN 978-0-08-102886-5</ref> === Energi tasè' === [[Energi tasè']] (kadhâddhiyân èsebbhut jhughân energi tase') panèka energi sè èbâwa sareng omba' tase', pasang surut, salinitas, bân bhân-sabbhân suhu tase'. Teknologi kaangghuy memanfaatkan energi aèng sè abâdâh è antarana tenaga gelombang, tenaga arus laut, bân tenaga pasang surut. Elektro dialisis terbalik (RED) panèka teknologi kaangghuy ngasèlaghi listrik kalabân cara acamporaghi aèng tawar bân aèng tase' asin è sel-sel daya sè luas.<ref>''[https://web.archive.org/web/20240320141829/https://www.irena.org/-/media/Files/IRENA/Agency/Publication/2020/Dec/IRENA_Innovation_Outlook_Ocean_Energy_2020.pdf Innovation Outlook: Ocean Energy Technologies]'' (PDF). Abu Dabi: International Renewable Energy Agency. 2020. pp. 51–52. ISBN <bdi>978-92-9260-287-1</bdi>.</ref> Kabânnya'an teknologi panen energi laut ghi' bâdâ è tingkat kesiapan teknologi sè rèndhâ bân ta' èghunaaghi è skala sè bhâghus. Energi pasang surut umumna èangghep sè palèng matang, namong ghi' ta' èkennal è luas pangangghuyanna.<ref>Gao, Zhen; Bingham, Harry B.; Ingram, David; Kolios, Athanasios; Karmakar, Debabrata; Utsunomiya, Tomoaki; Catipovic, Ivan; Colicchio, Giuseppina; Rodrigues, Jos (2018), [https://ebooks.iospress.nl/doi/10.3233/978-1-61499-864-8-193 "Committee V.4: Offshore Renewable Energy"], ''Proceedings of the 20th International Ship and Offshore Structures Congress (ISSC 2018) Volume 2'', Progress in Marine Science and Technology, IOS Press, p. 253, doi:10.3233/978-1-61499-864-8-193, hdl:11250/2582171</ref> Pembangkit listrik pasang surut sè palèng bhâghus è dhunnya bâdâ è Tase' Sihwa, Korea Sèltan,<ref>Park, Eun Soo; Lee, Tai Sik (November 2021). [[doi:10.1016/j.egyr.2021.07.006|"The rebirth and eco-friendly energy production of an artificial lake: A case study on the tidal power in South Korea"]]. ''Energy Reports''. </ref> sè ngasèllaghi sekitar 550 gigawatt-jam listrik bhen taon.<ref>Warak, Pankaj; Goswami, Prerna (25 September 2020). [https://ieeexplore.ieee.org/document/9297690 "Overview of Generation of Electricity using Tidal Energy"]. ''2020 IEEE First International Conference on Smart Technologies for Power, Energy and Control (STPEC)''. IEEE. p. 3. doi:10.1109/STPEC49749.2020.9297690. ISBN <bdi>978-1-7281-8873-7</bdi>.</ref> === Radiasi panas inframerah bumi === Bhumi èpancarraghi ra-kèra 1017 W radiasi termal inframerah sè ngalir ka angkasa lowar sè cellep. Energi mataarè èkennèng permukaan bân atmosfer bumi bân ngasèllaghi panas. Kalabân aghâdhui bânnya' alat sè èteori akadhi panen energi emisi (EEH) otabâ dioda termoradiatif, aliran energi panèka bisa èobâ dâddhi listrik. È dhâlem teori, teknologi panèka bisa èghunaaghi è bâkto malem.<ref>[https://www.sciencedaily.com/releases/2022/05/220517112246.htm "Major infrared breakthrough could lead to solar power at night"]. 17 May 2022.</ref> <ref>Byrnes, Steven; Blanchard, Romain; Capasso, Federico (2014). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3964088 "Harvesting renewable energy from Earth's mid-infrared emissions"]. ''PNAS''.</ref> == Sombhèr laènna == === Bahan bakar alga === Ngasèlaghi bahan bakar cair dâri macem ganggang sè bânnya' minnya'na (sogi lemak) panèka topik penelitian sè èterrossaghi. Bânya' mikroalga sè tombu è sistem terbuka otabâ totop ècoba è antarana pan-bârâmpan sistem sè bisa èpasang è tana coklat bân tana gurun. <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7661975.stm "In bloom: growing algae for biofuel"]. 9 October 2008.</ref> === Tenaga mata'arè lowar angkasa === Bâdâ bânnya' proposal ghâbây tenaga surya berbasis angkasa, è dimma satelit sè cè' bhâghusna kalabân panel fotovoltaik bhâkal è lengkapi pemancar gelombang mikro kaangghuy mabâli tenaga berkas ka penerima terestrial. Satu penelitian taon 2024 sareng Kantor Sains bân Teknologi NASA èparèksa konsep bân menyimpulkan jhâ' kalabân teknologi samangkèn bân masa depan sè para' bhâkal ta' kompetitif sacara ekonomi.<ref>Rodgers, Erica; Gertsen, Ellen; Sotudeh, Jordan; Mullins, Carie; Hernandez, Amanda; Le, Hanh Nguyen; Smith, Phil; Joseph, Nikoli (11 January 2024). ''[https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2024/01/otps-sbsp-report-final-tagged-approved-1-8-24-tagged-v2.pdf Space-Based Solar Power]'' (PDF). Office of Technology, Policy and Strategy. Washington, DC: NASA.</ref> === Uap aèng === Pengumpulan muatan listrik statis dâri tetesan aèng è permukaan logam panèka teknologi eksperimental sè bhâkal cè' èghunaaghina è naghara-naghara berpenghasilan rèndah kalabân kelembaban udara relatif lebbi dâri 60%.<ref>[https://techxplore.com/news/2020-06-vapor-atmosphere-prime-renewable-energy.html "Water vapor in the atmosphere may be prime renewable energy source"]. ''techxplore.com''. Archived from the original on 9 June 2020.</ref> === Energi nuklir === Reaktor breeder bisa, è dhâlem prinsip, tagantong dâri siklus bahan bakar sè èghunaaghi, èkstraksi para' kabbhi energi sè bâdâ è dâlem uranium otabâ thorium, èkorangè kabutowan bahan bakar kalabân faktor 100 èbandhingaghi reaktor aèng ringan sè èghunaaghi sakalèyan, sè èkstraksi korang dâri 1% energi è dâlem logam aktinida (uranium) otabâ thorium bumi.<ref>[https://www.anl.gov/sites/www/files/2023-09/Recycling%20Used%20Nuclear%20Fuel%20Brochure.pdf "Pyroprocessing Technologies: Recycling Used Nuclear Fuel For A Sustainable Energy Future"] (PDF). Argonne National Laboratory.</ref> Efisiensi bahan bakar sè tèngghi dâri reaktor peternak bisa cè' èkorangèna masalah pasokan bahan bakar, energi sè èghunaaghi è pertambangan, bân panyempenan limbah radioaktif. Kalabân èkstraksi uranium è aèng tase' (samangkèn talèbât larang kaangghuy èkonomi), bâdâ bahan bakar sè cokop kaangghuy reaktor peternak kaangghuy èpèyara kabutowan energi è dhunnya ghâbây 5 miliar taon è tingkat konsumsi energi total taon 1983, saènggâna energi nuklir efektif dhâddhi energi sè bisa èpèyara polè.<ref>Cohen, Bernard L. [https://web.archive.org/web/20130114062518/http://sustainablenuclear.org/PADs/pad11983cohen.pdf "Breeder reactors: A renewable energy source"] (PDF). Argonne National Laboratory.</ref><ref>Weinberg, A. M., and R. P. Hammond (1970). "Limits to the use of energy," ''Am. Sci.'' 58, 412.</ref> Salaèn aèng tase', bato granit kerak rata-rata ngandung jumlah uranium bân thorium sè signifikan sè èghunaaghi reaktor peternak sè bisa nyadhiyaaghi energi sè bânnya' ghâbây sisa omor mataarè è urutan otama evolusi bintang.<ref>https://www.nuenergy.org/theres-atomic-energy-in-granite/</ref> === Fotosintesis ghâbâyyân === Fotosintesis buatan aghunaaghi tèknik-tèknik è antarana nanoteknologi kaangghuy nyimpen energi elektromagnetik mataarè dâlem ikatan kimia kalabân cara èbâgi aèng kaangghuy ngasèllaghi hidrogen bân saterrossa aghunaaghi karbon dioksida kaangghuy aghâbây metanol.<ref>Collings AF and Critchley C (eds). Artificial Photosynthesis – From Basic Biology to Industrial Application (Wiley-VCH Weinheim 2005)</ref> Para peneliti è bidang panèka èusahaaghi kaangghuy aghâbây mimik molekuler fotosintesis sè aghunaaghi wilayah spektrum mataarè sè lebbi lebar, aghâdhui sistem katalitik sè èghâbây dâri bahan-bahan sè bânnya' bân ta' larang sè koko, ghâmpang èpèyara, ta' beracun, stabil è bânnya' kondisi lingkungan bân abâdâh lebbi efisien sè mabi proporsi energi foton sè lebbi bânnya' kaangghuy èsimpen è dâlem senyawa i.e., karbohidrat (bânnè mabângun bân ajaga sel-sel odhi').<ref>Faunce, Thomas A.; Lubitz, Wolfgang; Rutherford, A. W. (Bill); MacFarlane, Douglas; Moore, Gary F.; Yang, Peidong; Nocera, Daniel G.; Moore, Tom A.; Gregory, Duncan H.; Fukuzumi, Shunichi; Yoon, Kyung Byung; Armstrong, Fraser A.; Wasielewski, Michael R.; Styring, Stenbjorn (2013). "Energy and environment policy case for a global project on artificial photosynthesis". ''Energy & Environmental Science''.</ref> Namong, penelitian sè èkennal ngadhep ka rintangan, Sun Catalytix spin-off MIT ambu èskalaaghi sel bahan bakar prototipe è taon 2012 polana ètawaraghhi sakone' tabungan dâri cara laèn kaangghuy aghâbây hidrogen dâri sonarra mataarè. == Negara-negara berkembang == Bagian panèka aropaaghi kutipan dâri energi terbarukan è naghara-naghara berkembang.[edit] Energi terbarukan è naghara-naghara berkembang panèka alternatif sè sajân èghunaaghi ghâbây energi bahan bakar fosil, polana naghara-naghara panèka aghâdhui pasokan energi bân ngatase kemiskinan energi. Teknologi energi terbarukan perna èangghep ta' terjangkau ghâbây naghara-naghara berkembang.<ref>[https://www.sciencedaily.com/releases/2008/12/081209125931.htm "Developing Countries Lack Means To Acquire More Efficient Technologies"]. ''ScienceDaily''.</ref> Namong, molaè taon 2015, investasi è energi terbarukan non-hidro ampon lebbi tèngghi è naghara-naghara berkembang dâri naghara-naghara maju, bân èpadhâddhi 54% dâri investasi energi terbarukan global è taon 2019.<ref>Frankfurt School-UNEP Centre/BNEF. [https://www.fs-unep-centre.org/wp-content/uploads/2019/11/Global_Trends_Report_2016.pdf Global trends in renewable energy investment 2020] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250220010727/https://www.fs-unep-centre.org/wp-content/uploads/2019/11/Global_Trends_Report_2016.pdf |date=2025-02-20 }}</ref> Badan Energi Internasional èramal jhâ' energi sè bisa èpèyara polè bhâkal nyadhiyaaghi sabâgiyân bânnya' pertumbuhan pasokan energi è taon 2030 è Afrika bân Amerika Tengnga bân Selatan, bân 42% dâri pertumbuhan pasokan è Cina.<ref>[https://www.iea.org/data-and-statistics/charts/changes-in-primary-energy-demand-by-fuel-and-region-in-the-stated-policies-scenario-2019-2030 "Changes in primary energy demand by fuel and region in the Stated Policies Scenario, 2019-2030 – Charts – Data & Statistics"]. ''IEA''.</ref> Kabânnya'an naghara berkembang aghâdhui bânnya' sumber daya energi sè bisa èpèyara polè, è antarana energi mataarè, tenaga angen, energi panas bumi, bân biomassa, bân jhughân kamampoan kaangghuy aghâbây sistem sè relatif intensif buruh sè memanfaatkan hal-hal kasebbhut. Kalabân ngèmbangaghi sumber energi akadhi panèka, naghârâ-naghârâ berkembang bisa ngèrèng ketergantunganna dâ' mènnya' bân gas alam, sè aghâbây portofolio energi sè korang rentan dâ' kenaikan arghâ. È bânnya' kabâdâ'an, investasi panèka bisa lebbi larang dâri sistem energi bahan bakar fosil.<ref>http://www.worldwatch.org/system/files/ren21-1.pdf</ref> È Kenya, Pembangkit Listrik Panas Bumi Olkaria V panèka sala sèttong sè palèng bhâghus è dhunnya.<ref>Kabintie, Winnie (5 September 2023). [https://www.kenyaforum.net/latest-articles/africa-climate-summit-opportunities-for-harnessing-renewable-energy/ "Africa Climate Summit - opportunities for harnessing renewable energy"]. ''The Kenya Forum''.</ref> Proyek Bendungan Renaisans Grand Ethiopia aghâdhui turbin angen.<ref>[https://www.dw.com/en/ethiopias-gerd-dam-a-potential-boon-for-all-experts-say/a-65254058 "Ethiopia's GERD dam: A potential boon for all, experts say – DW – 04/08/2023"]. ''dw.com''.</ref> Saellana lastare, PLTA Ouarzazate Maroko èproyeksiaghi kaangghuy nyadhiyaaghi listrik ghâbây lebbi dâri sajuta orèng.<ref>Wanjala, Peter (22 April 2022). [https://constructionreviewonline.com/projects/noor-ouarzazate-solar-complex-worlds-largest-concentrated-solar-power-plant/ "Noor Ouarzazate Solar Complex in Morocco, World's Largest Concentrated Solar Power Plant"]. ''Constructionreview''.</ref> == Referensi == <references /> o76jh3h77vpfnxgajwb8urn9la9jce4 0 19241 66489 66422 2026-09-28T00:06:30Z Oikivivi 2325 66489 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Ruslan Tjakraningrat | image = Madoera-Commissie._Te_zien_is_o.a._de_regent_van_Bangkalan_CakraningratTjakran,_Bestanddeelnr_902-5251_(Ruslan_Tjakraningrat).jpg | office = [[Gubernur Nusa Tenggara Barat]] | term_start = 1 November 1958 | term_end = 28 September 1966 | predecessor = ''jabatan baru'' | successor = [[Wasita Kusumah]] | office1 = [[Daftar Bupati Bangkalan|Bupati Bangkalan]] | term_start1 = 1957 | term_end1 = 1958 | governor1 = [[R.T.A. Milono]] | predecessor1 = [[Sis Tjakraningrat]] | successor1 = Abdul Karim Brojokusumo | office2 = [[Daftar Bupati Sumenep|Bupati Sumenep]] | term_start2 = 1956 | term_end2 = 1957 | governor2 = [[R.T.A. Milono]] | predecessor2 = Ruslan Wongsokusumo | successor2 = Achjak Sosrosoegondo | birth_date = {{Birth date|1913|12|17}} | birth_place = [[Sampang]], [[Keresidenan Madura]], [[Hindia Belanda]] | death_date = {{Death date and age|1976|12|23|1913|12|17}} | father = [[Tjakraningrat XII|R. A. A. Tjakraningrat]] }} Raden Ario '''Muhamad Ruslan Tjakraningrat''' (17 Dèsèmber 1913-23 Dèsèmber 1976) iyâ arèya birokrat bân politikus ḍâri[[Inḍonèsia]]. Ruslan toman dhâddhi Sèketaris Umum Naghârâ [[Madhurâ/Jâbâ Tèmor|Madhurâ]] è bâkto Rèpublik [[Inḍonèsia|Indonèsia]] Serikat. Samarèna èyakona kedaulatan Inḍonèsia, Ruslan nerrossaghi maso' ka [[Pamarènta'an|pamarènta’an]]. Ruslan pas dhâddhi Bhupatè [[Songennep]] ḍâri taon 1956 sampè’ 1957, Bhupatè [[Bhângkalan, Bhângkalan|Bhângkalan]] ḍâritaon 1957 sampè’ 1958, bân Gubernur Nusa Tenggara Barat ḍâri taon 1958 sampè’ 1966. Ruslan aropa'aghi ana'na Bhupatè Bhângkalan bân asakola kantos SMA. Karjâna sè kapèsan aropa'aghi dhâddhi pongghâbâ è kantor pamarènta’an ḍaèra bân sempat noro’ panḍiḍighân militer è bâkto èjajah [[Jeppang|Jeppang.]] Salastarèna [[Jeppang]] ambu, [[Bâlândhâ]] neng-neng Madhurâ bân ngangka’ Ruslan dhâddhi Sekretaris Umum Naghârâ Madhurâ. Ruslan nerrossaghi karjâna ḍâlem pamarènta’an bâkto pangakowan kedaulatan. Ruslan dhâddhi bhupatè è [[Songennep]] bân Bhângkalan sabâllunna ètodhu dhâddhi [[Kopala Daèra|kopala]] ḍaèrasè dâ’adâ’ è Nusa Tenggara Barat. Mènangka dhâddhi [[kopala Daèra|kopala]] ḍaèrasè dâ’adâ’, Ruslan nata sistem pamarènta’an ḍaèrabân wilaya kabhupatèn. È bâktona Ruslan dhâddhi kopala daèra, bâdâ kalaparan sè rajâ sè aghâbây bânnya’ kasèdhâân è Nusa Tenggara Barat. Ruslan abhuwâ’ kaangghuy nanganè masala jârèya kalabân ma bâdâ cemmacem katentowan, tapè ennas kaangghuy ma marè. Ruslan pas è pa ambu ḍâriKalaghunganna polana ennas. Ruslan pas ta’ andi’ kalaghungan polè bân sèdhâ è tangghâl 23 Dèsèmber 1976. == Bâkto kènè’ bân panḍiḍighân == Ruslan èlahèrraghi è tangghâl 17 Dèsèmber 1913 è [[Kabhupatèn Sampang]]. Ramana, Raden Soerjowinoto,  aghellâr [[Tjakraningrat XII]], bân andi’ kalaghungan dhâddhi bhupatè [[Bhângkalan, Bhângkalan|Bhângkalan]] ḍâritaon 1918 kantos 1948. Silsila Ruslan dhâddhi bâgiyân ḍâritrah Tjakraningrat kèngèng èsarè kantos ka Raden Prasena ([[Tjakraningkat I]]) ḍârijhâman sabâllunna [[Hinḍia Bâlândhâ|Hindia Bâlândhâ]], sè èpakon bi’ Sultan Agung ḍâriMataram dhâddhi pangobâsa Madhurâ Bârâ’ è abad ka-17<ref>{{Cite web |title=Sumber buku - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas |url=https://id.wikipedia.org/wiki/Istimewa:Sumber_buku/9789794074107 |access-date=2026-04-10 |website=id.wikipedia.org |language=id}}</ref>. == Bâkto Pènsiun bân Bhâlâna == Saellana pènsiun ḍâri kalaghungan  mènangka gubernur, Ruslan oḍi' è [[Kottha Sorbhâjâ|Sorbhâjâ]]. Ruslan sèdhâ è tangghâl 23 ḍèsèmber 1976<ref>{{Cite news |last=Media |first=Kompas Cyber |date=2022-03-15 |title=Daftar Gubernur Nusa Tenggara Barat, Mulai dari Ruslan Tjakraningrat hingga Zulkieflimansyah |url=https://regional.kompas.com/read/2022/03/15/221910378/daftar-gubernur-nusa-tenggara-barat-mulai-dari-ruslan-tjakraningrat-hingga |access-date=2026-07-16 |work=KOMPAS.com |language=id}}</ref> bân èkobhur è pasarèan Aèr Mata Èbhu, kennengnganna kobhurna para rato bân para bhângsawan ḍâri [[Bhângkalan, Bhângkalan|Bhângkalan]]. Ruslan akabin bi’ Hatimah Tjakraningrat bân anḍi’ ana’ tello’.<ref>{{Cite web |last=Memory |first=Bangkalan |title=Profil Bupati Bangkalan Ke 5 - R.A.A. Moh. Roeslan Tjakraningrat |url=http://bangkalanmemory.blogspot.com/2015/07/profil-bupati-bangkalan-ke-5-raa-moh.html |access-date=2026-07-16 |language=en-US}}</ref> Sala sèttong panakanna, Hikmahanto Juwana, panèka profèsor hokom internasional è Univèrsitas Inḍonèsia bân samangkèn atugas mènangka Rèktor Univèrsitas Jèndral Achmad Yani. == Gubernur Nusa Tengghârâ Bârâ' == Saamponna Naghârâ Madhurâ bhubhâr è taon 1950, Ruslan nerrossaghi karèr è ḍâlem pamarènta'an. Salèrana èyangkat ḍhâdḍhi Bupati Songennep ḍâri taon 1956 kantos 1957 tor Bupati Bhângkalan ḍâri taon 1957 kantos 1958<ref>{{Cite news |last=Suhendra |title=Negara Madura Pernah Ada |url=https://tirto.id/negara-madura-pernah-ada-clbW |access-date=2026-07-16 |work=tirto.id |language=id-ID}}</ref>. È ahèr masa kalaghunganna mènangka Bupati Bhângkalan, pamarènta Inḍonèsia maghi Propinsi [[Kapoloan Nusa Tengghârâ|Nusa Tengghârâ]] dhaddhi Propinsi Bhâli, Propinsi [[Nusa Tengghârâ Bârâ'|Tengghârâ Bârâ']], Propinsi [[Nusa Tengghârâ Tèmor]] Nunggara . Propinsi Nusa Tengghârâ Bârâ' èbentu' lèbât dekrit pamarènta tangghâl 14 Agustus 1958. Mantrè ḍâlem Negeri ngangkat Ruslan mènangka Pamangko Kopala Wilaya Otonomi Tèngkat I Nusa Tengghârâ Bârâ' lèbât dekrit sè ajhâlân molaè 1 Nopèmber 1958.<ref>{{Cite web |last=Bambang |first=Suwondo, |date=1978 |title=Sejarah Daerah Nusa Tenggara Barat |url=https://repositori.kemdikbud.go.id/7421/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619223526/https://repositori.kemdikbud.go.id/7421/ |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-07-16 |website=repositori.kemdikbud.go.id |language=en |url-status=live }}</ref> === Pangatoran Pamarènta ḍaèra === Maske è bâkto jârèya Nusa Tengghârâ Bârâ' ampon anḍi' status propinsi, orosan pamarènta'an wilayana ghi' èbâgi antara kopala wilaya bân gubernur koordinator Nusa Tengghârâ, sè bâdâ è Singaraja, Bhâli . Ruslan saterrossa ngangkat ḍuwâ' asistèn kopala wilaya kaangghuy abhânto ngator pamarènta'an Nusa Tengghârâ Bârâ', èngghi panèka Mamiq Ripaah ghâbây Polo Lombok bân M. Hasan ghâbây Polo Sumbawa. Sala sèttong kalakoan sè partama èlampa'aghi sareng Ruslan èngghi panèka èbhubharaghi wilaya otonomi Lombok è tangghâl 17 Ḍèsèmber 1958 bân Polo Sumbawa è tangghâl 22 Jânuari 1959. Tangghâl èbhubharaghina wilaya otonomi Lombok saterrossa ètantoaghi mènangka olang taon propinsi Nusa Tengghârâ Bârâ'. Nusa Tengghârâ Bârâ' saterrossa èbâgi ḍâ' pan-bârâmpan wilaya otonomi ondhâg II (kabhupatèn) sè èkatowaè sareng Kopala Wilaya Otonomi ondhàg II (bupati) bân ètugasaghi kopala wilaya ka'angghuy abhânto badan lègislatif (ḍèwan Perwakilan Rakyat ḍaèrah ) bân lembaga asistèn gubernur (Ḍèwan pamarènta Ḍaèra). Ruslan saterrossa alaksana'aghi pabentu'ân Ḍèwan perwakilan rakyat ḍaèra mènangka badan lègislatif è tengnga taon 1959. Komposisi angghuta Ḍèwan Perwakilan Rakyat Ḍaèra Nusa Tengghârâ Bârâ' ètantoagi sareng Ruslan è tangghâl 6 Juli 1959 bân angghuta Ḍèwan èresmiyaghi è tangghâl 4 Nopèmber. Lèma arè saterrossa, ḍèwan ècallonaghi Ruslan mènangka Gubernur Nusa Tengghârâ Bârâ' kalabân aklamasi ḍâ' Mantrè ḍâlem Negeri . Pacallonan Ruslan èrampaè sareng Mantrè Ḍâlem Negeri. Ruslan èresmiyaghi mènangka Gubernur Nusa Tengghârâ Bârâ' sè partama è tangghâl 9 Pèbruari 1960. Ruslan èdaftaraghi mènangka angghuta partai Nahdlatul Ulama è bâkto èresmiyaghi mènangka gubernur. === Pananganan Kalaparan bân Pa'ambuwân === È bâkto èpaḍhâḍdhi mènangka kopala wilaya, Ruslan ngadhâbbhi kalabân kalaparan è Lombok lao' ḍâritaon 1958 kantos 1959, sè èsebbhut polana ojhân sè rèndhâ. Kalaparan ghâpanèka ngasèlaghi kamatèyan lebbi ḍâri 10.000 orèng ḍâri pèttong dhisa sè bhân-sabbhân è Lombok lao'. Mènangka sosolan, Ruslan aghâbây bânnya' kabijhâghân bân program ka'angghuy nyegghâ kalaparan bân kamèskènan sè langkong jhâwu. Tapè, prosès pangatoran kabijâghân è bâkto panèka ghi’ ta’ lancar amarghâ pamarènta ḍaèra Nusa Tengghârâ Bârâ' ghi’ pagghun fokus kaangghuy maddhek aparat pamarènta’an. Saellana èresmiyaghi mènangka gubernur, Tjakraningrat molaè aghâbây rencana ka'angghuy ngatasè kalaparan bân panyakèt manolar è yantarana pandhudhu' Nusa Tengghârâ Bârâ' (NTB). È Lombok lao', Tjakraningrat aghâbây operasi tangghâp hosos, namong ta' bisa ngatasè kalaparan è wilaya kasebbhut. Tjakraningrat alaksana'aghi program sè paḍâ è tèngkat propinsi, èngghi panèka geraghân swasembada paḍi, ka'angghuy aghâncangaghi proḍuksi pangan. Program laèn sè èlaksana'aghi panèka program ḍèmonstrasi massal sè aghâbây tèknologi patanèyan akadhi bhibhit bân mèkanisasi sè ongghul ghâbây para patanè è [[NTB]]. == Sombher == cc2jr1qk8czjw5ui478kshjnwxe7pdr 0 19756 66500 66436 2026-09-28T07:20:46Z Ichi Ocha 3826 66500 wikitext text/x-wiki {{Infobox orang}} '''Emma Thandi Mashinini''' (21 Agustus 1929 – 10 Juli 2017) panèka aktivis serikat buruh, pangator buruh, bân aktivis hak-hak bâbinè'an [[Afrika Lao'|Afrika]] [[Afrika Lao'|Lao']]. Mashinini èkennal mènangka tokoh penting ḍâlem perkembangan gerakan buruh Afrika Lao' è bâkto masa [[apartheid]]. Mashinini panèka sè maḍḍek bân Sekretaris Jenderal sè ḍâ'-aḍâ' Serikat Pekerja Komersial, Katering bân Sekutu Afrika Lao' (CCAWUSA), organisasi sè salastarèna dhâddhi bagiyân ḍâri Serikat Pekerja Komersial, Katering bân Sekutu [[Afrika Lao'|Afrika]] [[Afrika Lao'|Lao']] (SACCAWU).<ref>{{Cite web |title=Emma Thandi Mashinini {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/emma-thandi-mashinini |access-date=2026-09-27 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> Mashinini jhughân terlibat ḍâlem pembentukan Kongres Serikat Buruh Afrika Sèltan (COSATU) è taon 1985. È ḍâlem gerakan buruh, Mashinini ajuwang bânnè namong kaangghuy opa bân kondisi kalakowan, namong jhughân kaangghuy bâkkèl bâbinè'an, hak-hak arèmbi', kesetaraan gender, bân ngapus diskriminasi ras ḍâ' panglakoh.<ref>{{Cite web |title=Premier David Makhura extends condolences on passing of trade unionist Emma Mashinini {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/speeches/premier-david-makhura-extends-condolences-passing-trade-unionist-emma-mashinini-11-jul-2017 |access-date=2026-09-27 |website=www.gov.za}}</ref> == Carèta oḍi' == Mashinini lahèr è tangghâl 21 Agustus 1929, è Rosettenville, [[Johannesburg]]. Embu’na alako dhâddi pangalakoh è roma, ban kalowargana oḍi’ e buḍina romana sè èkennengngè embu’na alako. Masa ghik nak-kanak èmolaè è tengnga kabijaghân-kabijaghân segregasi ras Afrika Lao'. Kalowargana ngalamih pan-bârâmpan relokasi paksa, è antarana ḍâri dâèra sè saerrossa panèka èka'anḍi' penduduk kolè' potè.<ref name=":1">{{Cite web |title=Emma Thandi Mashinini {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/emma-thandi-mashinini |access-date=2026-09-27 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> Keluargana oḍi' è Prospect Township bân saterrossa è Sophiatown. Kabijaghân kaangghuy ngallè sacara paksa è terrappaghi sareng pamarènta apartheid saèngghâna bânnya' orèng Sophiatown èpangallè ka Soweto. Pangalaman oḍi' è lingkungan sè ngalamih diskriminasi ras kasebbhut dhâddhi sala sèttong latar carèta oḍi'na Mashinini. È bâkto aomor 14 taon, orèng towana apèsa, bân kabâḍâ'an kauangan kalowarga adhâddhiyâghi Mashinini kalowar ḍâri sakola'an kaangghuy alako. Mashinini akabin è omor 17 taon bân anḍi' ana' ennem, tello' ana'na matè è bâkto ghi' kènè'.<ref name=":1" /> == Sombher == <references /> bk57tvkwq1vtq07k20lhue8390hza32 66501 66500 2026-09-28T07:23:07Z Ichi Ocha 3826 66501 wikitext text/x-wiki {{Infobox orang}} '''Emma Thandi Mashinini''' (21 Agustus 1929 – 10 Juli 2017) panèka aktivis serikat buruh, pangator buruh, bân aktivis hak-hak bâbinè'an [[Afrika Lao'|Afrika]] [[Afrika Lao'|Lao']]. Mashinini èkennal mènangka tokoh penting ḍâlem perkembangan gerakan buruh Afrika Lao' è bâkto masa [[apartheid]]. Mashinini panèka sè maḍḍek bân Sekretaris Jenderal sè ḍâ'-aḍâ' Serikat Pekerja Komersial, Katering bân Sekutu Afrika Lao' (CCAWUSA), organisasi sè salastarèna dhâddhi bagiyân ḍâri Serikat Pekerja Komersial, Katering bân Sekutu [[Afrika Lao'|Afrika]] [[Afrika Lao'|Lao']] (SACCAWU).<ref>{{Cite web |title=Emma Thandi Mashinini {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/emma-thandi-mashinini |access-date=2026-09-27 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> Mashinini jhughân terlibat ḍâlem pembentukan Kongres Serikat Buruh Afrika Sèltan (COSATU) è taon 1985. È ḍâlem gerakan buruh, Mashinini ajuwang bânnè namong kaangghuy opa bân kondisi kalakowan, namong jhughân kaangghuy bâkkèl bâbinè'an, hak-hak arèmbi', kesetaraan gender, bân ngapus diskriminasi ras ḍâ' panglakoh.<ref>{{Cite web |title=Premier David Makhura extends condolences on passing of trade unionist Emma Mashinini {{!}} South African Government |url=https://www.gov.za/speeches/premier-david-makhura-extends-condolences-passing-trade-unionist-emma-mashinini-11-jul-2017 |access-date=2026-09-27 |website=www.gov.za}}</ref> == Carèta oḍi' == Mashinini lahèr è tangghâl 21 Agustus 1929, è Rosettenville, [[Johannesburg]]. Embu’na alako dhâddi pangalakoh è roma, ban kalowargana oḍi’ e buḍina romana sè èkennengngè embu’na alako. Masa ghik nak-kanak èmolaè è tengnga kabijaghân-kabijaghân segregasi ras Afrika Lao'. Kalowargana ngalamih pan-bârâmpan relokasi paksa, è antarana ḍâri dâèra sè saerrossa panèka èka'anḍi' penduduk kolè' potè.<ref name=":1">{{Cite web |title=Emma Thandi Mashinini {{!}} South African History Online |url=https://sahistory.org.za/people/emma-thandi-mashinini |access-date=2026-09-27 |website=sahistory.org.za |language=en}}</ref> Keluargana oḍi' è Prospect Township bân saterrossa è Sophiatown. Kabijaghân kaangghuy ngallè sacara paksa è terrappaghi sareng pamarènta apartheid saèngghâna bânnya' orèng Sophiatown èpangallè ka Soweto. Pangalaman oḍi' è lingkungan sè ngalamih diskriminasi ras kasebbhut dhâddhi sala sèttong latar carèta oḍi'na Mashinini. È bâkto aomor 14 taon, orèng towana apèsa, bân kabâḍâ'an kauangan kalowarga adhâddhiyâghi Mashinini kalowar ḍâri sakola'an kaangghuy alako. Mashinini akabin è omor 17 taon bân anḍi' ana' ennem, tello' ana'na matè è bâkto ghi' kènè'.<ref name=":1" /> == Dhâddhi buruh pabrik == È taon 1956, Mashinini molaè alako è pabrik kalambhi Henochsberg è Johannesburg. È ḍissa', Mashinini noro' [[Serikat Pekerja Garmen]] (GWU). Pangalamanna alako è industri garmen adhâddhiyâghi Mashinini sajân saḍar ḍâ' katèmpangan sè èadhebbi panglakoh kolè' cèlleng, khusussa ḍâlem hal opa bân perlakuan è tempatta alako.<ref>{{Cite web |title=University of South Africa |url=https://www.unisa.ac.za/ |access-date=2026-09-28 |website=www.unisa.ac.za}}</ref> == Sombher == <references /> payz1gqg70nxsj7zmug6i2tq7hsp370 0 19762 66475 2026-09-27T12:03:59Z Muufii 2890 ←Membuat halaman berisi ''''Lut''' otabâ '''Luth''' ({{lang-ar|لوط|Lūṭ}})panèka tokoh è ḍâlem Al-Qur'an, Alkètab, bân Tanakh. È ḍâlem Islam, salèrana panèka rasul sè èkèrèm ka orèng Sodom bân Gomora. Carètana segghut èghuna'aghi mènangka dhâsar ka'angghuy larangan lalakon homoseksual è ḍâlem aghama-aghama Ibrahim.' 66475 wikitext text/x-wiki '''Lut''' otabâ '''Luth''' ({{lang-ar|لوط|Lūṭ}})panèka tokoh è ḍâlem Al-Qur'an, Alkètab, bân Tanakh. È ḍâlem Islam, salèrana panèka rasul sè èkèrèm ka orèng Sodom bân Gomora. Carètana segghut èghuna'aghi mènangka dhâsar ka'angghuy larangan lalakon homoseksual è ḍâlem aghama-aghama Ibrahim. 98aet9640h8jb7wcqgrct07l3jembq6 66476 66475 2026-09-27T12:48:24Z Muufii 2890 66476 wikitext text/x-wiki '''Lut''' otabâ '''Luth''' ({{lang-ar|لوط|Lūṭ}})panèka tokoh è ḍâlem Al-Qur'an, Alkètab, bân Tanakh. È ḍâlem Islam, salèrana panèka rasul sè èkèrèm ka orèng Sodom bân Gomora. Carètana segghut èghuna'aghi mènangka dhâsar ka'angghuy larangan lalakon homoseksual è ḍâlem aghama-aghama Ibrahim. == Nasab Lut == 6r98xz5ia1o1pgxh8x2yhr1ept4yhpm 66477 66476 2026-09-27T12:55:15Z Muufii 2890 /* Nasab Lut */ 66477 wikitext text/x-wiki '''Lut''' otabâ '''Luth''' ({{lang-ar|لوط|Lūṭ}})panèka tokoh è ḍâlem Al-Qur'an, Alkètab, bân Tanakh. È ḍâlem Islam, salèrana panèka rasul sè èkèrèm ka orèng Sodom bân Gomora. Carètana segghut èghuna'aghi mènangka dhâsar ka'angghuy larangan lalakon homoseksual è ḍâlem aghama-aghama Ibrahim. == Nasab Lut == Lut panèka pottrana Haran bin Tarih, sè èkennal jhughân Azar,. Lut panèka pottrana tarètanna Ibrahim Khalilullah, Haran. Ibrahim, Haran, bân Nakhur panèka satarètanan. Bâḍâ sè ngoca’ jhâ’ Haran jarèya sè maddhek kottha Haran. Pamangghi ka’ḍinto lemma karana bhidhâ sareng’ katerrangan-katerrangan èpon Ahli Kètab. Akadhi Ibrahim, Luth asalla oḍi' è Irak. Alkètab nyata'aghi jhâ' Haran matè è Irak è bâkto Azar ghi' oḍi'. Luth panèka sala sèttong orèng sè mastèyaghi bân noro' pessenna Ibrahim è bâkto ghi' bâḍâ è Irak. Lut jhughân abâli ka Siria èbârengngè Ibrahim bân para pengikutta. 1b4hes44vc1zexwu2v23cbsb5ojy873 66478 66477 2026-09-27T13:00:27Z Muufii 2890 66478 wikitext text/x-wiki {{Infobox orang}} '''Lut''' otabâ '''Luth''' ({{lang-ar|لوط|Lūṭ}})panèka tokoh è ḍâlem Al-Qur'an, Alkètab, bân Tanakh. È ḍâlem Islam, salèrana panèka rasul sè èkèrèm ka orèng Sodom bân Gomora. Carètana segghut èghuna'aghi mènangka dhâsar ka'angghuy larangan lalakon homoseksual è ḍâlem aghama-aghama Ibrahim. == Nasab Lut == Lut panèka pottrana Haran bin Tarih, sè èkennal jhughân Azar,. Lut panèka pottrana tarètanna Ibrahim Khalilullah, Haran. Ibrahim, Haran, bân Nakhur panèka satarètanan.<ref>{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&printsec=copyright&hl=id#v=onepage&q&f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}</ref> Bâḍâ sè ngoca’ jhâ’ Haran jarèya sè maddhek kottha Haran. Pamangghi ka’ḍinto lemma karana bhidhâ sareng’ katerrangan-katerrangan èpon Ahli Kètab. Akadhi Ibrahim, Luth asalla oḍi' è Irak. Alkètab nyata'aghi jhâ' Haran matè è Irak è bâkto Azar ghi' oḍi'.<ref>{{Cite web |title=Kejadian 11:28 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=kejadian&chapter=11&verse=28 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Luth panèka sala sèttong orèng sè mastèyaghi bân noro' pessenna Ibrahim è bâkto ghi' bâḍâ è Irak. Lut jhughân abâli ka Siria èbârengngè Ibrahim bân para pengikutta.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=26&to=26 Al'Ankabut (29): 26]</ref> lqyzwci418j870cizbo7ag3hyww9sc7 66479 66478 2026-09-27T13:15:45Z Muufii 2890 66479 wikitext text/x-wiki {{Infobox orang}} '''Lut''' otabâ '''Luth''' ({{lang-ar|لوط|Lūṭ}})panèka tokoh è ḍâlem Al-Qur'an, Alkètab, bân Tanakh. È ḍâlem Islam, salèrana panèka rasul sè èkèrèm ka orèng Sodom bân Gomora. Carètana segghut èghuna'aghi mènangka dhâsar ka'angghuy larangan lalakon homoseksual è ḍâlem aghama-aghama Ibrahim. == Nasab Lut == Lut panèka pottrana Haran bin Tarih, sè èkennal jhughân Azar,. Lut panèka pottrana tarètanna Ibrahim Khalilullah, Haran. Ibrahim, Haran, bân Nakhur panèka satarètanan.<ref>{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&printsec=copyright&hl=id#v=onepage&q&f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}</ref> Bâḍâ sè ngoca’ jhâ’ Haran jarèya sè maddhek kottha Haran. Pamangghi ka’ḍinto lemma karana bhidhâ sareng’ katerrangan-katerrangan èpon Ahli Kètab. Akadhi Ibrahim, Luth asalla oḍi' è Irak. Alkètab nyata'aghi jhâ' Haran matè è Irak è bâkto Azar ghi' oḍi'.<ref>{{Cite web |title=Kejadian 11:28 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=kejadian&chapter=11&verse=28 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Luth panèka sala sèttong orèng sè mastèyaghi bân noro' pessenna Ibrahim è bâkto ghi' bâḍâ è Irak. Lut jhughân abâli ka Siria èbârengngè Ibrahim bân para pengikutta.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=26&to=26 Al'Ankabut (29): 26]</ref> == Kaomma Nabi Luth== Lut kalowar ḍâri kennengnganna pamanna Ibrahim, sabâb parènta bân èdhinna, bân èntar ka tana sè èkennal mènangka Gharzaghar, khusussa kottha Sodom. Sodom rèya èbhu kottha Gharzaghar, sè è bâkto jarèya èkennengngè rèng-orèng sè palèng jahat bân kafèr. Rèng-orèng jarèya oḍi’ kalabân arampok, ngalakonè kajahadhân, alako dhusa, bân ngalakonè acem-macem kajahadhân laènna. Rèng-orèng jarèya ta’ enḍâ’ ambu alako jahat. Kaom kasebbhut sampè' ngalakonè kajahadhân anyar sè ta' perna èlakonè orèng-orèng sabellunna, akadhi homoseksualitas. Lalake'an homoseksual panèka ta' poron akabin sareng bhâbinè'an. Bâbinè' coma akabin saeeng orèng sè taqwa malolo. Nabi Lut lajhu ngajhâk rèng-orèng ka'ḍinto ka'angghuy abhâktè coma ka Allah, Ghustè Allah sè ta' anḍi' pasangan. Salèrana ngalarang rèng-orèng jarèya ngalakonè lalakon sè ta’ adhil, keji ban mungkar. Namong, rèng-orèng ka'ḍinto saongghuna sajân dhâddhi sè ngalakonè lalakon sè èlarang. Reng-oreng jareya terros ngalakone kajahadan bân kafir ta’ bu-ambu. Akhèrra, Allah aparèng okoman ka rèng-orèng jarèya. fkoz8rgma0fbsq9z1gip5v0lelhqct3 66480 66479 2026-09-27T13:17:54Z Muufii 2890 66480 wikitext text/x-wiki {{Infobox orang}} '''Lut''' otabâ '''Luth''' ({{lang-ar|لوط|Lūṭ}})panèka tokoh è ḍâlem Al-Qur'an, Alkètab, bân Tanakh. È ḍâlem Islam, salèrana panèka rasul sè èkèrèm ka orèng Sodom bân Gomora. Carètana segghut èghuna'aghi mènangka dhâsar ka'angghuy larangan lalakon homoseksual è ḍâlem aghama-aghama Ibrahim. == Nasab Lut == Lut panèka pottrana Haran bin Tarih, sè èkennal jhughân Azar,. Lut panèka pottrana tarètanna Ibrahim Khalilullah, Haran. Ibrahim, Haran, bân Nakhur panèka satarètanan.<ref name=":1">{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&printsec=copyright&hl=id#v=onepage&q&f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}</ref> Bâḍâ sè ngoca’ jhâ’ Haran jarèya sè maddhek kottha Haran. Pamangghi ka’ḍinto lemma karana bhidhâ sareng’ katerrangan-katerrangan èpon Ahli Kètab. Akadhi Ibrahim, Luth asalla oḍi' è Irak. Alkètab nyata'aghi jhâ' Haran matè è Irak è bâkto Azar ghi' oḍi'.<ref>{{Cite web |title=Kejadian 11:28 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=kejadian&chapter=11&verse=28 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Luth panèka sala sèttong orèng sè mastèyaghi bân noro' pessenna Ibrahim è bâkto ghi' bâḍâ è Irak. Lut jhughân abâli ka Siria èbârengngè Ibrahim bân para pengikutta.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=26&to=26 Al'Ankabut (29): 26]</ref> == Kaomma Nabi Luth== Lut kalowar ḍâri kennengnganna pamanna Ibrahim, sabâb parènta bân èdhinna, bân èntar ka tana sè èkennal mènangka Gharzaghar, khusussa kottha Sodom.<ref name=":1" /> Sodom rèya èbhu kottha Gharzaghar, sè è bâkto jarèya èkennengngè rèng-orèng sè palèng jahat bân kafèr. Rèng-orèng jarèya oḍi’ kalabân arampok, ngalakonè kajahadhân, alako dhusa, bân ngalakonè acem-macem kajahadhân laènna. Rèng-orèng jarèya ta’ enḍâ’ ambu alako jahat. Kaom kasebbhut sampè' ngalakonè kajahadhân anyar sè ta' perna èlakonè orèng-orèng sabellunna, akadhi homoseksualitas.<ref name=":1" /> Lalake'an homoseksual panèka ta' poron akabin sareng bhâbinè'an. Bâbinè' coma akabin saeeng orèng sè taqwa malolo. Nabi Lut lajhu ngajhâk rèng-orèng ka'ḍinto ka'angghuy abhâktè coma ka Allah. Salèrana ngalarang rèng-orèng jarèya ngalakonè lalakon sè ta’ adhil, keji ban mungkar. Namong, rèng-orèng ka'ḍinto saongghuna sajân dhâddhi sè ngalakonè lalakon sè èlarang. Reng-oreng jareya terros ngalakone kajahadan bân kafir ta’ bu-ambu. Akhèrra, Allah aparèng okoman ka rèng-orèng jarèya.<ref name=":1" /> == Sombher == g1ghxruc9x1i63epley38dhzqmm2tvl 66481 66480 2026-09-27T13:26:22Z Muufii 2890 66481 wikitext text/x-wiki {{Infobox orang}} '''Lut''' otabâ '''Luth''' ({{lang-ar|لوط|Lūṭ}})panèka tokoh è ḍâlem Al-Qur'an, Alkètab, bân Tanakh. È ḍâlem Islam, salèrana panèka rasul sè èkèrèm ka orèng Sodom bân Gomora. Carètana segghut èghuna'aghi mènangka dhâsar ka'angghuy larangan lalakon homoseksual è ḍâlem aghama-aghama Ibrahim. == Nasab Lut == Lut panèka pottrana Haran bin Tarih, sè èkennal jhughân Azar,. Lut panèka pottrana tarètanna Ibrahim Khalilullah, Haran. Ibrahim, Haran, bân Nakhur panèka satarètanan.<ref name=":1">{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&printsec=copyright&hl=id#v=onepage&q&f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}</ref> Bâḍâ sè ngoca’ jhâ’ Haran jarèya sè maddhek kottha Haran. Pamangghi ka’ḍinto lemma karana bhidhâ sareng’ katerrangan-katerrangan èpon Ahli Kètab. Akadhi Ibrahim, Luth asalla oḍi' è Irak. Alkètab nyata'aghi jhâ' Haran matè è Irak è bâkto Azar ghi' oḍi'.<ref>{{Cite web |title=Kejadian 11:28 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=kejadian&chapter=11&verse=28 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Luth panèka sala sèttong orèng sè mastèyaghi bân noro' pessenna Ibrahim è bâkto ghi' bâḍâ è Irak. Lut jhughân abâli ka Siria èbârengngè Ibrahim bân para pengikutta.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=26&to=26 Al'Ankabut (29): 26]</ref> == Kaomma Nabi Luth== Lut kalowar ḍâri kennengnganna pamanna Ibrahim, sabâb parènta bân èdhinna, bân èntar ka tana sè èkennal mènangka Gharzaghar, khusussa kottha Sodom.<ref name=":1" /> Sodom rèya èbhu kottha Gharzaghar, sè è bâkto jarèya èkennengngè rèng-orèng sè palèng jahat bân kafèr. Rèng-orèng jarèya oḍi’ kalabân arampok, ngalakonè kajahadhân, alako dhusa, bân ngalakonè acem-macem kajahadhân laènna. Rèng-orèng jarèya ta’ enḍâ’ ambu alako jahat. Kaom kasebbhut sampè' ngalakonè kajahadhân anyar sè ta' perna èlakonè orèng-orèng sabellunna, akadhi homoseksualitas.<ref name=":1" /><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=165&to=166 Asy-Syu'ara' (26): 165-166]</ref> Lalake'an homoseksual panèka ta' poron akabin sareng bhâbinè'an. Bâbinè' coma akabin saeeng orèng sè taqwa malolo. Nabi Lut lajhu ngajhâk rèng-orèng ka'ḍinto ka'angghuy abhâktè coma ka Allah. Salèrana ngalarang rèng-orèng jarèya ngalakonè lalakon sè ta’ adhil, keji ban mungkar. Namong, rèng-orèng ka'ḍinto saongghuna sajân dhâddhi sè ngalakonè lalakon sè èlarang. Reng-oreng jareya terros ngalakone kajahadan bân kafir ta’ bu-ambu. Akhèrra, Allah aparèng okoman ka rèng-orèng jarèya.<ref name=":1" /> Bâkto narèma paènga'an bân ajhâkan ḍâri Lut, orèng Sodom ta' poron. Orèng sodom ngoca' jhâ' Luth coma orèng sè ''pura-pura'' socce bân ngancem bhâkal ngojuk Luth.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/07?from=82&to=82 Al-A'raf (07): 82]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=167&to=167 Asy-Syu'ara' (26): 167]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/27?from=56&to=56 An-Naml (27): 56]</ref> Orèng Sodom jhughân alarang Luth ka'angghuy aberri' ''perlindungan'' ka orèng sè bhâkal èrampok otabâ èperkosa.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=70&to=70 Al-Hijr (15): 70]</ref> Salaèn jârèya, rèng-orèng rowa jhughân nyo'on ka Luth ka'angghuy dhuli aghâbây bhâlâi sè ella èancamaghi sabellumma.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=29&to=29 Al-'Ankabut (29): 29]</ref> Ngadhebbi perlawanan dâri kaomma, Luth nyo'on ka Allah. {{quote|"''Ya Tuhanku, tolonglah aku atas golongan yang berbuat kerusakan itu''."|Al-'Ankabut (29): 30}} == Sombher == 6cv49ojjz7ukqinnuryejzy5ttu13pz 66482 66481 2026-09-27T15:03:01Z Muufii 2890 66482 wikitext text/x-wiki {{Infobox orang}} '''Lut''' otabâ '''Luth''' ({{lang-ar|لوط|Lūṭ}})panèka tokoh è ḍâlem Al-Qur'an, Alkètab, bân Tanakh. È ḍâlem Islam, salèrana panèka rasul sè èkèrèm ka orèng Sodom bân Gomora. Carètana segghut èghuna'aghi mènangka dhâsar ka'angghuy larangan lalakon homoseksual è ḍâlem aghama-aghama Ibrahim. == Nasab Lut == Lut panèka pottrana Haran bin Tarih, sè èkennal jhughân Azar,. Lut panèka pottrana tarètanna Ibrahim Khalilullah, Haran. Ibrahim, Haran, bân Nakhur panèka satarètanan.<ref name=":1">{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&printsec=copyright&hl=id#v=onepage&q&f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}</ref> Bâḍâ sè ngoca’ jhâ’ Haran jarèya sè maddhek kottha Haran. Pamangghi ka’ḍinto lemma karana bhidhâ sareng’ katerrangan-katerrangan èpon Ahli Kètab. Akadhi Ibrahim, Luth asalla oḍi' è Irak. Alkètab nyata'aghi jhâ' Haran matè è Irak è bâkto Azar ghi' oḍi'.<ref>{{Cite web |title=Kejadian 11:28 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=kejadian&chapter=11&verse=28 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Luth panèka sala sèttong orèng sè mastèyaghi bân noro' pessenna Ibrahim è bâkto ghi' bâḍâ è Irak. Lut jhughân abâli ka Siria èbârengngè Ibrahim bân para pengikutta.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=26&to=26 Al'Ankabut (29): 26]</ref> == Kaomma Nabi Luth== Lut kalowar ḍâri kennengnganna pamanna Ibrahim, sabâb parènta bân èdhinna, bân èntar ka tana sè èkennal mènangka Gharzaghar, khusussa kottha Sodom.<ref name=":1" /> Sodom rèya èbhu kottha Gharzaghar, sè è bâkto jarèya èkennengngè rèng-orèng sè palèng jahat bân kafèr. Rèng-orèng jarèya oḍi’ kalabân arampok, ngalakonè kajahadhân, alako dhusa, bân ngalakonè acem-macem kajahadhân laènna. Rèng-orèng jarèya ta’ enḍâ’ ambu alako jahat. Kaom kasebbhut sampè' ngalakonè kajahadhân anyar sè ta' perna èlakonè orèng-orèng sabellunna, akadhi homoseksualitas.<ref name=":1" /><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=165&to=166 Asy-Syu'ara' (26): 165-166]</ref> Lalake'an homoseksual panèka ta' poron akabin sareng bhâbinè'an. Bâbinè' coma akabin saeeng orèng sè taqwa malolo. Nabi Lut lajhu ngajhâk rèng-orèng ka'ḍinto ka'angghuy abhâktè coma ka Allah. Salèrana ngalarang rèng-orèng jarèya ngalakonè lalakon sè ta’ adhil, keji ban mungkar. Namong, rèng-orèng ka'ḍinto saongghuna sajân dhâddhi sè ngalakonè lalakon sè èlarang. Reng-oreng jareya terros ngalakone kajahadan bân kafir ta’ bu-ambu. Akhèrra, Allah aparèng okoman ka rèng-orèng jarèya.<ref name=":1" /> Bâkto narèma paènga'an bân ajhâkan ḍâri Lut, orèng Sodom ta' poron. Orèng sodom ngoca' jhâ' Luth coma orèng sè ''pura-pura'' socce bân ngancem bhâkal ngojuk Luth.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/07?from=82&to=82 Al-A'raf (07): 82]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=167&to=167 Asy-Syu'ara' (26): 167]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/27?from=56&to=56 An-Naml (27): 56]</ref> Orèng Sodom jhughân alarang Luth ka'angghuy aberri' ''perlindungan'' ka orèng sè bhâkal èrampok otabâ èperkosa.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=70&to=70 Al-Hijr (15): 70]</ref> Salaèn jârèya, rèng-orèng rowa jhughân nyo'on ka Luth ka'angghuy dhuli aghâbây bhâlâi sè ella èancamaghi sabellumma.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=29&to=29 Al-'Ankabut (29): 29]</ref> Ngadhebbi perlawanan dâri kaomma, Luth nyo'on ka Allah. {{quote|"''Ya Tuhanku, tolonglah aku atas golongan yang berbuat kerusakan itu''."|Al-'Ankabut (29): 30}} == Tamoyya Ibrahim == == Sombher == 1r4nlp338nxfz9fjl50v5shis4iv5z9 66483 66482 2026-09-27T15:17:35Z Muufii 2890 /* Tamoyya Ibrahim */ 66483 wikitext text/x-wiki {{Infobox orang}} '''Lut''' otabâ '''Luth''' ({{lang-ar|لوط|Lūṭ}})panèka tokoh è ḍâlem Al-Qur'an, Alkètab, bân Tanakh. È ḍâlem Islam, salèrana panèka rasul sè èkèrèm ka orèng Sodom bân Gomora. Carètana segghut èghuna'aghi mènangka dhâsar ka'angghuy larangan lalakon homoseksual è ḍâlem aghama-aghama Ibrahim. == Nasab Lut == Lut panèka pottrana Haran bin Tarih, sè èkennal jhughân Azar,. Lut panèka pottrana tarètanna Ibrahim Khalilullah, Haran. Ibrahim, Haran, bân Nakhur panèka satarètanan.<ref name=":1">{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&printsec=copyright&hl=id#v=onepage&q&f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}</ref> Bâḍâ sè ngoca’ jhâ’ Haran jarèya sè maddhek kottha Haran. Pamangghi ka’ḍinto lemma karana bhidhâ sareng’ katerrangan-katerrangan èpon Ahli Kètab. Akadhi Ibrahim, Luth asalla oḍi' è Irak. Alkètab nyata'aghi jhâ' Haran matè è Irak è bâkto Azar ghi' oḍi'.<ref>{{Cite web |title=Kejadian 11:28 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=kejadian&chapter=11&verse=28 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Luth panèka sala sèttong orèng sè mastèyaghi bân noro' pessenna Ibrahim è bâkto ghi' bâḍâ è Irak. Lut jhughân abâli ka Siria èbârengngè Ibrahim bân para pengikutta.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=26&to=26 Al'Ankabut (29): 26]</ref> == Kaomma Nabi Luth== Lut kalowar ḍâri kennengnganna pamanna Ibrahim, sabâb parènta bân èdhinna, bân èntar ka tana sè èkennal mènangka Gharzaghar, khusussa kottha Sodom.<ref name=":1" /> Sodom rèya èbhu kottha Gharzaghar, sè è bâkto jarèya èkennengngè rèng-orèng sè palèng jahat bân kafèr. Rèng-orèng jarèya oḍi’ kalabân arampok, ngalakonè kajahadhân, alako dhusa, bân ngalakonè acem-macem kajahadhân laènna. Rèng-orèng jarèya ta’ enḍâ’ ambu alako jahat. Kaom kasebbhut sampè' ngalakonè kajahadhân anyar sè ta' perna èlakonè orèng-orèng sabellunna, akadhi homoseksualitas.<ref name=":1" /><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=165&to=166 Asy-Syu'ara' (26): 165-166]</ref> Lalake'an homoseksual panèka ta' poron akabin sareng bhâbinè'an. Bâbinè' coma akabin saeeng orèng sè taqwa malolo. Nabi Lut lajhu ngajhâk rèng-orèng ka'ḍinto ka'angghuy abhâktè coma ka Allah. Salèrana ngalarang rèng-orèng jarèya ngalakonè lalakon sè ta’ adhil, keji ban mungkar. Namong, rèng-orèng ka'ḍinto saongghuna sajân dhâddhi sè ngalakonè lalakon sè èlarang. Reng-oreng jareya terros ngalakone kajahadan bân kafir ta’ bu-ambu. Akhèrra, Allah aparèng okoman ka rèng-orèng jarèya.<ref name=":1" /> Bâkto narèma paènga'an bân ajhâkan ḍâri Lut, orèng Sodom ta' poron. Orèng sodom ngoca' jhâ' Luth coma orèng sè ''pura-pura'' socce bân ngancem bhâkal ngojuk Luth.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/07?from=82&to=82 Al-A'raf (07): 82]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=167&to=167 Asy-Syu'ara' (26): 167]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/27?from=56&to=56 An-Naml (27): 56]</ref> Orèng Sodom jhughân alarang Luth ka'angghuy aberri' ''perlindungan'' ka orèng sè bhâkal èrampok otabâ èperkosa.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=70&to=70 Al-Hijr (15): 70]</ref> Salaèn jârèya, rèng-orèng rowa jhughân nyo'on ka Luth ka'angghuy dhuli aghâbây bhâlâi sè ella èancamaghi sabellumma.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=29&to=29 Al-'Ankabut (29): 29]</ref> Ngadhebbi perlawanan dâri kaomma, Luth nyo'on ka Allah. {{quote|"''Ya Tuhanku, tolonglah aku atas golongan yang berbuat kerusakan itu''."|Al-'Ankabut (29): 30}} == Tamoyya Ibrahim == E sèttong arè, Ibrahim narèma pan-bârâmpan tamoy. Ibrahim bân kalowargana nyadhiya’agi dhâghing pangghâng, tapè tamoyya ta’ nyèddhing ḍâ' kakanan jarèya. Ibrahim tako' polana tèngka ghulina sè ta' biyasa, tapè para tamoy ajellassaghi jhâ' abâ'na saongghuna malaèkat sè èkèrèm ka'angghuy maḍâpa' kabhâr jhâ' Ibrahim bân Sarah bhâkal èberka'i ana' lake' sè anyama Ishak.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=69&to=73 Hud (11): 69-73]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=51&to=56 Al-Hijr (15): 51-56]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/51?from=24&to=30 Adz-Dzariyat (51): 24-30]</ref> Kètab Soccèna kristen nyebbhut tello’ tamoy. Alkètab jhughân nyata'aghi jhâ' tamoy ghâpanèka ngakan kakanan sè èghâbây Ibrahim.<ref>{{Cite web |title=Kej 18:1-15 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2018:%201-15 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Saellana nyampaiaghi kabhâr parkara kalahiran pottrana, para tamoy ajellassaghi jhâ' abâ'na jhughân èkèrèm ka'angghuy ma'ancor kaom Sodom bân Gomora. Alketab ajellassaghi partanya'an bân jawaban è bâkto para tamoy mangkat ka'angghuy ma'ancor Sodom, è bâkto Ibrahim nyegghâ bân atanya, "Apa Sampèyan bhâkal maancor orèng becce' kalabân orèng jahat? Mon è kottha rèya bâḍâ saeket orèng beccè'?" Allah (lèbât malaèkat) ajâwâb jhâ' Salèrana ta' bhâkal ma'ancor kottha jârèya mon bâḍâ saeket orèng sè beccè'. Ibrahim terros anya-tanya sampè bâḍâ sapolo orèng se beccè ’ se gi’ bâḍâ è sèttong kennangan. Ghustè Allah ajâwâb jhâ' kottha jârèya ta' bhâkal ancor mon ghi' bâḍâ sapolo orèng beccè'.<ref>{{Cite web |title=Kej 18:16-33 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2018:%2016-33 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> È ḍâlem Al-Qur'an, Ibrahim kobâtèr ḍâ' nasib Lut, sè jhughân bâḍâ è kottha kasebbhut. Malaèkat-malaèkat anyata'aghi jhâ' Lut bhâkal èsalamettagi.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=32&to=32 Al-Ankabut (29): 32]</ref> Pertanyaan antara Ibrahim bân para malaèkat ngajhâri ta' terro nangalè orèng Sodom èancor, bân Al-Quran nyebbhut Ibrahim mènangka orèng sè santun bân alos. Namong, para malaèkat ghâpanèka pas nyo'on kaan5gghuy ambu ètanya'aghi polana orèng Sodom ampon narèma parènta Allah bân bhâkal ngadhebbi okoman sè ta' bisa ètolak.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=75&to=76 Hud (11): 75-76]</ref> == Sombher == adxy63u8wo3troyru0wfwq7fcm8thjg 66484 66483 2026-09-27T15:41:01Z Muufii 2890 66484 wikitext text/x-wiki {{Infobox orang}} '''Lut''' otabâ '''Luth''' ({{lang-ar|لوط|Lūṭ}})panèka tokoh è ḍâlem Al-Qur'an, Alkètab, bân Tanakh. È ḍâlem Islam, salèrana panèka rasul sè èkèrèm ka orèng Sodom bân Gomora. Carètana segghut èghuna'aghi mènangka dhâsar ka'angghuy larangan lalakon homoseksual è ḍâlem aghama-aghama Ibrahim. == Nasab Lut == Lut panèka pottrana Haran bin Tarih, sè èkennal jhughân Azar,. Lut panèka pottrana tarètanna Ibrahim Khalilullah, Haran. Ibrahim, Haran, bân Nakhur panèka satarètanan.<ref name=":1">{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&printsec=copyright&hl=id#v=onepage&q&f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}</ref> Bâḍâ sè ngoca’ jhâ’ Haran jarèya sè maddhek kottha Haran. Pamangghi ka’ḍinto lemma karana bhidhâ sareng’ katerrangan-katerrangan èpon Ahli Kètab. Akadhi Ibrahim, Luth asalla oḍi' è Irak. Alkètab nyata'aghi jhâ' Haran matè è Irak è bâkto Azar ghi' oḍi'.<ref>{{Cite web |title=Kejadian 11:28 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=kejadian&chapter=11&verse=28 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Luth panèka sala sèttong orèng sè mastèyaghi bân noro' pessenna Ibrahim è bâkto ghi' bâḍâ è Irak. Lut jhughân abâli ka Siria èbârengngè Ibrahim bân para pengikutta.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=26&to=26 Al'Ankabut (29): 26]</ref> == Kaomma Nabi Luth== Lut kalowar ḍâri kennengnganna pamanna Ibrahim, sabâb parènta bân èdhinna, bân èntar ka tana sè èkennal mènangka Gharzaghar, khusussa kottha Sodom.<ref name=":1" /> Sodom rèya èbhu kottha Gharzaghar, sè è bâkto jarèya èkennengngè rèng-orèng sè palèng jahat bân kafèr. Rèng-orèng jarèya oḍi’ kalabân arampok, ngalakonè kajahadhân, alako dhusa, bân ngalakonè acem-macem kajahadhân laènna. Rèng-orèng jarèya ta’ enḍâ’ ambu alako jahat. Kaom kasebbhut sampè' ngalakonè kajahadhân anyar sè ta' perna èlakonè orèng-orèng sabellunna, akadhi homoseksualitas.<ref name=":1" /><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=165&to=166 Asy-Syu'ara' (26): 165-166]</ref> Lalake'an homoseksual panèka ta' poron akabin sareng bhâbinè'an. Bâbinè' coma akabin saeeng orèng sè taqwa malolo. Nabi Lut lajhu ngajhâk rèng-orèng ka'ḍinto ka'angghuy abhâktè coma ka Allah. Salèrana ngalarang rèng-orèng jarèya ngalakonè lalakon sè ta’ adhil, keji ban mungkar. Namong, rèng-orèng ka'ḍinto saongghuna sajân dhâddhi sè ngalakonè lalakon sè èlarang. Reng-oreng jareya terros ngalakone kajahadan bân kafir ta’ bu-ambu. Akhèrra, Allah aparèng okoman ka rèng-orèng jarèya.<ref name=":1" /> Bâkto narèma paènga'an bân ajhâkan ḍâri Lut, orèng Sodom ta' poron. Orèng sodom ngoca' jhâ' Luth coma orèng sè ''pura-pura'' socce bân ngancem bhâkal ngojuk Luth.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/07?from=82&to=82 Al-A'raf (07): 82]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=167&to=167 Asy-Syu'ara' (26): 167]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/27?from=56&to=56 An-Naml (27): 56]</ref> Orèng Sodom jhughân alarang Luth ka'angghuy aberri' ''perlindungan'' ka orèng sè bhâkal èrampok otabâ èperkosa.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=70&to=70 Al-Hijr (15): 70]</ref> Salaèn jârèya, rèng-orèng rowa jhughân nyo'on ka Luth ka'angghuy dhuli aghâbây bhâlâi sè ella èancamaghi sabellumma.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=29&to=29 Al-'Ankabut (29): 29]</ref> Ngadhebbi perlawanan dâri kaomma, Luth nyo'on ka Allah. {{quote|"''Ya Tuhanku, tolonglah aku atas golongan yang berbuat kerusakan itu''."|Al-'Ankabut (29): 30}} == Tamoyya Ibrahim == E sèttong arè, Ibrahim narèma pan-bârâmpan tamoy. Ibrahim bân kalowargana nyadhiya’agi dhâghing pangghâng, tapè tamoyya ta’ nyèddhing ḍâ' kakanan jarèya. Ibrahim tako' polana tèngka ghulina sè ta' biyasa, tapè para tamoy ajellassaghi jhâ' abâ'na saongghuna malaèkat sè èkèrèm ka'angghuy maḍâpa' kabhâr jhâ' Ibrahim bân Sarah bhâkal èberka'i ana' lake' sè anyama Ishak.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=69&to=73 Hud (11): 69-73]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=51&to=56 Al-Hijr (15): 51-56]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/51?from=24&to=30 Adz-Dzariyat (51): 24-30]</ref> Kètab Soccèna kristen nyebbhut tello’ tamoy. Alkètab jhughân nyata'aghi jhâ' tamoy ghâpanèka ngakan kakanan sè èghâbây Ibrahim.<ref>{{Cite web |title=Kej 18:1-15 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2018:%201-15 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Saellana nyampaiaghi kabhâr parkara kalahiran pottrana, para tamoy ajellassaghi jhâ' abâ'na jhughân èkèrèm ka'angghuy ma'ancor kaom Sodom bân Gomora. Alketab ajellassaghi partanya'an bân jawaban è bâkto para tamoy mangkat ka'angghuy ma'ancor Sodom, è bâkto Ibrahim nyegghâ bân atanya, "Apa Sampèyan bhâkal maancor orèng becce' kalabân orèng jahat? Mon è kottha rèya bâḍâ saeket orèng beccè'?" Allah (lèbât malaèkat) ajâwâb jhâ' Salèrana ta' bhâkal ma'ancor kottha jârèya mon bâḍâ saeket orèng sè beccè'. Ibrahim terros anya-tanya sampè bâḍâ sapolo orèng se beccè ’ se gi’ bâḍâ è sèttong kennangan. Ghustè Allah ajâwâb jhâ' kottha jârèya ta' bhâkal ancor mon ghi' bâḍâ sapolo orèng beccè'.<ref>{{Cite web |title=Kej 18:16-33 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2018:%2016-33 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> È ḍâlem Al-Qur'an, Ibrahim kobâtèr ḍâ' nasib Lut, sè jhughân bâḍâ è kottha kasebbhut. Malaèkat-malaèkat anyata'aghi jhâ' Lut bhâkal èsalamettagi.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=32&to=32 Al-Ankabut (29): 32]</ref> Pertanyaan antara Ibrahim bân para malaèkat ngajhâri ta' terro nangalè orèng Sodom èancor, bân Al-Quran nyebbhut Ibrahim mènangka orèng sè santun bân alos. Namong, para malaèkat ghâpanèka pas nyo'on kaan5gghuy ambu ètanya'aghi polana orèng Sodom ampon narèma parènta Allah bân bhâkal ngadhebbi okoman sè ta' bisa ètolak.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=75&to=76 Hud (11): 75-76]</ref> == Tamoyya Luth == Saellana jârèya kat-malaèkat ghellâ’ ḍâpa’ ka Sodom ngaton rèng-orèng sè gânteng. Saellana tao jhâ' rèng-orèng rowa ḍâteng, Lut arassa sossa bân ngoca', "Arèya arè sè cè' malaratta."[29] Jarèya polana orèng Sodom tako' tamoyya bhâkal èkèco' bân èperkosa. Sajumnla ulama aparèng pamangghi tambâ'ân tentang parkara ka'ḍinto sè ta' ètemmoè ḍâlem Al-Qur'an. As-Suddy ajellassaghi jhâ' tamoy ghâpanèka ḍâteng ka Sodom tengnga malem. Ḍâpa'na ka songay, jarèya sè kaḍuwâ tatemmo sareng ana’ bine’na Lut teppa’na ngala’ aèng kaparlowanna kalowargana. Pottrena Lut sè sarèyang anyama Ritsa, dhinèng sè bungso anyama Daghutsa (Ra'ziya menorot Ath-Tabari). È bâkto moy-tamoy jarèya atanya kennengngan ngènep, ta-pottra bine’na Lut nyoro sopajâ reng-oreng jarèya anantè’ sampè’ maso’ ka kottha sarta marèksa parkara jarèya bi’ eppa’na. Saellana jarèyâ, ana’ binwè’na Lut nyo’on sopajâ eppa’na narèma, sabâb tako’ orèng Sodom sè narèma, bân tamoy-tamoy jarèya bhâkal èperkosa. Lut setuju, bân para tamoy èsambhut è bengkona.[30] Qatadah nerrangngagi jhâ' tamoyya tatemmo bân Lut teppa’na alako è sabâ. Tamoy-tamoy jarèya nyo'on tamoy, tape Lut ḍâ'-aḍâ'na ta' enḍâ', ngoca' jhâ' bhângsana jarèya orèng sè palèng jahat è bhumè. Lut ngoca'aghi ghâpanèka empa' kalè. Qatadah nyata'aghi jhâ' para malaèkat ampon èparenta'aghi ka'angghuy ta' ma'ancor dhisa kantos nabina aberri' kasaksèyan parkara kajahadhânna.[31] Kètab Soccè nyebbuttaghi jhâ’ bâḍâ tamoy ḍuwâ’ dâteng ka Sodom. Lut teppa'na toju' è labâng gerbangnga Sodom, bân è bâkto tamoyya ènangalè rèng-orèng, Lut pas jhâgâ, asojud, bân nyoro tamoyya ngènep è bengkona. Para tamoy èmolaè ta' poron, ngoca' jhâ' rèng-orèng rowa terro asaren è lapangan, tapè Lut maksa, bân tamoyya setuju.[32] Namong, binèna Lut è buḍi arè ajhârbâ'aghi bâḍâna tamoy ghâpanèka ka orèng Sodom. Al-Quran otabâ Alketab ta' nyebbuttaghi nyamana. Bâḍâ ulama sè parcajâ jhâ' binèna Lut ènyamaè Walahah.[33] Midrash nyebbuttaghi nyamana Edith.[34]:466  È ḍâlem carèta Yahudi, ènyata'aghi jhâ' bâkto tamoy ḍâteng ka bengkona, Lut nyoro binèna nyadhiya'aghi pesta ghâbây rèng-orèng rowa. Tapè, karana bujâ ta’ cokop, binèna Lut atanya ka tatangghâna. Bâkto tatangghânana atanya arapa ma' ta' èyèssè'è dhibi' so Lut è bâkto sèyang, binèna Lut ajâwâb jhâ' ghun cokop ghâbây kalowargana, tapè èbhu parlo lebbi polana tamoy.[35][34]:467 Kabhâr ḍâtengnga tamoy jarèya pas nyebbar, sampè ’ rèng-orèng Sodom arombongan ka bengkona Lut bân nyoro tamoy jarèya epassra’agi. Lut pas mangkat, laju notop labângnga, nyo’on ka rèng-orèng kampong sopajâ ta’ nyakè’è tamoy jarèya. È ḍâlem kabâḍâ'ân sè ta' anḍi' pangarep, Lut ngatorragi ana' binè'na ka rèng-orèng rowa, tapè orèng dhisa ta' poron, ngoca' jhâ' rèng-orèng rowa ta' terro ka bhâbinè'an bân terro tamoyna èpassra'aghi dhuli ka rèng-orèng rowa. [36][37][38] == Sombher == 8hay4kxicbm3ggea7qkifrpyxebzh3l 66485 66484 2026-09-27T15:45:45Z Muufii 2890 66485 wikitext text/x-wiki {{Infobox orang}} '''Lut''' otabâ '''Luth''' ({{lang-ar|لوط|Lūṭ}})panèka tokoh è ḍâlem Al-Qur'an, Alkètab, bân Tanakh. È ḍâlem Islam, salèrana panèka rasul sè èkèrèm ka orèng Sodom bân Gomora. Carètana segghut èghuna'aghi mènangka dhâsar ka'angghuy larangan lalakon homoseksual è ḍâlem aghama-aghama Ibrahim. == Nasab Lut == Lut panèka pottrana Haran bin Tarih, sè èkennal jhughân Azar,. Lut panèka pottrana tarètanna Ibrahim Khalilullah, Haran. Ibrahim, Haran, bân Nakhur panèka satarètanan.<ref name=":1">{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&printsec=copyright&hl=id#v=onepage&q&f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}</ref> Bâḍâ sè ngoca’ jhâ’ Haran jarèya sè maddhek kottha Haran. Pamangghi ka’ḍinto lemma karana bhidhâ sareng’ katerrangan-katerrangan èpon Ahli Kètab. Akadhi Ibrahim, Luth asalla oḍi' è Irak. Alkètab nyata'aghi jhâ' Haran matè è Irak è bâkto Azar ghi' oḍi'.<ref>{{Cite web |title=Kejadian 11:28 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=kejadian&chapter=11&verse=28 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Luth panèka sala sèttong orèng sè mastèyaghi bân noro' pessenna Ibrahim è bâkto ghi' bâḍâ è Irak. Lut jhughân abâli ka Siria èbârengngè Ibrahim bân para pengikutta.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=26&to=26 Al'Ankabut (29): 26]</ref> == Kaomma Nabi Luth== Lut kalowar ḍâri kennengnganna pamanna Ibrahim, sabâb parènta bân èdhinna, bân èntar ka tana sè èkennal mènangka Gharzaghar, khusussa kottha Sodom.<ref name=":1" /> Sodom rèya èbhu kottha Gharzaghar, sè è bâkto jarèya èkennengngè rèng-orèng sè palèng jahat bân kafèr. Rèng-orèng jarèya oḍi’ kalabân arampok, ngalakonè kajahadhân, alako dhusa, bân ngalakonè acem-macem kajahadhân laènna. Rèng-orèng jarèya ta’ enḍâ’ ambu alako jahat. Kaom kasebbhut sampè' ngalakonè kajahadhân anyar sè ta' perna èlakonè orèng-orèng sabellunna, akadhi homoseksualitas.<ref name=":1" /><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=165&to=166 Asy-Syu'ara' (26): 165-166]</ref> Lalake'an homoseksual panèka ta' poron akabin sareng bhâbinè'an. Bâbinè' coma akabin saeeng orèng sè taqwa malolo. Nabi Lut lajhu ngajhâk rèng-orèng ka'ḍinto ka'angghuy abhâktè coma ka Allah. Salèrana ngalarang rèng-orèng jarèya ngalakonè lalakon sè ta’ adhil, keji ban mungkar. Namong, rèng-orèng ka'ḍinto saongghuna sajân dhâddhi sè ngalakonè lalakon sè èlarang. Reng-oreng jareya terros ngalakone kajahadan bân kafir ta’ bu-ambu. Akhèrra, Allah aparèng okoman ka rèng-orèng jarèya.<ref name=":1" /> Bâkto narèma paènga'an bân ajhâkan ḍâri Lut, orèng Sodom ta' poron. Orèng sodom ngoca' jhâ' Luth coma orèng sè ''pura-pura'' socce bân ngancem bhâkal ngojuk Luth.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/07?from=82&to=82 Al-A'raf (07): 82]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=167&to=167 Asy-Syu'ara' (26): 167]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/27?from=56&to=56 An-Naml (27): 56]</ref> Orèng Sodom jhughân alarang Luth ka'angghuy aberri' ''perlindungan'' ka orèng sè bhâkal èrampok otabâ èperkosa.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=70&to=70 Al-Hijr (15): 70]</ref> Salaèn jârèya, rèng-orèng rowa jhughân nyo'on ka Luth ka'angghuy dhuli aghâbây bhâlâi sè ella èancamaghi sabellumma.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=29&to=29 Al-'Ankabut (29): 29]</ref> Ngadhebbi perlawanan dâri kaomma, Luth nyo'on ka Allah. {{quote|"''Ya Tuhanku, tolonglah aku atas golongan yang berbuat kerusakan itu''."|Al-'Ankabut (29): 30}} == Tamoyya Ibrahim == E sèttong arè, Ibrahim narèma pan-bârâmpan tamoy. Ibrahim bân kalowargana nyadhiya’agi dhâghing pangghâng, tapè tamoyya ta’ nyèddhing ḍâ' kakanan jarèya. Ibrahim tako' polana tèngka ghulina sè ta' biyasa, tapè para tamoy ajellassaghi jhâ' abâ'na saongghuna malaèkat sè èkèrèm ka'angghuy maḍâpa' kabhâr jhâ' Ibrahim bân Sarah bhâkal èberka'i ana' lake' sè anyama Ishak.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=69&to=73 Hud (11): 69-73]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=51&to=56 Al-Hijr (15): 51-56]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/51?from=24&to=30 Adz-Dzariyat (51): 24-30]</ref> Kètab Soccèna kristen nyebbhut tello’ tamoy. Alkètab jhughân nyata'aghi jhâ' tamoy ghâpanèka ngakan kakanan sè èghâbây Ibrahim.<ref>{{Cite web |title=Kej 18:1-15 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2018:%201-15 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Saellana nyampaiaghi kabhâr parkara kalahiran pottrana, para tamoy ajellassaghi jhâ' abâ'na jhughân èkèrèm ka'angghuy ma'ancor kaom Sodom bân Gomora. Alketab ajellassaghi partanya'an bân jawaban è bâkto para tamoy mangkat ka'angghuy ma'ancor Sodom, è bâkto Ibrahim nyegghâ bân atanya, "Apa Sampèyan bhâkal maancor orèng becce' kalabân orèng jahat? Mon è kottha rèya bâḍâ saeket orèng beccè'?" Allah (lèbât malaèkat) ajâwâb jhâ' Salèrana ta' bhâkal ma'ancor kottha jârèya mon bâḍâ saeket orèng sè beccè'. Ibrahim terros anya-tanya sampè bâḍâ sapolo orèng se beccè ’ se gi’ bâḍâ è sèttong kennangan. Ghustè Allah ajâwâb jhâ' kottha jârèya ta' bhâkal ancor mon ghi' bâḍâ sapolo orèng beccè'.<ref>{{Cite web |title=Kej 18:16-33 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2018:%2016-33 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> È ḍâlem Al-Qur'an, Ibrahim kobâtèr ḍâ' nasib Lut, sè jhughân bâḍâ è kottha kasebbhut. Malaèkat-malaèkat anyata'aghi jhâ' Lut bhâkal èsalamettagi.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=32&to=32 Al-Ankabut (29): 32]</ref> Pertanyaan antara Ibrahim bân para malaèkat ngajhâri ta' terro nangalè orèng Sodom èancor, bân Al-Quran nyebbhut Ibrahim mènangka orèng sè santun bân alos. Namong, para malaèkat ghâpanèka pas nyo'on kaan5gghuy ambu ètanya'aghi polana orèng Sodom ampon narèma parènta Allah bân bhâkal ngadhebbi okoman sè ta' bisa ètolak.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=75&to=76 Hud (11): 75-76]</ref> == Tamoyya Luth == Saellana jârèya kat-malaèkat ghellâ’ ḍâpa’ ka Sodom ngaton rèng-orèng sè gânteng. Saellana tao jhâ' rèng-orèng rowa ḍâteng, Lut arassa sossa bân ngoca', "Arèya arè sè cè' malaratta."[29] Jarèya polana orèng Sodom tako' tamoyya bhâkal èkèco' bân èperkosa. Sajumnla ulama aparèng pamangghi tambâ'ân tentang parkara ka'ḍinto sè ta' ètemmoè ḍâlem Al-Qur'an. As-Suddy ajellassaghi jhâ' tamoy ghâpanèka ḍâteng ka Sodom tengnga malem. Ḍâpa'na ka songay, jarèya sè kaḍuwâ tatemmo sareng ana’ bine’na Lut teppa’na ngala’ aèng kaparlowanna kalowargana. Pottrena Lut sè sarèyang anyama Ritsa, dhinèng sè bungso anyama Daghutsa (Ra'ziya menorot Ath-Tabari). È bâkto moy-tamoy jarèya atanya kennengngan ngènep, ta-pottra bine’na Lut nyoro sopajâ reng-oreng jarèya anantè’ sampè’ maso’ ka kottha sarta marèksa parkara jarèya bi’ eppa’na. Saellana jarèyâ, ana’ binwè’na Lut nyo’on sopajâ eppa’na narèma, sabâb tako’ orèng Sodom sè narèma, bân tamoy-tamoy jarèya bhâkal èperkosa. Lut setuju, bân para tamoy èsambhut è bengkona.<ref name=":1" /> Qatadah nerrangngagi jhâ' tamoyya tatemmo bân Lut teppa’na alako è sabâ. Tamoy-tamoy jarèya nyo'on tamoy, tape Lut ḍâ'-aḍâ'na ta' enḍâ', ngoca' jhâ' bhângsana jarèya orèng sè palèng jahat è bhumè. Lut ngoca'aghi ghâpanèka empa' kalè. Qatadah nyata'aghi jhâ' para malaèkat ampon èparenta'aghi ka'angghuy ta' ma'ancor dhisa kantos nabina aberri' kasaksèyan parkara kajahadhânna.<ref name=":1" /> Kètab Soccè nyebbuttaghi jhâ’ bâḍâ tamoy ḍuwâ’ dâteng ka Sodom. Lut teppa'na toju' è labâng gerbangnga Sodom, bân è bâkto tamoyya ènangalè rèng-orèng, Lut pas jhâgâ, asojud, bân nyoro tamoyya ngènep è bengkona. Para tamoy èmolaè ta' poron, ngoca' jhâ' rèng-orèng rowa terro asaren è lapangan, tapè Lut maksa, bân tamoyya setuju.<ref>{{Cite web |title=Kej 19:1-3 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2019:%201-3 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Namong, binèna Lut è buḍi arè ajhârbâ'aghi bâḍâna tamoy ghâpanèka ka orèng Sodom. Al-Quran otabâ Alketab ta' nyebbuttaghi nyamana. Bâḍâ ulama sè parcajâ jhâ' binèna Lut ènyamaè Walahah.<ref name=":1" /> Midrash nyebbuttaghi nyamana Edith.<ref name=":2">{{Cite book |last=Schwartz |first=Howard |url=https://books.google.com/books?id=60iVk1p8Y9IC&pg=PA466#v=snippet&q=Lot's%20wife&f=false |title=Tree of Souls: The Mythology of Judaism |date=2004-11-01 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-535870-4 |language=en}}</ref>  È ḍâlem carèta Yahudi, ènyata'aghi jhâ' bâkto tamoy ḍâteng ka bengkona, Lut nyoro binèna nyadhiya'aghi pesta ghâbây rèng-orèng rowa. Tapè, karana bujâ ta’ cokop, binèna Lut atanya ka tatangghâna. Bâkto tatangghânana atanya arapa ma' ta' èyèssè'è dhibi' so Lut è bâkto sèyang, binèna Lut ajâwâb jhâ' ghun cokop ghâbây kalowargana, tapè èbhu parlo lebbi polana tamoy.<ref name=":2" /> Kabhâr ḍâtengnga tamoy jarèya pas nyebbar, sampè ’ rèng-orèng Sodom arombongan ka bengkona Lut bân nyoro tamoy jarèya epassra’agi. Lut pas mangkat, laju notop labângnga, nyo’on ka rèng-orèng kampong sopajâ ta’ nyakè’è tamoy jarèya. È ḍâlem kabâḍâ'ân sè ta' anḍi' pangarep, Lut ngatorragi ana' binè'na ka rèng-orèng rowa, tapè orèng dhisa ta' poron, ngoca' jhâ' rèng-orèng rowa ta' terro ka bhâbinè'an bân terro tamoyna èpassra'aghi dhuli ka rèng-orèng rowa. <ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=78&to=80 Hud (11): 78-80]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=67&to=71 Al-Hijr (15): 67-71]</ref><ref>{{Alkitab|Kejadian 19: 4-9}}</ref> == Sombher == {{Reflist}} 5japj19pfzhav4niy5p0z1mn8pestdj 66490 66485 2026-09-28T00:10:22Z Muufii 2890 66490 wikitext text/x-wiki {{Infobox orang}} '''Lut''' otabâ '''Luth''' ({{lang-ar|لوط|Lūṭ}})panèka tokoh è ḍâlem Al-Qur'an, Alkètab, bân Tanakh. È ḍâlem Islam, salèrana panèka rasul sè èkèrèm ka orèng Sodom bân Gomora. Carètana segghut èghuna'aghi mènangka dhâsar ka'angghuy larangan lalakon homoseksual è ḍâlem aghama-aghama Ibrahim. == Nasab Lut == Lut panèka pottrana Haran bin Tarih, sè èkennal jhughân Azar,. Lut panèka pottrana tarètanna Ibrahim Khalilullah, Haran. Ibrahim, Haran, bân Nakhur panèka satarètanan.<ref name=":1">{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&printsec=copyright&hl=id#v=onepage&q&f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}</ref> Bâḍâ sè ngoca’ jhâ’ Haran jarèya sè maddhek kottha Haran. Pamangghi ka’ḍinto lemma karana bhidhâ sareng’ katerrangan-katerrangan èpon Ahli Kètab. Akadhi Ibrahim, Luth asalla oḍi' è Irak. Alkètab nyata'aghi jhâ' Haran matè è Irak è bâkto Azar ghi' oḍi'.<ref>{{Cite web |title=Kejadian 11:28 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=kejadian&chapter=11&verse=28 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Luth panèka sala sèttong orèng sè mastèyaghi bân noro' pessenna Ibrahim è bâkto ghi' bâḍâ è Irak. Lut jhughân abâli ka Siria èbârengngè Ibrahim bân para pengikutta.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=26&to=26 Al'Ankabut (29): 26]</ref> == Kaomma Nabi Luth== Lut kalowar ḍâri kennengnganna pamanna Ibrahim, sabâb parènta bân èdhinna, bân èntar ka tana sè èkennal mènangka Gharzaghar, khusussa kottha Sodom.<ref name=":1" /> Sodom rèya èbhu kottha Gharzaghar, sè è bâkto jarèya èkennengngè rèng-orèng sè palèng jahat bân kafèr. Rèng-orèng jarèya oḍi’ kalabân arampok, ngalakonè kajahadhân, alako dhusa, bân ngalakonè acem-macem kajahadhân laènna. Rèng-orèng jarèya ta’ enḍâ’ ambu alako jahat. Kaom kasebbhut sampè' ngalakonè kajahadhân anyar sè ta' perna èlakonè orèng-orèng sabellunna, akadhi homoseksualitas.<ref name=":1" /><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=165&to=166 Asy-Syu'ara' (26): 165-166]</ref> Lalake'an homoseksual panèka ta' poron akabin sareng bhâbinè'an. Bâbinè' coma akabin saeeng orèng sè taqwa malolo. Nabi Lut lajhu ngajhâk rèng-orèng ka'ḍinto ka'angghuy abhâktè coma ka Allah. Salèrana ngalarang rèng-orèng jarèya ngalakonè lalakon sè ta’ adhil, keji ban mungkar. Namong, rèng-orèng ka'ḍinto saongghuna sajân dhâddhi sè ngalakonè lalakon sè èlarang. Reng-oreng jareya terros ngalakone kajahadan bân kafir ta’ bu-ambu. Akhèrra, Allah aparèng okoman ka rèng-orèng jarèya.<ref name=":1" /> Bâkto narèma paènga'an bân ajhâkan ḍâri Lut, orèng Sodom ta' poron. Orèng sodom ngoca' jhâ' Luth coma orèng sè ''pura-pura'' socce bân ngancem bhâkal ngojuk Luth.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/07?from=82&to=82 Al-A'raf (07): 82]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=167&to=167 Asy-Syu'ara' (26): 167]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/27?from=56&to=56 An-Naml (27): 56]</ref> Orèng Sodom jhughân alarang Luth ka'angghuy aberri' ''perlindungan'' ka orèng sè bhâkal èrampok otabâ èperkosa.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=70&to=70 Al-Hijr (15): 70]</ref> Salaèn jârèya, rèng-orèng rowa jhughân nyo'on ka Luth ka'angghuy dhuli aghâbây bhâlâi sè ella èancamaghi sabellumma.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=29&to=29 Al-'Ankabut (29): 29]</ref> Ngadhebbi perlawanan dâri kaomma, Luth nyo'on ka Allah. {{quote|"''Ya Tuhanku, tolonglah aku atas golongan yang berbuat kerusakan itu''."|Al-'Ankabut (29): 30}} == Tamoyya Ibrahim == E sèttong arè, Ibrahim narèma pan-bârâmpan tamoy. Ibrahim bân kalowargana nyadhiya’agi dhâghing pangghâng, tapè tamoyya ta’ nyèddhing ḍâ' kakanan jarèya. Ibrahim tako' polana tèngka ghulina sè ta' biyasa, tapè para tamoy ajellassaghi jhâ' abâ'na saongghuna malaèkat sè èkèrèm ka'angghuy maḍâpa' kabhâr jhâ' Ibrahim bân Sarah bhâkal èberka'i ana' lake' sè anyama Ishak.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=69&to=73 Hud (11): 69-73]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=51&to=56 Al-Hijr (15): 51-56]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/51?from=24&to=30 Adz-Dzariyat (51): 24-30]</ref> Kètab Soccèna kristen nyebbhut tello’ tamoy. Alkètab jhughân nyata'aghi jhâ' tamoy ghâpanèka ngakan kakanan sè èghâbây Ibrahim.<ref>{{Cite web |title=Kej 18:1-15 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2018:%201-15 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Saellana nyampaiaghi kabhâr parkara kalahiran pottrana, para tamoy ajellassaghi jhâ' abâ'na jhughân èkèrèm ka'angghuy ma'ancor kaom Sodom bân Gomora. Alketab ajellassaghi partanya'an bân jawaban è bâkto para tamoy mangkat ka'angghuy ma'ancor Sodom, è bâkto Ibrahim nyegghâ bân atanya, "Apa Sampèyan bhâkal maancor orèng becce' kalabân orèng jahat? Mon è kottha rèya bâḍâ saeket orèng beccè'?" Allah (lèbât malaèkat) ajâwâb jhâ' Salèrana ta' bhâkal ma'ancor kottha jârèya mon bâḍâ saeket orèng sè beccè'. Ibrahim terros anya-tanya sampè bâḍâ sapolo orèng se beccè ’ se gi’ bâḍâ è sèttong kennangan. Ghustè Allah ajâwâb jhâ' kottha jârèya ta' bhâkal ancor mon ghi' bâḍâ sapolo orèng beccè'.<ref>{{Cite web |title=Kej 18:16-33 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2018:%2016-33 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> È ḍâlem Al-Qur'an, Ibrahim kobâtèr ḍâ' nasib Lut, sè jhughân bâḍâ è kottha kasebbhut. Malaèkat-malaèkat anyata'aghi jhâ' Lut bhâkal èsalamettagi.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=32&to=32 Al-Ankabut (29): 32]</ref> Pertanyaan antara Ibrahim bân para malaèkat ngajhâri ta' terro nangalè orèng Sodom èancor, bân Al-Quran nyebbhut Ibrahim mènangka orèng sè santun bân alos. Namong, para malaèkat ghâpanèka pas nyo'on kaan5gghuy ambu ètanya'aghi polana orèng Sodom ampon narèma parènta Allah bân bhâkal ngadhebbi okoman sè ta' bisa ètolak.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=75&to=76 Hud (11): 75-76]</ref> == Tamoyya Luth == Saellana jârèya kat-malaèkat ghellâ’ ḍâpa’ ka Sodom ngaton rèng-orèng sè gânteng. Saellana tao jhâ' rèng-orèng rowa ḍâteng, Lut arassa sossa bân ngoca', "Arèya arè sè cè' malaratta."[29] Jarèya polana orèng Sodom tako' tamoyya bhâkal èkèco' bân èperkosa. Sajumnla ulama aparèng pamangghi tambâ'ân tentang parkara ka'ḍinto sè ta' ètemmoè ḍâlem Al-Qur'an. As-Suddy ajellassaghi jhâ' tamoy ghâpanèka ḍâteng ka Sodom tengnga malem. Ḍâpa'na ka songay, jarèya sè kaḍuwâ tatemmo sareng ana’ bine’na Lut teppa’na ngala’ aèng kaparlowanna kalowargana. Pottrena Lut sè sarèyang anyama Ritsa, dhinèng sè bungso anyama Daghutsa (Ra'ziya menorot Ath-Tabari). È bâkto moy-tamoy jarèya atanya kennengngan ngènep, ta-pottra bine’na Lut nyoro sopajâ reng-oreng jarèya anantè’ sampè’ maso’ ka kottha sarta marèksa parkara jarèya bi’ eppa’na. Saellana jarèyâ, ana’ binwè’na Lut nyo’on sopajâ eppa’na narèma, sabâb tako’ orèng Sodom sè narèma, bân tamoy-tamoy jarèya bhâkal èperkosa. Lut setuju, bân para tamoy èsambhut è bengkona.<ref name=":1" /> Qatadah nerrangngagi jhâ' tamoyya tatemmo bân Lut teppa’na alako è sabâ. Tamoy-tamoy jarèya nyo'on tamoy, tape Lut ḍâ'-aḍâ'na ta' enḍâ', ngoca' jhâ' bhângsana jarèya orèng sè palèng jahat è bhumè. Lut ngoca'aghi ghâpanèka empa' kalè. Qatadah nyata'aghi jhâ' para malaèkat ampon èparenta'aghi ka'angghuy ta' ma'ancor dhisa kantos nabina aberri' kasaksèyan parkara kajahadhânna.<ref name=":1" /> Kètab Soccè nyebbuttaghi jhâ’ bâḍâ tamoy ḍuwâ’ dâteng ka Sodom. Lut teppa'na toju' è labâng gerbangnga Sodom, bân è bâkto tamoyya ènangalè rèng-orèng, Lut pas jhâgâ, asojud, bân nyoro tamoyya ngènep è bengkona. Para tamoy èmolaè ta' poron, ngoca' jhâ' rèng-orèng rowa terro asaren è lapangan, tapè Lut maksa, bân tamoyya setuju.<ref>{{Cite web |title=Kej 19:1-3 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2019:%201-3 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Namong, binèna Lut è buḍi arè ajhârbâ'aghi bâḍâna tamoy ghâpanèka ka orèng Sodom. Al-Quran otabâ Alketab ta' nyebbuttaghi nyamana. Bâḍâ ulama sè parcajâ jhâ' binèna Lut ènyamaè Walahah.<ref name=":1" /> Midrash nyebbuttaghi nyamana Edith.<ref name=":2">{{Cite book |last=Schwartz |first=Howard |url=https://books.google.com/books?id=60iVk1p8Y9IC&pg=PA466#v=snippet&q=Lot's%20wife&f=false |title=Tree of Souls: The Mythology of Judaism |date=2004-11-01 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-535870-4 |language=en}}</ref>  È ḍâlem carèta Yahudi, ènyata'aghi jhâ' bâkto tamoy ḍâteng ka bengkona, Lut nyoro binèna nyadhiya'aghi pesta ghâbây rèng-orèng rowa. Tapè, karana bujâ ta’ cokop, binèna Lut atanya ka tatangghâna. Bâkto tatangghânana atanya arapa ma' ta' èyèssè'è dhibi' so Lut è bâkto sèyang, binèna Lut ajâwâb jhâ' ghun cokop ghâbây kalowargana, tapè èbhu parlo lebbi polana tamoy.<ref name=":2" /> Kabhâr ḍâtengnga tamoy jarèya pas nyebbar, sampè ’ rèng-orèng Sodom arombongan ka bengkona Lut bân nyoro tamoy jarèya epassra’agi. Lut pas mangkat, laju notop labângnga, nyo’on ka rèng-orèng kampong sopajâ ta’ nyakè’è tamoy jarèya. È ḍâlem kabâḍâ'ân sè ta' anḍi' pangarep, Lut ngatorragi ana' binè'na ka rèng-orèng rowa, tapè orèng dhisa ta' poron, ngoca' jhâ' rèng-orèng rowa ta' terro ka bhâbinè'an bân terro tamoyna èpassra'aghi dhuli ka rèng-orèng rowa. <ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=78&to=80 Hud (11): 78-80]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=67&to=71 Al-Hijr (15): 67-71]</ref><ref>{{Alkitab|Kejadian 19: 4-9}}</ref> == Ka'ancoran== Tamoy-tamoy ghâpanèka lajhu ngajhâk Lut maso' ka bengkona bân mabuta pandhudhu'na, saterrossa ngoca' jhâ' rèng-orèng rowa utusan Gustè Allah sè èparenta'aghi ka'angghuy ma'ancor orèng Sodom. Para tamoy marenta'aghi Lut bân kalowargana ka'angghuy dhuli kalowar dâri kottha polana pandhudhu'na bhâkal èokom è bâkto pajjhâr.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=81&to=81 Hud (11): 81]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/54?from=37&to=38 Al-Qamar (54): 37-38]</ref><ref>{{Alkitab|Kejadian 19: 10-13}}</ref> Alkètab nyata'aghi jhâ' Lut pas ngajhâk bhâkal mantona sè ḍuwâ' noro' polana Sodom bhâkal èpaancorra, tapè mantona coma nyangka Lut acareta. Saellana jârèya, Lut, binèna bân ana'na sè ḍuwâ' èparenta'aghi nyarè pangaoban è paghunongan polana lembã Yordan bhâkal ancorra. Lut nyo'on kabellasân ka malaèkat, èpabâli nyarè pangaoban è kottha kènè' è semma'na Sodom, polana ta' anḍi' bâkto ka'angghuy buru ka paghunongan.[42][43] Somber ḍâri Al-Quran bân Alketab jhughân ajellassaghi jhâ' para malaèkat maènga' Lut bân kalowargana sopajâ ta' ngabâs ka budhi.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=81&to=81 Hud (11):81]]</ref> Sumber-sumber Al-Qur'an bân Alkitab nyata'aghi jhâ' saellana jârèya, kennengnganna orèng-orèng Lut èbâli'aghi, bân èojhânè belerang bân bato dâri tana sè èobbar.[46][47] Sumber-sumber non-Quran ajellassaghi jhâ' malaikat ngangkat kottah ka ondhem. Bâkto ajam acerreng bân ajam acerrèt, kottha ghâpanèka èbâli'aghi bân èonjheppaghi.[48] Lud ban kalowargana kalowar ḍâri kottha jârèya. Bato gâgghâr ka binena. Al-Quran bân Alketab nyata'aghi jhâ' binèna Lut tamaso' orèng sè matè è ḍâlem kadhâddhiyân panèka. Al-Qur'an dhibi' ta' nantoaghi kabâḍâ'ân kamatèyan binèna Lut, bân bâḍâ sè ta' akor è antara para ulama è ḍâlem parkara panèka. Bâḍâ sè ngoca' jhâ' binèna Lut ta' ètoro'è Lud ḍâri awwâll mangkat dâri Sodom, bân parènta "ta' ngabâs ka budhi" èarteaghi mènangka èpanènggalè. Implikasina panèka bâkto mangkat ḍâri Sodom, Lut èparenta'aghi ka'angghuy ta' adhingghâl kalowargana, kajhâbhâ binèna.[33] Pamangghi laèn nyata'aghi jhâ' binèna Lut jhughân noro' Lut è bâkto kalowar ḍâri Sodom. Namong è bâkto okoman ghâpanèka ḍâteng, èpon ajhelling ka buḍi bân ngoca', "He, Tang ommat," bân o-tao bâḍâ bato sè gagghâr ka cethaggâ, polana èbhu ghi' atoro' ka aghâmana bhângsana bân èpamangghi'i kennengnganna tamoy Lut ka orèng Sodom.[49] Al-Qur'an nyontoaghi orèng kafir binèna Nuh bân binèna Lut. Kaḍuwâ'na oḍi' è bâbâna pangawasanna lakèna sè adil, namong lakèna ahiyanat, bân lakèna ta' bisa masalamet dâri okomanna Gustè Allah.[50] Alketab nyata'aghi jhâ' bâkto Sodom èpa'ancor, binèna Lut noro' kalowar ḍâri Sodom, tapè atolè ka buḍii, binèna aobâ dhâddhi to-bato ghâram.ghâram.Panafsèr Alketab ngoca' jhâ' binèna Lut ta' ngèdingaghi parèngeddhânna mabâèkat bân atèna ghi' èkabâsa'aghi ḍâ' kasennengngan. Carèta Yahudi nyataaghi jhâ' binèna Lut abâli polana nèser ka'angghuy mastèaghi jhâ' pottrana noro'è.[52] Binèna Lut èoba dhâddhi to-bato bujâ polana dhusana èngghi panèka ngabâlâ kabâḍâ'ânna tamoy è bâkto menta bujâ ka tatangghâna.[34]: 467 == Sombher == {{Reflist}} lmh359ul659khprecl7ntyvzcr1null 66491 66490 2026-09-28T00:16:27Z Muufii 2890 /* Ka'ancoran */ 66491 wikitext text/x-wiki {{Infobox orang}} '''Lut''' otabâ '''Luth''' ({{lang-ar|لوط|Lūṭ}})panèka tokoh è ḍâlem Al-Qur'an, Alkètab, bân Tanakh. È ḍâlem Islam, salèrana panèka rasul sè èkèrèm ka orèng Sodom bân Gomora. Carètana segghut èghuna'aghi mènangka dhâsar ka'angghuy larangan lalakon homoseksual è ḍâlem aghama-aghama Ibrahim. == Nasab Lut == Lut panèka pottrana Haran bin Tarih, sè èkennal jhughân Azar,. Lut panèka pottrana tarètanna Ibrahim Khalilullah, Haran. Ibrahim, Haran, bân Nakhur panèka satarètanan.<ref name=":1">{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&printsec=copyright&hl=id#v=onepage&q&f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}</ref> Bâḍâ sè ngoca’ jhâ’ Haran jarèya sè maddhek kottha Haran. Pamangghi ka’ḍinto lemma karana bhidhâ sareng’ katerrangan-katerrangan èpon Ahli Kètab. Akadhi Ibrahim, Luth asalla oḍi' è Irak. Alkètab nyata'aghi jhâ' Haran matè è Irak è bâkto Azar ghi' oḍi'.<ref>{{Cite web |title=Kejadian 11:28 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=kejadian&chapter=11&verse=28 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Luth panèka sala sèttong orèng sè mastèyaghi bân noro' pessenna Ibrahim è bâkto ghi' bâḍâ è Irak. Lut jhughân abâli ka Siria èbârengngè Ibrahim bân para pengikutta.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=26&to=26 Al'Ankabut (29): 26]</ref> == Kaomma Nabi Luth== Lut kalowar ḍâri kennengnganna pamanna Ibrahim, sabâb parènta bân èdhinna, bân èntar ka tana sè èkennal mènangka Gharzaghar, khusussa kottha Sodom.<ref name=":1" /> Sodom rèya èbhu kottha Gharzaghar, sè è bâkto jarèya èkennengngè rèng-orèng sè palèng jahat bân kafèr. Rèng-orèng jarèya oḍi’ kalabân arampok, ngalakonè kajahadhân, alako dhusa, bân ngalakonè acem-macem kajahadhân laènna. Rèng-orèng jarèya ta’ enḍâ’ ambu alako jahat. Kaom kasebbhut sampè' ngalakonè kajahadhân anyar sè ta' perna èlakonè orèng-orèng sabellunna, akadhi homoseksualitas.<ref name=":1" /><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=165&to=166 Asy-Syu'ara' (26): 165-166]</ref> Lalake'an homoseksual panèka ta' poron akabin sareng bhâbinè'an. Bâbinè' coma akabin saeeng orèng sè taqwa malolo. Nabi Lut lajhu ngajhâk rèng-orèng ka'ḍinto ka'angghuy abhâktè coma ka Allah. Salèrana ngalarang rèng-orèng jarèya ngalakonè lalakon sè ta’ adhil, keji ban mungkar. Namong, rèng-orèng ka'ḍinto saongghuna sajân dhâddhi sè ngalakonè lalakon sè èlarang. Reng-oreng jareya terros ngalakone kajahadan bân kafir ta’ bu-ambu. Akhèrra, Allah aparèng okoman ka rèng-orèng jarèya.<ref name=":1" /> Bâkto narèma paènga'an bân ajhâkan ḍâri Lut, orèng Sodom ta' poron. Orèng sodom ngoca' jhâ' Luth coma orèng sè ''pura-pura'' socce bân ngancem bhâkal ngojuk Luth.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/07?from=82&to=82 Al-A'raf (07): 82]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=167&to=167 Asy-Syu'ara' (26): 167]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/27?from=56&to=56 An-Naml (27): 56]</ref> Orèng Sodom jhughân alarang Luth ka'angghuy aberri' ''perlindungan'' ka orèng sè bhâkal èrampok otabâ èperkosa.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=70&to=70 Al-Hijr (15): 70]</ref> Salaèn jârèya, rèng-orèng rowa jhughân nyo'on ka Luth ka'angghuy dhuli aghâbây bhâlâi sè ella èancamaghi sabellumma.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=29&to=29 Al-'Ankabut (29): 29]</ref> Ngadhebbi perlawanan dâri kaomma, Luth nyo'on ka Allah. {{quote|"''Ya Tuhanku, tolonglah aku atas golongan yang berbuat kerusakan itu''."|Al-'Ankabut (29): 30}} == Tamoyya Ibrahim == E sèttong arè, Ibrahim narèma pan-bârâmpan tamoy. Ibrahim bân kalowargana nyadhiya’agi dhâghing pangghâng, tapè tamoyya ta’ nyèddhing ḍâ' kakanan jarèya. Ibrahim tako' polana tèngka ghulina sè ta' biyasa, tapè para tamoy ajellassaghi jhâ' abâ'na saongghuna malaèkat sè èkèrèm ka'angghuy maḍâpa' kabhâr jhâ' Ibrahim bân Sarah bhâkal èberka'i ana' lake' sè anyama Ishak.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=69&to=73 Hud (11): 69-73]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=51&to=56 Al-Hijr (15): 51-56]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/51?from=24&to=30 Adz-Dzariyat (51): 24-30]</ref> Kètab Soccèna kristen nyebbhut tello’ tamoy. Alkètab jhughân nyata'aghi jhâ' tamoy ghâpanèka ngakan kakanan sè èghâbây Ibrahim.<ref>{{Cite web |title=Kej 18:1-15 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2018:%201-15 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Saellana nyampaiaghi kabhâr parkara kalahiran pottrana, para tamoy ajellassaghi jhâ' abâ'na jhughân èkèrèm ka'angghuy ma'ancor kaom Sodom bân Gomora. Alketab ajellassaghi partanya'an bân jawaban è bâkto para tamoy mangkat ka'angghuy ma'ancor Sodom, è bâkto Ibrahim nyegghâ bân atanya, "Apa Sampèyan bhâkal maancor orèng becce' kalabân orèng jahat? Mon è kottha rèya bâḍâ saeket orèng beccè'?" Allah (lèbât malaèkat) ajâwâb jhâ' Salèrana ta' bhâkal ma'ancor kottha jârèya mon bâḍâ saeket orèng sè beccè'. Ibrahim terros anya-tanya sampè bâḍâ sapolo orèng se beccè ’ se gi’ bâḍâ è sèttong kennangan. Ghustè Allah ajâwâb jhâ' kottha jârèya ta' bhâkal ancor mon ghi' bâḍâ sapolo orèng beccè'.<ref>{{Cite web |title=Kej 18:16-33 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2018:%2016-33 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> È ḍâlem Al-Qur'an, Ibrahim kobâtèr ḍâ' nasib Lut, sè jhughân bâḍâ è kottha kasebbhut. Malaèkat-malaèkat anyata'aghi jhâ' Lut bhâkal èsalamettagi.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=32&to=32 Al-Ankabut (29): 32]</ref> Pertanyaan antara Ibrahim bân para malaèkat ngajhâri ta' terro nangalè orèng Sodom èancor, bân Al-Quran nyebbhut Ibrahim mènangka orèng sè santun bân alos. Namong, para malaèkat ghâpanèka pas nyo'on kaan5gghuy ambu ètanya'aghi polana orèng Sodom ampon narèma parènta Allah bân bhâkal ngadhebbi okoman sè ta' bisa ètolak.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=75&to=76 Hud (11): 75-76]</ref> == Tamoyya Luth == Saellana jârèya kat-malaèkat ghellâ’ ḍâpa’ ka Sodom ngaton rèng-orèng sè gânteng. Saellana tao jhâ' rèng-orèng rowa ḍâteng, Lut arassa sossa bân ngoca', "Arèya arè sè cè' malaratta."[29] Jarèya polana orèng Sodom tako' tamoyya bhâkal èkèco' bân èperkosa. Sajumnla ulama aparèng pamangghi tambâ'ân tentang parkara ka'ḍinto sè ta' ètemmoè ḍâlem Al-Qur'an. As-Suddy ajellassaghi jhâ' tamoy ghâpanèka ḍâteng ka Sodom tengnga malem. Ḍâpa'na ka songay, jarèya sè kaḍuwâ tatemmo sareng ana’ bine’na Lut teppa’na ngala’ aèng kaparlowanna kalowargana. Pottrena Lut sè sarèyang anyama Ritsa, dhinèng sè bungso anyama Daghutsa (Ra'ziya menorot Ath-Tabari). È bâkto moy-tamoy jarèya atanya kennengngan ngènep, ta-pottra bine’na Lut nyoro sopajâ reng-oreng jarèya anantè’ sampè’ maso’ ka kottha sarta marèksa parkara jarèya bi’ eppa’na. Saellana jarèyâ, ana’ binwè’na Lut nyo’on sopajâ eppa’na narèma, sabâb tako’ orèng Sodom sè narèma, bân tamoy-tamoy jarèya bhâkal èperkosa. Lut setuju, bân para tamoy èsambhut è bengkona.<ref name=":1" /> Qatadah nerrangngagi jhâ' tamoyya tatemmo bân Lut teppa’na alako è sabâ. Tamoy-tamoy jarèya nyo'on tamoy, tape Lut ḍâ'-aḍâ'na ta' enḍâ', ngoca' jhâ' bhângsana jarèya orèng sè palèng jahat è bhumè. Lut ngoca'aghi ghâpanèka empa' kalè. Qatadah nyata'aghi jhâ' para malaèkat ampon èparenta'aghi ka'angghuy ta' ma'ancor dhisa kantos nabina aberri' kasaksèyan parkara kajahadhânna.<ref name=":1" /> Kètab Soccè nyebbuttaghi jhâ’ bâḍâ tamoy ḍuwâ’ dâteng ka Sodom. Lut teppa'na toju' è labâng gerbangnga Sodom, bân è bâkto tamoyya ènangalè rèng-orèng, Lut pas jhâgâ, asojud, bân nyoro tamoyya ngènep è bengkona. Para tamoy èmolaè ta' poron, ngoca' jhâ' rèng-orèng rowa terro asaren è lapangan, tapè Lut maksa, bân tamoyya setuju.<ref>{{Cite web |title=Kej 19:1-3 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2019:%201-3 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Namong, binèna Lut è buḍi arè ajhârbâ'aghi bâḍâna tamoy ghâpanèka ka orèng Sodom. Al-Quran otabâ Alketab ta' nyebbuttaghi nyamana. Bâḍâ ulama sè parcajâ jhâ' binèna Lut ènyamaè Walahah.<ref name=":1" /> Midrash nyebbuttaghi nyamana Edith.<ref name=":2">{{Cite book |last=Schwartz |first=Howard |url=https://books.google.com/books?id=60iVk1p8Y9IC&pg=PA466#v=snippet&q=Lot's%20wife&f=false |title=Tree of Souls: The Mythology of Judaism |date=2004-11-01 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-535870-4 |language=en}}</ref>  È ḍâlem carèta Yahudi, ènyata'aghi jhâ' bâkto tamoy ḍâteng ka bengkona, Lut nyoro binèna nyadhiya'aghi pesta ghâbây rèng-orèng rowa. Tapè, karana bujâ ta’ cokop, binèna Lut atanya ka tatangghâna. Bâkto tatangghânana atanya arapa ma' ta' èyèssè'è dhibi' so Lut è bâkto sèyang, binèna Lut ajâwâb jhâ' ghun cokop ghâbây kalowargana, tapè èbhu parlo lebbi polana tamoy.<ref name=":2" /> Kabhâr ḍâtengnga tamoy jarèya pas nyebbar, sampè ’ rèng-orèng Sodom arombongan ka bengkona Lut bân nyoro tamoy jarèya epassra’agi. Lut pas mangkat, laju notop labângnga, nyo’on ka rèng-orèng kampong sopajâ ta’ nyakè’è tamoy jarèya. È ḍâlem kabâḍâ'ân sè ta' anḍi' pangarep, Lut ngatorragi ana' binè'na ka rèng-orèng rowa, tapè orèng dhisa ta' poron, ngoca' jhâ' rèng-orèng rowa ta' terro ka bhâbinè'an bân terro tamoyna èpassra'aghi dhuli ka rèng-orèng rowa. <ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=78&to=80 Hud (11): 78-80]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=67&to=71 Al-Hijr (15): 67-71]</ref><ref>{{Alkitab|Kejadian 19: 4-9}}</ref> == Ka'ancoran== Tamoy-tamoy ghâpanèka lajhu ngajhâk Lut maso' ka bengkona bân mabuta pandhudhu'na, saterrossa ngoca' jhâ' rèng-orèng rowa utusan Gustè Allah sè èparenta'aghi ka'angghuy ma'ancor orèng Sodom. Para tamoy marenta'aghi Lut bân kalowargana ka'angghuy dhuli kalowar dâri kottha polana pandhudhu'na bhâkal èokom è bâkto pajjhâr.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=81&to=81 Hud (11): 81]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/54?from=37&to=38 Al-Qamar (54): 37-38]</ref><ref>{{Alkitab|Kejadian 19: 10-13}}</ref> Alkètab nyata'aghi jhâ' Lut pas ngajhâk bhâkal mantona sè ḍuwâ' noro' polana Sodom bhâkal èpaancorra, tapè mantona coma nyangka Lut acareta. Saellana jârèya, Lut, binèna bân ana'na sè ḍuwâ' èparenta'aghi nyarè pangaoban è paghunongan polana lembã Yordan bhâkal ancorra. Lut nyo'on kabellasân ka malaèkat, èpabâli nyarè pangaoban è kottha kènè' è semma'na Sodom, polana ta' anḍi' bâkto ka'angghuy buru ka paghunongan.<ref>{{Cite web |title=Kej 19:17-23 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2019:%2017-23 |access-date=2026-09-28 |website=alkitab.sabda.org}}</ref><ref name=":1" /> Somber ḍâri Al-Quran bân Alketab jhughân ajellassaghi jhâ' para malaèkat maènga' Lut bân kalowargana sopajâ ta' ngabâs ka budhi.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=81&to=81 Hud (11):81]]</ref> Sumber-sumber Al-Qur'an bân Alkitab nyata'aghi jhâ' saellana jârèya, kennengnganna orèng-orèng Lut èbâli'aghi, bân èojhânè belerang bân bato dâri tana sè èobbhâr.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=82&to=82 Hud (11): 82]</ref> Sombher-sombher non-Quran ajellassaghi jhâ' malaikat ngangkat kottah ka ondhem. Bâkto ajam acerreng bân ajam acerrèt, kottha ghâpanèka èbâli'aghi bân èonjheppaghi.<ref name=":1" /> Lud ban kalowargana kalowar ḍâri kottha jârèya. Bato gâgghâr ka binena. Al-Quran bân Alketab nyata'aghi jhâ' binèna Lut tamaso' orèng sè matè è ḍâlem kadhâddhiyân panèka. Al-Qur'an dhibi' ta' nantoaghi kabâḍâ'ân kamatèyan binèna Lut, bân bâḍâ sè ta' akor è antara para ulama è ḍâlem parkara panèka. Bâḍâ sè ngoca' jhâ' binèna Lut ta' ètoro'è Lud ḍâri awwâll mangkat dâri Sodom, bân parènta "ta' ngabâs ka budhi" èarteaghi mènangka èpanènggalè. Implikasina panèka bâkto mangkat ḍâri Sodom, Lut èparenta'aghi ka'angghuy ta' adhingghâl kalowargana, kajhâbhâ binèna.[33] Pamangghi laèn nyata'aghi jhâ' binèna Lut jhughân noro' Lut è bâkto kalowar ḍâri Sodom. Namong è bâkto okoman ghâpanèka ḍâteng, èpon ajhelling ka buḍi bân ngoca', "He, Tang ommat," bân o-tao bâḍâ bato sè gagghâr ka cethaggâ, polana èbhu ghi' atoro' ka aghâmana bhângsana bân èpamangghi'i kennengnganna tamoy Lut ka orèng Sodom.[49] Al-Qur'an nyontoaghi orèng kafir binèna Nuh bân binèna Lut. Kaḍuwâ'na oḍi' è bâbâna pangawasanna lakèna sè adil, namong lakèna ahiyanat, bân lakèna ta' bisa masalamet dâri okomanna Gustè Allah.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/66?from=10&to=10 At-Tahrim (66): 10]</ref> Alketab nyata'aghi jhâ' bâkto Sodom èpa'ancor, binèna Lut noro' kalowar ḍâri Sodom, tapè atolè ka buḍii, binèna aobâ dhâddhi to-bato ghâram.ghâram.Panafsèr Alketab ngoca' jhâ' binèna Lut ta' ngèdingaghi parèngeddhânna mabâèkat bân atèna ghi' èkabâsa'aghi ḍâ' kasennengngan. Carèta Yahudi nyataaghi jhâ' binèna Lut abâli polana nèser ka'angghuy mastèaghi jhâ' pottrana noro'è.[52] Binèna Lut èoba dhâddhi to-bato bujâ polana dhusana èngghi panèka ngabâlâ kabâḍâ'ânna tamoy è bâkto menta bujâ ka tatangghâna.[34]: 467 == Sombher == {{Reflist}} ayl8bvwcz36skia3h1viay9bo7h8t7s 66492 66491 2026-09-28T00:19:58Z Muufii 2890 /* Ka'ancoran */ 66492 wikitext text/x-wiki {{Infobox orang}} '''Lut''' otabâ '''Luth''' ({{lang-ar|لوط|Lūṭ}})panèka tokoh è ḍâlem Al-Qur'an, Alkètab, bân Tanakh. È ḍâlem Islam, salèrana panèka rasul sè èkèrèm ka orèng Sodom bân Gomora. Carètana segghut èghuna'aghi mènangka dhâsar ka'angghuy larangan lalakon homoseksual è ḍâlem aghama-aghama Ibrahim. == Nasab Lut == Lut panèka pottrana Haran bin Tarih, sè èkennal jhughân Azar,. Lut panèka pottrana tarètanna Ibrahim Khalilullah, Haran. Ibrahim, Haran, bân Nakhur panèka satarètanan.<ref name=":1">{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&printsec=copyright&hl=id#v=onepage&q&f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}</ref> Bâḍâ sè ngoca’ jhâ’ Haran jarèya sè maddhek kottha Haran. Pamangghi ka’ḍinto lemma karana bhidhâ sareng’ katerrangan-katerrangan èpon Ahli Kètab. Akadhi Ibrahim, Luth asalla oḍi' è Irak. Alkètab nyata'aghi jhâ' Haran matè è Irak è bâkto Azar ghi' oḍi'.<ref>{{Cite web |title=Kejadian 11:28 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=kejadian&chapter=11&verse=28 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Luth panèka sala sèttong orèng sè mastèyaghi bân noro' pessenna Ibrahim è bâkto ghi' bâḍâ è Irak. Lut jhughân abâli ka Siria èbârengngè Ibrahim bân para pengikutta.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=26&to=26 Al'Ankabut (29): 26]</ref> == Kaomma Nabi Luth== Lut kalowar ḍâri kennengnganna pamanna Ibrahim, sabâb parènta bân èdhinna, bân èntar ka tana sè èkennal mènangka Gharzaghar, khusussa kottha Sodom.<ref name=":1" /> Sodom rèya èbhu kottha Gharzaghar, sè è bâkto jarèya èkennengngè rèng-orèng sè palèng jahat bân kafèr. Rèng-orèng jarèya oḍi’ kalabân arampok, ngalakonè kajahadhân, alako dhusa, bân ngalakonè acem-macem kajahadhân laènna. Rèng-orèng jarèya ta’ enḍâ’ ambu alako jahat. Kaom kasebbhut sampè' ngalakonè kajahadhân anyar sè ta' perna èlakonè orèng-orèng sabellunna, akadhi homoseksualitas.<ref name=":1" /><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=165&to=166 Asy-Syu'ara' (26): 165-166]</ref> Lalake'an homoseksual panèka ta' poron akabin sareng bhâbinè'an. Bâbinè' coma akabin saeeng orèng sè taqwa malolo. Nabi Lut lajhu ngajhâk rèng-orèng ka'ḍinto ka'angghuy abhâktè coma ka Allah. Salèrana ngalarang rèng-orèng jarèya ngalakonè lalakon sè ta’ adhil, keji ban mungkar. Namong, rèng-orèng ka'ḍinto saongghuna sajân dhâddhi sè ngalakonè lalakon sè èlarang. Reng-oreng jareya terros ngalakone kajahadan bân kafir ta’ bu-ambu. Akhèrra, Allah aparèng okoman ka rèng-orèng jarèya.<ref name=":1" /> Bâkto narèma paènga'an bân ajhâkan ḍâri Lut, orèng Sodom ta' poron. Orèng sodom ngoca' jhâ' Luth coma orèng sè ''pura-pura'' socce bân ngancem bhâkal ngojuk Luth.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/07?from=82&to=82 Al-A'raf (07): 82]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=167&to=167 Asy-Syu'ara' (26): 167]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/27?from=56&to=56 An-Naml (27): 56]</ref> Orèng Sodom jhughân alarang Luth ka'angghuy aberri' ''perlindungan'' ka orèng sè bhâkal èrampok otabâ èperkosa.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=70&to=70 Al-Hijr (15): 70]</ref> Salaèn jârèya, rèng-orèng rowa jhughân nyo'on ka Luth ka'angghuy dhuli aghâbây bhâlâi sè ella èancamaghi sabellumma.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=29&to=29 Al-'Ankabut (29): 29]</ref> Ngadhebbi perlawanan dâri kaomma, Luth nyo'on ka Allah. {{quote|"''Ya Tuhanku, tolonglah aku atas golongan yang berbuat kerusakan itu''."|Al-'Ankabut (29): 30}} == Tamoyya Ibrahim == E sèttong arè, Ibrahim narèma pan-bârâmpan tamoy. Ibrahim bân kalowargana nyadhiya’agi dhâghing pangghâng, tapè tamoyya ta’ nyèddhing ḍâ' kakanan jarèya. Ibrahim tako' polana tèngka ghulina sè ta' biyasa, tapè para tamoy ajellassaghi jhâ' abâ'na saongghuna malaèkat sè èkèrèm ka'angghuy maḍâpa' kabhâr jhâ' Ibrahim bân Sarah bhâkal èberka'i ana' lake' sè anyama Ishak.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=69&to=73 Hud (11): 69-73]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=51&to=56 Al-Hijr (15): 51-56]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/51?from=24&to=30 Adz-Dzariyat (51): 24-30]</ref> Kètab Soccèna kristen nyebbhut tello’ tamoy. Alkètab jhughân nyata'aghi jhâ' tamoy ghâpanèka ngakan kakanan sè èghâbây Ibrahim.<ref>{{Cite web |title=Kej 18:1-15 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2018:%201-15 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Saellana nyampaiaghi kabhâr parkara kalahiran pottrana, para tamoy ajellassaghi jhâ' abâ'na jhughân èkèrèm ka'angghuy ma'ancor kaom Sodom bân Gomora. Alketab ajellassaghi partanya'an bân jawaban è bâkto para tamoy mangkat ka'angghuy ma'ancor Sodom, è bâkto Ibrahim nyegghâ bân atanya, "Apa Sampèyan bhâkal maancor orèng becce' kalabân orèng jahat? Mon è kottha rèya bâḍâ saeket orèng beccè'?" Allah (lèbât malaèkat) ajâwâb jhâ' Salèrana ta' bhâkal ma'ancor kottha jârèya mon bâḍâ saeket orèng sè beccè'. Ibrahim terros anya-tanya sampè bâḍâ sapolo orèng se beccè ’ se gi’ bâḍâ è sèttong kennangan. Ghustè Allah ajâwâb jhâ' kottha jârèya ta' bhâkal ancor mon ghi' bâḍâ sapolo orèng beccè'.<ref>{{Cite web |title=Kej 18:16-33 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2018:%2016-33 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> È ḍâlem Al-Qur'an, Ibrahim kobâtèr ḍâ' nasib Lut, sè jhughân bâḍâ è kottha kasebbhut. Malaèkat-malaèkat anyata'aghi jhâ' Lut bhâkal èsalamettagi.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=32&to=32 Al-Ankabut (29): 32]</ref> Pertanyaan antara Ibrahim bân para malaèkat ngajhâri ta' terro nangalè orèng Sodom èancor, bân Al-Quran nyebbhut Ibrahim mènangka orèng sè santun bân alos. Namong, para malaèkat ghâpanèka pas nyo'on kaan5gghuy ambu ètanya'aghi polana orèng Sodom ampon narèma parènta Allah bân bhâkal ngadhebbi okoman sè ta' bisa ètolak.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=75&to=76 Hud (11): 75-76]</ref> == Tamoyya Luth == Saellana jârèya kat-malaèkat ghellâ’ ḍâpa’ ka Sodom ngaton rèng-orèng sè gânteng. Saellana tao jhâ' rèng-orèng rowa ḍâteng, Lut arassa sossa bân ngoca', "Arèya arè sè cè' malaratta."[29] Jarèya polana orèng Sodom tako' tamoyya bhâkal èkèco' bân èperkosa. Sajumnla ulama aparèng pamangghi tambâ'ân tentang parkara ka'ḍinto sè ta' ètemmoè ḍâlem Al-Qur'an. As-Suddy ajellassaghi jhâ' tamoy ghâpanèka ḍâteng ka Sodom tengnga malem. Ḍâpa'na ka songay, jarèya sè kaḍuwâ tatemmo sareng ana’ bine’na Lut teppa’na ngala’ aèng kaparlowanna kalowargana. Pottrena Lut sè sarèyang anyama Ritsa, dhinèng sè bungso anyama Daghutsa (Ra'ziya menorot Ath-Tabari). È bâkto moy-tamoy jarèya atanya kennengngan ngènep, ta-pottra bine’na Lut nyoro sopajâ reng-oreng jarèya anantè’ sampè’ maso’ ka kottha sarta marèksa parkara jarèya bi’ eppa’na. Saellana jarèyâ, ana’ binwè’na Lut nyo’on sopajâ eppa’na narèma, sabâb tako’ orèng Sodom sè narèma, bân tamoy-tamoy jarèya bhâkal èperkosa. Lut setuju, bân para tamoy èsambhut è bengkona.<ref name=":1" /> Qatadah nerrangngagi jhâ' tamoyya tatemmo bân Lut teppa’na alako è sabâ. Tamoy-tamoy jarèya nyo'on tamoy, tape Lut ḍâ'-aḍâ'na ta' enḍâ', ngoca' jhâ' bhângsana jarèya orèng sè palèng jahat è bhumè. Lut ngoca'aghi ghâpanèka empa' kalè. Qatadah nyata'aghi jhâ' para malaèkat ampon èparenta'aghi ka'angghuy ta' ma'ancor dhisa kantos nabina aberri' kasaksèyan parkara kajahadhânna.<ref name=":1" /> Kètab Soccè nyebbuttaghi jhâ’ bâḍâ tamoy ḍuwâ’ dâteng ka Sodom. Lut teppa'na toju' è labâng gerbangnga Sodom, bân è bâkto tamoyya ènangalè rèng-orèng, Lut pas jhâgâ, asojud, bân nyoro tamoyya ngènep è bengkona. Para tamoy èmolaè ta' poron, ngoca' jhâ' rèng-orèng rowa terro asaren è lapangan, tapè Lut maksa, bân tamoyya setuju.<ref>{{Cite web |title=Kej 19:1-3 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2019:%201-3 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}</ref> Namong, binèna Lut è buḍi arè ajhârbâ'aghi bâḍâna tamoy ghâpanèka ka orèng Sodom. Al-Quran otabâ Alketab ta' nyebbuttaghi nyamana. Bâḍâ ulama sè parcajâ jhâ' binèna Lut ènyamaè Walahah.<ref name=":1" /> Midrash nyebbuttaghi nyamana Edith.<ref name=":2">{{Cite book |last=Schwartz |first=Howard |url=https://books.google.com/books?id=60iVk1p8Y9IC&pg=PA466#v=snippet&q=Lot's%20wife&f=false |title=Tree of Souls: The Mythology of Judaism |date=2004-11-01 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-535870-4 |language=en}}</ref>  È ḍâlem carèta Yahudi, ènyata'aghi jhâ' bâkto tamoy ḍâteng ka bengkona, Lut nyoro binèna nyadhiya'aghi pesta ghâbây rèng-orèng rowa. Tapè, karana bujâ ta’ cokop, binèna Lut atanya ka tatangghâna. Bâkto tatangghânana atanya arapa ma' ta' èyèssè'è dhibi' so Lut è bâkto sèyang, binèna Lut ajâwâb jhâ' ghun cokop ghâbây kalowargana, tapè èbhu parlo lebbi polana tamoy.<ref name=":2" /> Kabhâr ḍâtengnga tamoy jarèya pas nyebbar, sampè ’ rèng-orèng Sodom arombongan ka bengkona Lut bân nyoro tamoy jarèya epassra’agi. Lut pas mangkat, laju notop labângnga, nyo’on ka rèng-orèng kampong sopajâ ta’ nyakè’è tamoy jarèya. È ḍâlem kabâḍâ'ân sè ta' anḍi' pangarep, Lut ngatorragi ana' binè'na ka rèng-orèng rowa, tapè orèng dhisa ta' poron, ngoca' jhâ' rèng-orèng rowa ta' terro ka bhâbinè'an bân terro tamoyna èpassra'aghi dhuli ka rèng-orèng rowa. <ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=78&to=80 Hud (11): 78-80]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=67&to=71 Al-Hijr (15): 67-71]</ref><ref>{{Alkitab|Kejadian 19: 4-9}}</ref> == Ka'ancoran== Tamoy-tamoy ghâpanèka lajhu ngajhâk Lut maso' ka bengkona bân mabuta pandhudhu'na, saterrossa ngoca' jhâ' rèng-orèng rowa utusan Gustè Allah sè èparenta'aghi ka'angghuy ma'ancor orèng Sodom. Para tamoy marenta'aghi Lut bân kalowargana ka'angghuy dhuli kalowar dâri kottha polana pandhudhu'na bhâkal èokom è bâkto pajjhâr.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=81&to=81 Hud (11): 81]</ref><ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/54?from=37&to=38 Al-Qamar (54): 37-38]</ref><ref>{{Alkitab|Kejadian 19: 10-13}}</ref> Alkètab nyata'aghi jhâ' Lut pas ngajhâk bhâkal mantona sè ḍuwâ' noro' polana Sodom bhâkal èpaancorra, tapè mantona coma nyangka Lut acareta. Saellana jârèya, Lut, binèna bân ana'na sè ḍuwâ' èparenta'aghi nyarè pangaoban è paghunongan polana lembã Yordan bhâkal ancorra. Lut nyo'on kabellasân ka malaèkat, èpabâli nyarè pangaoban è kottha kènè' è semma'na Sodom, polana ta' anḍi' bâkto ka'angghuy buru ka paghunongan.<ref>{{Cite web |title=Kej 19:17-23 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2019:%2017-23 |access-date=2026-09-28 |website=alkitab.sabda.org}}</ref><ref name=":1" /> Somber ḍâri Al-Quran bân Alketab jhughân ajellassaghi jhâ' para malaèkat maènga' Lut bân kalowargana sopajâ ta' ngabâs ka budhi.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=81&to=81 Hud (11):81]]</ref> Sumber-sumber Al-Qur'an bân Alkitab nyata'aghi jhâ' saellana jârèya, kennengnganna orèng-orèng Lut èbâli'aghi, bân èojhânè belerang bân bato dâri tana sè èobbhâr.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=82&to=82 Hud (11): 82]</ref> Sombher-sombher non-Quran ajellassaghi jhâ' malaikat ngangkat kottah ka ondhem. Bâkto ajam acerreng bân ajam acerrèt, kottha ghâpanèka èbâli'aghi bân èonjheppaghi.<ref name=":1" /> Lud ban kalowargana kalowar ḍâri kottha jârèya. Bato gâgghâr ka binena. Al-Quran bân Alketab nyata'aghi jhâ' binèna Lut tamaso' orèng sè matè è ḍâlem kadhâddhiyân panèka. Al-Qur'an dhibi' ta' nantoaghi kabâḍâ'ân kamatèyan binèna Lut, bân bâḍâ sè ta' akor è antara para ulama è ḍâlem parkara panèka. Bâḍâ sè ngoca' jhâ' binèna Lut ta' ètoro'è Lud ḍâri awwâll mangkat dâri Sodom, bân parènta "ta' ngabâs ka budhi" èarteaghi mènangka èpanènggalè. Implikasina panèka bâkto mangkat ḍâri Sodom, Lut èparenta'aghi ka'angghuy ta' adhingghâl kalowargana, kajhâbhâ binèna.<ref name=":1" /> Pamangghi laèn nyata'aghi jhâ' binèna Lut jhughân noro' Lut è bâkto kalowar ḍâri Sodom. Namong è bâkto okoman ghâpanèka ḍâteng, èpon ajhelling ka buḍi bân ngoca', "He, Tang ommat," bân o-tao bâḍâ bato sè gagghâr ka cethaggâ, polana èbhu ghi' atoro' ka aghâmana bhângsana bân èpamangghi'i kennengnganna tamoy Lut ka orèng Sodom.<ref name=":1" /> Al-Qur'an nyontoaghi orèng kafir binèna Nuh bân binèna Lut. Kaḍuwâ'na oḍi' è bâbâna pangawasanna lakèna sè adil, namong lakèna ahiyanat, bân lakèna ta' bisa masalamet dâri okomanna Gustè Allah.<ref>Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/66?from=10&to=10 At-Tahrim (66): 10]</ref> Alketab nyata'aghi jhâ' bâkto Sodom èpa'ancor, binèna Lut noro' kalowar ḍâri Sodom, tapè atolè ka buḍii, binèna aobâ dhâddhi to-bato ghâram.ghâram.Panafsèr Alketab ngoca' jhâ' binèna Lut ta' ngèdingaghi parèngeddhânna mabâèkat bân atèna ghi' èkabâsa'aghi ḍâ' kasennengngan. Carèta Yahudi nyataaghi jhâ' binèna Lut abâli polana nèser ka'angghuy mastèaghi jhâ' pottrana noro'è. Binèna Lut èoba dhâddhi to-bato bujâ polana dhusana èngghi panèka ngabâlâ kabâḍâ'ânna tamoy è bâkto menta bujâ ka tatangghâna.<ref name=":2" /> == Sombher == {{Reflist}} dt2pc80560i96ljsudf0ge3s0g6y6jf 0 19763 66486 2026-09-27T21:34:03Z Alfiyah Rizzy Afdiquni 9 ←Membuat halaman berisi ''''Ummu Hakim binti al-Harits bin Hisyam''' ([[Bhâsa Arab]]: أم حكيم بنت الحارث إبن هشام) panèka sohabhât Nabbhi Muhammad saw. Ummu Hakim panèka binèna Umar, khalifah kaḍuwâ'na Islam. Ummu Hakim iyâ arèya Harits al-Makhzumi bin Hisyam bin al-Mughira bin Abullah bin Umar bin Makhzum.<ref>{{Cite book |last=Faizer |first=Rizwi |url=https://books.google.co.id/books?id=-Z4nAAAAQBAJ&q=umm+hakim&pg=PT446&redir_esc=y#v=snippet&q=umm%20hak...' 66486 wikitext text/x-wiki '''Ummu Hakim binti al-Harits bin Hisyam''' ([[Bhâsa Arab]]: أم حكيم بنت الحارث إبن هشام) panèka sohabhât Nabbhi Muhammad saw. Ummu Hakim panèka binèna Umar, khalifah kaḍuwâ'na Islam. Ummu Hakim iyâ arèya Harits al-Makhzumi bin Hisyam bin al-Mughira bin Abullah bin Umar bin Makhzum.<ref>{{Cite book |last=Faizer |first=Rizwi |url=https://books.google.co.id/books?id=-Z4nAAAAQBAJ&q=umm+hakim&pg=PT446&redir_esc=y#v=snippet&q=umm%20hakim&f=false |title=The Life of Muhammad: Al-Waqidi's Kitab al-Maghazi |date=2013-09-05 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-92113-1 |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book |last=Nu'man |first=Allama Shibli |url=https://books.google.co.id/books?id=6zE-4TYCGRoC&q=umm+hakim&pg=PA189&redir_esc=y |title=Sirat un Nabi |date=2000-04 |publisher=Adam Publishers & Distributors |isbn=978-81-7435-139-5 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Balādhurī |first=Aḥmad ibn Yaḥyá |url=https://books.google.co.id/books?id=y-cPvgAACAAJ&redir_esc=y |title=The Origins of the Islamic State: Being a Translation from the Arabic Accompanied with Annotations, Geographic and Historic Notes of the Kitâb Futûḥ Al-buldân of Al-Imâm Abu-l ʻAbbâs Aḥmad Ibn-Jâbir Al-Balâdhuri |date=2002 |publisher=Gorgias Press |isbn=978-1-931956-63-5 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=al-Ṭabarī |first=Abū Jaʿfar Muḥammad ibn Jarīr |url=https://books.google.com/books?id=x6uA7Pyh4CIC&q=umm+hakim&pg=PA188 |title=The History of al-Ṭabarī Vol. 14: The Conquest of Iran A.D. 641-643/A.H. 21-23 |date=1994-01-01 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0-7914-1293-0 |language=en}}</ref> Asmana èbhuna Fatima bint al-Walid bin al-Mughira bin Abdullah bin Umar bin Makhzum.<ref>{{Cite web |title=ص248 - كتاب الطبقات الكبرى ط الخانجي - فاطمة - المكتبة الشاملة |url=https://shamela.ws/book/146/4694 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913141908/https://shamela.ws/book/146/4694 |archive-date=2021-09-13 |access-date=2026-09-27 |website=shamela.ws |language=ar}}</ref> Ummu Hakim panèka binèna Ikrima bin Abi Jahl,<ref>{{Cite book |last=Nu'man |first=Allama Shibli |url=https://books.google.co.id/books?id=6zE-4TYCGRoC&q=umm+hakim&pg=PA189&redir_esc=y |title=Sirat un Nabi |date=2000-04 |publisher=Adam Publishers & Distributors |isbn=978-81-7435-139-5 |language=en}}</ref> sè èpate'è è Perrang Yarmuk. == Perrang Uhud == È Perrang Uhud, Ummu Hakim abhâreng Ikrima bân Quraisy Mekkah sè laènna sè aperrang è bâbâna orèng Islam. Ummu Hakim abhâreng binè'an laènna, atabbhu drum è bâkto rèng-orèng rowa mimpin kalompo' bhâbinè'an Quraisy ka perrang.<ref>{{Cite book |last=IslamKotob |url=https://books.google.co.id/books?id=Vi5D4RZBKPQC&q=umm+hakim&pg=PT127&redir_esc=y |title=Companions of the Prophet |publisher=Islamic Books |language=en}}</ref> == Fathul Mekkah bân akabin == È taon 630 M, bâkto orèng Islam ngalahaghi Mekkah, Ummu Hakim maso' Islam èbhârengngè orèng Quraisy sè laènna.<ref name=":1" /> Saterrossa, Ummu Hakim ngajhâk lakèna, Ikrima, kaangghuy maso' Islam. Saellana jârèya, Ummu Hakim akabin sareng Umar bin al-Khattab. Ummu Hakim anḍi' pottra binè' sè anyama Fatima. Ummy Haris akabin tello orèng. == Sombher == <references /> robnahmfok0gsuzrqkahxa0hen2a50x 66487 66486 2026-09-27T21:35:15Z Alfiyah Rizzy Afdiquni 9 66487 wikitext text/x-wiki {{infobox orang}} '''Ummu Hakim binti al-Harits bin Hisyam''' ([[Bhâsa Arab]]: أم حكيم بنت الحارث إبن هشام) panèka sohabhât Nabbhi Muhammad saw. Ummu Hakim panèka binèna Umar, khalifah kaḍuwâ'na Islam. Ummu Hakim iyâ arèya Harits al-Makhzumi bin Hisyam bin al-Mughira bin Abullah bin Umar bin Makhzum.<ref>{{Cite book |last=Faizer |first=Rizwi |url=https://books.google.co.id/books?id=-Z4nAAAAQBAJ&q=umm+hakim&pg=PT446&redir_esc=y#v=snippet&q=umm%20hakim&f=false |title=The Life of Muhammad: Al-Waqidi's Kitab al-Maghazi |date=2013-09-05 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-92113-1 |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite book |last=Nu'man |first=Allama Shibli |url=https://books.google.co.id/books?id=6zE-4TYCGRoC&q=umm+hakim&pg=PA189&redir_esc=y |title=Sirat un Nabi |date=2000-04 |publisher=Adam Publishers & Distributors |isbn=978-81-7435-139-5 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Balādhurī |first=Aḥmad ibn Yaḥyá |url=https://books.google.co.id/books?id=y-cPvgAACAAJ&redir_esc=y |title=The Origins of the Islamic State: Being a Translation from the Arabic Accompanied with Annotations, Geographic and Historic Notes of the Kitâb Futûḥ Al-buldân of Al-Imâm Abu-l ʻAbbâs Aḥmad Ibn-Jâbir Al-Balâdhuri |date=2002 |publisher=Gorgias Press |isbn=978-1-931956-63-5 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=al-Ṭabarī |first=Abū Jaʿfar Muḥammad ibn Jarīr |url=https://books.google.com/books?id=x6uA7Pyh4CIC&q=umm+hakim&pg=PA188 |title=The History of al-Ṭabarī Vol. 14: The Conquest of Iran A.D. 641-643/A.H. 21-23 |date=1994-01-01 |publisher=State University of New York Press |isbn=978-0-7914-1293-0 |language=en}}</ref> Asmana èbhuna Fatima bint al-Walid bin al-Mughira bin Abdullah bin Umar bin Makhzum.<ref>{{Cite web |title=ص248 - كتاب الطبقات الكبرى ط الخانجي - فاطمة - المكتبة الشاملة |url=https://shamela.ws/book/146/4694 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913141908/https://shamela.ws/book/146/4694 |archive-date=2021-09-13 |access-date=2026-09-27 |website=shamela.ws |language=ar}}</ref> Ummu Hakim panèka binèna Ikrima bin Abi Jahl,<ref>{{Cite book |last=Nu'man |first=Allama Shibli |url=https://books.google.co.id/books?id=6zE-4TYCGRoC&q=umm+hakim&pg=PA189&redir_esc=y |title=Sirat un Nabi |date=2000-04 |publisher=Adam Publishers & Distributors |isbn=978-81-7435-139-5 |language=en}}</ref> sè èpate'è è Perrang Yarmuk. == Perrang Uhud == È Perrang Uhud, Ummu Hakim abhâreng Ikrima bân Quraisy Mekkah sè laènna sè aperrang è bâbâna orèng Islam. Ummu Hakim abhâreng binè'an laènna, atabbhu drum è bâkto rèng-orèng rowa mimpin kalompo' bhâbinè'an Quraisy ka perrang.<ref>{{Cite book |last=IslamKotob |url=https://books.google.co.id/books?id=Vi5D4RZBKPQC&q=umm+hakim&pg=PT127&redir_esc=y |title=Companions of the Prophet |publisher=Islamic Books |language=en}}</ref> == Fathul Mekkah bân akabin == È taon 630 M, bâkto orèng Islam ngalahaghi Mekkah, Ummu Hakim maso' Islam èbhârengngè orèng Quraisy sè laènna.<ref name=":1" /> Saterrossa, Ummu Hakim ngajhâk lakèna, Ikrima, kaangghuy maso' Islam. Saellana jârèya, Ummu Hakim akabin sareng Umar bin al-Khattab. Ummu Hakim anḍi' pottra binè' sè anyama Fatima. Ummy Haris akabin tello orèng.<ref>Prof. Dr. Muhammad Bakr Ismail. "Bidadari 2 Negeri". Maret 2021. Wacana Ilmiah Press.</ref> == Sombher == <references /> 9q1kane5jgq9uzvxsup56vzwc69lqyf 0 19764 66488 2026-09-28T00:04:51Z Oikivivi 2325 ←Membuat halaman berisi 'Nusa Tengghârâ Tèmor (èsingkat NTT) iya arèya sèttong propènsi è Inḍonèsia sè tamaso' bâgiyân tèmor polo-polo Nusa Tengghârâ. Èbhu kottha Nusa Tengghârâ Tèmor bâḍâ è Kotta Kupang. Propènsi rèya èbâgi dâddhi 21 Kabupatèn bân 1 kotta. Propènsi arèya bâḍâ è Kapoloan Sunda Kecil. È taon 2022, pendhuḍuk Nusa Tengghârâ Tèmor jumlaèpon 5.446.285 orèng bân è ahèr taon 2025 jumlaèpon 5.742.560 orèng. Samarèna èpamekk...' 66488 wikitext text/x-wiki Nusa Tengghârâ Tèmor (èsingkat NTT) iya arèya sèttong propènsi è Inḍonèsia sè tamaso' bâgiyân tèmor polo-polo Nusa Tengghârâ. Èbhu kottha Nusa Tengghârâ Tèmor bâḍâ è Kotta Kupang. Propènsi rèya èbâgi dâddhi 21 Kabupatèn bân 1 kotta. Propènsi arèya bâḍâ è Kapoloan Sunda Kecil. È taon 2022, pendhuḍuk Nusa Tengghârâ Tèmor jumlaèpon 5.446.285 orèng bân è ahèr taon 2025 jumlaèpon 5.742.560 orèng. Samarèna èpamekkar, Nusa Tengghârâ Tèmor iya arèya sèttong propènsi è Inḍonèsia sè bâḍâ è bâgiyân Tengghârâ Inḍonèsia. Propènsi rèya tamaso' ḍâri pan bârâmpan polo, è antarana Polo Flores, Polo Sumba, bâgiyân bârâ' Polo Tèmor, Polo Alor, Polo Lembata, Polo Rote, Polo Sabu, Polo Adonara, Polo Solor, Polo Ende, Polo Komodo bân Polo Palue. Propènsi rèya tamaso' ḍâri 1.192 polo, tèllo' polo utama è Nusa Tengghârâ Tèmor iya arèya Polo Flores, Polo Sumba bân Polo Tèmor sè abâtes bi' Timor Leste. Bâgiyân rèya kasohor kalabân nyama Taman Nasional Komodo mènangka sèttong-sèttongnga kennengngan alami Kaddhâl rajhâ Komodo sè kasohor bân danau tèllo' bârna Kelimutu è Flores bân lèburrâ bâbâna tasè'' Alor sè bhâghus. kim3d8hxpah6zk9shr9uk37b6hy6xq1 0 19765 66499 2026-09-28T04:29:35Z Dankkum dunya 3170 ←Membuat halaman berisi ''''Bâktona lako''' panèka bâkto orèng alako ka'angghuy ngaollè opa, kalabân lanjhânga bâkto sè èpangaro sareng kabâḍâ'ân èkonomi, bhudhâjâ, kabhutowan, bân pèlèyan pribaḍi. Jhâmma lakona dhâng-seddhâng bân palèng bânnya' èyator sareng perundang-undangan tor bhidhâ sabbhân naghârâ, biasana ra-kèra 40 kantos 44 jhâm bhân minggu.<ref>{{Cite web |last=jobs |first=Written byValentine MarieValentine is a lifelong travel addict with...' 66499 wikitext text/x-wiki '''Bâktona lako''' panèka bâkto orèng alako ka'angghuy ngaollè opa, kalabân lanjhânga bâkto sè èpangaro sareng kabâḍâ'ân èkonomi, bhudhâjâ, kabhutowan, bân pèlèyan pribaḍi. Jhâmma lakona dhâng-seddhâng bân palèng bânnya' èyator sareng perundang-undangan tor bhidhâ sabbhân naghârâ, biasana ra-kèra 40 kantos 44 jhâm bhân minggu.<ref>{{Cite web |last=jobs |first=Written byValentine MarieValentine is a lifelong travel addict with a history of odd |last2=Teaching |first2=Including |last3=Guide |first3=Travel |last4=updated |first4=a brief stint as a fruit gleaner Full profile →Last |date=2026-07-24 |title=French labor laws and employment rights |url=https://www.expatica.com/fr/working/employment-law/french-labor-laws-104533/ |access-date=2026-09-28 |website=Expatica France |language=en}}</ref> Terros, jhâmma lako è [[Naghârâ Majjhu|naghârâ majjhu]] lebbi manoron, tapè jhâm lako sè lanjhâng ghi' dhâddhi masalah kasèhadhân.<ref>Woods, Judith (1 Mèi 2012). "[https://www.telegraph.co.uk/women/mother-tongue/9236466/More-and-more-workers-join-the-part-time-revolution.html More and more workers join the part-time revolution]" . ''The Daily Telegraph''. London. Èyarsip ḍâri aslina tangghâl 12 Jânuwari 2012. </ref> WHO bân ILO markèra'aghi è taon 2016 ra-kèra sèttong ḍâri sapolo palako sè alako ≥55 jhâm bhân minggu, sè bâḍâ kaè'enna kalabân ra-kèra 745.000 kapatèyan èsabbhâbbhâghi panyakèt jantong bân strok.<ref>{{Cite journal |last=Pega |first=Frank |last2=Náfrádi |first2=Bálint |last3=Momen |first3=Natalie C. |last4=Ujita |first4=Yuka |last5=Streicher |first5=Kai N. |last6=Prüss-Üstün |first6=Annette M. |last7=Descatha |first7=Alexis |last8=Driscoll |first8=Tim |last9=Fischer |first9=Frida M. |last10=Godderis |first10=Lode |last11=Kiiver |first11=Hannah M. |last12=Li |first12=Jian |last13=Magnusson Hanson |first13=Linda L. |last14=Rugulies |first14=Reiner |last15=Sørensen |first15=Kathrine |date=2021-09 |title=Global, regional, and national burdens of ischemic heart disease and stroke attributable to exposure to long working hours for 194 countries, 2000–2016: A systematic analysis from the WHO/ILO Joint Estimates of the Work-related Burden of Disease and Injury |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0160412021002208?via%3Dihub |journal=Environment International |language=en-US |volume=154 |pages=106595 |doi=10.1016/j.envint.2021.106595 |issn=0160-4120 |archive-url=http://web.archive.org/web/20240101015152/https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0160412021002208?via%3Dihub |archive-date=2024-01-01}}</ref> == Rata-ratana Jhâmma Lako bhân Taon Sabbhân Palako == È bâbâ panèka ḍaptar rata-rata jhâmma lako bhân taon sè èlakonè sareng angghuta angkatan lako naghârâ-naghârâ angghuta OECD.<ref>{{Cite web |url=https://data-explorer.oecd.org/vis?df%5Bds%5D=DisseminateFinalDMZ&df%5Bid%5D=DSD_HW@DF_AVG_ANN_HRS_WKD&df%5Bag%5D=OECD.ELS.SAE |access-date=2026-09-28 |website=data-explorer.oecd.org}}</ref> È taon 2022, [[Kolombia]], [[Meksiko|Mèksiko]], bân [[Kosta Rika]] bâḍâ è rèngkèng palèng tèngghi ḍâlem jumlana jhâmma lako bhân taon. [[Yunani]] bâḍâ è rèngkèng palèng tèngghi è [[Uni Èropa]] kalabân rata-rata 1886 jhâm bhân taon, namong Jèrman bâḍâ è rèngkèng palèng mabâ kalabân rata-rata 1340 jhâm.<ref>{{Cite news |date=2012-05-21 |title=Who works the longest hours? |url=https://www.bbc.com/news/magazine-18144319 |access-date=2026-09-28 |work=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |last=Stewart |first=Heather |date=2011-12-08 |title=Who works the longest hours in Europe? |url=http://www.theguardian.com/news/datablog/2011/dec/08/europe-working-hours |access-date=2026-09-28 |website=the Guardian |language=en}}</ref> [[Jeppang]] bân [[Kanada|Kanaḍa]] bâḍâ è rèngkèng palèng mabâ è antarana naghârâ-naghârâ sè bânnè Èropa. {| class="wikitable sortable" |+Rata-ratana jhâmma lako sabbhân palako è naghârâ-naghârâ OECD !Kode !Naghârâ !Taon 1950 !Taon 1960 !Taon 1970 !Taon 1980 !Taon 1990 !Taon 2000 !Taon 2005 !Taon 2010 !Taon 2015 !Taon 2020 !Taon 2022 |- |'''AUS''' |Australia |... |... |... |... |1853 |1852 |1808 |1778 |1751 |1683 |1707 |- |'''AUT''' |Austria |... |... |... |... |... |1675 |1632 |1552 |1495 |1400 |1443 |- |'''BEL''' |Bèlgia |... |... |1883 |1707 |1663 |1589 |1578 |1574 |1575 |1481 |1525 |- |'''BGR''' |Bulgaria |... |... |... |... |... |1640 |1659 |1645 |1644 |1605 |1618 |- |'''CAN''' |Kanaḍa |... |... |1925 |1827 |1797 |1787 |1745 |1715 |1712 |1644 |1686 |- |'''CHL''' |Chili |... |... |... |... |2422 |2263 |2157 |2070 |1994 |1825 |1962 |- |'''COL''' |Kolombia |... |... |... |... |... |... |... |... |2194 |... |2405 |- |'''CRI''' |Kosta Rika |... |... |... |... |2358 |2362 |2352 |2243 |2148 |1913 |2149 |- |'''HRV''' |Kroasia |... |... |... |... |... |1922 |1926 |1942 |1827 |1834 |1810 |- |'''CYP''' |Siprus |... |... |... |... |... |1926 |1847 |1845 |1824 |1698 |1837 |- |'''CZE''' |Republik Ceko (Czechia) |... |... |... |... |... |1900 |1803 |1799 |1751 |1705 |1754 |- |'''DNK''' |Denmark |... |... |1845 |1577 |1441 |1466 |1451 |1422 |1407 |1346 |1371 |- |'''EST''' |Estonia |... |... |... |... |... |1884 |1913 |1785 |1763 |1654 |1770 |- |'''EU27''' |Uni Eropa |... |... |... |... |... |1678 |1652 |1632 |1607 |1513 |1570 |- |'''FIN''' |Finlanḍia |... |1967 |1918 |1732 |1671 |1650 |1613 |1585 |1555 |1531 |1498 |- |'''FRA''' |Prancis |2351 |2188 |1993 |1806 |1645 |1558 |1532 |1540 |1519 |1402 |1511 |- |'''DEU''' |Jèrman |... |... |... |... |... |1466 |1432 |1426 |1401 |1332 |1340 |- |'''GRC''' |Yunani |... |... |... |... |1976 |1998 |2025 |1931 |1935 |1728 |1886 |- |'''HUN''' |Hongaria |... |... |... |2348 |2082 |1932 |1834 |1766 |1746 |1660 |1699 |- |'''ISL''' |Islandia |... |... |1954 |1688 |1665 |1696 |1637 |1528 |1511 |1435 |1449 |- |'''IRL''' |Irlandia |... |... |2335 |2123 |2081 |1933 |1883 |1721 |1771 |1746 |1657 |- |'''ISR''' |Israel |... |... |... |... |1904 |2033 |1966 |1957 |1895 |1783 |1891 |- |'''ITA''' |Italia |... |... |... |... |... |1850 |1811 |1777 |1718 |1559 |1694 |- |'''JPN''' |Jeppang |... |... |2243 |2121 |2031 |1821 |1775 |1733 |1719 |1598 |1607 |- |'''KOR''' |Korea, Republik (Korea Selatan) |... |... |... |... |... |... |... |2163 |2083 |1908 |1901 |- |'''LVA''' |Latvia |... |... |... |... |... |1728 |1666 |1692 |1663 |1577 |1553 |- |'''LTU''' |Lithuania |... |... |... |... |... |1630 |1659 |1697 |1673 |1595 |1624 |- |'''LUX''' |Luksemburg |... |... |... |... |... |1602 |1550 |1517 |1514 |1427 |1473 |- |'''MLT''' |Malta |... |... |... |... |... |2246 |2167 |2136 |1955 |1827 |1881 |- |'''MEX''' |Mèksiko |... |... |... |... |... |2174 |2105 |2150 |2140 |2124 |2226 |- |'''NLD''' |Bâlândhâ |... |... |1809 |1556 |1454 |1464 |1434 |1420 |1426 |1399 |1427 |- |'''NZL''' |Selandia Baru |... |... |... |... |1809 |1836 |1815 |1755 |1753 |1739 |1748 |- |'''NOR''' |Norwegia |... |... |1835 |1580 |1503 |1457 |1406 |1395 |1392 |1369 |1424 |- |'''OECD''' |OECD |... |... |1966 |1893 |1860 |1825 |1793 |1772 |1764 |1687 |1751 |- |'''POL''' |Polandia |... |... |... |... |... |1869 |1855 |1831 |1862 |1766 |1814 |- |'''PRT''' |Portugal |... |... |1963 |1849 |1806 |1770 |1750 |1746 |1732 |1613 |1635 |- |'''ROU''' |Romania |... |... |... |... |... |1853 |1877 |1841 |1786 |1795 |1808 |- |'''RUS''' |Rusia (Federasi Rusia) |... |... |... |... |... |1982 |1989 |1976 |1978 |1874 |1874 |- |'''SVK''' |Slovakia |... |... |... |... |... |1816 |1769 |1805 |1754 |1572 |1622 |- |'''SVN''' |Slovenia |... |... |... |... |... |1710 |1697 |1680 |1687 |1515 |1619 |- |'''ESP''' |Spanyol |... |... |... |1936 |1763 |1753 |1724 |1706 |1694 |1577 |1643 |- |'''SWE''' |Swedia |1824 |1718 |1565 |1382 |1423 |1486 |1453 |1484 |1466 |1424 |1440 |- |'''CHE''' |Swiss |... |... |... |... |... |1713 |1690 |1611 |1577 |1495 |1528 |- |'''TUR''' |Turki |... |... |2086 |1957 |1866 |1937 |1936 |1877 |1811 |... |1732 |- |'''GBR''' |Britania Raya (Inggris Raya) |... |... |1775 |1619 |1618 |1558 |1544 |1507 |1525 |1367 |1531 |- |'''USA''' |Amerika Serikat |1968 |1952 |1907 |1816 |1833 |1832 |1794 |1772 |1783 |1767 |1810 |} == Sombher == 39632tdtizkb06kj0ulkfqehe3vg3zh 0 19766 66502 2026-09-28T07:29:35Z Ichi Ocha 3826 ←Membuat halaman berisi '{{Infobox orang}} '''Alice Henry''' (21 Maret 1857 – 14 Pèbruwâri 1943) panèka wartawan, pangarang, aktivis buruh, bân pejuang hak pèlè bâbinè'an Australia sè jhughân aperan è ḍâlem gerakan buruh bâbinè'an è [[Amerika Serikat|Amèrika Serikat]]. Saellana alako mènangka wartawan bân aktivis sosial è Australia, Henry apinda ka Amèrika Serikat è awal abad ka-20 bân noro' ''[[National Women's Trade Union League]]'' (NWTUL). È ḍissa', Henr...' 66502 wikitext text/x-wiki {{Infobox orang}} '''Alice Henry''' (21 Maret 1857 – 14 Pèbruwâri 1943) panèka wartawan, pangarang, aktivis buruh, bân pejuang hak pèlè bâbinè'an Australia sè jhughân aperan è ḍâlem gerakan buruh bâbinè'an è [[Amerika Serikat|Amèrika Serikat]]. Saellana alako mènangka wartawan bân aktivis sosial è Australia, Henry apinda ka Amèrika Serikat è awal abad ka-20 bân noro' ''[[National Women's Trade Union League]]'' (NWTUL). È ḍissa', Henry alako mènangka ghuru, pangator, sastrawan, bân editor bân terlibat ḍâlem kampanye kaangghuy organisasi buruh bâbinè'an, hak pèlè bâbinè'an, pandhidhighân kejuruan, bân reformasi buruh.<ref>{{Citation|title=Alice Henry (1857–1943)|url=https://adb.anu.edu.au/biography/henry-alice-6642|publisher=National Centre of Biography, Australian National University|accessdate=2026-09-28|language=en|first=Diane|last=Kirkby}}</ref> Henry jhughân èkennal polana tolèsan-tolèsan tentang bâbinè'an è ḍâlem gerakan buruh. Ḍuwâ' karya otama, [[The Trade Union Woman]] (1915) bân [[Women and the Labor Movement]] (1923), abahas perkembangan organisasi buruh bâbinè'an, hubungan antara bâbinè'an bân serikat buruh, bân hubungan antara gerakan buruh bân perjuangan politik bâbinè'an.<ref>{{Cite book |last=Henry |first=Alice |url=https://www.gutenberg.org/ebooks/11424 |title=The Trade Union Woman |date=2004-03-01 |language=English}}</ref> 9vrjw0l85glmti83obe8uham0r572nz 66503 66502 2026-09-28T07:34:09Z Ichi Ocha 3826 66503 wikitext text/x-wiki {{Infobox orang}} '''Alice Henry''' (21 Maret 1857 – 14 Pèbruwâri 1943) panèka wartawan, pangarang, aktivis buruh, bân pejuang hak pèlè bâbinè'an Australia sè jhughân aperan è ḍâlem gerakan buruh bâbinè'an è [[Amerika Serikat|Amèrika Serikat]]. Saellana alako mènangka wartawan bân aktivis sosial è Australia, Henry apinda ka Amèrika Serikat è awal abad ka-20 bân noro' ''[[National Women's Trade Union League]]'' (NWTUL). È ḍissa', Henry alako mènangka ghuru, pangator, sastrawan, bân editor bân terlibat ḍâlem kampanye kaangghuy organisasi buruh bâbinè'an, hak pèlè bâbinè'an, pandhidhighân kejuruan, bân reformasi buruh.<ref>{{Citation|title=Alice Henry (1857–1943)|url=https://adb.anu.edu.au/biography/henry-alice-6642|publisher=National Centre of Biography, Australian National University|accessdate=2026-09-28|language=en|first=Diane|last=Kirkby}}</ref> Henry jhughân èkennal polana tolèsan-tolèsan tentang bâbinè'an è ḍâlem gerakan buruh. Ḍuwâ' karya otama, [[The Trade Union Woman]] (1915) bân [[Women and the Labor Movement]] (1923), abahas perkembangan organisasi buruh bâbinè'an, hubungan antara bâbinè'an bân serikat buruh, bân hubungan antara gerakan buruh bân perjuangan politik bâbinè'an.<ref>{{Cite book |last=Henry |first=Alice |url=https://www.gutenberg.org/ebooks/11424 |title=The Trade Union Woman |date=2004-03-01 |language=English}}</ref> == Kaoḍi'ân awwâl == Henry lahèr è tangghâl 21 Maret 1857, è Richmond, Melbourne, ḍâri pasangan [[Charles Ferguson Henry]] bân [[Margaret Walker]]. Orèng towa kaḍuwâ'na orèng Skotlandia bân la neptep è Australia. Embu'na alako dhâddhi tokang jhâi', eppa'na alako akuntan. Henry narèma pandhidhighân awwâl ḍâri embu'na sabellunna maso' ka pan-bârâmpan lembaga pandhidhighân è Melbourne. È taon 1874, Henry lulus ḍâri ''[[Educational Institute for Ladies]]'', sè èpimpin sareng Richard Hale Budd. Polana aksès bâbinè'an ka pandhidhighân universitas èbâtesi è bâkto jârèya, Henry ta' terros maso' ka universitas. Henry alako mènangka ghuru, namong sèttong bâkto aobâ ka bidang jurnalistik. Artikel pertamana èterbi'âghi è taon 1884. È ḍâlem ḍuwâ' taon salastarèna, Henry nolès ghâbây koran [[The Argus]], [[The Australasian]], bân bânnya' publikasi laènna. == Sombher == er741h05kx3lt6qr73gbatxmdn10oh3