Kottha Malang

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mad">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>madwiki</dbname>
    <base>https://mad.wikipedia.org/wiki/Tan%C3%A8yan</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Mèḍia</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Spesial</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Pakanḍhâ'ân</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Pangangghuy</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna pangangghuy</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipèḍia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna Wikipèḍia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Bhengkek</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna bhengkek</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MèḍiaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna MèḍiaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Cèṭa'an</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna cèṭa'an</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Bhântowan</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna bhântowan</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Bhângsa</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Pakanḍhâ'ânna bhângsa</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modul</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Pembicaraan Modul</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Acara</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Pembicaraan Acara</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Kottha Malang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1908</id>
    <revision>
      <id>66573</id>
      <parentid>66395</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T00:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Muufii ngallèyaghi kaca [[Kotta Malang]] ka [[Kottha Malang]] tanpa aghâbây pangallèyan: Judul salah eja</comment>
      <origin>66395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1249" sha1="mfhdcwrwobib4d0n7tvazst1j9wx91v" xml:space="preserve">{{Infobox lokasi}}
'''Kotta Malang''' iyà arèya sala sèttong kotta è [[Jhâbâ Tèmor]], [[Inḍonesia|Inḍonèsia]]. Kotta Malang tamasok kotta palèng rajà nomer ḍuà' è Jhâbhâ Tèmor samarèna [[Kottha Sorbhâjâ|Sorbhàjhà]] bàn nomer 12 è Inḍonèsia. Kotta rèya èbhângon tangghâl 1 April 1914.

== Gèografis ==
Kotta Malang luassa 114,26 km². Kotta Malang èbâgi dhâddhi 5 kacamadhân, 57 kelurahan, 548 RW (Rokon Warga), bân 4.181 RT (Rokon Tatangghâ).&lt;ref&gt;RPJMD Kota Malang. Aksès tangghâl 20 Novèmber 2022.&lt;/ref&gt;

Kottha Malang sè baḍâ è katènggiyen antara 440 – 667 mètèr è attas dh[[Jhâbâ Tèmor|â]]&lt;nowiki/&gt;sar aèng laut, iyâ arèya salah sèttong kottha tojjuwen wisata è [[Jhâbâ Tèmor]] sabâb potènsi alam bân iklim sè èka andhi'. Kottha Malang iyâ arèya kotta sè palèng rajâh nomer duâ' è [[Jhâbâ Tèmor]] marèna Sorbhâjâ.

Tempatte sè bâdâ è tengah-tengah wilayah Kabupatèn Malang secara astronomis bâdâ  è 112,06° – 112,07° Bujur Temor sareng 7,06° – 8,02° Lintang Selatan. abâreng sareng Kabupatèn Malang bân Kottha Batu, Kota Malang iyâ arèya bâgian dâri kesatuan wilayah sè è kenal kalabân nyama Malang Raya.

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>mfhdcwrwobib4d0n7tvazst1j9wx91v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adam</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2049</id>
    <revision>
      <id>66557</id>
      <parentid>64191</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T16:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2944" sha1="98f4mmxuk0ywqvgerbe6uw06ef4fvm1" xml:space="preserve">{{infobox orang}}

'''Adam''' ({{langx|mad|ꦄꦢꦩ꧀}}) ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​iyâ arèya orèng sè bâḍâ è kètab Tanakh, Alkitab bân Al-Qur'an. Mongghu Abrahamik, Adam nèka orèng kapèng sèttong è bhumè.&lt;ref&gt;Womack, Mari. 2005. [https://books.google.co.id/books?id=MQi5x7_-eksC&amp;pg=PA81&amp;redir_esc=y#v=on​​epage&amp;q&amp;f=false &quot;Symbols and Meaning: A Concise Introduction&quot;.] hlm. 81, &lt;/ref&gt; Kèng mongghu Ahmadiyyah bân sè noro’ pra-Adamit, bâḍâ orèng laèn sabellunna Adam.

Mongghu aghâma Samawi, Adam èoddhâk ḍâri sowarghâ polana adhâ'âr wâ-buwâ'ân sè ta’ èparèngaghi bi’ Pangèran. Neng aghâma Yahudi bân Krèsten buwâ sè èkamaksod iyâ arèya buwâna bhungka pangataowan bhâghus bân jhubâ’. Manabi neng aghâma Islam buwâ sè èkamaksod iyâ arèya ''khuldi'' sè artèna è [[bhâsa Arab]] panèka langgheng.&lt;ref&gt;[https://quran.com/20/120?locale=id&amp;font=v1&amp;translations=131%2C20 &quot;Surah Taha - 120&quot;]. ''quran.com''. Aksès 2022-02-05.&lt;/ref&gt; Buwâ ''khuldi'' jhughân bâḍâ è Yahudi bân Kristen tapè ta’ sampè èkakan Adam polana la èoddhâk ghâllu bi’ Pangèran tako’ langgheng akaḍhi Pangèran.

Neng 'kètab Keteddhyan', kètabbhâ Yahudi bân Krèsten, Adam èoddhâk ḍâri sowarghâ polana èghudhâ bi’ olar bennè sètan saèngghâ Pangèran abhâsto olar ma'lè jhâlânna aghâlâjâr. Tapè mongghu bhângkèt èlmo, lambâ’ orèng Yahudi ghi' ta’ tao ka sètan. Neng Yahudi, konsèp sètan ghi' anyar maso' sajjhek Israel èmasèsaè Pèrsia taon 539-332 SM.&lt;ref&gt;[https://www.worldhistory.org/article/1685/the-origin-of-satan/ &quot;The Origin of Satan&quot;]. ''World History Encyclopedia'' (bhâsa Inggris). Aksès 2022-02-05.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Christianity/Satan-and-the-origin-of-evil &quot;Christianity - Satan and the origin of evil&quot;]. britannica.com (bhâsa Inggris). Aksès 2022-02-05.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://docplayer.net/22481218-The-history-and-origins-of-satan-a-study-by-lucas-sweeney.html &quot;The History and Origins of Satan A study by Lucas Sweeney - PDF Free Download&quot;.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230501201854/https://docplayer.net/22481218-The-history-and-origins-of-satan-a-study-by-lucas-sweeney.html |date=2023-05-01 }} docplayer.net. Aksès 2022-02-05.&lt;/ref&gt;

Adam akabin bi’ Hawa bân nganghungè bânnya' pottra, contona Kain (Qabil), Habèl (Habil), bân Sèt (Syits).&lt;ref&gt;Nurfajrina, Azkia. [https://www.detik.com/hikmah/khazanah/d-6414482/jumlah-anak-nabi-adam-as-beserta-nama-namanya &quot;Jumlah Anak Nabi Adam AS beserta Nama-namanya&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503022124/https://www.detik.com/hikmah/khazanah/d-6414482/jumlah-anak-nabi-adam-as-beserta-nama-namanya |date=2023-05-03 }}. ''detikhikmah''. 2022-11-19. Aksès 2023-04-29.&lt;/ref&gt;

== Sombher ==
&lt;references /&gt;
{{Nabbhi Islam ḍâlem Al-Qur'an}}
[[Bhângsa:Orèng]]</text>
      <sha1>98f4mmxuk0ywqvgerbe6uw06ef4fvm1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66560</id>
      <parentid>66557</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T17:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2961" sha1="pacre9oltzgyf0nti4eqdsip4nnz0jl" xml:space="preserve">{{infobox orang}}
{{Nabbhi Islam}}

'''Adam''' ({{langx|mad|ꦄꦢꦩ꧀}}) ​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​​iyâ arèya orèng sè bâḍâ è kètab Tanakh, Alkitab bân Al-Qur'an. Mongghu Abrahamik, Adam nèka orèng kapèng sèttong è bhumè.&lt;ref&gt;Womack, Mari. 2005. [https://books.google.co.id/books?id=MQi5x7_-eksC&amp;pg=PA81&amp;redir_esc=y#v=on​​epage&amp;q&amp;f=false &quot;Symbols and Meaning: A Concise Introduction&quot;.] hlm. 81, &lt;/ref&gt; Kèng mongghu Ahmadiyyah bân sè noro’ pra-Adamit, bâḍâ orèng laèn sabellunna Adam.

Mongghu aghâma Samawi, Adam èoddhâk ḍâri sowarghâ polana adhâ'âr wâ-buwâ'ân sè ta’ èparèngaghi bi’ Pangèran. Neng aghâma Yahudi bân Krèsten buwâ sè èkamaksod iyâ arèya buwâna bhungka pangataowan bhâghus bân jhubâ’. Manabi neng aghâma Islam buwâ sè èkamaksod iyâ arèya ''khuldi'' sè artèna è [[bhâsa Arab]] panèka langgheng.&lt;ref&gt;[https://quran.com/20/120?locale=id&amp;font=v1&amp;translations=131%2C20 &quot;Surah Taha - 120&quot;]. ''quran.com''. Aksès 2022-02-05.&lt;/ref&gt; Buwâ ''khuldi'' jhughân bâḍâ è Yahudi bân Kristen tapè ta’ sampè èkakan Adam polana la èoddhâk ghâllu bi’ Pangèran tako’ langgheng akaḍhi Pangèran.

Neng 'kètab Keteddhyan', kètabbhâ Yahudi bân Krèsten, Adam èoddhâk ḍâri sowarghâ polana èghudhâ bi’ olar bennè sètan saèngghâ Pangèran abhâsto olar ma'lè jhâlânna aghâlâjâr. Tapè mongghu bhângkèt èlmo, lambâ’ orèng Yahudi ghi' ta’ tao ka sètan. Neng Yahudi, konsèp sètan ghi' anyar maso' sajjhek Israel èmasèsaè Pèrsia taon 539-332 SM.&lt;ref&gt;[https://www.worldhistory.org/article/1685/the-origin-of-satan/ &quot;The Origin of Satan&quot;]. ''World History Encyclopedia'' (bhâsa Inggris). Aksès 2022-02-05.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.britannica.com/topic/Christianity/Satan-and-the-origin-of-evil &quot;Christianity - Satan and the origin of evil&quot;]. britannica.com (bhâsa Inggris). Aksès 2022-02-05.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://docplayer.net/22481218-The-history-and-origins-of-satan-a-study-by-lucas-sweeney.html &quot;The History and Origins of Satan A study by Lucas Sweeney - PDF Free Download&quot;.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230501201854/https://docplayer.net/22481218-The-history-and-origins-of-satan-a-study-by-lucas-sweeney.html |date=2023-05-01 }} docplayer.net. Aksès 2022-02-05.&lt;/ref&gt;

Adam akabin bi’ Hawa bân nganghungè bânnya' pottra, contona Kain (Qabil), Habèl (Habil), bân Sèt (Syits).&lt;ref&gt;Nurfajrina, Azkia. [https://www.detik.com/hikmah/khazanah/d-6414482/jumlah-anak-nabi-adam-as-beserta-nama-namanya &quot;Jumlah Anak Nabi Adam AS beserta Nama-namanya&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230503022124/https://www.detik.com/hikmah/khazanah/d-6414482/jumlah-anak-nabi-adam-as-beserta-nama-namanya |date=2023-05-03 }}. ''detikhikmah''. 2022-11-19. Aksès 2023-04-29.&lt;/ref&gt;

== Sombher ==
&lt;references /&gt;
{{Nabbhi Islam ḍâlem Al-Qur'an}}
[[Bhângsa:Orèng]]</text>
      <sha1>pacre9oltzgyf0nti4eqdsip4nnz0jl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Muhammad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2051</id>
    <revision>
      <id>66568</id>
      <parentid>64764</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T00:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56341" sha1="fu33qzcgolpcdgk6j8gygp4gcrkom9x" xml:space="preserve">{{infobox orang}}
{{Nabbhi Islam}}
'''Muhammad''' (Bhâsa Madhurâ: ꦩꦸꦏ꦳ꦩ꧀ꦩꦢ꧀)([[Bhâsa Arab]]: محمّد) èngghi panèka nabbhi tor rosul Islam sè palèng ahèr.&lt;ref&gt;Shoemaker, Stephen J. 2011. The ''Death of a Prophet: The End of Muhammad's Life and the Beginnings of Islam.'' Pennsylvania University Press.&lt;/ref&gt; Nabbhi Muhammad ngabidhin è ḍâlem mabârâtta otabâ nyebbhâr aghâma [[Islam]] ḍâ' sadhâjâna manossa. Nabbhi Muhammad molang tor nyebbhârrâghi tauhid ka'angghuy ngaghungngaghi kobâsana Allah mènangka sè èbhâkta sadhâjâna nabbhi sabelluna Nabbhi Muhammad.&lt;ref&gt;Al-Qur'an Surah al-Anbiya': 25.&lt;/ref&gt;

Nabbhi Muhammad lahèr è taon 570 M è Kottha [[Mâkka|Mekka]]. Asmaèpon ramana Nabbhi Muhammad èngghi kaḍinto [[Abdullah bin Abdul Muthalib]], anapon èbhuna, asmaèpon Sayyidâti [[Aminah binti Wahb|Aminah]]. Ramaèpon Nabbhi Muhammad sèdhâ è nalèkana Nabbhi Muhammad omor 6 bulân è ḍâlem kalbuèpon èbhuna, sarengan èbhuna sèdhâ nalèkana Nabbhi Muhammad omor 6 taon. È bâkto bhâji', Nabbhi Muhammad èsosowaghi ḍâ' Sayyidâti [[Halimah as-Sa'diyah|Halimatus Sa'diyah]]. Sa'amponna yatim-piatu (ko'ong; ta' ngaghungè [[Orèng towa|orèng seppo]]) Nabbhi Muhammad èrabât sareng embana sè asmana [[Abdul Muthalib|Abdul Mutthalib]] sampè' omor 8 taon. Sa'amponna ghâpanèka, Nabbhi Muhammad èrabât pamanna sè asmaèpon [[Abu Thalib]]. 

Nalèkana dhibâsa, Nabbhi Muhammad alako ḍhâghâng. Nabbhi Muhammad sakadhâng nyeppè ḍâ' ghuwâ sampè' lem-semalem ka'angghuy èbâdâ bân adua'. Èriwâyâttaghi bâkto omor 40 taon, Nabbhi Muhammad èrabuwi Malaikat [[Jibril]] bân narèma wahyu sè awwâl ḍâri Allah.&lt;ref&gt;Al-Qur'an Surah Asy-Syu'ara: 192-195.&lt;/ref&gt; Sa'amponna tello' taon ḍâri ghâpanèka, Nabbhi Muhammad ngabidhin nyebbhâr aghâma Islam è aḍâ'na rèng-orèng Mekka ka'angghuy maso' Islam bân parcajâ jhâ' lamon saongghuna Allah panèka pangèran sè sèttong sè ngaghungè sadhâjâna manossa tor jughân kodhu nèngghâllaghi pan-saponapan bhârâng sè èyangghep pangèran ghi' bâkto jhâman jâhiliyâh. Nabbhi Muhammad pagghun narèma wahyu kantos sèḍhâna. Anapon dhinèng sadhâjâna ḍhâbu bân kalakona Nabbhi Muhammad è nalèkana sowarghâna/jhennddhâ/oḍina sè èsebbhut ḍâlem hadis, èngghi panèka ḍhâddhi sombher hokom ḍâlem Islam salaènna [[Al-Qur'an]].&lt;ref&gt;Al-A'zami, Muhammad Mustafa. 2003. ''The History of The Qur'anic Text: From Revelation to Compilation: A Comparative Study with the Old and New Testaments'', h. 26–27. UK Islamic Academy. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1872531656&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;

Nabbhi Muhammad asareng ummat Islam sè ngèrèng aghâmana Nabbhi Muhammad sè lu-ghâllu ngaollè bânnya' sèksa ḍâri pan-saponapan ''suku'' è Mekka. Amarghâ ghâpanèka Nabbhi Muhammad ngèdhinè ummat Islam ka'angghuy hijrah (aḍhuko; ngallè kènèan) ḍâ' Habasyah, sabelluna nabbhi Muhammad ngabidhi hijrah ḍâ' Madinah è taon 622 sè dhâddhi awwâl penangghâlân Hijriyâh ḍâlem aghâma Islam. È kottha Madinah, Nabbhi Muhammad masèttong sadhâjâna ''suku'' Madinah kalabân cara mabâḍâ Piagam Madinah.

Sa'amponna 8 taon ta' ngèjâbhi panyalana orèng Mekka, Nabbhi Muhammad lajhu makompol 10.000 orèng Islam ka'angghuy alabân ḍâ' rèng-orèng Mekka sampè' ahèrra Nabbhi Muhammad mennang bân ngaollè kottha Mekka kalabân sakonè' orèng sè sèḍhâ ḍâlem perrang. Kadhâddhiyân ghâpanèka lajhu èkennal kalabân sebbhutân Fathul Makkah. Nabbhi Muhammad ma'ancor sadhâjâna arca (patung sè èpaḍhâddhi pangèrana orèng jâhiliyâh). È taon 632 M, pan-saponapan bulân sa'ampona [[Hajji wâdâ'|Hajji Wâdâ']] (Hajji sè ḍi-buḍi; Hajji pa'amèdhân) Nabbhi Muhammad songkan kantos sèḍhâ è bulân Juni taon 632 M. Sa'amponna Nabbhi Muhammad sèḍhâ, [[Abu Bakar ash-Shiddiq|Abu Bakar Ash-Shiddiq]] èyangka' ḍhâddhi khalifah sè palèng awwâl ḍâlem sajhârâna ummat Islam.

== Asmana ==
Muhammad (محمّد) èngghi panèka ''isim mafúl'' (oca’ sèpat sè ''pasif'') ḍâri oca’ حمَّد “bânnya’ mojhi”, èngghi panèka panegghes ḍâri oca’ sè asal ḍâri tèllo’ horop ح-م-د. Saèngghâ oca' Muhammad ngaghungè artè sè bânnya’ èpojhi.&lt;ref&gt;Lane, Edward William. &quot;حمد&quot;. [http://lexicon.quranic-research.net/data/06_H/172_Hmd.html ''Lanes Lexicon''.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220411095236/http://lexicon.quranic-research.net/data/06_H/172_Hmd.html |date=2022-04-11 }} Diakses tanggal 18 Maret 2021.&lt;/ref&gt; Salaènna panèka, ḍâlem sèttong ayât Al-Qurán, Muhammad jughân èsèbbhut Ahmad ('''أحمد'''), sè ḍâlem bhâsa Arab jughân ngaghungè artè sè èpojhi.&lt;ref&gt;Al-Qurán [https://quran.com/61?startingVerse=6 Surah Ash-Shaf ayât 6]&lt;/ref&gt; Èriwâyâttaghi jughân asmana Muhammad panèka ''Nabiyur-Rahmah'' (nabbhi sè abhâkta Rahmat) bân ''Nabiyut-Taubah'' (nabbhi sè ngajhâk atobhât). ''Al-Muqaffa'' (sè ḍâteng noro' lalampan para nabbhi). ''Al-Hasyir'' bân ''Nabiyul Malahim'' (nabbhi sè ètèbhânè bânnya' paperrangan).&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Sabelluna jhâman kanabbhiyân, Nabbhi Muhammad segghut èyolok sarèng rèng-orèng Mekka kalabân sèbbhudhân Al-Amiin sè artèna orèng sè bisa èkaparcajâ. Orèng sè pènter sajhârâ dhâ-bhidhâ è ḍâlem ngartè’èn asma Al-Amiin panèka, ponapa sèbbhudhân kaḍissa mènangka sèpat èpon otabâ asma sè èparèngaghi sarèng èbhuna, Sayyidâti Aminah sè agahânḍhu' artè sè paḍâ. Sa'amponna jhâman kanabbhiyân, orèng-orèng sè semma’ tor iman, nyèbbhut Muhammad kalabân sèbbhudhân Rosul Allah (رسول الله), lajhu ètambâi kalèmat ''Shalallaahu 'Alayhi Wasallam'' (صلى الله عليه و سلم, sè artèna samoghâ'â ghustè Allah aparèng kajhembhârân tor kasalameddhân ḍâ' Nabbhi Aghung Muhammad, sè bânnya èparèngkes ḍhâddhi saw otabâ saw) sa'amponna asmana.&lt;ref&gt;Buhl, F.; Welch, A. T.; Schimmel, Annemarie; Noth, A.; Ehlert, Trude. 2012. [https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/muhammad-COM_0780 &quot;Muḥammad&quot;]. ''Encyclopaedia of Islam, Second Edition''. Brill: 361.&lt;/ref&gt; Muhammad jughân ngaghungè jhulughân '''Abu al-Qasim''', sè artèna “Ramana Qasim”&lt;ref&gt;Shahih al-Bukhari [https://sunnah.com/bukhari:3537 nomèr 3537.]&lt;/ref&gt;, amarghâ Muhammad ngaghungè pottra lakè’ sè asmana Qasim tapè sèdhâ sabèllunna dhibâsa.
== Orotan bhâlâ ==
Orotan bhâlâ otabâ kalowargana Nabbhi Muhammad ḍâri orèng seppona abâli ḍâ' Kilab bin Murrah bin Ka'b bin Lu'ay bin Ghalib bin Fihr (''Quraish'') bin Malik bin an-Nadr (Qais) bin Kinanah bin Khuzaimah bin Mudrikah (Amir) bin Ilyas bin Mudhar bin Nizar bin Ma'ad bin Adnan.&lt;ref&gt;Lings, Martin. 2002. ''Muhammad: Kisah Hidup Nabi berdasarkan Sumber Klasik''. Jakarta: Penerbit Serambi. &lt;nowiki&gt;ISBN 979-3335-16-5&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; Orotanèpon sampè' ḍâ' Adnan ampon èsapakatè bânnya' olama', anapon sa'amponna Adnan bâḍâ bhiḍâ pamangghi. Adnan sacara omom èyâkènè èngghi panèka katoronan ḍâri [[Ismail]] bin [[Ibrahim]] sè tamaso' katoronan Sam bin Nuh.

Sanaossa akadhi ka'ḍinto, bâḍâ orèng sè ahli sajhârâ sè nyoson orotan sè lebbi jhâu polè. Mongghu Muhammad bin Ishaq bin Yasar al-Madani, orodhânna èngghi panèka Muhammad bin Abdullah bin Abdul Mutthalib bin Hasyim bin Abdul Manaf bin Qushay bin Kilab bin Murrah bin Ka’ab bin Luay bin Ghalib bin Fihr (Quraisy) bin Malik bin Nadhr bin Kinanah bin Khuzayma bin Mudrikah bin Ilyas bin Mudhar bin Nizar bin Ma'ad bin Adnan bin Udad bin al-Muqawwam bin Nahur bin Tayrah bin Ya'rub bin Yasyjub bin Nabit bin '''Ismail''' bin '''Ibrahim''' bin Tarih (Azar) bin Nahur bin Saru’ bin Ra’u bin Falikh bin Aybir bin Syalikh bin Arfakhsyad bin Sam bin '''Nuh''' bin Lamikh bin Mutusyalikh bin '''Akhnukh''' bin Yarda bin Mahlil bin Qinan bin Yanish bin '''Syits''' bin '''Adam'''.&lt;ref&gt;Hisyam, Abu Muhammad Abdul Malik bin &amp; ʻAbd al-Malik Ibn Hishām. 2009. Sirah Ibnu Hisyam, jilid I, Dzikrun-nasabi az-zaki min Muhammad saw ila Adam as. Kuala Lumpur: Al-Hidayah Publication. ISBN: 9675274646&lt;/ref&gt;

== Carèta oḍi' ==

=== Lahèr; Bhâbhâr ===
Para olama' bân orèng sè nyèrrat ''sirah'' (sajhârâna Nabbhi Muhammad) sapakat jhâ' saongghuna arè bhâbhârèpon Nabbhi Muhammad panèka è bulân Rabiul Awwâl. Nabbhi Muhammad bhâbhâr è Kottha Mekka, èngghi panèka sala sèttong kottha sè bâḍâ è bun lao'na Jazirah Arab, è taon 570 semma' kalabân Taon Ghâjhâ, iyâ arèya taon sè dhâddhi tataengnger bâḍâna panyerrangan Mekka sareng prajhuritèpon Rato Abrahah sè nyerrang Kottha Mekka kalabân nompa' ghâjhâ.&lt;ref&gt;Conrad, Lawrence I. 1987. [https://www.cambridge.org/core/journals/bulletin-of-the-school-of-oriental-and-african-studies/article/abs/abraha-and-muhammad-some-observations-apropos-of-chronology-and-literary-topoi-in-the-early-arabic-historical-tradition1/3C7779B2986050C4381A72D79D2B8F3F &quot;Abraha and Muhammad: some observations apropos of chronology and literary topoi in the early Arabic historical tradition1&quot;.] ''Bulletin of the School of Oriental and African Studies''. 50 (2): 225–240. doi:10.1017/S0041977X00049016.&lt;/ref&gt; Pamangghi sè palèng ''masyhur'' èngghi panèka bâḍâ è tangghâl 12 Rabiul Awwâl sè dhâddhi arè bhâbhârèpon Nabbhi Muhammad. È ḍâlem sèttong hadis, Nabbhi Muhammad nyebbhutaghi jhâ' arè bhâbhârèpon èngghi panèka arè Sennin. Orèng sè nyèrrat ''sirah'' Sulaiman Al-Manshurfuri tor ahli astronomi Mahmud Basya è ḍâlem ''penelitian''-na abherri' tao jhâ' arè Sennin sè èmaksod iyâ arèya teppa' ḍâ' tangghâl 9 Rabiul Awwal.&lt;ref&gt;Burnaby, Sherrard Beaumont. 1901. [[iarchive:elementsofjewish00burnuoft|Elements of the Jewish and Muhammadan calendars : with rules and tables and explanatory notes on the Julian and Gregorian calendars.]] G. Bell. hlm. 465&lt;/ref&gt;

Nabbhi Muhammad ḍâri sala sèttong suku Quraisy èngghi panèka Bani Hasyim sè aropa'aghi sala sèttong suku sè èhormat è Kottha Mekka, sanaos ta' kasuwâr amarghâ kasoghienna.&lt;ref&gt;Buhl, F. &amp; Welch, A. T. (1993). &quot;Muḥammad&quot;. [[:id:Encyclopaedia_of_Islam|''Encyclopaedia of Islam''.]] '''7''' (edisi ke-2nd). Brill Academic Publishers. hlm. 360–376. &lt;nowiki&gt;ISBN 90-04-09419-9&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt; Ramaèpon Nabbhi Muhammad, èngghi panèka Abdullah, salèranana sèdhâ nalèkana Nabbhi Muhammad ghi' bâḍâ è dâlem kandungan èpon èbhuna, ennem bulân sabelluna Nabbhi Muhammad bhâbhâr.&lt;ref&gt;Meri, Josef W. (2004). [https://books.google.co.id/books?id=H-k9oc9xsuAC&amp;redir_esc=y&amp;hl=id ''Medieval Islamic civilization'',] '''1''', Routledge. hlm. 525, &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-415-96690-0&lt;/nowiki&gt;. È aksès tangghâl 2023-06-28.&lt;/ref&gt; Nabbhi Muhammad ghi' bâkto bhâji'na èbhâkta bân èkapolong sareng kalowarga ḍâri ḍusun sè ngaḍâlem (Arab Badui), ngèrèng adhât orèng kottha bâkto panèka, ka'angghuy makowat bhâdhân tor majhâu ḍâri panyakèt sè bâḍâ è kottha. Muhammad èrabât tor èsosowè sarèng Sayyidâti Halimah binti Abi Dhuayb è Dhisa Bani Sa'ad sa'abiddhâ ḍutaon.&lt;ref&gt;Watt, W. Montgomery. (2012). [https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/halima-bint-abi-dhuayb-SIM_2648 “Halimah bint Abi Dhuayb''&quot;'']'','' ''Second Edition'', Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. È aksès tangghâl 2023-06-28. ISBN: 9789004161214, 1960-2007.&lt;/ref&gt; Sa'ampona ghâpanèka, Muhammad ghi' anom-ma èpabâli ka'anghuy èrabât sareng ''buḍâ''' sè anyama Ummu Aiman. È bâkto omor 6 taon, Nabbhi Muhammad èdhingghâl sèdhâ èbhuna, Sayyidâti Aminah, amarghâ songkan.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Watt, W. Montgomery. (2012). [https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/amina-SIM_0601 “Amina''&quot;,''] ''Second Edition'', Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel, W.P. Heinrichs. È aksès tangghâl 2023-06-28. ISBN: 9789004161214, 1960-2007.&lt;/ref&gt; Ḍâlem ḍutaon sa'amponna ghâpanèka, kabhutowanna Nabbhi Muhammad ètangghung tor ècokopè embana sè ḍâri ghâris katoronan ramana sè asmana Abdu al-Mutthalib. Nalèkana omor 8 taon, embana sèdhâ tor Nabbhi Muhammad lajhu èrabât sareng pamanna sè asmana Abu Thalib, èngghi panèka orèng sè èhormat è Bani Hasyim sa'amponna Abdul Mutthalib sèdhâ. 

=== Kennalan kalabân Khadijah ===
È nalèkana Nabbhi Muhammad maso' omor dhibhâsa, Muhammad molaè ajhâr èlmo perrang bân dhâghâng, tor jughân èlmo ka'angghuy nambâ pangataowan ḍâlem adhâghâng. Adhâghâng dhâddhi parkara sè kappra èlakonè bân èyangghep lako sè ollè hasèl sè jhâk-jhâk. Muhammad segghut nyarengngè pamanna ka'angghuy adhâghâng ḍâ' ḍâjâ bân kabhâr kajhujhurânna tor sèfat sè èkaparcajâ lekkas èkaonèngè bânnyâ' orèng sè adhâddhiyaghi Nabbhi Muhammad èparcajhâ ka'angghuy dhâddhi pangaḍâ' sè ajhuwâl râng-bhârânga rèng-orèng sè bâḍâ è Kottha Mekka. 

Sala sèttong orèng sè ngèḍing kabhâr jhâ' bâḍâ na'-kana' ngoḍâ sè jhujhur bân kenè parcajâ ḍâlem adhâghâng èngghi panèka sèttong randhâ sè asmana [[Khadijah binti Khuwailid]]. Khadijah panèka orèng binè' sè ngaghungè pangkat tèngghi è ḍâlem suku [[Arab Saudi|Arab]]. Mènangka dhâddhi dhâghâng, Khadijah segghut ngèrèm bhârâng ḍâ' bânnyâ' kenèan è dhisana tana Arab. Nabbhi Muhammad sè èkennal bhâghus adhâddhiyaghi Khadijah masra'aghi ḍâ' Muhammad ka'angghuy ngator jhuwâlânna Khadijah, Muhammad èjhânjhi'i bhâkal èbâjâr ḍukalè tor Khadijah kasambu' ḍâ' Muhammad amarghâ nalèkana ḍâteng adhâghâng, Muhammad abhâkta hasèl dhâghâng sè lebbi bânnya' ḍâri biyasana.  

Sa'ampona pan-snapan taon, ahèrra Nabbhi Muhammad akabin sareng Khadijah nalèkana Muhammad omor 25 taon bân Khadijah para' omor 40 taon. Omor sè bhidhâ cè' jhâuna bân kabâḍâ'ân Khadijah sè ampon ranḍhâ ka'dissa ta' dhâddhi lang-alang ḍâ' kaḍuwâna maskè è bâkto ghâpanèka suku Quraisy lebbi ngotama'aghi ka'angghuy abinè orèng binè' sè prabân. Maskè artana Khadijah bân Nabbhi Muhammad sajân atamba, Nabbhi Muhammad pagghun ajhâlânè oḍi' kalabân sa-biyasa. Muhammad lebbi mèlè ka'angghuy aghuna'aghi artana ḍâ' parkara sè lebbi otama.  

Kalabân Sayyidah Khadijah, Rasulullah ngaghungè pan-snapan potra-potrè antarana Qasim, Abdullah, [[Zainab binti Muhammad|Zainab]], Ruqoyyah, Ummu Kulsum, bân [[Fatimah az-Zahra|Fatimah Az-Zahra]].  

=== Ngaollè Gellar ===
Nalèkana omorra Muhammad 35 taon, salèrana toman ngèrèng kaom Quraisy ḍâlem meccè' Ka'bah pongghâbâ- pongghâbâ suku Quraisy bhidhâ pamangghi mènangka pasèra sè ngehhakkè nyabâ’ Hajar Aswad, nangèng Muhammad bisa malastarè masala kalabân 'aḍil. Ghâpanèka èkennal è kalangan suku-suku Arab amarghâ sèfat-sèfatta sè kapojhi. Kaomma sanget trèsna, saèngghâ ngaollè gellar ''Al-Amin'' sè anḍi’ artè “orèng sè èkaparcajâ”.  

Èriwâyâttaghi jughân jhâ’ Muhammad iyâ arèya orèng sè èkaparcajâ ongghuwân kalabân kaèsa'an pangèran. salèrana oḍi’ kalabân cara sè sanget sederhana bân ta’ senè ḍâ’ sèfat-sèfat tama’, angko bân anggâ’ sè segghut bâḍâ è kalangan bhângsa Arab bâkto ghâpanèka. salèrana èkennal mènangka orèng sè bellâs ḍâ' rèng- orèng miskèn, ranḍhâ- ranḍhâ sè ta’ kellar bân na'-kana' jâtèm tor salèng aparèng kasossa'an kalabân cara nolongè. salèrana jhugân ajhâuwi sadhâjâ kablâka'an sè ampon dhâddhi kabiyasa'an è kalangan bhângsa Arab è bâkto ghâpanèka akadhi amaèn juḍi, nom-ènoman sè mamabu', kalakowan kasar  bân salaènna, saèngghâ salèrana èkennal kalabân ''As-Saadiq'' sè anḍi’ artè “sè teppa’”.  

=== Karosulân ===
Muhammad bhâbbhâr è sakalèlèngnga masyarakat bhukong  sè senè kalabân kakerrasân bân tokar, jhughânan sa’amponna omorra ḍâpa' 40 taon, salèrana segghut è-è kadhibi' è ghuwâ Hira’, èngghi panèka sèttong ghuwâ rakèra 6 km ḍâri tèmor kottha Mekka, sè samangkèn èkennal kalabân ''Jabal An Nur''. salèrana bisa sampè’ pan-saponapan arè atafakkur (kèr-mèkkèr) bân nyarè katennangan bân ponapa sè èkalako nabbhi Muhammad ka'ḍinto èyangghep cè' nyèmpangnga ḍâri kabiyasa'anna orèng Arab è jhâman ghâpanèka sè ka'ḍimma rèng-orèng Arab bâkto ghâpanèka senè apol-kompol. Ḍâri ka'ḍinto, salèrana segghut mèkkèr kalabân sanget,  bân nyo’on ḍâ' Allah ka’angghuy maèlang kakafèran bân kabhuḍhuwân ghâpanèka. 

Muhammad ḍâ’aḍâân èyangka’ dhâddhi rosul è malem tangghâl 17 Romadon otabâ6 Agustus 611 M, Èriwâyâttaghi, jhâ'lamon  malaèkat Jibril rabu tor maos suroh al-Quran sè lughâllu sè èpaḍâpa' ḍâ' Nabbhi Muhammad, èngghi panèka suroh Al-Alaq. Muhammad èpakon ka’angghuy maos ayât sè ampon èpadâpa’, namong salèrana ta' maos tor aḍhâbu ta’ onèng maos. Malaikat Jibril abâli'i sampè’ tello kalè, nyo'on sopajâ Nabbhi Muhammad lajhu maos, nangèng nabbhi Muhammad pangghung ajâwâb akadhi sè sabellunna, Jibril maossaghi ḍhâbuna Allah:  
{| class=&quot;wikitable&quot;
|(1) Maca'a dhibi'in (Muhammad) Kalabân (nyebbhut) asmana Pangèranna dhibi'in sè ella abhâḍhi,
|
|اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ 
|-
|(2) Ka'ḍissa (dzât; Allah) sè ampon abhâḍhi manossa ḍâri sakeppel ḍârâ.
|
|خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ 
|-
|(3) Maca'a dhibi'in (Muhammad), bân Pangèranna bâ'ân Sè Palèng Moljâ,
|
|اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ 
|-
|(4) Sè molang (manossa) kalabân pèna.
|
|الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ 
|-
|(5) Ka'ḍissa (Dzât;Allah) sè ampon molang manossa ḍâ' parkara sè ta' èkataowè.
|
|عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ 
|}
Muhammad omor 40 taon 6 bulân bân 8 arè nalèkana ayât ḍâ’aḍâ'ân èpaḍâpa' tor è bâkto pangangkatânèpon mènangka kon-pakonna Allah (rosul)  èpaḍâpa' ḍâ' Nabbhi Muhammad mètorot bitongan taon kamariah (panangghâlân kalabân aḍhâsarraghi bulân), otabâ 39 taon 3 bulân 8 arè mètorot bitongan taon syamsiah otabâ taon masèhi (panangghâlân aḍhâsarraghi mata’arè). Salastarèna kadhâddiyân è ghuwâ Hira’ kasebbhut, Nabbhi Muhammad abâli ka dhâlemma, èriwâyâttaghi salèrana arassa  bhadhânèpon panas tor cellep kalabân aghântèyan, amarghâ kadhâddhiyân sè anyar èyaḍhebbhi bân mènta rajina ka'angghuy aparèng sapo’.  

Èriwâyâttaghi jughân ka’angghuy lebbi matennang atè rakaèpon, Khadijah ngajhâk Nabbhi Muhammad kangghuy mèos ḍâ’ka trètan sapopona sè jughân aropa'aghi orèng Nasrani sè anyama Waraqah bin Naufal, iyâ arèya pandhita sè buta. Waraqah bânnya’ tao nubuwat mènangka nabi sè ḍibuḍi ḍâri kètab- kètab soccèna orèng Kristen bân Yahudi. Ngèḍing carèta sè katèbhânan ḍâ’ka Muhammad, Waraqah aḍhâbu jhâ’ saongghuna Muhammad panèka èpèlè sareng Ghustè Pangèran ka'angghuy dhâddhi nabbhi. Polè Waraqah nyebbhuttaghi jhâ’ ''An-Nâmûs al-Akbar'' (Malaèkat Jibril) ampon rabu ḍâ’ka Muhammad, kaomma bhâkal ngoca' jhâ’ salèrana aropa'aghi tokang tèpo, sadhâjâna bhâkal amosoè bân alabân ḍâ' Muhammad.  

Nalèkana Waraqah matè, firman Allah ta’ ghellem toron ḍâ' Nabbhi Muhammad ḍâlem bhâkto sè bâk abit. Sè ka'ḍimma anyebâbbâghi slèrana sanget seḍḍhi, sampè’- sampè’ salèrana mèyos ḍâ' ghunung sè lebbhi tèngghi  bân nyoba’ ka’angghuy usaha matè. Namong sa'ampona ḍâpa’ ḍâ punca’, sabellunna alakonè ghâpanèka, malaèkat Jibril rabu ka’angghuy ayâkènnaghi jhâ’ saongghuna salèrana lerres aropa'aghi kon-pakonna Ghustè Pangèran, saèngghâ salèrana aromasa tennang bân maburung nèyaddhâ. Bân nalèkana toronna ayât abit polè, salèrana abâli alakonè hal sè paḍâ. Tatapèna nalèkana ḍâpa’ ḍâ' punca’, malaèkat Jibril ḍâteng polè ayâkènnaghi jhâ’ saongghuna salèrana iyâ arèya kon-pakonna Ghustè Pangèran.&lt;ref&gt;[https://sunnah.com/bukhari:6982 Sahih al-Bukhari 6982 - Interpretation of Dreams - كتاب التعبير - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)&quot;]. ''sunnah.com''.  È arsip ḍâri vèrsi aslina  2021-08-19. Aksès 2021-08-19.&lt;/ref&gt;  

Muhammad kaḍinto sè narèma ayât- ayât Quran èngghi ghân nè'-sakonnè' è ḍâlem bâkto sa'abiddhâ 23 taon. Ayât- ayât kasebbhut ètoronnaghi kalabân aḍhâsar kadhâddhiyân sè nyata tor sè sanalèka (dhâkkala), saèngghâ para’ sadhâjâna ayât Quran sè toron èngghi èbârenghè kalabân ''Asbabun Nuzul'' (sabâb/ kadhâddhiyân sè aḍhâsarè toronna ayât). Ayât- ayât sè toron ghâpanèka  coma èkompollaghi mènangka ''kompilasi'' sè asmana ''Al-Mushaf'' sè jhugân èparèngè asma Al-Qur'an (bâcaan).  

Sabâgiyânna ayât Quran ngagughè tafsèr otabâ pangartèyan sè izhar (jellas), otamana ayât- ayât  sè ghumantong kalabân hokom Islam, hokomma adhâghâng, hokomma abin-kabin tor ḍhâsar-ḍhâsarra atoran sè ampon ètetteppaghi sareng Islam sè aghumantong kalabân parkara sè laèn. Dhinèng sabâgiyân ayât laèn sè ètoronnaghi ḍâ’ka Nabbhi Muhammad bâḍâ sè samar pangartèyanna, ḍâlem artèyan parlo bâḍâna tafsèran bân panyaèssèyan sè lebbi ḍâlem nyopprè amastèyaghi artè sè bâḍâ èḍâlemma, ḍâlem hal panèka, kabânnya'an, Nabbhi Muhammad aparèng conto terkas panerrabhân ayât- ayât  kasebbhut ḍâlem i''nteraksi sosia''l bân rèligiussâ sabbhân arèna, saèngghâ rèng-orèng sè ngèrèng Nabbhi Muhammad nèro atas conto bân standar ḍâlem atèngka bân atatakrama ḍâlem kaoḍi'ân amasyarakat.  

=== Ngaollè Pangèrèng ===
Sa'abiddhâ tello’ taon ḍâri èyangkana dhâddhi rosul, Nabbhi Muhammad coma mabârâtta Islam ḍâ' cakancana bân karabâddhâ, ghâpanèka ka’angghuy nyegghâ meddhâllâ rèaksi akut bân massif ḍâri kalangan bhângsa Arab, sè ka'ḍimma èbâkto panèka, kabiyasa'an-kabiyasa'an ta bhâghs ampon èkadhâghing bi' rèng-orèng Arab, sè ka'ḍimma kabâḍâ'ân ka'ḍinto sanget jhâu bân nyèmpang ḍâri parkara sè bhâḍhi èbhâkta tor èpatabâr sareng salèrana sè moljâ Nabbhi Muhammad. Kabânnya’an, sè parcajâ tor sè ayakènè bâburughânna Muhammad ghi' awwâl èngghi panèka angghuta kalowargâna tor golongan masyarakat awâm sè semma' sareng salèrana è kaoḍi'ân rèn-arènna, sala sèttongnga èngghi panèka Sayyidati Khadijah, Ali, [[Zaid bin Haritsah]] jhughân Bilal. Namong è awwâl taon 613, Muhammad ngabhârraghi aghâma Islam kalabân las-jellasan. sa'amponna seddheng abiddhâ, lajhu bânnya’ tokoh-tokoh bhângsa Arab akadhi [[Abu Bakar]], [[Utsman bin Affan]], Zubair bin Al Awwam, Abdul Rahman bin Auf, Ubaidah bin Harits, Amr bin Nufail, maso’ ḍâ' aghâma sè èbhâkta sareng Muhammad. Sadhâjâna sè maso’ Islam ghi' lun-ghâllunna ghâpanèka èsebbhut ''As-Sabiqun al-Awwalun'' otabâ sè lughâllu.

=== Panyebbarannèpon Aghâma Islam ===
Korang lebbi taon 613 M, tello’ taon salastarèna Islam èsebbarraghi kalabân mar-samar, Muhammad molaè  nyebbarraghi Islam kalabân rang-terrangan otabâ las-jellasan ḍâ masyarakat Mekka, rèspon sè ètarèma sanget kerras bân massif. Panèka èsabâbbhâghi amarghâ ajhârân aghâma Islam sè èbhâkta Muhammad ta' samè sareng parkara sè ampon dhâddhi budhâjhâ bân pola pèkkèr masyarakat Mekka bâkto ghâpanèka. Rato Mekka, Abu Jahal ngoca' jhâ’ Muhammad iyâ arèya orèng ghilâ sè bhâkal arosak tatanan kaoḍi'ânna orèng Mekka. Bunto' ḍari panolakân sè sanget sè ḍâteng ḍâri masyarakat jahiliyyâh è kottha Mekka bân kakobâsa'an sè èka'andhi’ kabbhi rato Quraisy sè anentang, Muhammad jhughân sadhâjâ ommat sè maso aghâma Islam ghi' awwâl lajhu èsèksa, èkanèyajâ, è'èna, èyojuk, bân è'ènthèngngaghi ḍâri lang saghulungnga masyarakat Mekka.

Sanaossa ngaollè pangangghep akadhi kaḍissa, salèrana teptep bisa ngaollè orèng sè kasokan ngèrèng ḍâ salèrana kalabân bitongan sè abâk bânnya’, sadhâjâ sè ngèrèng panèka jhughân lajhu mabârâtta ajhârân aghâma Islam lèbhât kalakowan adhâghâng ḍâ' naghârâ Syam, Persia, bân kawasân jazirah Arab. Salastarèna panèka, bânnya orèng sè panasaran bân kasokan ka'angghuy ngèrèng, pas ḍâteng ka Mekka bân Madina ka'angghuy mèrengngaghi bâburughân ḍâri Nabbhi Muhammad. Panampilân bân sèpat  bhâgussâ sè ampon kapèreng aghâbây ghâmpang ḍâ' Nabbhi Muhammad ka'angghuy ngaollè pangalèbur bân ḍukungan kalabân bitongan sè lebbi bânnya'. Kabâḍâ'ân ghâpanèka jhughân dhâddhi sajân ghâmpang nalèkana Umar bin Khattab bân pan-saponapan rato aghung suku Quraisy laènna motossaghi ka'angghuy maso' Islam, sanaos ghi' jhugân sè ta' enḍâ', engghi èmot ḍâ' bâkto ghâpanèka jhâ'lamon ''sèntimèn kasukuân'' sanget rajâ è Mekka bân Madina. È ḍâlem sala sèttong cateddhân, Muhammad jhughân ngaollè bânnya' orèng ḍâri negri Farsi (samangkèn Iran) ka'angghuy ngèrèng salèrana, sala sèttong sè kacatet èngghipanèka Salman al-Farisi, aropa'aghi ahli èlmo ḍâri naghârâ [[Persia]] sè pas dhâddhi sahabhâddhâ Muhammad.

Bâḍâna panyèksaan sè èyaḍhebbhi kabânnya'an orèng sè maso' aghâma Islam bâkto panèka adhâddhiyaghi sebbâb meddhâllâ karep ka'angghuy hijrah (ngallè) ka Habsyah (samangkèn [[Ethiopia|Èthiopia]]). Negus otabâ rato Habsyah, orèng [[Kristen]] sè aḍil, ngollèyaghi orèng-orèng Islam ka'angghuy ahijrah ḍâ' naghârâna tor jhughânan kenceng ka'angghuy alinḍungè kabbhi orèng Islam ghellâ' ḍâri tekkanan rato è Mekka. Muhammad dhibi’, è taon 622 hijriyâh ḍâ' Yatsrib, sèttong kottha sè jhâuna korang lebbi 200 mil (320 km) ḍâri ḍâjâna Mekka.

=== Hijrah ka Madina ===
Masyarakat Arab ḍâri pan-saponapan suku è sabbhân taonna mèyos ḍâ' kottha [[Mekka]] ka'angghuy asajârâ ka Baitulloh otabâ Ka’bah, sadhâjâna rèng-orèng ghâpanèka ajhâlânnaghi pan-saponapan traḍisi aghâmana è ḍâlem parjhâlanan kasebbhut, Muhammad ngoladhi kabâḍâ'n panèka mènangka kasempadhân ka'angghuy anyebbarraghi aghâma Islam. È antarana kabbhi orèng sè senè kalabân aghâma Islam iyâ arèya sakompolan orèng ḍâri Yatsrib. Kabbhi nyabis ḍâ’ka Muhammad bân pan-saponapan orèng sè ampon lughâllu maso’ Islam ḍâri Mekka è sèttong kenèan sè anyama Aqabah sacara mar-samar. Sa'ampona maso' Islam, kabbhi orèng ghâpanèka lajhu asompa ka'angghuy alinḍungè rè-orèng Islam bân Muhammad ḍâri kakejjhemanna masyarakat Mekka.

Taon saterrossâ, sakompolan masyarakat Islam ḍâri Yatsrib ḍâteng polè ka Mekka, kabbhi nyabis ḍâ’ka Muhammad è tempat sabellumma. Abbas bin Abdul Muthalib, iyâ arèya anomma sè bâkto panèka ghita’ maso' Islam, paḍâ rabu è ḍâlem papangghiyân kasebbhut. Kabbhi orèng ghellâ rowa, ngajhâk orèng- orèng Islam Mekka ka'angghuy ahijrâh ka Yatsrib amarghâ kabâḍâ'ân è Mekka korang saè mètorot ka'amanan sadhâjâ orèng Islam. Muhammad ahèrra narèma ajhâghân kasebbhut bân motossaghi ka'angghuy ahijrâh ḍâ' kottha Yatsrib è taon 622 M.

Ngèḍing kabhâr jhâ’ lamon bânnya’ orèng sè maso' Islam anèyat aèghâllaghina kottha Mekka, maka masyarakat jahiliyâh Mekka lajhu usaha ka'angghuy nyegghâ, sabâb masyarakat jâhiliyâh Mekka ghellâ' anḍi’ angghebbhân, lamon ètorot ahijrâh ka Yatsrib, Muhammad bhâkal anḍi' bânnya kasempadhân ka'angghuy majhurbhu aghâma Islam ḍâ' daèra- daèra sè lebbhi lèbâr. Sa'amponna korang lebbi sa'abiddhâ ḍu bulân, salèrana bân orèng Islam sè laèn ngaḍhebbhi paperrangan bân pan-saponapan pejhânjhiyân, sampè' ahèrra masyarakat Muslim ngallè ḍâri Mekka ka Yatsrib, sè ka'ḍimma sa'ampona karabuwân rombongan ḍâri Mekka è taon 622, kottha panèka lajhu kennal mènangka Madina otabâ ''Madinatun Nabi'' (kottha Nabi).

È Madina, pernata (kakhalifahan) Islam èlakowaghi è bâbâna kakobâsanna Muhammad. Ummat Islam bhibhâs 'èbâḍâ (salat) bân amasyarakat è Madina, sapanèka jhugân kaom minoritas Kristen bân Yahudi. È pèrioḍe salastarèna hijrâh ḍâ' Madina, Muhammad segghut ngaollè serrangan, ''teror'', ancemman ka'angghuy èpatè'è bân èperrangè sè ètarèma ḍâri rato Mekka, tatapèna sakabbhina ghâpanèka bisa èpalastarè lebbi ghâmpang asareng ummat Islam sè bâkto panèka ampon masèttong è Madina.

=== Pambèbhâssân Mekka ===
Taon 629 M, engghi taon sè kapèng 8 H salastarèna hijrâh ka Madina, Muhammad mèyos (abâli) polè ḍâ' Mekka kalabân abhâkta pasukan Muslim sabânnya’na 10.000 orèng, Bâkto ghâpanèka, salèrana ngaghungè maksod ka'angghuy na'lukkaghi kottha Mekka bân manyèttonga para panḍuḍuk kottha Mekka bân Madina. Pangowasa Mekka sè ta’ ngaghungè partahanan sè ta' cè' ghenna'na lajhu ḍhâmmang ka'angghuy marèngngaghi kottha Mekka ta' kalabân èbhârengngè parlawanan, nangèng kalabân syarat kottha Mekka panèka bhâkal èparèngngaghi è tao saḍâtengnga. Muhammad lajhu saroju', bân nalèkana ḍâpa' ka taon saḍâtengnga bâkto salèrana abâli, salèrana sè moljâ Nabbhi Muhammad ampon bisa masèttong Mekka bân Madina, bân lsajân lèbâr polè salèrana bisa nyebbarraghi Islam ḍâ sabâr-lèbârâ Jazirah Arab.

Muhammad ngatowaè ummat Islam ka'angghuy alaksana'aghi èbâḍâ hajji, mataḍâ’ sakabbhina arca sè bâḍâ è sakalèlèngnga Ka’bah, tor jhughânan, Nabbhi Muhammad nyapora bân ajhâlânnaghi atoran Islam è kottha Mekka.

=== Kasèdhâ'ân ===
Dhing pon moḍi, Nabbhi Muhammad katèbhânan panyakèt sè abâk sara, salèrana nyo’on sopajâ salèrna èrabât è dhâlemma Sayyidati Aisyah, sè aropa'aghi raji sè sanget èkasokanè. Muhammad lajhu èyater ḍâ' kennengan sè èkasokanè kalabân èbh~rengngè sareng salèrana Ali bin Abi Thalib jhughân Al-Abbas, kalabân kalabâḍâ'ân padhâèpon èghârsottaghi ka bhumè. Aisyah aparèngngonèng jhâ’ nalakèna bâḍâ è compo'na, Nabbhi Muhammad segghut adhâbu:

يَا عَائِشَةُ مَا أَزَالُ أَجِدُ أَلَمَ الطَّعَامِ الَّذِي أَكَلْتُ بِخَيْبَرَ، فَهَذَا أَوَانُ وَجَدْتُ انْقِطَاعَ أَبْهَرِي مِنْ ذَلِكَ السَّمِّ&lt;ref&gt;https://sunnah.com/bukhari:4428&lt;/ref&gt;

Ḍu! Aisyah, bulâ pagghun arassa sakè' perrèna neḍḍhâ ḍhâ'ârân è Khaibar, jhughân sanonto, bulâ arassa tlampo'on atè nèko akaton èra'-kerra' marghâna racon ghâruwâ.

Racon kasebbhut èsabâ' ka ḍhâging sè èdhâ’âr Muhammad è Khaibar bi’ rèng binè’ Yahudi sè  asmana Zainab binti al-Harits sè akarep ngettèsa kanabiyânèpon Muhammad, bân malessaghi rakyatdhâ, eppana, anomma bân lakèna sè èpatè’è sareng pasukanèpon Muhammad.

Aisyah aparèngngonèng jhâ’ nalèkana Muhammad nyanḍâr ḍâ' ḍâḍâèpon, salèrana mèreng Muhammad adhâbu:

اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي وَأَلْحِقْنِي بِالرَّفِيقِ الأَعْلي

Ḍu Allah, malarmoghâ nyapora'a Ajunan towan ḍâ' abdhi dhâlem, malar moghâ bellâsâ Ajunan towan ḍâ' abdhi dhâlem, tor malar moghâ mapolonga Ajunan towan ḍâ abdhi dhâlem kalabân sareng-sareng sè tèngghi (moljâ-parjhughâ).

Ta’ abit ḍâri ghâpanèka, Muhammad sèdhâ. Panèka teppa’ dhina Sennin, 8 Junè 632 M. Namong  bâḍâ sè ariwâyâttaghi ḍâri kalangan [[Syi’ah]] sè nyangka jhâ’ pasèdhâna Muhammad saongghuna èsabâbbhâghi racon sè èsabâ' sareng [[Aisyah]] jhughân [[Hafshah binti Umar|Hafshah]].&lt;ref&gt;[https://sunnah.com/urn/505680 &quot;Burials - كتاب الجنائز - Sunnah.com - Sayings and Teachings of Prophet Muhammad (صلى الله عليه و سلم)&quot;]. ''sunnah.com''. Aksès 2023-03-13.&lt;/ref&gt;

Èriwâyâttaghi jughân ḍâri sahabhât [[Anas bin Malik]] adhâbu: &quot; jhâ’ sèdhâna Muhammad panèka è arè sennèn, è bâkto panèka Muhammad mukka' klambuna dhâlemma, tor parappa'an shalat bârjâma'a sè ka'ḍimma imam èpon Abu Bakar&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Noer Fajariyah, Nila. &quot;SYAMAIL MUHAMMAD&quot;, hlm, 276. Solo: Aqwam, 2019. &lt;/ref&gt; yuswâ (omor) èpon Muhammad bâkto sèdhâna bâḍâ sè aḍhâbu sabidhâk tèllo' taon,  bâḍâ jhughân sè aḍhâbu sabidhâk lèma' taon.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Mo’jizât ==

=== Kanabbhyiân ===
Kadhi nabi bân rosul sabellumma, Muhammad èparèngè ''irhasat'' (tatengnger) bhâkal ḍâteng nabbhi, kadhi sè èyakènè sareng ummat muslim sè ampon èdhungngèngngaghi è ḍâlem pan-sponapan kètab soccè aghâma samawi, èdhungngèngngaghi jhugân dhâddhi tatengnger è bâḍâ è ḍâlem kanḍungan, masa kènè’ bân lancèngnga. Muhammad èparèngè mo’jizât salama kanabbhiyânna.

=== Al-Qur’an ===
Ummat muslim yâkèn jhâ’ mojizât sè palèng rajâ sè èkaollè sareng Nabbhi Muhammad èngghi panèka kètab soccè ka'angghuy ummat Islam, engghi [[Al-Qur'an|Al-Qur’an]]. Ghâpanèka  èsabâbbhâghi amarghâ bâkto panèka kabudhâjâ'ân otabâ kabiyasaenna bhângsa Arab sè parapa’an  majjhu ḍâlem biḍâng èlmo sastra, khososèpon bhâsa bân syair. Èsebbhut mojizât karana Al-Qur’an èyangghâp anḍi’ tatanan sastra Arab onḍhâk palèng tèngghi sè èpaḍâpa' sareng orèng sè ta' ngartè ka horop, sabhân-sabbhân mojizât sè èbhâkta sareng sadhâjâ utusan otabâ rosul malolo ananḍhingè ḍâ arah gajâlâ (trèn) sè parappa'an rammè. Al-Qur’an ka'ḍinto jhugân ngobâ sadhâjâ parkarana kaoḍi'ân bhângsa Arab kalabân abhâkta bânnya’ atoran ka’angghuy alakowaghi ḍhâsar- ḍhâsar nilai budhâjâ anyar, sè kaḍimma, sabellumma panèka moral bân kalakonna kabbhi orèng sanget rosak, kadhi nyembhâ bârhâlâ, arampok, matè’è na'-kana' kènè' marghâna tako’ bhâkal mèskèn bân nyangsara, nom-ènoman, akar-tokar antar suku bân salaènna.

nabbhi Muhammad jhughân aparèng conto è ḍâlem pamaosan Al-Qur’an sè ka'dimma pamaosanna Nabbhi Muhammad panèka aghâ'-megghâ' pamaosanna (è sabbhân- sabbhân ayât), torkaḍhâng manyarèng pamaosanna torkaḍhâng makènè' pamaosanna, maos Al-Qur’an kalabân ''lahn'' (bâcaan sè lèbur) maskè ta' èlaghuwi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Isra’ bân Mi’roj ===
mojizât laèn sè kacatet bân èyakini sacara loas bi’ ummat Islam iyâ arèya asèbâ’na bulân tor parjâlânan Isra’ bân Mi’roj ḍâri Madina nojjhu [[Yerussalèm]] ḍâlem bhâkto sè sanget sempèt. Kamampuân laèn sè kaanḍi’ Muhammad iyâ arèya kamengkasân tor pribaḍina sè bânnya’ èpojhi tor dhâddhi panotân para pamelluk Islam sampè’ samangkèn.

=== Ghâris Bâkto ===
Jhâlânna carètaèpon Nabbhi Muhammad ḍâri bhâbbhâr kantos sèdhâna:

=== Jhâjhârbâ'ân Ghumantong Kalabân Bhâdhânèpon ===
pan-saponapan hadis ariwayâttaghi pan-saponapan tatengngerrèpon bhâdhânna Nabbhi Muhammad sè ècarèta'ghi sareng sahabhâddhâ jhughân rajina. pan-saponapan riwâyât nyebbuttaghi jhâ’ Nabbhi Muhammad panèka orèngnga ḍheng-seddhâng, akolè’ potè bâk-abâk mèra, ajânggu’ tèpès, bân èghâmbhârraghi ngaghungè bhâdhân sè sèhat bân kowat katèmbhâng orèng è sakalèlèngnga. Riwayât laèn nyebbuttaghi jhâlamon socaèpon nabbhi Muhammad panèka celleng, ta’ asongot, seḍḍheng jângguna, tor ngaghungè pangambhung bilu’ sè jhujhuk kalabân tatengnger ''antropologis'' bhângsa Semit sè kappra.

Bâḍâ jhugân sè aḍhâbu jhâ' Nabbhi Muhammad panèka ta' tèngghi tor ta' panḍhâ'. sèrana rajâ bân tolang senḍina  jhugân rajhâ. bulu-bulu sè bâḍâ è ḍâḍâna panèka alos tor tombu loros ḍâri ḍâḍâ sampè' ḍâ' kalbuèpon. manabi alomampa,  Nabbhi Muhammad alomampa kalabân tâgghep atha'-kantha'a orèng sè alomampa è ron-toronan. manabi lad-ngoladhi maka sakabbhina bhâḍhânna jhugân noro' ngaḍhep. È antarana ḍuwâ' bhâuna bâḍâ ''Khatamun Nubuwwah,'' engghi ''khatam'' (tanḍhâ otabâ tatengnger) para nabi. Nabbhi Muhammad èngghi panèka manossa sè palèng lemmes atèna, palèng bhenḍer oca'na, palèng lembu' sèpatta, bân palèng  moljâ ca'-kanca'na. Pasèra'a bisaos sè nèngalè ḍâ’ka Nabbhi Muhammad pagghun ngormat, bân pasèra'a bisaos sè along-polong bân onèng  ḍâ’ka Nabbhi Muhammad pagghun lajhu trèsna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
=== Parnèkahan (Abhâlâ) ===
Ghi' bâkto jhenndhâ (oḍi’na otabâ swarghâna) Nabbhi Muhammad anèka (abhâlâ otabâna akabin) kalabân 11 otabâ 13 orèng binè’ (bâḍâ pamangghi sè bhidhâ ḍâlem parkara panèka). È bâkto omor 25 taon salèrana anèka kalabân Sayyidah [[Khadijah binti Khuwailid]], sè kaḍimma èjhâlanè sa'abiddhâ 25 taon kantos Sayyidah Khadijah sèdhâ. Parnèkahan ka'ḍinto èghâmbhârraghi sanget bhunga (bâlujâ), mèlana bâkto pasèdhâna Sayyidah Khadijah (sè abhâreng kalabân taon pasèdhâna Abu Thalib sè aropa'aghi pamanna Nabbhi Muhammad) èsebbhut mènangka taon kaseḍḍhiyân.

Sa'amponna sèdhâna Sayyidah Khadijah, Khaulah binti Hakim nyarannaghi ḍâ' Nabbhi Muhammad ka'angghuy ngabin [[Saudah binti Zam'ah|Saudah binti Zam’ah]] (Bâbinè ranḍhâ) otabâ Aisyah (potrana Abu Bakar ash-Shiddiq). Kalabân aḍhâsar parèntaèpon Ghustè Allah, Nabbhi Muhammad lajhu ngabin kaḍuwâna. Sa'amponna panèka, ècarèta'aghi, jhâ' Nabbhi Muhammad panèka ngabin pan-saponapan orèng binè’ polè saèngghâ bitonganna sadhâjâ korang lebbi 11 orèng, sè ka'ḍimma sè sanga’ ḍâri sè 11 ghâpanèka ghi’ èparèng bherkat tor lanjhâng omor kantos kapasèdhâna Nabbhi Muhammad. Rajina panèka antarana; Khadijah binti Khuwailid, [[Aisyah|Aisyah binti Abu Bakar]], [[Hafshah binti Umar]], [[Zainab binti Jahsy]], [[Zainab binti Khuzaimah]],  Saudah binti Zam'ah, [[Ummu Salamah]], [[Juwairiyah binti al-Harits|Juwariyah]], Syafiyah, Maimunah binti Harits, dan Ummu Habibah binti Abu Sofyan.

Para ahli sajhârâ, sè sal sèttongng engghi nèka Watt sareng Esposito apenḍâpat jhâ’ saongghuna kabânnya'an ḍâri angabinna Nabbhi Muhammad ḍâ rèng-orèng binè' ghâpanèka èmaksoddhâghi ka'angghuy makowat ikatan politik (sè akor kalabân bhudhâjâ Arab), otabâ aberri’ kaoḍi’ân (nolongè) ḍâ’ka para ranḍâ (bâkto panèka ranḍhâ lebbi sossa ka'angghuy anèka amarghâ bhudhâjâ sè nekkan  bin-kabin kalabân parabân).

== Historiografi ==

=== Al-Qur’an ===
Al-Qur’an èngghi ka'ḍinto aropa'aghi kètab soccè ka'aghunganna aghâma Islam. Orèng Islam parcajâ jhâ' al-Qur'an panèka ampon abâkkèllè bu-ḍhâbuna Ghustè Pangèran sè èpaḍâpa sareng malaèkat Jibril sè aghung  ḍâ Nabbhi Muhammad sè moljâ-parjhughâ. Al-Qur’an jhugân aberri’ bântoan sanaos naong sakonnè' ka'angghuy arumussaghi ''biografi kronologis'' Nabbhi Muhammad, sanajjhân kabânnya'an  ayât Al-Qur’an kaḍinto ta’ aberri’ kontèks sajhârâ sè signifikan.

=== Biografi awwâl ===
Sombher- sombher pangaonèngan sè pentèng sè aghumantong kalabân kaoḍi’ân Nabbhi Muhammad bisa oladhi otabâ èangghi è ḍâlem karjâ- karjâ sajhârâ tokang serrat è abad sè kapèng-2 tor sè kapèng-3 Hijriyâh (Abad sè kapèng-8 tor sè kapèng-9 M). Ka'ḍinto tamaso’ ''biografi'' ''Muslim traḍisional'' Muhammad, sè aparèng tambâ'ân kabhâr mènangka kaoḍi’ânnèpon Nabbhi Muhammad.

Nabbhi Muhammad jhugân ta' toman aḍhâ'âr roti bân ḍhâging sampè' kennyang angèng nalèkana ''dhafaf'' (nalèkana aḍhâ'âr areng-sareng orèng bânnya'). Jhughân è sèttong bâkto, toman kalowargâèpon Nabbhi Muhammad ta' toman ngoḍi'i apoy sa'abiddhâ sabulân, sobung laèn sè èḍhâ'âr angèng korma bân aèng.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Serradhân ''Sirah'' (Carèta Oḍi') sè èserrat palèng ngaḍâ' èngghi panèka ''Sirah Rasul Allah'' karjâèpon Ibnu Ishaq sè èsoson è taon 767 M (150 H). Sanajjhân karjâ sè sokkla panèka èlang, ''sirah'' panèka coma bâḍâ mènangka ''kutipan'' ''ekstensif'' ḍâlem karjâna  Ibnu Hisyam dan Ath-Thabari. Namong, Ibnu Hisyam nyerrad è ḍâlem pèyatoran ''biografi''-èpon Nabbhi Muhammad jhâ’ saongghuna salèrana Ibnu Hisyam panèk maèlang hal-hal ḍâri biografina Ibnu Ishaq sè “bhâkal marowet sabâgiyân rèng- orèng”. Sombher sajhârâ sè abâk ngaḍâ' laèn èngghi panèka s''ajhârâ kampanye Muhammad'' sè èserrat sareng al-Waqidi, tor tokang tolèssa Waqidi èngghi panèka Ibnu Sa’ad al-Baghdadi.

Bânnya’ ahli sajhârâ narèma catâddhân ''biografi'' sè bâk ngaḍâ' panèka mènangka sombher sè sokkla, sanjjhân lerres-teppa'na ta’ bisa èpastèyaghi. ''Studi'' sè palèng anyar ampon ngara'aghi ḍâ' sadhâjâ ahli sajhârâ ka'angghuy abhidhâ'âghi sè kaḍimma kabiyasa'an (''traḍisi'' ) sè aghumantong kalabân masalah hokom bân ka'ḍimman sè aghumantong kalabân kadhâddhiyân sajhârâ mornè. È ḍâlem ghâlimpo'na sè traḍisi sè aghumantong kalabân hokom, traḍisi bisa dhâddhi noro-numtom ḍa' ''penemuan (discover: Parkara sè ampn bâḍâ nangèng sabellunna ghi'ta' èkaonèngè).'' Sabettara, kadhâddhiyân sajhârâ,salaènna kadhâddhiyân sè lowar biyasa la-pola coma noro'-numtom ḍâ' ka  “pambântukân tèndènsial”.

=== Hadits ===

Sombher pentèng laènna èngghi panèka maso’ kolèksi hadis, èngghi panèka laporan mènangka ajhârân jhughân traḍisi ''verbal'' bân fisik sè èkaè'aghi kalabân Nabbhi Muhammad. Hadits èsoson sareng pan-saponapan generasi sa'amponna pasèdhâna Nabbhi Muhammad, èngghi sareng ummat Islam akadhi [[Muhammad bin Ismail al-Bukhari]], Muslim bin al-Hajjaj, Muhammad bin Isa at-Tirmidzi, Abdurrahman an-Nasa'i, Abu Dawud, Ibnu Majah, Malik bin Anas, dan ad-Daruquthni.

Pan-saponapan akaḍemisi ḍâri naghârâ bârâ’ cè sangetta ngâstètè èḍâlem ngangghep kolèksi hadits mènangka sombher sajhârâ sè lerres-teppa'. Ahli sajhârâ kadhi  Wilferd Madelung ta’ nola’ riwayât- riwayât sè ampon èsoson moḍiyân, tatapèna è ḍâlem anèlayya ka'ḍinto ḍâlem kontèks sajhârâ jhughân kalabân aḍhâsar kacocoghânna kalabân kadhâddhiyân sareng rèng-orèngèpon. Sajhârâwan muslim sè laèn, kapprana, lebbi ngotama'aghi ''literatur'' hadits ètèmbhâng ''literatur'' biografi, amarghâ hadits ka'ḍinto mertè riwayât traḍisional (''isnad''); bâḍâna sèttong kakorangan è ḍâlem sèttong riwayât sè meddhâl è ḍâlem ''literatur'' biografi adhâddhiyaghi riwayât kasebbhut ta’ bisa èparèksa otabâ ta' bisa è eccèk.

== Warisân ==

=== Traḍisi Islam ===
Kalabân ngèrèng pangessa'anèpon nongghâllâ Pangèran, maka ayâkènè atas kanabbhiyânna Nabbhi Muhammad ka'ḍinto, èngghi  aropa'aghi parara sè otama è ḍâlem Islam. Sabbhân-sabbhân orèng Islam ajhurbhâsa'aghi è ḍâlem ''Syahaḍât-èpon:'' “Sèngko’ anyaksè'è jhâ’ saongghuna taḍâ' pangèran sè èsembhâ  angèng Allah, bân  sèngko’ anyaksè'è jhâ’ saongghuna Nabbhi Muhammad iyâ arèya utusna (kon-pakonna) Allah”. Syahaḍât èngghi panèka krèdo otabâ prinsip ḍhâsarra Islam. È ḍâlem kayâkènanna aghâma Islam, Syahadât panèka aropa'aghi kalèmat otabâ cap-ocabhân sè lu-ghâllu sè bhâkal è kèḍing bi’ bhâji’ sè ghi’ bhuru rèmbi’; na'-kana' kodhu èyajhâri kalèmat kasebbhut jhughânan kalèmat panèka bhâkal èmaossâ nalèkana orèng Islam para’ matèya. Orèng Islam alang-ngolang kalèmat syahaḍât panèka è ḍâlem adzan bân è ḍâlem bhâjâng. Non-Muslim sè terro maso’a Islam èwâjibbhâghi ka'angghuy maos [[syahaḍât]].

È ḍâlem Islam, Nabbhi Muhammad jhughân èyangghep mènangka nabbhi sè ḍi-buḍina sè èpakon (èyotos) sareng Ghustè Pangèran. Kabiyasa'enna orèng Islam jhugân nyatet pan-saponapan mojizât otabâ kadhâddhiyân supranatural sè toman èlakonè sareng Nabbhi Muhammad. Akadhi, bânnya’ komèntator Muslim bân pan-saponapan cenḍikiawan bârâ’ ampon anafsirraghi suroh al-Qamar ayât 1-2 panèka aroju otabâ abâli (akaè) kalabân Nabbhi Muhammad sèkaḍimma salèrana kaḍinto mekka bulân nalèkana kaum Quraisy molaè nganiajâ ḍâ' rèng-orèng sè ampon ngèrèng Nabbhi Muhammad. Sajhârâwan Islam bârâ’, Denis Gril parcajhâ jhâ’ ongghuna Al-Qur’an panèka ta’ kalabân sanget jhârna' aghâmbhârraghi Nabbhi Muhammad panèka ngalakonè mojizât, Dènis ngoca'aghi jhâ’ mojizât palèng rajâ sè èka'aghungè Nabbhi Muhammad èngghi panèka Al-Qur’an.

Mongghu traḍisi Islam, Muhammad èserrang sareng panḍuḍu’ Tha’if bân sampè’ loka sara. Traḍisi panèka jhugân nyebbhuttaghi jhâ’ lamon malaèkat pnaèka mapaḍḍhâng ḍâ' salèrana Nabbhi Muhammad bân matabâr ka'angghuy malessaghi ḍâ' rèng-rèng sè nyerrang. Èḍhâbuwaghi jhâ’ tabârân panèka ètola' sareng Nabbhi Muhammd bân salèarana nyo’on sopajâ orèng- orèng Tha’if ghâpaneka ngaollè pètodhu bân maso’ Islam.

Sunnah abâkkèlè ḍâri sadhâjâ sè tèngka ghulina sareng bu-ḍhâbuna Nabbhi Muhammad (èpertè tor èjâgâ (èpèyara) è ḍâlem laporan sè èkennal mènangka Hadits) bân angalèmpotè sacem-macemma aktivitas bân kayâkènan molaè ḍâri lalakon sè akaè' kalabân aghâma, kabersèyan abâ', bân pangobhurân mayyit sampè’ pètanya mistis ''melibatkan'' trèsna antara manossa bân pangèran. Sunnah èyangghep mènangka model ''parsaingan'' bâgi ummat Islam sè salèh bân sanget apangaro ḍâ' budhâjhâna orèng Islam, salam sè èyajhârraghi Muhammad ḍâ' paḍâ Muslimma, ''Assalamualaikum'' (malarmoghâ kasalameddhân tèbhâ ḍâ' sampèyan kabbhi) èghuna'aghi sareng ummat Islam è sakabbhina dunnya. Bânnya’ ''detail ritual sè otama'' ḍâlem Islam akadhi solat, powasa, bân hajjhi taonan sè coma èpangghi è ḍâlem Sunnah bân taḍâ’ è Al-Qur’an.

Muslim sacara traḍisional ngoca'aghi trèsna bân panghormatân ḍâ' Nabbhi Muhammad. Carèta-carèta kaoḍi’ânèpon Nabbhi Muhammad, syafa'atèpon sareng mojizât-mojizâtèpon ampon maso' ḍâ' pamèkkèran populèr Muslim bân puisi. È antarana odes [[Arab Saudi|Arab]] ka'angghuy Muhammad, Qaṣīdatul Burdah (&quot;Puisi Mantel&quot;) karjâèpon toko Sufi ḍâri [[Mesir]], asmana al-Busiri (1211–1294) sè sanget tarkennal, bân sacara lowas èyâkènè bisa mabârâs bân aghânḍhu' kakowatan ''spiritual''. Al-Qur’an nyebbhuttaghi jhâ lamon Muhammad panèka  mènangka “rahmat ḍâ' sadhâjâna alam”. Èkaè'aghina ojhân kalabân rahmat è naghârâ tèmor anyebâbbhâghi Nabbhi Muhammad èyangghep mènangka onḍem-ojhân sè mabâratta kabherkatan bân ngampar è attas dhârâdhân, maoḍi’ polè atè sè matè, kadhi ojhân maoḍi’ polè bumi sè abâsna ampon matè. Olang taonna Nabbhi Muhammad èkarjâi mènangka pèsta rajâ è sakabbhina alam, angèng Arab Saudi sè kabânnya'an aèssè orèng salafisme sè ka'ḍimma peryaan publik panèka èlarang. Nalèkana ummat Muslim nyata'aghi otabâ nolès asma Muhammad, biyasana ètoro'è kalabân frase bhâsa Arab ''ṣallā llahu ʿalayhi wa-sallam'' (samoghâ'â salawât tor salam tetteppa tèbhâ ḍâ’ Nabbhi Muhammad ) ḍâlem tolèsan biyasa, tor kaḍhâng èghuna'aghi singkatân SAW (ka'angghuy frasa bhâsa Arab); ḍâlem karjhâ cètha’, biyasana èghuna'aghi [[kaligrafi]] kènè’.

=== Sufisme ===
As-Sunnah ampon bânnya' atas jhurbhu sareng ngembhângnga hokom Islam, bi-lebbi sajjhek hèr-ahèr abâd ḍâ’aḍâ’na Islam. Mistikus Muslim, sè èkennal mènangka sufi, sè nyarè ma’na sè palèng ḍâlem ḍâri Al-Qur’an bân sèpat sè palèng ḍâlem ḍâri Nabbhi Muhammad, ngaghungè pamangghi jhâ' ongghuna Nabbhi è ḍâlem Islam panèka ta’ coma mènangka nabbhi tatapèna jhugân mènangka manossa sè samporna. Sadhâjhâna ordo Sufi nyellè-nyarè rantai katoronna kabbhi ḍâ'ka Muhammad.

=== Paghâmbhârân ===
Sèttong jhâlân kalabân hadis sè alarang aghâbây ghâmbârrâ makhlok oḍi’ sè anḍi’ akal, sè sacara khusus èjâgâ kalabân kettat sahubungan kalabân Tuhan bân Muhammad, seni religius Islam èfokussaghi ḍâlem bhântu’ kata-kata. Orèng Islam omomma ajhâuwi ḍâri  aghâmbhâr Muhammad, bân masjid èhiasè kalabân kaligrafi bân prasasti Al-Qur’an otabâ gèomètris, bânni ghâmbâr otabâ pahatan. Samangkèn, larangan ḍâ’ka ghâmbâr Muhammad (omomma èrancang ka'angghuy nyegghâ panyembâân ḍâ’ka Muhammad, kalabân tojjhuân ka'angghuy ajhâgâ kamornèan kaèsaan Tuhan) jhâu lebbi kettat ètoro' ḍâlem Islam Sunni bân Ahmadiyyah ètèmbhâng Syiah. Sabettara panèka, pan-saponapan kalangan Sunni bân Syiah ampon aghâbây ghâmbârrâ Nabbhi Muhammad è bâkto lun-sabellunna.PangghâmbHârân Islam atas Muhammad rang-rang  bâḍâ. Kabânnya'an orèng ghâruwâ kabâtes ḍâ' ka mèdia bân èlit miniatur, bân sajjhâk rakèra 150 sabhâgiyân bânnya’ pangghâmbârân anunju'aghi Muhammad kalabân raè târselubung, otabâ sacara simbolis abâkkèlè salèrana mènangka oḍi'na apoy.

Pangghâmbârân palèng awwâl sè ghi' pagghun bâḍâ, èngghi panèka asalla ḍâri miniature Persia bân Ikhanate abâd ka-13, biasana ḍâlem genre sastra sè aghâmbârraghi kaoḍi’ân sareng tèngka ghulina Nabbhi Muhammad. Ikhanid, è bâkto pangowasa mongol Persia maso’ Islam, kalompo' Sunni bân Syi’ah addhuwân ngangghuy c''itra visual'', tamaso’ ghâmbârèpon Nabbhi Muhammad, ka'angghuy apromosiyaghi interprètasi khusus rèng-orèng ghâruwâ takaè' kalabân kadhâddhiyân pântèng è ḍâlem Islam. Amarghâ èpangarowè bi’ aghâma Bhuddhâ, inovasi panèka ghita’ toman bâḍâ sabellunnaa è ḍâlem Islam, bân èbhârengngè kalabân “''pergeseran'' sè lebbi lèbâr ḍâlem budhâjhâ seni Islam ḍâri abstraksi nojjhu rèprèsentasi” è “masjid, ka permaḍâni, sutra, karamik, bân ḍâ’ka kaca bân logam” salaèn buku. È tana Persia, traḍisi pangghâmbârân rèalistik panèka bâḍâ è jhâmnna Dinasti Timurid kantos Safawi mondhut kakowasa'an è awwâl abâd sè kapèng-16. Safawiyah sè ampon adhâddhiyaghi Islam Syi’ah mènangka aghâma naghârâ. Jhâk-manjhâghi panyèmpangan ḍâri ghâjâ artistic Ikhanid bân Timurid traḍisional kalabân notopè raèna Muhammad kalabân koḍung ka'angghuy ''mengaburkan'' raèna bân è ḍâlem bâkto ghâpanèka jhughân ampon abâkkèlè èsènsina sè nyonar. Kalerressân abhâreng kalabân panèka, pan-saponapan ghâmbâr sè èpangghi ḍâri masa sabellunna pas lajhu èrosak. Sa'amponna ka'ḍinto ghâmbârèpon lajhu èghâbây polè è masana Kakhalifahan Utsmaniyah è Naghârâ Turki  bân è tempat laèn, sanajjhân masjid ta’ toma èhias kalabân ghâmbâr Muhammad. ''Illustrated accounts of the night journey (mi'raj) were particularly popular from the Ilkhanid period through the Safavid era.''

Sabid-abiddhâ abâd sè kapèng-19, Iran kaḍâtengan trèn [[Buku|buku-buku]] “Mi’raj” sè ècètha' bân è-''ilustrasi''-aghi, kalabân raèna Muhammad akoḍung sè ètodhuwâghi ḍâ' ka orèng sè buta horof bân na'-kana' kadhi novèl grafis. Èproḍuksi lèbât litografi, buku-buku panèka ongghuna aropa'aghi “manuskrip kacètak”. Samangkèn, jutaan  sajhârâ bân ghâmbâr modèrn bâḍâ è pan-saponapan naghârâ sè kabânnya'ân aghâmana masyaraatta èngghi Islam, otamana [[Turki]] bân [[Iran]], è poster, kartu pos, tor nalèkana èpangghi sareng ummat Islam ḍâri naghârâ laèn, rèng-orèng Islam ghâpanèka kakabbhi bisa anyebâbbaghi meddhâllâ kontrovèrsi bân kamorka'an sè cokop rajâ.

=== Pamangghina Orèng Bârâ’ ===
Sa'amponna ''rèformasi'' protèstan, kaoḍi’ân bân kanabbhiyân dhâddhi sala sèttong ''topik'' sè èkapokpak è dunnya bârâ’. Guillaume Postel iyâ arèya orèng sè ḍâ’aḍâ’ sè aberri’  panemmo sè lebbi positif takè' kalabân Nabbhi Muhammad nalèkana salèrana aberri’ ''argument'' jhâ’ Muhammad kodhu èyarghâè bi’ orèng Kristen mènangka nabbhi sè essa. Gottfried Leibniz mojhi ḍâ' Muhammad karana “Muhammad ta’ nyimpang ḍâri ajhârân alami”. Henri de Boulainvilliers, ḍâlem bukuna ''Vie de Mahomed'' sè èterbi'aghi sacara anumèrta ka taon 1730, aghâmbârraghi jhâ' lamon Nabbhi Muhammad mènangka kapala politik sè berbakat bân angghuta parlemèn sè aḍil. Dhibi'na mapaḍḍhâng salèrana Nabbhi Muhammad mènangka otosan sè èilhamè sacara ilahi sè èpalako Ghustè Pangèran ka'angghuy mabhingung orèng- orèng Kristen tèmor sè atokar, ka'angghuy mabhibhâs wilayah tèmor ḍâri pamarènta'an zalim Romawi bân Persia, bân ka'angghuy nyebbarraghi pangataowan takaè' kalabân nongghâllâ Tuhan ḍâri India ka Spanyol. Voltaire anḍi’ panemmo sè acok-racok takaè' kalabân nabbhi Muhammad: Ḍâlem lakonna ''Le fanatisme, ou Mahomet le Prophète'' dhibi'na majhubâ’ Muhammad mènangka simbol fanatisme, bân ḍâlem sèttong èsai sè èterbi'aghi è taon 1748 dhibi'na nyebbhuddhâghi “Tokang tèpo sè luhur bân bhâgus atèna”. Namong ḍâlem survey sajhârâna ''Essai sur les mœurs,'' salèrana maḍḍhângngaghi jhâ' Nabbhi Muhammad panèka mènangka lègislator bân tokang takluk bân nyebbhut mènangka “pangghâmar”. Jean-Jacques Rousseau, è ḍâlem ''Social Contract'' (1762), nyatet &quot;maèlang lègènda propganda takaè' kalabân Nabbhi Muhammad mènangka tokang tèpo, kaulâ sadhâjâ lebbi onḍung anyebbhuttaghi jhâ Nabbhi Muhammad panèka aropa'aghi lègislator sè ampon macampo kakowatan aghâma bân politik kalabân bijak”. Emmanuel Pastoret ka 1787 è ḍâlem bukuna ''Zoroaster, Confucius and Muhammad'', anampillaghi kaoḍi’na sè katello panèka mènangka “orèng hèbat”, “sè abhâḍhi undang-undang sè palèng hèbat è alam samesta ”, bân abânḍingngaghi karèr kabbhi orèng ghruwâ mènangka sè nyar-ngayarè aghâma bân sè aberri’ hokom. Dhibi'na nolak panemmo omom jhâ’ Muhammad èkoca' tokang tèpo bân apenḍâpat jhâ’ Al-Qur’an matabâr “kabhenḍerrân kultus bân moral sè palèng luhur”. Dhbi'na jhugân aparèng palanggherrân kaèsaan Tuhan kalabân &quot;kapotosan sè ngasambu'i”. Pastores nolès jhâ’ saongghuna sangka'an takaè kalabân ta' atatakramana Nabbhi panèka taḍâ ḍhâsarra: sabhâligghâ, hokomèpon sè ètetteppaghi nyuro-nyebbâbbhâghi katennangan, karenḍâ'ân atè, bân rassa bellâs ḍâ’ka orèng-orèng sè kasokan ngèrèng lampana. Dhibina nyatet jhâ’ “sè aghâbây undang-undang Arab” èngghi panèka “orèng sè hèbat”. [[Napoleon Bonaparte]] jhugân kasambu' ḍâ' Nabbhi Muhammad bân Islam, bân aghâmbârraghi mènangka modèl talaḍân angghuta parlemèn bân rèng lakè' sè hèbat. Thomas Carlyle è  ḍâlem bukuna ''On Heroes, Hero-Worship, &amp; the Heroic in History'' (1841) aghâmbârraghi “Mahomet” mènangka “orèng sè ngaghungè bâbâtek tor tatakkrama sè aghung sè neng-nengan; salèrana iyâ arèya salasèttong ḍâri kabbhi sè ta’ bisa tapè ghu-ongghu”. Panafsirna Carlyte ampon èkutip sacara lowas bi’ cenḍikiawan Muslim mènangka dèmonstrasi jhâ’ kasarjana'an bârâ’ ngessa'aghi status Muhammad mènangka orèng rajâ è ḍâlem sajhârâ.

== Sombher ==
&lt;references /&gt;
[[Bhângsa:Nabbhi Muhammad]]
[[Bhângsa:Aghâma Islam]]
[[Bhângsa:Islam]]
[[Bhângsa:Serradhân Pèlèyan]]
{{Nabbhi Islam ḍâlem Al-Qur'an}}
{{AP}}</text>
      <sha1>fu33qzcgolpcdgk6j8gygp4gcrkom9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Isa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12284</id>
    <revision>
      <id>66567</id>
      <parentid>43165</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T00:03:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4270" sha1="g4t1s2ct38tt7vsmnzasb4f5yotrxfi" xml:space="preserve">{{Multiscript|Isa|ꦇꦯꦴ|عيسى}}
{{for|dhâpar panèka namong ponjhur pasoan [[Kristen]]|Yèsus}}
{{about|Nabi longkang pasoan Islam|nyama|Isa (nyama)}}
{{Infobox person
| honorific_prefix   = [[Nabi]] bân [[Rasul]]
| name               = 'Īsā&lt;br /&gt;عيسى
| honorific_suffix   = [[Alaihis Salam|'alaihissalam]], [[Ululazmi|Ulul 'Azmi]]
| title              = * [[Alaihis Salam|'Alaihissalam]]
* [[Almasih]]
* [[Ululazmi|Ulul 'Azmi]]
* [[Maryam|Ibnu Maryam]]
* Ruhullah
* Kalimatullah
| image              = Isa (Jesus)1.png
| image_size         = 150px
| caption            = Kaligrafi Isa  ''&lt;br&gt;'alaihis-salam''
| birth_name         = 
| birth_date         = 4 SM
| birth_place        = [[Bethlehem]]
| disappeared_date   = 33 M
| death_place        = 
| resting_place      = {{unbulleted list
}}
| residence          = [[Palestina]]
| years_active       = 
| notable_works      = 
| predecessor        = {{unbulleted list
| [[Yahya]] ([[Nabi bân rasul ḍâlem Islam|Sesuai urutan 25 nabi bân rasul]])
}}
| successor          = {{unbulleted list
| [[Muhammad]] ([[Nabi bân rasul ḍâlem Islam|Sesuai urutan 25 nabi bân rasul]])
}}
| spouse             = 
| children           = 
| parents            = [[Maryam]]
| relatives          = 
}}
{{Nabi Islam}}
'''Isa''' ({{Lang-ar|عيسى|'Īsā}}) èngghi panèka dhâpar ḍâlem [[Al-Qur'an]] sè nyalèra'aghi aron ''[[nabi]]'' sè kapèng-24&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;[[Nabi bân rosul ḍâlem Islam|Saondhuk urutan 25 nabi bân rosul]]&lt;/ref&gt; bhinarèn mènangka ''[[rosul]]'' sè kapèng-13&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt; mangsan kalabân ondhâghân mènangka ''[[Ululazmi|ulul azmi]]'' sè kapèng-4&lt;ref&gt;[[Ululazmi|Atok urutan 5 ulul azmi]]&lt;/ref&gt; ḍâlem [[Islam]].

== Ayat ==
{{quote|Ibrahim bennè orèng Yahudi bân bennè orèng Nasrani, anangèng èpon asrèraaghi aron sè lajhur, muslim, bân èpon, ka'dinto bhunten talambân rèng-orèng sè musyrik.|{{cite quran|3|67|style=inline}}}}

{{quote|Kantos nalèka Isa akarsa bhâkal moko jâriya sadhâjâ (Bani Israil), èpon aḍhâbu, &quot;Pasèra sè abhâḍhiâ tang padhurrun kaangghuy (majhâghââ aghâma) Allah?&quot; Para Ḥawāriyyūn (sohabat saccaèpon) lajhu nyambhit, &quot;abdhina sadhâjâ pandhurrun (aghâma) Allah. Abdhina sadhâjâ a'iman ḍâ' ghustè Allah, bân torè saksèaghi, Kalamon abdhina sadhâjâ èngghi ka'ḍinto (tamaso') rèng-orèng Muslim.|{{cite quran|3|52|style=inline}}}}

{{quote|Nyara ḍhâbu'aghi (Muhammad), &quot;Abdhina sadhâjâ iman ḍâ' ghustè Allah bân ḍâ' panapa sè ètoronaghi ḍâ' abdhina sadhâjâ bân sè ètoronaghi ḍâ' Ibrahim, Ismail, Ishak, Ya`kub, bân ana'-potoèpon, bân pa-ponapa sè èpaparèng ḍâ' Musa, `Isa bân sadhâjâ para Nabi ḍâri Pangèranna sadhâjâ. Abdhina sadhâjâ ta' dhâ-mabhidhââ pasèra bisaos neng pandhâlien èpon sadhâjâ, Namong ḍâ'-èpon (Allah) ka'ḍinto sadhâjâ abdhina ru'-buru' dhibi' ka'ḍinto.&quot;|{{cite quran|3|84|style=inline}}}}

{{quote|bân (Manèra ngokom jhughân) amarghâ catoran ghâpanèka samarbhâ, &quot;Saongghuna kaulâ sadhâjâ la mabhângka Al-Masih, Isa pottra Maryam, Rosul Allah&quot;, namong ḍâ' saongghuna jâriya kabbhi ghita' masèdhâèpon (Isa) bân (jughân) ta' nyalib'aghièpon, anangèng (sè jâriya kabbhi sèjânè èngghi panèka) orèng sè èsarobâ'aghi (mèbis) kelabân Isa. Saongghuna jâriya kabbhi sè asarengngen panemmon (matèna) Isa, samotana longkang kaènjhuwân markara pasèra sè èsèjan. Jâriya kabbhi tè-jhâktè ta' tao (pasèra tetèlana sè èsèjânna), namong nitèngè bhijâghâna sanèttra, Abhâdhi jâriya kabbhi ta' yakèn ampon manyèjânna, anangèng Allah lastarè ngaongghâ Isa kahadiratèpon. Allah Maha'adi, Mahalongèt.|{{cite quran|4|157-158|style=inline}}}}

{{quote|bân Manèra terrosaghi tèkatta rowa sakabbhina kalabân ngotos `Isa pottra Maryam, mateppa' kètab sè sabellunna, iyâ rowa Taurat. bân Manèra matoron Injil ḍâ' Isa, è ḍâlem kètabbhâ rowa ngibâ pètodhu bân sonar, sè kèya mateppa' Kètab sè sabellunna iyâ rowa Taurat, bân mènangka pètodhu kaḍhik lang-bhulângan kaangghuy ra-sèra sè atakwa.|{{cite quran|5|46|style=inline}}}}

==Cateṭṭan==
{{Notelist|2}}
==Sombher==
{{Reflist}}
{{Nabbhi Islam ḍâlem Al-Qur'an}}</text>
      <sha1>g4t1s2ct38tt7vsmnzasb4f5yotrxfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yusuf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13374</id>
    <revision>
      <id>66563</id>
      <parentid>40850</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T17:12:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8358" sha1="kjk88z3z1e39ev6sgv5yqi3pyyhfrt3" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
{{Nabbhi Islam}}
È ḍâlem [[Islam]], '''Yusuf''' ( {{Lang-ar|يوسف|Yūsuf}}    ) panèka tokoh sè èsebbhut è ḍâlem kètab soccèna orèng muslim, [[Al-Qur'an]] . Salaèn jârèya, Yusuf jhughân èsebbhut è ḍâlem Alketab bân Tanakh . Salèrana pottrana Ya'qub bin Ishaq bin Ibrahim .

È ḍâlem ku-buku aghâma monotèis, ènyata'aghi jhâ' Yusuf panèka tokoh sè alèm sè kalonta polana robana sè beccè'. Orèng jârèya edhina’agi bi’ tan-tarètanna se èrè, pas èangka’ bi’ kafilah sè lèbât pas epadhâddhi kabulâ. Di-budina orèng jârèya èjhuwâl ka pongghabâna [[Mesir|orèng Messer]] . Sakejjâ’ agghi’, Yusuf ahèrra dhâddhi sala sèttong tokoh penting è [[Mesir|Messer]] saellana ampon bisa ajhâbhâraghi mèmpèna rato. Al-Qur'an nyebbut parjhâlânan oḍi'na Yusuf mènangka &quot;''carèta sè palèng bhâgus''.&quot;

== Ayât ==

=== Al-Qur'an ===
&lt;blockquote&gt;(Ènga'-ènga'), nalèkana Yusuf adhâbu ḍâ' ka abana, &quot;Tang aba! ongghu-ongghu, kaulâ (amèmpè) nèngalè sabellâs bintang, mata'arè bân bulân; kaulâ nèngalè sadhâjâna asojud ḍâ' kaulâ.&quot;' 

(QS. Yusuf: 4).&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;Ongghu, è ḍâlem (carètana) Yusuf bân tan-trètana bâḍâ dhâ-tandhâ (kakobâsa'ânna Allah) mongghu orèng sè atanya.&quot;

(QS. Yufus: 7).&lt;/blockquote&gt;

== Asmana ==
È bhâsa Ibrani, oca' Yusuf ( ''YSF'' ) artèna 'atambâ'.   Asma ka'dissa èparèngaghi bi’ Rahel, èbhuna Yusuf, sè adu’a sopajâ Allah aparèngè tambâ'ân pottra ka'angghuy abâ'en.

== Carèta ==
È ḍâlem Al-Qur'an (kètab soccèna ommat Islam), asma Yusuf èsebbhut 27 kalè. Carèta Yusuf dhibi' kabânnya'an bâḍâ è ḍâlem Surah Yusuf, bâb kaduwâ' bellas ḍâlem Al-Qur'an. Parkara ka’dinto bhidhâ ḍâri nabbhi-nabbhi sè laèn sè carètana biyasana èsebbar è pan-saponapan surah.{{Marlo roju'an}}
[[Kategori:Artikel dengan pernyataan yang tidak disertai rujukan Oktober 2024|Yusuf dalam Islam]]

=== Latar belakang ===
 Alkètab anyata'aghi jhâ' Yusuf panèka pottrana Ya'qub sè nomer sabellâs. Èbhuna èngghi panèka Rahel, rajina Ya'qub sè nomer duwa’. Pottrana Ya'qub sè èsebbhut è ḍâlem Alkètab mètorot onḍhâgghân kalahèranna èngghi panèka: Ruben, Simeyon, Lewi, Yehuda, Dan, Naftali, Gad, Asyer, Isakhar, Zebulon, Dina, Yusuf, bân Benyamin . È antarana asma sè èsebbuttagi, coma Dina se binè’. Benyamin panèka tan-trètanna Yusuf sè sèttong, è bâkto sè laènna panèka trètan tongghâl eppa' bân lèn embu'. Yusuf ban tan-trètanna lahèr è Mesopotamia. 

Saellana pan-bârâmpan taon alako è tanèyanna mattowana è Haran (Mesopotamia lao'), Ya'qub abâli ka Palèstina kalabân binè bân pottrana. Polana ta’ ngaghungè hubungan sè saè bân trètanna sè kembhâr, Esau, Ya'qub kobâtèr Yusuf èpatè’è Esau. Ya'qub ngotos orèng ka aḍâ' ka'angghuy ngadhep ka Esau, tapè è bâkto Esau abâli, otosân jârèya abâlâ jhâ' Esau bâḍâ è jhâlân ka'angghuy ngadhep ka Ya'qub è'èrèngè empa' ratos orèng. Arassa tako’, Ya'qub laju magi kafilana èpadhâddhi duwa’ galumpo’, sopaja mon sè sèttong èserrang, sèttonganna bisa èpasalamet. 

È bâkto ètemmoè Esau bân rombonganna, Ya'qub pas asojud mènangka adhât ngormat è bâkto jârèya. Esau laju ngampel Ya'qub sambi molar areng-sareng. Rajina Yakub, sellerra ban tra’-pottrana paḍa asojud jhughân. Saellana jârèya Ya'qub pas aparèng sabâgiyân ḍâri kèbân obuwânna ḍâ' ka Esau mènangka tor-ator. Esau bân kalompo’na Ya'qub pas apèsa. Ya'qub laju ngobângè tana è Sikhem (se la dhâddi bâgiyânna Palèstina) pas alènggi è ka'dissa pan-snapan arè.

Saellana jârèya rombonganna Ya'qub mangkat ka Hebron, kalèngghiyânna Ishak. È tengnga jhâlân Rahel ngalahèraghi pottra lakè’ sè èasma'è Benyamin. Namong kalahèranna cè' malaraddhâ bân Rahel è budi arè pas sèdhâ. Salèrana èkobhur è kennengan sè semma' ka Betlehem .

=== Mèmpè ===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' Yusuf amèmpè nèngalè bintang sabellâs, mata'arè, bân bulân sè asojud ka salèrana. È bâkto Yusuf nyarèta’aghi mèmpè ka'dissa ḍâ' ka Ya'qub, Ya'qub pas makon ta’ abâlâ ka tan-trètanna parkara mèmpè ka'dissa amarghâ tako’ trètanna èrè bân tambhuruwân ḍâ' ka aba’na Yusuf. Ya'qub pas anotoraghi jhâ' Allah mèlè pottrana ka'angghuy dhâddhi nabbhi bân aparèng pangataowan tafsèr mèmpè. &lt;ref&gt;Al-Qur'an Surah Yusuf : 4-6.&lt;/ref&gt; Bintang sè sabellâs angartè'aghi tan-trètanna Yusuf, dinèng mata'arè bèn bulân artèna orèng towana Yusuf.

È ḍâlem Alkètab èjhârbhâraghi jhâ' Yusuf nyarèta'aghi mèmpèna ḍâ' ka abana bân tan-trètanna. Ya'qub pas adhâbu ka Yusuf, &quot;Ponapa kaulâ sareng èbhu bân tan-trètanna abâ'en asojud ka tana nyembhâ ka abâ'en?&quot; Saellana jârèya tan-trètanna Yusuf èrè ka Yusuf. AlKètab jhughân nyebbuttaghi jhâ' sabellunna mèmpè rèya, Yusuf mator ka tan-trètanna jhâ' tan-trètanna bâḍâ è tegghâl nalè'è gandum. Gandumma Yusuf laju manjheng teppa’, dinèng gintelanna tan-trètanna paḍâ asojud è aḍâ’na. Tan-trètanna Yusuf nganggep, &quot;Ponapa abâ'en terro dhâddhiyâ rato? Ponapa abâ'en terro ngobâsanè sèngko' kabbhi?&quot; Rèng-orèng jârèya sajân bâjhi’ ka Yusuf polana mèmpè ka'dissa. 

Al-Qur'an ta' nyebbuttaghi omorra Yusuf è bâkto jârèya, namong para olama' sè ahli è ḍâlem tafsèr anyata'aghi jhâ' mèmpè panèka èkaollè è bâkto Yusuf ghi' ta' ḍâpa' ka omor bhâllig, Namong è ḍâlem AlKètab nyebbhutaghi jhâ' Yusuf ghi' aomor ra-kèra petto bellâs taon. 

=== Somor ===
È bâkto laèn, tan-trètanna Yusuf apangrasa jhâ’ Ya'qub lebbi tarèsna ka Yusuf bân Benyamin ètèmbhâng ka abâ’na. È ḍâlem Al-Qur'an èsebbhut jhâ' rèng-orèng rowa pas nyoba' mate'è Yusuf, tapè sala sèttong ḍâri rèng-orèng rowa ta' anḍâ' ka rèncana jârèya bân nyaranaghhi Yusuf sopajâ èbuwâng ka somor sopajâ kafilah sè lèbât bisa makompol, bân sè laènna saroju' ḍâ' osolan jârèya. &lt;ref&gt;Al-Qur'an Surah Yusuf : 8-10.&lt;/ref&gt; Bâḍâ sabâgiyân olama' sè nafsèraghi jhâ' pottrana Ya'qub sè ta' poron mate'è Yusuf panèka Simeon, pèkkèran laèn panèka Yehuda, pèkkèran laèn panèka pottrana Yakub sè sarèyang, Ruben. 

Saellana jârèya, rèng-orèng rowa ngajhak Ya'qub ka'angghuy ngèḍhinnaghi Yusuf kalowar abhâreng rèng-orèng rowa sopajâ bisa amaèn bhâreng. Ya'qub molae lambâ’ ta' yâkèn polana tako’ Yusuf èkakan macan, maskè ahèrra ngèḍinè. Saellana kalowar areng-bhâreng, Yusuf èontallaghi ka ḍâlem somor metorot rancanana sè kaduwa'. È bâkto jârèya Allah awahyu'aghi ḍâ' ka Yusuf, &quot;Pastèna abâ'na bhâkal mator ka rèng-orèng rowa parkara lalakon rèya, è bâkto rèng-orèng rowa ghi' ta' tao.&quot; &lt;ref&gt;Al-Qur'an Surah Yusuf : 11-15.&lt;/ref&gt;

Tan-trètanna Yusuf laju paḍâ molè ngèbâ rasobna Yusuf sè aèssè ḍârâ. Sambi molar, rèng-orèng rowa ngoca' jhâ' Yusuf èkakan macan è bâkto rèng-orèng rowa ta' parduli bân èpanènggalè Yusuf kalabân râng-bhârângnga. Ngèding pangakowanna rèng-orèng jârèya, Ya'qub coma pasra ka Ghustè Allah bân adhâbu, &quot;Sa'ongghuna, abâ’na dhibi’ sè ngangghep parkara sè jhubâ’ jârèya bhaghus, dhâddhi pèra’ sabbhâr sè palèng bhâghus. Bân sèngko’ nyo’on tolong ka Allah è ḍâlem parkara sè èkabâlâ ba’na ka sèngko’ bi' abâ'na kabbhi.&quot; &lt;ref&gt;Al-Qur'an Surah Yusuf : 16-18.&lt;/ref&gt;

Saellana jârèya, bâḍâ rombongan orèng sè ajhâlân lèbât bân bâkto sala sèttong ḍâri rèng-orèng rowa nyarè aèng è somor, èkabâsa'aghi cè' sennengnga polana nemmo ana' lakè', terros èsèmpen mènangka dhâghângan. &lt;ref&gt;Yusuf (12): 19&lt;/ref&gt; Al-Qur'an lajhu nyebbuttaghi jhâ' rèng-orèng rowa lajhu ajhuwâl Yusuf kalabân arghâ sè moḍâ polana ta' terro ka Yusuf. &lt;ref&gt;Yusuf (12): 20&lt;/ref&gt; Ibnu Katsir nyebbhutaghi jhâ' bâkto tan-trètanna Yusuf onèng jhâ' Yusuf èkala' sareng rombongan orèng sè ajhâlân, rèng-orèng ka'ḍinto nabâng rombongan kasebbhut bân ngoca' jhâ' Yusuf panèka kabulâna sè buru. Tan-trètanna lajhu ajhuwâl Yusuf kalabân arghâ moḍâ ka para parjhâlânan kasebbhut. 

== Sombher ==
{{Reflist}}

{{Nabbhi Islam ḍâlem Al-Qur'an}}</text>
      <sha1>kjk88z3z1e39ev6sgv5yqi3pyyhfrt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sulaiman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13385</id>
    <revision>
      <id>66564</id>
      <parentid>41094</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T00:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12348" sha1="216na1hx7oglh6kxml154sfijhxkaox" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
{{Nabbhi Islam}}
'''Sulaiman''' ({{Langx|ar|سُليمان|Sulaimān}}) panèka sèttong orèng è ḍâlem [[Al-Qur'an]], Alkètab, bân Tanakh. Salèrana panèka nabbhi bân rato, èkotara jhughân mènangka orèng sè majhâghâ Bhângonan soccè sè partama (Baitul Maqdis) è [[Yèrusalèm]]. Asma' Sulaiman serrèng èpangghi bân èkabâ'aghi sareng pan-snâmpan carèta kona (legenda), Khosossa sè èkabâ' sareng parkara magis bân mistis. Tokoh panèka èsebbhut ''Salomo'' è ḍâlem aghâma Yahudi bân Kristen. Anapon ḍâlem aghâma Islam èsebbhut Sulaiman.

== Ètimologi ==
'''Sulaiman''' (سُلَيمَان) asalla ḍâri oca’ bhâsa ''salima-yaslamu'' (سَلِمَ يَسلَمُ) sè artèna nyalamettaghi, kataremtemman, otabâ majhârbhâ’aghi. ḍâri oca’ ''salima'' (سلِم) sè noro’è wazan isim tashgir ''fu’aylan'' (فُعَيلَان) dhâddhi ''sulayman'' (سُلَيمَان) sè artèna '''orèng sè abâli.'''

'''Sulaiman''' (שלמה) asalla ḍâri oca' ''shalom'' (שלם/שלום) sè artèna kataremtemman, dhâddhi Sulaiman bisa èartè'aghi mènangka '''orèng sè madâteng kataremtemman''', salaèn jârèya Sulaiman jhughân ngaghungè asma laèn, èngghi panèka '''Yedidiah''' sè artèna '''èkalèburè sareng Ghustè Allah'''.

== Ayât ==
&lt;blockquote&gt;''Bân ongghu, Kaulâ ampon aparèng èlmo ḍâ' Dâwud bân Sulaiman, bân kaduwâna adhâbu, &quot;Sadhâjâna pojhi èngatassè Ghustè Allah sè ampon malebbi kaulâ ḍâri bânnya' kabulâ-kabulâna sè iman.&quot;'' 

(QS. An-Naml:15)&lt;/blockquote&gt;&lt;blockquote&gt;''Salèrana adhâbu: &quot;Adu pangèran kaulâ, sapora'aghi kaulâ bân parèngaghi ḍâ' kaulâ karaton sè ta' èka'anḍi' sareng sèttong orèng bhâi sa'amponna kaulâ, sa'ongghuna Ajunan sè  Maha aparèngè.&quot;''

(QS. Sad: 35) &lt;/blockquote&gt;

== Carètana ==
Asma Sulaiman (Solomon) èsebbhut è Al-Qur'an (kètab soccè Islam) pèttong bellâs kalè bân carètana èsebbhut è ḍâlem Surah Al-Baqarah ayât : 102, Al-Anbiya' ayât : 78-82, An-Naml ayât 30-40. È ḍâlem Tanakh (kètab soccè orèng Yahudi) bân Alkètab (kètab soccè aghâma Kristen), Sulaiman (èsebbhut Sulaiman è ḍâlem aghâma Yahudi bân Kristen) èsebbhut è 1 Rato-rato (M'lakhim) 1-10, 2 Tawarikh (Divrei ha-Yamim) 1-9. Katerrangan mènangka Sulaiman jhughân èpangghi è ḍâlem riwayât hadits bân literatur rabinik.

=== Latar Belakang ===
Sulaiman panèka orèng Isra’il ḍâri suku Yehuda. Tanakh bân Alkètab nyata'aghi jhâ' silsilana panèka Sulaiman (Solomon) pottrana Dawud (Daud) pottrana Isay pottrana Obed pottrana Bowas pottrana Salma pottrana Nahson pottrana Aminadab pottrana Ram pottrana Hezron pottrana Peres pottrana [[Yehuda]] pottrana [[Ya'qub]].

Saellana maso' ka Palestina sè èkatoa'è sareng [[Yusya|Yusya' bin Nun]] (Yosua bin Nun), Bani Israil (orèng Isra'il) maso' ka masa suku. Saellana [[Samuel]] adhâddhiyaghi Thalut (Saul) mènangka rato, bhângsa Isra'il maso' ka pèriode karatonan. Saellana Thalut sèdhâ, kakobâsa'an èpassra'aghi ka pottrana, Daud (David). Sulaiman ngaollè tahtana karaja'an Isra'il sa'amponna ramana, Daud, sèdhâ. 

=== Kabhijâgghân ===
Èsebbuttaghi è ḍâlem Al-Qur'an jhâ' bâkto Daud ghi' oḍi', bâḍâ sèttong orèng sè mator jhâ' kebbhun anggurra èrosak bi' embi'. Saellana jârèya èsebbhut jhâ' Sulaiman aghâbây kapotosan sè lebbi teppa' parkara masala jârèya. &lt;ref&gt;Al-Anbiya' (21):78-79&lt;/ref&gt; Para olama' aparèng informasi parkara ayât panèka jhâ' bâḍâ sèttong pihak sè mator ḍâ' ka Daud polana kebbun anggurra rosak bân èkakan embi'. Dawud aparèng kapotosan jhâ’ orèng sè anḍi’ kebbhun bhâkal aghântè'è rogi. Namong, Sulaiman aghâdhui pèkkèran jhâ' sè anḍi' embi' kodhu massra'aghi embi'na ghâbây sè anḍi' kebbhun, sopajâ sè anḍi' kebbhun bisa aghâdhui embi', akadhi ngala' susuna. Sabatara jârèya orèng sè anḍi’ embi’ kodhu mateppa’ kebbhun jârèya sampè’ ka kabâḍâ’ân asalla. Samarèna kebbhunna sè anḍi’ embi’ mateppa’, embi’na pas èpabâli ka sè anḍi’. Daud pas saroju’ ka pekkèranna pottrana jârèya. &lt;ref&gt;''Lives of the Prophets'', L. Azzam, ''David and Solomon'', hlm. 62, Suhail Academy&lt;/ref&gt;

Kètab Soccè nyebbuttaghi jhâ’ bâḍâ orèng binè’ duwâ’ ḍâteng ka Sulaiman ka'angghuy tor-mator. Rèng-orèng jârèya bâng-sèbâng anḍi’ pottra lakè’ sèttong sè ghi bhâji', tapè sala sèttong bhâji'na matè. Sè kaduwâna jârèya pas atokar polana bhâji' sè ghi' oḍi' bân bâng-sèbâng ḍâri sè kaduwâ èako jhâ' jârèya ana'na. Sulaiman laju makon sopajâ bhâji’ jârèya èpatè’e ètoghâl dhâddhi duwâ', sopaja bhâji’ jârèya paḍâ èparèngè sèttong bâgiyânna bâng-sèbâng. Ngèding kapotosân jârèya, bâbinè' sè nomer sèttong saroju' ka'angghuy aberri' ana'na ka bhâbinè' sè nomer duwâ', è bâkto ka'dissa bâbinè' sè nomer duwâ' langsung saroju' kalabân kapotosânna Sulaiman ka'angghuy ngettok ana'na dhâddhi duwâ' bâgiyân. Saellana jârèya Sulaiman motossagi jhâ’ ana’ jârèya anḍi’na bâbinè’ sè ḍâ’-aḍâ’, polana rassa ka'èbhuna bân kasokanna aparèng ana’na ka bâbinè’ laèn sa'abiddhâ ana’na ghi’ oḍi’.   

=== Kakowadhân ===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' Sulaiman ngartè bhâsa kèbân, akadhi mano' bân bilis. Ca’èpon, bâḍâ bilis sè ma'ènga’ rombonganna sopajâ abâli ka kennenganna (sarang) sopajâ ta’ ènyek-ènyek bi’ Sulaiman bân tantarana. Sulaiman sè mèreng bân ngartè ḍâ’ ka oca'na bilis, sem-mèsem bân aghellâ’, pas asokkor ka Allah SWT. Sulaiman jhughân bisa tor-matoran bi' [[mano']] hud &lt;ref&gt;Al-Qur'an Surah An-Naml : 18-27&lt;/ref&gt; bân tor-matoran bi' jin. &lt;ref&gt;Al-Qur'an Surah An-Naml :38-39&lt;/ref&gt;

Sulaiman jhughân èsebbhut makompol tantarana sè aropa'aghi manossa, jin bân mano', marènta'aghi mano' hud-hud ka'angghuy ngèbâ pessen bân ngèdingaghi bu-dhâbuna manossa, &lt;ref&gt;Al-Qur'an Surah An-Naml :28&lt;/ref&gt; nangkep sètan bân marenta'aghi ka'angghuy mabângun bân nyèllâm, &lt;ref&gt;Al-Qur'an Surah Al-Anbiya' :82&lt;/ref&gt; alebbhur tambhâghâ, marenta'aghi jin ka'angghuy mabângun dhung-gheddhung tègghi, la'-kolla'an sè rajâ, patung, bân parkara laènna sè èkasokanè Sulaiman. &lt;ref&gt;Al-Qur'an Surah Saba' :12-13&lt;/ref&gt;

=== Jhârân bân angèn ===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' è sèttong malem, Sulaiman èatoraghi jhârân sè jinak bân ghâncang berka'en bân salèrana èpanèngalè kantos èlang ḍâri pangabâsân. Saellana jârèya, Sulaiman marènta’agi sopajâ rân-jhârân jârèya èghibâ ka Sulaiman, pas ngosap lè’èrra bân sokona rân-jhârân jârèya. &lt;ref&gt;Shad (38):31-33&lt;/ref&gt;

Bâḍâ pan-brâmpan tafsèr parkara ayât panèka. Tafsèran sè awwâl anyata'aghi jhâ' sè &quot;èlang ḍâri pangabâsân&quot; panèka mata'arè, è bâkto &quot;ngosap lè'èrra bân sokona jhârân&quot; èartè'aghi mènangka nyambhelli otabâ motong. Artèna Sulaiman nonton jhârân jârèya sampè’ compet arè. Parkara ka’dinto adhâddhiagi Sulaiman loppa ka'angguy alako ibâdâ malem. Saellana jârèya Sulaiman makon sopajâ rân-jhârânna èsambhelli polana ta’ mardhuli ḍâ' kabhâktèyanna ḍâlem ibâdâ. Tafsèran kaduwâ' ènyata'aghi jhâ' sè &quot;èlang ḍâri pangabâsân&quot; panèka jhâran dhibi' sè èmaksod bân jhâ' &quot;ngosap lè'èrra bân sokona jhârân&quot; artèna ngosap pellona jhârân ka'dissa.   

Al-Qur'an jhughân ajhâbhâraghi jhâ' Allah makon angèn-angèn sè èghuli ka arah ponapa bisaos sè èkasokanè Sulaiman. &lt;ref&gt;Al-Anbiya' (21):81&lt;/ref&gt; Bânnya' olama' nyata'aghi jhâ' Sulaiman ngaghungè tana sè bâḍâ compo'en, karaton, tènda, jhârân, onta bân bânnya' pakakas perrang. Bâkto terro alomampaá jhâu, Sulaiman bisa marenta’agi angèn sopajâ ngangka’ tana jârèya bân sabhârâng sè bâḍâ è attassâ, pas eghibâ ka kennengngan sè èkasokanè kalabân ghâccang otabâ on-laon. Èdhâbu'aghi jhâ’ mukjizat angèn ka’dinto èparèngè sareng Allah amarghâ Sulaiman ampon adhingghâllaghi rân-jhârânna (ngabâs tafsèran sè kapèng sèttong rân-jhârânna Sulaiman) ka'angguy nyarè ridhâ’ânna Ghustè Allah.   

=== Baintul Maqdis ===
Sombher-sombher Yahudi bân Kristen nyebbuttaghi jhâ' Sulaiman (Solomon) panèka orèng sè abângun [[Baitul Maqdis]] ( {{Lang-ar|بيت المقدس}} , bhâsa Ibrani   ''HaMikdash'', artèna &quot;Roma Soccè&quot;), èsebbhut jhughân Candi, Candi Allah otabâ [[Bait Salomo|Candi Sulaiman]], bhângonan sè èkhososaghi ka'angghuy ibâdâna orèng Isra'il. Al-Qur'an ta' aparèng informasi parkara pambângunan Baitul Maqdis. È ḍâlem Alkètab èsebbhut jhâ' geddhung panèka lanjhânga 60 hasta (27 mèter), lèbârrâ 20 hasta (9 mèter), bân tègghina 30 hasta (13,5 mèter). È ḍâlem geddhung panèka bâḍâ kamar khosos sè èsebbhut [[Ruang Mahakudus|Kennengngan Soccè]] ( קֹדֶשׁ הַקֳּדָשִׁים ''Qṓḏeš HaqQŏḏāšîm'' ) bân è kennengan ka'dissa èsèmpen [[Tabut perjanjian|Petthe Parjanjiyan]] . &lt;ref&gt;{{Alkitab|1 Raja-Raja 6:2-38}}&lt;/ref&gt;

Tanakh bân Alkètab nyata'aghi jhâ' Baitul Maqdis (Bait Soccè) èpadhâddhi è taon sè kapèng empa' pamarènta'anna Sulaiman. È ḍâlem riwayât hadits, ènyata'aghi jhâ' Baitul Maqdis (Bait Soccè/Bait Allah/ [[Masjid Al-Aqsha|Masjid Al-Aqsa]]) èpadhâddhi pa' polo taon sa'amponna Masjid Agung.&lt;ref&gt;HR. Bukhari (585)&lt;/ref&gt; Èbâḍâ'aghi ḍâri riwayât hadits, pan-bârâmpan olama' ngoca' jhâ' Baitul Maqdis èpadhâddhi è bâkto sè sabellunna bân Sulaiman namong mabângun polè.    

=== Balqis ===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' mano' hud-hud aberri' tao ka Sulaiman jhâ' salerana ghi' buru ḍâteng ḍâri tana Saba' (Syeba), èjhârbâ'aghi jhâ' tana panèka èpimpin sareng orèng binè' sè anḍi' tahta rajâ, è bâkto salèrana bân orèng-orèngnga nyembhâ ka mata'arè. &lt;ref&gt;An-Naml (27):22-26&lt;/ref&gt; Al-Qur'an ta' nyebbuttaghi nyamana bân gelar bhâbinè' sè marènta Saba' (Syeba). Bâḍâ olama' sè adhâbu jhâ' rato panèka asmana Balqis otabâ Bilqis (bhâsa {{Lang-ar|بِلْقِيْس}}).    

Sulaiman pas ngotos mano' hud-hud ka'angghuy ngaterraghi sorat ḍâ' ka rato Balqis sè aèssè parnyo'onan ka'angghuy ḍâteng ka salèrana è ḍâlem kabaḍâ'ân pasrah. Saellana aparembhâghân bân pan-snapan pamimpin naghârâ, Balqis motossaghi ka'angghuy ngèrèm otosân sè ngèbâ hadiyâ ka Sulaiman. Tapè Sulaiman makon otosân ka'dissa abâli sarta ngancem bhâkal ngèrèmma tantara sè talèbât kowat sè ngojugghâ rèng-orèng jârèya ḍâri naghârâna. &lt;ref&gt;An-Naml (27):27-37&lt;/ref&gt;

Saellana jârèya, Sulaiman abâhas bân pan-snapan pangrajâ, marèksanè apa bâḍâ sè sanggup ngaterraghi tahtana Balqis ka Sulaiman. Jin ifrit ghâpanèka ajhâlânaghi sukarèla, ènyata'aghi jhâ' abâ'na bisa ngangka' tahta sabellunna Sulaiman ngadek ḍâri korsèna. Namong, bâḍâ partai laèn sè ngajuwaghi dhibi'na, ènyata'aghi jhâ' èpon anḍi' pangataowan ḍâri buku, ngoca' jhâ' èpon bisa ngèbâ tahta è ḍâlem sakejjâ'. &lt;ref&gt;Al-Qur'an Surah An-Naml : 38-40&lt;/ref&gt; Bâḍâ sè ngoca' jhâ' èpon Ashif bin Barkiya, menteri &lt;ref name=&quot;Arabian&quot;&gt;Richard F. Burton, ''Book of the Thousand Nights and a Night: vol. I'', Kissinger Publishing Co, 2003, kaca 42.&lt;/ref&gt; otabâ sekretaris bân èangghep sapopona Sulaiman. Pamangghi laèn nyata'aghi jhâ' salèrana panèka sala sèttong olama'na bhângsa Isra'il. Bâḍâ jhughân sè parcajâ jhâ' èpon panèka jin sè parcajâ, bân bâḍâ sè adhâbu jhâ' ka'dissa Malaikat Jibril.     

Saellana tahta ka'dissa laju ongghu-ongghu èpaḍâteng, Sulaiman makon sopajâ tahtana èobâ. Bâkto Balqis ḍâteng bân ngadhep ka Sulaiman, laju atanya, &quot;Apa akanta rèya tahtana abâ'na?&quot; Balqis ajâwâb, “Akadhiâ jârèya paḍâ sara.” È bâkto èajhâk maso’ ka karatonna Sulaiman, Balqis apangrasa bhâkal lèbât kolla dhâddhi ngangka' rasobhânna. Sulaiman ajhâbhâraghi jhâ’ rèya lèncak sè èkaghâbây ḍâri kaca. Balqis laju nyata'aghi jhâ' abâ'na massra'aghi dhibi'na ka Allah, Gustèna sadhâjâ dhunnya. &lt;ref&gt;An-Naml (27): 41-44&lt;/ref&gt;      

== Sombher ==
&lt;references/&gt;
{{Nabbhi Islam ḍâlem Al-Qur'an}}</text>
      <sha1>216na1hx7oglh6kxml154sfijhxkaox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ismail</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13522</id>
    <revision>
      <id>66562</id>
      <parentid>42587</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T17:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3313" sha1="br8qkbc842xlsvn81o67ecftt1bpmmz" xml:space="preserve">{{Unreferenced}}
{{Infobox orang}}
{{Nabbhi Islam}}
'''Ismail''' ( {{Lang-ar|إسماعيل|Ismā‘īl}}) panèka tokoh è ḍâlem Al-Qur'an, Alketab, bân Tanakh. È ḍâlem Islam, dhibi'en èangghep mènangka nabbhi bân rasul. Isma'il panèka pottrana Ibrahim sè partama bân bângatowanana [[Muhammad]]. Toronanna èsebbhut ''`Arab al-Musta`ribah'' (&quot;Arab sè è-Arab-aghi&quot;), polana rèng-orèng rowa bhunten orèng Arab asli bân ajhâr bhâsa Arab ḍâri orèng asli lokal. È ḍâlem aghâma Yahudi bân Kristen, tokoh panèka èsebbhut ''Ismael''.

== Ayat ==
Bân carèta'aghi (Muhammad) carètana Isma’il è ḍâlem Kètab (Al-Qur'an). Dhibi'en ongghu-ongghu orèng sè bhenḍer jhânjina, rasul bân nabbi. Bân dhibi'en marènta'aghi kalowargana ka'angghuy (ngalakonè) sholat bân (majâr) zakat, bân dhibi'en panèka orèng sè èkasennengè bi' Pangèranna. Qur'an Maryam: 54-55.

== Nyama ==
Isma’il asalla ḍâri ḍuwâ’ oca’, enggi paneka “ngèḍing” (isma' ٱسْمَعْ) bân &quot;Allah&quot; (al/il إيل), sè artèna &quot;Pèrengaghi (do'a kami ya) Ghustè Allah.&quot; Do'a Nabbhi Ibrahim ka Ghustè Allah sè kanḍung ḍâlem Al-Qur'an

رَبِّ هَبْ لِي مِنَ ٱلصّٰلِحِيْنَ , artèna “Ya Pangèran kaulâ parèngè abdhidhâlem (pottra) sè tamaso’ rèng-orèng sè sholih”.

Jhâwâbhânna Allah,

Bân kaulâ aberri' kabhâr gembira tentang pottra sè cè' sabbhârra (Ismail).&quot; Qur'an surah As-Saffat ayat 100-101.

== Carèta ==
Nyama Isma'il èsebbhut ḍubellâs kalè è ḍâlem Al-Qur'an (kitab suci Islam) èsebbhut è ḍâlem sorat Al-Baqarah (02): 127, 136, 140; An-Nisa' (04): 163; Maryam (19): 54-55; bân Al-Anbiya' (21): 85-86; jhughân è Ash-Shaffat (37): 101-107.

Alketab nyebbuttaghi jhâ' Ibrahim bân kafilah pengikutna abâli hijrah Irak ka Suriah. Tapè è Syiria bâḍâ paceklik dhâddhi rèng-orèng jarèya èntar ka Messèr.

== Hajar bân Ismail ==
Ibrahim bân Sarah abâli ka Syria. Saellana abit oḍi' è ḍissa', pagghun ta' anḍi' ana'. Ibnu Katsir è nolès jhâ' Sarah lajhu aberri' Hajar mènangka selir dhâddhi binèna Ibrahim polana yakin jhâ' bhâkal andi' ana'. Isma’il lahèr è bâkto Ibrahim ghi’ aomor 86 taon.

Sombher-sombher Muslim bân Alkitab bhâdhi bhân-sabbhân parkara bâkto Hajar bân Isma'il èungsikan ka Arab. Maskè Al-Qur’an dhibi’ ta’ nyareta’agi kadhâddihyân panèka, hadis tor tafsir para ulama akor jhâ’ Hajar sareng Isma’il èpakalowar è bâkto Isma’il ghi’ kene’ tor nyosowe. È ḍâlem sèttong hadis, èjhârbâ'aghi jhâ' Ibrahim narèma parènta ka'angghuy makalowar Hajar bân Isma'il ḍâri Suriah bân nyabâb'aghi è tengnga padang sè ta' èkennengnge. È bâkto Ibrahim mangkat, Hajar noro’ buntè’ sambi atanya, &quot;Hai Ibrahim, bâ’na èntara ḍâ’ emma? Apa bâ’na bhâkal ḍina’a sèngko’ è tana sè taḍâ' manossa ban taḍâ’ tombuwân?&quot; Tapè Ibrahim pagghun ta’ nyaot maskèya Hajar atanya bannyâ’ kalè. Sa'amponna jârèya, Hajar aobâ partanya’anna, “Ponapa Allah sè marènta’aghi bâ’na ngalakonè sadhâjâ ka’ḍinto?” Bhuru pas Ibrahim ajâwâb, “Èngghi.” Hajar pas nyaot, “Manabi ènga’ jârèya, Allah ta’ adhingghallaghi kita.”

{{Nabbhi Islam ḍâlem Al-Qur'an}}</text>
      <sha1>br8qkbc842xlsvn81o67ecftt1bpmmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ibrahim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13523</id>
    <revision>
      <id>66559</id>
      <parentid>42761</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T17:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3501" sha1="hifovd4wwey81yz3hv8ujruq34mjns6" xml:space="preserve">{{Unreferenced}}
{{infobox orang}}
{{Nabbhi Islam}}
'''Ibrahim''' ({{Lang-ar|إِبْرَاهِيْم|Ibrāhīm}}, bhâsa Ibrani, bhâsa Yunani Assyrian Neo-Aramaic, Ge'ez: አብርሃም;) panèka tokoh è ḍâlem [[Al-Qur'an]] sè aropa'aghi ''nabbhi'' nomer 6 bân jhughân ''rasul'' nomer 4 bân jhughân tamasa' ''ulul azmi'' nomer 2 è ḍâlem [[Islam]].

Islam ngangghep Ibrahim sala sèttong nabbhi bân otosân bân tamaso' ḍâ' kalompo' ''ulul azmi''. Abhâreng sareng pottrana, Ismail, Ibrahim èkennal mènangka orèng sè abhângon pondasi Ka'bâh sè saterrossa dhâddhi arah sholat ghâbây orèng Islam sadhunnya. Arè [[Iduladha|Idul Adha]] jhughân aropa’aghi parèngaddhân jhâ' Ibrahim rido ka parèntana Allah. Ibrahim jhughân èkennal kalabân gelarna, ''khalilullah'' (خلیل اللہ; sè èkasennengè Allah). Al-Qur’an jhughân mategghes jhâ’ Islam sè èbhâkta sareng Nabbhi Muhammad ka’ḍinto lanjutan ḍâri ajhârân Ibrahim.

== Ayat ==
&lt;blockquote&gt;''&quot;Bân (paènga') dhingla Ibrahim ècobbhâ bi' Ghustèna kalabân pan-brâmpan oca', bân abâ'ân bisa alaksana'aghi kalabân samporna, &quot;Sa'ongghuna Sèngko' adhâddhiyaghi bâ'na mènangka pemimpinna manossa. Dhibi'en (Ibrahim) ngoca' &quot;Bân&quot; (jhughân) ana' cucuna abdhina?&quot; Allah adhâbu, (&quot;Bhenḍer, namong&quot;) tang jhânjhi ta' ghâbây oreng zalim.&quot;'' (Q.S A-Baqoroh): 124 &lt;/blockquote&gt;

== Asma ==
Omar Hashem nyebbhut jhâ' nyama Ibrahim asalla ḍâri ḍuwâ' oca' sè èpadhâddhi sèttong, ya'ni ''ib/ab'' (إب) bân ''rahim'' (راهيم). Manabi èkompolaghi, nyamana artena &quot;eppa' sè tarèsna.&quot;

È bhâsa Arab, bâḍâ oca' ''abrama'' (أبرم) sè artena ampon èikat, bân oca' ''hum'' (هم) sè artena mereka, saènggâna mon èkombinasiaghi dhâddhi oca' ''Abramahum'' sè artena ampon èikat/èpadhâddhi sèttong rèng-orèng (toronanna), polana Ibrahim panèka sumber dâri aghâma Ibrahim modern. Abrama aobâ dhâddhi Abramahum bân èpakènè' dhâddhi Ibrahum bân èobâ polè dhâddhi Ibrahim.

== Carèta neng Al-Qur'an ==
Asma Ibrahim èsebbhut 69 kalè è ḍâlem Al-Qur’an è pan-bârâmpan sorat è ḍâlem Al-Qur’an, èngghi panèka Al-Baqarah (02): 258, 260, Al-An’am (06): 75-83, Ibrahim (14): 35-41, Maryam (44-1944, Al-Anbiya' (21): 51-70, Asy-Syu'ara' (26): 69-83, Al-Ankabut (29): 16-27, bân Ash-Shaffat (37): 83-98. Ibrahim jhughâ sala sèttong tokoh sè asmana èghunaaghi mènangka asma sèttong bab è ḍâlem Al-Qur'an, èngghi panèka bab kapèng empa' bellas.

Akadhi rasul-rasul laènna è ḍâlem Al-Qur’an, carètana Ibrahim jhughân ngajhâk nyembah Allah bân ngabele jhâ' Allah coma sèttong, sè èsebbhut è ḍâlem dialog epon sareng pangobasa tor ra’yaddhâ.

== Kalowarga ==
Al-Qur'an ta' ajellassaghi silsilah Ibrahim salaèn jhâ' eppa'na anyama Azar ( {{Lang-ar|آزَر|Āzar}}). Bâḍâ pan-bârâmpan sè nyebbhut nyamana eppa'na Ibrahim è ḍâlem Al-Qur'an bân Alketab. Mènorot pan-bârâmpan para ahli nasab, è antarana Ibnu Abbas, eppa'na Ibrahim anyama Tarikh (Terah). Bâḍâ pamangghi sè nyata’aghi jhâ’ Azar panèka nyamana arca sè èsemba eppa'na Ibrahim. Pamangghi laèn ngoca' jhâ' ḍuwâ' nyamana panèka padâ rèng sorang. Sèttong nyama aropa'aghi nyama aslo, sè laènna nyama panggilan. Pamangghi laèn ngoca' jhâ' nyamana Azar èghâli ḍâri bhâsa Suryani Atsar [[Bahasa Suryani|Siria]], sè èsebbhut Terah (Tarikh) è ḍâlem Alketab.

{{Nabbhi Islam ḍâlem Al-Qur'an}}</text>
      <sha1>hifovd4wwey81yz3hv8ujruq34mjns6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yunus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13716</id>
    <revision>
      <id>66565</id>
      <parentid>43373</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T00:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4980" sha1="2qn38qk7figf3qd2kslrf19cm2m25kf" xml:space="preserve">{{about|ḍhâpar è kètab soccèna aghâma-aghâma samawi|sorat Al-Qur'an|Sorat Yunus|kètab Bibel|Kètab Yunus||Yunus (disambiguasi)}}
{{Infobox saint
|name=Yunus
|image=Sistine jonah.jpg
|imagesize=250
|caption= ''[[Nabbhi Yunus (Michelangelo)|Nabbhi Yunus]]'' karjâna [[Michelangelo]] ḍâ' [[langngè'-langngè' Kapel Sistina]]
|titles=Nabbhi
|birth_date=
|death_date=
|death_place= 
|feast_dayfeast_èayèmber ([[Gerèja Katolik Roma]])&lt;ref name=&quot;MR&quot;&gt;{{cite book |title=The Roman Martyrology |url=https://books.google.com/books?id=xZ5lAAAAMAAJ |year=1944 |publisher=Newman Bookshop |location=[[Westminster, Maryland]] |page=[https://books.google.com/?id=xZ5lAAAAMAAJ&amp;q=%22Jonas,+prophet+Sept.+21%22 327]}}&lt;/ref&gt;
|beatified_date=
|beatified_place=
|beatified_by=
|canonized_date=
|canonized_place=
|canonized_by=
|major_shrine= [[Makam Yunus]] (dungkra), [[Mosul]], [[Irak]]
|attributes=
|patronage=
|issues=
|suppressed_date=
|venerated_in=[[Aghâma Yahudi|Yahudi]]&lt;br /&gt;[[Kakrèstennan]]&lt;br /&gt;[[Islam]]
}}{{Nabi Islam}} 
{{Infobox person
| honorific_prefix   = 
| name               = {{large|Yunus}}&lt;br /&gt;{{lang|ar|{{nobold|يونس}}}} • {{Lang|he|{{nobold|יוֹנָה}}}}
| honorific_suffix   = 
| title              = ''Islam'':
* [[Nabi dan Rasul]]
* ''[[Alaihis Salam|'alaihis-salam]]'' (keselamatan atasnya)
* Dzu-Nun
''Kakrèstennan'' bân ''Yudaisme'':
*Nabi
| image              = Jonah and the Whale, Folio from a Jami al-Tavarikh (Compendium of Chronicles).jpg
| image_size         = 250px
| caption            = Yunus bân jhuko' lodhân bhuta ḍâlem ''Jami' at-tawarikh'' (ikhtisar kronik) sè èghâbây è [[Ilkhanat]] [[soko Mongol|Mongol]] ḍâ' abad ka-14
| birth_name         = 
| birth_date         = abad ka-9 [[Masèhi|SM]]
| birth_place        = abad ka-8 SM{{sfn|Levine|2000|page=71}}
| death_date         = 
| death_place        = 
| resting_place      = 
| residence          = * [[Palèstina (kabâsân)|Palèstina]]
* [[Mesopotamia]]
| other_names        = 
| years_active       = 
| notable_works      = 
| predecessor        = [[Ilyasa]]
| successor          = [[Zakariyya]]
| spouse             = 
| children           = 
| parents            = 
| father             = Matta/Amittai
| mother             = Rivka
| relatives          =
}}

'''Yunus''' {{Nyama Ibrani|יוֹנָה|Yona|Yônā|dara}}; {{langx|la|Ionas}}; {{langx|en|Jonah}} otabâ ''Jonas'') ({{langx|ar|يونس}} {{transl|ar|DIN|Yūnus, Yūnis}} otabâ {{langx|ar|يونان}} ''{{transl|ar|DIN|Yūnān }}''; iyâ arèya ḍhâpar ḍâlem kètab-kètab soccè [[aghâma Abrahamik|aghâma samawi]]. èrasanè jhâ' jârèya iyâ rèya arobâaghi sèttong [[nabbhi]] sè ḍâteng ḍâri [[Karatowan Israèl (Samaria)]] bâjâ abad pata ka-8 [[ghita' Masèhi]]. Katon bâḍâna sagâjjek pabhidhâân tacangkè' bi' ongrotan bâkto pacarètaan Yunus ḍâlem pasaedhân Alkètab bi' tradisi Islam. Saparo carèta sè cè' èkalonthana bi' orèng-orèng bânnya' iyâ rèya bâjâna jâriya ètampak ḍâri kapal teppa'na bhârât salè'bungan, sè lajhu sèttong jhuko' rajâ (lodhân ḍâlem bitongan tradisi) ngloḍu'na, bhâlâkan Yunus ghi' oḍi' è ḍâlem raghâ jhuko' ka'rowa. Yunus èpakon Pangèran  kaangghuy abâlâ ḍâ' ka pangengghun [[Ninewe]]/Ninawa, ma'lè ngènga'è jâriya kakabbhi ḍâ' bhâkal ḍâpa'na [[azab|bhellissa PANGÈRAN]]/azab Allah.

Ḍâlem [[Yudaisme]], carèta Yunus akacaaghi pabulângan sè nyator parkara ''teshuva'', iyâ arèya sè pola èghâbây teddhi lalèbâdhân kaangguy atobat bân nyarè saporana Pangèran. Ḍâlem Kètab [[Parjhânjiân Anyar]], [[Yesus]] nyator jhâ' ḍhibi'na &quot;arajâân ètèmbhâng Yunus&quot; bân asomajâ jhâ' bâḍâna &quot;tora Yunus&quot; (iyâ rèya [[Kajhâghâân Yèsus|ghâ-jhâghâna]] Yèsus ḍâ' ka [[Farisi|kaum Farisi]]. Panapsèr [[Kakrèstennan|Krèsten]] è jâ-bâjâ kabidhânna ngabâs Yunus mènangka ḍhâpar [[Tipologi tèologi|tora]] kaangghuy bhâkal ḍâpa'na yèsus. Ḍâlem pakembhânganna, ḍâ' masa [[Rèformasi]], Yunus èangghen mènangka sala sèttongnga [[conto]] &quot;dhriyâ kaom Yahudi&quot;. [[Kritik tèks (Alkètab)|Ahli Alkètab]] è bâjâ satèya sacara bâttra ngabâs Kètab Yunus mènangka carèta [[fiksi]]{{sfn|Kripke|1980|page=67}} bân segghut adhurma [[satir]],{{sfn|Band|2003|pages=105–107}}{{sfn|Ben Zvi|2003|page=18–19}} bhâlâkan ḍhâpar Yunus bisa teddhi èlèngghâaghi ḍâ' sèttong orèng nabbhi anyama paḍâ bi' sè èrasanaghi è ḍâlem {{Alkitab|2 Rato-rato 14:25}}. Ḍâlem aghâma [[Islam]], Yunus èangghen mènangka sèttong orèng nabbhi bân [[Al-Qur'an]] ngarasanèna mènangka ḍhâpar sè èpèlè Allah bân orèng solè. Pangapora Allah ḍâ' koum Yunus rèya kèya arobaaghi pangajhâbhâ rajâ polana koum-koum laèn sè ècarèta ḍâlem Al-Qur'an lebbi segghut abhungkas èkacèccè bi' azab polana cangnga'na ka ajhâghân para rosul.
==Sombher==
&lt;references/&gt;
{{Nabbhi Islam ḍâlem Al-Qur'an}}</text>
      <sha1>2qn38qk7figf3qd2kslrf19cm2m25kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ruslan Tjakraningrat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19241</id>
    <revision>
      <id>66553</id>
      <parentid>66511</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T16:28:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <comment>Meccè' harokat</comment>
      <origin>66553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9650" sha1="613vv1p5jczurminzdqvb18nhqilemx" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
 | name             = Ruslan Tjakraningrat
 | image            = Madoera-Commissie._Te_zien_is_o.a._de_regent_van_Bangkalan_CakraningratTjakran,_Bestanddeelnr_902-5251_(Ruslan_Tjakraningrat).jpg
 | office           = [[Gubernur Nusa Tenggara Barat]] 
 | term_start       = 1 November 1958
 | term_end         = 28 September 1966
 | predecessor      = ''jabatan baru''
 | successor        = [[Wasita Kusumah]]
 | office1          = [[Daftar Bupati Bangkalan|Bupati Bangkalan]]
 | term_start1      = 1957
 | term_end1        = 1958
 | governor1        = [[R.T.A. Milono]]
 | predecessor1     = [[Sis Tjakraningrat]]
 | successor1       = Abdul Karim Brojokusumo
 | office2          = [[Daftar Bupati Sumenep|Bupati Sumenep]]
 | term_start2      = 1956
 | term_end2        = 1957
 | governor2        = [[R.T.A. Milono]]
 | predecessor2     = Ruslan Wongsokusumo
 | successor2       = Achjak Sosrosoegondo
 | birth_date       = {{Birth date|1913|12|17}}
 | birth_place      = [[Sampang]], [[Keresidenan Madura]], [[Hindia Belanda]]
 | death_date       = {{Death date and age|1976|12|23|1913|12|17}}
 | father           = [[Tjakraningrat XII|R. A. A. Tjakraningrat]]
}}

Raden Ario '''Muhamad Ruslan Tjakraningrat''' (17 Ḍèsèmber 1913-23 Ḍèsèmber 1976) iyâ arèya birokrat bân politikus ḍâri [[Inḍonèsia]]. Ruslan toman dhâddhi Sèketaris Umum Naghârâ [[Madhurâ/Jâbâ Tèmor|Madhurâ]] è bâkto Rèpublik [[Inḍonèsia]]  Serikat. Samarèna èyakona kedaulatan Inḍonèsia, Ruslan nerrossaghi maso' ka [[Pamarènta'an|pamarènta’an]]. Ruslan pas dhâddhi Bhupatè [[Songennep]] ḍâri taon 1956 sampè’ 1957, Bhupatè [[Bhângkalan, Bhângkalan|Bhângkalan]] ḍâritaon 1957 sampè’ 1958, bân Gubernur Nusa Tenggara Barat ḍâri taon 1958 sampè’ 1966.

Ruslan aropa'aghi ana'na Bhupatè Bhângkalan bân asakola kantos SMA. Karjâna sè kapèsan aropa'aghi dhâddhi pongghâbâ è kantor pamarènta’an ḍaèra bân sempat noro’ panḍiḍighân militer è bâkto èjajah [[Jeppang|Jeppang.]] Salastarèna [[Jeppang]] ambu, [[Bâlândhâ]] neng-neng Madhurâ bân ngangka’ Ruslan dhâddhi Sekretaris Umum Naghârâ Madhurâ.

Ruslan nerrossaghi karjâna ḍâlem pamarènta’an bâkto pangakowan kedaulatan. Ruslan dhâddhi bhupatè è [[Songennep]] bân Bhângkalan sabâllunna ètodhu dhâddhi [[Kopala Daèra|kopala]] ḍaèrasè dâ’adâ’ è Nusa Tenggara Barat. Mènangka dhâddhi [[kopala Daèra|kopala]] ḍaèrasè dâ’adâ’, Ruslan nata sistem pamarènta’an ḍaèrabân wilaya kabhupatèn. È bâktona Ruslan dhâddhi kopala daèra, bâdâ kalaparan sè rajâ sè aghâbây bânnya’ kasèdhâân è Nusa Tenggara Barat. Ruslan abhuwâ’ kaangghuy nanganè masala jârèya kalabân ma bâdâ cemmacem katentowan, tapè ennas kaangghuy ma marè. Ruslan pas è pa ambu ḍâriKalaghunganna polana ennas. Ruslan pas ta’ andi’ kalaghungan polè bân sèdhâ è tangghâl 23 Dèsèmber 1976.

== Bâkto kènè’ bân panḍiḍighân ==
Ruslan èlahèrraghi è tangghâl 17 Ḍèsèmber 1913 è [[Kabhupatèn Sampang]]. Ramana, Raden Soerjowinoto,  aghellâr [[Tjakraningrat XII]], bân anḍi’ kalaghungan dhâddhi bhupatè [[Bhângkalan, Bhângkalan|Bhângkalan]] ḍâri taon 1918 kantos 1948. Silsila Ruslan dhâddhi bâgiyân ḍâritrah Tjakraningrat kèngèng èsarè kantos ka Raden Prasena ([[Tjakraningkat I]]) ḍâri jhâman sabâllunna [[Hinḍia Bâlândhâ|Hindia Bâlândhâ]], sè èpakon bi’ Sultan Aghung ḍâri Mataram dhâddhi pangobâsa Madhurâ Bârâ’ è abad ka-17&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Sumber buku - Wikipedia bahasa Indonesia, ensiklopedia bebas |url=https://id.wikipedia.org/wiki/Istimewa:Sumber_buku/9789794074107 |access-date=2026-04-10 |website=id.wikipedia.org |language=id}}&lt;/ref&gt;.

== Bâkto Pènsiun bân Bhâlâna ==
Saellana pènsiun ḍâri kalaghungan  mènangka gubernur, Ruslan oḍi' è [[Kottha Sorbhâjâ|Sorbhâjâ]]. Ruslan sèdhâ è tangghâl 23 ḍèsèmber 1976&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Media |first=Kompas Cyber |date=2022-03-15 |title=Daftar Gubernur Nusa Tenggara Barat, Mulai dari Ruslan Tjakraningrat hingga Zulkieflimansyah |url=https://regional.kompas.com/read/2022/03/15/221910378/daftar-gubernur-nusa-tenggara-barat-mulai-dari-ruslan-tjakraningrat-hingga |access-date=2026-07-16 |work=KOMPAS.com |language=id}}&lt;/ref&gt; bân èkobhur è pasarèyan Aèng Mata Èbhu, kennengnganna kobhurna para rato bân para bhângsawan ḍâri [[Bhângkalan, Bhângkalan|Bhângkalan]]. Ruslan akabin bi’ Hatimah Tjakraningrat bân anḍi’ ana’ tello’.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Memory |first=Bangkalan |title=Profil Bupati Bangkalan Ke 5 - R.A.A. Moh. Roeslan Tjakraningrat |url=http://bangkalanmemory.blogspot.com/2015/07/profil-bupati-bangkalan-ke-5-raa-moh.html |access-date=2026-07-16 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Sala sèttong panakanna, Hikmahanto Juwana, panèka profèsor hokom internasional è Univèrsitas Inḍonèsia bân samangkèn atugas mènangka Rèktor Univèrsitas Jèndral Achmad Yani.

== Gubernur Nusa Tengghârâ Bârâ' ==
Sa'amponna Naghârâ Madhurâ bhubhâr è taon 1950, Ruslan nerrossaghi karèr è ḍâlem pamarènta'an. Salèrana èyangkat ḍhâdḍhi Bupati Songennep ḍâri taon 1956 kantos 1957 tor Bupati Bhângkalan ḍâri taon 1957 kantos 1958&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Suhendra |title=Negara Madura Pernah Ada |url=https://tirto.id/negara-madura-pernah-ada-clbW |access-date=2026-07-16 |work=tirto.id |language=id-ID}}&lt;/ref&gt;. È ahèr masa kalaghunganna mènangka Bupati Bhângkalan, pamarènta Inḍonèsia maghi Propinsi [[Kapoloan Nusa Tengghârâ|Nusa Tengghârâ]] dhaddhi Propinsi Bhâli, Propinsi [[Nusa Tengghârâ Bârâ'|Tengghârâ Bârâ']], Propinsi [[Nusa Tengghârâ Tèmor]] Nunggara . Propinsi Nusa Tengghârâ Bârâ' èbentu' lèbât dekrit pamarènta tangghâl 14 Agustus 1958. Mantrè ḍâlem Negeri ngangkat Ruslan mènangka Pamangko Kopala Wilaya Otonomi Tèngkat I Nusa Tengghârâ Bârâ' lèbât dekrit sè ajhâlân molaè 1 Nopèmber 1958.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bambang |first=Suwondo, |date=1978 |title=Sejarah Daerah Nusa Tenggara Barat |url=https://repositori.kemdikbud.go.id/7421/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250619223526/https://repositori.kemdikbud.go.id/7421/ |archive-date=2025-06-19 |access-date=2026-07-16 |website=repositori.kemdikbud.go.id |language=en |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

=== Pangatoran Pamarènta ḍaèra ===
Maske è bâkto jârèya Nusa Tengghârâ Bârâ' ampon anḍi' status propinsi, orosan pamarènta'an wilayana ghi' èbâgi antara kopala wilaya bân gubernur koordinator Nusa Tengghârâ, sè bâdâ è [[Singaraja]], Bhâli . Ruslan saterrossa ngangkat ḍuwâ' asistèn kopala wilaya kaangghuy abhânto ngator pamarènta'an Nusa Tengghârâ Bârâ', èngghi panèka Mamiq Ripaah ghâbây Polo Lombok bân M. Hasan ghâbây Polo Sumbawa.

Sala sèttong kalakoan sè partama èlampa'aghi sareng Ruslan èngghi panèka èbhubharaghi wilaya otonomi Lombok è tangghâl 17 Ḍèsèmber 1958 bân Polo Sumbawa è tangghâl 22 Jânuari 1959. Tangghâl èbhubharaghina wilaya otonomi Lombok saterrossa ètantoaghi mènangka olang taon propinsi Nusa Tengghârâ Bârâ'. Nusa Tengghârâ Bârâ' saterrossa èbâgi ḍâ' pan-bârâmpan wilaya otonomi ondhâg II (kabhupatèn) sè èkatowaè sareng Kopala Wilaya Otonomi ondhàg II (bupati) bân ètugasaghi kopala wilaya ka'angghuy abhânto badan lègislatif (ḍèwan Perwakilan Rakyat ḍaèrah ) bân lembaga asistèn gubernur (Ḍèwan pamarènta Ḍaèra).

Ruslan saterrossa alaksana'aghi pabentu'ân Ḍèwan perwakilan rakyat ḍaèra mènangka badan lègislatif è tengnga taon 1959. Komposisi angghuta Ḍèwan Perwakilan Rakyat Ḍaèra Nusa Tengghârâ Bârâ' ètantoagi sareng Ruslan è tangghâl 6 Juli 1959 bân angghuta Ḍèwan èresmiyaghi è tangghâl 4 Nopèmber. Lèma arè saterrossa, ḍèwan ècallonaghi Ruslan mènangka Gubernur Nusa Tengghârâ Bârâ' kalabân aklamasi ḍâ' Mantrè ḍâlem Negeri . Pacallonan Ruslan èrampaè sareng Mantrè Ḍâlem Negeri. Ruslan èresmiyaghi mènangka Gubernur Nusa Tengghârâ Bârâ' sè partama è tangghâl 9 Pèbruari 1960. Ruslan èdaftaraghi mènangka angghuta partai Nahdlatul Ulama è bâkto èresmiyaghi mènangka gubernur.

=== Pananganan Kalaparan bân Pa'ambuwân ===
È bâkto èpaḍhâḍdhi mènangka kopala wilaya, Ruslan ngadhâbbhi kalabân kalaparan è Lombok lao' ḍâritaon 1958 kantos 1959, sè èsebbhut polana ojhân sè rèndhâ. Kalaparan ghâpanèka ngasèlaghi kamatèyan lebbi ḍâri 10.000 orèng ḍâri pèttong dhisa sè bhân-sabbhân è Lombok lao'. Mènangka sosolan, Ruslan aghâbây bânnya' kabijhâghân bân program ka'angghuy nyegghâ kalaparan bân kamèskènan sè langkong jhâwu. Tapè, prosès pangatoran kabijâghân è bâkto panèka ghi’ ta’ lancar amarghâ pamarènta ḍaèra Nusa Tengghârâ Bârâ' ghi’ pagghun fokus kaangghuy maddhek aparat pamarènta’an.

Saellana èresmiyaghi mènangka gubernur, Tjakraningrat molaè aghâbây rencana ka'angghuy ngatasè kalaparan bân panyakèt manolar è antarana pandhudhu' Nusa Tengghârâ Bârâ' (NTB). È Lombok lao', Tjakraningrat aghâbây operasi tangghâp hosos, namong ta' bisa ngatasè kalaparan è wilaya kasebbhut. Tjakraningrat alaksana'aghi program sè paḍâ è tèngkat propinsi, èngghi panèka geraghân swasembada paḍi, ka'angghuy aghâncangaghi proḍuksi pangan. Program laèn sè èlaksana'aghi panèka program ḍèmonstrasi massal sè aghâbây tèknologi patanèyan akadhi bhibhit bân mèkanisasi sè ongghul ghâbây para patanè è [[NTB]].

== Sombher ==</text>
      <sha1>613vv1p5jczurminzdqvb18nhqilemx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lako Empa' Arè Saminggu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19656</id>
    <revision>
      <id>66570</id>
      <parentid>66442</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T00:09:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Muufii ngallèyaghi kaca [[Lako Pa' Arè Saminggu]] ka [[Lako Empa' Arè Saminggu]] tanpa aghâbây pangallèyan: Judul salah eja</comment>
      <origin>66442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4421" sha1="8en8webrr12u4d2lowfll8ve9m2pvnn" xml:space="preserve">'''Lako Pa' Arè Saminggu''' panèka pangatoran sè ka' ḍimma kennengan alako bân pamolangan ngaghungè palako sè alako bân morèd sè ajhâr, kuliyâ, universitas sa'abiddhâ pa' arè bhân minggu, bânnè lèma arè sè biasana jhât bâḍâ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About {{!}} HeinOnline |url=https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/conlr42&amp;div=33&amp;id=&amp;page= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185701/https://heinonline.org/HOL/LandingPage?handle=hein.journals/conlr42&amp;div=33&amp;id=&amp;page= |archive-date=2021-07-09 |access-date=2026-09-06 |website=HeinOnline |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Pangatoran panèka bisa dhâddhi bâgiyân ḍâri jhâmma lako sè ''fleksibel'', bân kadhâng èghuna'aghi ka'angghuy mangkas biaya.

== Sajhârâ ==
Lèma arè lako ḍâlem saminggu panèka hasèl ḍâri ''advokasi'' sarèkat palako è awwâl taon 1900-san ka'angghuy ngurangè lako sè ennem arè, sè nyebbhâbbhâghi bâḍâna ''akhir pekan'' (arè Satto bân Ahad). È awwâl abaḍ ka-20, nalèkana biasana minggu lako è naghârâ-naghârâ majjhu èkorangè ḍâri ra-kèra 60 dhâddhi 40 jhâm, kalabân pangarep panoronan lebbi lanjut bhâkal kadhâddhiyân ḍâ' buḍina. È taon 1930, èkonom John Maynard Keynes markèra'aghi jhâ' teknologi bân paningkatan ''produktivitas'' bhâkal aobè dhâddhi lako 15 jhâm saminggu ḍâlem pan-bârâmpan generasi.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Veal |first=Anthony |date=2018-12-24 |title=It’s time to put the 15-hour work week back on the agenda |url=https://theconversation.com/its-time-to-put-the-15-hour-work-week-back-on-the-agenda-106754 |access-date=2026-09-27 |website=The Conversation |language=en-US |doi=10.64628/AA.cympgv54e}}&lt;/ref&gt;

È taon 1933, [[Amerika Serikat|Amèrika Serikat]] para' ngessa'aghina RUU jhâmma lako sa'abiddhâ 30 jhâm saminggu, sè ètentang sareng perusahaan rajâ, tapè pas ta' dhâddhi. Pas aobâ ḍâ' ''lapangan kerja penuh'' (ca' [[Inḍonèsia]]).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=here |first=This story was originally published at washingtonpost com Read it |date=2021-09-06 |title=That time America almost had a 30-hour work week |url=https://www.seattletimes.com/nation-world/that-time-america-almost-had-a-30-hour-work-week/ |access-date=2026-09-27 |website=The Seattle Times |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== Alessanna ==
Ka'angghuy nerrappaghi lako pa' arè saminggu pagghun sasoay è kennengngan lako karana cem-macem manpa'at sè mumkèn bisa èhasèllaghi. Maskè sabâgiyân ghi' ta' bisa èyuji, manpa'at panèka otamana bâḍâ è paningkatan masakoni'an biaya, ''produktivitas'', bân kasaimbangan èyantarana kalakowan bân kaoḍi'ân pribaḍi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2019-08-07 |title=How shorter workweeks could save Earth |url=https://www.bbc.com/worklife/article/20190802-how-shorter-workweeks-could-save-earth |access-date=2026-09-27 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

Sèttong pangajhârân è [[Universitas Massachusetts]] ngoca'aghi jhâ' lako pa' arè saminggu bhâkal ngurangè jejja' karbon ummat manossa sampè' para' 30%.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Paningkatan kalakowan ''jarak jauh'' è bâkto pandemi COVID-19 nyebbhâbbhâghi paningkatan pangaterrowan ḍâ' pangatoran lako sè abâk dhâmmang.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-06-21 |title=UK should seize pandemic ‘opportunity’ to work more flexibly, says review chief |url=https://www.politico.eu/article/uk-should-seize-pandemic-opportunity-to-work-more-flexibly-says-review-chief-peter-cheese/ |access-date=2026-09-27 |website=POLITICO |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

=== Asia ===

==== Microsoft Jepang ====
''Microsoft Jepang'' alakonè uji coba lako pa' arè saminggu è mosèm panas 2019,abherri' ''cuti berbayar'' (pagghun èbâjâr) ḍâ' karyawan è arè Juma'at. È bâkto sè paḍâ, perusahaan ngorangè bâkto sabâgiyân bânnya' rapat ḍâri sèttong jhâm dhâddhi satengnga jhâ, bân abâtessè maso'en karyawan kantos lèma' karyawan. Sabâktona uji coba panèka, perusahaan alaporraghi panoronan biaya listrik bânya'an 23%.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=B |last2=i |last3=l |last4=l |last5=C |last6=h |last7=a |last8=p |last9=p |date=2019-11-04 |title=4-Day Workweek Boosted Workers' Productivity By 40%, Microsoft Japan Says |url=https://www.npr.org/2019/11/04/776163853/microsoft-japan-says-4-day-workweek-boosted-workers-productivity-by-40 |access-date=2026-09-27 |work=NPR |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==</text>
      <sha1>8en8webrr12u4d2lowfll8ve9m2pvnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Juana Rouco Buela</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19670</id>
    <revision>
      <id>66577</id>
      <parentid>66335</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T00:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <origin>66577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3489" sha1="n4pkc9sba84tshau58kg8qpni1yqe2o" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}

'''Juana Rouco Buela''' (19 April 1889 – 31 Oktober 1969) panèka [[aktivis buruh]], aktivis anarkis, wartawan, bân organisator buruh sè aktif è [[Argentina]] bân [[Uruguay]]. Juana èkennal polana nuro' ḍâlem ''gerakan anarko-sindikal Río de la Plata'' bân perjuanganna ka'angghuy èmansipasi bâbinè' sè alako.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |date=2023-03-08 |title=Quién fue Juana Rouco Buela, figura central del anarquismo feminista |url=https://museoroca.cultura.gob.ar/noticia/quien-fue-juana-rouco-buela-figura-central-del-anarquismo-y-luchadora-incansable-por-los-derechos-de-las-mujeres/ |access-date=2026-09-11 |website=Museo Roca - Instituto de Investigaciones Históricas |language=en |archive-date=2026-09-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260909041121/https://museoroca.cultura.gob.ar/noticia/quien-fue-juana-rouco-buela-figura-central-del-anarquismo-y-luchadora-incansable-por-los-derechos-de-las-mujeres/ |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Carèta oḍi' ==
Rouco Buela lahèr è [[Madrid]] ḍâri kalowarga sè bhâjheng alako. Eppa’na sèḍhâ e bâkto ghi’ ngodhâ, èbhuna alako ḍhâddi tokang jhâu'. È taon 1900, Juana apinda ka Argèntina bân amolaè ajhâr maca bân nolès sacara ''otodidak''.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=ROUCO BUELA, Juana – {{!}} Diccionario Biográfico de las Izquierdas Latinoamericanas |url=https://diccionario.cedinci.org/rouco-buela-juana/ |access-date=2026-09-11 |website=diccionario.cedinci.org}}&lt;/ref&gt;

È bâkto aomor 15 taon, Juana nuro' dèmonstrasi 1 Mèi 1904 è [[Buenos Aires]], sè ètoro' sareng ''Federasi Pekerja Daèrah Argentina (FORA)''. Aksi dèmo panèka langsung marèh kalabân ''represi polisi''.

== Aktivisme buruh ==
È taon 1907, Rouco Buela, èbhârengi [[Virginia Bolten]], [[María Collazo]], [[Teresa Caporaletti]], bân aktivis laènna, aghâbây Centro Femenino Anarquista. Organisasi panèka adorong ḍâ' para bâbinè'an sè dhâddi buruh è ḍâlem gerakan anarkis.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

È taon sè padâ, Juana noro' pemogokan penyewa è Buenos Aires sè nuro' nentang kaangghuy ongghâna arghâ sèwa bân kondisi perumahan buruh. Juana atugas mènangka sala sèttong pembicara è ḍâlem gerakan kasebbhut. Pamarènta ujuk-ujuk adèportasi Juana ḍâri Argentina è awwâl taon 1908 mètorot Hukum Residency.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Saellana ḍepâ' è [[Èropa]], Rouco Buela abâli ka wilayah Río de la Plata. È taon 1909, Juana neng-neng è Montevideo bân abhânto ngembangaghi koran [[La Nueva Senda]], sè abhâhas eksploitasi buruh, panḍhiḍhighân, ''anarkisme'', bân emansipasi bâbinè'an.

== ''Nuestra Tribuna'' ==
È taon 1922, Rouco Buela maddhek bân mimpin [[Nuestra Tribuna]], koran anarkis sè ètolès bân èjhâlânaghi sareng bâbinè'an. Publikasi panèka wâl-awwâlâ è paterbi' è Necochea, saterrossa è Tandil bân Buenos Aires. Tello polo sanga' edisi è terbi'aghi è antarana taon 1922 bân 1925.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AmericaLee · Desarrollo AméricaLee |url=https://americalee.cedinci.org/s/americalee/item/5238 |access-date=2026-09-11 |website=americalee.cedinci.org}}&lt;/ref&gt;

Nuestra Tribuna abâhas lalakon, panḍhiḍhighân, ''maternitas'', ''anti-militarisme'', sastra, bân èmansipasi bâbinè'an.

È taon 1964, Rouco Buela nerbi'aghi otobiografi ''Historia de un ideal vivido por una mujer''. Juana sèḍhâ è Buenos Aires è tangghâl 31 Oktober 1969.

== Sombher ==
[[Bhângsa:Buruh]]</text>
      <sha1>n4pkc9sba84tshau58kg8qpni1yqe2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bhârisan Buruh Inḍonèsia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19686</id>
    <revision>
      <id>66578</id>
      <parentid>66067</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T01:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Muufii ngallèyaghi kaca [[Barisan Buruh Indonesia]] ka [[Bhârisan Buruh Inḍonèsia]] tanpa aghâbây pangallèyan: Judul salah eja</comment>
      <origin>66067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3429" sha1="cjfibngrhs51rkmay7kzrd08ma65ql2" xml:space="preserve">Bârisan Buruh Indonesia, otabâ BBI èngghi panèka organisasi buruh pertama è Indonesia, sè èpadhâddhi sareng kelompok Menteng 31. Sala sèttong tojjuwanna panèka kaangghuy ngajhâk aset ekonomi dâri militer Jeppang. BBI tombu kakowadhân polana Iwa Kusumasumantri, Mentri Sosial, ngakoè BBI mènangka organisasi buruh tunggal è Indonesia.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |last=Matanasi |first=Petrik |title=Masa-Masa Terakhir Njono, Petinggi PKI Penggerak Buruh |url=https://tirto.id/masa-masa-terakhir-njono-petinggi-pki-penggerak-buruh-cBLr |access-date=2026-09-14 |website=tirto.id |language=id}}&lt;/ref&gt; 

== Pabântogân ==
BBI èpadhâddhi è Jakarta è tanggal 15 Sèptèmber 1945. MS Hidajat apareng informasi sè padhâ parkara tanggal èpadhâddhi BBI, namong bâdâ sè ta' cocok è tanggal sè ètolès è dâlem bukuna. Neng kaca laen neng bukuna MS Hidajat, tangghâl èpadhâddhi BBI èngghi panèka tanggal 19 Sèptèmber 1945. Informasi tangghâl panèka (19 Sèptèmber 1945) jhughân padâ è bukuna Iskandar Tedjasukmana. Saril, sè èkutip sareng Iskandar, ajellassaghi jhâ' BBI èpaddek è tanggal 15 Oktober 1945. Bhâdhân sè bhân-sabbhân tafsir panèka ghi' èkonfirmasi informasi jhâ' BBI lahir saamponna merdeka è taon 1945.

=== Tojjuwan ===
Tojjuwan èpadhâddhi BBI panèka kaangghuy abâdâhaghi forum persatuan kaangghuy abhâla kamardika'an sè ècapa'aghi è tanggal 17 Agustus 1945. Sandra, èsebbhut pernyataan resmi è attas èpadhâddhi BBI, ajellassaghi jhâ' pembentukan BBI jhughân èmaksod kaangghuy &quot;mamfasilitasi serikat buruh bân partai buruh&quot; è kondisi obâ'ân masyarakat sè cè' ceppètta saamponna kamardika'an. Tojjuwan laèn dâri gerakan BBI mènangka massa buruh è jaman pasca-kemerdekaan panèka kaangghuy noro' pertempuran bersenjata sareng massa laènna.

Sâmangât kamardèka'an ngajâk para buruh kaangghuy noro' pertempuran bersenjata. Agenda panèka èrumusaghi dâlem wujud abhâla kennengngan alako, pabrik, bân salaènna. Kelompok-kelompok bersenjata kalabân massa buruh panèka awalna nyebbut dhibi'na Laskar Buruh Indonesia (LBI). Milisi buruh panèka bâdâ è para' kabbhi pusat kottah. Sacara kelembagaan, èmolaè LBI ta' andi' struktur bân koordinasi sè jhârna' è antara milisi.

==== Bentok organisasi ====
Bentok  organisasi massa BBI ta' ngakonè bidang lalakon târtânto, ta' èikat dâ' hubungan industri, bân ta' andi' struktur perusahaan. Sandra èkategoriaghi karakteristik panèka mènangka &quot;prinsip sè èikat sèttong-sèttongna panèka jhâ' buruh, mènangka warga, èwajibaghi ​​kaangghuy noro' è dâlem ngalakonè tugasna è dâlem ngalakonè revolusi nasional.&quot; È dâlem bhângon struktural awal, organisasi BBI ta' jellas bân ta' terstruktur.

===== Kongres BBI Awâl =====
Ta’ abit. Tanggal 7 November 1945, è Solo, Front Buruh Indonesia (BBI) mabâdâhaghi Kongres Buruh bân Tani. Kongres panèka ècatat mènangka kongres buruh pertama è Indonesia saamponna merdeka. Sala sèttong masalah sè èbhâhas è kongres panèka èngghi panèka pangaterro kaangghuy abhânto partai politik kalabân massa buruh. Bâdâ kelompok sè terro abhânto partai buruh è dâlem BBI setuju bân mennang è pemilihan. È bâkto panèka, BBI èoba dâddhi Partai Buruh Indonesia (PBI), sè bâkto jârèya bâdâ è Sorbaja, kalabân Njono èpèlè mènangka ketuana.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

====== Referensi ======
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>cjfibngrhs51rkmay7kzrd08ma65ql2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert Ley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19739</id>
    <revision>
      <id>66574</id>
      <parentid>66360</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T00:16:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <origin>66574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3005" sha1="ongoldfnsjmvulucj0s92bxirjkohr9" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}

'''Robert Ley''' (Jèrman: 15 Pèbruwari 1890 - 25 Oktober 1945 panèka politikus Jèrman è [[Jèrman Nazi|era Nazi]] sè dhâddhi katuwana [[Serikat Buruh Jerman|Front Buruh Jerman]] ḍâri 1933 kantos 1945. Èpon ngalakoni matè'è orèng bâkto aḍânte' Pengadhilân Nuremberg attas kajahatan perrang.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/sim_life_1946-02-04_20_5 |title=Life  1946-02-04: Vol 20 Iss 5 |date=1946-02-04 |publisher=Time Incorporated |others=Internet Archive |language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=http://archive.org/details/sim_life_1946-02-04_20_5 |title=Life  1946-02-04: Vol 20 Iss 5 |date=1946-02-04 |publisher=Time Incorporated |others=Internet Archive |language=English}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Robert Ley - Google Arts &amp; Culture |url=https://artsandculture.google.com/entity/robert-ley/m012t7s |access-date=2026-09-25 |website=Google Seni &amp; Budaya |language=id}}&lt;/ref&gt;

== Bâkto kènni' ==
Ley lahèr è Propinsi Rhine, èpon ana' kapètto' ḍâri 11 trètan. Èpon dhâddhi sukarelawan untuk militer bâkto Perrang Dhunnya I è taon 1914 bân mataḍâ' bâkto duwâ' taon è Resimen Artileri soko ka-10 sarta talebât ḍâlem pertempuran è front tèmur bân bârâ'.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Dietrich Orlow |url=http://archive.org/details/historyofnazipar0002diet |title=THE HISTORY OF THE NAZI PARTY:  1933-1945 |date=1973 |publisher=University of Pittsburgh Press |others=Internet Archive |isbn=978-0-7153-6183-2}}&lt;/ref&gt; È taon 1916 èpon èpromosiaghi dhâddhi Leutnant bân alatè dhâddhi pangamat artileri oḍârâ.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smelser |first=Ronald M. |url=http://archive.org/details/robertleyhitlers0000smel |title=Robert Ley : Hitler's Labor Front leader |date=1988 |publisher=Oxford ; New York : Berg ; New York : Distributed exclusively in the US and Canada by St. Martin's Press |others=Internet Archive |isbn=978-0-85496-161-0}}&lt;/ref&gt; È Juli 1917, pasawatta ètemba' ghâgghâr è attasa Prancis bân èpon è pèghâ' dhâddhi tawanan perrang. Ahèra èpon ngalami loka otek traumatis ḍâlem kadhâddiyân kasebhut; Salanjhânga karèna oḍi'na èpon ngoca' kalabân ghâpghâp bân ngalami perilaku sè ta' nanto , èperparah sareng ènuman berrrâ' .&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Kershaw |first=Ian |url=http://archive.org/details/hitler193645neme00kers |title=Hitler, 1936-45 : nemesis |date=2000 |publisher=New York : W. W. Norton |others=Internet Archive |isbn=978-0-393-04994-7}}&lt;/ref&gt; Èpon ollè Iron Cross kellas 2 bân Lencana Loka kalabân bârna pèrak.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Smelser |first=Ronald M. |url=http://archive.org/details/robertleyhitlers0000smel |title=Robert Ley : Hitler's Labor Front leader |date=1988 |publisher=Oxford ; New York : Berg ; New York : Distributed exclusively in the US and Canada by St. Martin's Press |others=Internet Archive |isbn=978-0-85496-161-0}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==
&lt;references /&gt;

[[Bhângsa:Politikus Jèrman Nazi]]
[[Bhângsa:Politikus Republik Weimar]]</text>
      <sha1>ongoldfnsjmvulucj0s92bxirjkohr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fannia Cohn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19742</id>
    <revision>
      <id>66576</id>
      <parentid>66405</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T00:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <origin>66576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3277" sha1="kxf7bncweetn7ujje3td4q3h46rkgzz" xml:space="preserve">[[Bhengkek:FanniaCohn1915.png|jmpl|Fannia Cohn 1925]]
'''Fannia Cohn''' (rakèra 1885 – 24 Ḍèsèmber 1962) panèka buruh garmen [[Amerika Serikat|Amerika]], pangator buruh, pemimpin serikat, bân pandhidhik sè lahèr è Kekaisaran [[Rusia]], samangkèn bâgiyân ḍâri Belarus. Cohn èkennal polana alako è ''International Ladies' Garment Workers' Union'' (ILGWU), khusussa è ḍâlem ngator buruh binè' bân ngèmbangaghi panḍhiḍhighân serikat. Cohn panèka bâbinè' sè lughâlluh sè atugas mènangka bâkkèl presiden ILGWU bân è ḍâlem pan-bârâmpan dhâsabârsa ampon amimpin departemen panḍhiḍhighân organisasi.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Guide to the ILGWU. Education Department. Fannia Cohn papers, 1918-1962 |url=https://rmc.library.cornell.edu/EAD/htmldocs/KCL05780-049.html |access-date=2026-09-24 |website=rmc.library.cornell.edu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=archives.nypl.org -- Fannia M. Cohn papers |url=https://archives.nypl.org/mss/588 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260908133830/https://archives.nypl.org/mss/588 |archive-date=2026-09-08 |access-date=2026-09-24 |website=archives.nypl.org |language=en |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Carèta oḍi' ==
Cohn lahèr è ahèr taon 1880-an è [[Kekaisaran Rusia]]. Sombher arsip bhân-sabbhân taon kalahèranna dhâ-bhidhâ; Universitas Cornell nyathet jhâ' Cohn lahèr è semma'na Minsk è ahèr taon 1880-an, samentara Perpustakaan Umum New York nyathet taon kalahèranna Cohn taon 1885 otabâ 1888.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Cohn asalla dâri kalowârga Yahudi kellas tengnga. È taon 1904, Cohn èmigrasi ka Amèrika Serikat. Pas sataon saellana, Cohn molaè alako è pabrik kalambhi è [[New York City]]. Pangalamanna è industri kasebbhut adhâddhiyâghi Cohn maso' ḍâ' gerakan buruh sè berkembang è antarana buruh garmen imigran.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

È awwâl abad ka-20, industri garmen New York aghâdhui bânnya' bâbinè' bân orèng imigran. Buruh ngadhebbhi tantangan akadhi jhâm karjâ sè lanjhâng, opa kènè', bân perlindungan karjâ sè terbatas. È lingkungan panèka Cohn molaè terlibat ḍâlem organisasi bân serikat buruh.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Orleck |first=Annelise |url=https://id.wikipedia.org/wiki/Istimewa:Sumber_buku/9781469635910 |title=Common sense &amp; a little fire: women and working-class politics in the United States, 1900-1965 |date=2017 |publisher=University of North Carolina Press |isbn=978-1-4696-3591-0 |edition=Second edition |series=Gender &amp; American culture |location=Chapel Hill, North Carolina}}&lt;/ref&gt;

=== International Ladies' Garment Workers' Union ===
È taon 1909, Cohn noro' ''[[International Ladies' Garment Workers' Union]]'' (ILGWU). Cohn dhâddhi angghuta dèwan eksekutif Wrapper, Kimono, bân Housedress Makers Local 41 bân saterrossa dhâddhi sajân aktif è ḍâlem kagiadhân organisasi.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

ILGWU panèka sala sèttong serikat sè palèng penting è industri garmen bâbinè'an è Amèrika Serikat. Serikat ghâpanèka bhunten namong ngalakonè bâr-tabârân sè kolektif namong jhughân aghâbây program pandhidhighân, kasèhaḍhân, perumahan, palatèyân, bân bânnya' layanan sosial kaangghuy angghutana.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Sombher ==
&lt;references /&gt;

[[Bhângsa:Buruh]]</text>
      <sha1>kxf7bncweetn7ujje3td4q3h46rkgzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nusa Tengghârâ Bârâ'</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19743</id>
    <revision>
      <id>66575</id>
      <parentid>66351</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T00:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1133" sha1="f447jx904vpkq8mc6830st1ilrn08au" xml:space="preserve">{{Unreferenced}}
Nusa Tengghârâ Bârâ' (èsebbhut NTB) iyâ arèya sèttong propènsi neng Inḍonèsia sè bâḍâ è bun tengnga Kapoloan Nusa Tengghârâ è antara propènsi Bâli è bun bârâ' bân propènsi Nusa Tengghârâ Tèmor è bun Tèmor. Pusat pamarènta'an bân èbhu kottha propènsi rèya bâḍâ è Kottha Mataram. Nusa Tengghârâ Bârâ' andi' 8 Kabupatèn bân 2 Kottha, tamaso' kottha Mataram. Neng pertenga'an taon 2024, penduduk Nusa Tengghârâ Bârâ' jumlana 5.666.314 jiwa, kalabân kepadatân 264 jiwa/km2.

Neng awwâl kamardhika'an Inḍonèsia, wilayah rèya tamaso' ḍâlem wilayah Propènsi Sunda Kènnè' sè a bu èbu kottha è Singaraja. Kantos, wilayah Propènsi Sunda Kènnè' è bâgi dhâddhi 3 propènsi: Bâli, Nusa Tengghârâ Bârâ', bân Nusa Tengghârâ Tèmor. Ḍuwe' polo palèng rajhâ è propènsi rèya iyâ arèya Lombok sè bâḍâ è bârâ' bân Sumbawa sè bâḍâ è tèmor. Sabâgiyân rajhâ ḍari penduduk polo Lombok asalla ḍari suku Sasak, samantara èpon suku Bima (suku Mbojo) bân suku Sumbawa aropa'aghi kelompok ètnis palèng bânnya' è polo Sumbawa.</text>
      <sha1>f447jx904vpkq8mc6830st1ilrn08au</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Konfederasi Sarèkat Palako Inḍonèsia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19747</id>
    <revision>
      <id>66552</id>
      <parentid>66539</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T16:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Muufii ngallèyaghi kaca [[Konfederasi Sarèkat Panglako Inḍonèsia]] ka [[Konfederasi Sarèkat Palako Inḍonèsia]] tanpa aghâbây pangallèyan: Judul salah eja</comment>
      <origin>66539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2524" sha1="fe0mspirf0yjf4lvij0xgfdru3c6si2" xml:space="preserve">'''Konfederasi Sarèkat Panglako Inḍonèsia (KSPI),''' awalla mènangka '''Komite Sarèkat Panglako Inḍonèsia (KSPI),''' èpajhâghâ tangghâl 1 Pèbruwari 2003. KSPI aropa'aghi sala sèttong konfederasi buruh palèng rajâ è Inḍonèsia, abhâreng bân Konfederasi Sarèkat Panglako Sadhâjâna Inḍonèsia (KSPSI) bân Konfederasi Sarèkat Buruh Sadhâjâna Inḍonèsia (KSBSI).&lt;ref&gt;{{Cite web |last=RM.ID |title=3 Konfederasi Buruh Terbesar Di Indonesia Kritisi Isi Perppu Cipta Kerja |url=https://rm.id/baca-berita/nasional/163695/3-konfederasi-buruh-terbesar-di-indonesia-kritisi-isi-perppu-cipta-kerja |access-date=2026-09-25 |website=https://rm.id/ |language=id-ID}}&lt;/ref&gt; KSPI jhughân aropa'aghi angghuta ḍâri ITUC.

== Sajhârâ ==
Saellana Reformasi dhâddhi, 11 Dâri 13 sektor SPSI paḍâ rampa ka'angghuy apèsa ḍâri SPSI sè bâḍâ bân majhâghâ SPSI-Reformasi. Marè rowa, SPSI-Reformasi aobâ dhâddhi Komite Sarèkat Panglako Inḍonèsia (KSPI). Nangèng, 5 ḍâri 11 organisasi sè sabellunna rampa ka'angghuy apèsa pas netteppaghi ka'angghuy nyorot ḍâri parembhâghân pembentukanna kasebbhut. Organisasi-organisasi kasebbhut iyâ arèya LEM, Pertanèyan Perkebbhuna (SP-PP), RTMM, KPI, bân SPTI. È sisi laèn, 5 organisasi sarèkat buruh laènna netteppaghi ka'angghuy agabung: Asosiasi Sarèkat Panglako Inḍonèsia (ASPEK Inḍonèsia), Federasi Industri Semmèn Sadhâjâ Inḍonèsia (ISSI), sè aropa'aghi pecca'anna KEP, Federasi Sarèkat Metal Inḍonèsia (FSPMI), bân GASBINDO.

Dhâddhi, secara total, bâḍâ 11 organisasi sarèkat buruh sè ngoddhi ka'angghuy akompol pole. Komite rèya èpimpin moso Saiful DP bân Saivul Tavip (ASPEK) mènangka sekretarissa.

Tangghâl 1 Pèbruwari 2003 sè èpabâḍâ è Wisma Kinasih, Bogor, Rustam Aksam (SPN) kapèlè secara demokratis mènangka presiden pertama KSPI, kalabân Rindo Rindo (PGRI) mènangka Sekjend.

È kongres pertama rèya, isu otama sè èyotama'aghi iyâ arèya ka'angghuta'an ḍâlem ICFTU (satèya ITUC). Lèbât bhântowan Sekjend ICFTU APRO  Noriyuki Suzuki, KSPI sukses ètârèma mènangka afiliasi ICFTU APRO. Nangèng, GASBIINDO aprotès keputusan rèya polana jârèya kabbhi ella èpakalowar ḍâri ḍaftar afiliasi ICFTU bân èpaghântè mosoo KSPI. Ahèrra, GASBIINDO netteppaghi ka'angghuy nyorot ḍâri KSPI.

Sabellunna Kongres sè nomer ḍuwâ', Rustam Aksam adhingghâl omor bân èGHâNTè MOSO bAMBANG wWIRAHYOSO (spn) mènangka presiden KSPI antar-bâkto.

== Sombher ==</text>
      <sha1>fe0mspirf0yjf4lvij0xgfdru3c6si2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Helen Fabela Chávez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19753</id>
    <revision>
      <id>66571</id>
      <parentid>66420</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T00:11:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3391" sha1="cccd5ldd94g4ncnkozvcl2whio3golv" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}{{Infobox orang}}

'''Helen Fabela Chávez''' (21 Jânuwâri 1928 – 6 Juni 2016) panèka aktivis buruh Amèrika sè terlibat ḍâlem perjuangan lèbât ''[[United Farm Workers of America]]'' (UFWA). Helen jhughân èkennal mènangka orèng Chicana sè èrabet è ḍâlem pangaḍhilân tradisional bân anḍi' kasempadhân pandhidhighân formal sè terbatas. Helen Fabela Chávez panèka binèna [[Cesar Chávez]], sala sèttong tokoh penting è ḍâlem gerakan buruh pertanian è [[Amerika Serikat|Amèrika Serikat]]. Keterlibatanna è ḍâlem kagiadhân organisasi bân perjuangan buruh aghâbây Helen dhâddhi bagiyân ḍâri sajhârâ perkembangan gerakan hak-hak buruh pertanian è naghârâ kasebbhut.

== Latar belakang ==
Helen Fabela lahèr è tangghâl 15 Dèsèmber 1928, è Brawley, California, [[Amerika Serikat|Amèrika Serikat]]. Helen panèka warga Amèrika generasi lughâlluh ḍâri kalowarga katoronan Meksiko. Embu'na, [[Eloisa Rodriguez]], ḍâri Sombrerete, Zacatecas, Meksiko, bân polè ramana, [[Vidal Fabela]], ḍâri San Jacinto, Durango, [[Meksiko]].

Orèng towana ngallè ka Amèrika Serikat è bâbâna Revolusi Meksiko. Helen atemmo bân akabin è Los Angeles, California, è taon 1923. Kaangghuy nolongè kalowargana, kaḍuwâ'na alako mènangka buruh migran, lughâllunah kaḍuwâ panèka alako è Imperial Valley terros ngalè ka San Joaquin Valley. Kabâḍâ'ân-kabâḍâ'ân panèka adhaddhiyâghi Helen taoh rassana kaoḍi'ân bân kamaskkadhân dhâddhi buruh tani molaè ghi' kènè'. Helen molaè abhânto alako è pertanian è omorra se kapèng pettong taon. Saellana ramana sèḍhâ è bâkto abâ'na omor lèma bellas taon, Helen kapaksa kalowar ḍâri SMA kaangghuy abhânto kabhuto'ânna kalowargana. Menangka ana' sè paleng towa ḍâri petto' satarètanan, Helen abâgi tanggung jawab atas kaoḍi'ânna èbhuna, ḍuwâ' tan-tarètan binè', bân empa' tan-tarètan lalakè'.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rose |first=Margaret |date=1990 |title=Traditional and Nontraditional Patterns of Female Activism in the United Farm Workers of America, 1962 to 1980 |url=https://doi.org/10.2307/3346700 |journal=Frontiers: A Journal of Women Studies |volume=11 |issue=1 |pages=26 |doi=10.2307/3346700 |issn=0160-9009}}&lt;/ref&gt;

Saellana kalowar ḍâri sakola'an, Helen alako è toko kelontong sabellun ahèrra ngala' lalakon sè samporna mènangka buruh è pertanian bân è kebbun anggur. Pangalamanna mènangka ana' buruh migran bân keterlibatanna è ḍâlem lalakon pertanian molaè ghi' kènè' panèka bâgiyân ḍâri latara belakag oḍi'na.

== Kaoḍi'ân samarèna akabin ==
Fabela pertama kalè ètemmoè Cesar Chavez è taon 1942 bâkto ghi' asakola è SMA Delano è California. Saellana lastarè alako è Angkatan Laut Amèrika Serikat è ahèr Perang Dunnya II taon 1945, Chavez molaè lebbi segghut neng-neng bân Fabela. Hubunganna sajân lancar lèbât aktivitas sabiasah, akadhi alân-jhâlân bâkto malem bân nyungo' fèlem.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Press |first=The Associated |date=2016-06-08 |title=Helen Chavez, Farm Activist’s Widow and Union Partner, Dies at 88 |url=https://www.nytimes.com/2016/06/08/us/helen-chavez-farm-activists-widow-and-union-partner-dies-at-88.html |access-date=2026-09-26 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>cccd5ldd94g4ncnkozvcl2whio3golv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66572</id>
      <parentid>66571</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T00:11:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added [[Category:Biografi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>66572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3414" sha1="qocwrm2urnegsmczxwjjgkgljd4kui0" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}{{Infobox orang}}

'''Helen Fabela Chávez''' (21 Jânuwâri 1928 – 6 Juni 2016) panèka aktivis buruh Amèrika sè terlibat ḍâlem perjuangan lèbât ''[[United Farm Workers of America]]'' (UFWA). Helen jhughân èkennal mènangka orèng Chicana sè èrabet è ḍâlem pangaḍhilân tradisional bân anḍi' kasempadhân pandhidhighân formal sè terbatas. Helen Fabela Chávez panèka binèna [[Cesar Chávez]], sala sèttong tokoh penting è ḍâlem gerakan buruh pertanian è [[Amerika Serikat|Amèrika Serikat]]. Keterlibatanna è ḍâlem kagiadhân organisasi bân perjuangan buruh aghâbây Helen dhâddhi bagiyân ḍâri sajhârâ perkembangan gerakan hak-hak buruh pertanian è naghârâ kasebbhut.

== Latar belakang ==
Helen Fabela lahèr è tangghâl 15 Dèsèmber 1928, è Brawley, California, [[Amerika Serikat|Amèrika Serikat]]. Helen panèka warga Amèrika generasi lughâlluh ḍâri kalowarga katoronan Meksiko. Embu'na, [[Eloisa Rodriguez]], ḍâri Sombrerete, Zacatecas, Meksiko, bân polè ramana, [[Vidal Fabela]], ḍâri San Jacinto, Durango, [[Meksiko]].

Orèng towana ngallè ka Amèrika Serikat è bâbâna Revolusi Meksiko. Helen atemmo bân akabin è Los Angeles, California, è taon 1923. Kaangghuy nolongè kalowargana, kaḍuwâ'na alako mènangka buruh migran, lughâllunah kaḍuwâ panèka alako è Imperial Valley terros ngalè ka San Joaquin Valley. Kabâḍâ'ân-kabâḍâ'ân panèka adhaddhiyâghi Helen taoh rassana kaoḍi'ân bân kamaskkadhân dhâddhi buruh tani molaè ghi' kènè'. Helen molaè abhânto alako è pertanian è omorra se kapèng pettong taon. Saellana ramana sèḍhâ è bâkto abâ'na omor lèma bellas taon, Helen kapaksa kalowar ḍâri SMA kaangghuy abhânto kabhuto'ânna kalowargana. Menangka ana' sè paleng towa ḍâri petto' satarètanan, Helen abâgi tanggung jawab atas kaoḍi'ânna èbhuna, ḍuwâ' tan-tarètan binè', bân empa' tan-tarètan lalakè'.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Rose |first=Margaret |date=1990 |title=Traditional and Nontraditional Patterns of Female Activism in the United Farm Workers of America, 1962 to 1980 |url=https://doi.org/10.2307/3346700 |journal=Frontiers: A Journal of Women Studies |volume=11 |issue=1 |pages=26 |doi=10.2307/3346700 |issn=0160-9009}}&lt;/ref&gt;

Saellana kalowar ḍâri sakola'an, Helen alako è toko kelontong sabellun ahèrra ngala' lalakon sè samporna mènangka buruh è pertanian bân è kebbun anggur. Pangalamanna mènangka ana' buruh migran bân keterlibatanna è ḍâlem lalakon pertanian molaè ghi' kènè' panèka bâgiyân ḍâri latara belakag oḍi'na.

== Kaoḍi'ân samarèna akabin ==
Fabela pertama kalè ètemmoè Cesar Chavez è taon 1942 bâkto ghi' asakola è SMA Delano è California. Saellana lastarè alako è Angkatan Laut Amèrika Serikat è ahèr Perang Dunnya II taon 1945, Chavez molaè lebbi segghut neng-neng bân Fabela. Hubunganna sajân lancar lèbât aktivitas sabiasah, akadhi alân-jhâlân bâkto malem bân nyungo' fèlem.&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Press |first=The Associated |date=2016-06-08 |title=Helen Chavez, Farm Activist’s Widow and Union Partner, Dies at 88 |url=https://www.nytimes.com/2016/06/08/us/helen-chavez-farm-activists-widow-and-union-partner-dies-at-88.html |access-date=2026-09-26 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==
&lt;references /&gt;

[[Bhângsa:Biografi]]</text>
      <sha1>qocwrm2urnegsmczxwjjgkgljd4kui0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Myra Wolfgang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19759</id>
    <revision>
      <id>66569</id>
      <parentid>66465</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T00:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4146" sha1="92t6w05gyik6mmxlidow0qz3pdggu6h" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Myra K. Wolfgang''' (née '''Komaroff'''; 1914–1976) panèka pamèmpèn sarèkat buruh bân aktivis hak-hak orèng binè'. Myra lahèr è [[Kanada|Kanaḍa]] sè kèprana è Detroit ḍâri taon 1930-wan kantos 1970-wan. Myra palèng aktif è ḍâlem gerrakan buruh, ajuwangngaghi masyarakat miskèn sè alako tor rèng binè' jhughân.

== Kaoḍi'ân awwâl bân Kalowarga ==
'''Myra K. Komaroff''' lahèr è bulân Mèi 1914 è Montreal, [[Quebec]], ḍâri lakè-binè Yâhuḍi ḍâri Lithuania. Orèng towana, Abraham bân Ida Komaroff (née Ipp), arabât Myra abhâreng tarètanna ḍâlem lingkungan sè aktif neng è politik, sè cè' nègghiyaghi pamikkèran mandiri tor kabhudhâjâ'ân Yâhuḍi. Orèng towana Myra ta' patè nekkanaghi kaoḍi'ân aghâma bân mèlè akabin è ''labour temple'' (kennengan ibâḍâ sè bâḍâ kaè'enna bân gerrakan buruh) è Montreal, bânni è Sinagoga. Myra segghut ngoca' jhâ' abâ'ân panèka &quot;sarèkat buruh sajjhâk lahèr&quot; ((''a union-made union maid'').&lt;ref&gt;Wolfgang, Martha; Green, Laura (2010). &quot;[https://web.archive.org/web/20150924030859/https://www.michjewishhistory.org/journal/Michigan_Jewish_History_2010_09.pdf Labor's Champion: Myra Wolfgang]&quot; (PDF). ''Michigan Jewish History''. '''50''': 5. Èyarsip è tangghâl 24 Sèptèmber 2015. Èyaksès è tangghâl 27 Sèptèmber 2026.&lt;/ref&gt;

È taon 1915, kalowargana Myra ngallè ka Detroit, kennenganna eppa'an molaè alako è biḍang real estat. Sa'amponna perrang dhunnya I, eppa'an Mira mukka' kantor è posatta kotta Detroit, bân kalowargana pas terros ngallè ka roma sè lebbi rajâ è ''Westminster Avenue''. Sa'amponna mamarè pamolanganna ḍâlem sistem sakola Detroit, Myra ajhâr seni komersial bân desain interior è ''Carnegie Institute of Technology''.Sa'amponna sataon, bâḍâ sèttong-sèttong sè mabisa Myra ta' nerrossaghi pamolanganna. È mosèm panas 1932, Myra abâli ka Detroit ka'angghuy nengneng sareng kalowargana.&lt;ref&gt;Pitrone, Jean Madden (1980). ''Myra: The Life and Times of Myra Wolfgang Trade-Union Leader'' (edisi kapèng sèttong). Wyandotte, Michigan: Buku Kaliber.&lt;/ref&gt;

== Kalakowan Awwâl ==
È taon 1932, nalèkana nyarè lako, Myra molaè maso' ḍâlem kagiyadhân Local 705 ḍâri sarèkat palako palayan restoran Detroit sè nalèkana ka'ḍissa èkennal mènangka ''Detroit Waiters Union''. Myra langsong ètarèma alako mènangka resepsionis ka'angghuy Louis Koenig, sekretaris-bendahara Local-705. Koenig ngabâssaghi ka samangatta Myra ḍâ' lakona, ahèrra ngajhâri sajhârâ bân tata cara sarèkat buruh, sarta ajhulughi Myra kalabân &quot;ana' ḍiḍi'en sèngko'&quot; (''my protégée'').&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Myra Wolfgang |url=https://miwf.org/celebrating-women/michigan-womens-hall-of-fame/myra-wolfgang/ |access-date=2026-09-27 |website=Michigan Women Forward |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

È taon 1940-wan bân 1950-tan, Myra mèmpèn Dewan Gabungan Detroit bân dhâddhi bâkkèl prèsiḍèn internasional sarèkat palako hotel bân restoran.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Cobble |first=Dorothy Sue |url=http://archive.org/details/otherwomensmovem0000cobb |title=The other women's movement : workplace justice and social rights in modern America |date=2004 |publisher=Princeton, N.J. : Princeton University Press |others=Internet Archive |isbn=978-0-691-06993-7}}&lt;/ref&gt; Sa'amponna Koenig pensiun, Myra dhâddhi sekretaris-bendahara bân kopala èksekutif Local-705. Myra aktif ḍâlem pangessa'an undang-undang upah minimum Michigan taon 1966, sè awâjibbhâghi pengusaha ka'angghuy majâr sabbhân karyawan palèng sakonè' 1 ḍolar per jhâm.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Great Girls in Michigan History |url=https://wsupress.wayne.edu/9780814340738/ |access-date=2026-09-27 |website=Wayne State University Press |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Majher |first=Patricia |url=https://books.google.co.id/books/about/More_Great_Girls_in_Michigan_History.html?id=9nwk0gEACAAJ&amp;redir_esc=y |title=More Great Girls in Michigan History |date=2027-05-04 |publisher=Wayne State University Press |isbn=978-0-8143-5377-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==</text>
      <sha1>92t6w05gyik6mmxlidow0qz3pdggu6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lut</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19762</id>
    <revision>
      <id>66561</id>
      <parentid>66492</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T17:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14887" sha1="sifrbufs2932dzw21yxapruuwgytxvs" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
{{Nabbhi Islam}}
'''Lut''' otabâ '''Luth''' ({{lang-ar|لوط|Lūṭ}})panèka tokoh è ḍâlem Al-Qur'an, Alkètab, bân Tanakh. È ḍâlem Islam, salèrana panèka rasul sè èkèrèm ka orèng Sodom bân Gomora. Carètana segghut èghuna'aghi mènangka dhâsar ka'angghuy larangan lalakon homoseksual è ḍâlem aghama-aghama Ibrahim.

== Nasab Lut ==
Lut panèka pottrana Haran bin Tarih, sè èkennal jhughân Azar,. Lut panèka pottrana tarètanna Ibrahim Khalilullah, Haran. Ibrahim, Haran, bân Nakhur panèka satarètanan.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt; Bâḍâ sè ngoca’ jhâ’ Haran jarèya sè maddhek kottha Haran. Pamangghi ka’ḍinto lemma karana bhidhâ sareng’ katerrangan-katerrangan èpon Ahli Kètab. 

Akadhi Ibrahim, Luth asalla oḍi' è Irak. Alkètab nyata'aghi jhâ' Haran matè è Irak è bâkto Azar ghi' oḍi'.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kejadian 11:28 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=kejadian&amp;chapter=11&amp;verse=28 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; Luth panèka sala sèttong orèng sè mastèyaghi bân noro' pessenna Ibrahim è bâkto ghi' bâḍâ è Irak. Lut jhughân abâli ka Siria èbârengngè Ibrahim bân para pengikutta.&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=26&amp;to=26 Al'Ankabut (29): 26]&lt;/ref&gt;

== Kaomma Nabi Luth==
Lut kalowar ḍâri kennengnganna pamanna Ibrahim, sabâb parènta bân èdhinna, bân èntar ka tana sè èkennal mènangka Gharzaghar, khusussa kottha Sodom.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Sodom rèya èbhu kottha Gharzaghar, sè è bâkto jarèya èkennengngè rèng-orèng sè palèng jahat bân kafèr. Rèng-orèng jarèya oḍi’ kalabân arampok, ngalakonè kajahadhân, alako dhusa, bân ngalakonè acem-macem kajahadhân laènna. Rèng-orèng jarèya ta’ enḍâ’ ambu alako jahat. 
Kaom kasebbhut sampè' ngalakonè kajahadhân anyar sè ta' perna èlakonè orèng-orèng sabellunna, akadhi homoseksualitas.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=165&amp;to=166 Asy-Syu'ara' (26): 165-166]&lt;/ref&gt; Lalake'an homoseksual panèka ta' poron akabin sareng bhâbinè'an. Bâbinè' coma akabin saeeng orèng sè taqwa malolo.

Nabi Lut lajhu ngajhâk rèng-orèng ka'ḍinto ka'angghuy abhâktè coma ka Allah. Salèrana ngalarang rèng-orèng jarèya ngalakonè lalakon sè ta’ adhil, keji ban mungkar. Namong, rèng-orèng ka'ḍinto saongghuna sajân dhâddhi sè ngalakonè lalakon sè èlarang. Reng-oreng jareya terros ngalakone kajahadan bân kafir ta’ bu-ambu. Akhèrra, Allah aparèng okoman ka rèng-orèng jarèya.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Bâkto narèma paènga'an bân ajhâkan ḍâri Lut, orèng Sodom ta' poron. Orèng sodom ngoca' jhâ' Luth coma orèng sè ''pura-pura'' socce bân ngancem bhâkal ngojuk Luth.&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/07?from=82&amp;to=82 Al-A'raf (07): 82]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/26?from=167&amp;to=167 Asy-Syu'ara' (26): 167]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/27?from=56&amp;to=56 An-Naml (27): 56]&lt;/ref&gt; Orèng Sodom jhughân alarang Luth ka'angghuy aberri' ''perlindungan'' ka orèng sè bhâkal èrampok otabâ èperkosa.&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=70&amp;to=70 Al-Hijr (15): 70]&lt;/ref&gt;  Salaèn jârèya, rèng-orèng rowa jhughân nyo'on ka Luth ka'angghuy dhuli aghâbây bhâlâi sè ella èancamaghi sabellumma.&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=29&amp;to=29 Al-'Ankabut (29): 29]&lt;/ref&gt;  Ngadhebbi perlawanan dâri kaomma, Luth nyo'on ka Allah.

{{quote|&quot;''Ya Tuhanku, tolonglah aku atas golongan yang berbuat kerusakan itu''.&quot;|Al-'Ankabut (29): 30}}

== Tamoyya Ibrahim ==
E sèttong arè, Ibrahim narèma pan-bârâmpan tamoy. Ibrahim bân kalowargana nyadhiya’agi dhâghing pangghâng, tapè tamoyya ta’ nyèddhing ḍâ' kakanan jarèya. Ibrahim tako' polana tèngka ghulina sè ta' biyasa, tapè para tamoy ajellassaghi jhâ' abâ'na saongghuna malaèkat sè èkèrèm ka'angghuy maḍâpa' kabhâr jhâ' Ibrahim bân Sarah bhâkal èberka'i ana' lake' sè anyama Ishak.&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=69&amp;to=73 Hud (11): 69-73]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=51&amp;to=56 Al-Hijr (15): 51-56]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/51?from=24&amp;to=30 Adz-Dzariyat (51): 24-30]&lt;/ref&gt; Kètab Soccèna kristen nyebbhut tello’ tamoy. Alkètab jhughân nyata'aghi jhâ' tamoy ghâpanèka ngakan kakanan sè èghâbây Ibrahim.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kej 18:1-15 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2018:%201-15 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Saellana nyampaiaghi kabhâr parkara kalahiran pottrana, para tamoy ajellassaghi jhâ' abâ'na jhughân èkèrèm ka'angghuy ma'ancor kaom Sodom bân Gomora. Alketab ajellassaghi partanya'an bân jawaban è bâkto para tamoy mangkat ka'angghuy ma'ancor Sodom, è bâkto Ibrahim nyegghâ bân atanya, &quot;Apa Sampèyan bhâkal maancor orèng becce' kalabân orèng jahat? Mon è kottha rèya bâḍâ saeket orèng beccè'?&quot; Allah (lèbât malaèkat) ajâwâb jhâ' Salèrana ta' bhâkal ma'ancor kottha jârèya mon bâḍâ saeket orèng sè beccè'. Ibrahim terros anya-tanya sampè bâḍâ sapolo orèng se beccè ’ se gi’ bâḍâ è sèttong kennangan. Ghustè Allah ajâwâb jhâ' kottha jârèya ta' bhâkal ancor mon ghi' bâḍâ sapolo orèng beccè'.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kej 18:16-33 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2018:%2016-33 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

È ḍâlem Al-Qur'an, Ibrahim kobâtèr ḍâ' nasib Lut, sè jhughân bâḍâ è kottha kasebbhut. Malaèkat-malaèkat anyata'aghi jhâ' Lut bhâkal èsalamettagi.&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/29?from=32&amp;to=32 Al-Ankabut (29): 32]&lt;/ref&gt; Pertanyaan antara Ibrahim bân para malaèkat ngajhâri ta' terro nangalè orèng Sodom èancor, bân Al-Quran nyebbhut Ibrahim mènangka orèng sè santun bân alos. Namong, para malaèkat ghâpanèka pas nyo'on kaan5gghuy ambu ètanya'aghi polana orèng Sodom ampon narèma parènta Allah bân bhâkal ngadhebbi okoman sè ta' bisa ètolak.&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=75&amp;to=76 Hud (11): 75-76]&lt;/ref&gt;

== Tamoyya Luth ==

Saellana jârèya kat-malaèkat ghellâ’ ḍâpa’ ka Sodom ngaton rèng-orèng sè gânteng. Saellana tao jhâ' rèng-orèng rowa ḍâteng, Lut arassa sossa bân ngoca', &quot;Arèya arè sè cè' malaratta.&quot;[29] Jarèya polana orèng Sodom tako' tamoyya bhâkal èkèco' bân èperkosa.

Sajumnla ulama aparèng pamangghi tambâ'ân tentang parkara ka'ḍinto sè ta' ètemmoè ḍâlem Al-Qur'an. As-Suddy ajellassaghi jhâ' tamoy ghâpanèka ḍâteng ka Sodom tengnga malem. Ḍâpa'na ka songay, jarèya sè kaḍuwâ tatemmo sareng ana’ bine’na Lut teppa’na ngala’ aèng kaparlowanna kalowargana. Pottrena Lut sè sarèyang anyama Ritsa, dhinèng sè bungso anyama Daghutsa (Ra'ziya menorot Ath-Tabari). È bâkto moy-tamoy jarèya atanya kennengngan ngènep, ta-pottra bine’na Lut nyoro sopajâ reng-oreng jarèya anantè’ sampè’ maso’ ka kottha sarta marèksa parkara jarèya bi’ eppa’na. Saellana jarèyâ, ana’ binwè’na Lut nyo’on sopajâ eppa’na narèma, sabâb tako’ orèng Sodom sè narèma, bân tamoy-tamoy jarèya bhâkal èperkosa. Lut setuju, bân para tamoy èsambhut è bengkona.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Qatadah nerrangngagi jhâ' tamoyya tatemmo bân Lut teppa’na alako è sabâ. Tamoy-tamoy jarèya nyo'on tamoy, tape Lut ḍâ'-aḍâ'na ta' enḍâ', ngoca' jhâ' bhângsana jarèya orèng sè palèng jahat è bhumè. Lut ngoca'aghi ghâpanèka empa' kalè. Qatadah nyata'aghi jhâ' para malaèkat ampon èparenta'aghi ka'angghuy ta' ma'ancor dhisa kantos nabina aberri' kasaksèyan parkara kajahadhânna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Kètab Soccè nyebbuttaghi jhâ’ bâḍâ tamoy ḍuwâ’ dâteng ka Sodom. Lut teppa'na toju' è labâng gerbangnga Sodom, bân è bâkto tamoyya ènangalè rèng-orèng, Lut pas jhâgâ, asojud, bân nyoro tamoyya ngènep è bengkona. Para tamoy èmolaè ta' poron, ngoca' jhâ' rèng-orèng rowa terro asaren è lapangan, tapè Lut maksa, bân tamoyya setuju.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kej 19:1-3 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2019:%201-3 |access-date=2026-09-27 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Namong, binèna Lut è buḍi arè ajhârbâ'aghi bâḍâna tamoy ghâpanèka ka orèng Sodom. Al-Quran otabâ Alketab ta' nyebbuttaghi nyamana. Bâḍâ ulama sè parcajâ jhâ' binèna Lut ènyamaè Walahah.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Midrash nyebbuttaghi nyamana Edith.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite book |last=Schwartz |first=Howard |url=https://books.google.com/books?id=60iVk1p8Y9IC&amp;pg=PA466#v=snippet&amp;q=Lot's%20wife&amp;f=false |title=Tree of Souls: The Mythology of Judaism |date=2004-11-01 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-535870-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;  È ḍâlem carèta Yahudi, ènyata'aghi jhâ' bâkto tamoy ḍâteng ka bengkona, Lut nyoro binèna nyadhiya'aghi pesta ghâbây rèng-orèng rowa. Tapè, karana bujâ ta’ cokop, binèna Lut atanya ka tatangghâna. Bâkto tatangghânana atanya arapa ma' ta' èyèssè'è dhibi' so Lut  è bâkto sèyang, binèna Lut ajâwâb jhâ' ghun cokop ghâbây kalowargana, tapè èbhu parlo lebbi polana tamoy.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Kabhâr ḍâtengnga tamoy jarèya pas nyebbar, sampè ’ rèng-orèng Sodom arombongan ka bengkona Lut bân nyoro tamoy jarèya epassra’agi. Lut pas mangkat, laju notop labângnga, nyo’on ka rèng-orèng kampong sopajâ ta’ nyakè’è tamoy jarèya. È ḍâlem kabâḍâ'ân sè ta' anḍi' pangarep, Lut ngatorragi ana' binè'na ka rèng-orèng rowa, tapè orèng dhisa ta' poron, ngoca' jhâ' rèng-orèng rowa ta' terro ka bhâbinè'an bân terro tamoyna èpassra'aghi dhuli ka rèng-orèng rowa. &lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=78&amp;to=80 Hud (11): 78-80]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/15?from=67&amp;to=71 Al-Hijr (15): 67-71]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Alkitab|Kejadian 19: 4-9}}&lt;/ref&gt;

== Ka'ancoran==
Tamoy-tamoy ghâpanèka lajhu ngajhâk Lut maso' ka bengkona bân mabuta pandhudhu'na, saterrossa ngoca' jhâ' rèng-orèng rowa utusan Gustè Allah sè èparenta'aghi ka'angghuy ma'ancor orèng Sodom. Para tamoy marenta'aghi Lut bân kalowargana ka'angghuy dhuli kalowar dâri kottha polana pandhudhu'na bhâkal èokom è bâkto pajjhâr.&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=81&amp;to=81 Hud (11): 81]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/54?from=37&amp;to=38 Al-Qamar (54): 37-38]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Alkitab|Kejadian 19: 10-13}}&lt;/ref&gt;

Alkètab nyata'aghi jhâ' Lut pas ngajhâk bhâkal mantona sè ḍuwâ' noro' polana Sodom bhâkal èpaancorra, tapè mantona coma nyangka Lut acareta. Saellana jârèya, Lut, binèna bân ana'na sè ḍuwâ' èparenta'aghi nyarè pangaoban è paghunongan polana lembã Yordan bhâkal ancorra. Lut nyo'on kabellasân ka malaèkat, èpabâli nyarè pangaoban è kottha kènè' è semma'na Sodom, polana ta' anḍi' bâkto ka'angghuy buru ka paghunongan.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Kej 19:17-23 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=kejadian%2019:%2017-23 |access-date=2026-09-28 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Somber ḍâri Al-Quran bân Alketab jhughân ajellassaghi jhâ' para malaèkat maènga' Lut bân kalowargana sopajâ ta' ngabâs ka budhi.&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=81&amp;to=81 Hud (11):81]]&lt;/ref&gt;

Sumber-sumber Al-Qur'an bân Alkitab nyata'aghi jhâ' saellana jârèya, kennengnganna orèng-orèng Lut èbâli'aghi, bân èojhânè belerang bân bato dâri tana sè èobbhâr.&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/11?from=82&amp;to=82 Hud (11): 82]&lt;/ref&gt; Sombher-sombher non-Quran ajellassaghi jhâ' malaikat ngangkat kottah ka ondhem. Bâkto ajam acerreng bân ajam acerrèt, kottha ghâpanèka èbâli'aghi bân èonjheppaghi.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Lud ban kalowargana kalowar ḍâri kottha jârèya. Bato gâgghâr ka binena. Al-Quran bân Alketab nyata'aghi jhâ' binèna Lut tamaso' orèng sè matè è ḍâlem kadhâddhiyân panèka. Al-Qur'an dhibi' ta' nantoaghi kabâḍâ'ân kamatèyan binèna Lut, bân bâḍâ sè ta' akor è antara para ulama è ḍâlem parkara panèka. Bâḍâ sè ngoca' jhâ' binèna Lut ta' ètoro'è Lud ḍâri awwâll mangkat dâri Sodom, bân parènta &quot;ta' ngabâs ka budhi&quot; èarteaghi mènangka èpanènggalè. Implikasina panèka bâkto mangkat ḍâri Sodom, Lut èparenta'aghi ka'angghuy ta' adhingghâl kalowargana, kajhâbhâ binèna.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Pamangghi laèn nyata'aghi jhâ' binèna Lut jhughân noro' Lut è bâkto kalowar ḍâri Sodom. Namong è bâkto okoman ghâpanèka ḍâteng, èpon ajhelling ka buḍi bân ngoca', &quot;He, Tang ommat,&quot; bân o-tao bâḍâ bato sè gagghâr ka cethaggâ, polana èbhu ghi' atoro' ka aghâmana bhângsana bân èpamangghi'i kennengnganna tamoy Lut ka orèng Sodom.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Al-Qur'an nyontoaghi orèng kafir binèna Nuh bân binèna Lut. Kaḍuwâ'na oḍi' è bâbâna pangawasanna lakèna sè adil, namong lakèna ahiyanat, bân lakèna ta' bisa masalamet dâri okomanna Gustè Allah.&lt;ref&gt;Al Qur'an, [https://quran.kemenag.go.id/quran/per-ayat/surah/66?from=10&amp;to=10 At-Tahrim (66): 10]&lt;/ref&gt;

Alketab nyata'aghi jhâ' bâkto Sodom èpa'ancor, binèna Lut noro' kalowar ḍâri Sodom, tapè atolè ka buḍii, binèna aobâ dhâddhi to-bato ghâram.ghâram.Panafsèr Alketab ngoca' jhâ' binèna Lut ta' ngèdingaghi parèngeddhânna mabâèkat bân atèna ghi' èkabâsa'aghi ḍâ' kasennengngan. Carèta Yahudi nyataaghi jhâ' binèna Lut abâli polana nèser ka'angghuy mastèaghi jhâ' pottrana noro'è. Binèna Lut èoba dhâddhi to-bato bujâ polana dhusana èngghi panèka ngabâlâ kabâḍâ'ânna tamoy è bâkto menta bujâ ka tatangghâna.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; 
== Sombher ==
{{Reflist}}

{{Nabbhi Islam ḍâlem Al-Qur'an}}</text>
      <sha1>sifrbufs2932dzw21yxapruuwgytxvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nusa Tengghârâ Tèmor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19764</id>
    <revision>
      <id>66554</id>
      <parentid>66488</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T16:32:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1256" sha1="kdna8p4e8qmfwldxz1vdgx0q3gj8d78" xml:space="preserve">{{Unreferenced}}
Nusa Tengghârâ Tèmor (èsingkat NTT) iya arèya sèttong propènsi è Inḍonèsia sè tamaso' bâgiyân tèmor polo-polo Nusa Tengghârâ. Èbhu kottha Nusa Tengghârâ Tèmor bâḍâ è Kotta Kupang. Propènsi rèya èbâgi dâddhi 21 Kabupatèn bân 1 kotta. Propènsi arèya bâḍâ è Kapoloan Sunda Kecil. È taon 2022, pendhuḍuk Nusa Tengghârâ Tèmor jumlaèpon 5.446.285 orèng bân è ahèr taon 2025 jumlaèpon 5.742.560 orèng.

Samarèna èpamekkar, Nusa Tengghârâ Tèmor iya arèya sèttong propènsi è Inḍonèsia sè bâḍâ è bâgiyân Tengghârâ Inḍonèsia. Propènsi rèya tamaso' ḍâri pan bârâmpan polo, è antarana Polo Flores, Polo Sumba, bâgiyân bârâ' Polo Tèmor, Polo Alor, Polo Lembata, Polo Rote, Polo Sabu, Polo Adonara, Polo Solor, Polo Ende, Polo Komodo bân Polo Palue.

Propènsi rèya tamaso' ḍâri 1.192 polo, tèllo' polo utama è Nusa Tengghârâ Tèmor iya arèya Polo Flores, Polo Sumba bân Polo Tèmor sè abâtes bi' Timor Leste. Bâgiyân rèya kasohor kalabân nyama Taman Nasional Komodo mènangka sèttong-sèttongnga kennengngan alami Kaddhâl rajhâ Komodo sè kasohor bân danau tèllo' bârna Kelimutu è Flores bân lèburrâ bâbâna tasè'' Alor sè bhâghus.</text>
      <sha1>kdna8p4e8qmfwldxz1vdgx0q3gj8d78</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zakariyya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19771</id>
    <revision>
      <id>66541</id>
      <parentid>66540</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T13:30:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <origin>66541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2202" sha1="81kh9phk2lh7zf01lemxvctrpl0xbhj" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}} ''{{transl |ar|ALA-LC|Zakariyyāʾ}}'') panèka tokoh ḍâlem [[Al-Qur'an]] bân Alkètab. Salèrana panèka sala sèttong nabi Bani Israil. Zakariyya aropa'aghi wali ḍâri Maryam bân eppa'na Yahya. Zakariyya oḍi' è Palestina è jhâman kakowasa'anna Romawi.

== Nyama bân Nasabbhâ==
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}}) aropa nyama 'ajâm (''asing'') otabâ non-arab (asalla bânnè ḍâri arab), tapè ḍâri [[Bani Israil]], Zekhariyah ({{lang-he|זכריה}}) sè asalla ḍâri oca' zekhar (זכר) sè artèna ''ngènga'è'' (paḍâ bân {{lang-ar|ذكر}}) bân Yah (יה) sè aropa'aghi bentu' penḍâ' ḍâri יהוה (YHWH), asma Allah sè soccè ḍâri Taurat, sè arténa ''Pangèran'' saèngghâ manabi ègabung artèna dhâddhi  ''YHWH (Allah SWT) ampon ngènga'è (ḍâ' jânjhi-Na)''
Èjellassaghi ḍâlem  [[Qur'an]] sorat Maryam ayat 2
{{quote|ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُۥ زَكَرِيَّآ ٢|(Yang dibacakan ini adalah) penjelasan tentang rahmat Tuhanmu kepada hamba-Nya, Zakaria|{{cite quran|19|2|style=inline}}}}
Ḍâlem ayat kasebbhut bâḍâ oca' '''dzikru (ذِكْرُ)''' sè artèna paènga', penjellasan, otabâ, parèngatan. Dhâddhi, Zakariyya panèka kabulâ sè terros èpaènga' sareng Allah sasoway kalabân asmana '''Zakariyya'''

Al-Hafizh Abul Qasim bin Asakir adhâbu &quot;Salèrana Zakariyya bin Barkhiya&quot;. Bâḍâ jhughân pamangghi jhâ' saongghuna salèrana panèka Zakariyya bin Dân. Bâḍâ jhughân pamangghi salèrana panèka bin Ladun bin Muslim bin Shadduq bin Husyban bin Daud bin Sulaiman bin Muslim bin Shiddiqah bin Barkhiya bin Bal'athah bin Nakhur bin Syalum bin Bahfasyath bin Inaman bin Rahya'am bin Sulaiman bin Daud Abu Yahya, nabina Bani Israil.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt;

== Sombher ==</text>
      <sha1>81kh9phk2lh7zf01lemxvctrpl0xbhj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66542</id>
      <parentid>66541</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T13:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <origin>66542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2538" sha1="g4a3bt75d9ornmizutim8vcmajfz5p0" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}} ''{{transl |ar|ALA-LC|Zakariyyāʾ}}'') panèka tokoh ḍâlem [[Al-Qur'an]] bân Alkètab. Salèrana panèka sala sèttong nabi Bani Israil. Zakariyya aropa'aghi wali ḍâri Maryam bân eppa'na Yahya. Zakariyya oḍi' è Palestina è jhâman kakowasa'anna Romawi.

== Nyama bân Nasabbhâ==
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}}) aropa nyama 'ajâm (''asing'') otabâ non-arab (asalla bânnè ḍâri arab), tapè ḍâri [[Bani Israil]], Zekhariyah ({{lang-he|זכריה}}) sè asalla ḍâri oca' zekhar (זכר) sè artèna ''ngènga'è'' (paḍâ bân {{lang-ar|ذكر}}) bân Yah (יה) sè aropa'aghi bentu' penḍâ' ḍâri יהוה (YHWH), asma Allah sè soccè ḍâri Taurat, sè arténa ''Pangèran'' saèngghâ manabi ègabung artèna dhâddhi  ''YHWH (Allah SWT) ampon ngènga'è (ḍâ' jânjhi-Na)''
Èjellassaghi ḍâlem  [[Qur'an]] sorat Maryam ayat 2
{{quote|ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُۥ زَكَرِيَّآ ٢|(Yang dibacakan ini adalah) penjelasan tentang rahmat Tuhanmu kepada hamba-Nya, Zakaria|{{cite quran|19|2|style=inline}}}}
Ḍâlem ayat kasebbhut bâḍâ oca' '''dzikru (ذِكْرُ)''' sè artèna paènga', penjellasan, otabâ, parèngatan. Dhâddhi, Zakariyya panèka kabulâ sè terros èpaènga' sareng Allah sasoway kalabân asmana '''Zakariyya'''

Al-Hafizh Abul Qasim bin Asakir adhâbu &quot;Salèrana Zakariyya bin Barkhiya&quot;. Bâḍâ jhughân pamangghi jhâ' saongghuna salèrana panèka Zakariyya bin Dân. Bâḍâ jhughân pamangghi salèrana panèka bin Ladun bin Muslim bin Shadduq bin Husyban bin Daud bin Sulaiman bin Muslim bin Shiddiqah bin Barkhiya bin Bal'athah bin Nakhur bin Syalum bin Bahfasyath bin Inaman bin Rahya'am bin Sulaiman bin Daud Abu Yahya, nabina Bani Israil.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt;

== Carètana Nabi Zakariyya ==
Asmana Zakariyya èsebbhut è ḍâlem Al-Qur'an (kètab soccè Islam) pèttong kalè bân carètana èsebbhut è ḍâlem Surah Ali 'Imran (3): 37-41, Maryam (19): 1-15, bân Al-Anbiya' (21): 89-90. È dâlem Alketab (kètab soccèna Kristen), carèta panèka èsebbhut è ḍâlem Injil Lukas pasal 1.

== Sombher ==</text>
      <sha1>g4a3bt75d9ornmizutim8vcmajfz5p0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66543</id>
      <parentid>66542</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T13:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Carètana Nabi Zakariyya */</comment>
      <origin>66543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4631" sha1="7gmqi0suuwo21kag3p0q38220pihb4g" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}} ''{{transl |ar|ALA-LC|Zakariyyāʾ}}'') panèka tokoh ḍâlem [[Al-Qur'an]] bân Alkètab. Salèrana panèka sala sèttong nabi Bani Israil. Zakariyya aropa'aghi wali ḍâri Maryam bân eppa'na Yahya. Zakariyya oḍi' è Palestina è jhâman kakowasa'anna Romawi.

== Nyama bân Nasabbhâ==
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}}) aropa nyama 'ajâm (''asing'') otabâ non-arab (asalla bânnè ḍâri arab), tapè ḍâri [[Bani Israil]], Zekhariyah ({{lang-he|זכריה}}) sè asalla ḍâri oca' zekhar (זכר) sè artèna ''ngènga'è'' (paḍâ bân {{lang-ar|ذكر}}) bân Yah (יה) sè aropa'aghi bentu' penḍâ' ḍâri יהוה (YHWH), asma Allah sè soccè ḍâri Taurat, sè arténa ''Pangèran'' saèngghâ manabi ègabung artèna dhâddhi  ''YHWH (Allah SWT) ampon ngènga'è (ḍâ' jânjhi-Na)''
Èjellassaghi ḍâlem  [[Qur'an]] sorat Maryam ayat 2
{{quote|ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُۥ زَكَرِيَّآ ٢|(Yang dibacakan ini adalah) penjelasan tentang rahmat Tuhanmu kepada hamba-Nya, Zakaria|{{cite quran|19|2|style=inline}}}}
Ḍâlem ayat kasebbhut bâḍâ oca' '''dzikru (ذِكْرُ)''' sè artèna paènga', penjellasan, otabâ, parèngatan. Dhâddhi, Zakariyya panèka kabulâ sè terros èpaènga' sareng Allah sasoway kalabân asmana '''Zakariyya'''

Al-Hafizh Abul Qasim bin Asakir adhâbu &quot;Salèrana Zakariyya bin Barkhiya&quot;. Bâḍâ jhughân pamangghi jhâ' saongghuna salèrana panèka Zakariyya bin Dân. Bâḍâ jhughân pamangghi salèrana panèka bin Ladun bin Muslim bin Shadduq bin Husyban bin Daud bin Sulaiman bin Muslim bin Shiddiqah bin Barkhiya bin Bal'athah bin Nakhur bin Syalum bin Bahfasyath bin Inaman bin Rahya'am bin Sulaiman bin Daud Abu Yahya, nabina Bani Israil.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt;

== Carètana Nabi Zakariyya ==
Asmana Zakariyya èsebbhut è ḍâlem Al-Qur'an (kètab soccè Islam) pèttong kalè bân carètana èsebbhut è ḍâlem Surah Ali 'Imran (3): 37-41, Maryam (19): 1-15, bân Al-Anbiya' (21): 89-90. È dâlem Alketab (kètab soccèna Kristen), carèta panèka èsebbhut è ḍâlem Injil Lukas pasal 1.

Saellana Sulaiman sèdhâ, Karaja'an Isrè'il èbâgi dâddhi ḍuwâ' panèka karaja'an è ḍâjâ, sè ènyamaè kèya Karaja'an Israèil, tapè segghut èsebbhut karaja'an ḍâjâ otaba karaja'an Samaria ka'angghuy abhidhâ'âghi sareng Karaja'an Israèil sè lawas; bân Karaja'an Yehuda è lao'.[1] Karaja'an Samaria ètakluk sareng Asyur è taon 720-an SM. Saèbu abad satengnga saterrossa, Karajaan Yehuda èkala' sareng Neo-Babylonia è taon 587 SM, bân Kuil (Baitul Maqdis, Masjid Al-Aqsa), pusat ibadah ghâbây orèng Isra'il, èancor. E bakto jareya bannya’ oreng Isra’il se ebuwang ka Babil. E jaman saterrossa, orèng Isra'il (toronanna Yakub) jhughân serrèng èsebbhut orèng Yahudi, sanajân bâdâ orèng sè bhunten Isra'il jhughân aoba dâ' agama Yahudi.

Saellana saeket taon abidda epabali, oreng Isra’il eedine abali ka Palestina, ban Padalemman Socce epaddek pole. E antara taon 332 bân 160 SM, wilayah panèka èparenta sareng dinasti Yunani. Bâ'na mandhâr Helenisasi wilayah vassalna, sè aghâbây budaya Yunani dominan è Palestina bân kaodhi'an sosial-agama orèng Isra'il. Helenisasi panèka aghâbây orèng Yahudi molaè Pemberontakan Maccabean, bân orèng Yahudi ngaolle pamarenta'an mandiri èbâwah pimpinan dinasti Yahudi Hasmonean. Saellana malebar dhaerana, reng-oreng Hasmonea maksa keya reng-oreng se la ekala’ sopaja maso’a ka agama Yahudi, maske reng-oreng jareya banne oreng Isra’il. orèng Edom pas dhâddhi orèng Yahudi.[3][4] È taon 37 SM, pamarenta'an Hasmonean è attas Palestina ampon lastare, èghântè'è sareng Herodes Agung, rato vassal Romawi. Herodes panèka toronanna orèng Edom sè aoba dâ' agama Yahudi è jaman Hasmonean.[5][6][7][8][9]

Zakhariya panèka nabbi Isra'il sè odhi' è Palestina è abad pertama SM. Alketab nyebbuttaghi jhâ' salerana panèka imam (כֹּהֵן, kohen) toronanna Harun sè odhi' è jaman pamarenta'anna Rato Herodes.[10] È dâlem agama Yahudi, imam ètugasaghi kaangghuy atugas mènangka abdi è Baitul Maqdis bân ngatorragi kurban sabbhân arè bân arè-arè raya agama.

== Sombher ==</text>
      <sha1>7gmqi0suuwo21kag3p0q38220pihb4g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66544</id>
      <parentid>66543</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T14:02:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Carètana Nabi Zakariyya */</comment>
      <origin>66544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4815" sha1="59hwo395sljvzfpln82vb1o5ht5hro1" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}} ''{{transl |ar|ALA-LC|Zakariyyāʾ}}'') panèka tokoh ḍâlem [[Al-Qur'an]] bân Alkètab. Salèrana panèka sala sèttong nabi Bani Israil. Zakariyya aropa'aghi wali ḍâri Maryam bân eppa'na Yahya. Zakariyya oḍi' è Palestina è jhâman kakowasa'anna Romawi.

== Nyama bân Nasabbhâ==
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}}) aropa nyama 'ajâm (''asing'') otabâ non-arab (asalla bânnè ḍâri arab), tapè ḍâri [[Bani Israil]], Zekhariyah ({{lang-he|זכריה}}) sè asalla ḍâri oca' zekhar (זכר) sè artèna ''ngènga'è'' (paḍâ bân {{lang-ar|ذكر}}) bân Yah (יה) sè aropa'aghi bentu' penḍâ' ḍâri יהוה (YHWH), asma Allah sè soccè ḍâri Taurat, sè arténa ''Pangèran'' saèngghâ manabi ègabung artèna dhâddhi  ''YHWH (Allah SWT) ampon ngènga'è (ḍâ' jânjhi-Na)''
Èjellassaghi ḍâlem  [[Qur'an]] sorat Maryam ayat 2
{{quote|ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُۥ زَكَرِيَّآ ٢|(Yang dibacakan ini adalah) penjelasan tentang rahmat Tuhanmu kepada hamba-Nya, Zakaria|{{cite quran|19|2|style=inline}}}}
Ḍâlem ayat kasebbhut bâḍâ oca' '''dzikru (ذِكْرُ)''' sè artèna paènga', penjellasan, otabâ, parèngatan. Dhâddhi, Zakariyya panèka kabulâ sè terros èpaènga' sareng Allah sasoway kalabân asmana '''Zakariyya'''

Al-Hafizh Abul Qasim bin Asakir adhâbu &quot;Salèrana Zakariyya bin Barkhiya&quot;. Bâḍâ jhughân pamangghi jhâ' saongghuna salèrana panèka Zakariyya bin Dân. Bâḍâ jhughân pamangghi salèrana panèka bin Ladun bin Muslim bin Shadduq bin Husyban bin Daud bin Sulaiman bin Muslim bin Shiddiqah bin Barkhiya bin Bal'athah bin Nakhur bin Syalum bin Bahfasyath bin Inaman bin Rahya'am bin Sulaiman bin Daud Abu Yahya, nabina Bani Israil.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt;

== Carètana Nabi Zakariyya ==
Asmana Zakariyya èsebbhut è ḍâlem Al-Qur'an (kètab soccè Islam) pèttong kalè bân carètana èsebbhut è ḍâlem Surah Ali 'Imran (3): 37-41, Maryam (19): 1-15, bân Al-Anbiya' (21): 89-90. È dâlem Alketab (kètab soccèna Kristen), carèta panèka èsebbhut è ḍâlem Injil Lukas pasal 1.

Saellana Sulaiman sèdhâ, Karaja'an Isrè'il èbâgi dâddhi ḍuwâ' panèka karaja'an è ḍâjâ, sè ènyamaè kèya Karaja'an Israèil, tapè segghut èsebbhut karaja'an ḍâjâ otaba karaja'an Samaria ka'angghuy abhidhâ'âghi sareng Karaja'an Israèil sè lawas; bân Karaja'an Yehuda è lao'.[1] Karaja'an Samaria ètakluk sareng Asyur è taon 720-an SM.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Broshi |first=Magen |url=https://books.google.co.id/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PA174&amp;dq=the+main+reasons+behind+this+expansion+was+the+immigration+of+Israelites+who+came+to+Judah+from+the+Northern+Kingdom+after+the+fall+of+Samaria+in+721+BCE&amp;hl=es-419&amp;sa=X&amp;ei=DCiQVbrTJsbv-AGv4oiICw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=the%20main%20reasons%20behind%20this%20expansion%20was%20the%20immigration%20of%20Israelites%20who%20came%20to%20Judah%20from%20the%20Northern%20Kingdom%20after%20the%20fall%20of%20Samaria%20in%20721%20BCE&amp;f=false |title=Bread, Wine, Walls and Scrolls |date=2001-01-01 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-1-84127-201-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sèttong satengnga abad saterrossa, Karaja'an Yehuda èkala' sareng Neo-Babylonia è taon 587 SM, bân Bait Soccè (Baitul Maqdis, Masjid Al-Aqsa), kennangan ibâdâna orèng Isra'il, èpancor. È bâkto jarèya bânnya ’ orèng Isra’il sè ebuwâng ka Babilonia. È jhâman saterrossa, orèng Isra'il (toronanna Ya'qub) jhughân serrèng èsebbhut orèng Yahudi, sanajân bâḍâ orèng sè bânnè Bani Israèil jhughân aobâ noro' aghâma Yahudi.

Saellana saèket taon abiddhâ, orèng Isra'il èyèdhinè abâli ka Palestina, ban Bait Socce èpaddhek polè. È antara taon 332 bân 160 SM, wilajâ panèka èparènta sareng dinasti Yunani. Zakariyya panèka nabi Bani Isra'il sè oḍi' è Palestina è abad lu-ghâllu SM. Alkètab nyebbuttaghi jhâ' salèrana panèka imam (כֹּהֵן, ''kohen'') toronanna Harun sè oḍi' è jhâman pamarenta'anna Rato Herodes.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lukas 1:5 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=lukas&amp;chapter=1&amp;verse=5 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; È ḍâlem aghâma Yahudi, imam ètugasaghi ka'angghuy atugas mènangka abdi è Baitul Maqdis bân ngatorragi kurban sabbhân arè bân arè-arè rajâ aghâma.

== Sombher ==</text>
      <sha1>59hwo395sljvzfpln82vb1o5ht5hro1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66545</id>
      <parentid>66544</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T14:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <origin>66545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6763" sha1="dseo974963ihlctc2hvbm89lvgx91tu" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}} ''{{transl |ar|ALA-LC|Zakariyyāʾ}}'') panèka tokoh ḍâlem [[Al-Qur'an]] bân Alkètab. Salèrana panèka sala sèttong nabi Bani Israil. Zakariyya aropa'aghi wali ḍâri Maryam bân eppa'na Yahya. Zakariyya oḍi' è Palestina è jhâman kakowasa'anna Romawi.

== Nyama bân Nasabbhâ==
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}}) aropa nyama 'ajâm (''asing'') otabâ non-arab (asalla bânnè ḍâri arab), tapè ḍâri [[Bani Israil]], Zekhariyah ({{lang-he|זכריה}}) sè asalla ḍâri oca' zekhar (זכר) sè artèna ''ngènga'è'' (paḍâ bân {{lang-ar|ذكر}}) bân Yah (יה) sè aropa'aghi bentu' penḍâ' ḍâri יהוה (YHWH), asma Allah sè soccè ḍâri Taurat, sè arténa ''Pangèran'' saèngghâ manabi ègabung artèna dhâddhi  ''YHWH (Allah SWT) ampon ngènga'è (ḍâ' jânjhi-Na)''
Èjellassaghi ḍâlem  [[Qur'an]] sorat Maryam ayat 2
{{quote|ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُۥ زَكَرِيَّآ ٢|(Yang dibacakan ini adalah) penjelasan tentang rahmat Tuhanmu kepada hamba-Nya, Zakaria|{{cite quran|19|2|style=inline}}}}
Ḍâlem ayat kasebbhut bâḍâ oca' '''dzikru (ذِكْرُ)''' sè artèna paènga', penjellasan, otabâ, parèngatan. Dhâddhi, Zakariyya panèka kabulâ sè terros èpaènga' sareng Allah sasoway kalabân asmana '''Zakariyya'''

Al-Hafizh Abul Qasim bin Asakir adhâbu &quot;Salèrana Zakariyya bin Barkhiya&quot;. Bâḍâ jhughân pamangghi jhâ' saongghuna salèrana panèka Zakariyya bin Dân. Bâḍâ jhughân pamangghi salèrana panèka bin Ladun bin Muslim bin Shadduq bin Husyban bin Daud bin Sulaiman bin Muslim bin Shiddiqah bin Barkhiya bin Bal'athah bin Nakhur bin Syalum bin Bahfasyath bin Inaman bin Rahya'am bin Sulaiman bin Daud Abu Yahya, nabina Bani Israil.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt;

== Carètana Nabi Zakariyya ==
Asmana Zakariyya èsebbhut è ḍâlem Al-Qur'an (kètab soccè Islam) pèttong kalè bân carètana èsebbhut è ḍâlem Surah Ali 'Imran (3): 37-41, Maryam (19): 1-15, bân Al-Anbiya' (21): 89-90. È dâlem Alketab (kètab soccèna Kristen), carèta panèka èsebbhut è ḍâlem Injil Lukas pasal 1.

Saellana Sulaiman sèdhâ, Karaja'an Isrè'il èbâgi dâddhi ḍuwâ' panèka karaja'an è ḍâjâ, sè ènyamaè kèya Karaja'an Israèil, tapè segghut èsebbhut karaja'an ḍâjâ otaba karaja'an Samaria ka'angghuy abhidhâ'âghi sareng Karaja'an Israèil sè lawas; bân Karaja'an Yehuda è lao'.[1] Karaja'an Samaria ètakluk sareng Asyur è taon 720-an SM.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Broshi |first=Magen |url=https://books.google.co.id/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PA174&amp;dq=the+main+reasons+behind+this+expansion+was+the+immigration+of+Israelites+who+came+to+Judah+from+the+Northern+Kingdom+after+the+fall+of+Samaria+in+721+BCE&amp;hl=es-419&amp;sa=X&amp;ei=DCiQVbrTJsbv-AGv4oiICw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=the%20main%20reasons%20behind%20this%20expansion%20was%20the%20immigration%20of%20Israelites%20who%20came%20to%20Judah%20from%20the%20Northern%20Kingdom%20after%20the%20fall%20of%20Samaria%20in%20721%20BCE&amp;f=false |title=Bread, Wine, Walls and Scrolls |date=2001-01-01 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-1-84127-201-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sèttong satengnga abad saterrossa, Karaja'an Yehuda èkala' sareng Neo-Babylonia è taon 587 SM, bân Bait Soccè (Baitul Maqdis, Masjid Al-Aqsa), kennangan ibâdâna orèng Isra'il, èpancor. È bâkto jarèya bânnya ’ orèng Isra’il sè ebuwâng ka Babilonia. È jhâman saterrossa, orèng Isra'il (toronanna Ya'qub) jhughân serrèng èsebbhut orèng Yahudi, sanajân bâḍâ orèng sè bânnè Bani Israèil jhughân aobâ noro' aghâma Yahudi.

Saellana saèket taon abiddhâ, orèng Isra'il èyèdhinè abâli ka Palestina, ban Bait Socce èpaddhek polè. È antara taon 332 bân 160 SM, wilajâ panèka èparènta sareng dinasti Yunani. Zakariyya panèka nabi Bani Isra'il sè oḍi' è Palestina è abad lu-ghâllu SM. Alkètab nyebbuttaghi jhâ' salèrana panèka imam (כֹּהֵן, ''kohen'') toronanna Harun sè oḍi' è jhâman pamarenta'anna Rato Herodes.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lukas 1:5 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=lukas&amp;chapter=1&amp;verse=5 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; È ḍâlem aghâma Yahudi, imam ètugasaghi ka'angghuy atugas mènangka abdi è Baitul Maqdis bân ngatorragi kurban sabbhân arè bân arè-arè rajâ aghâma.

=== Maryam ===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' binèna Imran asompa jhâ' ana' sè èkandung bhâkal dhâddhi abdina Allah. Sè rèmbi ’ ana’ bine’, sè ènyamaè Maryam. Zakariyya pas dhâddhi wali bân ajâgâ Maryam.[11]

Para ulama ampon aparèng katerrangan tambâ'ân parkara ayat kasebbhut. Èsebbhuttaghi jhâ' Imran bân binèna, sè asmana Hannah è pan-bârâmpan tradisi, la towa. Saellana nangalè mano' sè aberri' ngakan ana'na, èpon terro anḍi' ana' bân adu'a ka Ghustè Allah ka'angghuy èkabbhuli pangaterrona. Hannah pas nganḍung, pas asompa èpadaddhiyâ kabulâ è Baitul Maqdis. Namong, è bâkto alahèrraghi, èpon ngandhung ana' binè', padahal ana' lakè' sè bisa dhâddhi kabulâ. Namong, Allah narèma jhânjhina Hannah, bân pottrèna ènyamaè Maryam.[12][13][14]

Saellana èsosoè, Maryam èpassra’agi ka Baitul Maqdis sareng Hannah. Zakariyya terro dhâddhi wâolina polana binèna, Elizabeth otabâ Elisyeba, panèka ale'na Hannah. Bâḍâ sè ngoca' jhâ' Hanaa panèka bhibbhi'nq Elisabet. Imam-imam laènna jhughân terro dhâddhiyâ wallina Maryam, dâddhi èlaksana'aghi undian. Zakariyya bân para imam laènna makompol bolpènna è ḍâlem sèttong bâddhâ bân pas nyoro na'-kana' kènè' ka'angghuy mèlè sala sèttong ḍâri Bolpènna. Bolpènna Zakariyya ekala’. Namong, ghi' bâḍâ sè ta' puwas, dâddhi lotre kaḍuwâ' èlaksana'aghi kalabân ngontallaghi bolpènna ka songay. Orèng sè bolpènna ta’ èghibâ aros songay bhâkal dâddhi pajâgâna Maryam. Saellana pulpènna rèng-orèng jârèya èbuwâng, sakabbhina bolpèn èyanyo' aros kajhâbhâ pènna Zakariyya. Tapè ghi' bâḍâ sè ta' puwas, bân lotre kaḍuwâ' èlaksana'aghi. Sè bolpènna èghibâ aros songay bhâkal dâddhi pajâgâna Maryam. Samarèna pulpenna rèng-orèng jârèya èbuwâng, ghun pènna Zakariyya sè èyanyo'. Zakariyya saterrossa èyangkat mènangka walina Maryam.[15]

== Sombher ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>dseo974963ihlctc2hvbm89lvgx91tu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66546</id>
      <parentid>66545</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T14:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <origin>66546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7293" sha1="eni1k896xgsm7efmwptv7rkvs273vn6" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}} ''{{transl |ar|ALA-LC|Zakariyyāʾ}}'') panèka tokoh ḍâlem [[Al-Qur'an]] bân Alkètab. Salèrana panèka sala sèttong nabi Bani Israil. Zakariyya aropa'aghi wali ḍâri Maryam bân eppa'na Yahya. Zakariyya oḍi' è Palestina è jhâman kakowasa'anna Romawi.

== Nyama bân Nasabbhâ==
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}}) aropa nyama 'ajâm (''asing'') otabâ non-arab (asalla bânnè ḍâri arab), tapè ḍâri [[Bani Israil]], Zekhariyah ({{lang-he|זכריה}}) sè asalla ḍâri oca' zekhar (זכר) sè artèna ''ngènga'è'' (paḍâ bân {{lang-ar|ذكر}}) bân Yah (יה) sè aropa'aghi bentu' penḍâ' ḍâri יהוה (YHWH), asma Allah sè soccè ḍâri Taurat, sè arténa ''Pangèran'' saèngghâ manabi ègabung artèna dhâddhi  ''YHWH (Allah SWT) ampon ngènga'è (ḍâ' jânjhi-Na)''
Èjellassaghi ḍâlem  [[Qur'an]] sorat Maryam ayat 2
{{quote|ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُۥ زَكَرِيَّآ ٢|(Yang dibacakan ini adalah) penjelasan tentang rahmat Tuhanmu kepada hamba-Nya, Zakaria|{{cite quran|19|2|style=inline}}}}
Ḍâlem ayat kasebbhut bâḍâ oca' '''dzikru (ذِكْرُ)''' sè artèna paènga', penjellasan, otabâ, parèngatan. Dhâddhi, Zakariyya panèka kabulâ sè terros èpaènga' sareng Allah sasoway kalabân asmana '''Zakariyya'''

Al-Hafizh Abul Qasim bin Asakir adhâbu &quot;Salèrana Zakariyya bin Barkhiya&quot;. Bâḍâ jhughân pamangghi jhâ' saongghuna salèrana panèka Zakariyya bin Dân. Bâḍâ jhughân pamangghi salèrana panèka bin Ladun bin Muslim bin Shadduq bin Husyban bin Daud bin Sulaiman bin Muslim bin Shiddiqah bin Barkhiya bin Bal'athah bin Nakhur bin Syalum bin Bahfasyath bin Inaman bin Rahya'am bin Sulaiman bin Daud Abu Yahya, nabina Bani Israil.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt;

== Carètana Nabi Zakariyya ==
Asmana Zakariyya èsebbhut è ḍâlem Al-Qur'an (kètab soccè Islam) pèttong kalè bân carètana èsebbhut è ḍâlem Surah Ali 'Imran (3): 37-41, Maryam (19): 1-15, bân Al-Anbiya' (21): 89-90. È dâlem Alketab (kètab soccèna Kristen), carèta panèka èsebbhut è ḍâlem Injil Lukas pasal 1.

Saellana Sulaiman sèdhâ, Karaja'an Isrè'il èbâgi dâddhi ḍuwâ' panèka karaja'an è ḍâjâ, sè ènyamaè kèya Karaja'an Israèil, tapè segghut èsebbhut karaja'an ḍâjâ otaba karaja'an Samaria ka'angghuy abhidhâ'âghi sareng Karaja'an Israèil sè lawas; bân Karaja'an Yehuda è lao'.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1Raj 12:1-24 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=1%20raja-raja%2012:%201-24 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; Karaja'an Samaria ètakluk sareng Asyur è taon 720-an SM.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Broshi |first=Magen |url=https://books.google.co.id/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PA174&amp;dq=the+main+reasons+behind+this+expansion+was+the+immigration+of+Israelites+who+came+to+Judah+from+the+Northern+Kingdom+after+the+fall+of+Samaria+in+721+BCE&amp;hl=es-419&amp;sa=X&amp;ei=DCiQVbrTJsbv-AGv4oiICw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=the%20main%20reasons%20behind%20this%20expansion%20was%20the%20immigration%20of%20Israelites%20who%20came%20to%20Judah%20from%20the%20Northern%20Kingdom%20after%20the%20fall%20of%20Samaria%20in%20721%20BCE&amp;f=false |title=Bread, Wine, Walls and Scrolls |date=2001-01-01 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-1-84127-201-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sèttong satengnga abad saterrossa, Karaja'an Yehuda èkala' sareng Neo-Babylonia è taon 587 SM, bân Bait Soccè (Baitul Maqdis, Masjid Al-Aqsa), kennangan ibâdâna orèng Isra'il, èpancor. È bâkto jarèya bânnya ’ orèng Isra’il sè ebuwâng ka Babilonia. È jhâman saterrossa, orèng Isra'il (toronanna Ya'qub) jhughân serrèng èsebbhut orèng Yahudi, sanajân bâḍâ orèng sè bânnè Bani Israèil jhughân aobâ noro' aghâma Yahudi.

Saellana saèket taon abiddhâ, orèng Isra'il èyèdhinè abâli ka Palestina, ban Bait Socce èpaddhek polè. È antara taon 332 bân 160 SM, wilajâ panèka èparènta sareng dinasti Yunani. Zakariyya panèka nabi Bani Isra'il sè oḍi' è Palestina è abad lu-ghâllu SM. Alkètab nyebbuttaghi jhâ' salèrana panèka imam (כֹּהֵן, ''kohen'') toronanna Harun sè oḍi' è jhâman pamarenta'anna Rato Herodes.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lukas 1:5 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=lukas&amp;chapter=1&amp;verse=5 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; È ḍâlem aghâma Yahudi, imam ètugasaghi ka'angghuy atugas mènangka abdi è Baitul Maqdis bân ngatorragi kurban sabbhân arè bân arè-arè rajâ aghâma.

=== Maryam ===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' binèna Imran asompa jhâ' ana' sè èkandung bhâkal dhâddhi abdina Allah. Sè rèmbi ’ ana’ bine’, sè ènyamaè Maryam. Zakariyya pas dhâddhi wali bân ajâgâ Maryam.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 35-37&lt;/ref&gt;

Para ulama ampon aparèng katerrangan tambâ'ân parkara ayat kasebbhut. Èsebbhuttaghi jhâ' Imran bân binèna, sè asmana Hannah è pan-bârâmpan tradisi, la towa. Saellana nangalè mano' sè aberri' ngakan ana'na, èpon terro anḍi' ana' bân adu'a ka Ghustè Allah ka'angghuy èkabbhuli pangaterrona. Hannah pas nganḍung, pas asompa èpadaddhiyâ kabulâ è Baitul Maqdis. Namong, è bâkto alahèrraghi, èpon ngandhung ana' binè', padahal ana' lakè' sè bisa dhâddhi kabulâ. Namong, Allah narèma jhânjhina Hannah, bân pottrèna ènyamaè Maryam.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wheeler |first=Brannon |url=https://books.google.co.id/books?id=mkTUAwAAQBAJ |title=Prophets in the Quran: An Introduction to the Quran and Muslim Exegesis |date=2002-06-18 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-0-8264-4956-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Saellana èsosoè, Maryam èpassra’agi ka Baitul Maqdis sareng Hannah. Zakariyya terro dhâddhi wâolina polana binèna, Elizabeth otabâ Elisyeba, panèka ale'na Hannah. Bâḍâ sè ngoca' jhâ' Hanaa panèka bhibbhi'nq Elisabet. Imam-imam laènna jhughân terro dhâddhiyâ wallina Maryam, dâddhi èlaksana'aghi undian. Zakariyya bân para imam laènna makompol bolpènna è ḍâlem sèttong bâddhâ bân pas nyoro na'-kana' kènè' ka'angghuy mèlè sala sèttong ḍâri Bolpènna. Bolpènna Zakariyya ekala’. Namong, ghi' bâḍâ sè ta' puwas, dâddhi lotre kaḍuwâ' èlaksana'aghi kalabân ngontallaghi bolpènna ka songay. Orèng sè bolpènna ta’ èghibâ aros songay bhâkal dâddhi pajâgâna Maryam. Saellana pulpènna rèng-orèng jârèya èbuwâng, sakabbhina bolpèn èyanyo' aros kajhâbhâ pènna Zakariyya. Tapè ghi' bâḍâ sè ta' puwas, bân lotre kaḍuwâ' èlaksana'aghi. Sè bolpènna èghibâ aros songay bhâkal dâddhi pajâgâna Maryam. Samarèna pulpenna rèng-orèng jârèya èbuwâng, ghun pènna Zakariyya sè èyanyo'. Zakariyya saterrossa èyangkat mènangka walina Maryam.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Sombher ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>eni1k896xgsm7efmwptv7rkvs273vn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66547</id>
      <parentid>66546</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T15:06:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <origin>66547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9865" sha1="rlf00p376uydu3ytqid4kvqx72gxt5h" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}} ''{{transl |ar|ALA-LC|Zakariyyāʾ}}'') panèka tokoh ḍâlem [[Al-Qur'an]] bân Alkètab. Salèrana panèka sala sèttong nabi Bani Israil. Zakariyya aropa'aghi wali ḍâri Maryam bân eppa'na Yahya. Zakariyya oḍi' è Palestina è jhâman kakowasa'anna Romawi.

== Nyama bân Nasabbhâ==
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}}) aropa nyama 'ajâm (''asing'') otabâ non-arab (asalla bânnè ḍâri arab), tapè ḍâri [[Bani Israil]], Zekhariyah ({{lang-he|זכריה}}) sè asalla ḍâri oca' zekhar (זכר) sè artèna ''ngènga'è'' (paḍâ bân {{lang-ar|ذكر}}) bân Yah (יה) sè aropa'aghi bentu' penḍâ' ḍâri יהוה (YHWH), asma Allah sè soccè ḍâri Taurat, sè arténa ''Pangèran'' saèngghâ manabi ègabung artèna dhâddhi  ''YHWH (Allah SWT) ampon ngènga'è (ḍâ' jânjhi-Na)''
Èjellassaghi ḍâlem  [[Qur'an]] sorat Maryam ayat 2
{{quote|ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُۥ زَكَرِيَّآ ٢|(Yang dibacakan ini adalah) penjelasan tentang rahmat Tuhanmu kepada hamba-Nya, Zakaria|{{cite quran|19|2|style=inline}}}}
Ḍâlem ayat kasebbhut bâḍâ oca' '''dzikru (ذِكْرُ)''' sè artèna paènga', penjellasan, otabâ, parèngatan. Dhâddhi, Zakariyya panèka kabulâ sè terros èpaènga' sareng Allah sasoway kalabân asmana '''Zakariyya'''

Al-Hafizh Abul Qasim bin Asakir adhâbu &quot;Salèrana Zakariyya bin Barkhiya&quot;. Bâḍâ jhughân pamangghi jhâ' saongghuna salèrana panèka Zakariyya bin Dân. Bâḍâ jhughân pamangghi salèrana panèka bin Ladun bin Muslim bin Shadduq bin Husyban bin Daud bin Sulaiman bin Muslim bin Shiddiqah bin Barkhiya bin Bal'athah bin Nakhur bin Syalum bin Bahfasyath bin Inaman bin Rahya'am bin Sulaiman bin Daud Abu Yahya, nabina Bani Israil.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt;

== Carètana Nabi Zakariyya ==
Asmana Zakariyya èsebbhut è ḍâlem Al-Qur'an (kètab soccè Islam) pèttong kalè bân carètana èsebbhut è ḍâlem Surah Ali 'Imran (3): 37-41, Maryam (19): 1-15, bân Al-Anbiya' (21): 89-90. È dâlem Alketab (kètab soccèna Kristen), carèta panèka èsebbhut è ḍâlem Injil Lukas pasal 1.

Saellana Sulaiman sèdhâ, Karaja'an Isrè'il èbâgi dâddhi ḍuwâ' panèka karaja'an è ḍâjâ, sè ènyamaè kèya Karaja'an Israèil, tapè segghut èsebbhut karaja'an ḍâjâ otaba karaja'an Samaria ka'angghuy abhidhâ'âghi sareng Karaja'an Israèil sè lawas; bân Karaja'an Yehuda è lao'.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1Raj 12:1-24 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=1%20raja-raja%2012:%201-24 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; Karaja'an Samaria ètakluk sareng Asyur è taon 720-an SM.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Broshi |first=Magen |url=https://books.google.co.id/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PA174&amp;dq=the+main+reasons+behind+this+expansion+was+the+immigration+of+Israelites+who+came+to+Judah+from+the+Northern+Kingdom+after+the+fall+of+Samaria+in+721+BCE&amp;hl=es-419&amp;sa=X&amp;ei=DCiQVbrTJsbv-AGv4oiICw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=the%20main%20reasons%20behind%20this%20expansion%20was%20the%20immigration%20of%20Israelites%20who%20came%20to%20Judah%20from%20the%20Northern%20Kingdom%20after%20the%20fall%20of%20Samaria%20in%20721%20BCE&amp;f=false |title=Bread, Wine, Walls and Scrolls |date=2001-01-01 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-1-84127-201-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sèttong satengnga abad saterrossa, Karaja'an Yehuda èkala' sareng Neo-Babylonia è taon 587 SM, bân Bait Soccè (Baitul Maqdis, Masjid Al-Aqsa), kennangan ibâdâna orèng Isra'il, èpancor. È bâkto jarèya bânnya ’ orèng Isra’il sè ebuwâng ka Babilonia. È jhâman saterrossa, orèng Isra'il (toronanna Ya'qub) jhughân serrèng èsebbhut orèng Yahudi, sanajân bâḍâ orèng sè bânnè Bani Israèil jhughân aobâ noro' aghâma Yahudi.

Saellana saèket taon abiddhâ, orèng Isra'il èyèdhinè abâli ka Palestina, ban Bait Socce èpaddhek polè. È antara taon 332 bân 160 SM, wilajâ panèka èparènta sareng dinasti Yunani. Zakariyya panèka nabi Bani Isra'il sè oḍi' è Palestina è abad lu-ghâllu SM. Alkètab nyebbuttaghi jhâ' salèrana panèka imam (כֹּהֵן, ''kohen'') toronanna Harun sè oḍi' è jhâman pamarenta'anna Rato Herodes.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lukas 1:5 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=lukas&amp;chapter=1&amp;verse=5 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; È ḍâlem aghâma Yahudi, imam ètugasaghi ka'angghuy atugas mènangka abdi è Baitul Maqdis bân ngatorragi kurban sabbhân arè bân arè-arè rajâ aghâma.

=== Maryam ===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' binèna Imran asompa jhâ' ana' sè èkandung bhâkal dhâddhi abdina Allah. Sè rèmbi ’ ana’ bine’, sè ènyamaè Maryam. Zakariyya pas dhâddhi wali bân ajâgâ Maryam.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 35-37&lt;/ref&gt;

Para ulama ampon aparèng katerrangan tambâ'ân parkara ayat kasebbhut. Èsebbhuttaghi jhâ' Imran bân binèna, sè asmana Hannah è pan-bârâmpan tradisi, la towa. Saellana nangalè mano' sè aberri' ngakan ana'na, èpon terro anḍi' ana' bân adu'a ka Ghustè Allah ka'angghuy èkabbhuli pangaterrona. Hannah pas nganḍung, pas asompa èpadaddhiyâ kabulâ è Baitul Maqdis. Namong, è bâkto alahèrraghi, èpon ngandhung ana' binè', padahal ana' lakè' sè bisa dhâddhi kabulâ. Namong, Allah narèma jhânjhina Hannah, bân pottrèna ènyamaè Maryam.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wheeler |first=Brannon |url=https://books.google.co.id/books?id=mkTUAwAAQBAJ |title=Prophets in the Quran: An Introduction to the Quran and Muslim Exegesis |date=2002-06-18 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-0-8264-4956-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Saellana èsosoè, Maryam èpassra’agi ka Baitul Maqdis sareng Hannah. Zakariyya terro dhâddhi wâolina polana binèna, Elizabeth otabâ Elisyeba, panèka ale'na Hannah. Bâḍâ sè ngoca' jhâ' Hanaa panèka bhibbhi'nq Elisabet. Imam-imam laènna jhughân terro dhâddhiyâ wallina Maryam, dâddhi èlaksana'aghi undian. Zakariyya bân para imam laènna makompol bolpènna è ḍâlem sèttong bâddhâ bân pas nyoro na'-kana' kènè' ka'angghuy mèlè sala sèttong ḍâri Bolpènna. Bolpènna Zakariyya ekala’. Namong, ghi' bâḍâ sè ta' puwas, dâddhi lotre kaḍuwâ' èlaksana'aghi kalabân ngontallaghi bolpènna ka songay. Orèng sè bolpènna ta’ èghibâ aros songay bhâkal dâddhi pajâgâna Maryam. Saellana pulpènna rèng-orèng jârèya èbuwâng, sakabbhina bolpèn èyanyo' aros kajhâbhâ pènna Zakariyya. Tapè ghi' bâḍâ sè ta' puwas, bân lotre kaḍuwâ' èlaksana'aghi. Sè bolpènna èghibâ aros songay bhâkal dâddhi pajâgâna Maryam. Samarèna pulpenna rèng-orèng jârèya èbuwâng, ghun pènna Zakariyya sè èyanyo'. Zakariyya saterrossa èyangkat mènangka walina Maryam.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ḍo'a===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' bâkto èntar ka Maryam è kennangan khosos, Zakariyya nangalè kakanan. È bâkto etanya’agi asalla, Maryam ajâwâb ḍâri Allah. Zakariyya pas aḍo'a sopajâ ngaollè katoronan.[16]

Para ulama ajellassaghi jhâ' Maryam ngaollè buwâ sè parappa'na ta' mosem mènangka mukjizat. Zakariyya, nèngghu taqwana Maryam bân bherkat sè èberri'i Ghustè Allah, pas terro anḍi' ana' dhibi'.[17]

Al-Qur'an ajellassaghi  jhâ' Zakariyya sè aḍu'a sowarana alos è kamar bhâjângnga. Èsebbhuttaghi è bâkto jârèya la towa bân binèna ta' bisa anḍi' ana'. Salèrana parduli dâ' bala tangga saellana seda bân nyo'on ana' sè bhâkal ngajhâri kalowargana Yakub.[18][19] Bâdâ komentator sè nyataaghi jhâ' Zakariyya kowat jhâ' saellana seda, bala tanggana ta' bhâkal bisa ajaga bân mabimbing bangsa Isra'il kalabân bhâgus menorot hokomma Gustè Allah. Daddi èpon nyo'on pottra sè taqwa bân baktè sè bhâkal nerrossaghi tugasna bân dhâddhi ahli waris rohanina.[17][20] Hukum Mosa dhibi' jhughân ajellassaghi jhâ' sacara hukum, jabatan imam èwarisaghi dâri ramana ka pottrana è antarana toronanna Harun.[21]

Al-Qur'an lajhu ajellassaghi jhâ' saellana jârèya, bâdâ malaikat dhâtâng bân ngabarragi jhâ' Zakariyya bhâkal andi' pottra sè anyama Yahya. Zakariyya atanya kadiponapa carana kaangghuy andi' ana', èngghi panèka omorra sè la towa bân Eliseba ta' andi' ana'. Kalaban parantara’anna malaekat jareya, Allah nerrangngagi ja’ parkara jareya tanto gampang. Zakariyya nyo'on tandha, bân Gustè Allah ajawab jhâ' Zakariyya bhâkal ta' bisa acaca tello arè bân tello malem, sanajân bhâgus.[22][23]

Alketab ajellassaghi jhâ' malaèkat Jibril dhâtâng ka Zakariyya è bâkto ètugasaghi kaangghuy ngobbar dupa è dâlem Yerusalim, è bâkto jema'at adu'a è lowar. Jibril anyata'aghi jhâ' Zakariyya bhâkal èberkadi kalabân pottra sè bhâkal dhâddhi utusan Gustè Allah sè kowat bân parjuga akadhi Elia. Zakariyya ajarba’agi ja’ aba’na ban binena la seppo, ban Jibril ajawab ja’ Zakariyya ta’ kera bisa acaca sampe’ Yahya lahir polana ta’ parcaja dha’ kabar se ebakta Jibril. E lowar, jema’at padha tacengnga’ polana Zakariyya la abit badha e dhalem. Bâkto kalowar, Zakariyya ta' bisa acaca bân terros aghâdhui isyarat tanang. Orèng-orèng ghâpanèka ngartè jhâ' Zakariyya ampon ngatela' pangaton è bâkto bâdâ è dâlem. [24]

Bâdâ sè parcajâ jhâ' Zakariyya ghi' aomor 77 taon otabâ lebbi ngodâ. [25] Orèng laèn ngoca' 92. [26]
== Sombher ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>rlf00p376uydu3ytqid4kvqx72gxt5h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66548</id>
      <parentid>66547</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T15:23:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ḍo'a */</comment>
      <origin>66548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9971" sha1="nh2mhepko98mb5mwo6gah002uj7yqj6" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}} ''{{transl |ar|ALA-LC|Zakariyyāʾ}}'') panèka tokoh ḍâlem [[Al-Qur'an]] bân Alkètab. Salèrana panèka sala sèttong nabi Bani Israil. Zakariyya aropa'aghi wali ḍâri Maryam bân eppa'na Yahya. Zakariyya oḍi' è Palestina è jhâman kakowasa'anna Romawi.

== Nyama bân Nasabbhâ==
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}}) aropa nyama 'ajâm (''asing'') otabâ non-arab (asalla bânnè ḍâri arab), tapè ḍâri [[Bani Israil]], Zekhariyah ({{lang-he|זכריה}}) sè asalla ḍâri oca' zekhar (זכר) sè artèna ''ngènga'è'' (paḍâ bân {{lang-ar|ذكر}}) bân Yah (יה) sè aropa'aghi bentu' penḍâ' ḍâri יהוה (YHWH), asma Allah sè soccè ḍâri Taurat, sè arténa ''Pangèran'' saèngghâ manabi ègabung artèna dhâddhi  ''YHWH (Allah SWT) ampon ngènga'è (ḍâ' jânjhi-Na)''
Èjellassaghi ḍâlem  [[Qur'an]] sorat Maryam ayat 2
{{quote|ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُۥ زَكَرِيَّآ ٢|(Yang dibacakan ini adalah) penjelasan tentang rahmat Tuhanmu kepada hamba-Nya, Zakaria|{{cite quran|19|2|style=inline}}}}
Ḍâlem ayat kasebbhut bâḍâ oca' '''dzikru (ذِكْرُ)''' sè artèna paènga', penjellasan, otabâ, parèngatan. Dhâddhi, Zakariyya panèka kabulâ sè terros èpaènga' sareng Allah sasoway kalabân asmana '''Zakariyya'''

Al-Hafizh Abul Qasim bin Asakir adhâbu &quot;Salèrana Zakariyya bin Barkhiya&quot;. Bâḍâ jhughân pamangghi jhâ' saongghuna salèrana panèka Zakariyya bin Dân. Bâḍâ jhughân pamangghi salèrana panèka bin Ladun bin Muslim bin Shadduq bin Husyban bin Daud bin Sulaiman bin Muslim bin Shiddiqah bin Barkhiya bin Bal'athah bin Nakhur bin Syalum bin Bahfasyath bin Inaman bin Rahya'am bin Sulaiman bin Daud Abu Yahya, nabina Bani Israil.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt;

== Carètana Nabi Zakariyya ==
Asmana Zakariyya èsebbhut è ḍâlem Al-Qur'an (kètab soccè Islam) pèttong kalè bân carètana èsebbhut è ḍâlem Surah Ali 'Imran (3): 37-41, Maryam (19): 1-15, bân Al-Anbiya' (21): 89-90. È dâlem Alketab (kètab soccèna Kristen), carèta panèka èsebbhut è ḍâlem Injil Lukas pasal 1.

Saellana Sulaiman sèdhâ, Karaja'an Isrè'il èbâgi dâddhi ḍuwâ' panèka karaja'an è ḍâjâ, sè ènyamaè kèya Karaja'an Israèil, tapè segghut èsebbhut karaja'an ḍâjâ otaba karaja'an Samaria ka'angghuy abhidhâ'âghi sareng Karaja'an Israèil sè lawas; bân Karaja'an Yehuda è lao'.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1Raj 12:1-24 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=1%20raja-raja%2012:%201-24 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; Karaja'an Samaria ètakluk sareng Asyur è taon 720-an SM.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Broshi |first=Magen |url=https://books.google.co.id/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PA174&amp;dq=the+main+reasons+behind+this+expansion+was+the+immigration+of+Israelites+who+came+to+Judah+from+the+Northern+Kingdom+after+the+fall+of+Samaria+in+721+BCE&amp;hl=es-419&amp;sa=X&amp;ei=DCiQVbrTJsbv-AGv4oiICw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=the%20main%20reasons%20behind%20this%20expansion%20was%20the%20immigration%20of%20Israelites%20who%20came%20to%20Judah%20from%20the%20Northern%20Kingdom%20after%20the%20fall%20of%20Samaria%20in%20721%20BCE&amp;f=false |title=Bread, Wine, Walls and Scrolls |date=2001-01-01 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-1-84127-201-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sèttong satengnga abad saterrossa, Karaja'an Yehuda èkala' sareng Neo-Babylonia è taon 587 SM, bân Bait Soccè (Baitul Maqdis, Masjid Al-Aqsa), kennangan ibâdâna orèng Isra'il, èpancor. È bâkto jarèya bânnya ’ orèng Isra’il sè ebuwâng ka Babilonia. È jhâman saterrossa, orèng Isra'il (toronanna Ya'qub) jhughân serrèng èsebbhut orèng Yahudi, sanajân bâḍâ orèng sè bânnè Bani Israèil jhughân aobâ noro' aghâma Yahudi.

Saellana saèket taon abiddhâ, orèng Isra'il èyèdhinè abâli ka Palestina, ban Bait Socce èpaddhek polè. È antara taon 332 bân 160 SM, wilajâ panèka èparènta sareng dinasti Yunani. Zakariyya panèka nabi Bani Isra'il sè oḍi' è Palestina è abad lu-ghâllu SM. Alkètab nyebbuttaghi jhâ' salèrana panèka imam (כֹּהֵן, ''kohen'') toronanna Harun sè oḍi' è jhâman pamarenta'anna Rato Herodes.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lukas 1:5 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=lukas&amp;chapter=1&amp;verse=5 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; È ḍâlem aghâma Yahudi, imam ètugasaghi ka'angghuy atugas mènangka abdi è Baitul Maqdis bân ngatorragi kurban sabbhân arè bân arè-arè rajâ aghâma.

=== Maryam ===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' binèna Imran asompa jhâ' ana' sè èkandung bhâkal dhâddhi abdina Allah. Sè rèmbi ’ ana’ bine’, sè ènyamaè Maryam. Zakariyya pas dhâddhi wali bân ajâgâ Maryam.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 35-37&lt;/ref&gt;

Para ulama ampon aparèng katerrangan tambâ'ân parkara ayat kasebbhut. Èsebbhuttaghi jhâ' Imran bân binèna, sè asmana Hannah è pan-bârâmpan tradisi, la towa. Saellana nangalè mano' sè aberri' ngakan ana'na, èpon terro anḍi' ana' bân adu'a ka Ghustè Allah ka'angghuy èkabbhuli pangaterrona. Hannah pas nganḍung, pas asompa èpadaddhiyâ kabulâ è Baitul Maqdis. Namong, è bâkto alahèrraghi, èpon ngandhung ana' binè', padahal ana' lakè' sè bisa dhâddhi kabulâ. Namong, Allah narèma jhânjhina Hannah, bân pottrèna ènyamaè Maryam.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wheeler |first=Brannon |url=https://books.google.co.id/books?id=mkTUAwAAQBAJ |title=Prophets in the Quran: An Introduction to the Quran and Muslim Exegesis |date=2002-06-18 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-0-8264-4956-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Saellana èsosoè, Maryam èpassra’agi ka Baitul Maqdis sareng Hannah. Zakariyya terro dhâddhi wâolina polana binèna, Elizabeth otabâ Elisyeba, panèka ale'na Hannah. Bâḍâ sè ngoca' jhâ' Hanaa panèka bhibbhi'nq Elisabet. Imam-imam laènna jhughân terro dhâddhiyâ wallina Maryam, dâddhi èlaksana'aghi undian. Zakariyya bân para imam laènna makompol bolpènna è ḍâlem sèttong bâddhâ bân pas nyoro na'-kana' kènè' ka'angghuy mèlè sala sèttong ḍâri Bolpènna. Bolpènna Zakariyya ekala’. Namong, ghi' bâḍâ sè ta' puwas, dâddhi lotre kaḍuwâ' èlaksana'aghi kalabân ngontallaghi bolpènna ka songay. Orèng sè bolpènna ta’ èghibâ aros songay bhâkal dâddhi pajâgâna Maryam. Saellana pulpènna rèng-orèng jârèya èbuwâng, sakabbhina bolpèn èyanyo' aros kajhâbhâ pènna Zakariyya. Tapè ghi' bâḍâ sè ta' puwas, bân lotre kaḍuwâ' èlaksana'aghi. Sè bolpènna èghibâ aros songay bhâkal dâddhi pajâgâna Maryam. Samarèna pulpenna rèng-orèng jârèya èbuwâng, ghun pènna Zakariyya sè èyanyo'. Zakariyya saterrossa èyangkat mènangka walina Maryam.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ḍo'a===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' bâkto èntar ka Maryam è kennangan khosos, Zakariyya nangalè kakanan. È bâkto etanya’agi asalla, Maryam ajâwâb ḍâri Allah. Zakariyya pas aḍo'a sopajâ ngaollè katoronan.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 37-38&lt;/ref&gt;

Para ulama ajellassaghi jhâ' Maryam ngaollè buwâ sè parappa'na ta' mosem mènangka mukjizat. Zakariyya, nèngghu taqwana Maryam bân bherkat sè èberri'i Ghustè Allah, pas terro anḍi' ana' dhibi'.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Al-Qur'an ajellassaghi  jhâ' Zakariyya sè aḍu'a sowarana alos è kamar bhâjângnga. Èsebbhuttaghi è bâkto jârèya la towa bân binèna ta' bisa anḍi' ana'. Salèrana kobâtèr ḍâ' bhâlâna saellana sèdhâ bân nyo'on ana' sè bhâkal dhâddhi katoronan kalowargana Ya'kub.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 38&lt;/ref&gt; Bâdâ tafsèr sè nyata'aghi jhâ' Zakariyya kobâtèr jhâ' saellana sèdhâ, bhâlâna ta' bhâkal bisa ajâgâ bân abimbing bhângsa Isra'il kalabân bhâgus mènorot hokomma Ghustè Allah. Dâddhi èpon nyo'on pottra sè taqwa bân bhâktè sè bhâkal nerrossaghi tugassa bân dhâddhi katoronan rohanina.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ḍâlem hokom Musa dhibi' jhughân ajellassaghi jhâ' sacara hukum, jabatan imam èwarisaghi ḍâri ramana ka pottrana è antarana toronanna Harun.

Al-Qur'an lajhu ajellassaghi jhâ' saellana jârèya, bâdâ malaikat ḍâteng bân ngabhârragi jhâ' Zakariyya bhâkal anḍi' pottra sè anyama Yahya. Zakariyya atanya kadiponapa carana kaangghuy andi' ana', èngghi panèka omorra sè la towa bân Eliseba ta' andi' ana'. Kalaban parantara’anna malaekat jareya, Allah nerrangngagi ja’ parkara jareya tanto gampang. Zakariyya nyo'on tandha, bân Gustè Allah ajawab jhâ' Zakariyya bhâkal ta' bisa acaca tello arè bân tello malem, sanajân bhâgus.[22][23]

Alketab ajellassaghi jhâ' malaèkat Jibril dhâtâng ka Zakariyya è bâkto ètugasaghi kaangghuy ngobbar dupa è dâlem Yerusalim, è bâkto jema'at adu'a è lowar. Jibril anyata'aghi jhâ' Zakariyya bhâkal èberkadi kalabân pottra sè bhâkal dhâddhi utusan Gustè Allah sè kowat bân parjuga akadhi Elia. Zakariyya ajarba’agi ja’ aba’na ban binena la seppo, ban Jibril ajawab ja’ Zakariyya ta’ kera bisa acaca sampe’ Yahya lahir polana ta’ parcaja dha’ kabar se ebakta Jibril. E lowar, jema’at padha tacengnga’ polana Zakariyya la abit badha e dhalem. Bâkto kalowar, Zakariyya ta' bisa acaca bân terros aghâdhui isyarat tanang. Orèng-orèng ghâpanèka ngartè jhâ' Zakariyya ampon ngatela' pangaton è bâkto bâdâ è dâlem. [24]

Bâdâ sè parcajâ jhâ' Zakariyya ghi' aomor 77 taon otabâ lebbi ngodâ. [25] Orèng laèn ngoca' 92. [26]
== Sombher ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>nh2mhepko98mb5mwo6gah002uj7yqj6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66549</id>
      <parentid>66548</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T15:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ḍo'a */</comment>
      <origin>66549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10577" sha1="74kfma35fbkgaalnizapq5bmnz9arvw" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}} ''{{transl |ar|ALA-LC|Zakariyyāʾ}}'') panèka tokoh ḍâlem [[Al-Qur'an]] bân Alkètab. Salèrana panèka sala sèttong nabi Bani Israil. Zakariyya aropa'aghi wali ḍâri Maryam bân eppa'na Yahya. Zakariyya oḍi' è Palestina è jhâman kakowasa'anna Romawi.

== Nyama bân Nasabbhâ==
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}}) aropa nyama 'ajâm (''asing'') otabâ non-arab (asalla bânnè ḍâri arab), tapè ḍâri [[Bani Israil]], Zekhariyah ({{lang-he|זכריה}}) sè asalla ḍâri oca' zekhar (זכר) sè artèna ''ngènga'è'' (paḍâ bân {{lang-ar|ذكر}}) bân Yah (יה) sè aropa'aghi bentu' penḍâ' ḍâri יהוה (YHWH), asma Allah sè soccè ḍâri Taurat, sè arténa ''Pangèran'' saèngghâ manabi ègabung artèna dhâddhi  ''YHWH (Allah SWT) ampon ngènga'è (ḍâ' jânjhi-Na)''
Èjellassaghi ḍâlem  [[Qur'an]] sorat Maryam ayat 2
{{quote|ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُۥ زَكَرِيَّآ ٢|(Yang dibacakan ini adalah) penjelasan tentang rahmat Tuhanmu kepada hamba-Nya, Zakaria|{{cite quran|19|2|style=inline}}}}
Ḍâlem ayat kasebbhut bâḍâ oca' '''dzikru (ذِكْرُ)''' sè artèna paènga', penjellasan, otabâ, parèngatan. Dhâddhi, Zakariyya panèka kabulâ sè terros èpaènga' sareng Allah sasoway kalabân asmana '''Zakariyya'''

Al-Hafizh Abul Qasim bin Asakir adhâbu &quot;Salèrana Zakariyya bin Barkhiya&quot;. Bâḍâ jhughân pamangghi jhâ' saongghuna salèrana panèka Zakariyya bin Dân. Bâḍâ jhughân pamangghi salèrana panèka bin Ladun bin Muslim bin Shadduq bin Husyban bin Daud bin Sulaiman bin Muslim bin Shiddiqah bin Barkhiya bin Bal'athah bin Nakhur bin Syalum bin Bahfasyath bin Inaman bin Rahya'am bin Sulaiman bin Daud Abu Yahya, nabina Bani Israil.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt;

== Carètana Nabi Zakariyya ==
Asmana Zakariyya èsebbhut è ḍâlem Al-Qur'an (kètab soccè Islam) pèttong kalè bân carètana èsebbhut è ḍâlem Surah Ali 'Imran (3): 37-41, Maryam (19): 1-15, bân Al-Anbiya' (21): 89-90. È dâlem Alketab (kètab soccèna Kristen), carèta panèka èsebbhut è ḍâlem Injil Lukas pasal 1.

Saellana Sulaiman sèdhâ, Karaja'an Isrè'il èbâgi dâddhi ḍuwâ' panèka karaja'an è ḍâjâ, sè ènyamaè kèya Karaja'an Israèil, tapè segghut èsebbhut karaja'an ḍâjâ otaba karaja'an Samaria ka'angghuy abhidhâ'âghi sareng Karaja'an Israèil sè lawas; bân Karaja'an Yehuda è lao'.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1Raj 12:1-24 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=1%20raja-raja%2012:%201-24 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; Karaja'an Samaria ètakluk sareng Asyur è taon 720-an SM.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Broshi |first=Magen |url=https://books.google.co.id/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PA174&amp;dq=the+main+reasons+behind+this+expansion+was+the+immigration+of+Israelites+who+came+to+Judah+from+the+Northern+Kingdom+after+the+fall+of+Samaria+in+721+BCE&amp;hl=es-419&amp;sa=X&amp;ei=DCiQVbrTJsbv-AGv4oiICw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=the%20main%20reasons%20behind%20this%20expansion%20was%20the%20immigration%20of%20Israelites%20who%20came%20to%20Judah%20from%20the%20Northern%20Kingdom%20after%20the%20fall%20of%20Samaria%20in%20721%20BCE&amp;f=false |title=Bread, Wine, Walls and Scrolls |date=2001-01-01 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-1-84127-201-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sèttong satengnga abad saterrossa, Karaja'an Yehuda èkala' sareng Neo-Babylonia è taon 587 SM, bân Bait Soccè (Baitul Maqdis, Masjid Al-Aqsa), kennangan ibâdâna orèng Isra'il, èpancor. È bâkto jarèya bânnya ’ orèng Isra’il sè ebuwâng ka Babilonia. È jhâman saterrossa, orèng Isra'il (toronanna Ya'qub) jhughân serrèng èsebbhut orèng Yahudi, sanajân bâḍâ orèng sè bânnè Bani Israèil jhughân aobâ noro' aghâma Yahudi.

Saellana saèket taon abiddhâ, orèng Isra'il èyèdhinè abâli ka Palestina, ban Bait Socce èpaddhek polè. È antara taon 332 bân 160 SM, wilajâ panèka èparènta sareng dinasti Yunani. Zakariyya panèka nabi Bani Isra'il sè oḍi' è Palestina è abad lu-ghâllu SM. Alkètab nyebbuttaghi jhâ' salèrana panèka imam (כֹּהֵן, ''kohen'') toronanna Harun sè oḍi' è jhâman pamarenta'anna Rato Herodes.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lukas 1:5 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=lukas&amp;chapter=1&amp;verse=5 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; È ḍâlem aghâma Yahudi, imam ètugasaghi ka'angghuy atugas mènangka abdi è Baitul Maqdis bân ngatorragi kurban sabbhân arè bân arè-arè rajâ aghâma.

=== Maryam ===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' binèna Imran asompa jhâ' ana' sè èkandung bhâkal dhâddhi abdina Allah. Sè rèmbi ’ ana’ bine’, sè ènyamaè Maryam. Zakariyya pas dhâddhi wali bân ajâgâ Maryam.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 35-37&lt;/ref&gt;

Para ulama ampon aparèng katerrangan tambâ'ân parkara ayat kasebbhut. Èsebbhuttaghi jhâ' Imran bân binèna, sè asmana Hannah è pan-bârâmpan tradisi, la towa. Saellana nangalè mano' sè aberri' ngakan ana'na, èpon terro anḍi' ana' bân adu'a ka Ghustè Allah ka'angghuy èkabbhuli pangaterrona. Hannah pas nganḍung, pas asompa èpadaddhiyâ kabulâ è Baitul Maqdis. Namong, è bâkto alahèrraghi, èpon ngandhung ana' binè', padahal ana' lakè' sè bisa dhâddhi kabulâ. Namong, Allah narèma jhânjhina Hannah, bân pottrèna ènyamaè Maryam.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wheeler |first=Brannon |url=https://books.google.co.id/books?id=mkTUAwAAQBAJ |title=Prophets in the Quran: An Introduction to the Quran and Muslim Exegesis |date=2002-06-18 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-0-8264-4956-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Saellana èsosoè, Maryam èpassra’agi ka Baitul Maqdis sareng Hannah. Zakariyya terro dhâddhi wâolina polana binèna, Elizabeth otabâ Elisyeba, panèka ale'na Hannah. Bâḍâ sè ngoca' jhâ' Hanaa panèka bhibbhi'nq Elisabet. Imam-imam laènna jhughân terro dhâddhiyâ wallina Maryam, dâddhi èlaksana'aghi undian. Zakariyya bân para imam laènna makompol bolpènna è ḍâlem sèttong bâddhâ bân pas nyoro na'-kana' kènè' ka'angghuy mèlè sala sèttong ḍâri Bolpènna. Bolpènna Zakariyya ekala’. Namong, ghi' bâḍâ sè ta' puwas, dâddhi lotre kaḍuwâ' èlaksana'aghi kalabân ngontallaghi bolpènna ka songay. Orèng sè bolpènna ta’ èghibâ aros songay bhâkal dâddhi pajâgâna Maryam. Saellana pulpènna rèng-orèng jârèya èbuwâng, sakabbhina bolpèn èyanyo' aros kajhâbhâ pènna Zakariyya. Tapè ghi' bâḍâ sè ta' puwas, bân lotre kaḍuwâ' èlaksana'aghi. Sè bolpènna èghibâ aros songay bhâkal dâddhi pajâgâna Maryam. Samarèna pulpenna rèng-orèng jârèya èbuwâng, ghun pènna Zakariyya sè èyanyo'. Zakariyya saterrossa èyangkat mènangka walina Maryam.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ḍo'a===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' bâkto èntar ka Maryam è kennangan khosos, Zakariyya nangalè kakanan. È bâkto etanya’agi asalla, Maryam ajâwâb ḍâri Allah. Zakariyya pas aḍo'a sopajâ ngaollè katoronan.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 37-38&lt;/ref&gt;

Para ulama ajellassaghi jhâ' Maryam ngaollè buwâ sè parappa'na ta' mosem mènangka mukjizat. Zakariyya, nèngghu taqwana Maryam bân bherkat sè èberri'i Ghustè Allah, pas terro anḍi' ana' dhibi'.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Al-Qur'an ajellassaghi  jhâ' Zakariyya sè aḍu'a sowarana alos è kamar bhâjângnga. Èsebbhuttaghi è bâkto jârèya la towa bân binèna ta' bisa anḍi' ana'. Salèrana kobâtèr ḍâ' bhâlâna saellana sèdhâ bân nyo'on ana' sè bhâkal dhâddhi katoronan kalowargana Ya'kub.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 38&lt;/ref&gt; Bâdâ tafsèr sè nyata'aghi jhâ' Zakariyya kobâtèr jhâ' saellana sèdhâ, bhâlâna ta' bhâkal bisa ajâgâ bân abimbing bhângsa Isra'il kalabân bhâgus mènorot hokomma Ghustè Allah. Dâddhi èpon nyo'on pottra sè taqwa bân bhâktè sè bhâkal nerrossaghi tugassa bân dhâddhi katoronan rohanina.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ḍâlem hokom Musa dhibi' jhughân ajellassaghi jhâ' sacara hukum, jabatan imam èwarisaghi ḍâri ramana ka pottrana è antarana toronanna Harun.

Al-Qur'an lajhu ajellassaghi jhâ' saellana jârèya, bâdâ malaikat ḍâteng bân ngabhârragi jhâ' Zakariyya bhâkal anḍi' pottra sè anyama Yahya. Zakariyya atanya kadhiponapa carana ka'angghuy anḍi' ana', padahal omorra la towa bân Elisyeba ta' bisa anḍi' ana' (''mandul''). Kalabân parantara’anna malaèkat jarèya, Allah nerrangngagi jhâ’ parkara jarèya tanto ghâmpang. Zakariyya nyo'on tanḍhâ, bân Ghustè Allah ajâwâb jhâ' Zakariyya bhâkal ta' bisa acaca tello arè bân tello malem, sanajân bhâgus.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 39-41&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maryam (19): 7-11&lt;/ref&gt;

Alkètab ajellassaghi jhâ' malaèkat Jibril ḍâteng ka Zakariyya è bâkto ètugasaghi ka'angghuy ngobbhâr dhupa è dâlem Baitul Maqdis, è bâkto jama'ah aḍu'a è lowar. Jibril anyata'aghi jhâ' Zakariyya bhâkal anḍi' pottra sè bhâkal dhâddhi utusan Ghustè Allah sè kowat bân parjhughâ akadhi Ilyas. Zakariyya ajellassaghi jhâ' abâ'na ban binèna la seppo, bân Jibril ajâwâb jhâ’ Zakariyya ta’ kèra bisa acaca sampe’ Yahya lahir polana ta’ parcajâ ḍâ’ kabhâr sè èbhâkta Jibril. È lowar, jema'a paḍâ tacengnga’ polana Zakariyya la abit bâḍâ è ḍâlem. Bâkto kalowar, Zakariyya ta' bisa acaca bân terros ngangghuy isyarat tanang. Orèng-orèng ghâpanèka ngartè jhâ' Zakariyya ampon ngatela' pangaton è bâkto bâḍâ è ḍâlem. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Luk 1:8-25 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=lukas%201:%208-25 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Bâḍâ pamangghi jhâ' Zakariyya ghi' aomor 77 taon otabâ lebbi ngodâ.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;  Orèng laèn ngoca' 92. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Noegel |first=Scott B. |url=https://books.google.co.il/books?id=6aTXAAAAMAAJ |title=Historical Dictionary of Prophets in Islam and Judaism |last2=Wheeler |first2=Brannon M. |date=2002-09-26 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-0-8108-4305-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;
== Sombher ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>74kfma35fbkgaalnizapq5bmnz9arvw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66550</id>
      <parentid>66549</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T16:06:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <origin>66550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11278" sha1="bhmmc3m5ps3zaxst9rf461pj8bhrdjb" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}} ''{{transl |ar|ALA-LC|Zakariyyāʾ}}'') panèka tokoh ḍâlem [[Al-Qur'an]] bân Alkètab. Salèrana panèka sala sèttong nabi Bani Israil. Zakariyya aropa'aghi wali ḍâri Maryam bân eppa'na Yahya. Zakariyya oḍi' è Palestina è jhâman kakowasa'anna Romawi.

== Nyama bân Nasabbhâ==
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}}) aropa nyama 'ajâm (''asing'') otabâ non-arab (asalla bânnè ḍâri arab), tapè ḍâri [[Bani Israil]], Zekhariyah ({{lang-he|זכריה}}) sè asalla ḍâri oca' zekhar (זכר) sè artèna ''ngènga'è'' (paḍâ bân {{lang-ar|ذكر}}) bân Yah (יה) sè aropa'aghi bentu' penḍâ' ḍâri יהוה (YHWH), asma Allah sè soccè ḍâri Taurat, sè arténa ''Pangèran'' saèngghâ manabi ègabung artèna dhâddhi  ''YHWH (Allah SWT) ampon ngènga'è (ḍâ' jânjhi-Na)''
Èjellassaghi ḍâlem  [[Qur'an]] sorat Maryam ayat 2
{{quote|ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُۥ زَكَرِيَّآ ٢|(Yang dibacakan ini adalah) penjelasan tentang rahmat Tuhanmu kepada hamba-Nya, Zakaria|{{cite quran|19|2|style=inline}}}}
Ḍâlem ayat kasebbhut bâḍâ oca' '''dzikru (ذِكْرُ)''' sè artèna paènga', penjellasan, otabâ, parèngatan. Dhâddhi, Zakariyya panèka kabulâ sè terros èpaènga' sareng Allah sasoway kalabân asmana '''Zakariyya'''

Al-Hafizh Abul Qasim bin Asakir adhâbu &quot;Salèrana Zakariyya bin Barkhiya&quot;. Bâḍâ jhughân pamangghi jhâ' saongghuna salèrana panèka Zakariyya bin Dân. Bâḍâ jhughân pamangghi salèrana panèka bin Ladun bin Muslim bin Shadduq bin Husyban bin Daud bin Sulaiman bin Muslim bin Shiddiqah bin Barkhiya bin Bal'athah bin Nakhur bin Syalum bin Bahfasyath bin Inaman bin Rahya'am bin Sulaiman bin Daud Abu Yahya, nabina Bani Israil.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt;

== Carètana Nabi Zakariyya ==
Asmana Zakariyya èsebbhut è ḍâlem Al-Qur'an (kètab soccè Islam) pèttong kalè bân carètana èsebbhut è ḍâlem Surah Ali 'Imran (3): 37-41, Maryam (19): 1-15, bân Al-Anbiya' (21): 89-90. È dâlem Alketab (kètab soccèna Kristen), carèta panèka èsebbhut è ḍâlem Injil Lukas pasal 1.

Saellana Sulaiman sèdhâ, Karaja'an Isrè'il èbâgi dâddhi ḍuwâ' panèka karaja'an è ḍâjâ, sè ènyamaè kèya Karaja'an Israèil, tapè segghut èsebbhut karaja'an ḍâjâ otaba karaja'an Samaria ka'angghuy abhidhâ'âghi sareng Karaja'an Israèil sè lawas; bân Karaja'an Yehuda è lao'.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1Raj 12:1-24 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=1%20raja-raja%2012:%201-24 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; Karaja'an Samaria ètakluk sareng Asyur è taon 720-an SM.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Broshi |first=Magen |url=https://books.google.co.id/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PA174&amp;dq=the+main+reasons+behind+this+expansion+was+the+immigration+of+Israelites+who+came+to+Judah+from+the+Northern+Kingdom+after+the+fall+of+Samaria+in+721+BCE&amp;hl=es-419&amp;sa=X&amp;ei=DCiQVbrTJsbv-AGv4oiICw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=the%20main%20reasons%20behind%20this%20expansion%20was%20the%20immigration%20of%20Israelites%20who%20came%20to%20Judah%20from%20the%20Northern%20Kingdom%20after%20the%20fall%20of%20Samaria%20in%20721%20BCE&amp;f=false |title=Bread, Wine, Walls and Scrolls |date=2001-01-01 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-1-84127-201-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sèttong satengnga abad saterrossa, Karaja'an Yehuda èkala' sareng Neo-Babylonia è taon 587 SM, bân Bait Soccè (Baitul Maqdis, Masjid Al-Aqsa), kennangan ibâdâna orèng Isra'il, èpancor. È bâkto jarèya bânnya ’ orèng Isra’il sè ebuwâng ka Babilonia. È jhâman saterrossa, orèng Isra'il (toronanna Ya'qub) jhughân serrèng èsebbhut orèng Yahudi, sanajân bâḍâ orèng sè bânnè Bani Israèil jhughân aobâ noro' aghâma Yahudi.

Saellana saèket taon abiddhâ, orèng Isra'il èyèdhinè abâli ka Palestina, ban Bait Socce èpaddhek polè. È antara taon 332 bân 160 SM, wilajâ panèka èparènta sareng dinasti Yunani. Zakariyya panèka nabi Bani Isra'il sè oḍi' è Palestina è abad lu-ghâllu SM. Alkètab nyebbuttaghi jhâ' salèrana panèka imam (כֹּהֵן, ''kohen'') toronanna Harun sè oḍi' è jhâman pamarenta'anna Rato Herodes.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lukas 1:5 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=lukas&amp;chapter=1&amp;verse=5 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; È ḍâlem aghâma Yahudi, imam ètugasaghi ka'angghuy atugas mènangka abdi è Baitul Maqdis bân ngatorragi kurban sabbhân arè bân arè-arè rajâ aghâma.

=== Maryam ===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' binèna Imran asompa jhâ' ana' sè èkandung bhâkal dhâddhi abdina Allah. Sè rèmbi ’ ana’ bine’, sè ènyamaè Maryam. Zakariyya pas dhâddhi wali bân ajâgâ Maryam.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 35-37&lt;/ref&gt;

Para ulama ampon aparèng katerrangan tambâ'ân parkara ayat kasebbhut. Èsebbhuttaghi jhâ' Imran bân binèna, sè asmana Hannah è pan-bârâmpan tradisi, la towa. Saellana nangalè mano' sè aberri' ngakan ana'na, èpon terro anḍi' ana' bân adu'a ka Ghustè Allah ka'angghuy èkabbhuli pangaterrona. Hannah pas nganḍung, pas asompa èpadaddhiyâ kabulâ è Baitul Maqdis. Namong, è bâkto alahèrraghi, èpon ngandhung ana' binè', padahal ana' lakè' sè bisa dhâddhi kabulâ. Namong, Allah narèma jhânjhina Hannah, bân pottrèna ènyamaè Maryam.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wheeler |first=Brannon |url=https://books.google.co.id/books?id=mkTUAwAAQBAJ |title=Prophets in the Quran: An Introduction to the Quran and Muslim Exegesis |date=2002-06-18 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-0-8264-4956-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Saellana èsosoè, Maryam èpassra’agi ka Baitul Maqdis sareng Hannah. Zakariyya terro dhâddhi wâolina polana binèna, Elizabeth otabâ Elisyeba, panèka ale'na Hannah. Bâḍâ sè ngoca' jhâ' Hanaa panèka bhibbhi'nq Elisabet. Imam-imam laènna jhughân terro dhâddhiyâ wallina Maryam, dâddhi èlaksana'aghi undian. Zakariyya bân para imam laènna makompol bolpènna è ḍâlem sèttong bâddhâ bân pas nyoro na'-kana' kènè' ka'angghuy mèlè sala sèttong ḍâri Bolpènna. Bolpènna Zakariyya ekala’. Namong, ghi' bâḍâ sè ta' puwas, dâddhi lotre kaḍuwâ' èlaksana'aghi kalabân ngontallaghi bolpènna ka songay. Orèng sè bolpènna ta’ èghibâ aros songay bhâkal dâddhi pajâgâna Maryam. Saellana pulpènna rèng-orèng jârèya èbuwâng, sakabbhina bolpèn èyanyo' aros kajhâbhâ pènna Zakariyya. Tapè ghi' bâḍâ sè ta' puwas, bân lotre kaḍuwâ' èlaksana'aghi. Sè bolpènna èghibâ aros songay bhâkal dâddhi pajâgâna Maryam. Samarèna pulpenna rèng-orèng jârèya èbuwâng, ghun pènna Zakariyya sè èyanyo'. Zakariyya saterrossa èyangkat mènangka walina Maryam.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ḍo'a===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' bâkto èntar ka Maryam è kennangan khosos, Zakariyya nangalè kakanan. È bâkto etanya’agi asalla, Maryam ajâwâb ḍâri Allah. Zakariyya pas aḍo'a sopajâ ngaollè katoronan.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 37-38&lt;/ref&gt;

Para ulama ajellassaghi jhâ' Maryam ngaollè buwâ sè parappa'na ta' mosem mènangka mukjizat. Zakariyya, nèngghu taqwana Maryam bân bherkat sè èberri'i Ghustè Allah, pas terro anḍi' ana' dhibi'.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Al-Qur'an ajellassaghi  jhâ' Zakariyya sè aḍu'a sowarana alos è kamar bhâjângnga. Èsebbhuttaghi è bâkto jârèya la towa bân binèna ta' bisa anḍi' ana'. Salèrana kobâtèr ḍâ' bhâlâna saellana sèdhâ bân nyo'on ana' sè bhâkal dhâddhi katoronan kalowargana Ya'kub.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 38&lt;/ref&gt; Bâdâ tafsèr sè nyata'aghi jhâ' Zakariyya kobâtèr jhâ' saellana sèdhâ, bhâlâna ta' bhâkal bisa ajâgâ bân abimbing bhângsa Isra'il kalabân bhâgus mènorot hokomma Ghustè Allah. Dâddhi èpon nyo'on pottra sè taqwa bân bhâktè sè bhâkal nerrossaghi tugassa bân dhâddhi katoronan rohanina.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ḍâlem hokom Musa dhibi' jhughân ajellassaghi jhâ' sacara hukum, jabatan imam èwarisaghi ḍâri ramana ka pottrana è antarana toronanna Harun.

Al-Qur'an lajhu ajellassaghi jhâ' saellana jârèya, bâdâ malaikat ḍâteng bân ngabhârragi jhâ' Zakariyya bhâkal anḍi' pottra sè anyama Yahya. Zakariyya atanya kadhiponapa carana ka'angghuy anḍi' ana', padahal omorra la towa bân Elisyeba ta' bisa anḍi' ana' (''mandul''). Kalabân parantara’anna malaèkat jarèya, Allah nerrangngagi jhâ’ parkara jarèya tanto ghâmpang.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Zakariyya nyo'on tanḍhâ, bân Ghustè Allah ajâwâb jhâ' Zakariyya bhâkal ta' bisa acaca tello arè bân tello malem, sanajân bhâgus.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 39-41&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maryam (19): 7-11&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Alkètab ajellassaghi jhâ' malaèkat Jibril ḍâteng ka Zakariyya è bâkto ètugasaghi ka'angghuy ngobbhâr dhupa è dâlem Baitul Maqdis, è bâkto jama'ah aḍu'a è lowar. Jibril anyata'aghi jhâ' Zakariyya bhâkal anḍi' pottra sè bhâkal dhâddhi utusan Ghustè Allah sè kowat bân parjhughâ akadhi Ilyas. Zakariyya ajellassaghi jhâ' abâ'na ban binèna la seppo, bân Jibril ajâwâb jhâ’ Zakariyya ta’ kèra bisa acaca sampe’ Yahya lahir polana ta’ parcajâ ḍâ’ kabhâr sè èbhâkta Jibril. È lowar, jema'a paḍâ tacengnga’ polana Zakariyya la abit bâḍâ è ḍâlem. Bâkto kalowar, Zakariyya ta' bisa acaca bân terros ngangghuy isyarat tanang. Orèng-orèng ghâpanèka ngartè jhâ' Zakariyya ampon ngatela' pangaton è bâkto bâḍâ è ḍâlem. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Luk 1:8-25 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=lukas%201:%208-25 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Bâḍâ pamangghi jhâ' Zakariyya ghi' aomor 77 taon otabâ lebbi ngodâ.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;  Orèng laèn ngoca' 92. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Noegel |first=Scott B. |url=https://books.google.co.il/books?id=6aTXAAAAMAAJ |title=Historical Dictionary of Prophets in Islam and Judaism |last2=Wheeler |first2=Brannon M. |date=2002-09-26 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-0-8108-4305-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Sèdhâna==
Al-Qur'an bân hadits ta' nyebbuttaghi sedana Zakariyya, bân bâdâ pan-bârâmpan pèkkèran tentang parkara ka'dinto. Bâdâ ulama sè ngoca' jhâ' Zakariyya buru dâri orèng-orèngnga bân ngetek è sèttong ka'-bhungka'an. Orèng sè nyerser lajhu gergaji ka'-bhungka'an ghâpanèka dhâddhi duwâ' bân Zakariyya èpate'è. Èjhârbâ'aghi jhughân jhâ' Zakariyya èpate'è saellana Yahya èpate'è.[33] Namong, para ulama laèn nolak pèkkèran panèka bân nyataaghi jhâ' Zakariyya matè polana la towa bân jhâ' nabi sè ègergaji è ka'-bhungka'an panèka Asya'ya (Yesaya)[34] sè odhi' ra-kèra pettong atos taon sabellunna Zakariyya.

== Sombher ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>bhmmc3m5ps3zaxst9rf461pj8bhrdjb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66551</id>
      <parentid>66550</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T16:12:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <comment>/* Sèdhâna */</comment>
      <origin>66551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11376" sha1="ozr0ufjy67x4827ksmkzhj1u6osv73s" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}} ''{{transl |ar|ALA-LC|Zakariyyāʾ}}'') panèka tokoh ḍâlem [[Al-Qur'an]] bân Alkètab. Salèrana panèka sala sèttong nabi Bani Israil. Zakariyya aropa'aghi wali ḍâri Maryam bân eppa'na Yahya. Zakariyya oḍi' è Palestina è jhâman kakowasa'anna Romawi.

== Nyama bân Nasabbhâ==
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}}) aropa nyama 'ajâm (''asing'') otabâ non-arab (asalla bânnè ḍâri arab), tapè ḍâri [[Bani Israil]], Zekhariyah ({{lang-he|זכריה}}) sè asalla ḍâri oca' zekhar (זכר) sè artèna ''ngènga'è'' (paḍâ bân {{lang-ar|ذكر}}) bân Yah (יה) sè aropa'aghi bentu' penḍâ' ḍâri יהוה (YHWH), asma Allah sè soccè ḍâri Taurat, sè arténa ''Pangèran'' saèngghâ manabi ègabung artèna dhâddhi  ''YHWH (Allah SWT) ampon ngènga'è (ḍâ' jânjhi-Na)''
Èjellassaghi ḍâlem  [[Qur'an]] sorat Maryam ayat 2
{{quote|ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُۥ زَكَرِيَّآ ٢|(Yang dibacakan ini adalah) penjelasan tentang rahmat Tuhanmu kepada hamba-Nya, Zakaria|{{cite quran|19|2|style=inline}}}}
Ḍâlem ayat kasebbhut bâḍâ oca' '''dzikru (ذِكْرُ)''' sè artèna paènga', penjellasan, otabâ, parèngatan. Dhâddhi, Zakariyya panèka kabulâ sè terros èpaènga' sareng Allah sasoway kalabân asmana '''Zakariyya'''

Al-Hafizh Abul Qasim bin Asakir adhâbu &quot;Salèrana Zakariyya bin Barkhiya&quot;. Bâḍâ jhughân pamangghi jhâ' saongghuna salèrana panèka Zakariyya bin Dân. Bâḍâ jhughân pamangghi salèrana panèka bin Ladun bin Muslim bin Shadduq bin Husyban bin Daud bin Sulaiman bin Muslim bin Shiddiqah bin Barkhiya bin Bal'athah bin Nakhur bin Syalum bin Bahfasyath bin Inaman bin Rahya'am bin Sulaiman bin Daud Abu Yahya, nabina Bani Israil.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt;

== Carètana Nabi Zakariyya ==
Asmana Zakariyya èsebbhut è ḍâlem Al-Qur'an (kètab soccè Islam) pèttong kalè bân carètana èsebbhut è ḍâlem Surah Ali 'Imran (3): 37-41, Maryam (19): 1-15, bân Al-Anbiya' (21): 89-90. È dâlem Alketab (kètab soccèna Kristen), carèta panèka èsebbhut è ḍâlem Injil Lukas pasal 1.

Saellana Sulaiman sèdhâ, Karaja'an Isrè'il èbâgi dâddhi ḍuwâ' panèka karaja'an è ḍâjâ, sè ènyamaè kèya Karaja'an Israèil, tapè segghut èsebbhut karaja'an ḍâjâ otaba karaja'an Samaria ka'angghuy abhidhâ'âghi sareng Karaja'an Israèil sè lawas; bân Karaja'an Yehuda è lao'.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1Raj 12:1-24 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=1%20raja-raja%2012:%201-24 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; Karaja'an Samaria ètakluk sareng Asyur è taon 720-an SM.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Broshi |first=Magen |url=https://books.google.co.id/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PA174&amp;dq=the+main+reasons+behind+this+expansion+was+the+immigration+of+Israelites+who+came+to+Judah+from+the+Northern+Kingdom+after+the+fall+of+Samaria+in+721+BCE&amp;hl=es-419&amp;sa=X&amp;ei=DCiQVbrTJsbv-AGv4oiICw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=the%20main%20reasons%20behind%20this%20expansion%20was%20the%20immigration%20of%20Israelites%20who%20came%20to%20Judah%20from%20the%20Northern%20Kingdom%20after%20the%20fall%20of%20Samaria%20in%20721%20BCE&amp;f=false |title=Bread, Wine, Walls and Scrolls |date=2001-01-01 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-1-84127-201-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sèttong satengnga abad saterrossa, Karaja'an Yehuda èkala' sareng Neo-Babylonia è taon 587 SM, bân Bait Soccè (Baitul Maqdis, Masjid Al-Aqsa), kennangan ibâdâna orèng Isra'il, èpancor. È bâkto jarèya bânnya ’ orèng Isra’il sè ebuwâng ka Babilonia. È jhâman saterrossa, orèng Isra'il (toronanna Ya'qub) jhughân serrèng èsebbhut orèng Yahudi, sanajân bâḍâ orèng sè bânnè Bani Israèil jhughân aobâ noro' aghâma Yahudi.

Saellana saèket taon abiddhâ, orèng Isra'il èyèdhinè abâli ka Palestina, ban Bait Socce èpaddhek polè. È antara taon 332 bân 160 SM, wilajâ panèka èparènta sareng dinasti Yunani. Zakariyya panèka nabi Bani Isra'il sè oḍi' è Palestina è abad lu-ghâllu SM. Alkètab nyebbuttaghi jhâ' salèrana panèka imam (כֹּהֵן, ''kohen'') toronanna Harun sè oḍi' è jhâman pamarenta'anna Rato Herodes.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lukas 1:5 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=lukas&amp;chapter=1&amp;verse=5 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; È ḍâlem aghâma Yahudi, imam ètugasaghi ka'angghuy atugas mènangka abdi è Baitul Maqdis bân ngatorragi kurban sabbhân arè bân arè-arè rajâ aghâma.

=== Maryam ===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' binèna Imran asompa jhâ' ana' sè èkandung bhâkal dhâddhi abdina Allah. Sè rèmbi ’ ana’ bine’, sè ènyamaè Maryam. Zakariyya pas dhâddhi wali bân ajâgâ Maryam.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 35-37&lt;/ref&gt;

Para ulama ampon aparèng katerrangan tambâ'ân parkara ayat kasebbhut. Èsebbhuttaghi jhâ' Imran bân binèna, sè asmana Hannah è pan-bârâmpan tradisi, la towa. Saellana nangalè mano' sè aberri' ngakan ana'na, èpon terro anḍi' ana' bân adu'a ka Ghustè Allah ka'angghuy èkabbhuli pangaterrona. Hannah pas nganḍung, pas asompa èpadaddhiyâ kabulâ è Baitul Maqdis. Namong, è bâkto alahèrraghi, èpon ngandhung ana' binè', padahal ana' lakè' sè bisa dhâddhi kabulâ. Namong, Allah narèma jhânjhina Hannah, bân pottrèna ènyamaè Maryam.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wheeler |first=Brannon |url=https://books.google.co.id/books?id=mkTUAwAAQBAJ |title=Prophets in the Quran: An Introduction to the Quran and Muslim Exegesis |date=2002-06-18 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-0-8264-4956-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Saellana èsosoè, Maryam èpassra’agi ka Baitul Maqdis sareng Hannah. Zakariyya terro dhâddhi wâolina polana binèna, Elizabeth otabâ Elisyeba, panèka ale'na Hannah. Bâḍâ sè ngoca' jhâ' Hanaa panèka bhibbhi'nq Elisabet. Imam-imam laènna jhughân terro dhâddhiyâ wallina Maryam, dâddhi èlaksana'aghi undian. Zakariyya bân para imam laènna makompol bolpènna è ḍâlem sèttong bâddhâ bân pas nyoro na'-kana' kènè' ka'angghuy mèlè sala sèttong ḍâri Bolpènna. Bolpènna Zakariyya ekala’. Namong, ghi' bâḍâ sè ta' puwas, dâddhi lotre kaḍuwâ' èlaksana'aghi kalabân ngontallaghi bolpènna ka songay. Orèng sè bolpènna ta’ èghibâ aros songay bhâkal dâddhi pajâgâna Maryam. Saellana pulpènna rèng-orèng jârèya èbuwâng, sakabbhina bolpèn èyanyo' aros kajhâbhâ pènna Zakariyya. Tapè ghi' bâḍâ sè ta' puwas, bân lotre kaḍuwâ' èlaksana'aghi. Sè bolpènna èghibâ aros songay bhâkal dâddhi pajâgâna Maryam. Samarèna pulpenna rèng-orèng jârèya èbuwâng, ghun pènna Zakariyya sè èyanyo'. Zakariyya saterrossa èyangkat mènangka walina Maryam.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ḍo'a===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' bâkto èntar ka Maryam è kennangan khosos, Zakariyya nangalè kakanan. È bâkto etanya’agi asalla, Maryam ajâwâb ḍâri Allah. Zakariyya pas aḍo'a sopajâ ngaollè katoronan.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 37-38&lt;/ref&gt;

Para ulama ajellassaghi jhâ' Maryam ngaollè buwâ sè parappa'na ta' mosem mènangka mukjizat. Zakariyya, nèngghu taqwana Maryam bân bherkat sè èberri'i Ghustè Allah, pas terro anḍi' ana' dhibi'.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Al-Qur'an ajellassaghi  jhâ' Zakariyya sè aḍu'a sowarana alos è kamar bhâjângnga. Èsebbhuttaghi è bâkto jârèya la towa bân binèna ta' bisa anḍi' ana'. Salèrana kobâtèr ḍâ' bhâlâna saellana sèdhâ bân nyo'on ana' sè bhâkal dhâddhi katoronan kalowargana Ya'kub.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 38&lt;/ref&gt; Bâdâ tafsèr sè nyata'aghi jhâ' Zakariyya kobâtèr jhâ' saellana sèdhâ, bhâlâna ta' bhâkal bisa ajâgâ bân abimbing bhângsa Isra'il kalabân bhâgus mènorot hokomma Ghustè Allah. Dâddhi èpon nyo'on pottra sè taqwa bân bhâktè sè bhâkal nerrossaghi tugassa bân dhâddhi katoronan rohanina.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ḍâlem hokom Musa dhibi' jhughân ajellassaghi jhâ' sacara hukum, jabatan imam èwarisaghi ḍâri ramana ka pottrana è antarana toronanna Harun.

Al-Qur'an lajhu ajellassaghi jhâ' saellana jârèya, bâdâ malaikat ḍâteng bân ngabhârragi jhâ' Zakariyya bhâkal anḍi' pottra sè anyama Yahya. Zakariyya atanya kadhiponapa carana ka'angghuy anḍi' ana', padahal omorra la towa bân Elisyeba ta' bisa anḍi' ana' (''mandul''). Kalabân parantara’anna malaèkat jarèya, Allah nerrangngagi jhâ’ parkara jarèya tanto ghâmpang.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Zakariyya nyo'on tanḍhâ, bân Ghustè Allah ajâwâb jhâ' Zakariyya bhâkal ta' bisa acaca tello arè bân tello malem, sanajân bhâgus.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 39-41&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maryam (19): 7-11&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Alkètab ajellassaghi jhâ' malaèkat Jibril ḍâteng ka Zakariyya è bâkto ètugasaghi ka'angghuy ngobbhâr dhupa è dâlem Baitul Maqdis, è bâkto jama'ah aḍu'a è lowar. Jibril anyata'aghi jhâ' Zakariyya bhâkal anḍi' pottra sè bhâkal dhâddhi utusan Ghustè Allah sè kowat bân parjhughâ akadhi Ilyas. Zakariyya ajellassaghi jhâ' abâ'na ban binèna la seppo, bân Jibril ajâwâb jhâ’ Zakariyya ta’ kèra bisa acaca sampe’ Yahya lahir polana ta’ parcajâ ḍâ’ kabhâr sè èbhâkta Jibril. È lowar, jema'a paḍâ tacengnga’ polana Zakariyya la abit bâḍâ è ḍâlem. Bâkto kalowar, Zakariyya ta' bisa acaca bân terros ngangghuy isyarat tanang. Orèng-orèng ghâpanèka ngartè jhâ' Zakariyya ampon ngatela' pangaton è bâkto bâḍâ è ḍâlem. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Luk 1:8-25 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=lukas%201:%208-25 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Bâḍâ pamangghi jhâ' Zakariyya ghi' aomor 77 taon otabâ lebbi ngodâ.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;  Orèng laèn ngoca' 92. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Noegel |first=Scott B. |url=https://books.google.co.il/books?id=6aTXAAAAMAAJ |title=Historical Dictionary of Prophets in Islam and Judaism |last2=Wheeler |first2=Brannon M. |date=2002-09-26 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-0-8108-4305-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Sèdhâna==
Al-Qur'an bân hadits ta' nyebbuttaghi sèdhâna Zakariyya, bân bâḍâ pan-bârâmpan pamangghi tentang parkara ka'ḍinto. Bâḍâ ulama sè ngoca' jhâ' Zakariyya buru ḍâri orèng-orèngnga bân ngètek è sèttong ka'-bhungka'an. Orèng sè nyèrsèr lajhu aghârâjhi ka'-bhungka'an ghâpanèka dhâddhi ḍuwâ' bân Zakariyya sèdhâ.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Èjhârbâ'aghi jhughân jhâ' Zakariyya sèdhâ saellana Yahya sèdhâ. Namong, para ulama laèn nolak pamangghi sabellumma bân nyata'aghi jhâ' Zakariyya sèdhâ sabâb la towa bân jhâ' nabi sè èghârâjhi è ka'-bhungka'an panèka Asya'ya/Sya'ya (Yesaya) sè oḍi' ra-kèra pèttong atos taon sabellunna Zakariyya. Zakariyya sèdhâ kalabân cara sè omom.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Sombher ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>ozr0ufjy67x4827ksmkzhj1u6osv73s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66566</id>
      <parentid>66551</parentid>
      <timestamp>2026-09-30T00:03:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11429" sha1="7ivxwdy0sokwnweawrk53w5d28k1747" xml:space="preserve">{{Infobox orang}}
{{Nabbhi Islam}}
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}} ''{{transl |ar|ALA-LC|Zakariyyāʾ}}'') panèka tokoh ḍâlem [[Al-Qur'an]] bân Alkètab. Salèrana panèka sala sèttong nabi Bani Israil. Zakariyya aropa'aghi wali ḍâri Maryam bân eppa'na Yahya. Zakariyya oḍi' è Palestina è jhâman kakowasa'anna Romawi.

== Nyama bân Nasabbhâ==
'''Zakariyya''' ({{lang-ar|زَكَرِيَّا}}) aropa nyama 'ajâm (''asing'') otabâ non-arab (asalla bânnè ḍâri arab), tapè ḍâri [[Bani Israil]], Zekhariyah ({{lang-he|זכריה}}) sè asalla ḍâri oca' zekhar (זכר) sè artèna ''ngènga'è'' (paḍâ bân {{lang-ar|ذكر}}) bân Yah (יה) sè aropa'aghi bentu' penḍâ' ḍâri יהוה (YHWH), asma Allah sè soccè ḍâri Taurat, sè arténa ''Pangèran'' saèngghâ manabi ègabung artèna dhâddhi  ''YHWH (Allah SWT) ampon ngènga'è (ḍâ' jânjhi-Na)''
Èjellassaghi ḍâlem  [[Qur'an]] sorat Maryam ayat 2
{{quote|ذِكْرُ رَحْمَتِ رَبِّكَ عَبْدَهُۥ زَكَرِيَّآ ٢|(Yang dibacakan ini adalah) penjelasan tentang rahmat Tuhanmu kepada hamba-Nya, Zakaria|{{cite quran|19|2|style=inline}}}}
Ḍâlem ayat kasebbhut bâḍâ oca' '''dzikru (ذِكْرُ)''' sè artèna paènga', penjellasan, otabâ, parèngatan. Dhâddhi, Zakariyya panèka kabulâ sè terros èpaènga' sareng Allah sasoway kalabân asmana '''Zakariyya'''

Al-Hafizh Abul Qasim bin Asakir adhâbu &quot;Salèrana Zakariyya bin Barkhiya&quot;. Bâḍâ jhughân pamangghi jhâ' saongghuna salèrana panèka Zakariyya bin Dân. Bâḍâ jhughân pamangghi salèrana panèka bin Ladun bin Muslim bin Shadduq bin Husyban bin Daud bin Sulaiman bin Muslim bin Shiddiqah bin Barkhiya bin Bal'athah bin Nakhur bin Syalum bin Bahfasyath bin Inaman bin Rahya'am bin Sulaiman bin Daud Abu Yahya, nabina Bani Israil.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book |last=Katsir |first=Ibnu |url=https://books.google.co.id/books?id=JiCwDgAAQBAJ&amp;printsec=copyright&amp;hl=id#v=onepage&amp;q&amp;f=false |title=Kisah Para Nabi: Sejarah Lengkap Kehidupan Para Nabi sejak Nabi Adam Alaihissalam hingga Nabi Isa Alaihissalam |date=2017-03-20 |publisher=Qisthi Press |isbn=978-979-1303-84-2 |language=ms}}&lt;/ref&gt;

== Carètana Nabi Zakariyya ==
Asmana Zakariyya èsebbhut è ḍâlem Al-Qur'an (kètab soccè Islam) pèttong kalè bân carètana èsebbhut è ḍâlem Surah Ali 'Imran (3): 37-41, Maryam (19): 1-15, bân Al-Anbiya' (21): 89-90. È dâlem Alketab (kètab soccèna Kristen), carèta panèka èsebbhut è ḍâlem Injil Lukas pasal 1.

Saellana Sulaiman sèdhâ, Karaja'an Isrè'il èbâgi dâddhi ḍuwâ' panèka karaja'an è ḍâjâ, sè ènyamaè kèya Karaja'an Israèil, tapè segghut èsebbhut karaja'an ḍâjâ otaba karaja'an Samaria ka'angghuy abhidhâ'âghi sareng Karaja'an Israèil sè lawas; bân Karaja'an Yehuda è lao'.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=1Raj 12:1-24 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=1%20raja-raja%2012:%201-24 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; Karaja'an Samaria ètakluk sareng Asyur è taon 720-an SM.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Broshi |first=Magen |url=https://books.google.co.id/books?id=etTUEorS1zMC&amp;pg=PA174&amp;dq=the+main+reasons+behind+this+expansion+was+the+immigration+of+Israelites+who+came+to+Judah+from+the+Northern+Kingdom+after+the+fall+of+Samaria+in+721+BCE&amp;hl=es-419&amp;sa=X&amp;ei=DCiQVbrTJsbv-AGv4oiICw&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=the%20main%20reasons%20behind%20this%20expansion%20was%20the%20immigration%20of%20Israelites%20who%20came%20to%20Judah%20from%20the%20Northern%20Kingdom%20after%20the%20fall%20of%20Samaria%20in%20721%20BCE&amp;f=false |title=Bread, Wine, Walls and Scrolls |date=2001-01-01 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-1-84127-201-6 |language=en}}&lt;/ref&gt; Sèttong satengnga abad saterrossa, Karaja'an Yehuda èkala' sareng Neo-Babylonia è taon 587 SM, bân Bait Soccè (Baitul Maqdis, Masjid Al-Aqsa), kennangan ibâdâna orèng Isra'il, èpancor. È bâkto jarèya bânnya ’ orèng Isra’il sè ebuwâng ka Babilonia. È jhâman saterrossa, orèng Isra'il (toronanna Ya'qub) jhughân serrèng èsebbhut orèng Yahudi, sanajân bâḍâ orèng sè bânnè Bani Israèil jhughân aobâ noro' aghâma Yahudi.

Saellana saèket taon abiddhâ, orèng Isra'il èyèdhinè abâli ka Palestina, ban Bait Socce èpaddhek polè. È antara taon 332 bân 160 SM, wilajâ panèka èparènta sareng dinasti Yunani. Zakariyya panèka nabi Bani Isra'il sè oḍi' è Palestina è abad lu-ghâllu SM. Alkètab nyebbuttaghi jhâ' salèrana panèka imam (כֹּהֵן, ''kohen'') toronanna Harun sè oḍi' è jhâman pamarenta'anna Rato Herodes.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Lukas 1:5 (Versi Paralel) - Tampilan Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/verse.php?book=lukas&amp;chapter=1&amp;verse=5 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt; È ḍâlem aghâma Yahudi, imam ètugasaghi ka'angghuy atugas mènangka abdi è Baitul Maqdis bân ngatorragi kurban sabbhân arè bân arè-arè rajâ aghâma.

=== Maryam ===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' binèna Imran asompa jhâ' ana' sè èkandung bhâkal dhâddhi abdina Allah. Sè rèmbi ’ ana’ bine’, sè ènyamaè Maryam. Zakariyya pas dhâddhi wali bân ajâgâ Maryam.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 35-37&lt;/ref&gt;

Para ulama ampon aparèng katerrangan tambâ'ân parkara ayat kasebbhut. Èsebbhuttaghi jhâ' Imran bân binèna, sè asmana Hannah è pan-bârâmpan tradisi, la towa. Saellana nangalè mano' sè aberri' ngakan ana'na, èpon terro anḍi' ana' bân adu'a ka Ghustè Allah ka'angghuy èkabbhuli pangaterrona. Hannah pas nganḍung, pas asompa èpadaddhiyâ kabulâ è Baitul Maqdis. Namong, è bâkto alahèrraghi, èpon ngandhung ana' binè', padahal ana' lakè' sè bisa dhâddhi kabulâ. Namong, Allah narèma jhânjhina Hannah, bân pottrèna ènyamaè Maryam.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Wheeler |first=Brannon |url=https://books.google.co.id/books?id=mkTUAwAAQBAJ |title=Prophets in the Quran: An Introduction to the Quran and Muslim Exegesis |date=2002-06-18 |publisher=A&amp;C Black |isbn=978-0-8264-4956-6 |language=en}}&lt;/ref&gt;

Saellana èsosoè, Maryam èpassra’agi ka Baitul Maqdis sareng Hannah. Zakariyya terro dhâddhi wâolina polana binèna, Elizabeth otabâ Elisyeba, panèka ale'na Hannah. Bâḍâ sè ngoca' jhâ' Hanaa panèka bhibbhi'nq Elisabet. Imam-imam laènna jhughân terro dhâddhiyâ wallina Maryam, dâddhi èlaksana'aghi undian. Zakariyya bân para imam laènna makompol bolpènna è ḍâlem sèttong bâddhâ bân pas nyoro na'-kana' kènè' ka'angghuy mèlè sala sèttong ḍâri Bolpènna. Bolpènna Zakariyya ekala’. Namong, ghi' bâḍâ sè ta' puwas, dâddhi lotre kaḍuwâ' èlaksana'aghi kalabân ngontallaghi bolpènna ka songay. Orèng sè bolpènna ta’ èghibâ aros songay bhâkal dâddhi pajâgâna Maryam. Saellana pulpènna rèng-orèng jârèya èbuwâng, sakabbhina bolpèn èyanyo' aros kajhâbhâ pènna Zakariyya. Tapè ghi' bâḍâ sè ta' puwas, bân lotre kaḍuwâ' èlaksana'aghi. Sè bolpènna èghibâ aros songay bhâkal dâddhi pajâgâna Maryam. Samarèna pulpenna rèng-orèng jârèya èbuwâng, ghun pènna Zakariyya sè èyanyo'. Zakariyya saterrossa èyangkat mènangka walina Maryam.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Ḍo'a===
Al-Qur'an nyebbuttaghi jhâ' bâkto èntar ka Maryam è kennangan khosos, Zakariyya nangalè kakanan. È bâkto etanya’agi asalla, Maryam ajâwâb ḍâri Allah. Zakariyya pas aḍo'a sopajâ ngaollè katoronan.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 37-38&lt;/ref&gt;

Para ulama ajellassaghi jhâ' Maryam ngaollè buwâ sè parappa'na ta' mosem mènangka mukjizat. Zakariyya, nèngghu taqwana Maryam bân bherkat sè èberri'i Ghustè Allah, pas terro anḍi' ana' dhibi'.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Al-Qur'an ajellassaghi  jhâ' Zakariyya sè aḍu'a sowarana alos è kamar bhâjângnga. Èsebbhuttaghi è bâkto jârèya la towa bân binèna ta' bisa anḍi' ana'. Salèrana kobâtèr ḍâ' bhâlâna saellana sèdhâ bân nyo'on ana' sè bhâkal dhâddhi katoronan kalowargana Ya'kub.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 38&lt;/ref&gt; Bâdâ tafsèr sè nyata'aghi jhâ' Zakariyya kobâtèr jhâ' saellana sèdhâ, bhâlâna ta' bhâkal bisa ajâgâ bân abimbing bhângsa Isra'il kalabân bhâgus mènorot hokomma Ghustè Allah. Dâddhi èpon nyo'on pottra sè taqwa bân bhâktè sè bhâkal nerrossaghi tugassa bân dhâddhi katoronan rohanina.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ḍâlem hokom Musa dhibi' jhughân ajellassaghi jhâ' sacara hukum, jabatan imam èwarisaghi ḍâri ramana ka pottrana è antarana toronanna Harun.

Al-Qur'an lajhu ajellassaghi jhâ' saellana jârèya, bâdâ malaikat ḍâteng bân ngabhârragi jhâ' Zakariyya bhâkal anḍi' pottra sè anyama Yahya. Zakariyya atanya kadhiponapa carana ka'angghuy anḍi' ana', padahal omorra la towa bân Elisyeba ta' bisa anḍi' ana' (''mandul''). Kalabân parantara’anna malaèkat jarèya, Allah nerrangngagi jhâ’ parkara jarèya tanto ghâmpang.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Zakariyya nyo'on tanḍhâ, bân Ghustè Allah ajâwâb jhâ' Zakariyya bhâkal ta' bisa acaca tello arè bân tello malem, sanajân bhâgus.&lt;ref&gt;Ali 'Imran (3): 39-41&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Maryam (19): 7-11&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Alkètab ajellassaghi jhâ' malaèkat Jibril ḍâteng ka Zakariyya è bâkto ètugasaghi ka'angghuy ngobbhâr dhupa è dâlem Baitul Maqdis, è bâkto jama'ah aḍu'a è lowar. Jibril anyata'aghi jhâ' Zakariyya bhâkal anḍi' pottra sè bhâkal dhâddhi utusan Ghustè Allah sè kowat bân parjhughâ akadhi Ilyas. Zakariyya ajellassaghi jhâ' abâ'na ban binèna la seppo, bân Jibril ajâwâb jhâ’ Zakariyya ta’ kèra bisa acaca sampe’ Yahya lahir polana ta’ parcajâ ḍâ’ kabhâr sè èbhâkta Jibril. È lowar, jema'a paḍâ tacengnga’ polana Zakariyya la abit bâḍâ è ḍâlem. Bâkto kalowar, Zakariyya ta' bisa acaca bân terros ngangghuy isyarat tanang. Orèng-orèng ghâpanèka ngartè jhâ' Zakariyya ampon ngatela' pangaton è bâkto bâḍâ è ḍâlem. &lt;ref&gt;{{Cite web |title=Luk 1:8-25 (TB) - Tampilan Daftar Ayat - Alkitab SABDA |url=https://alkitab.sabda.org/passage.php?passage=lukas%201:%208-25 |access-date=2026-09-29 |website=alkitab.sabda.org}}&lt;/ref&gt;

Bâḍâ pamangghi jhâ' Zakariyya ghi' aomor 77 taon otabâ lebbi ngodâ.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;  Orèng laèn ngoca' 92. &lt;ref&gt;{{Cite book |last=Noegel |first=Scott B. |url=https://books.google.co.il/books?id=6aTXAAAAMAAJ |title=Historical Dictionary of Prophets in Islam and Judaism |last2=Wheeler |first2=Brannon M. |date=2002-09-26 |publisher=Bloomsbury Academic |isbn=978-0-8108-4305-9 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Sèdhâna==
Al-Qur'an bân hadits ta' nyebbuttaghi sèdhâna Zakariyya, bân bâḍâ pan-bârâmpan pamangghi tentang parkara ka'ḍinto. Bâḍâ ulama sè ngoca' jhâ' Zakariyya buru ḍâri orèng-orèngnga bân ngètek è sèttong ka'-bhungka'an. Orèng sè nyèrsèr lajhu aghârâjhi ka'-bhungka'an ghâpanèka dhâddhi ḍuwâ' bân Zakariyya sèdhâ.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Èjhârbâ'aghi jhughân jhâ' Zakariyya sèdhâ saellana Yahya sèdhâ. Namong, para ulama laèn nolak pamangghi sabellumma bân nyata'aghi jhâ' Zakariyya sèdhâ sabâb la towa bân jhâ' nabi sè èghârâjhi è ka'-bhungka'an panèka Asya'ya/Sya'ya (Yesaya) sè oḍi' ra-kèra pèttong atos taon sabellunna Zakariyya. Zakariyya sèdhâ kalabân cara sè omom.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Sombher ==
{{Reflist}}
{{Nabbhi Islam ḍâlem Al-Qur'an}}</text>
      <sha1>7ivxwdy0sokwnweawrk53w5d28k1747</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cèṭa'an:Nabbhi Islam ḍâlem Al-Qur'an</title>
    <ns>10</ns>
    <id>19772</id>
    <revision>
      <id>66555</id>
      <timestamp>2026-09-29T16:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <comment>←Membuat halaman berisi '{{Navbox  | name = Nabi dan Rasul dalam Al-Qur'an  | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}  | title = [[Nabi dan rasul dalam Islam|Nabi dan Rasul]] yang disebutkan dalam [[Al-Qur'an]]  | bodyclass = plainlist  | basestyle = background-color:#dcf5dc;    | list1 = {{Navbox with columns|child    | colheaderstyle = width:8.333%;font-weight:normal; background-color:#dcf5dc; padding:&lt;!--to accommodate Arabic script--&gt;0.75em 0.1em 0.5em;    | colstyle...'</comment>
      <origin>66555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3662" sha1="fb6ybqxi9rar7iq6zrwi2irregukv62" xml:space="preserve">{{Navbox
 | name = Nabi dan Rasul dalam Al-Qur'an
 | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
 | title = [[Nabi dan rasul dalam Islam|Nabi dan Rasul]] yang disebutkan dalam [[Al-Qur'an]]
 | bodyclass = plainlist
 | basestyle = background-color:#dcf5dc;


 | list1 = {{Navbox with columns|child
   | colheaderstyle = width:8.333%;font-weight:normal; background-color:#dcf5dc; padding:&lt;!--to accommodate Arabic script--&gt;0.75em 0.1em 0.5em;
   | colstyle = text-align:center;
   | fullwidth = yes

 | col1header = {{lang|ar|{{large|آدم}}}}
 | col2header = {{lang|ar|{{large|إدريس}}}}
 | col3header = {{lang|ar|{{large|نوح}}}}
 | col4header = {{lang|ar|{{large|هود}}}}
 | col5header = {{lang|ar|{{large|صالح}}}}
 | col6header = {{lang|ar|{{large|إبراهيم}}}}
 | col7header = {{lang|ar|{{large|لوط}}}}
 | col8header = {{lang|ar|{{large|إسماعيل}}}}
 
 | col1 =
* ''[[Adam ḍâlem Islam|Adam]]''
* [[Adam]]

 | col2 =
* ''[[Idris]]''
* [[Idris|Henokh]] (?)

 | col3 =
* '''''[[Nuh ḍâlem Islam|Nuh]]'''''
* [[Nuh]]

 | col4 =
* ''[[Hud]]''
* [[Eber]] (?)

 | col5 =
* ''[[Saleh]]''
* [[Selah]] (?)

 | col6 =
* '''''[[Ibrahim]]'''''
* [[Abraham]]

 | col7 =
* ''[[Lut]]''
* [[Lot]]

 | col8 =
* ''[[Ismail]]''
* [[Ismael]]

 }}

 | list2 = {{Navbox with columns|child
   | colheaderstyle = width:8.333%;font-weight:normal; background-color:#dcf5dc; padding:&lt;!--to accommodate Arabic script--&gt;0.75em 0.1em 0.5em;
   | colstyle = text-align:center;
   | fullwidth = yes

 | col1header = {{lang|ar|{{large|إسحاق}}}}
 | col2header = {{lang|ar|{{large|يعقوب}}}}
 | col3header = {{lang|ar|{{large|يوسف}}}}
 | col4header = {{lang|ar|{{large|أيوب}}}}
 | col5header = {{lang|ar|{{large|شُعيب}}}}
 | col6header = {{lang|ar|{{large|موسى}}}}
 | col7header = {{lang|ar|{{large|هارون}}}}
 | col8header = {{lang|ar|{{large|داود}}}}

 | col1 =
* ''[[Ishak ḍâlem Islam|Ishaq]]''
* [[Ishak]]

 | col2 =
* ''[[Yakub ḍâlem Islam|Ya'qub]]''
* [[Yakub]]

 | col3 =
* ''[[Yusuf ḍâlem Islam|Yusuf]]''
* [[Yusuf]]

 | col4 =
* ''[[Ayyub]]ub |Ayyub]]''
* [[Ayub]]

 | col5 =
* ''[[Syu'aib]]''
* [[Yitro]] (?)

 | col6 =
* '''''[[Musa|Musa]]'''''
* [[Musa]]

 | col7 =
* ''[[Harun ḍâlem Islam|Harun]]''
* [[Harun]]

 | col8 =
* ''[[Daud|Dawud]]''
* [[Daud]]

 }}

 | list3 = {{Navbox with columns|child
   | colheaderstyle = width:8%;font-weight:normal; background-color:#dcf5dc; padding:&lt;!--to accommodate Arabic script--&gt;0.75em 0.1em 0.5em;
   | colstyle = text-align:center;
   | fullwidth = yes

 | col1header = {{lang|ar|{{large|سليمان}}}}
 | col3header = {{lang|ar|{{large|إلياس}}}}
 | col4header = {{lang|ar|{{large|إليسع}}}}
 | col5header = {{lang|ar|{{large|يونس}}}}
 | col6header = {{lang|ar|{{large|ذو الكفل}}}}
 | col7header = {{lang|ar|{{large|زكريا}}}}
 | col8header = {{lang|ar|{{large|يحيى}}}}
 | col9header = {{lang|ar|{{large|عيسى}}}}
 | col10header = {{lang|ar|{{large|مُحمد}}}}

 | col1 =
* ''[[Sulaiman]]''
* [[Salomo]]

 | col2 =
* ''[[Ilyas]]''
* [[Elia]]

 | col3 =
* ''[[Ilyasa]]''
* [[Elisa]]

 | col4 =
* ''[[Yunus]]''

 | col5 =
* ''[[Zulkifli]]''
* [[Ezekiel]] (?)

 | col6 =
* ''[[Zakariyya]]''
* [[Zakharia]]

 | col7 =
* ''[[Yahya]]''
* [[Yohanes Pembaptis]]

 | col8 =
* '''''[[Isa]]'''''
* [[Yesus]]

 | col9 =
* '''[[Muhammad]]'''

 }}

 | below = Umat Muslim ayakènè jhâ' ampon bânnya' nabbhi èotos sareng Allah ka'angghuy umat manossa. Nabbhi-nabbhi nèka èsebbhuttaghi asmana è ḍâlem Al-Qur'an.'''Tebal:''' lèma' rasul sè aghâdhuwi ghellar [[Ululazmi]].
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fb6ybqxi9rar7iq6zrwi2irregukv62</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66556</id>
      <parentid>66555</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T16:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3660" sha1="2h7kueaqaumtiqbj32xmputi4ob1bjo" xml:space="preserve">{{Navbox
 | name = Nabi dan Rasul dalam Al-Qur'an
 | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
 | title = [[Nabi dan rasul dalam Islam|Nabi dan Rasul]] yang disebutkan dalam [[Al-Qur'an]]
 | bodyclass = plainlist
 | basestyle = background-color:#dcf5dc;


 | list1 = {{Navbox with columns|child
   | colheaderstyle = width:8.333%;font-weight:normal; background-color:#dcf5dc; padding:&lt;!--to accommodate Arabic script--&gt;0.75em 0.1em 0.5em;
   | colstyle = text-align:center;
   | fullwidth = yes

 | col1header = {{lang|ar|{{large|آدم}}}}
 | col2header = {{lang|ar|{{large|إدريس}}}}
 | col3header = {{lang|ar|{{large|نوح}}}}
 | col4header = {{lang|ar|{{large|هود}}}}
 | col5header = {{lang|ar|{{large|صالح}}}}
 | col6header = {{lang|ar|{{large|إبراهيم}}}}
 | col7header = {{lang|ar|{{large|لوط}}}}
 | col8header = {{lang|ar|{{large|إسماعيل}}}}
 
 | col1 =
* ''[[Adam ḍâlem Islam|Adam]]''
* [[Adam]]

 | col2 =
* ''[[Idris]]''
* [[Idris|Henokh]] (?)

 | col3 =
* '''''[[Nuh ḍâlem Islam|Nuh]]'''''
* [[Nuh]]

 | col4 =
* ''[[Hud]]''
* [[Eber]] (?)

 | col5 =
* ''[[Saleh]]''
* [[Selah]] (?)

 | col6 =
* '''''[[Ibrahim]]'''''
* [[Abraham]]

 | col7 =
* ''[[Lut]]''
* [[Lot]]

 | col8 =
* ''[[Ismail]]''
* [[Ismael]]

 }}

 | list2 = {{Navbox with columns|child
   | colheaderstyle = width:8.333%;font-weight:normal; background-color:#dcf5dc; padding:&lt;!--to accommodate Arabic script--&gt;0.75em 0.1em 0.5em;
   | colstyle = text-align:center;
   | fullwidth = yes

 | col1header = {{lang|ar|{{large|إسحاق}}}}
 | col2header = {{lang|ar|{{large|يعقوب}}}}
 | col3header = {{lang|ar|{{large|يوسف}}}}
 | col4header = {{lang|ar|{{large|أيوب}}}}
 | col5header = {{lang|ar|{{large|شُعيب}}}}
 | col6header = {{lang|ar|{{large|موسى}}}}
 | col7header = {{lang|ar|{{large|هارون}}}}
 | col8header = {{lang|ar|{{large|داود}}}}

 | col1 =
* ''[[Ishak ḍâlem Islam|Ishaq]]''
* [[Ishak]]

 | col2 =
* ''[[Yakub ḍâlem Islam|Ya'qub]]''
* [[Yakub]]

 | col3 =
* ''[[Yusuf ḍâlem Islam|Yusuf]]''
* [[Yusuf]]

 | col4 =
* ''[[Ayyub]] |Ayyub]]''
* [[Ayub]]

 | col5 =
* ''[[Syu'aib]]''
* [[Yitro]] (?)

 | col6 =
* '''''[[Musa|Musa]]'''''
* [[Musa]]

 | col7 =
* ''[[Harun ḍâlem Islam|Harun]]''
* [[Harun]]

 | col8 =
* ''[[Daud|Dawud]]''
* [[Daud]]

 }}

 | list3 = {{Navbox with columns|child
   | colheaderstyle = width:8%;font-weight:normal; background-color:#dcf5dc; padding:&lt;!--to accommodate Arabic script--&gt;0.75em 0.1em 0.5em;
   | colstyle = text-align:center;
   | fullwidth = yes

 | col1header = {{lang|ar|{{large|سليمان}}}}
 | col3header = {{lang|ar|{{large|إلياس}}}}
 | col4header = {{lang|ar|{{large|إليسع}}}}
 | col5header = {{lang|ar|{{large|يونس}}}}
 | col6header = {{lang|ar|{{large|ذو الكفل}}}}
 | col7header = {{lang|ar|{{large|زكريا}}}}
 | col8header = {{lang|ar|{{large|يحيى}}}}
 | col9header = {{lang|ar|{{large|عيسى}}}}
 | col10header = {{lang|ar|{{large|مُحمد}}}}

 | col1 =
* ''[[Sulaiman]]''
* [[Salomo]]

 | col2 =
* ''[[Ilyas]]''
* [[Elia]]

 | col3 =
* ''[[Ilyasa]]''
* [[Elisa]]

 | col4 =
* ''[[Yunus]]''

 | col5 =
* ''[[Zulkifli]]''
* [[Ezekiel]] (?)

 | col6 =
* ''[[Zakariyya]]''
* [[Zakharia]]

 | col7 =
* ''[[Yahya]]''
* [[Yohanes Pembaptis]]

 | col8 =
* '''''[[Isa]]'''''
* [[Yesus]]

 | col9 =
* '''[[Muhammad]]'''

 }}

 | below = Umat Muslim ayakènè jhâ' ampon bânnya' nabbhi èotos sareng Allah ka'angghuy umat manossa. Nabbhi-nabbhi nèka èsebbhuttaghi asmana è ḍâlem Al-Qur'an.'''Tebal:''' lèma' rasul sè aghâdhuwi ghellar [[Ululazmi]].
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2h7kueaqaumtiqbj32xmputi4ob1bjo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>66558</id>
      <parentid>66556</parentid>
      <timestamp>2026-09-29T17:02:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Muufii</username>
        <id>2890</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>66558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3681" sha1="kbgd9ibpexs8k0h4xs68iyjlhc6znae" xml:space="preserve">{{Navbox
 | name = Nabbhi bân Rasul ḍâlem Al-Qur'an
 | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|collapsed&lt;/includeonly&gt;}}}
 | title = [[Nabbhi bân Rasul ḍâlem Islam|Nabbhi bân Rasul]] sè èsebbhuttaghi ḍâlem [[Al-Qur'an]]
 | bodyclass = plainlist
 | basestyle = background-color:#dcf5dc;


 | list1 = {{Navbox with columns|child
   | colheaderstyle = width:8.333%;font-weight:normal; background-color:#dcf5dc; padding:&lt;!--to accommodate Arabic script--&gt;0.75em 0.1em 0.5em;
   | colstyle = text-align:center;
   | fullwidth = yes

 | col1header = {{lang|ar|{{large|آدم}}}}
 | col2header = {{lang|ar|{{large|إدريس}}}}
 | col3header = {{lang|ar|{{large|نوح}}}}
 | col4header = {{lang|ar|{{large|هود}}}}
 | col5header = {{lang|ar|{{large|صالح}}}}
 | col6header = {{lang|ar|{{large|إبراهيم}}}}
 | col7header = {{lang|ar|{{large|لوط}}}}
 | col8header = {{lang|ar|{{large|إسماعيل}}}}
 
 | col1 =
* ''[[Adam ḍâlem Islam|Adam]]''
* [[Adam]]

 | col2 =
* ''[[Idris]]''
* [[Idris|Henokh]] (?)

 | col3 =
* '''''[[Nuh ḍâlem Islam|Nuh]]'''''
* [[Nuh]]

 | col4 =
* ''[[Hud]]''
* [[Eber]] (?)

 | col5 =
* ''[[Saleh]]''
* [[Selah]] (?)

 | col6 =
* '''''[[Ibrahim]]'''''
* [[Abraham]]

 | col7 =
* ''[[Lut]]''
* [[Lot]]

 | col8 =
* ''[[Ismail]]''
* [[Ismael]]

 }}

 | list2 = {{Navbox with columns|child
   | colheaderstyle = width:8.333%;font-weight:normal; background-color:#dcf5dc; padding:&lt;!--to accommodate Arabic script--&gt;0.75em 0.1em 0.5em;
   | colstyle = text-align:center;
   | fullwidth = yes

 | col1header = {{lang|ar|{{large|إسحاق}}}}
 | col2header = {{lang|ar|{{large|يعقوب}}}}
 | col3header = {{lang|ar|{{large|يوسف}}}}
 | col4header = {{lang|ar|{{large|أيوب}}}}
 | col5header = {{lang|ar|{{large|شُعيب}}}}
 | col6header = {{lang|ar|{{large|موسى}}}}
 | col7header = {{lang|ar|{{large|هارون}}}}
 | col8header = {{lang|ar|{{large|داود}}}}

 | col1 =
* ''[[Ishak ḍâlem Islam|Ishaq]]''
* [[Ishak]]

 | col2 =
* ''[[Yakub ḍâlem Islam|Ya'qub]]''
* [[Yakub]]

 | col3 =
* ''[[Yusuf ḍâlem Islam|Yusuf]]''
* [[Yusuf]]

 | col4 =
* ''[[Ayyub]] |Ayyub]]''
* [[Ayub]]

 | col5 =
* ''[[Syu'aib]]''
* [[Yitro]] (?)

 | col6 =
* '''''[[Musa|Musa]]'''''
* [[Musa]]

 | col7 =
* ''[[Harun ḍâlem Islam|Harun]]''
* [[Harun]]

 | col8 =
* ''[[Daud|Dawud]]''
* [[Daud]]

 }}

 | list3 = {{Navbox with columns|child
   | colheaderstyle = width:8%;font-weight:normal; background-color:#dcf5dc; padding:&lt;!--to accommodate Arabic script--&gt;0.75em 0.1em 0.5em;
   | colstyle = text-align:center;
   | fullwidth = yes

 | col1header = {{lang|ar|{{large|سليمان}}}}
 | col3header = {{lang|ar|{{large|إلياس}}}}
 | col4header = {{lang|ar|{{large|إليسع}}}}
 | col5header = {{lang|ar|{{large|يونس}}}}
 | col6header = {{lang|ar|{{large|ذو الكفل}}}}
 | col7header = {{lang|ar|{{large|زكريا}}}}
 | col8header = {{lang|ar|{{large|يحيى}}}}
 | col9header = {{lang|ar|{{large|عيسى}}}}
 | col10header = {{lang|ar|{{large|مُحمد}}}}

 | col1 =
* ''[[Sulaiman]]''
* [[Salomo]]

 | col2 =
* ''[[Ilyas]]''
* [[Elia]]

 | col3 =
* ''[[Ilyasa]]''
* [[Elisa]]

 | col4 =
* ''[[Yunus]]''

 | col5 =
* ''[[Zulkifli]]''
* [[Ezekiel]] (?)

 | col6 =
* ''[[Zakariyya]]''
* [[Zakharia]]

 | col7 =
* ''[[Yahya]]''
* [[Yohanes Pembaptis]]

 | col8 =
* '''''[[Isa]]'''''
* [[Yesus]]

 | col9 =
* '''[[Muhammad]]'''

 }}

 | below = Umat Muslim ayakènè jhâ' ampon bânnya' nabbhi èotos sareng Allah ka'angghuy umat manossa. Nabbhi-nabbhi nèka èsebbhuttaghi asmana è ḍâlem Al-Qur'an.'''Tebal:''' lèma' rasul sè aghâdhuwi ghellar [[Ululazmi]].
}}
&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kbgd9ibpexs8k0h4xs68iyjlhc6znae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Partai Buruh Jamaika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19773</id>
    <revision>
      <id>66579</id>
      <timestamp>2026-09-30T06:00:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aaima Dandelions</username>
        <id>1748</id>
      </contributor>
      <comment>←Membuat halaman berisi ''''Partai Buruh Jamaika''' (JLP) (è ḍâlem bhâsa Ènggris: Jamaica Labour Party) èngghi panèka sala sèttong ḍâri ḍuwâ' partai politik sè otama è Jamaika, salaèn Partai Rakyat Nasional (PNP). Sanajjhân asmaèpon nandhâaghi manabi partai panèka tamaso' partai sosial demokrat (akadhi partai &quot;Buruh&quot; è pansaponapan naghârâ alam persemakmuran sè laèn, akadhi Australia, Selandia Anyar, sareng Britania Raya), partai panèka saongghuna partai konse...'</comment>
      <origin>66579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1035" sha1="87d6qxgx8kqggwhzhqtrkluit4kzfj9" xml:space="preserve">'''Partai Buruh Jamaika''' (JLP) (è ḍâlem bhâsa Ènggris: Jamaica Labour Party) èngghi panèka sala sèttong ḍâri ḍuwâ' partai politik sè otama è Jamaika, salaèn Partai Rakyat Nasional (PNP). Sanajjhân asmaèpon nandhâaghi manabi partai panèka tamaso' partai sosial demokrat (akadhi partai &quot;Buruh&quot; è pansaponapan naghârâ alam persemakmuran sè laèn, akadhi Australia, Selandia Anyar, sareng Britania Raya), partai panèka saongghuna partai konservatif. Sanajjhân èngak saka'ḍinto, partai panèka ngaghungi hubungan sè ampon abit kalabân gerakan buruh Jamaika.

Partai panèka èngghi panèka tamaso' partai sè amarènta è bâkto samangkèn, saamponna amennangaghi 49 ḍâri 63 korsè parlemèn è majelis rendah parlemèn (Ḍèwân Perwakilan Rakyat) ḍâlem pamèlèan sè umum è taon 2020.

Partai panèka ngangghuy Liberty Bell, isyarat kamennangan, sareng bârna bhiru ḍâun mènangka dhâddhi tandhâ pamèlèan umum. Partai Buruh Jamaika èngghi panèka angghuta Persatuan Ḍèmokrat Karibia.</text>
      <sha1>87d6qxgx8kqggwhzhqtrkluit4kzfj9</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>