विकिपीडिया
magwiki
https://mag.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE
MediaWiki 1.47.0-wmf.18
first-letter
मीडिया
विशेष
वार्ता
प्रयोगकर्ता
प्रयोगकर्ता वार्ता
विकिपीडिया
विकिपीडिया वार्ता
सञ्चिका
सञ्चिका वार्ता
मीडियाविकि
मीडियाविकि वार्ता
साँचा
साँचा वार्ता
सहयोग
सहयोग वार्ता
श्रेणी
श्रेणी वार्ता
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
श्रेणी:अनुसन्धान
14
2920
75192
63229
2026-09-08T18:46:34Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75192
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:विज्ञान]]
[[श्रेणी:शोध]]
6zjvggist717be8a4qi6i3191j7lu6k
श्रेणी:अर्थविज्ञान
14
3025
75199
63294
2026-09-08T18:53:40Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75199
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:तर्कशास्त्रीय अवधारणा]]
[[श्रेणी:व्याकरण]]
[[श्रेणी:भाषाविज्ञान]]
[[श्रेणी:दार्शनिक तर्कशास्त्र]]
[[श्रेणी:भाषादर्शन]]
[[श्रेणी:सङ्केतविज्ञान]]
[[श्रेणी:सामाजिक दर्शन]]
[[श्रेणी:निर्वचन (दर्शन)]]
4gkrgpzbctzuzac0lvs9slake7pvbjj
श्रेणी:अवधारणा
14
3056
75182
63319
2026-09-08T18:43:47Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75182
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:विचार]]
[[श्रेणी:सञ्ज्ञानशास्त्र]]
[[श्रेणी:सत्तामीमांसा]]
[[श्रेणी:भाषादर्शन]]
[[श्रेणी:अर्थविज्ञान]]
[[श्रेणी:मानसिक अन्तर्वस्तु]]
9tqyjmnqo5f9br9yegs3a92jei3hbw7
श्रेणी:आशय
14
3148
75194
63392
2026-09-08T18:47:04Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75194
wikitext
text/x-wiki
ई श्रेणी ऊसभ लेखला हे जेकर सम्बन्ध आशय या साशय व्यवहारके अवधारणासे हे ।
{{श्रेणी मुख्य|आशय}}
[[श्रेणी:क्रिया (दर्शन)]]
[[श्रेणी:विश्लेषणात्मक दर्शन]]
[[श्रेणी:तत्वमीमांसाके अवधारणा]]
[[श्रेणी:स्वेच्छा]]
[[श्रेणी:व्युत्पत्ति]]
[[श्रेणी:विचार]]
41vr8gzx9p8qop3ztlt3q0lnw2bbs8i
श्रेणी:उपकरण
14
3253
75162
63467
2026-09-08T18:33:01Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75162
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:विज्ञान]]
[[श्रेणी:निर्मित वस्तु]]
[[श्रेणी:मानवकृत वस्तु]]
[[श्रेणी:प्रकारानुसार प्रौद्योगिकी]]
9q0vy6xhdcartgs8skk3p0lud57fzin
श्रेणी:क्षेत्रानुसार अवधारणा
14
3572
75181
63692
2026-09-08T18:43:43Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75181
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:अवधारणा]]
7my30da5dwd7t20kf2uqcx6d1tuxxcz
श्रेणी:ज्ञान
14
3842
75189
63886
2026-09-08T18:46:22Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75189
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:स्रोत]]
tmt7dbzp6jcesjj2fylxm6psz5wrbi7
श्रेणी:ज्ञानमीमांसा
14
3844
75204
63888
2026-09-08T18:56:21Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75204
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:दर्शन]]
[[श्रेणी:दर्शनके शाखा]]
0r0egg5dshq6fu7j42rxlt3c803b6jo
श्रेणी:तत्वमीमांसा
14
3893
75172
63924
2026-09-08T18:40:05Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75172
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:दर्शन]]
0nj87jeh4604u64mabdm2bbizsgygfi
श्रेणी:तत्वमीमांसाके अवधारणा
14
3894
75179
63925
2026-09-08T18:43:36Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75179
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:तत्वमीमांसा]]
[[श्रेणी:दार्शनिक अवधारणा]]
24zk4tmino70wx5lhv128u9u7u8ma4g
श्रेणी:तर्कशास्त्र
14
3921
75210
63943
2026-09-08T18:56:41Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75210
wikitext
text/x-wiki
{{श्रेणी मुख्य|तर्कशास्त्र}}
[[श्रेणी:दर्शन]]
[[श्रेणी:दर्शनके शाखा]]
awif8cvgbtrquhbbcysoif5hvwhr3tq
श्रेणी:दर्शन
14
4006
75173
64003
2026-09-08T18:40:08Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75173
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:विचार]]
[[श्रेणी:मानवशास्त्र]]
[[श्रेणी:प्रमुख विषय]]
m27ix4h5wy4o89pwkjaitxx123iomy7
श्रेणी:दर्शनके शाखा
14
4008
75205
64005
2026-09-08T18:56:23Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75205
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:दर्शन]]
0nj87jeh4604u64mabdm2bbizsgygfi
श्रेणी:दशक
14
4011
75137
64008
2026-09-08T18:15:57Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75137
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:समयके इकाई]]
[[श्रेणी:कालक्रम]]
pur1sbk6igjownc3l0c1ula59s6jhfo
श्रेणी:दार्शनिक अवधारणा
14
4026
75180
64019
2026-09-08T18:43:39Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75180
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:दर्शन]]
[[श्रेणी:क्षेत्रानुसार अवधारणा]]
oqricuyig9rjiosyt0e6jg9wdszypbk
श्रेणी:दार्शनिक तर्कशास्त्र
14
4028
75209
64021
2026-09-08T18:56:37Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75209
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:तर्कशास्त्र]]
[[श्रेणी:विश्लेषणात्मक दर्शन]]
dv1robw206yns77tugq347jxpv2f829
श्रेणी:पदार्थ
14
4427
75166
65665
2026-09-08T18:33:11Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75166
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:रसायनशास्त्र]]
sjzdap70iabl1hdu6d1e57dkgy8fy60
श्रेणी:प्रकारानुसार प्रौद्योगिकी
14
4609
75168
65799
2026-09-08T18:33:22Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75168
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:प्रौद्योगिकी]]
[[श्रेणी:प्रकारानुसार श्रेणी]]
6n9xur4n6kbodl8itg3jkfxt4zj5j78
श्रेणी:ब्रह्माण्ड
14
4923
75177
65976
2026-09-08T18:40:32Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75177
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:खगोलशास्त्र]]
0kvli1lcfv5lbuh38lv6abnl5orhh42
श्रेणी:भाषादर्शन
14
5237
75198
66184
2026-09-08T18:53:34Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75198
wikitext
text/x-wiki
{{श्रेणी मुख्य|भाषा दर्शन}}
[[श्रेणी:दर्शन]]
[[श्रेणी:विश्लेषणात्मक दर्शन]]
[[श्रेणी:भाषाविज्ञान]]
[[श्रेणी:दार्शनिक तर्कशास्त्र]]
s8zt1bwsy9c9a9iqiq14ls6kz3ozcyb
श्रेणी:भौतिक वस्तु
14
5320
75164
66248
2026-09-08T18:33:04Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75164
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:वस्तु]]
[[श्रेणी:पदार्थ]]
c9n5vpsr8m5l43ntx3pu95c3x660f2n
श्रेणी:भौतिकशास्त्र
14
5322
75171
66249
2026-09-08T18:33:41Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75171
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:विज्ञान]]
[[श्रेणी:प्राकृतिक विज्ञान]]
1we4rrqygvwcfo91aybbrxjxebfqyer
श्रेणी:मन
14
5388
75178
66284
2026-09-08T18:43:32Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75178
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:तत्वमीमांसाके अवधारणा]]
[[श्रेणी:मनोविज्ञान]]
[[श्रेणी:मस्तिष्क]]
[[श्रेणी:तन्त्रिका शरीर विज्ञान]]
hr9wd3faoveo4uugvy0txz1hrh55pzu
श्रेणी:मनके दर्शनशास्त्र
14
5389
75196
66285
2026-09-08T18:47:16Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75196
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:सञ्ज्ञानशास्त्र]]
[[श्रेणी:मन]]
p3od18kstcbtrziw6hokd1vu602i4za
श्रेणी:मनोविज्ञान
14
5395
75175
66290
2026-09-08T18:40:25Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75175
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:विज्ञान]]
[[श्रेणी:सामाजिक विज्ञान]]
5cu636vmazl2xlbgo5czx5e7dunx7m3
श्रेणी:मनोविज्ञानके शाखा
14
5396
75184
66291
2026-09-08T18:43:56Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75184
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:मनोविज्ञान]]
[[श्रेणी:विद्यार्जन विषयके शाखा]]
85cm3rgnu1wgyqs8xo78ea20uqktpdx
श्रेणी:मानवकृत वस्तु
14
5532
75163
66400
2026-09-08T18:33:01Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75163
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:भौतिक वस्तु]]
rvcrugnd4ev8yslpobsbbe01qlu3h93
श्रेणी:मानसिक अन्तर्वस्तु
14
5540
75195
66405
2026-09-08T18:47:09Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75195
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:मन]]
[[श्रेणी:दार्शनिक अवधारणा]]
[[श्रेणी:मनके दर्शनशास्त्र]]
6oux7uambn5kt9iivamm0jm2hctjuj5
श्रेणी:मानसिक प्रक्रिया
14
5541
75176
66406
2026-09-08T18:40:30Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75176
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:मन]]
[[श्रेणी:मनोविज्ञान]]
[[श्रेणी:सञ्ज्ञानशास्त्र]]
[[श्रेणी:आशय]]
[[श्रेणी:मानसिक अन्तर्वस्तु]]
1lkwrwo0xsm4etf2hpso7fw8d49d6o6
श्रेणी:रसायनशास्त्र
14
5692
75167
66501
2026-09-08T18:33:18Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75167
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:विज्ञान]]
[[श्रेणी:प्राकृतिक विज्ञान]]
1we4rrqygvwcfo91aybbrxjxebfqyer
श्रेणी:वस्तु
14
5926
75165
66661
2026-09-08T18:33:07Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75165
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:तत्वमीमांसा]]
[[श्रेणी:ब्रह्माण्ड]]
9ub3reffd6kqttx55yxls5tldqo2mtd
श्रेणी:विचार
14
5971
75174
66694
2026-09-08T18:40:11Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75174
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:मनोविज्ञान]]
[[श्रेणी:मानसिक प्रक्रिया]]
[[श्रेणी:मनोवैज्ञानिक अवधारणा]]
ier4c2owqdyk2msxg2batila3cog7xe
श्रेणी:विज्ञान आउ प्रौद्योगिकी
14
5980
75211
66702
2026-09-08T18:58:48Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75211
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:विज्ञान]]
[[श्रेणी:प्रौद्योगिकी]]
7u35wrcmmwa42b7bm62m01isiuyvv8y
श्रेणी:विज्ञानके दर्शन
14
5986
75203
66708
2026-09-08T18:54:10Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75203
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:ज्ञानमीमांसा]]
[[श्रेणी:दर्शनके शाखा]]
[[श्रेणी:विज्ञान]]
[[श्रेणी:वैज्ञानिक अध्ययन]]
[[श्रेणी:समाजमे विज्ञान]]
[[श्रेणी:विश्लेषणात्मक दर्शन]]
butiln5d5x9ynb8qbj5jzy83i3iotim
श्रेणी:विद्यार्जन
14
5996
75187
66716
2026-09-08T18:46:17Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75187
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:शिक्षा]]
[[श्रेणी:ज्ञान]]
[[श्रेणी:अनुसन्धान]]
j4ox121myw9rv4nhaac1y70rlu1s1mc
श्रेणी:विद्यार्जन विषय
14
5998
75186
66717
2026-09-08T18:46:12Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75186
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:विद्यार्जन]]
8orazb21pf8lciwhzn5gwjs53nyze52
श्रेणी:विद्यार्जन विषयके शाखा
14
5999
75185
66718
2026-09-08T18:46:07Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75185
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:विद्यार्जन विषय]]
[[श्रेणी:विषयानुसार श्रेणी]]
sp494r8x34coaf9z14zzezhnb2ix7ze
श्रेणी:विद्युत
14
6005
75170
66724
2026-09-08T18:33:30Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75170
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:भौतिकशास्त्र]]
negdxiico7q9ruu0js9c006fuh8flgd
श्रेणी:विद्युत प्रौद्योगिकी
14
6017
75169
66730
2026-09-08T18:33:27Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75169
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:विद्युत]]
[[श्रेणी:प्रौद्योगिकी]]
2i3uijt99xwors7eftew84194w7tx32
श्रेणी:विद्युत यन्त्र
14
6019
75161
18775
2026-09-08T18:32:53Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75161
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:उपकरण]]
01tjyskmxuf193ftp12rvkc39dahbgu
श्रेणी:विश्लेषणात्मक दर्शन
14
6052
75208
66752
2026-09-08T18:56:34Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75208
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:दार्शनिक परम्परा]]
[[श्रेणी:पश्चिमी दर्शन]]
[[श्रेणी:२०मा शताब्दीके दर्शन]]
a7ljvpzbo9lj028j9gq4p8cwnkplx1k
श्रेणी:वैज्ञानिक अध्ययन
14
6109
75206
66797
2026-09-08T18:56:28Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75206
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:समाजमे विज्ञान]]
[[श्रेणी:ज्ञानमीमांसा]]
[[श्रेणी:विज्ञान आउ प्रौद्योगिकी]]
r16xdyjgapipw4ij8zhi6k300f2n329
श्रेणी:व्यावसायिक अध्ययन
14
6163
75201
66842
2026-09-08T18:53:47Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75201
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:विद्यार्जन विषय]]
gyyoddv5ut4h2ktmk9x5frqpsifk0pp
श्रेणी:शताब्दी
14
6176
75135
66853
2026-09-08T18:15:46Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75135
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:समयके इकाई]]
ms2rtosxlwdt8t8boelibhgc3v0u8yw
श्रेणी:शिक्षा
14
6201
75188
66870
2026-09-08T18:46:21Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75188
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:समाजशास्त्र]]
[[श्रेणी:व्यावसायिक अध्ययन]]
fzjfusree1e3vyp964i8ledqw7o3w5h
श्रेणी:सञ्ज्ञान
14
6332
75193
66962
2026-09-08T18:46:38Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75193
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:चेतना]]
[[श्रेणी:मन]]
[[श्रेणी:सञ्ज्ञानशास्त्र]]
[[श्रेणी:मानसिक प्रक्रिया]]
tb8j5gxhoermnb7hxqzp1kuwgtzaxyr
श्रेणी:सञ्ज्ञानशास्त्र
14
6333
75183
66963
2026-09-08T18:43:52Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75183
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:मनोविज्ञानके शाखा]]
[[श्रेणी:भाषाविज्ञान]]
[[श्रेणी:सञ्ज्ञान]]
[[श्रेणी:सामाजिक विज्ञान]]
36st69pw939oz7sdwsa9comozgxvgk8
श्रेणी:सत्तामीमांसा
14
6338
75197
66968
2026-09-08T18:53:29Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75197
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:तत्वमीमांसा]]
[[श्रेणी:विज्ञानके दर्शन]]
[[श्रेणी:दर्शन]]
4b7874n95gar1v7ca54o3czm5ar7m2o
श्रेणी:सन्दर्भ
14
6345
75191
66973
2026-09-08T18:46:30Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75191
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:सूचना]]
[[श्रेणी:ज्ञान]]
[[श्रेणी:पुस्तकालय विज्ञान]]
[[श्रेणी:भाषादर्शन]]
84bgs8mhm4biacpt70vtishp9ylwjzt
श्रेणी:समयके इकाई
14
6367
75136
66988
2026-09-08T18:15:49Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75136
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:समय मापन]]
[[श्रेणी:इकाई]]
om92o64byruhj5fly9c55ou6t4jb9m6
श्रेणी:समाजमे विज्ञान
14
6381
75207
66998
2026-09-08T18:56:31Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75207
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:विज्ञान]]
[[श्रेणी:समाज]]
[[श्रेणी:विज्ञान आउ प्रौद्योगिकी]]
kovjplx1gpwlf83ciz6p3jnc02ol7zs
श्रेणी:समाजशास्त्र
14
6383
75200
67000
2026-09-08T18:53:44Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75200
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:प्रमुख विषय]]
[[श्रेणी:सामाजिक विज्ञान]]
36y32s524h5a4ha3747joykjkjt7rdi
श्रेणी:सूचना
14
6557
75202
67134
2026-09-08T18:53:55Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75202
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:अवधारणा]]
7my30da5dwd7t20kf2uqcx6d1tuxxcz
श्रेणी:सूचना युग
14
6562
75144
67138
2026-09-08T18:23:02Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75144
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:ऐतिहासिक युग]]
[[श्रेणी:२०मा शताब्दी]]
[[श्रेणी:२१मा शताब्दी]]
[[श्रेणी:समकालीन इतिहास]]
jgzzt2su17n4n7gm5t6rut0eqnwrwj6
श्रेणी:स्रोत
14
6653
75190
69219
2026-09-08T18:46:26Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75190
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:सन्दर्भ]]
[[श्रेणी:साक्ष्य]]
[[श्रेणी:अनुसन्धान]]
n3vsvgdnq9jcam54bbogf6du02mocfa
श्रेणी:१८८० दशक
14
6791
75153
67290
2026-09-08T18:27:25Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75153
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:दशक]]
[[श्रेणी:१९मा शताब्दी]]
qayhfe5ky4gw5mwmojii15bgdsmdtug
श्रेणी:१८८० दशकमे जन्म
14
6792
75157
67291
2026-09-08T18:28:25Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75157
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:१८८० दशक]]
[[श्रेणी:१९मा शताब्दीमे जन्म]]
20fqgl195wb0gdy8uid3jibb0rd2l16
श्रेणी:१८८६ मे जन्म
14
6793
75158
67292
2026-09-08T18:28:51Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75158
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:१८८० दशकमे जन्म]]
k7kg814kechr1p4ssszlhqgj8fq3fjb
श्रेणी:१९मा शताब्दी
14
6794
75145
67293
2026-09-08T18:23:05Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75145
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:शताब्दी]]
rwwssbznroh8p40vrzwtma7l7fclvbx
श्रेणी:१९मा शताब्दीमे जन्म
14
6795
75159
67294
2026-09-08T18:28:54Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75159
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:१९मा शताब्दी]]
bm7fo7at9ibp8u3q3o2hllg7zhp5dxh
श्रेणी:१९१० दशकमे जन्म
14
6796
75154
67295
2026-09-08T18:27:28Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75154
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:२०मा शताब्दीमे जन्म]]
0uzi717pyg8g7a0bei48sgx1ivqvm03
श्रेणी:१९१७ मे जन्म
14
6797
75155
67296
2026-09-08T18:27:41Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75155
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:१९१० दशकमे जन्म]]
ryg9sx2a3jnac7cxi4teqrfihfcm0x0
श्रेणी:१९३० के दशक
14
6799
75142
67298
2026-09-08T18:22:46Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75142
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:२०मा शताब्दी]]
[[श्रेणी:दशक]]
hjnyt8adq0dbx564coojbdvhvnw2ixd
श्रेणी:१९३० दशकमे जन्म
14
6800
75147
21233
2026-09-08T18:24:03Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75147
wikitext
text/x-wiki
{{जन्मदशक|१९|३|२०मा}}
[[श्रेणी:२०मा शताब्दीमे जन्म]]
[[श्रेणी:१९३० के दशक]]
qelhh3ex9h8hd53c7ixkazvcbzpux7w
श्रेणी:१९४० के दशक
14
6802
75143
67300
2026-09-08T18:22:51Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75143
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:२०मा शताब्दी]]
[[श्रेणी:दशक]]
hjnyt8adq0dbx564coojbdvhvnw2ixd
श्रेणी:१९४० दशकमे जन्म
14
6803
75149
67301
2026-09-08T18:26:17Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75149
wikitext
text/x-wiki
{{जन्मदशक|१९|४|२०मा}}
[[श्रेणी:२०मा शताब्दीमे जन्म]]
16svmdedux1pzi4f5h9xbgi3loc1qlq
श्रेणी:१९४२ मे जन्म
14
6804
75150
67302
2026-09-08T18:26:30Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75150
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:१९४० दशकमे जन्म]]
8p6xhyrwg9mufmairn7hstjrslkkjkv
श्रेणी:१९४६ मे जन्म
14
6805
75151
67303
2026-09-08T18:26:33Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75151
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:१९४० दशकमे जन्म]]
8p6xhyrwg9mufmairn7hstjrslkkjkv
श्रेणी:१९५० के दशक
14
6806
75133
67304
2026-09-08T18:15:40Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75133
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:२०मा शताब्दी]]
[[श्रेणी:दशक]]
hjnyt8adq0dbx564coojbdvhvnw2ixd
श्रेणी:१९५० दशकमे जन्म
14
6808
75132
67305
2026-09-08T18:15:36Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75132
wikitext
text/x-wiki
{{जन्मदशक|१९|५|२०मा}}
[[श्रेणी:२०मा शताब्दीमे जन्म]]
f2x4mr6us452oaf1a9dk9jgs2ntd3yg
श्रेणी:१९५२ मे जन्म
14
6809
75131
67306
2026-09-08T18:15:30Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75131
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:१९५० दशकमे जन्म]]
7hi07f4k1xy9yblyyyw0foedkh0j8x3
श्रेणी:१९६० के दशक
14
6811
75140
67307
2026-09-08T18:19:10Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75140
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:२०मा शताब्दी]]
[[श्रेणी:दशक]]
hjnyt8adq0dbx564coojbdvhvnw2ixd
श्रेणी:१९६४ मे जन्म
14
6813
75148
67309
2026-09-08T18:26:13Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75148
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:१९६० दशकमे जन्म]]
sbseflthadomihf36676an1nciora1m
श्रेणी:२०मा शताब्दी
14
6817
75134
67313
2026-09-08T18:15:43Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75134
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:शताब्दी]]
rwwssbznroh8p40vrzwtma7l7fclvbx
श्रेणी:२०मा शताब्दीके दर्शन
14
6818
75141
67314
2026-09-08T18:22:42Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75141
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:२०मा शताब्दी]]
[[श्रेणी:दर्शनके इतिहास]]
hi0pzmnnxkeprw1bm1j6m52j8ruhrrj
श्रेणी:२०मा शताब्दीमे जन्म
14
6820
75138
67316
2026-09-08T18:16:00Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75138
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:२०मा शताब्दी]]
o39507dzd40yhny7pazdzkpcbxaq4i9
श्रेणी:२०१० दशक
14
6821
75152
67317
2026-09-08T18:26:58Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75152
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:२१मा शताब्दी]]
[[श्रेणी:दशक]]
kb88wfjnn0xyna0vobxtutxvgtzf0ei
श्रेणी:२०१० दशकमे सङ्घर्ष
14
6822
75156
67318
2026-09-08T18:28:02Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75156
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:२०१० दशक]]
5ca2msnhb90wdh1xvk9pgj2fm9ke6ms
श्रेणी:२०२४ मे मृत्यु
14
6828
75139
67321
2026-09-08T18:16:03Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75139
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:२०२० दशकमे मृत्यु]]
ixi1gqb40arse5w9cio3q1ol6cuyzfj
श्रेणी:२१मा शताब्दी
14
6830
75146
67322
2026-09-08T18:23:09Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75146
wikitext
text/x-wiki
[[श्रेणी:शताब्दी]]
rwwssbznroh8p40vrzwtma7l7fclvbx
मगही भाषा
0
13489
75220
69427
2026-09-08T23:06:57Z
अनिरुद्ध कुमार
172
75220
wikitext
text/x-wiki
{{ज्ञानसन्दूक भाषा
|name = मगही
|nativename = मगधी
|states = [[मगह]], [[भारत]]
|image = Magahikaithi.png
|imagesize = 300px
|nation =
|region = [[भारत]]के [[बिहार]] आउ [[झारखण्ड]], [[नेपाल]]
|speakers = १.२७ करोड़<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011|publisher=भारतके महापञ्जीयक एवं जनगणना आयुक्तके कार्यालय|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716072837/http://censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|archive-date=16 जुलाई 2019|url-status=live}}</ref>
|ethnicity=
|date = २०११ के जनगणना
|ref =
|familycolor = [[हिन्द-यूरोपीयभाषा|हिन्द-यूरोपीय]]
|fam2=[[हिन्द-इरानीयभाषा|हिन्द-इरानीय]]
|fam3=[[हिन्द-आर्यभाषा|हिन्द-आर्य]]
|fam4=[[पूरुबी हिन्द-आर्यभाषा|पूरुबी समूह]]
|fam5=[[बिहारीभाषा|मागधी]]
|script = [[देवनागरी]], [[कैथी लिपि|कैथी]]
|iso2 = mag
|iso3 = mag
|glotto = mag
|glottorefname = maga1260
}}
'''मगही''' ({{Script|Kthi|𑂧𑂏𑂯𑂲}}) वा '''मगधी''' ({{Script|Kthi|𑂧𑂏𑂡𑂲}}) भाषा [[भारत]]के पूरुबमे [[बिहार]], [[झारखण्ड]] आउ [[पच्छिमबङ्गाल]]मे बोलल जायेबाला एगो प्रमुखभाषा है । एकर भिरुके सम्बन्ध [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरी]] आउ [[मैथिलीभाषा|मैथिलीभाषासे]] है आउ अक्सर ईसभ भाषा एके साथे [[बिहारीभाषा]]के रूपमे रख देल जाहै । एकरा आजकल [[देवनागरी]] लिपिमे लिखल जाहै किन्तु पहिलेके जमानामे ई [[कैथीलिपि]]मे लिखल जाहलै । मगही बोलबालनके सङ्ख्या (२०११) लगभग २ करोड़ ७ लाख हे । मुख्यरूपसे ई बिहारके [[पटना जिला|पटना]], [[नालन्दा जिला|नालन्दा]], [[जहानाबाद जिला|जहानाबाद]], [[गया जिला|गया]], [[अरवल जिला|अरवल]], [[नवादा जिला|नवादा]], [[शेखपुरा जिला|शेखपुरा]], [[लखीसराय जिला|लखीसराय]], [[औरङ्गाबाद जिला|औरङ्गाबाद]] आउ झारखण्डके [[पलामू जिला|पलामू]], [[गढ़वा जिला|गढ़वा]], [[लातेहार जिला|लातेहार]], [[चतरा जिला|चतरा]], [[कोडरमा जिला|कोडरमा]], [[हजारीबाग जिला|हजारीबाग]], [[धनबाद जिला|धनबाद]], [[बोकारो जिला|बोकारो]] आउ [[गिरिडीह जिला|गिरिडीह]] जिलामे बोलल जाहे ।
हालाँकि मगहीमे बोलेबालनके सङ्ख्या लगभग १.२६ करोड़ हे, तैयो ई [[भारतके संबिधानके अठमा अनुसूची]]मे सम्मिलित नै कैल गेलै हे । बिहारमे खड़ीबोली [[हिन्दी]] अधिकारिक मामलनला प्रयोग करल जायेबाला भाषा हे । १९६१ के जनगणनामे मगहीके बिधिरूपसे हिन्दीमे समाहित करल गेलहल ।
मगही प्राचीन [[मागधीप्राकृत]]से निकलल भाषा हे, जेकर बिकास [[मगध]]के प्राचीन सम्राजमे होलहल, जेकर मूलक्षेत्र [[गङ्गा]]के दक्खिनी आउ [[सोननदी]]के पूरुबके क्षेत्र हल ।
मगहीके पहिला महाकाब्य गौतम महाकवि योगेशद्वारा १९६०-६२ के बीचे लिखल गेलहल । दर्जनोसभ पुरस्कारसे सम्मानित योगेश्वर प्रसाद सिंह योगेश आधुनिक मगहीके सबसे लोकप्रिय कवि मानल जाहथिन। २३ अक्तुबरके उनखर जयन्ति [[मगही दिवस]]के रूपमे मनावल जाहे । मगहीभाषामे बिशेस जोगदान हेतु २००२ मे रामप्रसाद सिंहके साहित्य अकादमी भाषा सम्मान देलगेल ।
==इतिहास==
मगहीके पूर्वज, [[मागधी प्राकृत]], [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मे बनल । ई क्षेत्र [[मगध]]के प्राचीन साम्राज्यके भाग हल, जेकर मूल [[गङ्गा]]नदीके दक्खिनमे [[बिहार]]के क्षेत्र हल ।
मगही नाम सीधे मागधी शब्दसे लेल गेलैहे, आउ मगहीके ढेर शिक्षित बक्ता आधुनिक भाषाला मगहीके बजाय "मगधी" नाम पसन्द करहथिन ।
मगही भाषाके वर्तमान स्वरूपमे विकास अज्ञात हे । हालाँकि, भाषाविद सब निष्कर्ष निकाललन हे कि [[असमियाभाषा|असमिया]], [[बङ्गलाभाषा|बङ्गला]], [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरी]], [[मैथिलीभाषा|मैथिली]] आउ [[ओड़िआभाषा|ओड़िआ]]के साथे मगहीके उत्पत्ति ८मा से ११मा शताब्दी खन्नि [[मागधी प्राकृत]]से होलै हल । ई सब अलग-अलग किन्तु सहोदर बोली अपनाके अलग कैलक आउ विकासके अपन अलग रास्ता अपनैलक । किन्तु ई निश्चित न हे कि ई वास्तवमे कहिआ होलै । ई सम्भवतः ऐसन अज्ञातकाल हल जखनि आधुनिक भारतीयभाषा आधुनिक आकार लेल शुरू कैलक हल । १२मा शताब्दीके अन्तिम तक [[अपभ्रंस]]के विकास अपन चरम पर पहुँच गेल । १४मा शताब्दीके शुरुआतमे [[गुजरातीभाषा|गुजराती]], [[मराठीभाषा|मराठी]], बङ्गला, भोजपुरी, असमिया, उड़िया, मैथिली आउ अन्य आधुनिक भाषा अपन साहित्यिक लेखनमे निश्चित आकार लेलक । सरहपा आउ कौहपा द्वारा लिखल गेल दोहाकोशमे मगधीके अलग रूप देखल जा सकहे ।
मगध प्रशासनके सङ्क्रमण कालके कारण मगहीके झटका लगल । परम्परागत रूपसे घुमक्कड़ कवि ई बोलीमे लम्बा महाकाव्य कविता सुनाबऽ हलथिन, आउ एही चलते "मगधी" शब्दके अर्थ "एक कवि" हो गेल । वर्तमान समयमे [[देवनागरी]] सबसे व्यापक रूपसे प्रयोग कैल जायेवाला लिपि है, जखनकि [[बङ्गला लिपि|बङ्गला]] आउ [[ओड़िआ लिपि|ओड़िआ लिपियो]]के कुछ क्षेत्रमे प्रयोग कैल जाहे आउ मगहीके पुरान लिपि [[कैथी लिपि]] हल । मगहीमे उच्चारण मैथिली जेत्ता व्यापक नै हे आउ प्रत्येक व्यक्तिला ढेर मौखिक रूप हे ।
==मगहीके वक्ता==
मगहीके ढेर बोली है । ई उ क्षेत्रमे बोलल जाहै जे [[मगध]]के प्राचीन साम्राज्यके मूल बनौलकै हल - [[पटना जिला|पटना]], [[नालन्दा जिला|नालन्दा]], [[गया जिला|गया]], [[जहानाबाद जिला|जहानाबाद]], [[अरवल जिला|अरवल]], [[औरङ्गाबाद जिला|औरङ्गाबाद]], [[लखीसराय जिला|लखीसराय]], [[शेखपुरा जिला|शेखपुरा]] आउ [[नवादा जिला|नवादाके]] आधुनिक जिला । मगही उत्तरमे गङ्गाके पार [[मिथिला]]मे बोलल जायेवाला [[मैथिलीभाषा|मैथिलीके]] बिभिन्न रूपसे घिरल है । पश्चिममे ई [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरीसे]] आउ उत्तरपूर्वमे [[अङ्गिकाभाषा|अङ्गिकासे]] घिरल है । [[खोरठाभाषा|खोरठाके]] रूपमे जानल जायेवाला मगहीके मिश्रण [[झारखण्ड]]के [[उत्तरछोटानागपुर प्रमण्डल]]मे गैर-आदिवासी जनसङ्ख्या द्वारा बोलल जाहै जौनमे [[बोकारो जिला|बोकारो]], [[चतरा जिला|चतरा]], [[धनबाद जिला|धनबाद]], [[गिरिडीह जिला|गिरिडीह]], [[हजारीबाग जिला|हजारीबाग]], [[कोडरमा जिला|कोडरमा]] आउ [[रामगढ़ जिला]] शामिल है । दक्षिणी बिहार आउ उत्तरी झारखण्डके लोग ज्यादातर मगही बोलहथ । मगही [[पश्चिमबङ्गाल]]के [[मालदा जिला|मालदा जिलोमे]] बोलल जाहै । २०११ के जनगणनाके अनुसार, लगभग १.२७ करोड़ मगहीभाषी हल । भारतके इलावा ई दक्षिणपूर्वी [[नेपाल]]के बिभिन्न जिलामे बोलल जाहै ।<ref>{{Cite web |title=2011 Nepal Census, Social Characteristics Tables |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |archive-date=14 मार्च 2023 |access-date=15 सितम्बर 2019}}</ref>
== सम्बन्धित लेख ==
* [[मगही साहित्य]]
* [[बिहारीभाषा]]
* [[हिन्द-आर्यभाषा]]
* [[मगध]]
* [[मगही लोग]]
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[बर्ग:मगहीभाषा|*]]
[[बर्ग:भारतके भाषा]]
[[बर्ग:बिहारीभाषा]]
[[बर्ग:हिन्द-आर्यभाषा]]
t44af2ko1ho5qlf3gtsgwtrm3zrvblv
75221
75220
2026-09-08T23:08:29Z
अनिरुद्ध कुमार
172
75221
wikitext
text/x-wiki
{{ज्ञानसन्दूक भाषा
|name = मगही
|nativename = मगधी
|states = [[मगह]], [[भारत]]
|image = Magahikaithi.png
|imagesize = 300px
|nation =
|region = [[भारत]]के [[बिहार]] आउ [[झारखण्ड]], [[नेपाल]]
|speakers = १.२७ करोड़<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011|publisher=भारतके महापञ्जीयक एवं जनगणना आयुक्तके कार्यालय|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716072837/http://censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|archive-date=16 जुलाई 2019|url-status=live}}</ref>
|ethnicity=
|date = २०११ के जनगणना
|ref =
|familycolor = [[हिन्द-यूरोपीयभाषा|हिन्द-यूरोपीय]]
|fam2=[[हिन्द-इरानीयभाषा|हिन्द-इरानीय]]
|fam3=[[हिन्द-आर्यभाषा|हिन्द-आर्य]]
|fam4=[[पूरुबी हिन्द-आर्यभाषा|पूरुबी समूह]]
|fam5=[[बिहारीभाषा|मागधी]]
|script = [[देवनागरी]], [[कैथी लिपि|कैथी]]
|iso2 = mag
|iso3 = mag
|glotto = mag
|glottorefname = maga1260
}}
'''मगही''' ({{Script|Kthi|𑂧𑂏𑂯𑂲}}) वा '''मगधी''' ({{Script|Kthi|𑂧𑂏𑂡𑂲}}) भाषा [[भारत]]के पूरुबमे [[बिहार]], [[झारखण्ड]] आउ [[पच्छिमबङ्गाल]]मे बोलल जायेबाला एगो प्रमुखभाषा है । एकर भिरुके सम्बन्ध [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरी]] आउ [[मैथिलीभाषा|मैथिलीभाषासे]] है आउ अक्सर ईसभ भाषा एके साथे [[बिहारीभाषा]]के रूपमे रख देल जाहै । एकरा आजकल [[देवनागरी]] लिपिमे लिखल जाहै किन्तु पहिलेके जमानामे ई [[कैथीलिपि]]मे लिखल जाहलै । मगही बोलबालनके सङ्ख्या (२०११) लगभग २ करोड़ ७ लाख हे । मुख्यरूपसे ई बिहारके [[पटना जिला|पटना]], [[नालन्दा जिला|नालन्दा]], [[जहानाबाद जिला|जहानाबाद]], [[गया जिला|गया]], [[अरवल जिला|अरवल]], [[नवादा जिला|नवादा]], [[शेखपुरा जिला|शेखपुरा]], [[लखीसराय जिला|लखीसराय]], [[औरङ्गाबाद जिला|औरङ्गाबाद]] आउ झारखण्डके [[पलामू जिला|पलामू]], [[गढ़वा जिला|गढ़वा]], [[लातेहार जिला|लातेहार]], [[चतरा जिला|चतरा]], [[कोडरमा जिला|कोडरमा]], [[हजारीबाग जिला|हजारीबाग]], [[धनबाद जिला|धनबाद]], [[बोकारो जिला|बोकारो]] आउ [[गिरिडीह जिला|गिरिडीह]] जिलामे बोलल जाहे ।
हालाँकि मगहीमे बोलेबालनके सङ्ख्या लगभग १.२६ करोड़ हे, तैयो ई [[भारतके संबिधानके अठमा अनुसूची]]मे सम्मिलित नै कैल गेलै हे । बिहारमे खड़ीबोली [[हिन्दी]] अधिकारिक मामलनला प्रयोग करल जायेबाला भाषा हे । १९६१ के जनगणनामे मगहीके बिधिरूपसे हिन्दीमे समाहित करल गेलहल ।
== उत्पत्ति ==
मगही प्राचीन [[मागधीप्राकृत]]से निकलल भाषा हे, जेकर बिकास [[मगध]]के प्राचीन सम्राजमे होलहल, जेकर मूलक्षेत्र [[गङ्गा]]के दक्खिनी आउ [[सोननदी]]के पूरुबके क्षेत्र हल ।
मगहीके पहिला महाकाब्य गौतम महाकवि योगेशद्वारा १९६०-६२ के बीचे लिखल गेलहल । दर्जनोसभ पुरस्कारसे सम्मानित योगेश्वर प्रसाद सिंह योगेश आधुनिक मगहीके सबसे लोकप्रिय कवि मानल जाहथिन। २३ अक्तुबरके उनखर जयन्ति [[मगही दिवस]]के रूपमे मनावल जाहे । मगहीभाषामे बिशेस जोगदान हेतु २००२ मे रामप्रसाद सिंहके साहित्य अकादमी भाषा सम्मान देलगेल ।
==इतिहास==
मगहीके पूर्वज, [[मागधी प्राकृत]], [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मे बनल । ई क्षेत्र [[मगध]]के प्राचीन साम्राज्यके भाग हल, जेकर मूल [[गङ्गा]]नदीके दक्खिनमे [[बिहार]]के क्षेत्र हल ।
मगही नाम सीधे मागधी शब्दसे लेल गेलैहे, आउ मगहीके ढेर शिक्षित बक्ता आधुनिक भाषाला मगहीके बजाय "मगधी" नाम पसन्द करहथिन ।
मगही भाषाके वर्तमान स्वरूपमे विकास अज्ञात हे । हालाँकि, भाषाविद सब निष्कर्ष निकाललन हे कि [[असमियाभाषा|असमिया]], [[बङ्गलाभाषा|बङ्गला]], [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरी]], [[मैथिलीभाषा|मैथिली]] आउ [[ओड़िआभाषा|ओड़िआ]]के साथे मगहीके उत्पत्ति ८मा से ११मा शताब्दी खन्नि [[मागधी प्राकृत]]से होलै हल । ई सब अलग-अलग किन्तु सहोदर बोली अपनाके अलग कैलक आउ विकासके अपन अलग रास्ता अपनैलक । किन्तु ई निश्चित न हे कि ई वास्तवमे कहिआ होलै । ई सम्भवतः ऐसन अज्ञातकाल हल जखनि आधुनिक भारतीयभाषा आधुनिक आकार लेल शुरू कैलक हल । १२मा शताब्दीके अन्तिम तक [[अपभ्रंस]]के विकास अपन चरम पर पहुँच गेल । १४मा शताब्दीके शुरुआतमे [[गुजरातीभाषा|गुजराती]], [[मराठीभाषा|मराठी]], बङ्गला, भोजपुरी, असमिया, उड़िया, मैथिली आउ अन्य आधुनिक भाषा अपन साहित्यिक लेखनमे निश्चित आकार लेलक । सरहपा आउ कौहपा द्वारा लिखल गेल दोहाकोशमे मगधीके अलग रूप देखल जा सकहे ।
मगध प्रशासनके सङ्क्रमण कालके कारण मगहीके झटका लगल । परम्परागत रूपसे घुमक्कड़ कवि ई बोलीमे लम्बा महाकाव्य कविता सुनाबऽ हलथिन, आउ एही चलते "मगधी" शब्दके अर्थ "एक कवि" हो गेल । वर्तमान समयमे [[देवनागरी]] सबसे व्यापक रूपसे प्रयोग कैल जायेवाला लिपि है, जखनकि [[बङ्गला लिपि|बङ्गला]] आउ [[ओड़िआ लिपि|ओड़िआ लिपियो]]के कुछ क्षेत्रमे प्रयोग कैल जाहे आउ मगहीके पुरान लिपि [[कैथी लिपि]] हल । मगहीमे उच्चारण मैथिली जेत्ता व्यापक नै हे आउ प्रत्येक व्यक्तिला ढेर मौखिक रूप हे ।
==मगहीके वक्ता==
मगहीके ढेर बोली है । ई उ क्षेत्रमे बोलल जाहै जे [[मगध]]के प्राचीन साम्राज्यके मूल बनौलकै हल - [[पटना जिला|पटना]], [[नालन्दा जिला|नालन्दा]], [[गया जिला|गया]], [[जहानाबाद जिला|जहानाबाद]], [[अरवल जिला|अरवल]], [[औरङ्गाबाद जिला|औरङ्गाबाद]], [[लखीसराय जिला|लखीसराय]], [[शेखपुरा जिला|शेखपुरा]] आउ [[नवादा जिला|नवादाके]] आधुनिक जिला । मगही उत्तरमे गङ्गाके पार [[मिथिला]]मे बोलल जायेवाला [[मैथिलीभाषा|मैथिलीके]] बिभिन्न रूपसे घिरल है । पश्चिममे ई [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरीसे]] आउ उत्तरपूर्वमे [[अङ्गिकाभाषा|अङ्गिकासे]] घिरल है । [[खोरठाभाषा|खोरठाके]] रूपमे जानल जायेवाला मगहीके मिश्रण [[झारखण्ड]]के [[उत्तरछोटानागपुर प्रमण्डल]]मे गैर-आदिवासी जनसङ्ख्या द्वारा बोलल जाहै जौनमे [[बोकारो जिला|बोकारो]], [[चतरा जिला|चतरा]], [[धनबाद जिला|धनबाद]], [[गिरिडीह जिला|गिरिडीह]], [[हजारीबाग जिला|हजारीबाग]], [[कोडरमा जिला|कोडरमा]] आउ [[रामगढ़ जिला]] शामिल है । दक्षिणी बिहार आउ उत्तरी झारखण्डके लोग ज्यादातर मगही बोलहथ । मगही [[पश्चिमबङ्गाल]]के [[मालदा जिला|मालदा जिलोमे]] बोलल जाहै । २०११ के जनगणनाके अनुसार, लगभग १.२७ करोड़ मगहीभाषी हल । भारतके इलावा ई दक्षिणपूर्वी [[नेपाल]]के बिभिन्न जिलामे बोलल जाहै ।<ref>{{Cite web |title=2011 Nepal Census, Social Characteristics Tables |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |archive-date=14 मार्च 2023 |access-date=15 सितम्बर 2019}}</ref>
== सम्बन्धित लेख ==
* [[मगही साहित्य]]
* [[बिहारीभाषा]]
* [[हिन्द-आर्यभाषा]]
* [[मगध]]
* [[मगही लोग]]
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[बर्ग:मगहीभाषा|*]]
[[बर्ग:भारतके भाषा]]
[[बर्ग:बिहारीभाषा]]
[[बर्ग:हिन्द-आर्यभाषा]]
ket7p7vq8kl8w2886qvsetcm6pksh7u
75222
75221
2026-09-08T23:14:20Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* उत्पत्ति */
75222
wikitext
text/x-wiki
{{ज्ञानसन्दूक भाषा
|name = मगही
|nativename = मगधी
|states = [[मगह]], [[भारत]]
|image = Magahikaithi.png
|imagesize = 300px
|nation =
|region = [[भारत]]के [[बिहार]] आउ [[झारखण्ड]], [[नेपाल]]
|speakers = १.२७ करोड़<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011|publisher=भारतके महापञ्जीयक एवं जनगणना आयुक्तके कार्यालय|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716072837/http://censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|archive-date=16 जुलाई 2019|url-status=live}}</ref>
|ethnicity=
|date = २०११ के जनगणना
|ref =
|familycolor = [[हिन्द-यूरोपीयभाषा|हिन्द-यूरोपीय]]
|fam2=[[हिन्द-इरानीयभाषा|हिन्द-इरानीय]]
|fam3=[[हिन्द-आर्यभाषा|हिन्द-आर्य]]
|fam4=[[पूरुबी हिन्द-आर्यभाषा|पूरुबी समूह]]
|fam5=[[बिहारीभाषा|मागधी]]
|script = [[देवनागरी]], [[कैथी लिपि|कैथी]]
|iso2 = mag
|iso3 = mag
|glotto = mag
|glottorefname = maga1260
}}
'''मगही''' ({{Script|Kthi|𑂧𑂏𑂯𑂲}}) वा '''मगधी''' ({{Script|Kthi|𑂧𑂏𑂡𑂲}}) भाषा [[भारत]]के पूरुबमे [[बिहार]], [[झारखण्ड]] आउ [[पच्छिमबङ्गाल]]मे बोलल जायेबाला एगो प्रमुखभाषा है । एकर भिरुके सम्बन्ध [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरी]] आउ [[मैथिलीभाषा|मैथिलीभाषासे]] है आउ अक्सर ईसभ भाषा एके साथे [[बिहारीभाषा]]के रूपमे रख देल जाहै । एकरा आजकल [[देवनागरी]] लिपिमे लिखल जाहै किन्तु पहिलेके जमानामे ई [[कैथीलिपि]]मे लिखल जाहलै । मगही बोलबालनके सङ्ख्या (२०११) लगभग २ करोड़ ७ लाख हे । मुख्यरूपसे ई बिहारके [[पटना जिला|पटना]], [[नालन्दा जिला|नालन्दा]], [[जहानाबाद जिला|जहानाबाद]], [[गया जिला|गया]], [[अरवल जिला|अरवल]], [[नवादा जिला|नवादा]], [[शेखपुरा जिला|शेखपुरा]], [[लखीसराय जिला|लखीसराय]], [[औरङ्गाबाद जिला|औरङ्गाबाद]] आउ झारखण्डके [[पलामू जिला|पलामू]], [[गढ़वा जिला|गढ़वा]], [[लातेहार जिला|लातेहार]], [[चतरा जिला|चतरा]], [[कोडरमा जिला|कोडरमा]], [[हजारीबाग जिला|हजारीबाग]], [[धनबाद जिला|धनबाद]], [[बोकारो जिला|बोकारो]] आउ [[गिरिडीह जिला|गिरिडीह]] जिलामे बोलल जाहे ।
हालाँकि मगहीमे बोलेबालनके सङ्ख्या लगभग १.२६ करोड़ हे, तैयो ई [[भारतके संबिधानके अठमा अनुसूची]]मे सम्मिलित नै कैल गेलै हे । बिहारमे खड़ीबोली [[हिन्दी]] अधिकारिक मामलनला प्रयोग करल जायेबाला भाषा हे । १९६१ के जनगणनामे मगहीके बिधिरूपसे हिन्दीमे समाहित करल गेलहल ।
मगही प्राचीन [[मागधीप्राकृत]]से निकलल भाषा हे, जेकर बिकास [[मगध]]के प्राचीन सम्राजमे होलहल, जेकर मूलक्षेत्र [[गङ्गा]]के दक्खिनी आउ [[सोननदी]]के पूरुबके क्षेत्र हल ।
== साहित्य ==
मगहीके पहिला महाकाब्य गौतम महाकवि योगेशद्वारा १९६०-६२ के बीचे लिखल गेलहल । दर्जनोसभ पुरस्कारसे सम्मानित योगेश्वर प्रसाद सिंह योगेश आधुनिक मगहीके सबसे लोकप्रिय कवि मानल जाहथिन। २३ अक्तुबरके उनखर जयन्ति [[मगही दिवस]]के रूपमे मनावल जाहे । मगहीभाषामे बिशेस जोगदान हेतु २००२ मे रामप्रसाद सिंहके साहित्य अकादमी भाषा सम्मान देलगेल ।
==इतिहास==
मगहीके पूर्वज, [[मागधी प्राकृत]], [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मे बनल । ई क्षेत्र [[मगध]]के प्राचीन साम्राज्यके भाग हल, जेकर मूल [[गङ्गा]]नदीके दक्खिनमे [[बिहार]]के क्षेत्र हल ।
मगही नाम सीधे मागधी शब्दसे लेल गेलैहे, आउ मगहीके ढेर शिक्षित बक्ता आधुनिक भाषाला मगहीके बजाय "मगधी" नाम पसन्द करहथिन ।
मगही भाषाके वर्तमान स्वरूपमे विकास अज्ञात हे । हालाँकि, भाषाविद सब निष्कर्ष निकाललन हे कि [[असमियाभाषा|असमिया]], [[बङ्गलाभाषा|बङ्गला]], [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरी]], [[मैथिलीभाषा|मैथिली]] आउ [[ओड़िआभाषा|ओड़िआ]]के साथे मगहीके उत्पत्ति ८मा से ११मा शताब्दी खन्नि [[मागधी प्राकृत]]से होलै हल । ई सब अलग-अलग किन्तु सहोदर बोली अपनाके अलग कैलक आउ विकासके अपन अलग रास्ता अपनैलक । किन्तु ई निश्चित न हे कि ई वास्तवमे कहिआ होलै । ई सम्भवतः ऐसन अज्ञातकाल हल जखनि आधुनिक भारतीयभाषा आधुनिक आकार लेल शुरू कैलक हल । १२मा शताब्दीके अन्तिम तक [[अपभ्रंस]]के विकास अपन चरम पर पहुँच गेल । १४मा शताब्दीके शुरुआतमे [[गुजरातीभाषा|गुजराती]], [[मराठीभाषा|मराठी]], बङ्गला, भोजपुरी, असमिया, उड़िया, मैथिली आउ अन्य आधुनिक भाषा अपन साहित्यिक लेखनमे निश्चित आकार लेलक । सरहपा आउ कौहपा द्वारा लिखल गेल दोहाकोशमे मगधीके अलग रूप देखल जा सकहे ।
मगध प्रशासनके सङ्क्रमण कालके कारण मगहीके झटका लगल । परम्परागत रूपसे घुमक्कड़ कवि ई बोलीमे लम्बा महाकाव्य कविता सुनाबऽ हलथिन, आउ एही चलते "मगधी" शब्दके अर्थ "एक कवि" हो गेल । वर्तमान समयमे [[देवनागरी]] सबसे व्यापक रूपसे प्रयोग कैल जायेवाला लिपि है, जखनकि [[बङ्गला लिपि|बङ्गला]] आउ [[ओड़िआ लिपि|ओड़िआ लिपियो]]के कुछ क्षेत्रमे प्रयोग कैल जाहे आउ मगहीके पुरान लिपि [[कैथी लिपि]] हल । मगहीमे उच्चारण मैथिली जेत्ता व्यापक नै हे आउ प्रत्येक व्यक्तिला ढेर मौखिक रूप हे ।
==मगहीके वक्ता==
मगहीके ढेर बोली है । ई उ क्षेत्रमे बोलल जाहै जे [[मगध]]के प्राचीन साम्राज्यके मूल बनौलकै हल - [[पटना जिला|पटना]], [[नालन्दा जिला|नालन्दा]], [[गया जिला|गया]], [[जहानाबाद जिला|जहानाबाद]], [[अरवल जिला|अरवल]], [[औरङ्गाबाद जिला|औरङ्गाबाद]], [[लखीसराय जिला|लखीसराय]], [[शेखपुरा जिला|शेखपुरा]] आउ [[नवादा जिला|नवादाके]] आधुनिक जिला । मगही उत्तरमे गङ्गाके पार [[मिथिला]]मे बोलल जायेवाला [[मैथिलीभाषा|मैथिलीके]] बिभिन्न रूपसे घिरल है । पश्चिममे ई [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरीसे]] आउ उत्तरपूर्वमे [[अङ्गिकाभाषा|अङ्गिकासे]] घिरल है । [[खोरठाभाषा|खोरठाके]] रूपमे जानल जायेवाला मगहीके मिश्रण [[झारखण्ड]]के [[उत्तरछोटानागपुर प्रमण्डल]]मे गैर-आदिवासी जनसङ्ख्या द्वारा बोलल जाहै जौनमे [[बोकारो जिला|बोकारो]], [[चतरा जिला|चतरा]], [[धनबाद जिला|धनबाद]], [[गिरिडीह जिला|गिरिडीह]], [[हजारीबाग जिला|हजारीबाग]], [[कोडरमा जिला|कोडरमा]] आउ [[रामगढ़ जिला]] शामिल है । दक्षिणी बिहार आउ उत्तरी झारखण्डके लोग ज्यादातर मगही बोलहथ । मगही [[पश्चिमबङ्गाल]]के [[मालदा जिला|मालदा जिलोमे]] बोलल जाहै । २०११ के जनगणनाके अनुसार, लगभग १.२७ करोड़ मगहीभाषी हल । भारतके इलावा ई दक्षिणपूर्वी [[नेपाल]]के बिभिन्न जिलामे बोलल जाहै ।<ref>{{Cite web |title=2011 Nepal Census, Social Characteristics Tables |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |archive-date=14 मार्च 2023 |access-date=15 सितम्बर 2019}}</ref>
== सम्बन्धित लेख ==
* [[मगही साहित्य]]
* [[बिहारीभाषा]]
* [[हिन्द-आर्यभाषा]]
* [[मगध]]
* [[मगही लोग]]
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[बर्ग:मगहीभाषा|*]]
[[बर्ग:भारतके भाषा]]
[[बर्ग:बिहारीभाषा]]
[[बर्ग:हिन्द-आर्यभाषा]]
t4a239rcfa66yw59wluhjx2cstvrnqj
75223
75222
2026-09-08T23:15:16Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* मगहीके वक्ता */
75223
wikitext
text/x-wiki
{{ज्ञानसन्दूक भाषा
|name = मगही
|nativename = मगधी
|states = [[मगह]], [[भारत]]
|image = Magahikaithi.png
|imagesize = 300px
|nation =
|region = [[भारत]]के [[बिहार]] आउ [[झारखण्ड]], [[नेपाल]]
|speakers = १.२७ करोड़<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011|publisher=भारतके महापञ्जीयक एवं जनगणना आयुक्तके कार्यालय|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716072837/http://censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|archive-date=16 जुलाई 2019|url-status=live}}</ref>
|ethnicity=
|date = २०११ के जनगणना
|ref =
|familycolor = [[हिन्द-यूरोपीयभाषा|हिन्द-यूरोपीय]]
|fam2=[[हिन्द-इरानीयभाषा|हिन्द-इरानीय]]
|fam3=[[हिन्द-आर्यभाषा|हिन्द-आर्य]]
|fam4=[[पूरुबी हिन्द-आर्यभाषा|पूरुबी समूह]]
|fam5=[[बिहारीभाषा|मागधी]]
|script = [[देवनागरी]], [[कैथी लिपि|कैथी]]
|iso2 = mag
|iso3 = mag
|glotto = mag
|glottorefname = maga1260
}}
'''मगही''' ({{Script|Kthi|𑂧𑂏𑂯𑂲}}) वा '''मगधी''' ({{Script|Kthi|𑂧𑂏𑂡𑂲}}) भाषा [[भारत]]के पूरुबमे [[बिहार]], [[झारखण्ड]] आउ [[पच्छिमबङ्गाल]]मे बोलल जायेबाला एगो प्रमुखभाषा है । एकर भिरुके सम्बन्ध [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरी]] आउ [[मैथिलीभाषा|मैथिलीभाषासे]] है आउ अक्सर ईसभ भाषा एके साथे [[बिहारीभाषा]]के रूपमे रख देल जाहै । एकरा आजकल [[देवनागरी]] लिपिमे लिखल जाहै किन्तु पहिलेके जमानामे ई [[कैथीलिपि]]मे लिखल जाहलै । मगही बोलबालनके सङ्ख्या (२०११) लगभग २ करोड़ ७ लाख हे । मुख्यरूपसे ई बिहारके [[पटना जिला|पटना]], [[नालन्दा जिला|नालन्दा]], [[जहानाबाद जिला|जहानाबाद]], [[गया जिला|गया]], [[अरवल जिला|अरवल]], [[नवादा जिला|नवादा]], [[शेखपुरा जिला|शेखपुरा]], [[लखीसराय जिला|लखीसराय]], [[औरङ्गाबाद जिला|औरङ्गाबाद]] आउ झारखण्डके [[पलामू जिला|पलामू]], [[गढ़वा जिला|गढ़वा]], [[लातेहार जिला|लातेहार]], [[चतरा जिला|चतरा]], [[कोडरमा जिला|कोडरमा]], [[हजारीबाग जिला|हजारीबाग]], [[धनबाद जिला|धनबाद]], [[बोकारो जिला|बोकारो]] आउ [[गिरिडीह जिला|गिरिडीह]] जिलामे बोलल जाहे ।
हालाँकि मगहीमे बोलेबालनके सङ्ख्या लगभग १.२६ करोड़ हे, तैयो ई [[भारतके संबिधानके अठमा अनुसूची]]मे सम्मिलित नै कैल गेलै हे । बिहारमे खड़ीबोली [[हिन्दी]] अधिकारिक मामलनला प्रयोग करल जायेबाला भाषा हे । १९६१ के जनगणनामे मगहीके बिधिरूपसे हिन्दीमे समाहित करल गेलहल ।
मगही प्राचीन [[मागधीप्राकृत]]से निकलल भाषा हे, जेकर बिकास [[मगध]]के प्राचीन सम्राजमे होलहल, जेकर मूलक्षेत्र [[गङ्गा]]के दक्खिनी आउ [[सोननदी]]के पूरुबके क्षेत्र हल ।
== साहित्य ==
मगहीके पहिला महाकाब्य गौतम महाकवि योगेशद्वारा १९६०-६२ के बीचे लिखल गेलहल । दर्जनोसभ पुरस्कारसे सम्मानित योगेश्वर प्रसाद सिंह योगेश आधुनिक मगहीके सबसे लोकप्रिय कवि मानल जाहथिन। २३ अक्तुबरके उनखर जयन्ति [[मगही दिवस]]के रूपमे मनावल जाहे । मगहीभाषामे बिशेस जोगदान हेतु २००२ मे रामप्रसाद सिंहके साहित्य अकादमी भाषा सम्मान देलगेल ।
==इतिहास==
मगहीके पूर्वज, [[मागधी प्राकृत]], [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मे बनल । ई क्षेत्र [[मगध]]के प्राचीन साम्राज्यके भाग हल, जेकर मूल [[गङ्गा]]नदीके दक्खिनमे [[बिहार]]के क्षेत्र हल ।
मगही नाम सीधे मागधी शब्दसे लेल गेलैहे, आउ मगहीके ढेर शिक्षित बक्ता आधुनिक भाषाला मगहीके बजाय "मगधी" नाम पसन्द करहथिन ।
मगही भाषाके वर्तमान स्वरूपमे विकास अज्ञात हे । हालाँकि, भाषाविद सब निष्कर्ष निकाललन हे कि [[असमियाभाषा|असमिया]], [[बङ्गलाभाषा|बङ्गला]], [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरी]], [[मैथिलीभाषा|मैथिली]] आउ [[ओड़िआभाषा|ओड़िआ]]के साथे मगहीके उत्पत्ति ८मा से ११मा शताब्दी खन्नि [[मागधी प्राकृत]]से होलै हल । ई सब अलग-अलग किन्तु सहोदर बोली अपनाके अलग कैलक आउ विकासके अपन अलग रास्ता अपनैलक । किन्तु ई निश्चित न हे कि ई वास्तवमे कहिआ होलै । ई सम्भवतः ऐसन अज्ञातकाल हल जखनि आधुनिक भारतीयभाषा आधुनिक आकार लेल शुरू कैलक हल । १२मा शताब्दीके अन्तिम तक [[अपभ्रंस]]के विकास अपन चरम पर पहुँच गेल । १४मा शताब्दीके शुरुआतमे [[गुजरातीभाषा|गुजराती]], [[मराठीभाषा|मराठी]], बङ्गला, भोजपुरी, असमिया, उड़िया, मैथिली आउ अन्य आधुनिक भाषा अपन साहित्यिक लेखनमे निश्चित आकार लेलक । सरहपा आउ कौहपा द्वारा लिखल गेल दोहाकोशमे मगधीके अलग रूप देखल जा सकहे ।
मगध प्रशासनके सङ्क्रमण कालके कारण मगहीके झटका लगल । परम्परागत रूपसे घुमक्कड़ कवि ई बोलीमे लम्बा महाकाव्य कविता सुनाबऽ हलथिन, आउ एही चलते "मगधी" शब्दके अर्थ "एक कवि" हो गेल । वर्तमान समयमे [[देवनागरी]] सबसे व्यापक रूपसे प्रयोग कैल जायेवाला लिपि है, जखनकि [[बङ्गला लिपि|बङ्गला]] आउ [[ओड़िआ लिपि|ओड़िआ लिपियो]]के कुछ क्षेत्रमे प्रयोग कैल जाहे आउ मगहीके पुरान लिपि [[कैथी लिपि]] हल । मगहीमे उच्चारण मैथिली जेत्ता व्यापक नै हे आउ प्रत्येक व्यक्तिला ढेर मौखिक रूप हे ।
== क्षेत्र ==
मगहीके ढेर बोली है । ई उ क्षेत्रमे बोलल जाहै जे [[मगध]]के प्राचीन साम्राज्यके मूल बनौलकै हल - [[पटना जिला|पटना]], [[नालन्दा जिला|नालन्दा]], [[गया जिला|गया]], [[जहानाबाद जिला|जहानाबाद]], [[अरवल जिला|अरवल]], [[औरङ्गाबाद जिला|औरङ्गाबाद]], [[लखीसराय जिला|लखीसराय]], [[शेखपुरा जिला|शेखपुरा]] आउ [[नवादा जिला|नवादाके]] आधुनिक जिला । मगही उत्तरमे गङ्गाके पार [[मिथिला]]मे बोलल जायेवाला [[मैथिलीभाषा|मैथिलीके]] बिभिन्न रूपसे घिरल है । पश्चिममे ई [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरीसे]] आउ उत्तरपूर्वमे [[अङ्गिकाभाषा|अङ्गिकासे]] घिरल है । [[खोरठाभाषा|खोरठाके]] रूपमे जानल जायेवाला मगहीके मिश्रण [[झारखण्ड]]के [[उत्तरछोटानागपुर प्रमण्डल]]मे गैर-आदिवासी जनसङ्ख्या द्वारा बोलल जाहै जौनमे [[बोकारो जिला|बोकारो]], [[चतरा जिला|चतरा]], [[धनबाद जिला|धनबाद]], [[गिरिडीह जिला|गिरिडीह]], [[हजारीबाग जिला|हजारीबाग]], [[कोडरमा जिला|कोडरमा]] आउ [[रामगढ़ जिला]] शामिल है । दक्षिणी बिहार आउ उत्तरी झारखण्डके लोग ज्यादातर मगही बोलहथ । मगही [[पश्चिमबङ्गाल]]के [[मालदा जिला|मालदा जिलोमे]] बोलल जाहै । २०११ के जनगणनाके अनुसार, लगभग १.२७ करोड़ मगहीभाषी हल । भारतके इलावा ई दक्षिणपूर्वी [[नेपाल]]के बिभिन्न जिलामे बोलल जाहै ।<ref>{{Cite web |title=2011 Nepal Census, Social Characteristics Tables |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |archive-date=14 मार्च 2023 |access-date=15 सितम्बर 2019}}</ref>
== सम्बन्धित लेख ==
* [[मगही साहित्य]]
* [[बिहारीभाषा]]
* [[हिन्द-आर्यभाषा]]
* [[मगध]]
* [[मगही लोग]]
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[बर्ग:मगहीभाषा|*]]
[[बर्ग:भारतके भाषा]]
[[बर्ग:बिहारीभाषा]]
[[बर्ग:हिन्द-आर्यभाषा]]
fgq1utgxfev0kd6uffg9ucnh30k3xun
75224
75223
2026-09-08T23:16:44Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* इतिहास */
75224
wikitext
text/x-wiki
{{ज्ञानसन्दूक भाषा
|name = मगही
|nativename = मगधी
|states = [[मगह]], [[भारत]]
|image = Magahikaithi.png
|imagesize = 300px
|nation =
|region = [[भारत]]के [[बिहार]] आउ [[झारखण्ड]], [[नेपाल]]
|speakers = १.२७ करोड़<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011|publisher=भारतके महापञ्जीयक एवं जनगणना आयुक्तके कार्यालय|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716072837/http://censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|archive-date=16 जुलाई 2019|url-status=live}}</ref>
|ethnicity=
|date = २०११ के जनगणना
|ref =
|familycolor = [[हिन्द-यूरोपीयभाषा|हिन्द-यूरोपीय]]
|fam2=[[हिन्द-इरानीयभाषा|हिन्द-इरानीय]]
|fam3=[[हिन्द-आर्यभाषा|हिन्द-आर्य]]
|fam4=[[पूरुबी हिन्द-आर्यभाषा|पूरुबी समूह]]
|fam5=[[बिहारीभाषा|मागधी]]
|script = [[देवनागरी]], [[कैथी लिपि|कैथी]]
|iso2 = mag
|iso3 = mag
|glotto = mag
|glottorefname = maga1260
}}
'''मगही''' ({{Script|Kthi|𑂧𑂏𑂯𑂲}}) वा '''मगधी''' ({{Script|Kthi|𑂧𑂏𑂡𑂲}}) भाषा [[भारत]]के पूरुबमे [[बिहार]], [[झारखण्ड]] आउ [[पच्छिमबङ्गाल]]मे बोलल जायेबाला एगो प्रमुखभाषा है । एकर भिरुके सम्बन्ध [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरी]] आउ [[मैथिलीभाषा|मैथिलीभाषासे]] है आउ अक्सर ईसभ भाषा एके साथे [[बिहारीभाषा]]के रूपमे रख देल जाहै । एकरा आजकल [[देवनागरी]] लिपिमे लिखल जाहै किन्तु पहिलेके जमानामे ई [[कैथीलिपि]]मे लिखल जाहलै । मगही बोलबालनके सङ्ख्या (२०११) लगभग २ करोड़ ७ लाख हे । मुख्यरूपसे ई बिहारके [[पटना जिला|पटना]], [[नालन्दा जिला|नालन्दा]], [[जहानाबाद जिला|जहानाबाद]], [[गया जिला|गया]], [[अरवल जिला|अरवल]], [[नवादा जिला|नवादा]], [[शेखपुरा जिला|शेखपुरा]], [[लखीसराय जिला|लखीसराय]], [[औरङ्गाबाद जिला|औरङ्गाबाद]] आउ झारखण्डके [[पलामू जिला|पलामू]], [[गढ़वा जिला|गढ़वा]], [[लातेहार जिला|लातेहार]], [[चतरा जिला|चतरा]], [[कोडरमा जिला|कोडरमा]], [[हजारीबाग जिला|हजारीबाग]], [[धनबाद जिला|धनबाद]], [[बोकारो जिला|बोकारो]] आउ [[गिरिडीह जिला|गिरिडीह]] जिलामे बोलल जाहे ।
हालाँकि मगहीमे बोलेबालनके सङ्ख्या लगभग १.२६ करोड़ हे, तैयो ई [[भारतके संबिधानके अठमा अनुसूची]]मे सम्मिलित नै कैल गेलै हे । बिहारमे खड़ीबोली [[हिन्दी]] अधिकारिक मामलनला प्रयोग करल जायेबाला भाषा हे । १९६१ के जनगणनामे मगहीके बिधिरूपसे हिन्दीमे समाहित करल गेलहल ।
मगही प्राचीन [[मागधीप्राकृत]]से निकलल भाषा हे, जेकर बिकास [[मगध]]के प्राचीन सम्राजमे होलहल, जेकर मूलक्षेत्र [[गङ्गा]]के दक्खिनी आउ [[सोननदी]]के पूरुबके क्षेत्र हल ।
== साहित्य ==
मगहीके पहिला महाकाब्य गौतम महाकवि योगेशद्वारा १९६०-६२ के बीचे लिखल गेलहल । दर्जनोसभ पुरस्कारसे सम्मानित योगेश्वर प्रसाद सिंह योगेश आधुनिक मगहीके सबसे लोकप्रिय कवि मानल जाहथिन। २३ अक्तुबरके उनखर जयन्ति [[मगही दिवस]]के रूपमे मनावल जाहे । मगहीभाषामे बिशेस जोगदान हेतु २००२ मे रामप्रसाद सिंहके साहित्य अकादमी भाषा सम्मान देलगेल ।
== उत्पत्ति औ इतिहास==
मगही प्राचीन [[मागधीप्राकृत]]से निकलल भाषा हे, जेकर बिकास [[मगध]]के प्राचीन सम्राजमे होलहल, जेकर मूलक्षेत्र [[गङ्गा]]के दक्खिनी आउ [[सोननदी]]के पूरुबके क्षेत्र हल ।
मगहीके पूर्वज, [[मागधी प्राकृत]], [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मे बनल । ई क्षेत्र [[मगध]]के प्राचीन साम्राज्यके भाग हल, जेकर मूल [[गङ्गा]]नदीके दक्खिनमे [[बिहार]]के क्षेत्र हल ।
मगही नाम सीधे मागधी शब्दसे लेल गेलैहे, आउ मगहीके ढेर शिक्षित बक्ता आधुनिक भाषाला मगहीके बजाय "मगधी" नाम पसन्द करहथिन ।
मगही भाषाके वर्तमान स्वरूपमे विकास अज्ञात हे । हालाँकि, भाषाविद सब निष्कर्ष निकाललन हे कि [[असमियाभाषा|असमिया]], [[बङ्गलाभाषा|बङ्गला]], [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरी]], [[मैथिलीभाषा|मैथिली]] आउ [[ओड़िआभाषा|ओड़िआ]]के साथे मगहीके उत्पत्ति ८मा से ११मा शताब्दी खन्नि [[मागधी प्राकृत]]से होलै हल । ई सब अलग-अलग किन्तु सहोदर बोली अपनाके अलग कैलक आउ विकासके अपन अलग रास्ता अपनैलक । किन्तु ई निश्चित न हे कि ई वास्तवमे कहिआ होलै । ई सम्भवतः ऐसन अज्ञातकाल हल जखनि आधुनिक भारतीयभाषा आधुनिक आकार लेल शुरू कैलक हल । १२मा शताब्दीके अन्तिम तक [[अपभ्रंस]]के विकास अपन चरम पर पहुँच गेल । १४मा शताब्दीके शुरुआतमे [[गुजरातीभाषा|गुजराती]], [[मराठीभाषा|मराठी]], बङ्गला, भोजपुरी, असमिया, उड़िया, मैथिली आउ अन्य आधुनिक भाषा अपन साहित्यिक लेखनमे निश्चित आकार लेलक । सरहपा आउ कौहपा द्वारा लिखल गेल दोहाकोशमे मगधीके अलग रूप देखल जा सकहे ।
मगध प्रशासनके सङ्क्रमण कालके कारण मगहीके झटका लगल । परम्परागत रूपसे घुमक्कड़ कवि ई बोलीमे लम्बा महाकाव्य कविता सुनाबऽ हलथिन, आउ एही चलते "मगधी" शब्दके अर्थ "एक कवि" हो गेल । वर्तमान समयमे [[देवनागरी]] सबसे व्यापक रूपसे प्रयोग कैल जायेवाला लिपि है, जखनकि [[बङ्गला लिपि|बङ्गला]] आउ [[ओड़िआ लिपि|ओड़िआ लिपियो]]के कुछ क्षेत्रमे प्रयोग कैल जाहे आउ मगहीके पुरान लिपि [[कैथी लिपि]] हल । मगहीमे उच्चारण मैथिली जेत्ता व्यापक नै हे आउ प्रत्येक व्यक्तिला ढेर मौखिक रूप हे ।
== क्षेत्र ==
मगहीके ढेर बोली है । ई उ क्षेत्रमे बोलल जाहै जे [[मगध]]के प्राचीन साम्राज्यके मूल बनौलकै हल - [[पटना जिला|पटना]], [[नालन्दा जिला|नालन्दा]], [[गया जिला|गया]], [[जहानाबाद जिला|जहानाबाद]], [[अरवल जिला|अरवल]], [[औरङ्गाबाद जिला|औरङ्गाबाद]], [[लखीसराय जिला|लखीसराय]], [[शेखपुरा जिला|शेखपुरा]] आउ [[नवादा जिला|नवादाके]] आधुनिक जिला । मगही उत्तरमे गङ्गाके पार [[मिथिला]]मे बोलल जायेवाला [[मैथिलीभाषा|मैथिलीके]] बिभिन्न रूपसे घिरल है । पश्चिममे ई [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरीसे]] आउ उत्तरपूर्वमे [[अङ्गिकाभाषा|अङ्गिकासे]] घिरल है । [[खोरठाभाषा|खोरठाके]] रूपमे जानल जायेवाला मगहीके मिश्रण [[झारखण्ड]]के [[उत्तरछोटानागपुर प्रमण्डल]]मे गैर-आदिवासी जनसङ्ख्या द्वारा बोलल जाहै जौनमे [[बोकारो जिला|बोकारो]], [[चतरा जिला|चतरा]], [[धनबाद जिला|धनबाद]], [[गिरिडीह जिला|गिरिडीह]], [[हजारीबाग जिला|हजारीबाग]], [[कोडरमा जिला|कोडरमा]] आउ [[रामगढ़ जिला]] शामिल है । दक्षिणी बिहार आउ उत्तरी झारखण्डके लोग ज्यादातर मगही बोलहथ । मगही [[पश्चिमबङ्गाल]]के [[मालदा जिला|मालदा जिलोमे]] बोलल जाहै । २०११ के जनगणनाके अनुसार, लगभग १.२७ करोड़ मगहीभाषी हल । भारतके इलावा ई दक्षिणपूर्वी [[नेपाल]]के बिभिन्न जिलामे बोलल जाहै ।<ref>{{Cite web |title=2011 Nepal Census, Social Characteristics Tables |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |archive-date=14 मार्च 2023 |access-date=15 सितम्बर 2019}}</ref>
== सम्बन्धित लेख ==
* [[मगही साहित्य]]
* [[बिहारीभाषा]]
* [[हिन्द-आर्यभाषा]]
* [[मगध]]
* [[मगही लोग]]
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[बर्ग:मगहीभाषा|*]]
[[बर्ग:भारतके भाषा]]
[[बर्ग:बिहारीभाषा]]
[[बर्ग:हिन्द-आर्यभाषा]]
hdldfslavwspsq2kfulipmjruvhsw5u
75225
75224
2026-09-08T23:18:15Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* साहित्य */
75225
wikitext
text/x-wiki
{{ज्ञानसन्दूक भाषा
|name = मगही
|nativename = मगधी
|states = [[मगह]], [[भारत]]
|image = Magahikaithi.png
|imagesize = 300px
|nation =
|region = [[भारत]]के [[बिहार]] आउ [[झारखण्ड]], [[नेपाल]]
|speakers = १.२७ करोड़<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011|publisher=भारतके महापञ्जीयक एवं जनगणना आयुक्तके कार्यालय|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716072837/http://censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|archive-date=16 जुलाई 2019|url-status=live}}</ref>
|ethnicity=
|date = २०११ के जनगणना
|ref =
|familycolor = [[हिन्द-यूरोपीयभाषा|हिन्द-यूरोपीय]]
|fam2=[[हिन्द-इरानीयभाषा|हिन्द-इरानीय]]
|fam3=[[हिन्द-आर्यभाषा|हिन्द-आर्य]]
|fam4=[[पूरुबी हिन्द-आर्यभाषा|पूरुबी समूह]]
|fam5=[[बिहारीभाषा|मागधी]]
|script = [[देवनागरी]], [[कैथी लिपि|कैथी]]
|iso2 = mag
|iso3 = mag
|glotto = mag
|glottorefname = maga1260
}}
'''मगही''' ({{Script|Kthi|𑂧𑂏𑂯𑂲}}) वा '''मगधी''' ({{Script|Kthi|𑂧𑂏𑂡𑂲}}) भाषा [[भारत]]के पूरुबमे [[बिहार]], [[झारखण्ड]] आउ [[पच्छिमबङ्गाल]]मे बोलल जायेबाला एगो प्रमुखभाषा है । एकर भिरुके सम्बन्ध [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरी]] आउ [[मैथिलीभाषा|मैथिलीभाषासे]] है आउ अक्सर ईसभ भाषा एके साथे [[बिहारीभाषा]]के रूपमे रख देल जाहै । एकरा आजकल [[देवनागरी]] लिपिमे लिखल जाहै किन्तु पहिलेके जमानामे ई [[कैथीलिपि]]मे लिखल जाहलै । मगही बोलबालनके सङ्ख्या (२०११) लगभग २ करोड़ ७ लाख हे । मुख्यरूपसे ई बिहारके [[पटना जिला|पटना]], [[नालन्दा जिला|नालन्दा]], [[जहानाबाद जिला|जहानाबाद]], [[गया जिला|गया]], [[अरवल जिला|अरवल]], [[नवादा जिला|नवादा]], [[शेखपुरा जिला|शेखपुरा]], [[लखीसराय जिला|लखीसराय]], [[औरङ्गाबाद जिला|औरङ्गाबाद]] आउ झारखण्डके [[पलामू जिला|पलामू]], [[गढ़वा जिला|गढ़वा]], [[लातेहार जिला|लातेहार]], [[चतरा जिला|चतरा]], [[कोडरमा जिला|कोडरमा]], [[हजारीबाग जिला|हजारीबाग]], [[धनबाद जिला|धनबाद]], [[बोकारो जिला|बोकारो]] आउ [[गिरिडीह जिला|गिरिडीह]] जिलामे बोलल जाहे ।
हालाँकि मगहीमे बोलेबालनके सङ्ख्या लगभग १.२६ करोड़ हे, तैयो ई [[भारतके संबिधानके अठमा अनुसूची]]मे सम्मिलित नै कैल गेलै हे । बिहारमे खड़ीबोली [[हिन्दी]] अधिकारिक मामलनला प्रयोग करल जायेबाला भाषा हे । १९६१ के जनगणनामे मगहीके बिधिरूपसे हिन्दीमे समाहित करल गेलहल ।
मगही प्राचीन [[मागधीप्राकृत]]से निकलल भाषा हे, जेकर बिकास [[मगध]]के प्राचीन सम्राजमे होलहल, जेकर मूलक्षेत्र [[गङ्गा]]के दक्खिनी आउ [[सोननदी]]के पूरुबके क्षेत्र हल ।
मगहीके पहिला महाकाब्य गौतम महाकवि योगेशद्वारा १९६०-६२ के बीचे लिखल गेलहल । दर्जनोसभ पुरस्कारसे सम्मानित योगेश्वर प्रसाद सिंह योगेश आधुनिक मगहीके सबसे लोकप्रिय कवि मानल जाहथिन। २३ अक्तुबरके उनखर जयन्ति [[मगही दिवस]]के रूपमे मनावल जाहे । मगहीभाषामे बिशेस जोगदान हेतु २००२ मे रामप्रसाद सिंहके साहित्य अकादमी भाषा सम्मान देलगेल ।
== उत्पत्ति औ इतिहास==
मगही प्राचीन [[मागधीप्राकृत]]से निकलल भाषा हे, जेकर बिकास [[मगध]]के प्राचीन सम्राजमे होलहल, जेकर मूलक्षेत्र [[गङ्गा]]के दक्खिनी आउ [[सोननदी]]के पूरुबके क्षेत्र हल ।
मगहीके पूर्वज, [[मागधी प्राकृत]], [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मे बनल । ई क्षेत्र [[मगध]]के प्राचीन साम्राज्यके भाग हल, जेकर मूल [[गङ्गा]]नदीके दक्खिनमे [[बिहार]]के क्षेत्र हल ।
मगही नाम सीधे मागधी शब्दसे लेल गेलैहे, आउ मगहीके ढेर शिक्षित बक्ता आधुनिक भाषाला मगहीके बजाय "मगधी" नाम पसन्द करहथिन ।
मगही भाषाके वर्तमान स्वरूपमे विकास अज्ञात हे । हालाँकि, भाषाविद सब निष्कर्ष निकाललन हे कि [[असमियाभाषा|असमिया]], [[बङ्गलाभाषा|बङ्गला]], [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरी]], [[मैथिलीभाषा|मैथिली]] आउ [[ओड़िआभाषा|ओड़िआ]]के साथे मगहीके उत्पत्ति ८मा से ११मा शताब्दी खन्नि [[मागधी प्राकृत]]से होलै हल । ई सब अलग-अलग किन्तु सहोदर बोली अपनाके अलग कैलक आउ विकासके अपन अलग रास्ता अपनैलक । किन्तु ई निश्चित न हे कि ई वास्तवमे कहिआ होलै । ई सम्भवतः ऐसन अज्ञातकाल हल जखनि आधुनिक भारतीयभाषा आधुनिक आकार लेल शुरू कैलक हल । १२मा शताब्दीके अन्तिम तक [[अपभ्रंस]]के विकास अपन चरम पर पहुँच गेल । १४मा शताब्दीके शुरुआतमे [[गुजरातीभाषा|गुजराती]], [[मराठीभाषा|मराठी]], बङ्गला, भोजपुरी, असमिया, उड़िया, मैथिली आउ अन्य आधुनिक भाषा अपन साहित्यिक लेखनमे निश्चित आकार लेलक । सरहपा आउ कौहपा द्वारा लिखल गेल दोहाकोशमे मगधीके अलग रूप देखल जा सकहे ।
मगध प्रशासनके सङ्क्रमण कालके कारण मगहीके झटका लगल । परम्परागत रूपसे घुमक्कड़ कवि ई बोलीमे लम्बा महाकाव्य कविता सुनाबऽ हलथिन, आउ एही चलते "मगधी" शब्दके अर्थ "एक कवि" हो गेल । वर्तमान समयमे [[देवनागरी]] सबसे व्यापक रूपसे प्रयोग कैल जायेवाला लिपि है, जखनकि [[बङ्गला लिपि|बङ्गला]] आउ [[ओड़िआ लिपि|ओड़िआ लिपियो]]के कुछ क्षेत्रमे प्रयोग कैल जाहे आउ मगहीके पुरान लिपि [[कैथी लिपि]] हल । मगहीमे उच्चारण मैथिली जेत्ता व्यापक नै हे आउ प्रत्येक व्यक्तिला ढेर मौखिक रूप हे ।
== क्षेत्र ==
मगहीके ढेर बोली है । ई उ क्षेत्रमे बोलल जाहै जे [[मगध]]के प्राचीन साम्राज्यके मूल बनौलकै हल - [[पटना जिला|पटना]], [[नालन्दा जिला|नालन्दा]], [[गया जिला|गया]], [[जहानाबाद जिला|जहानाबाद]], [[अरवल जिला|अरवल]], [[औरङ्गाबाद जिला|औरङ्गाबाद]], [[लखीसराय जिला|लखीसराय]], [[शेखपुरा जिला|शेखपुरा]] आउ [[नवादा जिला|नवादाके]] आधुनिक जिला । मगही उत्तरमे गङ्गाके पार [[मिथिला]]मे बोलल जायेवाला [[मैथिलीभाषा|मैथिलीके]] बिभिन्न रूपसे घिरल है । पश्चिममे ई [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरीसे]] आउ उत्तरपूर्वमे [[अङ्गिकाभाषा|अङ्गिकासे]] घिरल है । [[खोरठाभाषा|खोरठाके]] रूपमे जानल जायेवाला मगहीके मिश्रण [[झारखण्ड]]के [[उत्तरछोटानागपुर प्रमण्डल]]मे गैर-आदिवासी जनसङ्ख्या द्वारा बोलल जाहै जौनमे [[बोकारो जिला|बोकारो]], [[चतरा जिला|चतरा]], [[धनबाद जिला|धनबाद]], [[गिरिडीह जिला|गिरिडीह]], [[हजारीबाग जिला|हजारीबाग]], [[कोडरमा जिला|कोडरमा]] आउ [[रामगढ़ जिला]] शामिल है । दक्षिणी बिहार आउ उत्तरी झारखण्डके लोग ज्यादातर मगही बोलहथ । मगही [[पश्चिमबङ्गाल]]के [[मालदा जिला|मालदा जिलोमे]] बोलल जाहै । २०११ के जनगणनाके अनुसार, लगभग १.२७ करोड़ मगहीभाषी हल । भारतके इलावा ई दक्षिणपूर्वी [[नेपाल]]के बिभिन्न जिलामे बोलल जाहै ।<ref>{{Cite web |title=2011 Nepal Census, Social Characteristics Tables |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |archive-date=14 मार्च 2023 |access-date=15 सितम्बर 2019}}</ref>
== सम्बन्धित लेख ==
* [[मगही साहित्य]]
* [[बिहारीभाषा]]
* [[हिन्द-आर्यभाषा]]
* [[मगध]]
* [[मगही लोग]]
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[बर्ग:मगहीभाषा|*]]
[[बर्ग:भारतके भाषा]]
[[बर्ग:बिहारीभाषा]]
[[बर्ग:हिन्द-आर्यभाषा]]
i6zuo4uve7ckr7ao14nyuw2b3wf69n8
75226
75225
2026-09-08T23:18:55Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* क्षेत्र */
75226
wikitext
text/x-wiki
{{ज्ञानसन्दूक भाषा
|name = मगही
|nativename = मगधी
|states = [[मगह]], [[भारत]]
|image = Magahikaithi.png
|imagesize = 300px
|nation =
|region = [[भारत]]के [[बिहार]] आउ [[झारखण्ड]], [[नेपाल]]
|speakers = १.२७ करोड़<ref>{{Cite web|url=http://www.censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|title=Statement 1: Abstract of speakers' strength of languages and mother tongues - 2011|publisher=भारतके महापञ्जीयक एवं जनगणना आयुक्तके कार्यालय|website=www.censusindia.gov.in|access-date=2018-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190716072837/http://censusindia.gov.in/2011Census/Language_MTs.html|archive-date=16 जुलाई 2019|url-status=live}}</ref>
|ethnicity=
|date = २०११ के जनगणना
|ref =
|familycolor = [[हिन्द-यूरोपीयभाषा|हिन्द-यूरोपीय]]
|fam2=[[हिन्द-इरानीयभाषा|हिन्द-इरानीय]]
|fam3=[[हिन्द-आर्यभाषा|हिन्द-आर्य]]
|fam4=[[पूरुबी हिन्द-आर्यभाषा|पूरुबी समूह]]
|fam5=[[बिहारीभाषा|मागधी]]
|script = [[देवनागरी]], [[कैथी लिपि|कैथी]]
|iso2 = mag
|iso3 = mag
|glotto = mag
|glottorefname = maga1260
}}
'''मगही''' ({{Script|Kthi|𑂧𑂏𑂯𑂲}}) वा '''मगधी''' ({{Script|Kthi|𑂧𑂏𑂡𑂲}}) भाषा [[भारत]]के पूरुबमे [[बिहार]], [[झारखण्ड]] आउ [[पच्छिमबङ्गाल]]मे बोलल जायेबाला एगो प्रमुखभाषा है । एकर भिरुके सम्बन्ध [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरी]] आउ [[मैथिलीभाषा|मैथिलीभाषासे]] है आउ अक्सर ईसभ भाषा एके साथे [[बिहारीभाषा]]के रूपमे रख देल जाहै । एकरा आजकल [[देवनागरी]] लिपिमे लिखल जाहै किन्तु पहिलेके जमानामे ई [[कैथीलिपि]]मे लिखल जाहलै । मगही बोलबालनके सङ्ख्या (२०११) लगभग २ करोड़ ७ लाख हे । मुख्यरूपसे ई बिहारके [[पटना जिला|पटना]], [[नालन्दा जिला|नालन्दा]], [[जहानाबाद जिला|जहानाबाद]], [[गया जिला|गया]], [[अरवल जिला|अरवल]], [[नवादा जिला|नवादा]], [[शेखपुरा जिला|शेखपुरा]], [[लखीसराय जिला|लखीसराय]], [[औरङ्गाबाद जिला|औरङ्गाबाद]] आउ झारखण्डके [[पलामू जिला|पलामू]], [[गढ़वा जिला|गढ़वा]], [[लातेहार जिला|लातेहार]], [[चतरा जिला|चतरा]], [[कोडरमा जिला|कोडरमा]], [[हजारीबाग जिला|हजारीबाग]], [[धनबाद जिला|धनबाद]], [[बोकारो जिला|बोकारो]] आउ [[गिरिडीह जिला|गिरिडीह]] जिलामे बोलल जाहे ।
हालाँकि मगहीमे बोलेबालनके सङ्ख्या लगभग १.२६ करोड़ हे, तैयो ई [[भारतके संबिधानके अठमा अनुसूची]]मे सम्मिलित नै कैल गेलै हे । बिहारमे खड़ीबोली [[हिन्दी]] अधिकारिक मामलनला प्रयोग करल जायेबाला भाषा हे । १९६१ के जनगणनामे मगहीके बिधिरूपसे हिन्दीमे समाहित करल गेलहल ।
मगही प्राचीन [[मागधीप्राकृत]]से निकलल भाषा हे, जेकर बिकास [[मगध]]के प्राचीन सम्राजमे होलहल, जेकर मूलक्षेत्र [[गङ्गा]]के दक्खिनी आउ [[सोननदी]]के पूरुबके क्षेत्र हल ।
मगहीके पहिला महाकाब्य गौतम महाकवि योगेशद्वारा १९६०-६२ के बीचे लिखल गेलहल । दर्जनोसभ पुरस्कारसे सम्मानित योगेश्वर प्रसाद सिंह योगेश आधुनिक मगहीके सबसे लोकप्रिय कवि मानल जाहथिन। २३ अक्तुबरके उनखर जयन्ति [[मगही दिवस]]के रूपमे मनावल जाहे । मगहीभाषामे बिशेस जोगदान हेतु २००२ मे रामप्रसाद सिंहके साहित्य अकादमी भाषा सम्मान देलगेल ।
== उत्पत्ति औ इतिहास==
मगही प्राचीन [[मागधीप्राकृत]]से निकलल भाषा हे, जेकर बिकास [[मगध]]के प्राचीन सम्राजमे होलहल, जेकर मूलक्षेत्र [[गङ्गा]]के दक्खिनी आउ [[सोननदी]]के पूरुबके क्षेत्र हल ।
मगहीके पूर्वज, [[मागधी प्राकृत]], [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मे बनल । ई क्षेत्र [[मगध]]के प्राचीन साम्राज्यके भाग हल, जेकर मूल [[गङ्गा]]नदीके दक्खिनमे [[बिहार]]के क्षेत्र हल ।
मगही नाम सीधे मागधी शब्दसे लेल गेलैहे, आउ मगहीके ढेर शिक्षित बक्ता आधुनिक भाषाला मगहीके बजाय "मगधी" नाम पसन्द करहथिन ।
मगही भाषाके वर्तमान स्वरूपमे विकास अज्ञात हे । हालाँकि, भाषाविद सब निष्कर्ष निकाललन हे कि [[असमियाभाषा|असमिया]], [[बङ्गलाभाषा|बङ्गला]], [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरी]], [[मैथिलीभाषा|मैथिली]] आउ [[ओड़िआभाषा|ओड़िआ]]के साथे मगहीके उत्पत्ति ८मा से ११मा शताब्दी खन्नि [[मागधी प्राकृत]]से होलै हल । ई सब अलग-अलग किन्तु सहोदर बोली अपनाके अलग कैलक आउ विकासके अपन अलग रास्ता अपनैलक । किन्तु ई निश्चित न हे कि ई वास्तवमे कहिआ होलै । ई सम्भवतः ऐसन अज्ञातकाल हल जखनि आधुनिक भारतीयभाषा आधुनिक आकार लेल शुरू कैलक हल । १२मा शताब्दीके अन्तिम तक [[अपभ्रंस]]के विकास अपन चरम पर पहुँच गेल । १४मा शताब्दीके शुरुआतमे [[गुजरातीभाषा|गुजराती]], [[मराठीभाषा|मराठी]], बङ्गला, भोजपुरी, असमिया, उड़िया, मैथिली आउ अन्य आधुनिक भाषा अपन साहित्यिक लेखनमे निश्चित आकार लेलक । सरहपा आउ कौहपा द्वारा लिखल गेल दोहाकोशमे मगधीके अलग रूप देखल जा सकहे ।
मगध प्रशासनके सङ्क्रमण कालके कारण मगहीके झटका लगल । परम्परागत रूपसे घुमक्कड़ कवि ई बोलीमे लम्बा महाकाव्य कविता सुनाबऽ हलथिन, आउ एही चलते "मगधी" शब्दके अर्थ "एक कवि" हो गेल । वर्तमान समयमे [[देवनागरी]] सबसे व्यापक रूपसे प्रयोग कैल जायेवाला लिपि है, जखनकि [[बङ्गला लिपि|बङ्गला]] आउ [[ओड़िआ लिपि|ओड़िआ लिपियो]]के कुछ क्षेत्रमे प्रयोग कैल जाहे आउ मगहीके पुरान लिपि [[कैथी लिपि]] हल । मगहीमे उच्चारण मैथिली जेत्ता व्यापक नै हे आउ प्रत्येक व्यक्तिला ढेर मौखिक रूप हे ।
== क्षेत्र ==
मगहीके ढेर बोली है । ई उ क्षेत्रमे बोलल जाहै जे [[मगध]]के प्राचीन साम्राज्यके मूल बनौलकै हल - [[पटना जिला|पटना]], [[नालन्दा जिला|नालन्दा]], [[गया जिला|गया]], [[जहानाबाद जिला|जहानाबाद]], [[अरवल जिला|अरवल]], [[औरङ्गाबाद जिला|औरङ्गाबाद]], [[लखीसराय जिला|लखीसराय]], [[शेखपुरा जिला|शेखपुरा]] आउ [[नवादा जिला|नवादाके]] आधुनिक जिला । मगही उत्तरमे गङ्गाके पार [[मिथिला]]मे बोलल जायेवाला [[मैथिलीभाषा|मैथिलीके]] बिभिन्न रूपसे घिरल है । पश्चिममे ई [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरीसे]] आउ उत्तरपूर्वमे [[अङ्गिकाभाषा|अङ्गिकासे]] घिरल है । [[खोरठाभाषा|खोरठाके]] रूपमे जानल जायेवाला मगहीके मिश्रण [[झारखण्ड]]के [[उत्तरछोटानागपुर प्रमण्डल]]मे गैर-आदिवासी जनसङ्ख्या द्वारा बोलल जाहै जौनमे [[बोकारो जिला|बोकारो]], [[चतरा जिला|चतरा]], [[धनबाद जिला|धनबाद]], [[गिरिडीह जिला|गिरिडीह]], [[हजारीबाग जिला|हजारीबाग]], [[कोडरमा जिला|कोडरमा]] आउ [[रामगढ़ जिला]] शामिल है । दक्षिणी बिहार आउ उत्तरी झारखण्डके लोग ज्यादातर मगही बोलहथ । मगही [[पश्चिमबङ्गाल]]के [[मालदा जिला|मालदा जिलोमे]] बोलल जाहै । २०११ के जनगणनाके अनुसार, लगभग १.२७ करोड़ मगहीभाषी हल । भारतके इलावा ई दक्षिणपूर्वी [[नेपाल]]के बिभिन्न जिलामे बोलल जाहै ।<ref>{{Cite web |title=2011 Nepal Census, Social Characteristics Tables |url=https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230314170005/https://cbs.gov.np/wp-content/upLoads/2018/12/Volume05Part02.pdf |archive-date=14 मार्च 2023 |access-date=15 सितम्बर 2019}}</ref>
== साहित्य ==
मगहीके पहिला महाकाब्य गौतम महाकवि योगेशद्वारा १९६०-६२ के बीचे लिखल गेलहल । दर्जनोसभ पुरस्कारसे सम्मानित योगेश्वर प्रसाद सिंह योगेश आधुनिक मगहीके सबसे लोकप्रिय कवि मानल जाहथिन। २३ अक्तुबरके उनखर जयन्ति [[मगही दिवस]]के रूपमे मनावल जाहे । मगहीभाषामे बिशेस जोगदान हेतु २००२ मे रामप्रसाद सिंहके साहित्य अकादमी भाषा सम्मान देलगेल ।
== सम्बन्धित लेख ==
* [[मगही साहित्य]]
* [[बिहारीभाषा]]
* [[हिन्द-आर्यभाषा]]
* [[मगध]]
* [[मगही लोग]]
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[बर्ग:मगहीभाषा|*]]
[[बर्ग:भारतके भाषा]]
[[बर्ग:बिहारीभाषा]]
[[बर्ग:हिन्द-आर्यभाषा]]
ic4i434be12yt2r8qpd1e8ru5n3asig
विद्युत यन्त्र
0
14945
75160
69964
2026-09-08T18:32:50Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75160
wikitext
text/x-wiki
[[सञ्चिका:Stator and rotor by Zureks.JPG|right|thumb|300px|एक विद्युत मोटर (प्रेरण मोटर) जेकर स्टेटर आउ रोटरके अलगे करके रखल गेलै हे ।]]
[[विद्युत अभियान्त्रिकी]]मे '''विद्युत यन्त्र''' (electrical machine) [[विद्युत मोटर]] आउ [[विद्युत जनित्र]] एवम् अन्य विद्युच्चुम्बकीय उपकरणला एक व्यापक शब्द हे । ई सब वैद्युतयान्त्रिक [[ऊर्जा|उर्जा-परिवर्तक]] हे । विद्युत मोटर विद्युत ऊर्जाके यान्त्रिक ऊर्जामे, जखनि कि [[विद्युत जनित्र]] यान्त्रिक ऊर्जाके विद्युत ऊर्जामे परिवर्तित करहे । यन्त्रके गतिशील भाग घूर्णन या रैखिक गति ([[रैखिक मोटर]]मे) रख सकहे । मोटर आउ जनित्रके अतिरिक्त, बहुधा [[ट्रान्सफार्मर]] (परिणामित्र) के तीसर श्रेणी नियन समावेश कैल जा हे, हालाँकि एकरामे कौनो गतिशील खण्ड नै होवे, तैयो प्रत्यावर्ती ऊर्जाके भोल्टताके परिवर्तित करहे ।
विद्युत यन्त्रके विकास १९मा शताब्दीके मध्यमे शुरू भेल हल । तखनिसे अखनि तक विद्युत यन्त्र उद्योगसे लेके हमनीके घर तक सर्वत्र व्याप्त हो गेलै हे । विद्युत-जनित्रके स्वरूपमे ई विद्युत यन्त्र संसारके लगभग समस्त वैद्युत शक्तिके उत्पादन करहे । एही प्रकार सम्पूर्ण उत्पादित विद्युत ऊर्जाके लगभग ६० प्रतिशतके उपभोग विद्युत मोटर द्वारा कैल जा हे । इनकर व्यापकताके देखैत वैश्विक संरक्षणला अधिक कार्यक्षम (efficient) विद्युत यन्त्र विकसित कैल अत्यन्त महत्वपूर्ण हे ।
सार रूपमे [[ट्रान्सफार्मर]], [[विद्युत मोटर]], [[विद्युत जनित्र]] आदिके '''विद्युत यन्त्र''' कहल जा हे । विद्युत यन्त्र तीन प्रकारसे [[ऊर्जा]]के परिवर्तन करहे :
* यान्त्रिक ऊर्जा ==> वैद्युत ऊर्जा : '''[[विद्युत जनित्र]]'''
* विद्युत ऊर्जा ==> यान्त्रिक ऊर्जा : '''[[विद्युत मोटर]]'''
* विद्युत ऊर्जा (V1 भोल्टता) ==> विद्युत ऊर्जा (V2 भोल्टता) : '''[[ट्रान्सफार्मर]]'''
एकरामे से विद्युत जनित्र आउ विद्युत मोटर घूमेवाला यन्त्र हे जखनिकि ट्रान्सफार्मर स्थैतिक यन्त्र (अर्थात् बिन घूमेले कार्य करेवाला विद्युत यन्त्र) हे । घूर्णी विद्युत यन्त्र तीन प्रकारके होवहे -
# [[दिष्टधारा मोटर|डि सि यन्त्र]] या काम्युटेटर युक्त यन्त्र
# [[तुल्यकालिक मोटर|तुल्यकालिक मशीन]] (सिन्क्रोनस यन्त्र)
# [[प्रेरणी मोटर|अतुल्यकालिक यन्त्र]] (एसिन्क्रोनस यन्त्र)
[[सञ्चिका:Motore elettrico giocattolo.jpg|right|thumb|300px|ई एक विद्युत मोटर हे ।]]
==इहो देखहु==
* [[विद्युत मोटर]]
* [[विद्युत जनित्र]]
* [[ट्रान्सफार्मर]]
* [[विद्युत ऊर्जाके उपभोग|विद्युतशक्तिके उपयोग]]
==सन्दर्भ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[श्रेणी:विद्युत यन्त्र]]
[[श्रेणी:विद्युत प्रौद्योगिकी]]
quhth99yoetka6sme61a9207gxl7gge
शारदा सिन्हा
0
15216
75130
70038
2026-09-08T18:14:32Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75130
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = शारदा सिन्हा
| image = Sharda Sinha (cropped).jpg
| caption = २०१८ मे शारदा सिन्हा
| other_names = बिहार स्वर कोकिला
| birth_date = {{Birth date|१९५२|१०|०१|df=y}}
| birth_place = [[सुपौल जिला|हुलास]], [[बिहार]], भारत
| death_date = {{Death date and age|2024|11|05|1952|10|01|df=y}}
| death_place = [[नवदिल्ली]], भारत
| nationality = भारतीय
| alma_mater = [[मगध महिला कॉलेज]], [[प्रयाग सङ्गीत समिति]], [[ललित नारायण मिथिला विश्वविद्यालय]]
| occupation = गायिका, लोकगायिका, शास्त्रीय गायिका
| years_active = १९८०–२०२४
| spouse = ब्रजकिशोर सिन्हा (वि. १९७०–२०२४)
| children = २
| awards = {{Ubl|[[पद्मश्री]] (१९९१)|[[सङ्गीत नाटक अकादमी|सङ्गीत नाटक अकादमी पुरस्कार]] (२०००)|[[पद्म भूषण]] (२०१८)|[[पद्म विभूषण]] (२०२५, मरणोपरान्त)}}
| notable_works =
}}
'''शारदा सिन्हा''' (१ अक्टूबर १९५२ – ५ नवम्बर २०२४) एक भारतीय [[लोकसङ्गीत]] आउ [[हिन्दुस्तानी शास्त्रीय सङ्गीत]]के गायिका हलन । ऊ मुख्यतः [[मैथिलीभाषा|मैथिली]], [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरी]] आउ [[मगहीभाषा|मगही]] भाषामे लोकगीत गावहलन, आउ उनका ''बिहार कोकिला'' के नामसे जानल जा हल ।<ref>{{Cite news|title=Sharda Sinha aka Bihar Kokila admitted to Delhi AIIMS emergency ward|url=https://www.indiatvnews.com/entertainment/news/sharda-sinha-aka-bihar-kokila-admitted-to-delhi-aiims-emergency-ward-2024-10-26-958960|access-date=30 अक्टुबर 2024}}</ref><ref>{{Cite news |last=सिन्हा |first=रागिनी |date=15 नवम्बर 2021 |url=https://www.jagrantv.com/hi-show/sharda-sinha-biography-age-early-life-awards-bhojpuri-and-magahi-folk-singer-husband-daughter-family-photo-and-news-rc1024984 |title=शारदा सिन्हा बिहार की एक लोकप्रिय मैथिली गायिका हैं। |work=दैनिक जागरण |access-date=15 नवम्बर 2021 }}</ref>
== प्रारम्भिक जीवन ==
शारदा सिन्हाके जनम १ अक्टूबर १९५२ के बिहारके [[सुपौल जिला]]के रघोपुर प्रखण्डके हुलास गाँओमे एक [[भूमिहार]] परिवारमे भेल हल ।<ref>{{Cite news|title=Veteran Folk Singer Sharda Sinha passes away in New Delhi|url=https://www.newsonair.gov.in/veteran-folk-singer-sharda-sinha-passes-away-in-new-delhi-president-pm-express-grief/|access-date=8 नवम्बर 2024}}</ref> ऊ अपन पिता सुखदेव ठाकुरके नौ सन्तानमे इकलौता बेटी हलन ।<ref>{{Cite news|title=पिता ने की थी 2 शादियां, 9 बच्चों में इकलौती बेटी थीं शारदा सिन्हा|url=https://www.abplive.com/states/bihar/bihar-kokila-sharda-sinha-father-had-married-twice-she-was-only-daughter-among-9-children-ann-2817668|date=6 November 2024}}</ref> उनखर ससुराल [[बेगूसराय जिला]]के सिहामा गाँओमे हे ।
[[सञ्चिका:The President, Shri Ram Nath Kovind presenting the Padma Bhushan Award to Dr. (Smt.) Sharda Sinha, at the Civil Investiture Ceremony-II, at Rashtrapati Bhavan, in New Delhi on April 02, 2018.jpg|thumb|center|राष्ट्रपति [[रामनाथ कोविन्द]] द्वारा [[शारदा सिन्हा]]के [[पद्म भूषण]] सम्मान प्रदान करैत (२ अप्रैल २०१८, [[राष्ट्रपति भवन]], नवदिल्ली)]]
== करियर ==
शारदा सिन्हा अपन गायनके आरम्भ मैथिली लोकगीतसे कैलन हल । ऊ [[छठ]] महापर्व पर गावल जायेवाला पारम्परिक गीतला विशेष रूपसे जानल जा हथ । ऊ भोजपुरी, मगही आउ हिन्दियोमे ढेर लोकगीत गैलन ।<ref>{{Cite news|title=Beauty of spring narrated through folk songs|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/allahabad/Beauty-of-spring-narrated-through-folk-songs/articleshow/4301723.cms|date=22 मार्च 2009}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Music-maestros-add-to-Puja-festivities/articleshow/215537.cms |title=Music maestros add to Puja festivities |author=Manisha Prakash |work=[[द टाइम्स आउ इण्डिया]] |date=4 अक्टुबर 2003 |access-date=25 अप्रैल 2009}}</ref><ref>{{Cite news |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Mauritius-scholarship-for-two/articleshow/2793796.cms |title=Mauritius scholarship for two |author=फैजान अहमद एवं दीपक मिस्रा |work=[[द टाइम्स आउ इण्डिया]] |date=19 फरवरी 2008 |access-date=25 अप्रैल 2009}}</ref>
ऊ "कहे तोसे सजना" (''हम प्रीत कैली''), "तार बिजली" (''गैङ्ग्स ऑफ वासेपुर २'') नियन फिल्मी गीतोमे अपन स्वर देलन ।<ref>{{Cite news|title=A new brand of music in Gangs Of Wasseypur|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/A-new-brand-of-music-in-Gangs-Of-Wasseypur-series/articleshow/15292127.cms|date=अक्टुबर 2012}}</ref><ref>{{Cite web |title=शारदा सिन्हा: स्कूल में टेप रिकॉर्डर पर रिकॉर्ड किया था पहला गाना, इस शिक्षिका ने की थी मदद |url=https://www.prabhatkhabar.com/state/bihar/patna/sharda-sinha-teacher-recorded-her-first-song-on-tape-recorder-in-school |website=प्रभात खबर |date=6 नवम्बर 2024 |access-date=28 मई 2025 |language=हिन्दी}}</ref>
=== छठ गीत ===
शारदा सिन्हाके सबसे प्रसिद्ध कृति [[छठपूजा]]के गीत हे । "पाहिले पहिल छठी मैया", "सुपवो ना मिले माई", "केलवाके पात पर", "बहङ्गी लचकत जाए", "पटनाके घाट पर", नियन अनेक गीत आझो बिहार आउ पूर्वाञ्चलमे छठपूजा खनि गूञ्जहे ।<ref>{{Cite news|title=Sweet and sour festive notes in the air – Sharda back with a bang after decade|url=http://www.telegraphindia.com/1161104/jsp/bihar/story_117234.jsp|date=4 नवम्बर 2016}}</ref><ref>{{Cite web |title=पद्म विभूषण शारदा सिन्हा की छठ गीतों की गूंज, हर साल होती है नयी याद ताजा |url=https://www.amarujala.com/bihar/sharda-sinha-chhath-songs-of-padma-vibhushan-sharda-sinha-are-most-famous-bihar-news-2025-01-25 |work=अमर उजाला |date=25 जनवरी 2025 |access-date=28 मई 2025 |language=hi}}</ref>
== व्यक्तिगत जीवन एवं निधन ==
शारदा सिन्हाके विवाह १९७० मे ब्रजकिशोर सिन्हासे भेल हल ।<ref>{{Cite news|title=Sharda Sinha who could barely survive a month after her husband passed away|url=https://timesofindia.indiatimes.com/life-style/relationships/love-sex/a-tale-of-everlasting-love-sharda-sinha-who-could-barely-survive-a-month-after-her-husband-passed-away/articleshow/114990770.cms|date=5 नवम्बर 2024}}</ref> उनखर दु सन्तान – पुत्र अंशुमान आउ पुत्री वन्दना हथ । २०२४ मे पतिके मृत्युके कुछ सप्ताह बाद, ५ नवम्बरके एम्स दिल्लीमे ७२ बरिसके उमिरमे शारदा सिन्हाके निधन हो गेल ।<ref>{{Cite news|title=Sharda Sinha dies at 72|url=https://www.amarujala.com/india-news/sharda-sinha-demise-aiims-delhi|date=5 नवम्बर 2024}}</ref> उनखर अन्तिम संस्कार पटनामे राज्य सम्मानके साथे कैल गेल ।<ref>{{Cite news|title=Sharda Sinha's Last Rites To Be Performed With Full State Honours|url=https://www.ndtv.com/entertainment/sharda-sinhas-last-rites-to-be-performed-with-full-state-honours-6963711|date=7 नवम्बर 2024}}</ref><ref>{{Cite web |title=Famous folk singer Sharda Sinha dies at the age of 72, was admitted to Delhi AIIMS for treatment |url=https://ddnews.gov.in/famous-folk-singer-sharda-sinha-dies-at-the-age-of-72-was-admitted-to-delhi-aiims-for-treatment/ |publisher=डीडी न्यूज |language=अङ्ग्रेजी |date=5 नवम्बर 2024 |access-date=28 मई 2025}}</ref>
== पुरस्कार ==
* १९९१ – [[पद्म श्री]]
* २००० – [[सङ्गीत नाटक अकादमी पुरस्कार]]
* २०१८ – [[पद्म भूषण]]
* २०२५ – [[पद्म विभूषण]] (मरणोपरान्त) <ref>{{Cite web |title=Padma Awards 2025 announced |url=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096285 |publisher=प्रेस सूचना ब्यूरो, भारत सरकार |date=25 जनवरी 2025 |access-date=28 मई 2025 |language=अङ्ग्रेजी}}</ref><ref>{{Cite web |title=Padma Awards 2025 Notification |url=https://www.padmaawards.gov.in/Document/pdf/notifications/PadmaAwards/2025.pdf |publisher=गृह मन्त्रालय, भारत सरकार |format=पिडिएफ |date=25 जनवरी 2025 |access-date=28 May 2025 |language=अङ्ग्रेजी}}</ref><ref>{{Cite web |title=राष्ट्रपति द्रौपदी मुर्मू ने डॉ. शारदा सिन्हा को दिया पद्म विभूषण, बेटे अंशुमान ने ग्रहण किया सम्मान |url=https://www.livehindustan.com/bihar/president-droupadi-murmu-presents-padma-vibhushan-to-dr-sharda-sinha-son-anshuman-received-201748396667504.html |website=लाइव हिन्दुस्तान |date=9 मई 2025 |access-date=28 मई 2025 |language=hi}}</ref>
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
== बाहरी कड़ी ==
* {{IMDb name|6232087}}
* {{Discogs artist|Sharda Sinha}}
[[श्रेणी:१९५२ मे जन्म]]
[[श्रेणी:२०२४ मे मृत्यु]]
[[श्रेणी:भारतीय लोकगायक]]
[[श्रेणी:भारतीय महिला शास्त्रीय गायक]]
[[श्रेणी:बिहारके गायक]]
[[श्रेणी:हिन्दुस्थानी सङ्गीत]]
[[श्रेणी:पद्मश्री प्राप्तकर्ता]]
[[श्रेणी:पद्म भूषण प्राप्तकर्ता]]
[[श्रेणी:पद्म विभूषण प्राप्तकर्ता]]
[[श्रेणी:सुपौल जिलाके व्यक्ति]]
n0zvpipu8vt5fm1ak9q88fnu75451m0
जुबिन गर्ग
0
16621
75237
64299
2026-09-09T03:19:59Z
Kandarpajit Kallol
168
/* */
75237
wikitext
text/x-wiki
[[File:Zubin Garg Live performance (cropped).jpg|thumb]]
'''जुबिन गर्ग''' (१८ नवम्बर १९७२ – १९ सितम्बर २०२५) [[भारत]]के [[असम]] राज्यके एकगो प्रसिद्ध गायक, सङ्गीतकार, अभिनेता, फिल्म निर्माता आउर सामाजिक कार्यकर्ता हथि । ओ अश्मी, [[हिन्दी]], [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]], [[कामतापुरी भाषा|कोच-राजबंशी]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[मगही भाषा|मगही]] समेत कयगो भाषा सभमे ३८,००० से जादे गाना रिकॉर्ड कइले हथि ।<ref>{{cite news |last=Ganguly |date=26 March 2011 |title=Zubeen Garg on a different track |url=https://indiatimes.com |work=द टाइम्स आउ इण्डिया |access-date=2 जुलाई 2012 |archive-date=8 मार्च 2013 |archive-url=https://archive.org |url-status=live}}</ref>
अपन ३३ सालके सङ्गीत सफरमे ओ ४० गो भाषा सभमे अपन आवाज देले हथि ।<ref>{{cite news |title=Guwahati bids tearful adieu to singing legend Zubeen Garg |url=https://thehindu.com |access-date=23 सितम्बर 2025 |work=द हिन्दु |language=अङ्ग्रेजी-भारत}}</ref><ref>{{cite news |last=Deb |first=Abhijit |title=From ‘Anamika’ to ‘Ya Ali’: Zubeen Garg, a man of many emotions, bids farewell |url=https://thestatesman.com |access-date=23 सितम्बर 2025 |work=द स्टेटस्मैन |date=19 सितम्बर 2025 |language=अङ्ग्रेजी}}</ref>
१९ सितम्बर २०२५ के [[सिङ्गापुर]]मे एकगो दुर्घटनामे हुनकर निधन हो गेलै ।
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
aw2xl15jprg31dt2uyhj318jvo007x7
75243
75237
2026-09-09T03:34:00Z
Kandarpajit Kallol
168
/* */
75243
wikitext
text/x-wiki
[[File:Zubin Garg Live performance (cropped).jpg|thumb]]
'''जुबिन गर्ग''' (१८ नवम्बर १९७२ – १९ सितम्बर २०२५) [[भारत]]के [[असम]] राज्यके एकगो प्रसिद्ध गायक, सङ्गीतकार, अभिनेता, फिल्म निर्माता आउर सामाजिक कार्यकर्ता हथि । ओ [[असमिया भाषा|असमीया]], [[हिन्दी]], [[बङ्गाली भाषा|बङ्गाली]], [[कामतापुरी भाषा|कोच-राजबंशी]], [[भोजपुरी भाषा|भोजपुरी]], [[मगही भाषा|मगही]] समेत कयगो भाषा सभमे ३८,००० से जादे गाना रिकॉर्ड कइले हथि ।<ref>{{cite news |last=Ganguly |date=26 March 2011 |title=Zubeen Garg on a different track |url=https://indiatimes.com |work=द टाइम्स आउ इण्डिया |access-date=2 जुलाई 2012 |archive-date=8 मार्च 2013 |archive-url=https://archive.org |url-status=live}}</ref>
अपन ३३ सालके सङ्गीत सफरमे ओ ४० गो भाषा सभमे अपन आवाज देले हथि ।<ref>{{cite news |title=Guwahati bids tearful adieu to singing legend Zubeen Garg |url=https://thehindu.com |access-date=23 सितम्बर 2025 |work=द हिन्दु |language=अङ्ग्रेजी-भारत}}</ref><ref>{{cite news |last=Deb |first=Abhijit |title=From ‘Anamika’ to ‘Ya Ali’: Zubeen Garg, a man of many emotions, bids farewell |url=https://thestatesman.com |access-date=23 सितम्बर 2025 |work=द स्टेटस्मैन |date=19 सितम्बर 2025 |language=अङ्ग्रेजी}}</ref>
१९ सितम्बर २०२५ के [[सिङ्गापुर]]मे एकगो दुर्घटनामे हुनकर निधन हो गेलै ।
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
bllnfi5wp00v4iwo4zi9u0k51n1fd5l
राजेन्द्र नगर, पटना
0
18015
75212
2026-09-08T19:27:39Z
ऐक्टिवेटेड्
76
"[[:hi:Special:Redirect/revision/6304768|राजेन्द्र नगर, पटना]]" पन्नाके अनुवाद करके निर्मित कैल गेलै
75212
wikitext
text/x-wiki
{{साञ्चा:Infobox settlement|name=राजेन्द्र नगर|other_name=|settlement_type=मोहल्ला|image_skyline=|image_alt=|image_caption=|nickname=|pushpin_map=भारत पटना|pushpin_label_position=right|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=पटनामे अवस्थिति|coordinates={{coord|25|36|24|N|85|9|53|E|display=inline,title}}|subdivision_type=देश|subdivision_name={{झण्डा|भारत}}|subdivision_type1=[[भारतके राज्य आउ केन्द्रशासितप्रदेश|राज्य]]|subdivision_name1=[[बिहार]]|subdivision_type2=महानगरीय|subdivision_name2=मोइनुल हक स्टेशन|established_title=<!-- स्थापना -->|established_date=|founder=|named_for=|government_type=|governing_body=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_rank=|area_total_km2=|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_total=|population_as_of=|population_rank=|population_density_km2=auto|population_demonym=|population_footnotes=|demographics_type1=भाषा|demographics1_title1=क्षेत्रीय|demographics1_info1=[[मगही भाषा|मगही]], [[हिन्दी]]|timezone1=[[भारतीय मानक समय|भामास]]|utc_offset1=+०५:३०|postal_code_type=[[डाक सूचक सङ्ख्या|पिनकोड]]|postal_code=८००००१६|registration_plate=|blank1_name_sec1=[[नगर नियोजन|योजना एजेन्सी]]|blank1_info_sec1=[[पटना क्षेत्रीय विकास प्राधिकरण]]|blank2_name_sec1=नागरिक एजेन्सी|blank2_info_sec1=[[पटना नगर निगम]]|website=|footnotes=}}
'''राजेन्द्र नगर''' [[पटना]], [[बिहार]], [[भारत]]<nowiki/>मे एगो प्रसिद्ध मोहल्ला हे । एकर नाम भारतके पहिला राष्ट्रपति [[राजेन्द्र प्रसाद|डॉ]] [[राजेन्द्र प्रसाद]]<nowiki/>के नाम पर रखल गेलै हे । ई दिनकर गोलम्बरसे कुम्हारार मार्ग आउ नाला रोड एवं रामकृष्ण एवेन्यूसे सैदपुर मार्गके बीच फैलल हे । ई क्षेत्र पटना पुलिसके कदमकुआँ पिएस के अन्तर्गत आव हे ।
== अवलोकन ==
राजेन्द्र नगर एगो नियोजित कालोनी हे जे गिनल-चुनल रस्तासे विभाजित कैल गेलै हे । एकरामे पार्क आउ खेलके मैदान नियन ढेर खुलल स्थान हे । राजेन्द्र नगर बिहारके सबसे बड़ स्टेडियम, मोइन-उल-हक स्टेडियम (पूर्वमे राजेन्द्र नगर स्टेडियम) के मेजबानी कर हे । राजेन्द्र नगरमे विभिन्न प्रकारके व्यावसायिक प्रतिष्ठान भेट सक हे । बैङ्क शाखा, अस्पताल, होटल, रेस्तराँ, खुदरा ब्राण्डेड आउटलेट आदि । ई कङ्कड़बागसे राजेन्द्र नगर ओवर ब्रिजसे जुड़ल हे । मैकडावेल गोलम्बर ई इलाकाके एगो प्रसिद्ध स्थल हे ।
== परिवहन ==
[[राजेन्द्र नगर रेलवे स्टेशन|राजेन्द्र नगर टर्मिनल]] राजेन्द्र नगरके रेलवे स्टेशन हे ।
== सन्दर्भ ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{साञ्चा:टिप्पणीसूची|2}}
[[श्रेणी:पटना]]
[[श्रेणी:पटना जिला]]
6gudadw01q852d9o94xyacmoow2jnc8
75213
75212
2026-09-08T19:27:52Z
ऐक्टिवेटेड्
76
ऐक्टिवेटेड् पन्ना [[राजेंद्र नगर, पटना]] के [[राजेन्द्र नगर, पटना]] पर स्थानान्तरित कैलन
75212
wikitext
text/x-wiki
{{साञ्चा:Infobox settlement|name=राजेन्द्र नगर|other_name=|settlement_type=मोहल्ला|image_skyline=|image_alt=|image_caption=|nickname=|pushpin_map=भारत पटना|pushpin_label_position=right|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=पटनामे अवस्थिति|coordinates={{coord|25|36|24|N|85|9|53|E|display=inline,title}}|subdivision_type=देश|subdivision_name={{झण्डा|भारत}}|subdivision_type1=[[भारतके राज्य आउ केन्द्रशासितप्रदेश|राज्य]]|subdivision_name1=[[बिहार]]|subdivision_type2=महानगरीय|subdivision_name2=मोइनुल हक स्टेशन|established_title=<!-- स्थापना -->|established_date=|founder=|named_for=|government_type=|governing_body=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_rank=|area_total_km2=|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_total=|population_as_of=|population_rank=|population_density_km2=auto|population_demonym=|population_footnotes=|demographics_type1=भाषा|demographics1_title1=क्षेत्रीय|demographics1_info1=[[मगही भाषा|मगही]], [[हिन्दी]]|timezone1=[[भारतीय मानक समय|भामास]]|utc_offset1=+०५:३०|postal_code_type=[[डाक सूचक सङ्ख्या|पिनकोड]]|postal_code=८००००१६|registration_plate=|blank1_name_sec1=[[नगर नियोजन|योजना एजेन्सी]]|blank1_info_sec1=[[पटना क्षेत्रीय विकास प्राधिकरण]]|blank2_name_sec1=नागरिक एजेन्सी|blank2_info_sec1=[[पटना नगर निगम]]|website=|footnotes=}}
'''राजेन्द्र नगर''' [[पटना]], [[बिहार]], [[भारत]]<nowiki/>मे एगो प्रसिद्ध मोहल्ला हे । एकर नाम भारतके पहिला राष्ट्रपति [[राजेन्द्र प्रसाद|डॉ]] [[राजेन्द्र प्रसाद]]<nowiki/>के नाम पर रखल गेलै हे । ई दिनकर गोलम्बरसे कुम्हारार मार्ग आउ नाला रोड एवं रामकृष्ण एवेन्यूसे सैदपुर मार्गके बीच फैलल हे । ई क्षेत्र पटना पुलिसके कदमकुआँ पिएस के अन्तर्गत आव हे ।
== अवलोकन ==
राजेन्द्र नगर एगो नियोजित कालोनी हे जे गिनल-चुनल रस्तासे विभाजित कैल गेलै हे । एकरामे पार्क आउ खेलके मैदान नियन ढेर खुलल स्थान हे । राजेन्द्र नगर बिहारके सबसे बड़ स्टेडियम, मोइन-उल-हक स्टेडियम (पूर्वमे राजेन्द्र नगर स्टेडियम) के मेजबानी कर हे । राजेन्द्र नगरमे विभिन्न प्रकारके व्यावसायिक प्रतिष्ठान भेट सक हे । बैङ्क शाखा, अस्पताल, होटल, रेस्तराँ, खुदरा ब्राण्डेड आउटलेट आदि । ई कङ्कड़बागसे राजेन्द्र नगर ओवर ब्रिजसे जुड़ल हे । मैकडावेल गोलम्बर ई इलाकाके एगो प्रसिद्ध स्थल हे ।
== परिवहन ==
[[राजेन्द्र नगर रेलवे स्टेशन|राजेन्द्र नगर टर्मिनल]] राजेन्द्र नगरके रेलवे स्टेशन हे ।
== सन्दर्भ ==
<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{साञ्चा:टिप्पणीसूची|2}}
[[श्रेणी:पटना]]
[[श्रेणी:पटना जिला]]
6gudadw01q852d9o94xyacmoow2jnc8
75215
75213
2026-09-08T19:30:45Z
ऐक्टिवेटेड्
76
75215
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
|name=राजेन्द्र नगर|other_name=|settlement_type=मोहल्ला|image_skyline=|image_alt=|image_caption=|nickname=|pushpin_map=भारत पटना|pushpin_label_position=right|pushpin_map_alt=|pushpin_map_caption=पटनामे अवस्थिति|coordinates={{coord|25|36|24|N|85|9|53|E|display=inline,title}}|subdivision_type=देश|subdivision_name={{झण्डा|भारत}}|subdivision_type1=[[भारतके राज्य आउ केन्द्रशासितप्रदेश|राज्य]]|subdivision_name1=[[बिहार]]|subdivision_type2=महानगरीय|subdivision_name2=मोइनुल हक स्टेशन|established_title=<!-- स्थापना -->|established_date=|founder=|named_for=|government_type=|governing_body=|unit_pref=Metric|area_footnotes=|area_rank=|area_total_km2=|elevation_footnotes=|elevation_m=|population_total=|population_as_of=|population_rank=|population_density_km2=auto|population_demonym=|population_footnotes=|demographics_type1=भाषा|demographics1_title1=क्षेत्रीय|demographics1_info1=[[मगही भाषा|मगही]], [[हिन्दी]]|timezone1=[[भारतीय मानक समय|भामास]]|utc_offset1=+०५:३०|postal_code_type=[[डाक सूचक सङ्ख्या|पिनकोड]]|postal_code=८००००१६|registration_plate=|blank1_name_sec1=[[नगर नियोजन|योजना एजेन्सी]]|blank1_info_sec1=[[पटना क्षेत्रीय विकास प्राधिकरण]]|blank2_name_sec1=नागरिक एजेन्सी|blank2_info_sec1=[[पटना नगर निगम]]|website=|footnotes=
}}
'''राजेन्द्र नगर''' [[पटना]], [[बिहार]], [[भारत]]मे एगो प्रसिद्ध मोहल्ला हे । एकर नाम भारतके पहिला राष्ट्रपति [[राजेन्द्र प्रसाद|डॉ राजेन्द्र प्रसाद]]के नाम पर रखल गेलै हे । ई दिनकर गोलम्बरसे कुम्हारार मार्ग आउ नाला रोड एवं रामकृष्ण एवेन्यूसे सैदपुर मार्गके बीच फैलल हे । ई क्षेत्र पटना पुलिसके कदमकुआँ पिएस के अन्तर्गत आव हे ।
== अवलोकन ==
राजेन्द्र नगर एगो नियोजित कालोनी हे जे गिनल-चुनल रस्तासे विभाजित कैल गेलै हे । एकरामे पार्क आउ खेलके मैदान नियन ढेर खुलल स्थान हे । राजेन्द्र नगर बिहारके सबसे बड़ स्टेडियम, मोइन-उल-हक स्टेडियम (पूर्वमे राजेन्द्र नगर स्टेडियम) के मेजबानी कर हे । राजेन्द्र नगरमे विभिन्न प्रकारके व्यावसायिक प्रतिष्ठान भेट सक हे । बैङ्क शाखा, अस्पताल, होटल, रेस्तराँ, खुदरा ब्राण्डेड आउटलेट आदि । ई कङ्कड़बागसे राजेन्द्र नगर ओवर ब्रिजसे जुड़ल हे । मैकडावेल गोलम्बर ई इलाकाके एगो प्रसिद्ध स्थल हे ।
== परिवहन ==
[[राजेन्द्र नगर रेलवे स्टेशन|राजेन्द्र नगर टर्मिनल]] राजेन्द्र नगरके रेलवे स्टेशन हे ।
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची|2}}
[[श्रेणी:पटना]]
[[श्रेणी:पटना जिला]]
gr0ewwav1gxcg9u0pywlhk8jkkw8eac
राजेंद्र नगर, पटना
0
18016
75214
2026-09-08T19:27:52Z
ऐक्टिवेटेड्
76
ऐक्टिवेटेड् पन्ना [[राजेंद्र नगर, पटना]] के [[राजेन्द्र नगर, पटना]] पर स्थानान्तरित कैलन
75214
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[राजेन्द्र नगर, पटना]]
fxjqcubkxolhrj0oaifg93tikcl3xym
सेल्मा लागरलोफ
0
18017
75216
2026-09-08T19:49:09Z
शीतल सिन्हा
196
"सेल्मा लागरलोफ (1858-1940) स्वीडिश उपन्यासकार थी। 1909 ई० में साहित्य में नोबेल पुरस्कार विजेता।" सङ्गे नया पन्ना बनावल गेलै
75216
wikitext
text/x-wiki
सेल्मा लागरलोफ (1858-1940) स्वीडिश उपन्यासकार थी। 1909 ई० में साहित्य में नोबेल पुरस्कार विजेता।
n2c37a4ycssanl6zl6huos4f3lemanh
75217
75216
2026-09-08T19:52:46Z
शीतल सिन्हा
196
75217
wikitext
text/x-wiki
<nowiki>'''</nowiki>सेल्मा लागरलोफ<nowiki>'''</nowiki> (1858-1940) स्वीडिश उपन्यासकार हथीन। वर्ष 1909 में इनखा साहित्य में नोबेल पुरस्कार मिलले हल।
hxia1o6hfynw52rrgmjtu4pulb42nvd
75218
75217
2026-09-08T20:02:54Z
शीतल सिन्हा
196
75218
wikitext
text/x-wiki
सेल्मा लागरलोफ (1858-1940) स्वीडिश उपन्यासकार हथीन। वर्ष 1909 में इनखा साहित्य में नोबेल पुरस्कार मिलले हल। इनखर जन्म 20 नवंबर, 1858 को वार्मलैंड मे होलेहल। इनखर पूरा नाम सेल्मा ओटिलियाना लोविसा लागरलोफ हलइ।
6yeip3x0gtic1r3q0ognwp93czn4lj0
प्रयोगकर्ता:अनिरुद्ध कुमार
2
18018
75219
2026-09-08T22:46:46Z
अनिरुद्ध कुमार
172
"मेरा नाम अनिरुद्ध कुमार है। मगही मेरी मातृभाषा है। मगही विकिपीडिया में योगदान करना मुझे पसंद है।" सङ्गे नया पन्ना बनावल गेलै
75219
wikitext
text/x-wiki
मेरा नाम अनिरुद्ध कुमार है। मगही मेरी मातृभाषा है। मगही विकिपीडिया में योगदान करना मुझे पसंद है।
prp11qe5oavon5q6ccabet4y2syi6d1
75236
75219
2026-09-09T00:25:10Z
अनिरुद्ध कुमार
172
75236
wikitext
text/x-wiki
मेरा नाम अनिरुद्ध कुमार है। मगही मेरी मातृभाषा है। मगही विकिपीडिया में योगदान करना मुझे पसंद है।
[[श्रेणी:मगही विकि लेख]]
5cli5ebe9wz6cxd27ru9elv9lxsvq6l
ग्लूकोमीटर
0
18019
75227
2026-09-08T23:37:30Z
अनिरुद्ध कुमार
172
"चित्र:glucose meters.jpg|right|thumb|300px|ग्लूकोमीटर के चौथा पीढ़ी, (१९९३-२००५)। ई सब में नमूना के माप ३०-०.३ μl आउ परीक्षण के समय ५ सेकंड से २ मिनट तक रहे हे। (आधुनिक मीटरन में ५ सेकेंड में..." सङ्गे नया पन्ना बनावल गेलै
75227
wikitext
text/x-wiki
[[चित्र:glucose meters.jpg|right|thumb|300px|ग्लूकोमीटर के चौथा पीढ़ी, (१९९३-२००५)। ई सब में नमूना के माप ३०-०.३ μl आउ परीक्षण के समय ५ सेकंड से २ मिनट तक रहे हे। (आधुनिक मीटरन में ५ सेकेंड में परिणाम मिल सकै हे।)]]
'''ग्लूकोमीटर''' ({{Lang-en|Self-Monitoring of Blood Glucose (SMBG)}}) एगो उपकरण है, जेकरा से [[खून]] में [[ग्लूकोज]] के मात्रा नापल जा है।[http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 पैथोलॉजिकल लैब में एक प्रशिक्षित पैथोलोजिस्ट का होना अनिवार्य] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004136/http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 |date=5 मार्च 2016 }}।
4exvgybbei0essm15uvq6ecutkhfrkv
75228
75227
2026-09-08T23:46:51Z
अनिरुद्ध कुमार
172
75228
wikitext
text/x-wiki
[[चित्र:glucose meters.jpg|right|thumb|300px|ग्लूकोमीटर के चौथा पीढ़ी, (१९९३-२००५)। ई सब में नमूना के माप ३०-०.३ μl आउ परीक्षण के समय ५ सेकंड से २ मिनट तक रहे हे। (आधुनिक मीटरन में ५ सेकेंड में परिणाम मिल सकै हे।)]]
'''ग्लूकोमीटर''' ({{Lang-en|Self-Monitoring of Blood Glucose (SMBG)}}) एगो उपकरण है, जेकरा से [[खून]] में [[ग्लूकोज]] के मात्रा नापल जा है।[http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 पैथोलॉजिकल लैब में एक प्रशिक्षित पैथोलोजिस्ट का होना अनिवार्य] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004136/http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 |date=5 मार्च 2016 }}।
ई उपकरण [[चिनिया]] (मधुमेह) के बेमारी में बहुते काम आ सक है। एकर प्रयोग से मरीज अपन घरे पर बिना कोय के मदद के नियमित अंतराल पर [[खून में चीनी]] (ब्लड-शुगर) के जांच कर सकै हथि।[http://www.livehindustan.com/news/tayaarinews/gyan/67-75-96819.html ग्लूकोमीटर]{{Dead link|date=नवंबर 2024 |bot=InternetArchiveBot }}। हिन्दुस्तान लाइव। १२ फ़रवरी २०१०[http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/5030931.cms?prtpage=1 चीनी कम, तो क्या गम नवभारत टाइम्स। २० सितंबर २००९]।
एकर खोज १९७० में होले हल।
6h6wf998i12n51n37y93fsz2iolu8p7
75229
75228
2026-09-08T23:47:46Z
अनिरुद्ध कुमार
172
75229
wikitext
text/x-wiki
[[चित्र:glucose meters.jpg|right|thumb|300px|ग्लूकोमीटर के चौथा पीढ़ी, (१९९३-२००५)। ई सब में नमूना के माप ३०-०.३ μl आउ परीक्षण के समय ५ सेकंड से २ मिनट तक रहे हे। (आधुनिक मीटरन में ५ सेकेंड में परिणाम मिल सकै हे।)]]
'''ग्लूकोमीटर''' ({{Lang-en|Self-Monitoring of Blood Glucose (SMBG)}}) एगो उपकरण है, जेकरा से [[खून]] में [[ग्लूकोज]] के मात्रा नापल जा है।[http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 पैथोलॉजिकल लैब में एक प्रशिक्षित पैथोलोजिस्ट का होना अनिवार्य] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004136/http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 |date=5 मार्च 2016 }}।
ई उपकरण [[चिनिया]] (मधुमेह) के बेमारी में बहुते काम आ सक है। एकर प्रयोग से मरीज अपन घरे पर बिना कोय के मदद के नियमित अंतराल पर [[खून में चीनी]] (ब्लड-शुगर) के जांच कर सकै हथि।[http://www.livehindustan.com/news/tayaarinews/gyan/67-75-96819.html ग्लूकोमीटर]{{Dead link|date=नवंबर 2024 |bot=InternetArchiveBot }}। हिन्दुस्तान लाइव। १२ फ़रवरी २०१०[http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/5030931.cms?prtpage=1 चीनी कम, तो क्या गम नवभारत टाइम्स। २० सितंबर २००९]।
== इतिहास ==
एकर खोज १९७० में होले हल।
m9rf8q43uvt4h7dbkqsi0kec3or5zbd
75230
75229
2026-09-08T23:53:13Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* इतिहास */
75230
wikitext
text/x-wiki
[[चित्र:glucose meters.jpg|right|thumb|300px|ग्लूकोमीटर के चौथा पीढ़ी, (१९९३-२००५)। ई सब में नमूना के माप ३०-०.३ μl आउ परीक्षण के समय ५ सेकंड से २ मिनट तक रहे हे। (आधुनिक मीटरन में ५ सेकेंड में परिणाम मिल सकै हे।)]]
'''ग्लूकोमीटर''' ({{Lang-en|Self-Monitoring of Blood Glucose (SMBG)}}) एगो उपकरण है, जेकरा से [[खून]] में [[ग्लूकोज]] के मात्रा नापल जा है।[http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 पैथोलॉजिकल लैब में एक प्रशिक्षित पैथोलोजिस्ट का होना अनिवार्य] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004136/http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 |date=5 मार्च 2016 }}।
ई उपकरण [[चिनिया]] (मधुमेह) के बेमारी में बहुते काम आ सक है। एकर प्रयोग से मरीज अपन घरे पर बिना कोय के मदद के नियमित अंतराल पर [[खून में चीनी]] (ब्लड-शुगर) के जांच कर सकै हथि।[http://www.livehindustan.com/news/tayaarinews/gyan/67-75-96819.html ग्लूकोमीटर]{{Dead link|date=नवंबर 2024 |bot=InternetArchiveBot }}। हिन्दुस्तान लाइव। १२ फ़रवरी २०१०[http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/5030931.cms?prtpage=1 चीनी कम, तो क्या गम नवभारत टाइम्स। २० सितंबर २००९]।
एकर खोज १९७० में होले हल। १९८० के दशक में एकर चलन बहुते बढ़ गेलै। ग्लूकोमीटर के आविष्कार से पहिले मधुमेह के जांच [[पेशाब जांच]] के आधार पर कएल जाइ हलै।
ग्लूकोमीटर [[विद्युत-रासायनिक]] तकनीक के आधार पर काम करै है। एकरा अलावा [[हायपर ग्लाईसीमिया|हाइपोग्लाइसीमिया]] (उच्च ब्लड-शुगर) के स्तर नापे ला भी एकर इस्तेमाल कएल जा है।
== तकनीक ==
ग्लूकोमीटर में लेंसट के माध्यम से खून के एक बूंद लेला के बाद ओकरा एकगो डिस्पोज़ेबल टेस्ट स्ट्रिप (परीक्षण पट्टी) पर रखल जाइ हे, जेकरा आधार पर ई उपकरण खून के शुगर-स्तर नापै हे। ई उपकरण शुगर के स्तर बतावै में ३ से ६० [[सेकेंड]] के समय लेवै हे। ई समय अंतराल इस्तेमाल कएल जा रहल मीटर पर निर्भर करै हे। ई एकरा मिलीग्राम प्रति डेसीलीटर या मिलीमोल प्रति लीटर के रूप में देखावै हे। ग्लूकोमीटर के मुख्य भाग परीक्षण पट्टी, कोडिंग, डिस्प्ले आउ क्लॉक मेमोरी होवै हे। परीक्षण पट्टी में एकगो [[रसायन]] लागल रहै हे जे खून के बूंद में मौजूद शर्करा (शुगर) से क्रिया करै हे। कुछ मॉडल में [[प्लास्टिक]] पट्टी होवै हे, जेकरा में शर्करा ऑक्सीडेज के प्रयोग कएल जाइ हे।
सामान्यतः [[प्लाज़्मा (भौतिकी)|प्लाज्मा]] में ग्लूकोज के स्तर, पूरा खून में ग्लूकोज के स्तर के तुलना में १० से १५ प्रतिशत जादा होवै हे। कुछ लोगन में ई धारणा रहै हे कि ग्लूकोमीटर सही परिणाम नइँ देवै हे, लेकिन ई सच नइँ हे।[http://in.jagran.yahoo.com/news/features/general/8_14_5932600.html कुछ पहलू जो अनछुए रह जाते है]{{Dead link|date=जून 2020 |bot=InternetArchiveBot }}। याहू जागरण। ११ नवम्बर २००८ घरेलु ग्लूकोज मीटर पूरा खून में ग्लूकोज के स्तर के नापै हथि आउ परीक्षण प्रयोगशाला (लैब) में प्रयोग होवै वाला मीटर प्लाज्मा में ग्लूकोज के स्तर के नापै हथि। एकर एकगो कारण ई भी हे कि प्रयोगशाला में खून नस (शिरा) से लेल जाइ हे आउ ग्लूकोमीटर में धमनियन से नमूना लेल जाइ हे। भारत में कई गो कंपनियन के ग्लूकोमीटर उपलब्ध हे। ई सब में प्रमुख हे: जॉन्सन एंड जॉन्सन के वन-टच अल्ट्रा, बायर के कॉन्टूर, रोश के एक्यू सीरीज के एक्यूचेक, एक्यूचेक एक्टिव आउ एक्यूट्रेंड आदि। आधुनिक ग्लूकोमीटर के केबल के मदद से कंप्यूटर से भी जोड़ल जा सकै हे। ई प्रकार ई उपकरण अपन परिणाम [[कंप्यूटर]] में भेज देवै हे, जेकरा समय के अनुसार, मनचाहा फॉर्मैट में प्रिंट कएल जा सकै हे, सुरक्षित रखल जा सकै हे आउ विश्लेषण भी कएल जा सकै हे।
== सन्दर्भ ==
{{reflist}}
== बाहरी कड़ियाँ ==
[https://web.archive.org/web/20190702024826/http://itgyan.co.cc/ तकनीकी ज्ञान हिंदी में]
[https://web.archive.org/web/20100221034416/http://diabetes.niddk.nih.gov/ राष्ट्रीय मधुमेह सूचना क्लीयरिंगहाउस]-अमरीका, ''सन्दर्भ हेतु''
[https://web.archive.org/web/20080803112708/http://hindi.webdunia.com/miscellaneous/health/healthnews/0802/05/1080205055_1.htm श्वास गंध बताएगी शक्कर की मात्रा !]
{{मधुमेह}}{{चिकित्सा परीक्षण}}
{{portalpar|इलेक्ट्रॉनिक्स|Nuvola_apps_ksim.png}}
{{DEFAULTSORT:Glucose Meter}}
[[श्रेणी:मधुमेह]]
[[श्रेणी:चिकित्सकीय परीक्षण]]
[[श्रेणी:इलेक्ट्रॉनिक युक्तियाँ]]
[[श्रेणी:मगही विकि लेख]]
jamyfv0nwervrft366vvrlmzskfz5nd
75231
75230
2026-09-08T23:58:18Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* तकनीक */
75231
wikitext
text/x-wiki
[[चित्र:glucose meters.jpg|right|thumb|300px|ग्लूकोमीटर के चौथा पीढ़ी, (१९९३-२००५)। ई सब में नमूना के माप ३०-०.३ μl आउ परीक्षण के समय ५ सेकंड से २ मिनट तक रहे हे। (आधुनिक मीटरन में ५ सेकेंड में परिणाम मिल सकै हे।)]]
'''ग्लूकोमीटर''' ({{Lang-en|Self-Monitoring of Blood Glucose (SMBG)}}) एगो उपकरण है, जेकरा से [[खून]] में [[ग्लूकोज]] के मात्रा नापल जा है।[http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 पैथोलॉजिकल लैब में एक प्रशिक्षित पैथोलोजिस्ट का होना अनिवार्य] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004136/http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 |date=5 मार्च 2016 }}।
ई उपकरण [[चिनिया]] (मधुमेह) के बेमारी में बहुते काम आ सक है। एकर प्रयोग से मरीज अपन घरे पर बिना कोय के मदद के नियमित अंतराल पर [[खून में चीनी]] (ब्लड-शुगर) के जांच कर सकै हथि।[http://www.livehindustan.com/news/tayaarinews/gyan/67-75-96819.html ग्लूकोमीटर]{{Dead link|date=नवंबर 2024 |bot=InternetArchiveBot }}। हिन्दुस्तान लाइव। १२ फ़रवरी २०१०[http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/5030931.cms?prtpage=1 चीनी कम, तो क्या गम नवभारत टाइम्स। २० सितंबर २००९]।
एकर खोज १९७० में होले हल। १९८० के दशक में एकर चलन बहुते बढ़ गेलै। ग्लूकोमीटर के आविष्कार से पहिले मधुमेह के जांच [[पेशाब जांच]] के आधार पर कएल जाइ हलै।
ग्लूकोमीटर [[विद्युत-रासायनिक]] तकनीक के आधार पर काम करै है। एकरा अलावा [[हायपर ग्लाईसीमिया|हाइपोग्लाइसीमिया]] (उच्च ब्लड-शुगर) के स्तर नापे ला भी एकर इस्तेमाल कएल जा है।
== तकनीक ==
ग्लूकोमीटर में लेंसट के माध्यम से खून के एक बूंद लेला के बाद ओकरा एकगो डिस्पोज़ेबल टेस्ट स्ट्रिप (परीक्षण पट्टी) पर रखल जा है, जेकर आधार पर ई उपकरण खून के शुगर-स्तर नापै हे। ई उपकरण शुगर के स्तर बतावै में ३ से ६० [[सेकेंड]] के समय लेव है। ई समय अंतराल इस्तेमाल कएल जा रहल मीटर के गुणवत्ता पर निर्भर करै है। ई एकरा मिलीग्राम प्रति डेसीलीटर या मिलीमोल प्रति लीटर के रूप में देखावै है।
ग्लूकोमीटर के मुख्य भाग परीक्षण पट्टी, कोडिंग, डिस्प्ले आउ क्लॉक मेमोरी होवै है।
परीक्षण पट्टी में एगो [[रसायन]] लगल रहै है जे खून के बूंद में मौजूद चीनी से क्रिया करै हे। कुछ मॉडल में [[प्लास्टिक]] पट्टी होवै है, जेकरा में शर्करा ऑक्सीडेज के प्रयोग कएल जाइ है।
== सन्दर्भ ==
{{reflist}}
== बाहरी कड़ियाँ ==
[https://web.archive.org/web/20190702024826/http://itgyan.co.cc/ तकनीकी ज्ञान हिंदी में]
[https://web.archive.org/web/20100221034416/http://diabetes.niddk.nih.gov/ राष्ट्रीय मधुमेह सूचना क्लीयरिंगहाउस]-अमरीका, ''सन्दर्भ हेतु''
[https://web.archive.org/web/20080803112708/http://hindi.webdunia.com/miscellaneous/health/healthnews/0802/05/1080205055_1.htm श्वास गंध बताएगी शक्कर की मात्रा !]
{{मधुमेह}}{{चिकित्सा परीक्षण}}
{{portalpar|इलेक्ट्रॉनिक्स|Nuvola_apps_ksim.png}}
{{DEFAULTSORT:Glucose Meter}}
[[श्रेणी:मधुमेह]]
[[श्रेणी:चिकित्सकीय परीक्षण]]
[[श्रेणी:इलेक्ट्रॉनिक युक्तियाँ]]
[[श्रेणी:मगही विकि लेख]]
7n86mn03kf2sd9p3vc1y9k43txp0cak
75232
75231
2026-09-09T00:10:44Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* तकनीक */
75232
wikitext
text/x-wiki
[[चित्र:glucose meters.jpg|right|thumb|300px|ग्लूकोमीटर के चौथा पीढ़ी, (१९९३-२००५)। ई सब में नमूना के माप ३०-०.३ μl आउ परीक्षण के समय ५ सेकंड से २ मिनट तक रहे हे। (आधुनिक मीटरन में ५ सेकेंड में परिणाम मिल सकै हे।)]]
'''ग्लूकोमीटर''' ({{Lang-en|Self-Monitoring of Blood Glucose (SMBG)}}) एगो उपकरण है, जेकरा से [[खून]] में [[ग्लूकोज]] के मात्रा नापल जा है।[http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 पैथोलॉजिकल लैब में एक प्रशिक्षित पैथोलोजिस्ट का होना अनिवार्य] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004136/http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 |date=5 मार्च 2016 }}।
ई उपकरण [[चिनिया]] (मधुमेह) के बेमारी में बहुते काम आ सक है। एकर प्रयोग से मरीज अपन घरे पर बिना कोय के मदद के नियमित अंतराल पर [[खून में चीनी]] (ब्लड-शुगर) के जांच कर सकै हथि।[http://www.livehindustan.com/news/tayaarinews/gyan/67-75-96819.html ग्लूकोमीटर]{{Dead link|date=नवंबर 2024 |bot=InternetArchiveBot }}। हिन्दुस्तान लाइव। १२ फ़रवरी २०१०[http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/5030931.cms?prtpage=1 चीनी कम, तो क्या गम नवभारत टाइम्स। २० सितंबर २००९]।
एकर खोज १९७० में होले हल। १९८० के दशक में एकर चलन बहुते बढ़ गेलै। ग्लूकोमीटर के आविष्कार से पहिले मधुमेह के जांच [[पेशाब जांच]] के आधार पर कएल जाइ हलै।
ग्लूकोमीटर [[विद्युत-रासायनिक]] तकनीक के आधार पर काम करै है। एकरा अलावा [[हायपर ग्लाईसीमिया|हाइपोग्लाइसीमिया]] (उच्च ब्लड-शुगर) के स्तर नापे ला भी एकर इस्तेमाल कएल जा है।
== तकनीक ==
ग्लूकोमीटर में लेंसट के माध्यम से खून के एक बूंद लेला के बाद ओकरा एकगो डिस्पोज़ेबल टेस्ट स्ट्रिप (परीक्षण पट्टी) पर रखल जा है, जेकर आधार पर ई उपकरण खून के शुगर-स्तर नापै हे। ई उपकरण शुगर के स्तर बतावै में ३ से ६० [[सेकेंड]] के समय लेव है। ई समय अंतराल इस्तेमाल कएल जा रहल मीटर के गुणवत्ता पर निर्भर करै है। ई एकरा मिलीग्राम प्रति डेसीलीटर या मिलीमोल प्रति लीटर के रूप में देखावै है।
ग्लूकोमीटर के मुख्य भाग परीक्षण पट्टी, कोडिंग, डिस्प्ले आउ क्लॉक मेमोरी होवै है।
परीक्षण पट्टी में एगो [[रसायन]] लगल रहै है जे खून के बूंद में मौजूद चीनी से क्रिया करै हे। कुछ मॉडल में [[प्लास्टिक]] पट्टी होवै है, जेकरा में शर्करा ऑक्सीडाइज के प्रयोग कएल जाइ है।
सामान्यतः [[प्लाज़्मा (भौतिकी)|प्लाज्मा]] में ग्लूकोज के स्तर, पूरा खून में ग्लूकोज के स्तर के तुलना में १० से १५ प्रतिशत जादा होवै है। कुछ लोगन में ई धारणा है कि ग्लूकोमीटर सही परिणाम नइँ देवै हे, लेकिन ई सच नइँ हे।[http://in.jagran.yahoo.com/news/features/general/8_14_5932600.html कुछ पहलू जो अनछुए रह जाते है]{{Dead link|date=जून 2020 |bot=InternetArchiveBot }}।
== प्रकार ==
ग्लूकोमीटर दू तरह के होव है। एगो घरेलु ग्लूकोमीटर औ दोसरका प्रयोगशाला ग्लूकोमीटर।
घरेलु ग्लूको मीटर पूरा खून में चीनी के स्तर के जांच करै है। एकरा में जाँच करेला खून के बूंद धमनियन से लेल जा हकै।
प्रयोगशाला में प्रयोग होवै वाला मीटर प्लाज्मा में ग्लूकोज के स्तर के नापै है एकरा में जाँच ला नमूना खून शिरा (नस) से लेल जा है।
== उपलब्धता ==
== सन्दर्भ ==
{{reflist}}
== बाहरी कड़ियाँ ==
[https://web.archive.org/web/20190702024826/http://itgyan.co.cc/ तकनीकी ज्ञान हिंदी में]
[https://web.archive.org/web/20100221034416/http://diabetes.niddk.nih.gov/ राष्ट्रीय मधुमेह सूचना क्लीयरिंगहाउस]-अमरीका, ''सन्दर्भ हेतु''
[https://web.archive.org/web/20080803112708/http://hindi.webdunia.com/miscellaneous/health/healthnews/0802/05/1080205055_1.htm श्वास गंध बताएगी शक्कर की मात्रा !]
{{मधुमेह}}{{चिकित्सा परीक्षण}}
{{portalpar|इलेक्ट्रॉनिक्स|Nuvola_apps_ksim.png}}
{{DEFAULTSORT:Glucose Meter}}
[[श्रेणी:मधुमेह]]
[[श्रेणी:चिकित्सकीय परीक्षण]]
[[श्रेणी:इलेक्ट्रॉनिक युक्तियाँ]]
[[श्रेणी:मगही विकि लेख]]
5jikvg042fg6gvsk6hb5393dt6hwkb7
75233
75232
2026-09-09T00:15:43Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* उपलब्धता */
75233
wikitext
text/x-wiki
[[चित्र:glucose meters.jpg|right|thumb|300px|ग्लूकोमीटर के चौथा पीढ़ी, (१९९३-२००५)। ई सब में नमूना के माप ३०-०.३ μl आउ परीक्षण के समय ५ सेकंड से २ मिनट तक रहे हे। (आधुनिक मीटरन में ५ सेकेंड में परिणाम मिल सकै हे।)]]
'''ग्लूकोमीटर''' ({{Lang-en|Self-Monitoring of Blood Glucose (SMBG)}}) एगो उपकरण है, जेकरा से [[खून]] में [[ग्लूकोज]] के मात्रा नापल जा है।[http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 पैथोलॉजिकल लैब में एक प्रशिक्षित पैथोलोजिस्ट का होना अनिवार्य] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004136/http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 |date=5 मार्च 2016 }}।
ई उपकरण [[चिनिया]] (मधुमेह) के बेमारी में बहुते काम आ सक है। एकर प्रयोग से मरीज अपन घरे पर बिना कोय के मदद के नियमित अंतराल पर [[खून में चीनी]] (ब्लड-शुगर) के जांच कर सकै हथि।[http://www.livehindustan.com/news/tayaarinews/gyan/67-75-96819.html ग्लूकोमीटर]{{Dead link|date=नवंबर 2024 |bot=InternetArchiveBot }}। हिन्दुस्तान लाइव। १२ फ़रवरी २०१०[http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/5030931.cms?prtpage=1 चीनी कम, तो क्या गम नवभारत टाइम्स। २० सितंबर २००९]।
एकर खोज १९७० में होले हल। १९८० के दशक में एकर चलन बहुते बढ़ गेलै। ग्लूकोमीटर के आविष्कार से पहिले मधुमेह के जांच [[पेशाब जांच]] के आधार पर कएल जाइ हलै।
ग्लूकोमीटर [[विद्युत-रासायनिक]] तकनीक के आधार पर काम करै है। एकरा अलावा [[हायपर ग्लाईसीमिया|हाइपोग्लाइसीमिया]] (उच्च ब्लड-शुगर) के स्तर नापे ला भी एकर इस्तेमाल कएल जा है।
== तकनीक ==
ग्लूकोमीटर में लेंसट के माध्यम से खून के एक बूंद लेला के बाद ओकरा एकगो डिस्पोज़ेबल टेस्ट स्ट्रिप (परीक्षण पट्टी) पर रखल जा है, जेकर आधार पर ई उपकरण खून के शुगर-स्तर नापै हे। ई उपकरण शुगर के स्तर बतावै में ३ से ६० [[सेकेंड]] के समय लेव है। ई समय अंतराल इस्तेमाल कएल जा रहल मीटर के गुणवत्ता पर निर्भर करै है। ई एकरा मिलीग्राम प्रति डेसीलीटर या मिलीमोल प्रति लीटर के रूप में देखावै है।
ग्लूकोमीटर के मुख्य भाग परीक्षण पट्टी, कोडिंग, डिस्प्ले आउ क्लॉक मेमोरी होवै है।
परीक्षण पट्टी में एगो [[रसायन]] लगल रहै है जे खून के बूंद में मौजूद चीनी से क्रिया करै हे। कुछ मॉडल में [[प्लास्टिक]] पट्टी होवै है, जेकरा में शर्करा ऑक्सीडाइज के प्रयोग कएल जाइ है।
सामान्यतः [[प्लाज़्मा (भौतिकी)|प्लाज्मा]] में ग्लूकोज के स्तर, पूरा खून में ग्लूकोज के स्तर के तुलना में १० से १५ प्रतिशत जादा होवै है। कुछ लोगन में ई धारणा है कि ग्लूकोमीटर सही परिणाम नइँ देवै हे, लेकिन ई सच नइँ हे।[http://in.jagran.yahoo.com/news/features/general/8_14_5932600.html कुछ पहलू जो अनछुए रह जाते है]{{Dead link|date=जून 2020 |bot=InternetArchiveBot }}।
== प्रकार ==
ग्लूकोमीटर दू तरह के होव है। एगो घरेलु ग्लूकोमीटर औ दोसरका प्रयोगशाला ग्लूकोमीटर।
घरेलु ग्लूको मीटर पूरा खून में चीनी के स्तर के जांच करै है। एकरा में जाँच करेला खून के बूंद धमनियन से लेल जा हकै।
प्रयोगशाला में प्रयोग होवै वाला मीटर प्लाज्मा में ग्लूकोज के स्तर के नापै है एकरा में जाँच ला नमूना खून शिरा (नस) से लेल जा है।
== उपलब्धता ==
। भारत में कई कंपनियन के ग्लूकोमीटर उपलब्ध है। ई सब में प्रमुख हे: जॉन्सन एंड जॉन्सन के वन-टच अल्ट्रा, बायर के कॉन्टूर, रोश के एक्यू सीरीज के एक्यूचेक, एक्यूचेक एक्टिव आउ एक्यूट्रेंड
आदि।
== सन्दर्भ ==
{{reflist}}
== बाहरी कड़ियाँ ==
[https://web.archive.org/web/20190702024826/http://itgyan.co.cc/ तकनीकी ज्ञान हिंदी में]
[https://web.archive.org/web/20100221034416/http://diabetes.niddk.nih.gov/ राष्ट्रीय मधुमेह सूचना क्लीयरिंगहाउस]-अमरीका, ''सन्दर्भ हेतु''
[https://web.archive.org/web/20080803112708/http://hindi.webdunia.com/miscellaneous/health/healthnews/0802/05/1080205055_1.htm श्वास गंध बताएगी शक्कर की मात्रा !]
{{मधुमेह}}{{चिकित्सा परीक्षण}}
{{portalpar|इलेक्ट्रॉनिक्स|Nuvola_apps_ksim.png}}
{{DEFAULTSORT:Glucose Meter}}
[[श्रेणी:मधुमेह]]
[[श्रेणी:चिकित्सकीय परीक्षण]]
[[श्रेणी:इलेक्ट्रॉनिक युक्तियाँ]]
[[श्रेणी:मगही विकि लेख]]
pnrkh2ubqqb7tgkfx830ef614szfgdf
75234
75233
2026-09-09T00:16:06Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* तकनीक */
75234
wikitext
text/x-wiki
[[चित्र:glucose meters.jpg|right|thumb|300px|ग्लूकोमीटर के चौथा पीढ़ी, (१९९३-२००५)। ई सब में नमूना के माप ३०-०.३ μl आउ परीक्षण के समय ५ सेकंड से २ मिनट तक रहे हे। (आधुनिक मीटरन में ५ सेकेंड में परिणाम मिल सकै हे।)]]
'''ग्लूकोमीटर''' ({{Lang-en|Self-Monitoring of Blood Glucose (SMBG)}}) एगो उपकरण है, जेकरा से [[खून]] में [[ग्लूकोज]] के मात्रा नापल जा है।[http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 पैथोलॉजिकल लैब में एक प्रशिक्षित पैथोलोजिस्ट का होना अनिवार्य] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004136/http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 |date=5 मार्च 2016 }}।
ई उपकरण [[चिनिया]] (मधुमेह) के बेमारी में बहुते काम आ सक है। एकर प्रयोग से मरीज अपन घरे पर बिना कोय के मदद के नियमित अंतराल पर [[खून में चीनी]] (ब्लड-शुगर) के जांच कर सकै हथि।[http://www.livehindustan.com/news/tayaarinews/gyan/67-75-96819.html ग्लूकोमीटर]{{Dead link|date=नवंबर 2024 |bot=InternetArchiveBot }}। हिन्दुस्तान लाइव। १२ फ़रवरी २०१०[http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/5030931.cms?prtpage=1 चीनी कम, तो क्या गम नवभारत टाइम्स। २० सितंबर २००९]।
एकर खोज १९७० में होले हल। १९८० के दशक में एकर चलन बहुते बढ़ गेलै। ग्लूकोमीटर के आविष्कार से पहिले मधुमेह के जांच [[पेशाब जांच]] के आधार पर कएल जाइ हलै।
ग्लूकोमीटर [[विद्युत-रासायनिक]] तकनीक के आधार पर काम करै है। एकरा अलावा [[हायपर ग्लाईसीमिया|हाइपोग्लाइसीमिया]] (उच्च ब्लड-शुगर) के स्तर नापे ला भी एकर इस्तेमाल कएल जा है।
== तकनीक ==
ग्लूकोमीटर में लेंसट के माध्यम से खून के एक बूंद लेला के बाद ओकरा एकगो डिस्पोज़ेबल टेस्ट स्ट्रिप (परीक्षण पट्टी) पर रखल जा है, जेकर आधार पर ई उपकरण खून के शुगर-स्तर नापै हे। ई उपकरण शुगर के स्तर बतावै में ३ से ६० [[सेकेंड]] के समय लेव है। ई समय अंतराल इस्तेमाल कएल जा रहल मीटर के गुणवत्ता पर निर्भर करै है। ई एकरा मिलीग्राम प्रति डेसीलीटर या मिलीमोल प्रति लीटर के रूप में देखावै है।
ग्लूकोमीटर के मुख्य भाग परीक्षण पट्टी, कोडिंग, डिस्प्ले आउ क्लॉक मेमोरी होवै है।
परीक्षण पट्टी में एगो [[रसायन]] लगल रहै है जे खून के बूंद में मौजूद चीनी से क्रिया करै हे। कुछ मॉडल में [[प्लास्टिक]] पट्टी होवै है, जेकरा में शर्करा ऑक्सीडाइज के प्रयोग कएल जाइ है।
सामान्यतः [[प्लाज़्मा (भौतिकी)|प्लाज्मा]] में ग्लूकोज के स्तर, पूरा खून में ग्लूकोज के स्तर के तुलना में १० से १५ प्रतिशत जादा होवै है। कुछ लोगन में ई धारणा है कि ग्लूकोमीटर सही परिणाम नइँ देवै हे, लेकिन ई सच नइँ हे।[http://in.jagran.yahoo.com/news/features/general/8_14_5932600.html कुछ पहलू जो अनछुए रह जाते है]{{Dead link|date=जून 2020 |bot=InternetArchiveBot }}।
आधुनिक ग्लूकोमीटर के तार के मदद से कंप्यूटर से भी जोड़ल जा सकै है।
ई तरह से ई उपकरण अपन परिणाम [[कंप्यूटर]] में भेज देवै है।
इ परिणाम के मनचाहे समय में मनचाहे स्वरूप में छापल जा सकै है। एकरा डिजिटल रूप में भी सुरक्षित रखल जा सक है औ्र विश्लेषण भी कइल जा सकै है।
== प्रकार ==
ग्लूकोमीटर दू तरह के होव है। एगो घरेलु ग्लूकोमीटर औ दोसरका प्रयोगशाला ग्लूकोमीटर।
घरेलु ग्लूको मीटर पूरा खून में चीनी के स्तर के जांच करै है। एकरा में जाँच करेला खून के बूंद धमनियन से लेल जा हकै।
प्रयोगशाला में प्रयोग होवै वाला मीटर प्लाज्मा में ग्लूकोज के स्तर के नापै है एकरा में जाँच ला नमूना खून शिरा (नस) से लेल जा है।
== उपलब्धता ==
। भारत में कई कंपनियन के ग्लूकोमीटर उपलब्ध है। ई सब में प्रमुख हे: जॉन्सन एंड जॉन्सन के वन-टच अल्ट्रा, बायर के कॉन्टूर, रोश के एक्यू सीरीज के एक्यूचेक, एक्यूचेक एक्टिव आउ एक्यूट्रेंड
आदि।
== सन्दर्भ ==
{{reflist}}
== बाहरी कड़ियाँ ==
[https://web.archive.org/web/20190702024826/http://itgyan.co.cc/ तकनीकी ज्ञान हिंदी में]
[https://web.archive.org/web/20100221034416/http://diabetes.niddk.nih.gov/ राष्ट्रीय मधुमेह सूचना क्लीयरिंगहाउस]-अमरीका, ''सन्दर्भ हेतु''
[https://web.archive.org/web/20080803112708/http://hindi.webdunia.com/miscellaneous/health/healthnews/0802/05/1080205055_1.htm श्वास गंध बताएगी शक्कर की मात्रा !]
{{मधुमेह}}{{चिकित्सा परीक्षण}}
{{portalpar|इलेक्ट्रॉनिक्स|Nuvola_apps_ksim.png}}
{{DEFAULTSORT:Glucose Meter}}
[[श्रेणी:मधुमेह]]
[[श्रेणी:चिकित्सकीय परीक्षण]]
[[श्रेणी:इलेक्ट्रॉनिक युक्तियाँ]]
[[श्रेणी:मगही विकि लेख]]
5phl3c6i2ltlaunkqf8bcztcorxicl5
75235
75234
2026-09-09T00:24:27Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* बाहरी कड़ियाँ */
75235
wikitext
text/x-wiki
[[चित्र:glucose meters.jpg|right|thumb|300px|ग्लूकोमीटर के चौथा पीढ़ी, (१९९३-२००५)। ई सब में नमूना के माप ३०-०.३ μl आउ परीक्षण के समय ५ सेकंड से २ मिनट तक रहे हे। (आधुनिक मीटरन में ५ सेकेंड में परिणाम मिल सकै हे।)]]
'''ग्लूकोमीटर''' ({{Lang-en|Self-Monitoring of Blood Glucose (SMBG)}}) एगो उपकरण है, जेकरा से [[खून]] में [[ग्लूकोज]] के मात्रा नापल जा है।[http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 पैथोलॉजिकल लैब में एक प्रशिक्षित पैथोलोजिस्ट का होना अनिवार्य] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004136/http://jansanchaar.in/index.php?option=com_content&view=article&id=1864:hello-sirsa-dr-gn-verma&catid=1:sirsa-news&Itemid=54 |date=5 मार्च 2016 }}।
ई उपकरण [[चिनिया]] (मधुमेह) के बेमारी में बहुते काम आ सक है। एकर प्रयोग से मरीज अपन घरे पर बिना कोय के मदद के नियमित अंतराल पर [[खून में चीनी]] (ब्लड-शुगर) के जांच कर सकै हथि।[http://www.livehindustan.com/news/tayaarinews/gyan/67-75-96819.html ग्लूकोमीटर]{{Dead link|date=नवंबर 2024 |bot=InternetArchiveBot }}। हिन्दुस्तान लाइव। १२ फ़रवरी २०१०[http://navbharattimes.indiatimes.com/articleshow/5030931.cms?prtpage=1 चीनी कम, तो क्या गम नवभारत टाइम्स। २० सितंबर २००९]।
एकर खोज १९७० में होले हल। १९८० के दशक में एकर चलन बहुते बढ़ गेलै। ग्लूकोमीटर के आविष्कार से पहिले मधुमेह के जांच [[पेशाब जांच]] के आधार पर कएल जाइ हलै।
ग्लूकोमीटर [[विद्युत-रासायनिक]] तकनीक के आधार पर काम करै है। एकरा अलावा [[हायपर ग्लाईसीमिया|हाइपोग्लाइसीमिया]] (उच्च ब्लड-शुगर) के स्तर नापे ला भी एकर इस्तेमाल कएल जा है।
== तकनीक ==
ग्लूकोमीटर में लेंसट के माध्यम से खून के एक बूंद लेला के बाद ओकरा एकगो डिस्पोज़ेबल टेस्ट स्ट्रिप (परीक्षण पट्टी) पर रखल जा है, जेकर आधार पर ई उपकरण खून के शुगर-स्तर नापै हे। ई उपकरण शुगर के स्तर बतावै में ३ से ६० [[सेकेंड]] के समय लेव है। ई समय अंतराल इस्तेमाल कएल जा रहल मीटर के गुणवत्ता पर निर्भर करै है। ई एकरा मिलीग्राम प्रति डेसीलीटर या मिलीमोल प्रति लीटर के रूप में देखावै है।
ग्लूकोमीटर के मुख्य भाग परीक्षण पट्टी, कोडिंग, डिस्प्ले आउ क्लॉक मेमोरी होवै है।
परीक्षण पट्टी में एगो [[रसायन]] लगल रहै है जे खून के बूंद में मौजूद चीनी से क्रिया करै हे। कुछ मॉडल में [[प्लास्टिक]] पट्टी होवै है, जेकरा में शर्करा ऑक्सीडाइज के प्रयोग कएल जाइ है।
सामान्यतः [[प्लाज़्मा (भौतिकी)|प्लाज्मा]] में ग्लूकोज के स्तर, पूरा खून में ग्लूकोज के स्तर के तुलना में १० से १५ प्रतिशत जादा होवै है। कुछ लोगन में ई धारणा है कि ग्लूकोमीटर सही परिणाम नइँ देवै हे, लेकिन ई सच नइँ हे।[http://in.jagran.yahoo.com/news/features/general/8_14_5932600.html कुछ पहलू जो अनछुए रह जाते है]{{Dead link|date=जून 2020 |bot=InternetArchiveBot }}।
आधुनिक ग्लूकोमीटर के तार के मदद से कंप्यूटर से भी जोड़ल जा सकै है।
ई तरह से ई उपकरण अपन परिणाम [[कंप्यूटर]] में भेज देवै है।
इ परिणाम के मनचाहे समय में मनचाहे स्वरूप में छापल जा सकै है। एकरा डिजिटल रूप में भी सुरक्षित रखल जा सक है औ्र विश्लेषण भी कइल जा सकै है।
== प्रकार ==
ग्लूकोमीटर दू तरह के होव है। एगो घरेलु ग्लूकोमीटर औ दोसरका प्रयोगशाला ग्लूकोमीटर।
घरेलु ग्लूको मीटर पूरा खून में चीनी के स्तर के जांच करै है। एकरा में जाँच करेला खून के बूंद धमनियन से लेल जा हकै।
प्रयोगशाला में प्रयोग होवै वाला मीटर प्लाज्मा में ग्लूकोज के स्तर के नापै है एकरा में जाँच ला नमूना खून शिरा (नस) से लेल जा है।
== उपलब्धता ==
। भारत में कई कंपनियन के ग्लूकोमीटर उपलब्ध है। ई सब में प्रमुख हे: जॉन्सन एंड जॉन्सन के वन-टच अल्ट्रा, बायर के कॉन्टूर, रोश के एक्यू सीरीज के एक्यूचेक, एक्यूचेक एक्टिव आउ एक्यूट्रेंड
आदि।
== सन्दर्भ ==
{{reflist}}
== बाहरी कड़ियाँ ==
* [https://web.archive.org/web/20190702024826/http://itgyan.co.cc/ तकनीकी ज्ञान हिंदी में]
* [https://web.archive.org/web/20100221034416/http://diabetes.niddk.nih.gov/ राष्ट्रीय मधुमेह सूचना क्लीयरिंगहाउस]-अमरीका, ''सन्दर्भ हेतु''
* [https://web.archive.org/web/20080803112708/http://hindi.webdunia.com/miscellaneous/health/healthnews/0802/05/1080205055_1.htm श्वास गंध बताएगी शक्कर की मात्रा !]
{{मधुमेह}}{{चिकित्सा परीक्षण}}
{{portalpar|इलेक्ट्रॉनिक्स|Nuvola_apps_ksim.png}}
{{DEFAULTSORT:Glucose Meter}}
[[श्रेणी:मधुमेह]]
[[श्रेणी:जाँच उपकरण]]
4fnti5dnf0wdwcvjud8cladxzu56xf4
कोच-राजबंशी
0
18020
75238
2026-09-09T03:23:46Z
Kandarpajit Kallol
168
"[[File:Rajbanshi_Rangpuri_Kamatapuri.svg|thumb]] '''कामतापुरी या राजबंशी''' ([[अङ्ग्रेजी]]: Kamatapuri/Rajbongshi language) इंडो-आर्य भाषा परिवार के एगो भाषा हइ। १५ मिलियन से भी अधिक लोग ई भाषा के बोलऽ हथ। ==नाम== कामतापु..." सङ्गे नया पन्ना बनावल गेलै
75238
wikitext
text/x-wiki
[[File:Rajbanshi_Rangpuri_Kamatapuri.svg|thumb]]
'''कामतापुरी या राजबंशी''' ([[अङ्ग्रेजी]]: Kamatapuri/Rajbongshi language) इंडो-आर्य भाषा परिवार के एगो भाषा हइ। १५ मिलियन से भी अधिक लोग ई भाषा के बोलऽ हथ।
==नाम==
कामतापुरी/रंगपुरी/राजबंशी भाषा अलग-अलग नाम से जानल जइत हइ। ऐतिहासिक रूप से ई भाषा के दुनिया भर में रंगपुरी, कामतापुरी आ राजबंशी नाम से जानल गेल हइ। [[भारत|भारत]] में एकरा के कामतापुरी, राजबंशी, कोच-राजबंशी, गोआलपारिया या सूर्यापुरी नाम से जानल जइत हइ। [[नेपाल|नेपाल]] में ताजपुरी नाम प्रचलित हइ। [[बांग्लादेश|बांग्लादेश]] में एकरा के रंगपुरी (अमपुरिया) कहल जइत हइ।
==विस्तार==
[[असम|असम]] के धुबरी, कोकराझार, चिरांग, बोंगाईगाँव आ गोआलपाड़ा जिला में ई भाषा बोले वाला लोग के संख्या सबसे अधिक हइ। दरंग जिला में भी कुछ लोग ई भाषा बोलऽ हथ। उत्तर बंगाल के कूचबिहार, जलपाईगुड़ी, उत्तर दिनाजपुर, दक्षिण दिनाजपुर आ दार्जिलिंग के तराई इलाका में भी ई भाषा बोलल जइत हइ। [[बिहार|बिहार]] के कटिहार, पूर्णिया आ किशनगंज जिला के कुछ इलाका में भी एकरा के बोलऽ हथ।
[[नेपाल|नेपाल]] के मोरंग आ झापा जिला, [[भूटान|भूटान]] के कुछ इलाका तथा [[बांग्लादेश|बांग्लादेश]] के अविभाजित रंगपुर जिला में भी ई भाषा बोले वाला लोग रहऽ हथ। मेघालय, त्रिपुरा आ संबलपुर (ओडिशा) में भी ई भाषा बोले वाला लोग मिलऽ हथ। इलाका के अनुसार एकरा के राजबंशी, गोआलपारिया, देशी, रंगपुरी आदि अलग-अलग नाम से जानल जइत हइ। ई भाषा बोले वाला लोग के संख्या १५ मिलियन से अधिक बतावल जइत हइ।
==मगही, असमिया, सिलेटी आ बंगाली भाषा के साथ तुलना==
{| class="wikitable" style="text-align:center;" align="center"
|-
! कामतापुरी (राजबंशी) !! मगही !! असमिया !! बंगाली !! सिलेटी !! अंग्रेज़ी अर्थ
|-
| Muĩ kôrûng || हम करऽ हिअइ || Môi kôrû || Ami kôri || Ami xori || I do
|-
| Muĩ kôrià àsûng || हम करऽ रहल हिअइ || Môi kôri asû || Ami kôrchi || Ami xoriar || I am doing
|-
| Muĩ kôrsilûng || हम कइलिअइ || Môi kôrisilû || Ami kôrêchi || Ami xorsilam || I did
|-
| Muĩ kôrià àsilûng || हम कर रहल रहिअइ || Môi kôri asilû || Ami kôrchilam || Ami xorat aslam || I was doing
|-
| Muĩ kôrim || हम करबइ || Môi kôrim || Ami kôrbo || Ami xormu || I will do
|-
| Muĩ kôriyà thakim || हम करइत रहबइ || Môi kôri thakim || Ami kôrtê thakbo || Ami xorat taxmu || I will be doing
|-
|}
==संबंधित भाषा आ उपभाषा के साथ तुलना==
{| class="wikitable" style="text-align:center;" align="center"
|-
!rowspan="2" | अंग्रेज़ी !!colspan="2" | कामरूपी !! राढ़ी !!colspan="3"| वंगीय
|-
!कामतापुरी !! मानक असमिया !! मानक बंगाली !! सिलेटी !! खुलनाईया बंगाली !! ढाकाइया बंगाली
|-
| I do || Muĩ korong || Moe korü̃/korönɡ || Ami kori || Ami xorí || Ami kori || Ami kori
|-
| I am doing || Muĩ korir dhorichung || Moe kori asü̃/asöng || Ami korchhi || Ami xoriar/xorram || Ami kortisi || Ami kortasi
|-
| I did || Muĩ korisong || Moe korisü̃/korisöng || Ami korechhi || Ami xor(i)si || Ami korsi || Ami korsi
|-
| I did (perfective) || Muĩ korilung || Moe korilü̃/korilöng || Ami kôrlam || Ami xorlam || Ami kôrlam || Ami kôrlam
|-
| I did (distant) || Muĩ korisilung || Moe korisilü̃/korisilong || Ami korechhilam || Ami xors(i)lam || Ami korsilam || Ami korsilam
|-
| I was doing || Muĩ koria asilung || Moe kori asilü̃/asilöng || Ami korchhilam || Ami xorat aslam || Ami kortesilam || Ami kortasilam
|-
| I will do || Muĩ korim || Moe korim || Ami korbo || Ami xormu || Ami kormu/korbani || Ami kormu
|-
| I will be doing || Muĩ koria thakim || Moe kori thakim || Ami korte thakbo || Ami xorat táxmu || Ami korti thakmu/thakbani || Ami korte thakmu
|-
|}
==बाहरी कड़ी==
*[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/Main_Page कामतापुरी विकिमीडिया]
*[https://en.wikipedia.org/wiki/Rangpuri_language Rangpuri Language]
*[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=rkt Ethnologue Report on Rangpuri]
*[https://www.ethnologue.com/language/rjs/ Ethnologue Report on Rajbanshi]
==संदर्भ==
[[Category:भाषा]]
iazirmx86re57ujzi39r4s25h3g1xtg
75239
75238
2026-09-09T03:25:02Z
Kandarpajit Kallol
168
[[कामतापुरी भाषा]] के पुनर्निर्देशित
75239
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[कामतापुरी भाषा]]
m9958oc1yf40z1djmvgipkiiq01trzm
कामतापुरी भाषा
0
18021
75240
2026-09-09T03:25:16Z
Kandarpajit Kallol
168
"[[File:Rajbanshi_Rangpuri_Kamatapuri.svg|thumb]] '''कामतापुरी या राजबंशी''' ([[अङ्ग्रेजी]]: Kamatapuri/Rajbongshi language) इंडो-आर्य भाषा परिवार के एगो भाषा हइ। १५ मिलियन से भी अधिक लोग ई भाषा के बोलऽ हथ। ==नाम== कामतापु..." सङ्गे नया पन्ना बनावल गेलै
75240
wikitext
text/x-wiki
[[File:Rajbanshi_Rangpuri_Kamatapuri.svg|thumb]]
'''कामतापुरी या राजबंशी''' ([[अङ्ग्रेजी]]: Kamatapuri/Rajbongshi language) इंडो-आर्य भाषा परिवार के एगो भाषा हइ। १५ मिलियन से भी अधिक लोग ई भाषा के बोलऽ हथ।
==नाम==
कामतापुरी/रंगपुरी/राजबंशी भाषा अलग-अलग नाम से जानल जइत हइ। ऐतिहासिक रूप से ई भाषा के दुनिया भर में रंगपुरी, कामतापुरी आ राजबंशी नाम से जानल गेल हइ। [[भारत|भारत]] में एकरा के कामतापुरी, राजबंशी, कोच-राजबंशी, गोआलपारिया या सूर्यापुरी नाम से जानल जइत हइ। [[नेपाल|नेपाल]] में ताजपुरी नाम प्रचलित हइ। [[बांग्लादेश|बांग्लादेश]] में एकरा के रंगपुरी (अमपुरिया) कहल जइत हइ।
==विस्तार==
[[असम|असम]] के धुबरी, कोकराझार, चिरांग, बोंगाईगाँव आ गोआलपाड़ा जिला में ई भाषा बोले वाला लोग के संख्या सबसे अधिक हइ। दरंग जिला में भी कुछ लोग ई भाषा बोलऽ हथ। उत्तर बंगाल के कूचबिहार, जलपाईगुड़ी, उत्तर दिनाजपुर, दक्षिण दिनाजपुर आ दार्जिलिंग के तराई इलाका में भी ई भाषा बोलल जइत हइ। [[बिहार|बिहार]] के कटिहार, पूर्णिया आ किशनगंज जिला के कुछ इलाका में भी एकरा के बोलऽ हथ।
[[नेपाल|नेपाल]] के मोरंग आ झापा जिला, [[भूटान|भूटान]] के कुछ इलाका तथा [[बांग्लादेश|बांग्लादेश]] के अविभाजित रंगपुर जिला में भी ई भाषा बोले वाला लोग रहऽ हथ। मेघालय, त्रिपुरा आ संबलपुर (ओडिशा) में भी ई भाषा बोले वाला लोग मिलऽ हथ। इलाका के अनुसार एकरा के राजबंशी, गोआलपारिया, देशी, रंगपुरी आदि अलग-अलग नाम से जानल जइत हइ। ई भाषा बोले वाला लोग के संख्या १५ मिलियन से अधिक बतावल जइत हइ।
==मगही, असमिया, सिलेटी आ बंगाली भाषा के साथ तुलना==
{| class="wikitable" style="text-align:center;" align="center"
|-
! कामतापुरी (राजबंशी) !! मगही !! असमिया !! बंगाली !! सिलेटी !! अंग्रेज़ी अर्थ
|-
| Muĩ kôrûng || हम करऽ हिअइ || Môi kôrû || Ami kôri || Ami xori || I do
|-
| Muĩ kôrià àsûng || हम करऽ रहल हिअइ || Môi kôri asû || Ami kôrchi || Ami xoriar || I am doing
|-
| Muĩ kôrsilûng || हम कइलिअइ || Môi kôrisilû || Ami kôrêchi || Ami xorsilam || I did
|-
| Muĩ kôrià àsilûng || हम कर रहल रहिअइ || Môi kôri asilû || Ami kôrchilam || Ami xorat aslam || I was doing
|-
| Muĩ kôrim || हम करबइ || Môi kôrim || Ami kôrbo || Ami xormu || I will do
|-
| Muĩ kôriyà thakim || हम करइत रहबइ || Môi kôri thakim || Ami kôrtê thakbo || Ami xorat taxmu || I will be doing
|-
|}
==संबंधित भाषा आ उपभाषा के साथ तुलना==
{| class="wikitable" style="text-align:center;" align="center"
|-
!rowspan="2" | अंग्रेज़ी !!colspan="2" | कामरूपी !! राढ़ी !!colspan="3"| वंगीय
|-
!कामतापुरी !! मानक असमिया !! मानक बंगाली !! सिलेटी !! खुलनाईया बंगाली !! ढाकाइया बंगाली
|-
| I do || Muĩ korong || Moe korü̃/korönɡ || Ami kori || Ami xorí || Ami kori || Ami kori
|-
| I am doing || Muĩ korir dhorichung || Moe kori asü̃/asöng || Ami korchhi || Ami xoriar/xorram || Ami kortisi || Ami kortasi
|-
| I did || Muĩ korisong || Moe korisü̃/korisöng || Ami korechhi || Ami xor(i)si || Ami korsi || Ami korsi
|-
| I did (perfective) || Muĩ korilung || Moe korilü̃/korilöng || Ami kôrlam || Ami xorlam || Ami kôrlam || Ami kôrlam
|-
| I did (distant) || Muĩ korisilung || Moe korisilü̃/korisilong || Ami korechhilam || Ami xors(i)lam || Ami korsilam || Ami korsilam
|-
| I was doing || Muĩ koria asilung || Moe kori asilü̃/asilöng || Ami korchhilam || Ami xorat aslam || Ami kortesilam || Ami kortasilam
|-
| I will do || Muĩ korim || Moe korim || Ami korbo || Ami xormu || Ami kormu/korbani || Ami kormu
|-
| I will be doing || Muĩ koria thakim || Moe kori thakim || Ami korte thakbo || Ami xorat táxmu || Ami korti thakmu/thakbani || Ami korte thakmu
|-
|}
==बाहरी कड़ी==
*[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/Main_Page कामतापुरी विकिमीडिया]
*[https://en.wikipedia.org/wiki/Rangpuri_language Rangpuri Language]
*[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=rkt Ethnologue Report on Rangpuri]
*[https://www.ethnologue.com/language/rjs/ Ethnologue Report on Rajbanshi]
==संदर्भ==
[[Category:भाषा]]
iazirmx86re57ujzi39r4s25h3g1xtg
75241
75240
2026-09-09T03:29:01Z
Kandarpajit Kallol
168
/* */
75241
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = कामतापुरी / राजबंशी
| nativename = कोच-राजबंशी/कामतापुरी/राजबंशी/<br>गोआलपारिया/देशी ([[भारत]])<br>रंगपुरी/अंगपुरी ([[बांग्लादेश]])<br>[[राजबंशी भाषा (नेपाल)|राजबंशी]]/ताजपुरी ([[नेपाल]])
| image = [[File:Rajbanshi Rangpuri Kamatapuri.svg|200px]]
| pronunciation =
| states = [[बांग्लादेश]],<br>[[भारत]],<br>[[नेपाल]]
| region = [[असम]], [[पश्चिम बंगाल]], [[बिहार]], [[मेघालय]], [[त्रिपुरा]], [[रंगपुर विभाग|रंगपुर]], [[मोरंग जिला|मोरंग]], [[झापा जिला|झापा]] आदि
| speakers = १५.१४३ मिलियन
| date = २००७
| ref = <ref name="Ethnologue">{{Cite web
|title=Rangpuri
|url=https://www.ethnologue.com/language/rkt/
|publisher=Ethnologue
|access-date=२०२६-०९-०९
}}</ref>
| familycolor = Indo-European
| fam2 = [[भारत-ईरानी भाषाएँ|भारत-ईरानी]]
| fam3 = [[इंडो-आर्य भाषाएँ|इंडो-आर्य]]
| fam4 = [[पूर्वी इंडो-आर्य भाषाएँ|पूर्वी इंडो-आर्य]]
| fam5 = [[कामरूपी प्राकृत]]
| iso3 = rkt
| glotto = rang1265
| glottoname = कामता
| glotto2 = rajb1243
| glottoname2 = राजबंशी
| glotto3 = rang1272
| glottoname3 = रंगपुरी
}}
'''कामतापुरी या राजबंशी''' ([[अङ्ग्रेजी]]: Kamatapuri/Rajbongshi language) इंडो-आर्य भाषा परिवार के एगो भाषा हइ। १५ मिलियन से भी अधिक लोग ई भाषा के बोलऽ हथ।
==नाम==
कामतापुरी/रंगपुरी/राजबंशी भाषा अलग-अलग नाम से जानल जइत हइ। ऐतिहासिक रूप से ई भाषा के दुनिया भर में रंगपुरी, कामतापुरी आ राजबंशी नाम से जानल गेल हइ। [[भारत|भारत]] में एकरा के कामतापुरी, राजबंशी, कोच-राजबंशी, गोआलपारिया या सूर्यापुरी नाम से जानल जइत हइ। [[नेपाल|नेपाल]] में ताजपुरी नाम प्रचलित हइ। [[बांग्लादेश|बांग्लादेश]] में एकरा के रंगपुरी (अमपुरिया) कहल जइत हइ।
==विस्तार==
[[असम|असम]] के धुबरी, कोकराझार, चिरांग, बोंगाईगाँव आ गोआलपाड़ा जिला में ई भाषा बोले वाला लोग के संख्या सबसे अधिक हइ। दरंग जिला में भी कुछ लोग ई भाषा बोलऽ हथ। उत्तर बंगाल के कूचबिहार, जलपाईगुड़ी, उत्तर दिनाजपुर, दक्षिण दिनाजपुर आ दार्जिलिंग के तराई इलाका में भी ई भाषा बोलल जइत हइ। [[बिहार|बिहार]] के कटिहार, पूर्णिया आ किशनगंज जिला के कुछ इलाका में भी एकरा के बोलऽ हथ।
[[नेपाल|नेपाल]] के मोरंग आ झापा जिला, [[भूटान|भूटान]] के कुछ इलाका तथा [[बांग्लादेश|बांग्लादेश]] के अविभाजित रंगपुर जिला में भी ई भाषा बोले वाला लोग रहऽ हथ। मेघालय, त्रिपुरा आ संबलपुर (ओडिशा) में भी ई भाषा बोले वाला लोग मिलऽ हथ। इलाका के अनुसार एकरा के राजबंशी, गोआलपारिया, देशी, रंगपुरी आदि अलग-अलग नाम से जानल जइत हइ। ई भाषा बोले वाला लोग के संख्या १५ मिलियन से अधिक बतावल जइत हइ।
==मगही, असमिया, सिलेटी आ बंगाली भाषा के साथ तुलना==
{| class="wikitable" style="text-align:center;" align="center"
|-
! कामतापुरी (राजबंशी) !! मगही !! असमिया !! बंगाली !! सिलेटी !! अंग्रेज़ी अर्थ
|-
| Muĩ kôrûng || हम करऽ हिअइ || Môi kôrû || Ami kôri || Ami xori || I do
|-
| Muĩ kôrià àsûng || हम करऽ रहल हिअइ || Môi kôri asû || Ami kôrchi || Ami xoriar || I am doing
|-
| Muĩ kôrsilûng || हम कइलिअइ || Môi kôrisilû || Ami kôrêchi || Ami xorsilam || I did
|-
| Muĩ kôrià àsilûng || हम कर रहल रहिअइ || Môi kôri asilû || Ami kôrchilam || Ami xorat aslam || I was doing
|-
| Muĩ kôrim || हम करबइ || Môi kôrim || Ami kôrbo || Ami xormu || I will do
|-
| Muĩ kôriyà thakim || हम करइत रहबइ || Môi kôri thakim || Ami kôrtê thakbo || Ami xorat taxmu || I will be doing
|-
|}
==संबंधित भाषा आ उपभाषा के साथ तुलना==
{| class="wikitable" style="text-align:center;" align="center"
|-
!rowspan="2" | अंग्रेज़ी !!colspan="2" | कामरूपी !! राढ़ी !!colspan="3"| वंगीय
|-
!कामतापुरी !! मानक असमिया !! मानक बंगाली !! सिलेटी !! खुलनाईया बंगाली !! ढाकाइया बंगाली
|-
| I do || Muĩ korong || Moe korü̃/korönɡ || Ami kori || Ami xorí || Ami kori || Ami kori
|-
| I am doing || Muĩ korir dhorichung || Moe kori asü̃/asöng || Ami korchhi || Ami xoriar/xorram || Ami kortisi || Ami kortasi
|-
| I did || Muĩ korisong || Moe korisü̃/korisöng || Ami korechhi || Ami xor(i)si || Ami korsi || Ami korsi
|-
| I did (perfective) || Muĩ korilung || Moe korilü̃/korilöng || Ami kôrlam || Ami xorlam || Ami kôrlam || Ami kôrlam
|-
| I did (distant) || Muĩ korisilung || Moe korisilü̃/korisilong || Ami korechhilam || Ami xors(i)lam || Ami korsilam || Ami korsilam
|-
| I was doing || Muĩ koria asilung || Moe kori asilü̃/asilöng || Ami korchhilam || Ami xorat aslam || Ami kortesilam || Ami kortasilam
|-
| I will do || Muĩ korim || Moe korim || Ami korbo || Ami xormu || Ami kormu/korbani || Ami kormu
|-
| I will be doing || Muĩ koria thakim || Moe kori thakim || Ami korte thakbo || Ami xorat táxmu || Ami korti thakmu/thakbani || Ami korte thakmu
|-
|}
==बाहरी कड़ी==
*[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/Main_Page कामतापुरी विकिमीडिया]
*[https://en.wikipedia.org/wiki/Rangpuri_language Rangpuri Language]
*[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=rkt Ethnologue Report on Rangpuri]
*[https://www.ethnologue.com/language/rjs/ Ethnologue Report on Rajbanshi]
==संदर्भ==
[[Category:भाषा]]
6vt070g6td55hk7cirrrtddp5cf0dvk
75242
75241
2026-09-09T03:31:57Z
Kandarpajit Kallol
168
/* नाम */
75242
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox language
| name = कामतापुरी / राजबंशी
| nativename = कोच-राजबंशी/कामतापुरी/राजबंशी/<br>गोआलपारिया/देशी ([[भारत]])<br>रंगपुरी/अंगपुरी ([[बांग्लादेश]])<br>[[राजबंशी भाषा (नेपाल)|राजबंशी]]/ताजपुरी ([[नेपाल]])
| image = [[File:Rajbanshi Rangpuri Kamatapuri.svg|200px]]
| pronunciation =
| states = [[बांग्लादेश]],<br>[[भारत]],<br>[[नेपाल]]
| region = [[असम]], [[पश्चिम बंगाल]], [[बिहार]], [[मेघालय]], [[त्रिपुरा]], [[रंगपुर विभाग|रंगपुर]], [[मोरंग जिला|मोरंग]], [[झापा जिला|झापा]] आदि
| speakers = १५.१४३ मिलियन
| date = २००७
| ref = <ref name="Ethnologue">{{Cite web
|title=Rangpuri
|url=https://www.ethnologue.com/language/rkt/
|publisher=Ethnologue
|access-date=२०२६-०९-०९
}}</ref>
| familycolor = Indo-European
| fam2 = [[भारत-ईरानी भाषाएँ|भारत-ईरानी]]
| fam3 = [[इंडो-आर्य भाषाएँ|इंडो-आर्य]]
| fam4 = [[पूर्वी इंडो-आर्य भाषाएँ|पूर्वी इंडो-आर्य]]
| fam5 = [[कामरूपी प्राकृत]]
| iso3 = rkt
| glotto = rang1265
| glottoname = कामता
| glotto2 = rajb1243
| glottoname2 = राजबंशी
| glotto3 = rang1272
| glottoname3 = रंगपुरी
}}
'''कामतापुरी या राजबंशी''' ([[अङ्ग्रेजी]]: Kamatapuri/Rajbongshi language) इंडो-आर्य भाषा परिवार के एगो भाषा हइ। १५ मिलियन से भी अधिक लोग ई भाषा के बोलऽ हथ।
==नाम==
कामतापुरी/रंगपुरी/राजबंशी भाषा अलग-अलग नाम से जानल जइत हइ।<ref name="Glottolog-Kamta">{{Cite web
|title=Central-Eastern Kamta
|url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/rang1265
|website=Glottolog
|access-date=२०२६-०९-०९
}}</ref>
<ref name="Glottolog-Rajbanshi">{{Cite web
|title=Rajbanshi
|url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/rajb1243
|website=Glottolog
|access-date=२०२६-०९-०९
}}</ref>
<ref name="Glottolog-Rangpuri">{{Cite web
|title=Rangpuri (Bangladesh)
|url=https://glottolog.org/resource/languoid/id/rang1272
|website=Glottolog
|access-date=२०२६-०९-०९
}}</ref> ऐतिहासिक रूप से ई भाषा के दुनिया भर में रंगपुरी, कामतापुरी आ राजबंशी नाम से जानल गेल हइ। [[भारत|भारत]] में एकरा के कामतापुरी, राजबंशी, कोच-राजबंशी, गोआलपारिया या सूर्यापुरी नाम से जानल जइत हइ। [[नेपाल|नेपाल]] में ताजपुरी नाम प्रचलित हइ। [[बांग्लादेश|बांग्लादेश]] में एकरा के रंगपुरी (अमपुरिया) कहल जइत हइ।
==विस्तार==
[[असम|असम]] के धुबरी, कोकराझार, चिरांग, बोंगाईगाँव आ गोआलपाड़ा जिला में ई भाषा बोले वाला लोग के संख्या सबसे अधिक हइ। दरंग जिला में भी कुछ लोग ई भाषा बोलऽ हथ। उत्तर बंगाल के कूचबिहार, जलपाईगुड़ी, उत्तर दिनाजपुर, दक्षिण दिनाजपुर आ दार्जिलिंग के तराई इलाका में भी ई भाषा बोलल जइत हइ। [[बिहार|बिहार]] के कटिहार, पूर्णिया आ किशनगंज जिला के कुछ इलाका में भी एकरा के बोलऽ हथ।
[[नेपाल|नेपाल]] के मोरंग आ झापा जिला, [[भूटान|भूटान]] के कुछ इलाका तथा [[बांग्लादेश|बांग्लादेश]] के अविभाजित रंगपुर जिला में भी ई भाषा बोले वाला लोग रहऽ हथ। मेघालय, त्रिपुरा आ संबलपुर (ओडिशा) में भी ई भाषा बोले वाला लोग मिलऽ हथ। इलाका के अनुसार एकरा के राजबंशी, गोआलपारिया, देशी, रंगपुरी आदि अलग-अलग नाम से जानल जइत हइ। ई भाषा बोले वाला लोग के संख्या १५ मिलियन से अधिक बतावल जइत हइ।
==मगही, असमिया, सिलेटी आ बंगाली भाषा के साथ तुलना==
{| class="wikitable" style="text-align:center;" align="center"
|-
! कामतापुरी (राजबंशी) !! मगही !! असमिया !! बंगाली !! सिलेटी !! अंग्रेज़ी अर्थ
|-
| Muĩ kôrûng || हम करऽ हिअइ || Môi kôrû || Ami kôri || Ami xori || I do
|-
| Muĩ kôrià àsûng || हम करऽ रहल हिअइ || Môi kôri asû || Ami kôrchi || Ami xoriar || I am doing
|-
| Muĩ kôrsilûng || हम कइलिअइ || Môi kôrisilû || Ami kôrêchi || Ami xorsilam || I did
|-
| Muĩ kôrià àsilûng || हम कर रहल रहिअइ || Môi kôri asilû || Ami kôrchilam || Ami xorat aslam || I was doing
|-
| Muĩ kôrim || हम करबइ || Môi kôrim || Ami kôrbo || Ami xormu || I will do
|-
| Muĩ kôriyà thakim || हम करइत रहबइ || Môi kôri thakim || Ami kôrtê thakbo || Ami xorat taxmu || I will be doing
|-
|}
==संबंधित भाषा आ उपभाषा के साथ तुलना==
{| class="wikitable" style="text-align:center;" align="center"
|-
!rowspan="2" | अंग्रेज़ी !!colspan="2" | कामरूपी !! राढ़ी !!colspan="3"| वंगीय
|-
!कामतापुरी !! मानक असमिया !! मानक बंगाली !! सिलेटी !! खुलनाईया बंगाली !! ढाकाइया बंगाली
|-
| I do || Muĩ korong || Moe korü̃/korönɡ || Ami kori || Ami xorí || Ami kori || Ami kori
|-
| I am doing || Muĩ korir dhorichung || Moe kori asü̃/asöng || Ami korchhi || Ami xoriar/xorram || Ami kortisi || Ami kortasi
|-
| I did || Muĩ korisong || Moe korisü̃/korisöng || Ami korechhi || Ami xor(i)si || Ami korsi || Ami korsi
|-
| I did (perfective) || Muĩ korilung || Moe korilü̃/korilöng || Ami kôrlam || Ami xorlam || Ami kôrlam || Ami kôrlam
|-
| I did (distant) || Muĩ korisilung || Moe korisilü̃/korisilong || Ami korechhilam || Ami xors(i)lam || Ami korsilam || Ami korsilam
|-
| I was doing || Muĩ koria asilung || Moe kori asilü̃/asilöng || Ami korchhilam || Ami xorat aslam || Ami kortesilam || Ami kortasilam
|-
| I will do || Muĩ korim || Moe korim || Ami korbo || Ami xormu || Ami kormu/korbani || Ami kormu
|-
| I will be doing || Muĩ koria thakim || Moe kori thakim || Ami korte thakbo || Ami xorat táxmu || Ami korti thakmu/thakbani || Ami korte thakmu
|-
|}
==बाहरी कड़ी==
*[https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/rkt/Main_Page कामतापुरी विकिमीडिया]
*[https://en.wikipedia.org/wiki/Rangpuri_language Rangpuri Language]
*[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=rkt Ethnologue Report on Rangpuri]
*[https://www.ethnologue.com/language/rjs/ Ethnologue Report on Rajbanshi]
==संदर्भ==
[[Category:भाषा]]
n7phq9ihs79m7qlvlu5g7ipsjfp8mov
सिद्ध साहित्य
0
18022
75244
2026-09-09T06:07:11Z
अनिरुद्ध कुमार
172
"''' सिद्ध साहित्य ''' ब्रजयानी [[सिद्ध (बौद्ध)|सिद्धों]] के द्वारा लिखल गेल साहित्य है। सिद्ध लोगन के संबंध [[बौद्ध धर्म]] की ब्रजयानी शाखा से है। इ [[भारत]] के पूर्वी भाग मे..." सङ्गे नया पन्ना बनावल गेलै
75244
wikitext
text/x-wiki
''' सिद्ध साहित्य ''' ब्रजयानी [[सिद्ध (बौद्ध)|सिद्धों]] के द्वारा लिखल गेल साहित्य है। सिद्ध लोगन के संबंध [[बौद्ध धर्म]] की ब्रजयानी शाखा से है। इ [[भारत]] के पूर्वी भाग में सक्रिय हलथिन।
ahcxddv6h642lww2ymawa8lgu2ba0jo
75245
75244
2026-09-09T06:17:24Z
अनिरुद्ध कुमार
172
75245
wikitext
text/x-wiki
''' सिद्ध साहित्य ''' ब्रजयानी [[सिद्ध (बौद्ध)|सिद्धों]] के द्वारा लिखल गेल साहित्य है। सिद्ध लोगन के संबंध [[बौद्ध धर्म]] की ब्रजयानी शाखा से है। इ [[भारत]] के पूर्वी भाग में सक्रिय हलथिन। मानल जा है कि कुल 84 सिद्ध होलथिन हे। इनखनी में [[सरह]]प्पा, [[शबरप्पा]], [[लुइप्पा]], [[डोम्भिप्पा]], [[कुक्कुरिप्पा]] (कणहपा) आदि मुख्य होलथिन हे। इनखनी के रचना के सिद्ध साहित्य कहल जा है। इनकर भाषा [[अपभ्रंश]] मिश्रित पुरान हिंदी आ अपभ्रंश हइ।
[[सरहप्पा]] के पहिला सिद्ध कवि मानल जा हइ। [[राहुल सांकृत्यायन]] इनखा हिन्दी के पहिला कवि मानलथिन हे।
साधना अवस्था से निकलल सिद्ध लोकन के वाणी के '[[चर्यापद]]' कहल गेले हे।
n6off18wva2yh08kosxycegoegth4xa
75246
75245
2026-09-09T06:21:09Z
अनिरुद्ध कुमार
172
75246
wikitext
text/x-wiki
''' सिद्ध साहित्य ''' ब्रजयानी [[सिद्ध (बौद्ध)|सिद्धों]] के द्वारा लिखल गेल साहित्य है। सिद्ध लोगन के संबंध [[बौद्ध धर्म]] की ब्रजयानी शाखा से है। इ [[भारत]] के पूर्वी भाग में सक्रिय हलथिन। मानल जा है कि कुल 84 सिद्ध होलथिन हे। इनखनी में [[सरह]]प्पा, [[शबरप्पा]], [[लुइप्पा]], [[डोम्भिप्पा]], [[कुक्कुरिप्पा]] (कणहपा) आदि मुख्य होलथिन हे। इनखनी के रचना के सिद्ध साहित्य कहल जा है। इनकर भाषा [[अपभ्रंश]] मिश्रित पुरान हिंदी आ अपभ्रंश हइ।
[[सरहप्पा]] के पहिला सिद्ध कवि मानल जा हइ। [[राहुल सांकृत्यायन]] इनखा हिन्दी के पहिला कवि मानलथिन हे। सिद्ध साहित्य के रचयिता सभ में लुइपा सर्वश्रेष्ठ हथिन।
साधना अवस्था से निकलल सिद्ध लोकन के वाणी के '[[चर्यापद]]' कहल गेले हे। सिद्ध साहित्य में [[जातिवाद|जातिवाद]] आ वाह्याचार सभ पर प्रहार कएल गेले हे। एरा में [[देहवाद]] के महिमा मंडन आ [[सहज साधना]] पर जोर देल गेले हे। एरा में [[महासुखवाद]] के द्वारा ईश्वरत्व के पावे पर जोर देल गेले हे।
== इतिहास ==
f6zz0ivcv5ed4556eaitxx1sz1vcjm9
75247
75246
2026-09-09T06:39:22Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* इतिहास */
75247
wikitext
text/x-wiki
''' सिद्ध साहित्य ''' ब्रजयानी [[सिद्ध (बौद्ध)|सिद्धों]] के द्वारा लिखल गेल साहित्य है। सिद्ध लोगन के संबंध [[बौद्ध धर्म]] की ब्रजयानी शाखा से है। इ [[भारत]] के पूर्वी भाग में सक्रिय हलथिन। मानल जा है कि कुल 84 सिद्ध होलथिन हे। इनखनी में [[सरह]]प्पा, [[शबरप्पा]], [[लुइप्पा]], [[डोम्भिप्पा]], [[कुक्कुरिप्पा]] (कणहपा) आदि मुख्य होलथिन हे। इनखनी के रचना के सिद्ध साहित्य कहल जा है। इनकर भाषा [[अपभ्रंश]] मिश्रित पुरान हिंदी आ अपभ्रंश हइ।
[[सरहप्पा]] के पहिला सिद्ध कवि मानल जा हइ। [[राहुल सांकृत्यायन]] इनखा हिन्दी के पहिला कवि मानलथिन हे। सिद्ध साहित्य के रचयिता सभ में लुइपा सर्वश्रेष्ठ हथिन।
साधना अवस्था से निकलल सिद्ध लोकन के वाणी के '[[चर्यापद]]' कहल गेले हे। सिद्ध साहित्य में [[जातिवाद|जातिवाद]] आ वाह्याचार सभ पर प्रहार कएल गेले हे। एरा में [[देहवाद]] के महिमा मंडन आ [[सहज साधना]] पर जोर देल गेले हे। एरा में [[महासुखवाद]] के द्वारा ईश्वरत्व के पावे पर जोर देल गेले हे।
== इतिहास ==
सिद्धन के समय सातवीं से दसवीं शताब्दी के बीच हलै। इनखर मुख्य केन्द्र श्रीपर्वत, अर्बुदपर्वत, तक्षशिला, नालन्दा, असम, आ बिहार हलै। इनखनी के [[पाल राजवंश|पालवंश]] के संरक्षण मिलले हल।
बाद में मुसलमान आक्रमणकारीयन के कारण इनखनी ‘भोट’ देश यानी नेपाल, भूटान, तिब्बत दने चल गेलथिन।
ck4k1axwdneo58p1su5s1owl7l0a89p
75248
75247
2026-09-09T06:59:27Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* इतिहास */
75248
wikitext
text/x-wiki
''' सिद्ध साहित्य ''' ब्रजयानी [[सिद्ध (बौद्ध)|सिद्धों]] के द्वारा लिखल गेल साहित्य है। सिद्ध लोगन के संबंध [[बौद्ध धर्म]] की ब्रजयानी शाखा से है। इ [[भारत]] के पूर्वी भाग में सक्रिय हलथिन। मानल जा है कि कुल 84 सिद्ध होलथिन हे। इनखनी में [[सरह]]प्पा, [[शबरप्पा]], [[लुइप्पा]], [[डोम्भिप्पा]], [[कुक्कुरिप्पा]] (कणहपा) आदि मुख्य होलथिन हे। इनखनी के रचना के सिद्ध साहित्य कहल जा है। इनकर भाषा [[अपभ्रंश]] मिश्रित पुरान हिंदी आ अपभ्रंश हइ।
[[सरहप्पा]] के पहिला सिद्ध कवि मानल जा हइ। [[राहुल सांकृत्यायन]] इनखा हिन्दी के पहिला कवि मानलथिन हे। सिद्ध साहित्य के रचयिता सभ में लुइपा सर्वश्रेष्ठ हथिन।
साधना अवस्था से निकलल सिद्ध लोकन के वाणी के '[[चर्यापद]]' कहल गेले हे। सिद्ध साहित्य में [[जातिवाद|जातिवाद]] आ वाह्याचार सभ पर प्रहार कएल गेले हे। एरा में [[देहवाद]] के महिमा मंडन आ [[सहज साधना]] पर जोर देल गेले हे। एरा में [[महासुखवाद]] के द्वारा ईश्वरत्व के पावे पर जोर देल गेले हे।
== इतिहास ==
सिद्धन के समय सातवीं से दसवीं शताब्दी के बीच हलै। इनखर मुख्य केन्द्र श्रीपर्वत, अर्बुदपर्वत, तक्षशिला, नालन्दा, असम, आ बिहार हलै। इनखनी के [[पाल राजवंश|पालवंश]] के संरक्षण मिलले हल। बाद में मुसलमान आक्रमणकारीयन के कारण इनखनी ‘भोट’ देश यानी नेपाल, भूटान, तिब्बत दने चल गेलथिन।
सिद्धन के विषय में सब से पुराना जानकारी [[ज्योतिरीश्वर ठाकुर]] के रचना ‘वर्णरत्नाकर’ से मिलै है। सिद्धन के रचना सभ के खोज पहिलहीं [[हरप्रसाद शास्त्री]] नेपाल से करले हलथिन।
१९१७ ई० में इनखर वाणी सभ के संकलन 'बौद्ध गान और दोहा' के नाम से [[बांग्ला]] भाषा में कएल गेलै।
0figvxkv3hxnuoibukfdn4u1zgp34i3
75249
75248
2026-09-09T07:01:53Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* इतिहास */
75249
wikitext
text/x-wiki
''' सिद्ध साहित्य ''' ब्रजयानी [[सिद्ध (बौद्ध)|सिद्धों]] के द्वारा लिखल गेल साहित्य है। सिद्ध लोगन के संबंध [[बौद्ध धर्म]] की ब्रजयानी शाखा से है। इ [[भारत]] के पूर्वी भाग में सक्रिय हलथिन। मानल जा है कि कुल 84 सिद्ध होलथिन हे। इनखनी में [[सरह]]प्पा, [[शबरप्पा]], [[लुइप्पा]], [[डोम्भिप्पा]], [[कुक्कुरिप्पा]] (कणहपा) आदि मुख्य होलथिन हे। इनखनी के रचना के सिद्ध साहित्य कहल जा है। इनकर भाषा [[अपभ्रंश]] मिश्रित पुरान हिंदी आ अपभ्रंश हइ।
[[सरहप्पा]] के पहिला सिद्ध कवि मानल जा हइ। [[राहुल सांकृत्यायन]] इनखा हिन्दी के पहिला कवि मानलथिन हे। सिद्ध साहित्य के रचयिता सभ में लुइपा सर्वश्रेष्ठ हथिन।
साधना अवस्था से निकलल सिद्ध लोकन के वाणी के '[[चर्यापद]]' कहल गेले हे। सिद्ध साहित्य में [[जातिवाद|जातिवाद]] आ वाह्याचार सभ पर प्रहार कएल गेले हे। एरा में [[देहवाद]] के महिमा मंडन आ [[सहज साधना]] पर जोर देल गेले हे। एरा में [[महासुखवाद]] के द्वारा ईश्वरत्व के पावे पर जोर देल गेले हे।
== इतिहास ==
सिद्धन के समय सातवीं से दसवीं शताब्दी के बीच हलै। इनखर मुख्य केन्द्र श्रीपर्वत, अर्बुदपर्वत, तक्षशिला, नालन्दा, असम, आ बिहार हलै। इनखनी के [[पाल राजवंश|पालवंश]] के संरक्षण मिलले हल। बाद में मुसलमान आक्रमणकारीयन के कारण इनखनी ‘भोट’ देश यानी नेपाल, भूटान, तिब्बत दने चल गेलथिन।
सिद्धन के विषय में सब से पुराना जानकारी [[ज्योतिरीश्वर ठाकुर]] के रचना ‘वर्णरत्नाकर’ से मिलै है। सिद्धन के रचना सभ के खोज पहिलहीं [[हरप्रसाद शास्त्री]] नेपाल से करले हलथिन।
१९१७ ई० में इनखर वाणी सभ के संकलन 'बौद्ध गान और दोहा' के नाम से [[बांग्ला]] भाषा में कएल गेलै।
एकर बाद सिद्धन के बारे में विस्तृत औ्र विवेचनात्मक जानकारी [[राहुल सांकृत्यायन]] ‘हिन्दी काव्यधारा’ में देलथिन हल जे १०४५ में प्रकाशित होले हल। राहुल जी सिद्ध साहित्य के आरम्भ सरहपा से मान हथिन। उ सरहपा के) समय ७६९ ई० के आसपास मान हथिन।
ऊ सिद्धन के संख्या चौरासी मानै हथिन जेकरा में ८० मरदाना आ ४ गो जन्नी हथिन। जन्नी सिद्ध के नाम कनखलापा, लक्ष्मीकरा, मणिभद्रा औ मेखलापा हइ। चौरासी सिद्ध में ही कुछ अइसन हथिन जिनखा नाथ पंथ में भी गिनल जा है। इनकर नाम मत्स्येंद्रनाथ (मच्छंदरनाथ), जालान्धरनाथ, नागार्जुन, चर्पटनाथ आ गोरखनाथ हइ।
l84zhnefp6qy0chp94v8cu37smuh1ic
75250
75249
2026-09-09T07:07:08Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* इतिहास */
75250
wikitext
text/x-wiki
''' सिद्ध साहित्य ''' ब्रजयानी [[सिद्ध (बौद्ध)|सिद्धों]] के द्वारा लिखल गेल साहित्य है। सिद्ध लोगन के संबंध [[बौद्ध धर्म]] की ब्रजयानी शाखा से है। इ [[भारत]] के पूर्वी भाग में सक्रिय हलथिन। मानल जा है कि कुल 84 सिद्ध होलथिन हे। इनखनी में [[सरह]]प्पा, [[शबरप्पा]], [[लुइप्पा]], [[डोम्भिप्पा]], [[कुक्कुरिप्पा]] (कणहपा) आदि मुख्य होलथिन हे। इनखनी के रचना के सिद्ध साहित्य कहल जा है। इनकर भाषा [[अपभ्रंश]] मिश्रित पुरान हिंदी आ अपभ्रंश हइ।
[[सरहप्पा]] के पहिला सिद्ध कवि मानल जा हइ। [[राहुल सांकृत्यायन]] इनखा हिन्दी के पहिला कवि मानलथिन हे। सिद्ध साहित्य के रचयिता सभ में लुइपा सर्वश्रेष्ठ हथिन।
साधना अवस्था से निकलल सिद्ध लोकन के वाणी के '[[चर्यापद]]' कहल गेले हे। सिद्ध साहित्य में [[जातिवाद|जातिवाद]] आ वाह्याचार सभ पर प्रहार कएल गेले हे। एरा में [[देहवाद]] के महिमा मंडन आ [[सहज साधना]] पर जोर देल गेले हे। एरा में [[महासुखवाद]] के द्वारा ईश्वरत्व के पावे पर जोर देल गेले हे।
== इतिहास ==
सिद्धन के समय सातवीं से दसवीं शताब्दी के बीच हलै। इनखर मुख्य केन्द्र श्रीपर्वत, अर्बुदपर्वत, तक्षशिला, नालन्दा, असम, आ बिहार हलै। इनखनी के [[पाल राजवंश|पालवंश]] के संरक्षण मिलले हल। बाद में मुसलमान आक्रमणकारीयन के कारण इनखनी ‘भोट’ देश यानी नेपाल, भूटान, तिब्बत दने चल गेलथिन।
सिद्धन के विषय में सब से पुराना जानकारी [[ज्योतिरीश्वर ठाकुर]] के रचना ‘वर्णरत्नाकर’ से मिलै है। सिद्धन के रचना सभ के खोज पहिलहीं [[हरप्रसाद शास्त्री]] नेपाल से करले हलथिन।
१९१७ ई० में इनखर वाणी सभ के संकलन 'बौद्ध गान और दोहा' के नाम से [[बांग्ला]] भाषा में कएल गेलै।
एकर बाद सिद्धन के बारे में विस्तृत औ्र विवेचनात्मक जानकारी [[राहुल सांकृत्यायन]] ‘हिन्दी काव्यधारा’ में देलथिन हल जे १०४५ में प्रकाशित होले हल। राहुल जी सिद्ध साहित्य के आरम्भ सरहपा से मान हथिन। उ सरहपा के) समय ७६९ ई० के आसपास मान हथिन।
ऊ सिद्धन के संख्या चौरासी मानै हथिन जेकरा में ८० मरदाना आ ४ गो जन्नी हथिन। जन्नी सिद्ध के नाम कनखलापा, लक्ष्मीकरा, मणिभद्रा औ मेखलापा हइ। चौरासी सिद्ध में ही कुछ अइसन हथिन जिनखा नाथ पंथ में भी गिनल जा है। इनकर नाम मत्स्येंद्रनाथ (मच्छंदरनाथ), जालान्धरनाथ, नागार्जुन, चर्पटनाथ आ गोरखनाथ हइ।
== क्षेत्र ==
सिद्ध साहित्य [[बिहार]] से लेके [[असम]] तक फैलल हल। [[राहुल सांकृत्यायन|राहुल सांकृत्यायन]] 84 सिद्ध लोकन के नाम के उल्लेख करले हथिन जेकरा में सिद्ध '[[सरह]]पा' से इ साहित्य आरम्भ होब हइ। [[बिहार]] के नालन्दा विद्यापीठ इनखर मुख्य अड्डा हलै। मानल है कि बख्तियार खिलजी आक्रमण करके इनखनी के भारी नुकसान पहुँचइलथिन। बाद में इ सब 'भोट' देश चल गेलथिन।
इनखर रचना सभ के एक गो संग्रह महामहोपाध्याय [[हरप्रसाद शास्त्री]] [[बाङ्ला भाषा|बांग्ला भाषा]] में 'बौद्धगान-ओ-दोहा' के नाम से निकललथिन।
fs4la9s0u6tgksgz9pqtoj38z6o10hc
75251
75250
2026-09-09T07:09:04Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* क्षेत्र */
75251
wikitext
text/x-wiki
''' सिद्ध साहित्य ''' ब्रजयानी [[सिद्ध (बौद्ध)|सिद्धों]] के द्वारा लिखल गेल साहित्य है। सिद्ध लोगन के संबंध [[बौद्ध धर्म]] की ब्रजयानी शाखा से है। इ [[भारत]] के पूर्वी भाग में सक्रिय हलथिन। मानल जा है कि कुल 84 सिद्ध होलथिन हे। इनखनी में [[सरह]]प्पा, [[शबरप्पा]], [[लुइप्पा]], [[डोम्भिप्पा]], [[कुक्कुरिप्पा]] (कणहपा) आदि मुख्य होलथिन हे। इनखनी के रचना के सिद्ध साहित्य कहल जा है। इनकर भाषा [[अपभ्रंश]] मिश्रित पुरान हिंदी आ अपभ्रंश हइ।
[[सरहप्पा]] के पहिला सिद्ध कवि मानल जा हइ। [[राहुल सांकृत्यायन]] इनखा हिन्दी के पहिला कवि मानलथिन हे। सिद्ध साहित्य के रचयिता सभ में लुइपा सर्वश्रेष्ठ हथिन।
साधना अवस्था से निकलल सिद्ध लोकन के वाणी के '[[चर्यापद]]' कहल गेले हे। सिद्ध साहित्य में [[जातिवाद|जातिवाद]] आ वाह्याचार सभ पर प्रहार कएल गेले हे। एरा में [[देहवाद]] के महिमा मंडन आ [[सहज साधना]] पर जोर देल गेले हे। एरा में [[महासुखवाद]] के द्वारा ईश्वरत्व के पावे पर जोर देल गेले हे।
== इतिहास ==
सिद्धन के समय सातवीं से दसवीं शताब्दी के बीच हलै। इनखर मुख्य केन्द्र श्रीपर्वत, अर्बुदपर्वत, तक्षशिला, नालन्दा, असम, आ बिहार हलै। इनखनी के [[पाल राजवंश|पालवंश]] के संरक्षण मिलले हल। बाद में मुसलमान आक्रमणकारीयन के कारण इनखनी ‘भोट’ देश यानी नेपाल, भूटान, तिब्बत दने चल गेलथिन।
सिद्धन के विषय में सब से पुराना जानकारी [[ज्योतिरीश्वर ठाकुर]] के रचना ‘वर्णरत्नाकर’ से मिलै है। सिद्धन के रचना सभ के खोज पहिलहीं [[हरप्रसाद शास्त्री]] नेपाल से करले हलथिन।
१९१७ ई० में इनखर वाणी सभ के संकलन 'बौद्ध गान और दोहा' के नाम से [[बांग्ला]] भाषा में कएल गेलै।
एकर बाद सिद्धन के बारे में विस्तृत औ्र विवेचनात्मक जानकारी [[राहुल सांकृत्यायन]] ‘हिन्दी काव्यधारा’ में देलथिन हल जे १०४५ में प्रकाशित होले हल। राहुल जी सिद्ध साहित्य के आरम्भ सरहपा से मान हथिन। उ सरहपा के) समय ७६९ ई० के आसपास मान हथिन।
ऊ सिद्धन के संख्या चौरासी मानै हथिन जेकरा में ८० मरदाना आ ४ गो जन्नी हथिन। जन्नी सिद्ध के नाम कनखलापा, लक्ष्मीकरा, मणिभद्रा औ मेखलापा हइ। चौरासी सिद्ध में ही कुछ अइसन हथिन जिनखा नाथ पंथ में भी गिनल जा है। इनकर नाम मत्स्येंद्रनाथ (मच्छंदरनाथ), जालान्धरनाथ, नागार्जुन, चर्पटनाथ आ गोरखनाथ हइ।
== क्षेत्र ==
सिद्ध साहित्य [[बिहार]] से लेके [[असम]] तक फैलल हल। [[राहुल सांकृत्यायन|राहुल सांकृत्यायन]] 84 सिद्ध लोकन के नाम के उल्लेख करले हथिन जेकरा में सिद्ध '[[सरह]]पा' से इ साहित्य आरम्भ होब हइ। [[बिहार]] के नालन्दा विद्यापीठ इनखर मुख्य अड्डा हलै। मानल है कि बख्तियार खिलजी आक्रमण करके इनखनी के भारी नुकसान पहुँचइलथिन। बाद में इ सब 'भोट' देश चल गेलथिन।
इनखर रचना सभ के एक गो संग्रह महामहोपाध्याय [[हरप्रसाद शास्त्री]] [[बाङ्ला भाषा|बांग्ला भाषा]] में 'बौद्धगान-ओ-दोहा' के नाम से निकललथिन।
== वर्गीकरण ==
सिद्ध साहित्य के मुख्य रूप से नीचे देल तीन गो श्रेणी में बाँटल जा हइ:-
*(१) नीति औ आचार से संबंधित साहित्य
*(२) उपदेश परक साहित्य
*(३) साधना सम्बन्धी औ रहस्यवादी साहित्य
chz604ln8arl4e2zcsw3sh3daatbfxo
75252
75251
2026-09-09T07:11:29Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* वर्गीकरण */
75252
wikitext
text/x-wiki
''' सिद्ध साहित्य ''' ब्रजयानी [[सिद्ध (बौद्ध)|सिद्धों]] के द्वारा लिखल गेल साहित्य है। सिद्ध लोगन के संबंध [[बौद्ध धर्म]] की ब्रजयानी शाखा से है। इ [[भारत]] के पूर्वी भाग में सक्रिय हलथिन। मानल जा है कि कुल 84 सिद्ध होलथिन हे। इनखनी में [[सरह]]प्पा, [[शबरप्पा]], [[लुइप्पा]], [[डोम्भिप्पा]], [[कुक्कुरिप्पा]] (कणहपा) आदि मुख्य होलथिन हे। इनखनी के रचना के सिद्ध साहित्य कहल जा है। इनकर भाषा [[अपभ्रंश]] मिश्रित पुरान हिंदी आ अपभ्रंश हइ।
[[सरहप्पा]] के पहिला सिद्ध कवि मानल जा हइ। [[राहुल सांकृत्यायन]] इनखा हिन्दी के पहिला कवि मानलथिन हे। सिद्ध साहित्य के रचयिता सभ में लुइपा सर्वश्रेष्ठ हथिन।
साधना अवस्था से निकलल सिद्ध लोकन के वाणी के '[[चर्यापद]]' कहल गेले हे। सिद्ध साहित्य में [[जातिवाद|जातिवाद]] आ वाह्याचार सभ पर प्रहार कएल गेले हे। एरा में [[देहवाद]] के महिमा मंडन आ [[सहज साधना]] पर जोर देल गेले हे। एरा में [[महासुखवाद]] के द्वारा ईश्वरत्व के पावे पर जोर देल गेले हे।
== इतिहास ==
सिद्धन के समय सातवीं से दसवीं शताब्दी के बीच हलै। इनखर मुख्य केन्द्र श्रीपर्वत, अर्बुदपर्वत, तक्षशिला, नालन्दा, असम, आ बिहार हलै। इनखनी के [[पाल राजवंश|पालवंश]] के संरक्षण मिलले हल। बाद में मुसलमान आक्रमणकारीयन के कारण इनखनी ‘भोट’ देश यानी नेपाल, भूटान, तिब्बत दने चल गेलथिन।
सिद्धन के विषय में सब से पुराना जानकारी [[ज्योतिरीश्वर ठाकुर]] के रचना ‘वर्णरत्नाकर’ से मिलै है। सिद्धन के रचना सभ के खोज पहिलहीं [[हरप्रसाद शास्त्री]] नेपाल से करले हलथिन।
१९१७ ई० में इनखर वाणी सभ के संकलन 'बौद्ध गान और दोहा' के नाम से [[बांग्ला]] भाषा में कएल गेलै।
एकर बाद सिद्धन के बारे में विस्तृत औ्र विवेचनात्मक जानकारी [[राहुल सांकृत्यायन]] ‘हिन्दी काव्यधारा’ में देलथिन हल जे १०४५ में प्रकाशित होले हल। राहुल जी सिद्ध साहित्य के आरम्भ सरहपा से मान हथिन। उ सरहपा के) समय ७६९ ई० के आसपास मान हथिन।
ऊ सिद्धन के संख्या चौरासी मानै हथिन जेकरा में ८० मरदाना आ ४ गो जन्नी हथिन। जन्नी सिद्ध के नाम कनखलापा, लक्ष्मीकरा, मणिभद्रा औ मेखलापा हइ। चौरासी सिद्ध में ही कुछ अइसन हथिन जिनखा नाथ पंथ में भी गिनल जा है। इनकर नाम मत्स्येंद्रनाथ (मच्छंदरनाथ), जालान्धरनाथ, नागार्जुन, चर्पटनाथ आ गोरखनाथ हइ।
== क्षेत्र ==
सिद्ध साहित्य [[बिहार]] से लेके [[असम]] तक फैलल हल। [[राहुल सांकृत्यायन|राहुल सांकृत्यायन]] 84 सिद्ध लोकन के नाम के उल्लेख करले हथिन जेकरा में सिद्ध '[[सरह]]पा' से इ साहित्य आरम्भ होब हइ। [[बिहार]] के नालन्दा विद्यापीठ इनखर मुख्य अड्डा हलै। मानल है कि बख्तियार खिलजी आक्रमण करके इनखनी के भारी नुकसान पहुँचइलथिन। बाद में इ सब 'भोट' देश चल गेलथिन।
इनखर रचना सभ के एक गो संग्रह महामहोपाध्याय [[हरप्रसाद शास्त्री]] [[बाङ्ला भाषा|बांग्ला भाषा]] में 'बौद्धगान-ओ-दोहा' के नाम से निकललथिन।
== वर्गीकरण ==
सिद्ध साहित्य के मुख्य रूप से नीचे देल तीन गो श्रेणी में बाँटल जा हइ:-
*(१) नीति औ आचार से संबंधित साहित्य
*(२) उपदेश परक साहित्य
*(३) साधना सम्बन्धी औ रहस्यवादी साहित्य
== भाषा-शैली ==
सिद्ध साहित्य के भाषा में 'उलटबासी' शैली के पुरान रूप देखे ला मिल हइ। इनखर भाषा के संध्या भाषा कहल गेले हे।
== खूबी ==
ciohuce7ou7ryosd8w9upea901qbbl3
75253
75252
2026-09-09T07:15:02Z
अनिरुद्ध कुमार
172
/* खूबी */
75253
wikitext
text/x-wiki
''' सिद्ध साहित्य ''' ब्रजयानी [[सिद्ध (बौद्ध)|सिद्धों]] के द्वारा लिखल गेल साहित्य है। सिद्ध लोगन के संबंध [[बौद्ध धर्म]] की ब्रजयानी शाखा से है। इ [[भारत]] के पूर्वी भाग में सक्रिय हलथिन। मानल जा है कि कुल 84 सिद्ध होलथिन हे। इनखनी में [[सरह]]प्पा, [[शबरप्पा]], [[लुइप्पा]], [[डोम्भिप्पा]], [[कुक्कुरिप्पा]] (कणहपा) आदि मुख्य होलथिन हे। इनखनी के रचना के सिद्ध साहित्य कहल जा है। इनकर भाषा [[अपभ्रंश]] मिश्रित पुरान हिंदी आ अपभ्रंश हइ।
[[सरहप्पा]] के पहिला सिद्ध कवि मानल जा हइ। [[राहुल सांकृत्यायन]] इनखा हिन्दी के पहिला कवि मानलथिन हे। सिद्ध साहित्य के रचयिता सभ में लुइपा सर्वश्रेष्ठ हथिन।
साधना अवस्था से निकलल सिद्ध लोकन के वाणी के '[[चर्यापद]]' कहल गेले हे। सिद्ध साहित्य में [[जातिवाद|जातिवाद]] आ वाह्याचार सभ पर प्रहार कएल गेले हे। एरा में [[देहवाद]] के महिमा मंडन आ [[सहज साधना]] पर जोर देल गेले हे। एरा में [[महासुखवाद]] के द्वारा ईश्वरत्व के पावे पर जोर देल गेले हे।
== इतिहास ==
सिद्धन के समय सातवीं से दसवीं शताब्दी के बीच हलै। इनखर मुख्य केन्द्र श्रीपर्वत, अर्बुदपर्वत, तक्षशिला, नालन्दा, असम, आ बिहार हलै। इनखनी के [[पाल राजवंश|पालवंश]] के संरक्षण मिलले हल। बाद में मुसलमान आक्रमणकारीयन के कारण इनखनी ‘भोट’ देश यानी नेपाल, भूटान, तिब्बत दने चल गेलथिन।
सिद्धन के विषय में सब से पुराना जानकारी [[ज्योतिरीश्वर ठाकुर]] के रचना ‘वर्णरत्नाकर’ से मिलै है। सिद्धन के रचना सभ के खोज पहिलहीं [[हरप्रसाद शास्त्री]] नेपाल से करले हलथिन।
१९१७ ई० में इनखर वाणी सभ के संकलन 'बौद्ध गान और दोहा' के नाम से [[बांग्ला]] भाषा में कएल गेलै।
एकर बाद सिद्धन के बारे में विस्तृत औ्र विवेचनात्मक जानकारी [[राहुल सांकृत्यायन]] ‘हिन्दी काव्यधारा’ में देलथिन हल जे १०४५ में प्रकाशित होले हल। राहुल जी सिद्ध साहित्य के आरम्भ सरहपा से मान हथिन। उ सरहपा के) समय ७६९ ई० के आसपास मान हथिन।
ऊ सिद्धन के संख्या चौरासी मानै हथिन जेकरा में ८० मरदाना आ ४ गो जन्नी हथिन। जन्नी सिद्ध के नाम कनखलापा, लक्ष्मीकरा, मणिभद्रा औ मेखलापा हइ। चौरासी सिद्ध में ही कुछ अइसन हथिन जिनखा नाथ पंथ में भी गिनल जा है। इनकर नाम मत्स्येंद्रनाथ (मच्छंदरनाथ), जालान्धरनाथ, नागार्जुन, चर्पटनाथ आ गोरखनाथ हइ।
== क्षेत्र ==
सिद्ध साहित्य [[बिहार]] से लेके [[असम]] तक फैलल हल। [[राहुल सांकृत्यायन|राहुल सांकृत्यायन]] 84 सिद्ध लोकन के नाम के उल्लेख करले हथिन जेकरा में सिद्ध '[[सरह]]पा' से इ साहित्य आरम्भ होब हइ। [[बिहार]] के नालन्दा विद्यापीठ इनखर मुख्य अड्डा हलै। मानल है कि बख्तियार खिलजी आक्रमण करके इनखनी के भारी नुकसान पहुँचइलथिन। बाद में इ सब 'भोट' देश चल गेलथिन।
इनखर रचना सभ के एक गो संग्रह महामहोपाध्याय [[हरप्रसाद शास्त्री]] [[बाङ्ला भाषा|बांग्ला भाषा]] में 'बौद्धगान-ओ-दोहा' के नाम से निकललथिन।
== वर्गीकरण ==
सिद्ध साहित्य के मुख्य रूप से नीचे देल तीन गो श्रेणी में बाँटल जा हइ:-
*(१) नीति औ आचार से संबंधित साहित्य
*(२) उपदेश परक साहित्य
*(३) साधना सम्बन्धी औ रहस्यवादी साहित्य
== भाषा-शैली ==
सिद्ध साहित्य के भाषा में 'उलटबासी' शैली के पुरान रूप देखे ला मिल हइ। इनखर भाषा के संध्या भाषा कहल गेले हे।
== खूबी ==
* इ साहित्य में [[तन्त्र|तंत्र]] साधना पर ढेर जोर देल गेले हइ।
* साधना पद्धति में [[शिव]]-[[शक्ति]] के युगल रूप के उपासना कएल जा हइ।
* एकरा में जाति प्रथा आ वर्णभेद व्यवस्था के विरोध कएल गेले हे।
* इ साहित्य में ब्राह्मण धर्म के खंडन कएल गेले हे।
* सिद्ध लोकन में [[पंचमकार|पंच मकार]] (मांस, मछली, मदिरा, मुद्रा, मैथुन) के प्रवृति देखे ला मिलै है।
== प्रमुख सिद्ध कवि आ इनखर रचना सभ ==
lfl37oci4ltakpzi9yeqa3634emwvy2