विकिपीडिया
magwiki
https://mag.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE
MediaWiki 1.47.0-wmf.20
first-letter
मीडिया
विशेष
वार्ता
प्रयोगकर्ता
प्रयोगकर्ता वार्ता
विकिपीडिया
विकिपीडिया वार्ता
सञ्चिका
सञ्चिका वार्ता
मीडियाविकि
मीडियाविकि वार्ता
साँचा
साँचा वार्ता
सहयोग
सहयोग वार्ता
श्रेणी
श्रेणी वार्ता
TimedText
TimedText talk
घटक
घटक वार्ता
Event
Event talk
साँचा:ज्ञानसन्दूक विधायिका
10
1663
80347
62726
2026-09-20T08:36:06Z
ऐक्टिवेटेड्
76
80347
wikitext
text/x-wiki
{{ज्ञानसन्दूक
| bodyclass = vcard
| child = {{{child|}}}
| abovestyle = font-size: 125%; {{#if:{{{background_color|}}}|border-top: 2px solid {{{background_color}}}; border-bottom: 2px solid {{{background_color}}}|background-color: #ededed}};color:inherit;
| above = <includeonly><div style="display:inline" class="fn org">{{{name}}}</div> {{#if:{{{native_name|}}}|<br /><div style="display:inline" class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>{{#if:{{{transcription_name|}}}|<br /><div style="display:inline" class="nickname">{{{transcription_name}}}</div>}}}}</includeonly>
| subheader = {{{legislature|}}}
| image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{if empty|{{{coa_pic|}}}|{{{coa-pic|}}}}} |size={{if empty|{{{coa_res|}}}|{{{coa-res|}}}}} |sizedefault=frameless |upright=yes |alt={{if empty|{{{coa_alt|}}}|{{{coa-alt|}}}|राज्यचिह्न वा लोगो}} }}
| caption = {{{coa_caption|}}}
| image2 = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{if empty|{{{logo|}}}|{{{logo_pic|}}}|{{{logo-pic|}}}}} |size={{if empty|{{{logo_res|}}}|{{{logo-res|}}}}} |sizedefault=frameless |upright=yes |alt={{if empty|{{{logo_alt|}}}|{{{logo-alt|}}}|लोगो}} }}
| caption2 = {{{logo_caption|}}}
| headerstyle = {{#if:{{{background_color|}}}|border-top: 2px solid {{{background_color}}}; border-bottom: 2px solid {{{background_color}}}|background-color: #ededed}};color:inherit;
| labelstyle = {{{labelstyle|}}}
| header1 = {{#if:{{{house_type|}}}{{{houses|}}}{{{term_limits|}}}|प्रकार}}
| label2 = Type
| data2 = {{#if:{{{house_type|}}} |<div style="padding:0.1em 0;line-height:1.3em;<!--(modified longitem)-->"><div style="display:inline" class="category">{{#ifexist:{{{house_type}}}|[[{{{house_type}}}]]|{{{house_type}}}}}</div> {{#if:{{{body|}}} |[[{{{body}}}]] के}} {{#if:{{{jurisdiction|}}} |[[{{{jurisdiction}}}]] के}}</div>}}
| label3 = {{#if:{{{houses|}}}|सदन|कक्ष}}
| data3 = {{if empty|{{{houses|}}}|{{{chambers|}}}}}
| label4 = {{#if:{{{pres-in-parl|}}}{{{crown-in-parl|}}}|[[संसदमे राजा|सार्वभौम]]|}}
| data4 = {{if empty|{{{pres-in-parl|}}}|{{{crown-in-parl|}}}}}
| label5 = {{longitem|कार्यकाल सीमा}}
| data5 = {{{term_limits|}}}
| header6 = {{#if:{{{foundation|}}}{{{disbanded|}}}{{{preceded_by|}}}{{{succeeded_by|}}}{{{new_session|}}}|इतिहास}}
| label7 = {{#if:{{{foundation|}}}|स्थापित|संस्थापित}}
| data7 = {{if empty|{{{foundation|}}}|{{{established|}}}}}
| label8 = भङ्गित
| data8 = {{{disbanded|}}}
| label9 = पूर्ववर्ती
| data9 = {{{preceded_by|}}}
| label10 = अनुवर्ती
| data10 = {{{succeeded_by|}}}
| label11 = {{longitem|नया सत्रके आरम्भ}}
| data11 = {{{new_session|}}}
| header14 = {{#if:{{{leader1|}}}{{{leader2|}}}{{{leader3|}}}{{{leader4|}}}{{{leader5|}}}{{{leader6|}}}{{{leader7|}}}{{{leader8|}}}|नेतृत्व}}
| label15 = {{longitem|{{{leader1_type|}}}}}
| data15 = {{#if:{{{leader1|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader1|}}}{{#if:{{{party1|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party1|}}}|1}}|(||,}} {{{party1|}}}}} {{#if:{{{election1|}}}|<br/>{{{election1|}}} से|{{#if:{{{leader1_term|}}}|<br/>{{{leader1_term}}}}} }} }} }}
| label16 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader2_type|}}}}}
| data16 = {{#if:{{{leader2|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader2|}}}{{#if:{{{party2|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party2|}}}|1}}|(||,}} {{{party2|}}}}} {{#if:{{{election2|}}}|<br/>{{{election2|}}} से|{{#if:{{{leader2_term|}}}|<br/>{{{leader2_term}}}}} }} }} }}
| label17 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader3_type|}}}}}
| data17 = {{#if:{{{leader3|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader3|}}}{{#if:{{{party3|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party3|}}}|1}}|(||,}} {{{party3|}}}}} {{#if:{{{election3|}}}|<br/>{{{election3|}}} से|{{#if:{{{leader3_term|}}}|<br/>{{{leader3_term}}}}} }} }} }}
| label18 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader4_type|}}}}}
| data18 = {{#if:{{{leader4|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader4|}}}{{#if:{{{party4|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party4|}}}|1}}|(||,}} {{{party4|}}}}} {{#if:{{{election4|}}}|<br/>{{{election4|}}} से|{{#if:{{{leader4_term|}}}|<br/>{{{leader4_term}}}}} }} }} }}
| label19 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader5_type|}}}}}
| data19 = {{#if:{{{leader5|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader5|}}}{{#if:{{{party5|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party5|}}}|1}}|(||,}} {{{party5|}}}}} {{#if:{{{election5|}}}|<br/>{{{election5|}}} से|{{#if:{{{leader5_term|}}}|<br/>{{{leader5_term}}}}} }} }} }}
| label20 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader6_type|}}}}}
| data20 = {{#if:{{{leader6|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader6|}}}{{#if:{{{party6|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party6|}}}|1}}|(||,}} {{{party6|}}}}} {{#if:{{{election6|}}}|<br/>{{{election6|}}} से|{{#if:{{{leader6_term|}}}|<br/>{{{leader6_term}}}}} }} }} }}
| label21 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader7_type|}}}}}
| data21 = {{#if:{{{leader7|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader7|}}}{{#if:{{{party7|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party7|}}}|1}}|(||,}} {{{party7|}}}}} {{#if:{{{election7|}}}|<br/>{{{election7|}}} से|{{#if:{{{leader7_term|}}}|<br/>{{{leader7_term}}}}} }} }} }}
| label22 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader8_type|}}}}}
| data22 = {{#if:{{{leader8|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader8|}}}{{#if:{{{party8|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party8|}}}|1}}|(||,}} {{{party8|}}}}} {{#if:{{{election8|}}}|<br/>{{{election8|}}} से|{{#if:{{{leader8_term|}}}|<br/>{{{leader8_term}}}}} }} }} }}
| label23 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader9_type|}}}}}
| data23 = {{#if:{{{leader9|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader9|}}}{{#if:{{{party9|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party9|}}}|1}}|(||,}} {{{party9|}}}}} {{#if:{{{election9|}}}|<br/>{{{election9|}}} से|{{#if:{{{leader9_term|}}}|<br/>{{{leader9_term}}}}} }} }} }}
| label24 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader10_type|}}}}}
| data24 = {{#if:{{{leader10|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader10|}}}{{#if:{{{party10|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party10|}}}|1}}|(||,}} {{{party10|}}}}} {{#if:{{{election10|}}}|<br/>{{{election10|}}} से|{{#if:{{{leader10_term|}}}|<br/>{{{leader10_term}}}}} }} }} }}
| header25 = {{#if:{{{structure1|}}}{{{political_groups1|}}}{{{structure2|}}}{{{political_groups2|}}}{{{committees1|}}}{{{committees2|}}}{{{joint_committees|}}}{{{term_length|}}}{{{authority|}}}{{{salary|}}} {{{seats1|}}}{{{seats2|}}}{{{seats3|}}}{{{seats4|}}}{{{seats5|}}}{{{seats6|}}}{{{seats7|}}}{{{seats8|}}}|संरचना}}
| label26 = आसन
| data26 = {{if empty|{{{members|}}}|{{{seats|}}}}}
| data27 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{structure1|}}}|size={{{structure1_res|}}}|sizedefault=120px|alt={{{structure1_alt|}}}}}
| label28 = {{longitem|{{#if:{{{house1|}}}|{{{house1}}} राजनैतिक समूह|राजनैतिक समूह}}}}
| data28 = {{{political_groups1|}}}
| data29 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{structure2|}}}|size={{{structure2_res|}}}|sizedefault=120px|alt={{{structure2_alt|}}}}}
| label30 = {{longitem|{{#if:{{{house2|}}}|{{{house2}}} राजनैतिक समूह|राजनैतिक समूह}}}}
| data30 = {{{political_groups2|}}}
| label31 = {{#if:{{{house1|}}}|{{{house1}}} समिति|समिति}}
| data31 = {{{committees1|}}}
| label32 = {{#if:{{{house2|}}}|{{{house2}}} समिति|समिति}}
| data32 = {{{committees2|}}}
| label33 = {{longitem|संयुक्त समिति}}
| data33 = {{{joint_committees|}}}
| label34 = {{longitem|कार्यकालके अवधि}}
| data34 = {{{term_length|}}}
| label35 = प्राधिकारी
| data35 = {{{authority|}}}
| label36 = वेतन
| data36 = {{{salary|}}}
| label37 = {{longitem|{{{seats1_title|}}}}}
| data37 = {{{seats1|}}}
| label38 = {{longitem|{{{seats2_title|}}}}}
| data38 = {{{seats2|}}}
| label39 = {{longitem|{{{seats3_title|}}}}}
| data39 = {{{seats3|}}}
| label40 = {{longitem|{{{seats4_title|}}}}}
| data40 = {{{seats4|}}}
| label41 = {{longitem|{{{seats5_title|}}}}}
| data41 = {{{seats5|}}}
| label42 = {{longitem|{{{seats6_title|}}}}}
| data42 = {{{seats6|}}}
| label43 = {{longitem|{{{seats7_title|}}}}}
| data43 = {{{seats7|}}}
| label44 = {{longitem|{{{seats8_title|}}}}}
| data44 = {{{seats8|}}}
| label45 = {{longitem|{{{seats9_title|}}}}}
| data45 = {{{seats9|}}}
| label46 = {{longitem|{{{seats10_title|}}}}}
| data46 = {{{seats10|}}}
| header47 = {{#if:{{{voting_system1|}}}{{{voting_system2|}}}{{{first_election1|}}}{{{first_election2|}}}{{{first_election3|}}}{{{last_election1|}}}{{{last_election2|}}}{{{last_election3|}}}{{{next_election1|}}}{{{next_election2|}}}{{{next_election3|}}}{{{redistricting|}}}|चुनाव}}
| label48 = {{longitem|{{#if:{{{house1|}}}|{{{house1}}} [[मतदान प्रणाली]]|[[मतदान प्रणाली]]}}}}
| data48 = {{{voting_system1|}}}
| label49 = {{longitem|{{#if:{{{house2|}}}|{{{house2}}} [[मतदान प्रणाली]]|[[मतदान प्रणाली]]}}}}
| data49 = {{{voting_system2|}}}
| label50 = {{longitem|{{#if:{{{house1|}}}|प्रथम {{{house1}}} चुनाव|प्रथम चुनाव}}}}
| data50 = {{{first_election1|}}}
| label51 = {{longitem|{{#if:{{{house2|}}}|प्रथम {{{house2}}} चुनाव|प्रथम चुनाव}}}}
| data51 = {{{first_election2|}}}
| label52 = {{longitem|प्रथम सामान्य चुनाव}}
| data52 = {{{first_election3|}}}
| label53 = {{longitem|{{#if:{{{house1|}}}|पिछलका {{{house1}}} चुनाव|पिछलका चुनाव}}}}
| data53 = {{{last_election1|}}}
| label54 = {{longitem|{{#if:{{{house2|}}}|पिछलका {{{house2}}} चुनाव|पिछलका चुनाव}}}}
| data54 = {{{last_election2|}}}
| label55 = {{longitem|पिछलका सामान्य चुनाव}}
| data55 = {{{last_election3|}}}
| label56 = {{longitem|{{#if:{{{house1|}}}|अगला {{{house1}}} चुनाव|अगला चुनाव}}}}
| data56 = {{{next_election1|}}}
| label57 = {{longitem|{{#if:{{{house2|}}}|अगला {{{house2}}} चुनाव|अगला चुनाव}}}}
| data57 = {{{next_election2|}}}
| label58 = {{longitem|अगला सामान्य चुनाव}}
| data58 = {{{next_election3|}}}
| label59 = Redistricting
| data59 = {{{redistricting|}}}
| header60 = {{#if:{{{motto|}}}|आदर्श वाक्य}}
| data61 = {{{motto|}}}
| header62 = {{#if:{{{session_room|}}}{{{meeting_place|}}}|सभा स्थल}}
| data63 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{session_room|}}}|size={{{session_res|}}}|alt={{{session_alt|}}}|upright={{{session_upright|}}}}}
| data64 = {{{meeting_place|}}}
| class64 = label
| data65 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{session_room2|}}}|size={{{session_res2|}}}|alt={{{session_alt2|}}}|upright={{{session_upright2|}}}}}
| data66 = {{{meeting_place2|}}}
| class66 = label
| data67 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{session_room3|}}}|size={{{session_res3|}}}|alt={{{session_alt3|}}}|upright={{{session_upright3|}}}}}
| data68 = {{{meeting_place3|}}}
| class68 = label
| header69 = {{#if:{{{website|}}}|जालस्थान}}
| data70 = {{{website|}}}
| header71 = {{#if:{{{constitution|}}}|संविधान}}
| data72 = {{{constitution|}}}
| header73 = {{#if:{{{rules|}}}|नियम}}
| data74 = {{{rules|}}}
| header75 = {{#if:{{{footnotes|}}}|पादटिप्पणी}}
| data76 = {{{footnotes|}}}
| data99 = {{{module|}}}
}}{{Main other|{{#if:{{{background_color|}}}{{{text_color|}}}|[[श्रेणी:Infobox legislature with background color]]}}}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{मुख्य अन्य|[[श्रेणी:Pages using infobox legislature with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[साँचा:Infobox legislature]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| authority | background_color | body | chambers | child | coa_alt | coa_caption | coa_pic | coa_res | coa-alt | coa-pic | coa-res | committees1 | committees2 | constitution | crown-in-parl | disbanded | election1 | election2 | election3 | election4 | election5 | election6 | election7 | election8 | election9 | election10 | established | first_election1 | first_election2 | first_election3 | footnotes | foundation | house_type | house1 | house2 | houses | joint_committees | jurisdiction | labelstyle | last_election1 | last_election2 | last_election3 | leader1 | leader1_term | leader1_type | leader2 | leader2_term | leader2_type | leader3 | leader3_term | leader3_type | leader4 | leader4_term | leader4_type | leader5 | leader5_term | leader5_type | leader6 | leader6_term | leader6_type | leader7 | leader7_term | leader7_type | leader8 | leader8_term | leader8_type | leader9 | leader9_term | leader9_type | leader10 | leader10_term | leader10_type | legislature | logo | logo_alt | logo_caption | logo_pic | logo_res | logo-alt | logo-pic | logo-res | meeting_place | meeting_place2 | meeting_place3 | members | module | motto | name | native_name | native_name_lang | new_session | next_election1 | next_election2 | next_election3 | party1 | party2 | party3 | party4 | party5 | party6 | party7 | party8 | party9 | party10 | political_groups1 | political_groups2 | preceded_by | pres-in-parl | redistricting | rules | salary | seats | seats1 | seats1_title | seats2 | seats2_title | seats3 | seats3_title | seats4 | seats4_title | seats5 | seats5_title | seats6 | seats6_title | seats7 | seats7_title | seats8 | seats8_title | seats9 | seats9_title | seats10 | seats10_title | session_alt | session_alt2 | session_alt3 | session_res | session_res2 | session_res3 | session_room | session_room2 | session_room3 | session_upright | session_upright2 | session_upright3 | structure1 | structure1_alt | structure1_res | structure2 | structure2_alt | structure2_res | succeeded_by | term_length | term_limits | text_color | transcription_name | voting_system1 | voting_system2 | website }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check
| template = [[साँचा:ज्ञानसन्दूक विधायिका]]
| cat = {{मुख्य अन्य|श्रेणी:Pages using infobox legislature with conflicting parameters}}
| coa_pic; coa-pic
| coa_res; coa-res
| coa_alt; coa-alt
| logo; logo_pic; logo-pic
| logo_res; logo-res
| logo_alt; logo-alt
| houses; chambers
| pres-in-parl; crown-in-parl
| foundation; established
| members; seats
}}<noinclude>
{{documentation}}<!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!-->
</noinclude>
e02pp399hn3e6nal02d4c9posyj9hmd
80353
80347
2026-09-20T09:51:56Z
ऐक्टिवेटेड्
76
80353
wikitext
text/x-wiki
{{ज्ञानसन्दूक
| bodyclass = vcard
| child = {{{child|}}}
| abovestyle = font-size: 125%; {{#if:{{{background_color|}}}|border-top: 2px solid {{{background_color}}}; border-bottom: 2px solid {{{background_color}}}|background-color: #ededed}};color:inherit;
| above = <includeonly><div style="display:inline" class="fn org">{{{name}}}</div> {{#if:{{{native_name|}}}|<br /><div style="display:inline" class="nickname" {{#if:{{{native_name_lang|}}}|lang="{{{native_name_lang}}}"}}>{{{native_name}}}</div>{{#if:{{{transcription_name|}}}|<br /><div style="display:inline" class="nickname">{{{transcription_name}}}</div>}}}}</includeonly>
| subheader = {{{legislature|}}}
| image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage |image={{if empty|{{{coa_pic|}}}|{{{coa-pic|}}}}} |size={{if empty|{{{coa_res|}}}|{{{coa-res|}}}}} |sizedefault=frameless |upright=yes |alt={{if empty|{{{coa_alt|}}}|{{{coa-alt|}}}|राज्यचिह्न वा लोगो}} }}
| caption = {{{coa_caption|}}}
| image2 = {{#invoke:InfoboxImage |InfoboxImage |image={{if empty|{{{logo|}}}|{{{logo_pic|}}}|{{{logo-pic|}}}}} |size={{if empty|{{{logo_res|}}}|{{{logo-res|}}}}} |sizedefault=frameless |upright=yes |alt={{if empty|{{{logo_alt|}}}|{{{logo-alt|}}}|लोगो}} }}
| caption2 = {{{logo_caption|}}}
| headerstyle = {{#if:{{{background_color|}}}|border-top: 2px solid {{{background_color}}}; border-bottom: 2px solid {{{background_color}}}|background-color: #ededed}};color:inherit;
| labelstyle = {{{labelstyle|}}}
| header1 = {{#if:{{{house_type|}}}{{{houses|}}}{{{term_limits|}}}|प्रकार}}
| label2 = प्रकार
| data2 = {{#if:{{{house_type|}}} |<div style="padding:0.1em 0;line-height:1.3em;<!--(modified longitem)-->"><div style="display:inline" class="category">{{#ifexist:{{{house_type}}}|[[{{{house_type}}}]]|{{{house_type}}}}}</div> {{#if:{{{body|}}} |[[{{{body}}}]] के}} {{#if:{{{jurisdiction|}}} |[[{{{jurisdiction}}}]] के}}</div>}}
| label3 = {{#if:{{{houses|}}}|सदन|कक्ष}}
| data3 = {{if empty|{{{houses|}}}|{{{chambers|}}}}}
| label4 = {{#if:{{{pres-in-parl|}}}{{{crown-in-parl|}}}|[[संसदमे राजा|सार्वभौम]]|}}
| data4 = {{if empty|{{{pres-in-parl|}}}|{{{crown-in-parl|}}}}}
| label5 = {{longitem|कार्यकाल सीमा}}
| data5 = {{{term_limits|}}}
| header6 = {{#if:{{{foundation|}}}{{{disbanded|}}}{{{preceded_by|}}}{{{succeeded_by|}}}{{{new_session|}}}|इतिहास}}
| label7 = {{#if:{{{foundation|}}}|स्थापित|संस्थापित}}
| data7 = {{if empty|{{{foundation|}}}|{{{established|}}}}}
| label8 = भङ्गित
| data8 = {{{disbanded|}}}
| label9 = पूर्ववर्ती
| data9 = {{{preceded_by|}}}
| label10 = अनुवर्ती
| data10 = {{{succeeded_by|}}}
| label11 = {{longitem|नया सत्रके आरम्भ}}
| data11 = {{{new_session|}}}
| header14 = {{#if:{{{leader1|}}}{{{leader2|}}}{{{leader3|}}}{{{leader4|}}}{{{leader5|}}}{{{leader6|}}}{{{leader7|}}}{{{leader8|}}}|नेतृत्व}}
| label15 = {{longitem|{{{leader1_type|}}}}}
| data15 = {{#if:{{{leader1|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader1|}}}{{#if:{{{party1|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party1|}}}|1}}|(||,}} {{{party1|}}}}} {{#if:{{{election1|}}}|<br/>{{{election1|}}} से|{{#if:{{{leader1_term|}}}|<br/>{{{leader1_term}}}}} }} }} }}
| label16 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader2_type|}}}}}
| data16 = {{#if:{{{leader2|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader2|}}}{{#if:{{{party2|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party2|}}}|1}}|(||,}} {{{party2|}}}}} {{#if:{{{election2|}}}|<br/>{{{election2|}}} से|{{#if:{{{leader2_term|}}}|<br/>{{{leader2_term}}}}} }} }} }}
| label17 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader3_type|}}}}}
| data17 = {{#if:{{{leader3|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader3|}}}{{#if:{{{party3|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party3|}}}|1}}|(||,}} {{{party3|}}}}} {{#if:{{{election3|}}}|<br/>{{{election3|}}} से|{{#if:{{{leader3_term|}}}|<br/>{{{leader3_term}}}}} }} }} }}
| label18 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader4_type|}}}}}
| data18 = {{#if:{{{leader4|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader4|}}}{{#if:{{{party4|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party4|}}}|1}}|(||,}} {{{party4|}}}}} {{#if:{{{election4|}}}|<br/>{{{election4|}}} से|{{#if:{{{leader4_term|}}}|<br/>{{{leader4_term}}}}} }} }} }}
| label19 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader5_type|}}}}}
| data19 = {{#if:{{{leader5|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader5|}}}{{#if:{{{party5|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party5|}}}|1}}|(||,}} {{{party5|}}}}} {{#if:{{{election5|}}}|<br/>{{{election5|}}} से|{{#if:{{{leader5_term|}}}|<br/>{{{leader5_term}}}}} }} }} }}
| label20 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader6_type|}}}}}
| data20 = {{#if:{{{leader6|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader6|}}}{{#if:{{{party6|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party6|}}}|1}}|(||,}} {{{party6|}}}}} {{#if:{{{election6|}}}|<br/>{{{election6|}}} से|{{#if:{{{leader6_term|}}}|<br/>{{{leader6_term}}}}} }} }} }}
| label21 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader7_type|}}}}}
| data21 = {{#if:{{{leader7|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader7|}}}{{#if:{{{party7|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party7|}}}|1}}|(||,}} {{{party7|}}}}} {{#if:{{{election7|}}}|<br/>{{{election7|}}} से|{{#if:{{{leader7_term|}}}|<br/>{{{leader7_term}}}}} }} }} }}
| label22 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader8_type|}}}}}
| data22 = {{#if:{{{leader8|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader8|}}}{{#if:{{{party8|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party8|}}}|1}}|(||,}} {{{party8|}}}}} {{#if:{{{election8|}}}|<br/>{{{election8|}}} से|{{#if:{{{leader8_term|}}}|<br/>{{{leader8_term}}}}} }} }} }}
| label23 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader9_type|}}}}}
| data23 = {{#if:{{{leader9|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader9|}}}{{#if:{{{party9|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party9|}}}|1}}|(||,}} {{{party9|}}}}} {{#if:{{{election9|}}}|<br/>{{{election9|}}} से|{{#if:{{{leader9_term|}}}|<br/>{{{leader9_term}}}}} }} }} }}
| label24 = {{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader10_type|}}}}}
| data24 = {{#if:{{{leader10|}}} |{{longitem|style=line-height:1.3em|{{{leader10|}}}{{#if:{{{party10|}}}|{{#ifeq:{{Str index|{{{party10|}}}|1}}|(||,}} {{{party10|}}}}} {{#if:{{{election10|}}}|<br/>{{{election10|}}} से|{{#if:{{{leader10_term|}}}|<br/>{{{leader10_term}}}}} }} }} }}
| header25 = {{#if:{{{structure1|}}}{{{political_groups1|}}}{{{structure2|}}}{{{political_groups2|}}}{{{committees1|}}}{{{committees2|}}}{{{joint_committees|}}}{{{term_length|}}}{{{authority|}}}{{{salary|}}} {{{seats1|}}}{{{seats2|}}}{{{seats3|}}}{{{seats4|}}}{{{seats5|}}}{{{seats6|}}}{{{seats7|}}}{{{seats8|}}}|संरचना}}
| label26 = आसन
| data26 = {{if empty|{{{members|}}}|{{{seats|}}}}}
| data27 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{structure1|}}}|size={{{structure1_res|}}}|sizedefault=120px|alt={{{structure1_alt|}}}}}
| label28 = {{longitem|{{#if:{{{house1|}}}|{{{house1}}} राजनैतिक समूह|राजनैतिक समूह}}}}
| data28 = {{{political_groups1|}}}
| data29 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{structure2|}}}|size={{{structure2_res|}}}|sizedefault=120px|alt={{{structure2_alt|}}}}}
| label30 = {{longitem|{{#if:{{{house2|}}}|{{{house2}}} राजनैतिक समूह|राजनैतिक समूह}}}}
| data30 = {{{political_groups2|}}}
| label31 = {{#if:{{{house1|}}}|{{{house1}}} समिति|समिति}}
| data31 = {{{committees1|}}}
| label32 = {{#if:{{{house2|}}}|{{{house2}}} समिति|समिति}}
| data32 = {{{committees2|}}}
| label33 = {{longitem|संयुक्त समिति}}
| data33 = {{{joint_committees|}}}
| label34 = {{longitem|कार्यकालके अवधि}}
| data34 = {{{term_length|}}}
| label35 = प्राधिकारी
| data35 = {{{authority|}}}
| label36 = वेतन
| data36 = {{{salary|}}}
| label37 = {{longitem|{{{seats1_title|}}}}}
| data37 = {{{seats1|}}}
| label38 = {{longitem|{{{seats2_title|}}}}}
| data38 = {{{seats2|}}}
| label39 = {{longitem|{{{seats3_title|}}}}}
| data39 = {{{seats3|}}}
| label40 = {{longitem|{{{seats4_title|}}}}}
| data40 = {{{seats4|}}}
| label41 = {{longitem|{{{seats5_title|}}}}}
| data41 = {{{seats5|}}}
| label42 = {{longitem|{{{seats6_title|}}}}}
| data42 = {{{seats6|}}}
| label43 = {{longitem|{{{seats7_title|}}}}}
| data43 = {{{seats7|}}}
| label44 = {{longitem|{{{seats8_title|}}}}}
| data44 = {{{seats8|}}}
| label45 = {{longitem|{{{seats9_title|}}}}}
| data45 = {{{seats9|}}}
| label46 = {{longitem|{{{seats10_title|}}}}}
| data46 = {{{seats10|}}}
| header47 = {{#if:{{{voting_system1|}}}{{{voting_system2|}}}{{{first_election1|}}}{{{first_election2|}}}{{{first_election3|}}}{{{last_election1|}}}{{{last_election2|}}}{{{last_election3|}}}{{{next_election1|}}}{{{next_election2|}}}{{{next_election3|}}}{{{redistricting|}}}|चुनाव}}
| label48 = {{longitem|{{#if:{{{house1|}}}|{{{house1}}} [[मतदान प्रणाली]]|[[मतदान प्रणाली]]}}}}
| data48 = {{{voting_system1|}}}
| label49 = {{longitem|{{#if:{{{house2|}}}|{{{house2}}} [[मतदान प्रणाली]]|[[मतदान प्रणाली]]}}}}
| data49 = {{{voting_system2|}}}
| label50 = {{longitem|{{#if:{{{house1|}}}|प्रथम {{{house1}}} चुनाव|प्रथम चुनाव}}}}
| data50 = {{{first_election1|}}}
| label51 = {{longitem|{{#if:{{{house2|}}}|प्रथम {{{house2}}} चुनाव|प्रथम चुनाव}}}}
| data51 = {{{first_election2|}}}
| label52 = {{longitem|प्रथम सामान्य चुनाव}}
| data52 = {{{first_election3|}}}
| label53 = {{longitem|{{#if:{{{house1|}}}|पिछलका {{{house1}}} चुनाव|पिछलका चुनाव}}}}
| data53 = {{{last_election1|}}}
| label54 = {{longitem|{{#if:{{{house2|}}}|पिछलका {{{house2}}} चुनाव|पिछलका चुनाव}}}}
| data54 = {{{last_election2|}}}
| label55 = {{longitem|पिछलका सामान्य चुनाव}}
| data55 = {{{last_election3|}}}
| label56 = {{longitem|{{#if:{{{house1|}}}|अगला {{{house1}}} चुनाव|अगला चुनाव}}}}
| data56 = {{{next_election1|}}}
| label57 = {{longitem|{{#if:{{{house2|}}}|अगला {{{house2}}} चुनाव|अगला चुनाव}}}}
| data57 = {{{next_election2|}}}
| label58 = {{longitem|अगला सामान्य चुनाव}}
| data58 = {{{next_election3|}}}
| label59 = Redistricting
| data59 = {{{redistricting|}}}
| header60 = {{#if:{{{motto|}}}|आदर्श वाक्य}}
| data61 = {{{motto|}}}
| header62 = {{#if:{{{session_room|}}}{{{meeting_place|}}}|सभा स्थल}}
| data63 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{session_room|}}}|size={{{session_res|}}}|alt={{{session_alt|}}}|upright={{{session_upright|}}}}}
| data64 = {{{meeting_place|}}}
| class64 = label
| data65 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{session_room2|}}}|size={{{session_res2|}}}|alt={{{session_alt2|}}}|upright={{{session_upright2|}}}}}
| data66 = {{{meeting_place2|}}}
| class66 = label
| data67 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{session_room3|}}}|size={{{session_res3|}}}|alt={{{session_alt3|}}}|upright={{{session_upright3|}}}}}
| data68 = {{{meeting_place3|}}}
| class68 = label
| header69 = {{#if:{{{website|}}}|जालस्थान}}
| data70 = {{{website|}}}
| header71 = {{#if:{{{constitution|}}}|संविधान}}
| data72 = {{{constitution|}}}
| header73 = {{#if:{{{rules|}}}|नियम}}
| data74 = {{{rules|}}}
| header75 = {{#if:{{{footnotes|}}}|पादटिप्पणी}}
| data76 = {{{footnotes|}}}
| data99 = {{{module|}}}
}}{{Main other|{{#if:{{{background_color|}}}{{{text_color|}}}|[[श्रेणी:Infobox legislature with background color]]}}}}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{मुख्य अन्य|[[श्रेणी:Pages using infobox legislature with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[साँचा:Infobox legislature]] with unknown parameter "_VALUE_"|ignoreblank=y| authority | background_color | body | chambers | child | coa_alt | coa_caption | coa_pic | coa_res | coa-alt | coa-pic | coa-res | committees1 | committees2 | constitution | crown-in-parl | disbanded | election1 | election2 | election3 | election4 | election5 | election6 | election7 | election8 | election9 | election10 | established | first_election1 | first_election2 | first_election3 | footnotes | foundation | house_type | house1 | house2 | houses | joint_committees | jurisdiction | labelstyle | last_election1 | last_election2 | last_election3 | leader1 | leader1_term | leader1_type | leader2 | leader2_term | leader2_type | leader3 | leader3_term | leader3_type | leader4 | leader4_term | leader4_type | leader5 | leader5_term | leader5_type | leader6 | leader6_term | leader6_type | leader7 | leader7_term | leader7_type | leader8 | leader8_term | leader8_type | leader9 | leader9_term | leader9_type | leader10 | leader10_term | leader10_type | legislature | logo | logo_alt | logo_caption | logo_pic | logo_res | logo-alt | logo-pic | logo-res | meeting_place | meeting_place2 | meeting_place3 | members | module | motto | name | native_name | native_name_lang | new_session | next_election1 | next_election2 | next_election3 | party1 | party2 | party3 | party4 | party5 | party6 | party7 | party8 | party9 | party10 | political_groups1 | political_groups2 | preceded_by | pres-in-parl | redistricting | rules | salary | seats | seats1 | seats1_title | seats2 | seats2_title | seats3 | seats3_title | seats4 | seats4_title | seats5 | seats5_title | seats6 | seats6_title | seats7 | seats7_title | seats8 | seats8_title | seats9 | seats9_title | seats10 | seats10_title | session_alt | session_alt2 | session_alt3 | session_res | session_res2 | session_res3 | session_room | session_room2 | session_room3 | session_upright | session_upright2 | session_upright3 | structure1 | structure1_alt | structure1_res | structure2 | structure2_alt | structure2_res | succeeded_by | term_length | term_limits | text_color | transcription_name | voting_system1 | voting_system2 | website }}{{#invoke:Check for conflicting parameters|check
| template = [[साँचा:ज्ञानसन्दूक विधायिका]]
| cat = {{मुख्य अन्य|श्रेणी:Pages using infobox legislature with conflicting parameters}}
| coa_pic; coa-pic
| coa_res; coa-res
| coa_alt; coa-alt
| logo; logo_pic; logo-pic
| logo_res; logo-res
| logo_alt; logo-alt
| houses; chambers
| pres-in-parl; crown-in-parl
| foundation; established
| members; seats
}}<noinclude>
{{documentation}}<!--Please add this template's categories to the /doc subpage, not here - thanks!-->
</noinclude>
d4k8mxgip40ccvsxc1q40wgn4p5fhlm
पटना
0
11368
80326
71644
2026-09-19T19:58:10Z
ऐक्टिवेटेड्
76
80326
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
|name = पटना
|other_name = पाटलिपुत्र
|settlement_type = [[भारतके महानगर|महानगर]]
| image_skyline = {{Multiple image
| border = infobox
| total_width = 270
| image_style =
| perrow = 2/2/2/2/2
| image1 = Patna high court1.jpg
| image2 = Patna Sahib.jpg
| image3 = Buddha Smriti Park 2.jpg
| image4 =
| image5 = Mahavir Mandir from Buddha Smriti Park.JPG
| image6 = Bihar Museum 17.jpg
| image7 = Wide Angle view of Patna College.jpg
| image8 = Digha panorma.jpg
| image9 =
| image10 = Front view of administrative building of IIT Patna.jpg
| image11 = Bihar Museum Bailey Road 02.jpg
| image12 = Aiimspatnamain.png
| image13 = Vidhan-sabha-bihar.jpg}}
| imagesize =
| image_alt =
| image_caption = 'उपरेसे नीचे, बामासे दहिना:' [[पटना उच्चन्यायालय]], [[तख्त श्री पटना साहिब]], [[बुद्ध स्मृति उद्यान]], [[खुदा बक्स पुस्तकालय]], [[महावीर मन्दिर]], [[बिहार सङ्ग्रहालय]], [[पटना कालेज]], [[दिघा-सोनपुर बान्ध]], [[आइआइटी पटना|आइआइटी]], [[बेली रोड, पटना|बेली रोड]], [[एम्स पटना|एम्स]], [[बिहार बिधानसभा]]
| image_map =
|pushpin_label = पटना
|pushpin_map = भारत बिहार
|coordinates = {{Coord|25.5940343|N|85.1375530|E|display=inline,title}}
|pushpin_map_caption = बिहारमे स्थिति
|subdivision_type = देस
|subdivision_name = {{IND}}
|subdivision_type1 = [[भारतके राज्य|राज्य]]
|subdivision_name1 = [[बिहार]]
|subdivision_type2 = [[भारतके जिला|जिला]]
|subdivision_name2 = [[पटना जिला|पटना]]
|established_title = पाटलिपुत्र
|established_date = ४९० ईपू
|founder = [[उदायिभद्र]]
| government_footnotes =
| government_type = [[नगर निगम]]
| governing_body = [[पटना नगर निगम]] <br/> [[दानापुर|नगरपरिषद दानापुर निजामत]]
| leader_title = [[भारतीय संसद्]]
| leader_name = [[रविशङ्कर प्रसाद]] ([[भाजपा]]) <br/> [[रामकृपाल यादव]]([[भाजपा]])
| leader_title1 = महापौर
| leader_name1 = सीता साहू<ref name="hindustantimes.com">{{Cite web|url=http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|title=NDA-backed Sita Sahu is first woman mayor of Patna|date=19 जून 2017|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170622045138/http://www.hindustantimes.com/india-news/nda-backed-sita-sahu-is-first-woman-mayor-of-patna/story-tbqxVRuSnDzmEkAdcVccHL.html|archive-date=22 जून 2017}}</ref>
|area_total_km2 = 250
|area_urban_km2 =
|area_metro_km2 = 409
|area_metro_sq_mi =
|area_rank = 18
|elevation_footnotes = <ref>{{Cite web |url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm |title=CPRS Patna About Us |publisher=CRPS |archive-url = https://web.archive.org/web/20160305023014/http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm |archive-date= 5 मार्च 2016 |access-date=28 अक्टूबर 2016}}</ref>
|elevation_m = 53
|elevation_ft =
|population_total = 1683200
|population_as_of = २०११
|population_footnotes = <ref name=UA1Lakhandabove>{{Cite web |url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above |publisher=भारतके महापञ्जीयक आउ जनगणना आयुक्तके कार्यालय |access-date=26 मार्च 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113152754/http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf |archive-date=13 नवम्बर 2011 |df=dmy-all }}</ref>
|population_density_km2 =
|population_density_sq_mi =
|population_urban = 2046652
|population_metro = 3874000
|demographics_type1 = भाषा
|demographics1_title1= प्रचलित
|demographics1_info1= [[मगही भाषा|मगही]], [[हिन्दी]]
|timezone1 = [[भारतीय मानक समय]]
|utc_offset1 = +5:30
|postal_code_type = [[पिनकोड]]
|postal_code = 8000xx
|area_code_type = दूरभाषसङ्केत
|area_code = +91-(0)612
|iso_code = [[ISO 3166-2:IN|IN-BR-PA]]<br/>[[UN/LOCODE|IN PAT]]
|registration_plate = BR-01
|blank_name_sec1 = [[साक्षरता दर|साक्षरता]]
|blank_info_sec1 = ८३.३७%<ref>{{Cite web |url=http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html |title=Patna Urban Region |publisher=census2011.co.in |access-date=3 जून 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151210212142/http://www.census2011.co.in/census/metropolitan/145-patna.html |archive-date=10 दिसम्बर 2015 |df=dmy-all }}</ref>
|blank_name_sec2 = [[मानव विकास सूचकाङ्क|एचडिआइ]]
|blank_info_sec2 = {{Increase}} ०.५४९<ref>{{Cite web|url=https://www.ssca.org.in/media/4_2016_HDI_t1hcMZm.pdf|title=Development of Human Development Index at District Level for EAG States|date=मार्च 2016|access-date=31 मई 2021|archive-date=2 जून 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213519/https://www.ssca.org.in/media/4_2016_HDI_t1hcMZm.pdf|url-status=live}}</ref> ({{Color|green|उच्च}})
|blank1_name_sec1 = [[लिङ्गानुपात]]
|blank1_info_sec1 = ९८० [[स्त्री|♀]]/१००० [[पुरुष|♂]]<ref name=UA1Lakhandabove/>
|website = {{URL|patna.nic.in}}<br/>{{Url|patnanagarnigam.in}}
}}
'''पटना''', ऐतिहासिक रूपसे [[पाटलिपुत्र]] जानल जायेवाला, [[भारत]]मे [[बिहार]] राज्यके राजधानी आउ सबसे बड़का नगर हे । [[संयुक्तराष्ट्र]]के अनुसार २०१८ तक पटनाके जनसङ्ख्या २३.५ लाख हल, जेकरासे ई भारतके [[जनसङ्ख्याके अनुसार भारतके नगरके सूची|१९मा सबसे बड़का नगर]] होल । २५० बर्ग किलोमीटर आउ २५ लाखसे बेसी लोगके समावित, ई नगरीसमूह भारतमे १८मा सबसे बड़का हे । पटना [[पटना उच्चन्यायालय]]के पीठके रूपमे काज करहे । [[वैशाली]], [[राजगीर]], [[नालन्दा]], [[बोधगया]] आउ [[पावापुरी]] [[बौद्ध]], [[हिन्दु]] आउ [[जैन]] तीर्थस्थल भिरुए हे आउ [[पटना साहिब]] [[सिख]]ला एगो पवित्रनगर हे काहेकि [[दसमा सिखगुरु]], [[गुरु गोविन्द सिंह]]के जनम हियेँ होलहल । आधुनिक नगर पटना मुख्यरूपसे [[गङ्गानदी]]के दक्खिनी तटे स्थित हे । ई नगर [[सोन नदी|सोन]], [[गण्डक नदी|गण्डक]] आउ [[पुनपुन नदी|पुनपुन नदियो]] तक फैलल हे । नगर लगभग ३५ किलोमीटर् लम्बा आउ १६ से १८ किलोमीटर चौड़ा हे ।
== विवरण ==
[[सञ्चिका:NITPMainBuilding.jpg|thumb|280px]]
पटना नगरके ऐतिहासिक महत्व हे । पटना संसारके गिनल-चुनल ऊ बिशेष प्राचीन नगरमे से एक हे जे अति प्राचीनकालसे आजतक आबाद हे । ईसा पूर्ब [[मेगास्थनीज्]] (३५० ईपू-२९० ईपू) अपन भारत भ्रमणके पश्चात् लिखल अपन पुस्तक [[इण्डिका (मेगस्थनीज् द्वारा रचित पुस्तक)|इण्डिका]]मे ई नगरके उल्लेख कैलन हे । पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र) जे [[गङ्गा]] आउ ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह) के सङ्गमे बसल हल । ऊ पुस्तकके आकलके हिसाबसे प्राचीन पटना (पलिबोथा) ९ मील (१४.५ कि॰मी॰) लम्बा आउ १.७५ मील (२.८ कि॰मी॰) चौड़ा हल । सोलह लाख (२०११ के जनगणनाके अनुसार १६,८३,२००)-ओ से अधिक जनसङ्ख्यावाला पटनाके मुख्य नगर, लगभग १५ कि॰मी॰ लम्बा आउ ७ कि॰मी॰ चौड़ा हे । {{Convert|136|km2|sqmi}} के क्षेत्र आउ २० लाखसे अधिक लोगके जनसङ्ख्या साथे, पटना नगर (अपन नगरीसमूह साथे) [[भारतके सर्बाधिक जनसङ्ख्यावाला नगरके सूची|भारतमे १८मा सबसे बड़का]] हे ।
प्राचीन [[बौद्ध]] आउ [[जैन]] तीर्थस्थल [[बैशाली]], [[राजगीर]] वा राजगृह, [[नालन्दा]], [[बोधगया]] आउ [[पावापुरी]] पटना नगरके भिरुए अवस्थित हे । पटना [[सिख|सिखोला]] एगे अत्यन्ते पवित्र स्थल हे । सिखके १०मा आउ अन्तिम गुरु [[गुरू गोविन्दसिह]]के जनम पटनेमे होएल हल । प्रतिबरिस देस-बिदेससे लाखोँ सिख श्रद्धालु पटनामे [[हरमन्दिर साहब]]के दर्शन करे आवहथ आउ माथा टेकहथ । पटना आउ एकर आसपासके प्राचीन भग्नावशेष/खण्डहर नगरके ऐतिहासिक गौरवके मौन गवाह हे आउ नगरके प्राचीन गरिमाके आजहो प्रदर्शित करहे । ऐतिहासिक आउ प्रशासनिक महत्वके अतिरिक्त, पटना [[शिक्षा]], [[बाणिज्य]], आउ [[चिकित्सा|चिकित्सोके]] एगो प्रमुख केन्द्र हे । भित्तिसे घिरल नगरके पुराना क्षेत्र, [[पटना सिटी]]के नामसे जानल जाहै ।
== नाम ==
पटना नाम [[पटन देवी]] (एक [[हिन्दू]] देवी) से प्रचलित होएल हे । एगो अन्य मत अनुसार ई नाम [[संस्कृत]]के [[पत्तन]] से आएल हे जेकर अर्थ ''बन्दरगाह'' होवहे । मौर्यकालके यूनानी इतिहासकार [[मेगस्थनीज्]] ई नगरके ''पालिबोथरा'' आउ चीनीयात्री [[फाहियान्]] ''पालिनफू'' के नामसे सम्बोधित कैलन हे । ई ऐतिहासिक नगर पिछला दु सहस्त्राब्दीमे कयगो नाम पा चुकल हे - पाटलिग्राम, पाटलिपुत्र, पुष्पपुर, कुसुमपुर, अजीमाबाद् आउ पटना । ऐसन समझा जाहे कि बर्तमान नाम [[शेरशाह सूरी]]के समयसे प्रचलित होएल । शेरशाह एकर नाम 'पैठना' रखलक हल जेकरा शेरशाहके मरेके बाद अन्तिम हिन्दु सम्राट [[हेमचन्द्र बिक्रमादित्य]] पटना कर देलन ।
== इतिहास ==
{{मुख्य|पटनाके इतिहास}}
[[सञ्चिका:Main street of Patna, 1814-15.jpg|thumb|280px|बरिस १८१४-१५ मे पटनाके मुख्यभागके दृश्य]]
[[सञ्चिका:City of Patna, on the River Ganges, 19th century.jpg|thumb|280px|पटना, १९मा शताब्दीमे]]
प्राचीन पटना (पूर्बनाम- पाटलिग्राम वा [[पाटलिपुत्र]]) सोन आउ गङ्गानदीके सङ्गमे स्थित हल । [[सोननदी]] आजसे दु सहस्र बरिस पूर्ब अगमकुँआसे आगे [[गङ्गा]]मे मिलहल । पाटलिग्राममे गुलाब (पाटलीके फूल) ढेर मात्रामे उपजावल जाहल । गुलाबके फूलसे तरह-तरहके इत्र, दवाई आदि बनाके ओकर व्यापार कैल जाहल एहिसे एकर नाम पाटलिग्राम हो गेल । लोककथासब अनुसार, राजा पत्रकके पटनाके जनक कहल जाहे । ऊ अपन रानी '''पाटलि''' लागि जादूसे ई नगरके निर्माण कैलन । एहि कारण नगरके नाम ''पाटलिग्राम'' पड़ल । '''पाटलिपुत्र''' नामो एहि कारण पड़ल । [[संस्कृत]]मे पुत्रके अर्थ ''बेटा'' आउ ग्रामके अर्थ ''गाँओ'' होवहे ।
पुरातात्विक अनुसन्धानके अनुसार पटनाके लिखित इतिहास ४९० ईसा पूर्वसे होवहै जखनि [[हर्यक वंश]]के महान् शासक [[अजातशत्रु]] अपन राजधानी राजगृह या [[राजगीर]]से बदलके एहाँ स्थापित कैलन । ई स्थान [[वैशाली]]के लिच्छवीसे सङ्घर्षमे उपयुक्त होवेके चलते राजगृहके अपेक्षा सामरिक दृष्टिसे अधिक महत्वपूर्ण हलै काहेकि ई युद्ध अनेक माह तक चलेवाला एक भयावह युद्ध हलै । ऊ गङ्गा किनारे सामरिक रूपसे महत्वपूर्ण ई स्थान चुनलन आउ अपन दुर्ग स्थापित कर लैलन । तखनिसे ई नगरके इतिहास लगातार बदलैत रहलै हे । २५०० वर्षसे अधिक पुराना नगर होवेके गौरव विश्वके बड़ी कम नगरके प्राप्त है । [[बौद्धधर्म]]के प्रवर्तक [[गौतम बुद्ध]] अपन अन्तिम दिनमे एहाँसे होकर गुजरलन हल । उनकर ई भविष्यवाणी हलै कि नगरके भविष्य उज्जवल होतै, बाढ़ या आगके कारण नगरके खतरा बनल रहतै । आगे चलके महान् [[नन्द वंश|नन्द शासक]]के कालमे एकर आउओ विकास होलै एवं उनकर बाद आवेवाला शासक यथा [[मौर्य साम्राज्य]]के उत्कर्षके बाद पाटलिपुत्र [[भारतीय उपमहाद्वीप]]मे सत्ताके केन्द्र बन गेलै ।<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/parenting/learning/world-largest-city-mauryan-facts-5542516/|title=The largest city in the world and other fabulous Mauryan facts|date=19 जनवरी 2019|accessdate=1 मार्च 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190117100151/https://indianexpress.com/article/parenting/learning/world-largest-city-mauryan-facts-5542516/|archive-date=17 जनवरी 2019|url-status=live}}</ref> [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]के साम्राज्य [[बङ्गालके खाड़ी]]से [[अफगानिस्तान]] तक फैल गेलै हल । मौर्यकालके आरम्भमे पाटलिपुत्रके अधिकांश राजमहल लकड़ीसे बनलै हल, पर सम्राट अशोक नगरके शिलाके संरचनामे तब्दील कैलन । [[चीन]]के [[फाहियान]], जे कि वर्ष ३९९-४१४ तक भारतयात्रा पर हलन, अपन यात्रा-वृतान्तमे एहाँके शैल संरचनाके जीवन्त वर्णन कैलन हे ।
[[मेगास्थनीज]], जे कि एक [[यूनान|यूनानी]] इतिहासकार आउ [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]के दरबारमे यूनानी शासक सिल्यूकसके एक राजदूतके नाते ऐलन हल, पाटलिपुत्र नगरके प्रथम लिखित विवरण देलन हे । ऊ अपन पुस्तकमे ई नगरके विषयमे एवं एहाँके लोगोके बारेमे विशद विवरण देलन हे जे आझो भारतीय इतिहासके छात्रला सन्दर्भके रूपमे काम आवहै । शीघ्रे पाटलीपुत्र ज्ञानोके एक केन्द्र बन गेलै । बादमे ज्ञानके खोजमे ढेर चीनी यात्री एहाँ ऐलन आउ ओहु एहाँके बारेमे अपन यात्रा-वृतान्तमे बड़ी कुछ लिखलन हे । मौर्यके पश्चात् [[कण्व वंश|कण्व]] एवं [[शुङ्ग वंश|शुङ्ग]] सहीत अनेक शासक ऐलन किन्तु ई नगरके महत्व कम नै भेलै ।
एकर पश्चात् नगर पर [[गुप्त वंश]] सहित ढेर राजवंशके राज रहलै । ई सब राजा एहैँसे [[भारतीय उपमहाद्वीप]] पर शासन कैलन। गुप्त वंशके शासनकालके [[प्राचीन भारत]]के स्वर्णयुग कहल जा है । पर लगातार होवेवाला हुणके आक्रमण एवं गुप्त साम्राज्यके पतनके बाद ई नगरके ऊ गौरव नै भेट पौलै जे एक समय मौर्य वंश या गुप्त वंशके समय प्राप्त हलै । गुप्त साम्राज्यके पतनके बाद पटनाके भविष्य बड़ी अनिश्चित रहलै । १२मा शताब्दीमे [[बख्तियार खिलजी]] बिहार पर अपन अधिपत्य जमा लेलक आउ ढेर आध्यात्मिक प्रतिष्ठानके ध्वस्त कर देलक । ई समयके बाद पटना देशके सांस्कृतिक आउ राजनैतिक केन्द्र नै रहलै । [[मुगल साम्राज्य|मुगलकाल]]मे [[दिल्ली]]के सत्ताधारी अपन नियन्त्रण एहाँ बनालै रखलक । ई कालमे सबसे उत्कृष्ठ समय तखनि ऐलै जखनि [[शेरशाह सूरी]] नगरके पुनर्जीवित करेके प्रयास कैलन । ऊ गङ्गा तीरे एक किला बनावेके सोचलन । उनकर बनावल कौनो दुर्ग त अखनि नै हे, पर अफगान शैलीमे बनल एक मस्जिद अखनियो हे ।
[[मुगल]] [[बादशाह]] [[अकबर]]के सेना १५७४ ईस्वीमे अफगान सरगना [[दाउद खान]]के कुचले पटना ऐलै । अकबरके राज्य सचिव एवं आइने-अकबरीके लेखक [[अबुल फजल]] ई जगहके कागज, पत्थर एवं शीशाके सम्पन्न औद्योगिक केन्द्रके रूपमे वर्णित कैलकै हे । ''पटना राइस'' के नामसे यूरोपमे प्रसिद्ध [[चौर]]के विभिन्न नस्लके गुणवत्ताके उल्लेखो ई सब विवरणमे भेटहे । [[मुगल]] [[बादशाह]] [[औरङ्गजेब]] अपन प्रिय पोता [[मुहम्मद अजीम]]के अनुरोध पर १७०४ मे नगरके नाम ''अजीमाबाद'' कर देलक, पर ई कालखण्डमे नामके अतिरिक्त पटनामे कुछ विशेष बदलाव नै आएल । अजीम ऊ समय पटनाके सूबेदार हलै ।
[[मुगल साम्राज्य]]के पतनके साथहीँ पटना [[बङ्गाल]]के नवाबके शासनाधीन हो गेलै, जे ई क्षेत्र पर भारी कर लगावलक, पर एकरा वाणिज्यिक केन्द्र बने रहेके छूट देलक । १७मा शताब्दीमे पटना अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारके केन्द्र बन गेलै । अङ्ग्रेज १६२० मे [[रेशम]] एवं ''कैलिको'' के व्यापारला एहाँ कारखाना खोललक । जल्दिये ई ''सॉल्ट पीटर'' ([[पोटेशियम नाइट्रेट]]) के व्यापारके केन्द्र बन गेलै, जेकरा कारण [[फ्रेञ्च]] आउ [[डच]] लोगसे प्रतिस्पर्धा तेज भेलै । [[बक्सर]]के निर्णायक युद्धके बाद नगर [[इस्ट इण्डिया कम्पनी]]के अधीन चल गेलै आउ वाणिज्यके केन्द्र बनल रहलै । ईस्वी वर्ष १९१२ मे [[बङ्गाल विभाजन]]के बाद, पटना [[उड़ीसा]] एवं [[बिहार]]के राजधानी बनलै । आई एफ मुन्निङ्ग पटनाके प्रशासनिक भवनके निर्माण कैलन । सङ्ग्रहालय, उच्चन्यायालय, विधानसभा भवन इत्यादि बनावेके श्रेय उनके जा है । कुछ लोगके मानना है कि पटनाके नया भवनके निर्माणमे प्राप्त महारथ दिल्लीके शासनिक क्षेत्रके निर्माणमे बड़ी काम ऐलै । वर्ष १९३५ मे उड़ीसा बिहारसे अलगे करके एक राज्य बना देल गेलै । पटना राज्यके राजधानी बनल रहलै ।
भारतीय स्वतन्त्रता सङ्ग्राममे नगर अपन महत्वपूर्ण भूमिका निभौलकै । [[नील]]के खेतीला १९१७ मे [[चम्पारण आन्दोलन]] एवं १९४२ के [[भारत छोड़ो आन्दोलन]]के समय पटनाके भूमिका उल्लेखनीय रहलै हे । स्वतन्त्रताके बाद पटना [[बिहार]]के [[राजधानी]] बनल रहलै । वर्ष २००० मे [[झारखण्ड]] राज्यके अलग होवेके बाद पटना बिहारके राजधानी पूर्ववत बनल रहलै ।
== भूगोल ==
{{Main|पटना महानगरीय क्षेत्र}}
[[सञ्चिका:Patna-ganga157.jpg|thumb|280px|पटनासे देखे पर [[गङ्गानदी]]के दृश्य]]
पटना [[गङ्गानदी]]के दक्खिनी किनारे अवस्थित हे जन्ने गङ्गा [[घाघरा नदी|घाघरा]], [[सोन नदी|सोन]] आउ [[गण्डक नदी|गण्डक]] नियन सहायक नदीसे भेटहे । पटना गङ्गाके दक्खिनी आउ पुनपुनके उत्तरी तटे स्थित हे । गङ्गानदी नगर सङ्गे एगो लम्बा तट रेखा बनावहे । पटनाके विस्तार उत्तर-दक्खिनके अपेक्षा पूरुब-पच्छिममे बड्डी अधिक हे । नगर तीन दन्नेसे [[गङ्गा]], [[सोन नदी]] आउ [[पुनपुन नदी]] नदीसे घिरल हे । नगरसे एकदम उत्तर दन्ने [[हाजीपुर]] भिजुन [[गण्डक नदी|गण्डक नदियो]] गङ्गामे आ भेटहे । हाल दिनोमे पटना नगरके विस्तार पच्छिम दन्ने अधिक भेलहे आउ ई दानापुरसे जा भेटहे ।
[[महात्मा गान्धी सेतु]] जे कि पटनासे [[हाजीपुर]]के जोड़ेला गङ्गानदी पर उत्तर-दक्खिन दिशामे बनल एगो पुल हे, बिश्वके सबसे लम्बा सड़क पुल हे । दू लेन वाला ई प्रबलित कङ्क्रीट पुलके लम्बाई ५,५७५ मीटर हे । गङ्गा पर बनल [[दीघा-सोनपुर रेल-सह-सड़क पुल]] पटना आउ [[सोनपुर, बिहार|सोनपुर]]के जोड़हे ।<ref>{{Cite web|url=https://money.bhaskar.com/news/MON-PERS-PFPR-very-good-opportunity-to-buy-the-cheapest-property-in-near-digha-sonpur-bridge-5051063.html|title=यहां मिलेगा 15 लाख रुपए में फ्लैट, गंगा किनारे लग्जुरियस लाइफ जीने का मौका|date=13 जुलाई 2015|website=MoneyBhaskar|accessdate=1 मार्च 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701160505/https://money.bhaskar.com/news/MON-PERS-PFPR-very-good-opportunity-to-buy-the-cheapest-property-in-near-digha-sonpur-bridge-5051063.html|archive-date=1 जुलाई 2019|url-status=dead}}</ref>
* समुद्रतलसे ऊँचाई: ५३ मीटर
* तापमान: ''गर्मी'' ४३ °C - २१ °C, ''जाड़ा'' २० °C - ६ °C
* औसत वर्षा : १,२०० मिलीमीटर
== जलवायु ==
[[बिहार]]के अन्य भाग नियन पटनोमे गर्मीके [[तापमान]] उच्च रहहे । [[गृष्म ऋतु]]मे सीधे सूर्यातप आउ उष्ण तरङ्गके चलते असह्य स्थिति हो जाहे । गरम हवासे बनेवाला ''लहर'' के असर नगरोमे बुझा हे । देसके शेष मैदानी भाग (यथा - [[दिल्ली]]) के अपेक्षा हलाँकि ई कम होवहे । चार बड़ नदीके भिरु होवेके कारण नगरमे आर्द्रता सालोभर अधिक रहहे ।
गृष्म ऋतु [[अप्रैल]]से आरम्भ होके [[जून]]- [[जुलाई]] के महीनेमे चरम पर होवहे । [[तापमान]] ४६ डिग्री तक पहुँच जाहे । जुलाईके मध्यमे मानसूनके झड़ीसे राहत भेटहे आउ [[वर्षा ऋतु]]के श्रीगणेश होवहे । [[शीत ऋतु]]के आरम्भ [[छठ]] परबके बाद माने नवम्बरसे होवहे । फरवरीमे वसन्तके आगमन होवहे आउ [[होली]]के बाद मार्चमे एकर अवसानके साथे ऋतु-चक्र पूरा हो जा हे ।
==राजनीति==
बिहार सरकारके सीटके रूपमे नगरमे राजभवन सहित ढेर सङ्घीय सुविधा हे: गवर्नर हाउस, बिहार बिधानसभा; राज्य सचिवालय, जे पटना सचिवालयमे स्थित हे; आउ पटना उच्चन्यायालय । पटना उच्चन्यायालय भारतके सबसे पुरान उच्चन्यायालयमे आवहे । पटना उच्चन्यायालयके अधिकार क्षेत्र बिहार राज्य पर हे ।<ref>{{Cite web | url=http://patnahighcourt.bih.nic.in/AboutUs.aspx | title=ABOUT PATNA HIGH COURT | publisher=पटना उच्चन्यायालय | access-date=16 फरवरी 2015 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20150217143232/http://patnahighcourt.bih.nic.in/AboutUs.aspx | archive-date=17 फरवरी 2015 | df=dmy-all }}</ref> पटनामे निचला न्यायालयो हे; दीवानी मामल लागि लघु वाद न्यायालय, आउ आपराधिक मामला लागि सत्र न्यायालय ।<ref>{{Cite web | url=http://ecourts.gov.in/patna | title=History | publisher=ecourts.gov.in | access-date=16 फरवरी 2015 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20150216210715/http://ecourts.gov.in/patna | archive-date=16 फरवरी 2015 | df=dmy-all }}</ref><ref>{{Cite news | url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/patna-high-court-acquits-all-26-in-dalit-massacre-case/article5218083.ece | title=Patna High Court acquits all 26 in Dalit massacre case | newspaper=द हिन्दु | date=9 अक्टुबर 2013 | access-date=16 फरवरी 2015 | author=RAHI GAIKWAD | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20140227081940/http://www.thehindu.com/news/national/other-states/patna-high-court-acquits-all-26-in-dalit-massacre-case/article5218083.ece | archive-date=27 फरवरी 2014 | df=dmy-all }}</ref> वरिष्ठ पुलिस अधीक्षकके कमान वाला पटना पुलिसके निगरानी बिहार सरकारके गृह विभाग द्वारा कैल जाहे । पटना जिला भारतके निचला सदन, लोकसभा,<ref>{{Cite web | url=http://www.telegraphindia.com/1140420/jsp/bihar/story_18257615.jsp#.VOH94OaUdH4 | title=Rural Patna defeats urban in EVM hits | publisher=telegraphindia.com | date=20 अप्रैल 2014 | access-date=16 फरवरी 2015 | author=PIYUSH KUMAR TRIPATHI | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20150216214410/http://www.telegraphindia.com/1140420/jsp/bihar/story_18257615.jsp#.VOH94OaUdH4 | archive-date=16 फरवरी 2015 | df=dmy-all }}</ref> लागि दू प्रतिनिधि आउ राज्य बिधानसभा लागि १४ प्रतिनिधिके चुनाव करहे । राजधानी पटनामे ८ राज्य बिधानसभा क्षेत्र हे,<ref>{{Cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/civic-issues-at-the-top-of-voters-minds-in-patna/articleshow/78737188.cms|title=Mired in civic mess, voters vent ire on netas in Patna}}</ref> जे लोकसभाके दू निर्वाचन क्षेत्र (भारतके संसदके निचला सदन) के निर्माण करहे ।
[[सञ्चिका:Patna district assembly.png|right|thumb|राजधानी पटना नगरमे ८ राज्य बिधानसभा निर्वाचनक्षेत्र]]
{| class="wikitable collapsible" style="float:center; margin:0 0 0.5em 1em; text-align:right; font-size:90%;"
|-
! colspan="5" style="background:tan; text-align:center" |<span style="color:black">नगर प्रतिनिधि ([[बिधायक]])</span>
|- style="background:#ccc; text-align:center;"
|'''सदस्य'''||'''दल'''||'''निर्वाचनक्षेत्र'''||स्रोत
|-
| align="left" |[[रवि शङ्कर प्रसाद]] , सांसद्||[[भाजपा]]||[[पटना साहिब लोकसभा निर्वाचनक्षेत्र|पटना साहिब]]||<ref name="MPs">{{Cite web|date=17 मई 2014|title=Bihar dumps Lalu and Nitish for BJP|url=https://www.thehindubusinessline.com/news/elections/ravi-shankar-prasad-wins-patna-sahib-seat-defeats-shatrughan-sinha-by-284-lakh-votes/article27232290.ece|access-date=31 दिसम्बर 2021|website=द हिन्दु बिजनेस लाइन|publisher=[[द हिन्दु]]}}</ref>
|-
| align="left" |[[रामकृपाल यादव]], सांसद्||[[भाजपा]]||[[पाटलिपुत्र लोकसभा निर्वाचनक्षेत्र|पाटलिपुत्र]]||<ref>{{Cite web|date=24 मई 2019|title=Ram Kripal Yadav won|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/pataliputra-constituency-lok-sabha-election-result-2019-misha-bharti-leads/articleshow/69458887.cms|access-date=24 मई 2019|website=[[टाइम्स आउ इण्डिया]]}}</ref>
|-
| align="left" |[[सञ्जीव चौरसिया]], बिधायक||[[भाजपा]]|| दीघा||<ref name="Patna MLAs">{{Cite web|date=10 नवम्बर 2020|title=Sanjiv Chaurasia of BJP wins|url=https://www.news18.com/news/india/digha-election-result-2020-live-updates-counting-of-votes-begin-3061352.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210516221143/https://www.news18.com/news/india/digha-election-result-2020-live-updates-counting-of-votes-begin-3061352.html|archive-date=31 दिसम्बर 2021|access-date=31 दिसम्बर 2021|website=[[न्यूज१८]]}}</ref>
|-
| align="left" |नितिन नवीन, बिधायक||[[भाजपा]]||बाङ्कीपुर||<ref name="Patna MLAs" />
|-
| align="left" |[[नन्द किशोर यादव]], बिधायक||[[भाजपा]]||पटना साहिब||<ref name="Patna MLAs" />
|-
| align="left" |अरुण कुमार सिन्हा, बिधायक||[[भाजपा]]||[[कुम्हरार बिधानसभा निर्वाचनक्षेत्र, बिहार|कुम्हरार]]||<ref name="Patna MLAs" />
|-
| align="left" |रामानन्द यादव, बिधायक||राजद||फतुहा||<ref>{{Cite web | url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Only-3-of-10-varsity-teachers-emerge-winners/articleshow/49740636.cms | title=Only 3 of 10 varsity teachers emerge winners | work=The टाइम्स आउ इण्डिया | date=10 नवम्बर 2015 | access-date=7 दिसम्बर 2015 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20180225025656/https://timesofindia.indiatimes.com/city/patna/Only-3-of-10-varsity-teachers-emerge-winners/articleshow/49740636.cms | archive-date=25 फरवरी 2018 | df=dmy-all }}</ref>
|-
| align="left" |[[रीतलाल यादव]], बिधायक||राजद||[[दानापुर विधान सभा निर्वाचन क्षेत्र|दानापुर]]||<ref name="Patna MLAs" />
|-
| align="left" |[[गोपाल रविदास]], बिधायक||सिपिआइ-एमएल(एल)||फुलवारी||<ref>{{Cite web|date=10 नवम्बर 2020|title=Gopal Ravidas of CPIMLL Wins|url=https://www.news18.com/news/india/phulwari-election-result-2020-live-updates-counting-of-votes-begin-3061616.html|website=[[News18]]}}</ref>
|-
| align="left" |भाई विरेन्द्र, बिधायक||राजद||मनेर||<ref name="br mlas">{{Cite web | url=http://www.ibnlive.com/news/politics/bihar-poll-results-complete-list-of-winners-1162229.html | title=Bihar poll results: Complete list of winners | publisher=IBNLive | date=8 नवम्बर 2015 | access-date=7 दिसम्बर 2015 | url-status=live | archive-url=https://web.archive.org/web/20151218231025/http://www.ibnlive.com/news/politics/bihar-poll-results-complete-list-of-winners-1162229.html | archive-date=18 दिसम्बर 2015 | df=dmy-all }}</ref>
|}
== जनसाङ्ख्यिकी ==
===प्रखण्ड===
पटना जिलामे २३ प्रखण्ड (अञ्चल) हे: पटना सदर, फुलवारी शरीफ, सम्पतचक, पलिगञ्ज, फतुहा, खुसरपुर, दानीयावाँ, बख्तियारपुर, बाढ़, बेल्ची, अथमलगोला, मोकामा, पण्डारक, घोसवारी, [[बिहटा]], [[मनेर]], [[दानापुर]], नौबतपुर, दुलहिन बाजार, बिक्रम, मसूरी, धनरुआ , [[पुनपुन]]।<ref>{{Cite web|url=https://www.jagran.com/bihar/patna-city-online-tax-is-being-submitted-by-farmers-in-phulwarisharif-and-danapur-18191729.html|title=फुलवारी-दानापुर प्रखंड में ऑनलाइन जमा होने लगा लगान|website=Dainik Jagran|accessdate=1 मार्च 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629141041/https://www.jagran.com/bihar/patna-city-online-tax-is-being-submitted-by-farmers-in-phulwarisharif-and-danapur-18191729.html|archive-date=29 जून 2019|url-status=live}}</ref>
===स्थानीय निकाय===
{{Historical populations
|align = left
|source =
|1807-14*| 312000
|1872| 158000
|1881| 170684
|1901| 134785
|1911| 136153
|1921| 119976
|1931| 159690
|1941| 196415
|1951| 283479
|1961| 364594
|1971| 475300
|1981| 813963
|1991| 956418
|2001| 1376950
|2011| 1683200
|footnote= टिप्पणी: १८१४ के बाद विशाल जनसङ्ख्यामे गिरावट, कारण नदी जनित व्यापार, लगातार अस्वास्थ्यकरता आउ पट्टिकाके महामारी । <br> '''*''' - अनुमानित <br> (स्रोत -<ref>[http://books.google.co.in/books?id=wzMDQz_yR28C&pg=PA37&lpg=PA37&dq=population+of+patna+in+1901&source=bl&ots=2lHDgZYvJc&sig=jwleyqXZEe-3j-D-hn3dmvipZXk&hl=en&sa=X&ei=l5A4Up3XK8j7rAfc14CYDA&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=population%20of%20patna%20in%201901&f=false Television and Development of Women By Preeti Kumari] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131111184454/http://books.google.co.in/books?id=wzMDQz_yR28C&pg=PA37&lpg=PA37&dq=population+of+patna+in+1901&source=bl&ots=2lHDgZYvJc&sig=jwleyqXZEe-3j-D-hn3dmvipZXk&hl=en&sa=X&ei=l5A4Up3XK8j7rAfc14CYDA&ved=0CCkQ6AEwAA#v=onepage&q=population%20of%20patna%20in%201901&f=false |date=11 नवम्बर 2013 }} Google Book</ref>)
}}
पटनाके जनसङ्ख्या बरिस २०११ के जनगणना अनुसार १६,८३,२०० हे, जे २००१ मे १३,७६,९५० हल । जखनकि पटना महानगरके जनसङ्ख्या २०,४६,६५२ हे । जनसङ्ख्याके घनत्व ११३२ व्यक्ति प्रति [[वर्ग किलोमीटर]] तथा स्त्री पुरूष अनुपात हे - ८८२ महिला प्रति १००० पुरूष । साक्षरता दर पुरूषमे ८७.७१% तथा महिलामे ८१.३३% हे ।<ref>[http://www.census2011.co.in/census/city/174-patna.html Patna City Census 2011 data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923201735/http://www.census2011.co.in/census/city/174-patna.html |date=23 सितम्बर 2015 }} census2011.co.in</ref>
पटनामे अपराध दर अपेक्षाकृत कम हे । मुख्य जेल [[बेउर जेल|आदर्श केन्द्रीय कारा बेउर]] हे ।
पटनामे कई भाषा आउ बोली बोलल जाहे। [[हिन्दी]] राज्यके आधिकारिक भाषा हे आउ [[उर्दू]] द्वितीय राजभाषा हे । [[अङ्ग्रेजी|अङ्ग्रेजियोके]] प्रयोग होवहे । मगधी अथवा [[मगहीभाषा|मगही]] हियाँके स्थानीय भाषा हे । अन्य भाषा जे कि बिहारके अन्य भागसे आएल लोगके मातृभाषा हे, मे [[अङ्गिकाभाषा|अङ्गिका]], [[भोजपुरीभाषा|भोजपुरी]], [[बज्जिकाभाषा|बज्जिका]] आउ [[मैथिलीभाषा|मैथिली]] प्रमुख हे । आंशिक प्रयोगमे आवेवाला अन्य भाषामे [[बाङ्गलाभाषा|बाङ्गला]] आउ [[ओड़िआभाषा|ओड़िआ]]के नाम लेल जा सकहे ।
पटनाके [[मेमन]]के पाटनी मेमन कहहथ आउ उनखर भाषा मेमनीभाषा के एगो स्वरूप हे ।
{{Bar box|width = 300px
|barwidth = 250px |cellpadding="0"
|title=धर्मके वितरण (2001)<ref name="census2001">{{Cite web
| last =
| first =
| authorlink =
| coauthors =
| title = Census of India – Socio-cultural aspects
| work =
| publisher = गृहमन्त्रालय, भारतसरकार
| date =
| url = http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Social_and_cultural/Religion.aspx
| doi =
| accessdate = 17 सितम्बर 2013
| archive-url = https://web.archive.org/web/20110520054852/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Social_and_cultural/Religion.aspx
| archive-date = 20 मई 2011
| url-status = dead
}}</ref>
|titlebar=#Fcd116
|left1=धर्म
|right1=प्रतिशत
|float=right
|bars=
{{Bar percent|[[हिन्दुधरम|हिन्दु]]|#FF6600|91.8}}
{{Bar percent|[[इस्लाम]]|#009000|7.8}}
{{Bar percent|[[ईसाई]]|#FFFF00|0.2}}
{{Bar percent|[[सिखधरम|सिख]]|#9955BB|0.1}}
{{Bar percent|अन्य लोग|#808080|0.1}}
|caption=<br />
†<small>अन्य शामिल [[जैन]] (0.04%) [[नास्तिक]] (0.04%) & [[बौद्ध]] (0.02%)</small>
}}
== जनजीवन दशा ==
ई नगर मगही संस्कृतिके केन्द्र हे, सङ्गे [[मैथिल]], [[भोजपुरी]] आउ [[बङ्गाली]] संस्कृतियो शुद्धरूप मे जीवित हे ।
स्त्रीके परिवारमे सम्मान होवहे आउ पारिवारिक निर्णयमे उनखरो बात सुनल जाहे । यद्यपि स्त्री अखनि तक घरके कमाऊ सदस्यमे न हथ पर उनखर दशा उत्तरभारतके अन्य क्षेत्रसे निम्मन हे । भ्रूण हत्याके खबर शायदे सुनेमे आवहे किन्तु कन्हुँ कन्हुँ स्त्रीके शोषणो होवहे । शिक्षाके मामलामे स्त्रीके तुलनामे पुरूषके तरजीह भेटहे ।
== संस्कृति ==
=== परब-त्यौहार ===
[[दीपावली]], [[दुर्गापूजा]], [[होली]], [[अनन्त पूजा]], [[छठपूजा]], [[गङ्गा दशहरा]], [[रामनवमी]] ,[[कृष्ण जन्माष्टमी]],[[झूलन]], [[गुरुगोविन्द सिंह जयन्ती]], [[विजयादशमी]], [[महाशिवरात्रि]], [[ईद]], [[क्रिसमस]], [[छठ]], [[सोहराई]], [[गोधन]],[[रक्षाबन्धन]], [[कर्मा]], [[गोवर्धन पूजा]], [[जीवित पुत्रिका व्रत]], [[तीज]] आदि लोकप्रियतम परबमे आवहे । छठ परब पटने न वरन् पूरा बिहारके एगो प्रमुख परब हे जे कि सूरुज देवके आराधना लागि कैल जाहे ।
== सम्बन्धित लेख ==
* [[जनसङ्ख्या अनुसार बिहारके नगरके सूची]]
* [[जनसङ्ख्या अनुसार भारतके नगरके सूची]]
* [[पटना जिला]]
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
{{पटना}}
[[श्रेणी:पटना|*]]
[[श्रेणी:पटना जिला]]
[[श्रेणी:भारतीय राजधानीनगर]]
[[श्रेणी:भारतके महानगर]]
[[श्रेणी:बिहारके नगर]]
m30xc8sj2v4ou3aql35mk712fr223me
पुनपुन
0
11708
80303
71649
2026-09-19T18:46:13Z
ऐक्टिवेटेड्
76
Created by translating the section "Geography" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360118427|Punpun]]"
80303
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
|name = पुनपुन
|other_name =
|settlement_type = [[बिहारके नगर|नगर]]
|image =
|image_caption =
|pushpin_label = पुनपुन
|pushpin_map = भारत बिहार
|coordinates = {{Coord|25.48|85.12|display=inline, title}}
|pushpin_map_caption = बिहारमे स्थिति
|subdivision_type = देश
|subdivision_name= {{झण्डा|भारत}}
|subdivision_type1 = [[भारतके राज्य आउ केन्द्रशासितप्रदेश|राज्य]]
|subdivision_name1 = [[बिहार]]
|subdivision_type2 = [[बिहारके जिला|जिला]]
|subdivision_name2 = [[पटना जिला]]
|population_total = 138143
|population_as_of = 2011
|demographics_type1 = भाषा
|demographics1_title1 = प्रचलित
|demographics1_info1 = [[मगही भाषा|मगही]]
|timezone1 = [[भारतीय मानक समय]]
|utc_offset1 = +५:३०
}}
'''पुनपुन''' [[भारत]]के [[बिहार]] राज्यके [[पटना जिला]]मे स्थित एगो नगर आउ प्रखण्ड हे । ई [[पटना]]के एगो [[उपनगर]] हे । ई [[पुनपुन नदी]] किनारे स्थित हे, जे [[गङ्गानदी]]के एगो [[उपनदी]] हे ।<ref>"[https://books.google.com/books?id=dSZ987-0Fb8C Bihar Tourism: Retrospect and Prospect]," Udai Prakash Sinha and Swargesh Kumar, Concept Publishing Company, 2012, ISBN 9788180697999</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=MMmNVZ4mP98C Revenue Administration in India: A Case Study of Bihar]," G. P. Singh, Mittal Publications, 1993, ISBN 9788170993810</ref>
== सम्बन्धित लेख ==
* [[जनसङ्ख्या अनुसार बिहारके नगरके सूची]]
* [[जनसङ्ख्या अनुसार भारतके नगरके सूची]]
* [[पटना जिला]]
* [[बिहार]]
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[श्रेणी:पटना जिलाके नगर]]
[[श्रेणी:बिहारके नगर]]
== भुगोल ==
ई [[पटना]]<nowiki/>से १० किमी दक्षिण दने स्थित हे । पुनपुनके नाम पासके [[पुनपुन नदी]]<nowiki/>से भेटलै हे जे [[गङ्गानदी|गङ्गा नदी]]<nowiki/>के एगो सहायक नदी हे जेकर तट पर ई कस्बा उभरलै हे । सिगोरी नियन ढेर नगर नदीके किनारे स्थित हे ।
पटना (पिएमआर) के पुनपुन प्रखण्डमे डुमरी गाँओमे १७.६ वर्ग किलोमीटर के जमीन सूचना प्रौद्योगिकी पार्क लागि आवण्टित कैल गेलै हे । [[पुनपुन रेलवे स्टेशन]] रेल आउ सड़क (राजकीय राजमार्ग ७८), (राष्ट्रिय राजमार्ग ८३) से जुड़ल हे ।
8c4lucwgxtbr6a6i2a6ogen01lqyz18
80304
80303
2026-09-19T18:51:55Z
ऐक्टिवेटेड्
76
Created by translating the section "History" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360118427|Punpun]]"
80304
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
|name = पुनपुन
|other_name =
|settlement_type = [[बिहारके नगर|नगर]]
|image =
|image_caption =
|pushpin_label = पुनपुन
|pushpin_map = भारत बिहार
|coordinates = {{Coord|25.48|85.12|display=inline, title}}
|pushpin_map_caption = बिहारमे स्थिति
|subdivision_type = देश
|subdivision_name= {{झण्डा|भारत}}
|subdivision_type1 = [[भारतके राज्य आउ केन्द्रशासितप्रदेश|राज्य]]
|subdivision_name1 = [[बिहार]]
|subdivision_type2 = [[बिहारके जिला|जिला]]
|subdivision_name2 = [[पटना जिला]]
|population_total = 138143
|population_as_of = 2011
|demographics_type1 = भाषा
|demographics1_title1 = प्रचलित
|demographics1_info1 = [[मगही भाषा|मगही]]
|timezone1 = [[भारतीय मानक समय]]
|utc_offset1 = +५:३०
}}
'''पुनपुन''' [[भारत]]के [[बिहार]] राज्यके [[पटना जिला]]मे स्थित एगो नगर आउ प्रखण्ड हे । ई [[पटना]]के एगो [[उपनगर]] हे । ई [[पुनपुन नदी]] किनारे स्थित हे, जे [[गङ्गानदी]]के एगो [[उपनदी]] हे ।<ref>"[https://books.google.com/books?id=dSZ987-0Fb8C Bihar Tourism: Retrospect and Prospect]," Udai Prakash Sinha and Swargesh Kumar, Concept Publishing Company, 2012, ISBN 9788180697999</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=MMmNVZ4mP98C Revenue Administration in India: A Case Study of Bihar]," G. P. Singh, Mittal Publications, 1993, ISBN 9788170993810</ref>
== सम्बन्धित लेख ==
* [[जनसङ्ख्या अनुसार बिहारके नगरके सूची]]
* [[जनसङ्ख्या अनुसार भारतके नगरके सूची]]
* [[पटना जिला]]
* [[बिहार]]
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[श्रेणी:पटना जिलाके नगर]]
[[श्रेणी:बिहारके नगर]]
== भुगोल ==
ई [[पटना]]<nowiki/>से १० किमी दक्षिण दने स्थित हे । पुनपुनके नाम पासके [[पुनपुन नदी]]<nowiki/>से भेटलै हे जे [[गङ्गानदी|गङ्गा नदी]]<nowiki/>के एगो सहायक नदी हे जेकर तट पर ई कस्बा उभरलै हे । सिगोरी नियन ढेर नगर नदीके किनारे स्थित हे ।
पटना (पिएमआर) के पुनपुन प्रखण्डमे डुमरी गाँओमे १७.६ वर्ग किलोमीटर के जमीन सूचना प्रौद्योगिकी पार्क लागि आवण्टित कैल गेलै हे । [[पुनपुन रेलवे स्टेशन]] रेल आउ सड़क (राजकीय राजमार्ग ७८), (राष्ट्रिय राजमार्ग ८३) से जुड़ल हे ।
== इतिहास ==
[[सीता|माता सीता]] पुनपुन गाँओ भिजुन समय बितावलन । पिण्डदान [[गया]] आउ पुनपुन [[हिन्दुधर्म]]<nowiki/>मे सबसे महत्वपूर्ण आउ पवित्र स्थान हे । प्रत्येक बरिस [[नेपाल]] आउ [[भारत]]<nowiki/>के हिन्दु [[श्राद्ध]] अथवा पिण्डदान करेला हुमा जा हथिन । पहिला पिण्डदान पुनपुनमे कैल जा हे ।
72qa2reelhz7sboji4ggt9eguz6gotn
80305
80304
2026-09-19T18:54:26Z
ऐक्टिवेटेड्
76
Created by translating the section "Education" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360118427|Punpun]]"
80305
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
|name = पुनपुन
|other_name =
|settlement_type = [[बिहारके नगर|नगर]]
|image =
|image_caption =
|pushpin_label = पुनपुन
|pushpin_map = भारत बिहार
|coordinates = {{Coord|25.48|85.12|display=inline, title}}
|pushpin_map_caption = बिहारमे स्थिति
|subdivision_type = देश
|subdivision_name= {{झण्डा|भारत}}
|subdivision_type1 = [[भारतके राज्य आउ केन्द्रशासितप्रदेश|राज्य]]
|subdivision_name1 = [[बिहार]]
|subdivision_type2 = [[बिहारके जिला|जिला]]
|subdivision_name2 = [[पटना जिला]]
|population_total = 138143
|population_as_of = 2011
|demographics_type1 = भाषा
|demographics1_title1 = प्रचलित
|demographics1_info1 = [[मगही भाषा|मगही]]
|timezone1 = [[भारतीय मानक समय]]
|utc_offset1 = +५:३०
}}
'''पुनपुन''' [[भारत]]के [[बिहार]] राज्यके [[पटना जिला]]मे स्थित एगो नगर आउ प्रखण्ड हे । ई [[पटना]]के एगो [[उपनगर]] हे । ई [[पुनपुन नदी]] किनारे स्थित हे, जे [[गङ्गानदी]]के एगो [[उपनदी]] हे ।<ref>"[https://books.google.com/books?id=dSZ987-0Fb8C Bihar Tourism: Retrospect and Prospect]," Udai Prakash Sinha and Swargesh Kumar, Concept Publishing Company, 2012, ISBN 9788180697999</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=MMmNVZ4mP98C Revenue Administration in India: A Case Study of Bihar]," G. P. Singh, Mittal Publications, 1993, ISBN 9788170993810</ref>
== सम्बन्धित लेख ==
* [[जनसङ्ख्या अनुसार बिहारके नगरके सूची]]
* [[जनसङ्ख्या अनुसार भारतके नगरके सूची]]
* [[पटना जिला]]
* [[बिहार]]
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[श्रेणी:पटना जिलाके नगर]]
[[श्रेणी:बिहारके नगर]]
== भुगोल ==
ई [[पटना]]<nowiki/>से १० किमी दक्षिण दने स्थित हे । पुनपुनके नाम पासके [[पुनपुन नदी]]<nowiki/>से भेटलै हे जे [[गङ्गानदी|गङ्गा नदी]]<nowiki/>के एगो सहायक नदी हे जेकर तट पर ई कस्बा उभरलै हे । सिगोरी नियन ढेर नगर नदीके किनारे स्थित हे ।
पटना (पिएमआर) के पुनपुन प्रखण्डमे डुमरी गाँओमे १७.६ वर्ग किलोमीटर के जमीन सूचना प्रौद्योगिकी पार्क लागि आवण्टित कैल गेलै हे । [[पुनपुन रेलवे स्टेशन]] रेल आउ सड़क (राजकीय राजमार्ग ७८), (राष्ट्रिय राजमार्ग ८३) से जुड़ल हे ।
== इतिहास ==
[[सीता|माता सीता]] पुनपुन गाँओ भिजुन समय बितावलन । पिण्डदान [[गया]] आउ पुनपुन [[हिन्दुधर्म]]<nowiki/>मे सबसे महत्वपूर्ण आउ पवित्र स्थान हे । प्रत्येक बरिस [[नेपाल]] आउ [[भारत]]<nowiki/>के हिन्दु [[श्राद्ध]] अथवा पिण्डदान करेला हुमा जा हथिन । पहिला पिण्डदान पुनपुनमे कैल जा हे ।
== Education ==
पुनपुनमे एसएमडि कालेज आउ सुबोध कुमार महिला कालेज स्नातकोत्तर स्तर तक शिक्षा प्रदान कर हे । लैकन आउ लैकीला १०+२ स्तरके सरकारी विद्यालयो हे ।
qgrucn1ygct9hb45y6rp12ot6ln7dum
80306
80305
2026-09-19T18:59:32Z
ऐक्टिवेटेड्
76
Created by translating the section "Economy" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360118427|Punpun]]"
80306
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
|name = पुनपुन
|other_name =
|settlement_type = [[बिहारके नगर|नगर]]
|image =
|image_caption =
|pushpin_label = पुनपुन
|pushpin_map = भारत बिहार
|coordinates = {{Coord|25.48|85.12|display=inline, title}}
|pushpin_map_caption = बिहारमे स्थिति
|subdivision_type = देश
|subdivision_name= {{झण्डा|भारत}}
|subdivision_type1 = [[भारतके राज्य आउ केन्द्रशासितप्रदेश|राज्य]]
|subdivision_name1 = [[बिहार]]
|subdivision_type2 = [[बिहारके जिला|जिला]]
|subdivision_name2 = [[पटना जिला]]
|population_total = 138143
|population_as_of = 2011
|demographics_type1 = भाषा
|demographics1_title1 = प्रचलित
|demographics1_info1 = [[मगही भाषा|मगही]]
|timezone1 = [[भारतीय मानक समय]]
|utc_offset1 = +५:३०
}}
'''पुनपुन''' [[भारत]]के [[बिहार]] राज्यके [[पटना जिला]]मे स्थित एगो नगर आउ प्रखण्ड हे । ई [[पटना]]के एगो [[उपनगर]] हे । ई [[पुनपुन नदी]] किनारे स्थित हे, जे [[गङ्गानदी]]के एगो [[उपनदी]] हे ।<ref>"[https://books.google.com/books?id=dSZ987-0Fb8C Bihar Tourism: Retrospect and Prospect]," Udai Prakash Sinha and Swargesh Kumar, Concept Publishing Company, 2012, ISBN 9788180697999</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=MMmNVZ4mP98C Revenue Administration in India: A Case Study of Bihar]," G. P. Singh, Mittal Publications, 1993, ISBN 9788170993810</ref>
== सम्बन्धित लेख ==
* [[जनसङ्ख्या अनुसार बिहारके नगरके सूची]]
* [[जनसङ्ख्या अनुसार भारतके नगरके सूची]]
* [[पटना जिला]]
* [[बिहार]]
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[श्रेणी:पटना जिलाके नगर]]
[[श्रेणी:बिहारके नगर]]
== भुगोल ==
ई [[पटना]]<nowiki/>से १० किमी दक्षिण दने स्थित हे । पुनपुनके नाम पासके [[पुनपुन नदी]]<nowiki/>से भेटलै हे जे [[गङ्गानदी|गङ्गा नदी]]<nowiki/>के एगो सहायक नदी हे जेकर तट पर ई कस्बा उभरलै हे । सिगोरी नियन ढेर नगर नदीके किनारे स्थित हे ।
पटना (पिएमआर) के पुनपुन प्रखण्डमे डुमरी गाँओमे १७.६ वर्ग किलोमीटर के जमीन सूचना प्रौद्योगिकी पार्क लागि आवण्टित कैल गेलै हे । [[पुनपुन रेलवे स्टेशन]] रेल आउ सड़क (राजकीय राजमार्ग ७८), (राष्ट्रिय राजमार्ग ८३) से जुड़ल हे ।
== इतिहास ==
[[सीता|माता सीता]] पुनपुन गाँओ भिजुन समय बितावलन । पिण्डदान [[गया]] आउ पुनपुन [[हिन्दुधर्म]]<nowiki/>मे सबसे महत्वपूर्ण आउ पवित्र स्थान हे । प्रत्येक बरिस [[नेपाल]] आउ [[भारत]]<nowiki/>के हिन्दु [[श्राद्ध]] अथवा पिण्डदान करेला हुमा जा हथिन । पहिला पिण्डदान पुनपुनमे कैल जा हे ।
== Education ==
पुनपुनमे एसएमडि कालेज आउ सुबोध कुमार महिला कालेज स्नातकोत्तर स्तर तक शिक्षा प्रदान कर हे । लैकन आउ लैकीला १०+२ स्तरके सरकारी विद्यालयो हे ।
== अर्थव्यवस्था ==
[[अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था|एम्स]] आउ [[भारतीय प्रौद्योगिकी संस्था पटना|आइआइटिपि]] संस्था १० किलोमीटरके भीतरे स्थित हे ।
पुनपुन एगो व्यापारिक केन्द्रमे विकसित हो रहलै हे काहेकि ढेर छोट कम्पनी क्षेत्रमे निवेश करकै । पुनपुनमे स्वरोजगार सहकारी समिति आउ समुदायके एक उभरैत दृश्य हे जे रोजगारके अवसर प्रदान कर रहलै हे ।
6p5sheo6jxkifdm1fdydygoqw6yfxqf
80307
80306
2026-09-19T19:02:20Z
ऐक्टिवेटेड्
76
Created by translating the section "Sports" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360118427|Punpun]]"
80307
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
|name = पुनपुन
|other_name =
|settlement_type = [[बिहारके नगर|नगर]]
|image =
|image_caption =
|pushpin_label = पुनपुन
|pushpin_map = भारत बिहार
|coordinates = {{Coord|25.48|85.12|display=inline, title}}
|pushpin_map_caption = बिहारमे स्थिति
|subdivision_type = देश
|subdivision_name= {{झण्डा|भारत}}
|subdivision_type1 = [[भारतके राज्य आउ केन्द्रशासितप्रदेश|राज्य]]
|subdivision_name1 = [[बिहार]]
|subdivision_type2 = [[बिहारके जिला|जिला]]
|subdivision_name2 = [[पटना जिला]]
|population_total = 138143
|population_as_of = 2011
|demographics_type1 = भाषा
|demographics1_title1 = प्रचलित
|demographics1_info1 = [[मगही भाषा|मगही]]
|timezone1 = [[भारतीय मानक समय]]
|utc_offset1 = +५:३०
}}
'''पुनपुन''' [[भारत]]के [[बिहार]] राज्यके [[पटना जिला]]मे स्थित एगो नगर आउ प्रखण्ड हे । ई [[पटना]]के एगो [[उपनगर]] हे । ई [[पुनपुन नदी]] किनारे स्थित हे, जे [[गङ्गानदी]]के एगो [[उपनदी]] हे ।<ref>"[https://books.google.com/books?id=dSZ987-0Fb8C Bihar Tourism: Retrospect and Prospect]," Udai Prakash Sinha and Swargesh Kumar, Concept Publishing Company, 2012, ISBN 9788180697999</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=MMmNVZ4mP98C Revenue Administration in India: A Case Study of Bihar]," G. P. Singh, Mittal Publications, 1993, ISBN 9788170993810</ref>
== सम्बन्धित लेख ==
* [[जनसङ्ख्या अनुसार बिहारके नगरके सूची]]
* [[जनसङ्ख्या अनुसार भारतके नगरके सूची]]
* [[पटना जिला]]
* [[बिहार]]
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[श्रेणी:पटना जिलाके नगर]]
[[श्रेणी:बिहारके नगर]]
== भुगोल ==
ई [[पटना]]<nowiki/>से १० किमी दक्षिण दने स्थित हे । पुनपुनके नाम पासके [[पुनपुन नदी]]<nowiki/>से भेटलै हे जे [[गङ्गानदी|गङ्गा नदी]]<nowiki/>के एगो सहायक नदी हे जेकर तट पर ई कस्बा उभरलै हे । सिगोरी नियन ढेर नगर नदीके किनारे स्थित हे ।
पटना (पिएमआर) के पुनपुन प्रखण्डमे डुमरी गाँओमे १७.६ वर्ग किलोमीटर के जमीन सूचना प्रौद्योगिकी पार्क लागि आवण्टित कैल गेलै हे । [[पुनपुन रेलवे स्टेशन]] रेल आउ सड़क (राजकीय राजमार्ग ७८), (राष्ट्रिय राजमार्ग ८३) से जुड़ल हे ।
== इतिहास ==
[[सीता|माता सीता]] पुनपुन गाँओ भिजुन समय बितावलन । पिण्डदान [[गया]] आउ पुनपुन [[हिन्दुधर्म]]<nowiki/>मे सबसे महत्वपूर्ण आउ पवित्र स्थान हे । प्रत्येक बरिस [[नेपाल]] आउ [[भारत]]<nowiki/>के हिन्दु [[श्राद्ध]] अथवा पिण्डदान करेला हुमा जा हथिन । पहिला पिण्डदान पुनपुनमे कैल जा हे ।
== Education ==
पुनपुनमे एसएमडि कालेज आउ सुबोध कुमार महिला कालेज स्नातकोत्तर स्तर तक शिक्षा प्रदान कर हे । लैकन आउ लैकीला १०+२ स्तरके सरकारी विद्यालयो हे ।
== अर्थव्यवस्था ==
[[अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था|एम्स]] आउ [[भारतीय प्रौद्योगिकी संस्था पटना|आइआइटिपि]] संस्था १० किलोमीटरके भीतरे स्थित हे ।
पुनपुन एगो व्यापारिक केन्द्रमे विकसित हो रहलै हे काहेकि ढेर छोट कम्पनी क्षेत्रमे निवेश करकै । पुनपुनमे स्वरोजगार सहकारी समिति आउ समुदायके एक उभरैत दृश्य हे जे रोजगारके अवसर प्रदान कर रहलै हे ।
== खेल ==
गान्धी मैदानके ऐतिहासिक स्थल आउ एसएमडि कालेजके मैदान जोरे ढेर उच्चविद्यालय परिसर खेलके मैदानके रूपमे कार्य कर हे । [[क्रिकेट]] लोकप्रिय हे ।
2cwkous4k5j2fxekded63w6yb8wduv1
80308
80307
2026-09-19T19:03:38Z
ऐक्टिवेटेड्
76
Created by translating the section "Gallery" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1360118427|Punpun]]"
80308
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
|name = पुनपुन
|other_name =
|settlement_type = [[बिहारके नगर|नगर]]
|image =
|image_caption =
|pushpin_label = पुनपुन
|pushpin_map = भारत बिहार
|coordinates = {{Coord|25.48|85.12|display=inline, title}}
|pushpin_map_caption = बिहारमे स्थिति
|subdivision_type = देश
|subdivision_name= {{झण्डा|भारत}}
|subdivision_type1 = [[भारतके राज्य आउ केन्द्रशासितप्रदेश|राज्य]]
|subdivision_name1 = [[बिहार]]
|subdivision_type2 = [[बिहारके जिला|जिला]]
|subdivision_name2 = [[पटना जिला]]
|population_total = 138143
|population_as_of = 2011
|demographics_type1 = भाषा
|demographics1_title1 = प्रचलित
|demographics1_info1 = [[मगही भाषा|मगही]]
|timezone1 = [[भारतीय मानक समय]]
|utc_offset1 = +५:३०
}}
'''पुनपुन''' [[भारत]]के [[बिहार]] राज्यके [[पटना जिला]]मे स्थित एगो नगर आउ प्रखण्ड हे । ई [[पटना]]के एगो [[उपनगर]] हे । ई [[पुनपुन नदी]] किनारे स्थित हे, जे [[गङ्गानदी]]के एगो [[उपनदी]] हे ।<ref>"[https://books.google.com/books?id=dSZ987-0Fb8C Bihar Tourism: Retrospect and Prospect]," Udai Prakash Sinha and Swargesh Kumar, Concept Publishing Company, 2012, ISBN 9788180697999</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=MMmNVZ4mP98C Revenue Administration in India: A Case Study of Bihar]," G. P. Singh, Mittal Publications, 1993, ISBN 9788170993810</ref>
== सम्बन्धित लेख ==
* [[जनसङ्ख्या अनुसार बिहारके नगरके सूची]]
* [[जनसङ्ख्या अनुसार भारतके नगरके सूची]]
* [[पटना जिला]]
* [[बिहार]]
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[श्रेणी:पटना जिलाके नगर]]
[[श्रेणी:बिहारके नगर]]
== भुगोल ==
ई [[पटना]]<nowiki/>से १० किमी दक्षिण दने स्थित हे । पुनपुनके नाम पासके [[पुनपुन नदी]]<nowiki/>से भेटलै हे जे [[गङ्गानदी|गङ्गा नदी]]<nowiki/>के एगो सहायक नदी हे जेकर तट पर ई कस्बा उभरलै हे । सिगोरी नियन ढेर नगर नदीके किनारे स्थित हे ।
पटना (पिएमआर) के पुनपुन प्रखण्डमे डुमरी गाँओमे १७.६ वर्ग किलोमीटर के जमीन सूचना प्रौद्योगिकी पार्क लागि आवण्टित कैल गेलै हे । [[पुनपुन रेलवे स्टेशन]] रेल आउ सड़क (राजकीय राजमार्ग ७८), (राष्ट्रिय राजमार्ग ८३) से जुड़ल हे ।
== इतिहास ==
[[सीता|माता सीता]] पुनपुन गाँओ भिजुन समय बितावलन । पिण्डदान [[गया]] आउ पुनपुन [[हिन्दुधर्म]]<nowiki/>मे सबसे महत्वपूर्ण आउ पवित्र स्थान हे । प्रत्येक बरिस [[नेपाल]] आउ [[भारत]]<nowiki/>के हिन्दु [[श्राद्ध]] अथवा पिण्डदान करेला हुमा जा हथिन । पहिला पिण्डदान पुनपुनमे कैल जा हे ।
== Education ==
पुनपुनमे एसएमडि कालेज आउ सुबोध कुमार महिला कालेज स्नातकोत्तर स्तर तक शिक्षा प्रदान कर हे । लैकन आउ लैकीला १०+२ स्तरके सरकारी विद्यालयो हे ।
== अर्थव्यवस्था ==
[[अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था|एम्स]] आउ [[भारतीय प्रौद्योगिकी संस्था पटना|आइआइटिपि]] संस्था १० किलोमीटरके भीतरे स्थित हे ।
पुनपुन एगो व्यापारिक केन्द्रमे विकसित हो रहलै हे काहेकि ढेर छोट कम्पनी क्षेत्रमे निवेश करकै । पुनपुनमे स्वरोजगार सहकारी समिति आउ समुदायके एक उभरैत दृश्य हे जे रोजगारके अवसर प्रदान कर रहलै हे ।
== खेल ==
गान्धी मैदानके ऐतिहासिक स्थल आउ एसएमडि कालेजके मैदान जोरे ढेर उच्चविद्यालय परिसर खेलके मैदानके रूपमे कार्य कर हे । [[क्रिकेट]] लोकप्रिय हे ।
== चित्रदीर्घा ==
<gallery>
File:Punpun1.JPG| पुनपुन घाट
File:Punpun2.JPG| सड़क पुल
File:Punpun3.JPG| रेल पुल
</gallery>
6cpazc48x5qnrkircazj27ldtdwxnxx
80309
80308
2026-09-19T19:13:28Z
ऐक्टिवेटेड्
76
80309
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
|name = पुनपुन
|other_name =
|settlement_type = [[बिहारके नगर|उपनगर]]
|image =
|image_caption =
|pushpin_label = पुनपुन
|pushpin_map = भारत बिहार
|coordinates = {{Coord|25.48|85.12|display=inline, title}}
|pushpin_map_caption = बिहारमे स्थिति
|subdivision_type = देश
|subdivision_name= {{झण्डा|भारत}}
|subdivision_type1 = [[भारतके राज्य आउ केन्द्रशासितप्रदेश|राज्य]]
|subdivision_name1 = [[बिहार]]
|subdivision_type2 = [[बिहारके जिला|जिला]]
|subdivision_name2 = [[पटना जिला]]
|government_type = [[नगरपञ्चायत]]
|governing_body = नगरपञ्चायत पुनपुन
|blank1_name_sec1 = [[नगरीय योजना|योजना संस्था]]
|blank1_info_sec1 = [[पटना महानगरीय क्षेत्र प्राधिकरण]]
|population_total = 138143
|population_as_of = 2011
|demographics_type1 = भाषा
|demographics1_title1 = प्रचलित
|demographics1_info1 = [[मगही भाषा|मगही]]
|timezone1 = [[भारतीय मानक समय]]
|postal_code_type = [[डाक सूचक सङ्ख्या|पिनकोड]]
|postal_code = ८०४४५३
|utc_offset1 = +५:३०
|registration_plate = BR-01
|website = {{URL|https://punpun.municipalcouncil.net/}}
}}
'''पुनपुन''' [[भारत]]के [[बिहार]] राज्यके [[पटना जिला]]मे स्थित एगो प्रखण्ड हे जे [[पटना महानगरीय क्षेत्र]]मे उपनगर हे । ई [[पुनपुन नदी]] किनारे स्थित हे, जे [[गङ्गानदी]]के एगो [[उपनदी]] हे ।<ref>"[https://books.google.com/books?id=dSZ987-0Fb8C Bihar Tourism: Retrospect and Prospect]," Udai Prakash Sinha and Swargesh Kumar, Concept Publishing Company, 2012, ISBN 9788180697999</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=MMmNVZ4mP98C Revenue Administration in India: A Case Study of Bihar]," G. P. Singh, Mittal Publications, 1993, ISBN 9788170993810</ref>
== भुगोल ==
ई [[पटना]]से १० किमी दक्षिण दने स्थित हे । पुनपुनके नाम पासके [[पुनपुन नदी]]से भेटलै हे जे [[गङ्गानदी|गङ्गा नदी]]के एगो सहायक नदी हे जेकर तट पर ई कस्बा उभरलै हे । सिगोरी<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/Sigori,+Bihar+804454,+India/data=!4m2!3m1!1s0x398d4c792035b001:0xb88a2bbe45a7c885?sa=X&ved=2ahUKEwja1L2uyJbjAhVrkuAKHVjOBlAQ8gEwAHoECAkQAQ|title=Sigori|website=सिगोरी|language=अङ्ग्रेजी|access-date=2019-07-02}}</ref> नियन ढेर नगर नदीके किनारे स्थित हे ।
पटना (पिएमआर) के पुनपुन प्रखण्डमे डुमरी गाँओमे १७.६ वर्ग किलोमीटर के जमीन [[सूचना प्रौद्योगिकी पार्क]] लागि आवण्टित कैल गेलै हे ।<ref>{{cite web|url=http://www.prabhatkhabar.com/news/patna/story/884045.html|title=पुनपुन की डुमरी में विकसित होगी बिहार की आइटी सिटी}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.jagran.com/bihar/patna-city-first-cyber-cuity-of-bihar-to-be-developed-in-patna-14955023.html?src=HBHR|title=साइबराबाद की तर्ज पर बनेगी बिहार की पहली साइबर सिटी, जानिए}}</ref> [[पुनपुन रेलवे स्टेशन]] रेल आउ सड़क (राजकीय राजमार्ग ७८, राष्ट्रिय राजमार्ग ८३) से जुड़ल हे ।
== इतिहास ==
[[सीता|माता सीता]] पुनपुन गाँओ भिजुन समय बितावलन । पिण्डदान [[गया]] आउ पुनपुन [[हिन्दुधर्म]]मे सबसे महत्वपूर्ण आउ पवित्र स्थान हे । प्रत्येक बरिस [[नेपाल]] आउ [[भारत]]के हिन्दु [[श्राद्ध]] अथवा पिण्डदान करेला हुमा जा हथिन । पहिला पिण्डदान पुनपुनमे कैल जा हे ।
== शिक्षा ==
पुनपुनमे एसएमडि कालेज आउ सुबोध कुमार महिला कालेज स्नातकोत्तर स्तर तक शिक्षा प्रदान कर हे ।<ref>{{Cite web|url=https://www.icbse.com/colleges/s-m-d-college-punpun-4zo8o7|title=S.M.D. College, Punpun, Bihar - Admissions, Fees, Address, Reviews 2019|website=iCBSE|language=अङ्ग्रेजी|access-date=2019-06-25}}</ref> लैकन आउ लैकीला १०+२ स्तरके सरकारी विद्यालयो हे ।
== अर्थव्यवस्था ==
[[अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था|एम्स]] आउ [[भारतीय प्रौद्योगिकी संस्था पटना|आइआइटिपि]] संस्था १० किलोमीटरके भीतरे स्थित हे ।
पुनपुन एगो व्यापारिक केन्द्रमे विकसित हो रहलै हे काहेकि ढेर छोट कम्पनी क्षेत्रमे निवेश करकै । पुनपुनमे स्वरोजगार सहकारी समिति आउ समुदायके एक उभरैत दृश्य हे जे रोजगारके अवसर प्रदान कर रहलै हे ।
== खेल ==
गान्धी मैदानके ऐतिहासिक स्थल आउ एसएमडि कालेजके मैदान जोरे ढेर उच्चविद्यालय परिसर खेलके मैदानके रूपमे कार्य कर हे । [[क्रिकेट]] लोकप्रिय हे ।
== चित्रदीर्घा ==
<gallery>
सञ्चिका:Punpun1.JPG| पुनपुन घाट
सञ्चिका:Punpun2.JPG| सड़क पुल
सञ्चिका:Punpun3.JPG| रेल पुल
</gallery>
== सम्बन्धित लेख ==
* [[जनसङ्ख्या अनुसार बिहारके नगरके सूची]]
* [[जनसङ्ख्या अनुसार भारतके नगरके सूची]]
* [[पटना जिला]]
* [[बिहार]]
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[श्रेणी:पटना जिलाके नगर]]
[[श्रेणी:बिहारके नगर]]
orsjhonn1ywja3ixyr7rsj47zmy7mpp
80313
80309
2026-09-19T19:43:08Z
ऐक्टिवेटेड्
76
80313
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
|name = पुनपुन
|other_name =
|settlement_type = [[बिहारके नगर|उपनगर]]
|image =
|image_caption =
|pushpin_label = पुनपुन
|pushpin_map = भारत बिहार
|coordinates = {{Coord|25.48|85.12|display=inline, title}}
|pushpin_map_caption = बिहारमे स्थिति
|subdivision_type = देश
|subdivision_name= {{झण्डा|भारत}}
|subdivision_type1 = [[भारतके राज्य आउ केन्द्रशासितप्रदेश|राज्य]]
|subdivision_name1 = [[बिहार]]
|subdivision_type2 = [[बिहारके जिला|जिला]]
|subdivision_name2 = [[पटना जिला]]
|government_type = [[नगरपञ्चायत]]
|governing_body = नगरपञ्चायत पुनपुन
|blank1_name_sec1 = [[नगरीय योजना|योजना संस्था]]
|blank1_info_sec1 = [[पटना महानगरीय क्षेत्र प्राधिकरण]]
|population_total = 138143
|population_as_of = 2011
|demographics_type1 = भाषा
|demographics1_title1 = प्रचलित
|demographics1_info1 = [[मगही भाषा|मगही]]
|timezone1 = [[भारतीय मानक समय]]
|postal_code_type = [[डाक सूचक सङ्ख्या|पिनकोड]]
|postal_code = ८०४४५३
|utc_offset1 = +५:३०
|registration_plate = BR-01
|website = {{URL|https://punpun.municipalcouncil.net/}}
}}
'''पुनपुन''' [[भारत]]के [[बिहार]] राज्यके [[पटना जिला]]मे स्थित एगो प्रखण्ड हे जे [[पटना महानगरीय क्षेत्र]]मे उपनगर हे । ई [[पुनपुन नदी]] किनारे स्थित हे, जे [[गङ्गानदी]]के एगो [[उपनदी]] हे ।<ref>"[https://books.google.com/books?id=dSZ987-0Fb8C Bihar Tourism: Retrospect and Prospect]," Udai Prakash Sinha and Swargesh Kumar, Concept Publishing Company, 2012, ISBN 9788180697999</ref><ref>"[https://books.google.com/books?id=MMmNVZ4mP98C Revenue Administration in India: A Case Study of Bihar]," G. P. Singh, Mittal Publications, 1993, ISBN 9788170993810</ref>
== भुगोल ==
ई [[पटना]]से १० किमी दक्षिण दने स्थित हे । पुनपुनके नाम पासके [[पुनपुन नदी]]से भेटलै हे जे [[गङ्गानदी|गङ्गा नदी]]के एगो सहायक नदी हे जेकर तट पर ई कस्बा उभरलै हे । सिगोरी<ref>{{Cite web|url=https://www.google.com/maps/place/Sigori,+Bihar+804454,+India/data=!4m2!3m1!1s0x398d4c792035b001:0xb88a2bbe45a7c885?sa=X&ved=2ahUKEwja1L2uyJbjAhVrkuAKHVjOBlAQ8gEwAHoECAkQAQ|title=Sigori|website=सिगोरी|language=अङ्ग्रेजी|access-date=2019-07-02}}</ref> नियन ढेर नगर नदीके किनारे स्थित हे ।
पटना (पिएमआर) के पुनपुन प्रखण्डमे डुमरी गाँओमे १७.६ वर्ग किलोमीटर के जमीन [[सूचना प्रौद्योगिकी पार्क]] लागि आवण्टित कैल गेलै हे ।<ref>{{cite web|url=http://www.prabhatkhabar.com/news/patna/story/884045.html|title=पुनपुन की डुमरी में विकसित होगी बिहार की आइटी सिटी}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.jagran.com/bihar/patna-city-first-cyber-cuity-of-bihar-to-be-developed-in-patna-14955023.html?src=HBHR|title=साइबराबाद की तर्ज पर बनेगी बिहार की पहली साइबर सिटी, जानिए}}</ref> [[पुनपुन रेलवे स्टेशन]] रेल आउ सड़क (राजकीय राजमार्ग ७८, राष्ट्रिय राजमार्ग ८३) से जुड़ल हे ।
== इतिहास ==
[[सीता|माता सीता]] पुनपुन गाँओ भिजुन समय बितावलन । पिण्डदान [[गया]] आउ पुनपुन [[हिन्दुधर्म]]मे सबसे महत्वपूर्ण आउ पवित्र स्थान हे । प्रत्येक बरिस [[नेपाल]] आउ [[भारत]]के हिन्दु [[श्राद्ध]] अथवा पिण्डदान करेला हुमा जा हथिन । पहिला पिण्डदान पुनपुनमे कैल जा हे ।
== शिक्षा ==
पुनपुनमे एसएमडि कालेज आउ सुबोध कुमार महिला कालेज स्नातकोत्तर स्तर तक शिक्षा प्रदान कर हे ।<ref>{{Cite web|url=https://www.icbse.com/colleges/s-m-d-college-punpun-4zo8o7|title=S.M.D. College, Punpun, Bihar - Admissions, Fees, Address, Reviews 2019|website=iCBSE|language=अङ्ग्रेजी|access-date=2019-06-25}}</ref> लैकन आउ लैकीला १०+२ स्तरके सरकारी विद्यालयो हे ।
== अर्थव्यवस्था ==
[[अखिल भारतीय आयुर्विज्ञान संस्था|एम्स]] आउ [[भारतीय प्रौद्योगिकी संस्था पटना|आइआइटिपि]] संस्था १० किलोमीटरके भीतरे स्थित हे ।
पुनपुन एगो व्यापारिक केन्द्रमे विकसित हो रहलै हे काहेकि ढेर छोट कम्पनी क्षेत्रमे निवेश करकै । पुनपुनमे स्वरोजगार सहकारी समिति आउ समुदायके एक उभरैत दृश्य हे जे रोजगारके अवसर प्रदान कर रहलै हे ।
== खेल ==
गान्धी मैदानके ऐतिहासिक स्थल आउ एसएमडि कालेजके मैदान जोरे ढेर उच्चविद्यालय परिसर खेलके मैदानके रूपमे कार्य कर हे । [[क्रिकेट]] लोकप्रिय हे ।
== चित्रदीर्घा ==
<gallery>
सञ्चिका:Punpun1.JPG| पुनपुन घाट
सञ्चिका:Punpun2.JPG| सड़क पुल
सञ्चिका:Punpun3.JPG| रेल पुल
</gallery>
== सम्बन्धित लेख ==
* [[जनसङ्ख्या अनुसार बिहारके नगरके सूची]]
* [[जनसङ्ख्या अनुसार भारतके नगरके सूची]]
* [[पटना जिला]]
* [[बिहार]]
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
{{पटना}}
[[श्रेणी:पटना जिलाके नगर]]
[[श्रेणी:बिहारके नगर]]
q21z9hl7wd68a2uizghcytrjvso2hyf
साँचा:पटना
10
18242
80310
2026-09-19T19:42:47Z
ऐक्टिवेटेड्
76
"<!--- Please discuss on the talk page before making any major changes to this template. Thank you! --->{{Navbox |name = पटना |title = [[पटना]] |state = {{{state|autocollapse}}} |bodyclass = hlist |below = * {{icon|Category}} [[:श्रेणी:पटना|श्रेणी]] * {{icon|WikiProject}} विकिपीडिया:विकिपरियोजना पटना|विकि..." सङ्गे नया पन्ना बनावल गेलै
80310
wikitext
text/x-wiki
<!--- Please discuss on the talk page before making any major changes to this template. Thank you!
--->{{Navbox
|name = पटना
|title = [[पटना]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|bodyclass = hlist
|below =
* {{icon|Category}} [[:श्रेणी:पटना|श्रेणी]]
* {{icon|WikiProject}} [[विकिपीडिया:विकिपरियोजना पटना|विकिपरियोजना]]
|group1 = इतिहास
|list1 =
* [[पटनाके इतिहास]]
* [[पाटलिपुत्र]]
* [[आजीमाबाद]]
* [[अजातशत्रु]]
* [[चाणक्य]]
* [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]
* [[अशोक]]
* [[आर्यभट]]
* [[मगध]]
* [[मौर्य साम्राज्य]]
* [[हर्यङ्क वंश]]
* [[नन्द साम्राज्य]]
* [[सुर साम्राज्य]]
* [[नालन्दा]]
* [[मृच्छकटिका]]
* [[बाङ्कीपुर केन्द्रीय कारागार]]
* [[एलाइन्स एयर फ्लाइट ७४१२]]
* [[२०१३ पटना बम विस्फोट]]
* [[२०१४ पटना भगदड़]]
* [[आराके घेराबन्दी]]
|group2 = नागरिक
|list2 =
* [[बिहार सरकार|सरकार]]
* [[बिहार विधानसभा|विधानसभा]]
* [[पटना नगरनिगम]]
* [[पटना पुलिस]]
* [[पटना उच्चन्यायालय]]
* [[दानापुर|नगरपरिषद दानापुर निजामत]]
* [[पटना महानगर क्षेत्र प्राधिकरण]], पूर्व [[पटना क्षेत्रीय विकास प्राधिकरण|पिआरडिए]]
|group3 = अर्थव्यवस्था
|list3 =
* [[बिहार स्टेट पावर होल्डिङ्ग कम्पनी लिमिटेड]]
* [[बिहता शुष्क बन्दरगाह]]
* [[मगध स्टाक एक्सचेञ्ज]]
* [[पटना चौर]]
|group4 = [[उपनगर]]
|list4 =
* [[बिहटा]]
* [[सोनपुर, बिहार|सोनपुर]]
|group5 = इलाका/<br>मोहल्ला
|list5 =
* [[:साँचा:पटनाके मोहल्ला|पटनाके मोहल्ला]]
|group6 = भवन<br/>आउ स्थलचिह्न
|list6 =
* [[१, अने मार्ग]]
* [[बिहार सङ्ग्रहालय]]
* [[बिस्कोमौन भवन]]
* [[गोलघर]]
* [[इन्दिरा गान्धी ग्रहालय]]
* [[कारगिल चौक]]
* [[मौर्यलोक]]
* [[नाघोलकोठी]]
* [[पटना कलेक्टररेट]]
* [[पटना सङ्ग्रहालय]]
* [[पटना सचिवालय]]
* [[लोक भवन, पटना|लोक भवन]]
* [[सभ्यता द्वार]]
* [[सदाकत आश्रम]]
* [[समरात अशोक अन्तर्राष्ट्रिय अधिवेशन केन्द्र]]
* [[शहीद स्मरक पटना]]
* [[श्रीकृष्ण स्मृति सभागृह]]
* [[श्रीकृष्ण विज्ञान केन्द्र]]
|group8 = परिवहन
|list8 = {{Navbox|subgroup
| group1 = वायु
| list1 =
* [[जय प्रकाश नारायण विमानस्थल]]
* [[बिहटा वायुसेना स्टेशन]]
| group2 = रेल
| list2 =
* [[पटना जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|पटना जङ्क्शन]]
* [[राजेन्द्र नगर टर्मिनल रेलवे स्टेशन|राजेन्द्र नगर टर्मिनल]]
* [[पाटलिपुत्र जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|पाटलिपुत्र जङ्क्शन]]
* [[पटना साहब रेलवे स्टेशन|पटना साहेब]]
* [[गुलजारबाग रेलवे स्टेशन|गुलजारबाग स्टेशन]]
* [[फुलवारी शरीफ रेलवे स्टेशन|फुलवारी शरीफ]]
* [[दानापुर रेलवे स्टेशन|दानापुर]]
* [[फतुहा जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|फतुहा]]
* [[पटना मेट्रो]]
| group3 = [[द्रुतगपारगमन]]
| list3 =
* [[पटना मेट्रो]]
**[[लाल मार्ग (पटना मेट्रो)|मार्ग १)]] {{*}} [[नीला मार्ग (पटना मेट्रो)|(मार्ग २)]]
| group4 = सड़क
| list4 =
* [[लोकनायक गङ्गा पथ]]
* [[महात्मा गान्धी सेतु]]
* [[दीघा–सोनपुर पुल]]
* [[बाहरी रिङ्ग रोड, पटना|बाहरी रिङ्ग रोड]]
* [[कच्ची दरगाह–बिदुपुर पुल]]
}}
|group9 = चिकित्सालय
|list9 =
* [[पटना मेडिकल कालेज एवं अस्पताल|पिएमसिएच]]
* [[नालन्दा मेडिकल कालेज एवं अस्पताल|एनएमसिएच]]
* [[इन्दिरा गान्धी चिकित्सा विज्ञान संस्था|आइजिआइएमएस]]
* [[अखिल भारतीय चिकित्सा विज्ञान संस्था, पटना|एम्स]]
* [[फोर्ड अस्पताल एवं शोध केन्द्र]]
|group10 = शिक्षा
|list10 = {{Navbox|subgroup
| group1 = [[पटनामे शैक्षणिक संस्थाके सूची|विश्वविद्यालय आउ महाविद्यलय]]
| list1 =
* [[पटना विश्वविद्यालय]]
* [[आर्यभट्ट ज्ञान विश्वविद्यालय]]
* [[चाणक्य राष्ट्रिय विधि विश्वविद्यालय]]
* [[नालन्दा मुक्त विश्वविद्यालय]]
* [[मौलाना मजहारुल हक अरबी एवं फारसी विश्वविद्यालय]]
* [[मगध विश्वविद्यालय]]
* [[दक्षिण बिहार केन्द्रीय विश्वविद्यालय]]
* [[आइआइटी पटना]]
* [[राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्था, पटना|राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्था, पटना (एनआइटि-पि)]]
* [[राष्ट्रिय फैशन प्रौद्योगिकी संस्था, पटना|राष्ट्रिय फैशन प्रौद्योगिकी संस्था (निफ्ट पटना)]]
* [[अखिल भारतीय चिकित्सा विज्ञान संस्था, पटना]]
* [[चन्द्रगुप्त प्रबन्धन संस्था]]
* [[पटना महिला महाविद्यालय]]
* [[पटना दन्त महाविद्यालय]]
* [[पटना कालेज]]
* [[बिहार राष्ट्रिय महाविद्यालय]]
* [[सेण्ट जेवियर कालेज, पटना]]
* [[अनुग्रह नारायण कालेज, पटना|ए एन कालेज]]
* [[बिरला प्रौद्योगिकी संस्था, पटना]]
* [[आरपि शर्मा प्रौद्योगिकी संस्था]]
* [[राजेन्द्र मेमोरियल राष्ट्रिय स्वास्थ्य अनुसन्धान संस्था]]
* [[मगध महिला कालेज]]
* [[मौलाना आजाद अभियान्त्रिकी एवं प्रौद्योगिकी महाविद्यालय]]
| group2 = [[पटनामे विद्यालयके सूची|विद्यालय]]
| list2 =
* [[सेण्ट जेवियर हाइ स्कूल, पटना|सेण्ट जेवियर हाइ स्कूल]]
* [[डॉन बॉस्को एकेडमी, पटना|डॉन बॉस्को एकेडमी]]
* [[सेण्ट माइकल हाइ स्कूल, पटना|सेण्ट माइकल हाइ स्कूल]]
* [[लोयोला हाइ स्कूल, पटना|लोयोला हाइ स्कूल]]
* [[दिल्ली पब्लिक स्कूल, पटना]]
}}
|group12 = खेल परिसर
|list12 =
* [[मोइन-उल-हक स्टेडियम]]
* [[पटना गोल्फ क्लब]]
* [[पाटलिपुत्र खेल परिसर]]
* [[उर्जा स्टेडियम]]
|group13 = [[पटनाके पर्यटन स्थलके सूची#खरीदारी|खरीदारी परिसर]]
|list13 =
* [[मौर्य लोक]]
* [[पि एण्ड एम मॉल]]
* [[द मॉल, पटना|द मॉल]]
* [[पटनाके शापिङ्ग मॉलके सूची]]
|group15 = क्लब
|list15 =
* [[पटना गोल्फ क्लब]]
* [[बाङ्कीपुर क्लब]]
* [[रोटरी क्लब]]
* [[लायन्स क्लब]]
|group16 = संस्कृति
|list16 =
*[[३५०मा प्रकाश पर्व]]
*[[पटलीपुत्र नाट्य महोत्सव]]
*[[पटना साहिब महोत्सव]]
*[[भारतीय नृत्य कला मंदिर]]
*[[कालिदास रङ्गालय]]
*[[प्रेमचन्द रङ्गशाला]]
*[[रवीन्द्र परिषद]]
|group17 = उद्यान एवं मैदान
|list17 =
* [[इको पार्क, पटना|इको पार्क]]
* [[पटना चिड़ियाघर]]
* [[बुद्ध स्मृति पार्क]]
* [[फण्टासिया वाटर पार्क]]
* [[गान्धी मैदान]]
* [[हार्डिङ्ग पार्क]]
|group18 = निर्वाचन क्षेत्र
|list18 = {{Navbox|subgroup
| group1 = [[लोकसभा]]
| list1 =
* [[पटना साहिब लोकसभा क्षेत्र|पटना साहिब]]
* [[पाटलिपुत्र लोकसभा क्षेत्र|पाटलिपुत्र]]
| group2 = [[बिहार विधानसभा|विधानसभा]]
| list2 =
* [[कुम्हरार विधानसभा क्षेत्र|कुम्हरार]]
* [[दीघा विधानसभा क्षेत्र|दीघा]]
* [[बाङ्कीपुर विधानसभा क्षेत्र|बाङ्कीपुर]]
* [[दानापुर विधानसभा क्षेत्र|दानापुर]]
* [[पटना साहब विधानसभा क्षेत्र|पटना साहब]]
* [[फुलवारी विधानसभा क्षेत्र|फुलवारी]]
}}
|group19 = अन्य विषय
|list19 =
* [[पटना चलच्चित्र महोत्सव]]
* [[पटना पुस्तक मेला]]
* [[पटनाके लोगके सूची|पटनाके लोग]]
* [[पटनाके पर्यटन स्थलके सूची|पर्यटन स्थल]]
* [[बिहार रेजिमेण्ट]]
* [[बिहारमे मीडिया]]
* [[तरुमित्र]]
* [[सुपर 30]]
* [[पटनाके रोमन कैथोलिक आर्कडायोसिस]]
|group20 = एकरो देखथिन
|list20 =
* [[राजगीर]]
* [[बोधगया]]
* [[नालन्दा विश्वविद्यालय]]
* [[राजगीर महोत्सव]]
* [[सोनेपुर पशु मेला]]
| above = {{Flagicon|IND}} [[पटना]], [[बिहार]], भारत
}}<noinclude>
{{Documentation|content=
{{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}}
{{collapsible option}}
}}
[[श्रेणी:भारत जिला साँचा]]
[[श्रेणी:बिहार जिला साँचा]]
[[श्रेणी:पटना साँचा]]।
</noinclude>
9c499g168k79satyn3ey8fgqj7ql76b
80311
80310
2026-09-19T19:43:00Z
ऐक्टिवेटेड्
76
ऐक्टिवेटेड् पन्ना [[साँचा:Patna]] के [[साँचा:पटना]] पर स्थानान्तरित कैलन
80310
wikitext
text/x-wiki
<!--- Please discuss on the talk page before making any major changes to this template. Thank you!
--->{{Navbox
|name = पटना
|title = [[पटना]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|bodyclass = hlist
|below =
* {{icon|Category}} [[:श्रेणी:पटना|श्रेणी]]
* {{icon|WikiProject}} [[विकिपीडिया:विकिपरियोजना पटना|विकिपरियोजना]]
|group1 = इतिहास
|list1 =
* [[पटनाके इतिहास]]
* [[पाटलिपुत्र]]
* [[आजीमाबाद]]
* [[अजातशत्रु]]
* [[चाणक्य]]
* [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]
* [[अशोक]]
* [[आर्यभट]]
* [[मगध]]
* [[मौर्य साम्राज्य]]
* [[हर्यङ्क वंश]]
* [[नन्द साम्राज्य]]
* [[सुर साम्राज्य]]
* [[नालन्दा]]
* [[मृच्छकटिका]]
* [[बाङ्कीपुर केन्द्रीय कारागार]]
* [[एलाइन्स एयर फ्लाइट ७४१२]]
* [[२०१३ पटना बम विस्फोट]]
* [[२०१४ पटना भगदड़]]
* [[आराके घेराबन्दी]]
|group2 = नागरिक
|list2 =
* [[बिहार सरकार|सरकार]]
* [[बिहार विधानसभा|विधानसभा]]
* [[पटना नगरनिगम]]
* [[पटना पुलिस]]
* [[पटना उच्चन्यायालय]]
* [[दानापुर|नगरपरिषद दानापुर निजामत]]
* [[पटना महानगर क्षेत्र प्राधिकरण]], पूर्व [[पटना क्षेत्रीय विकास प्राधिकरण|पिआरडिए]]
|group3 = अर्थव्यवस्था
|list3 =
* [[बिहार स्टेट पावर होल्डिङ्ग कम्पनी लिमिटेड]]
* [[बिहता शुष्क बन्दरगाह]]
* [[मगध स्टाक एक्सचेञ्ज]]
* [[पटना चौर]]
|group4 = [[उपनगर]]
|list4 =
* [[बिहटा]]
* [[सोनपुर, बिहार|सोनपुर]]
|group5 = इलाका/<br>मोहल्ला
|list5 =
* [[:साँचा:पटनाके मोहल्ला|पटनाके मोहल्ला]]
|group6 = भवन<br/>आउ स्थलचिह्न
|list6 =
* [[१, अने मार्ग]]
* [[बिहार सङ्ग्रहालय]]
* [[बिस्कोमौन भवन]]
* [[गोलघर]]
* [[इन्दिरा गान्धी ग्रहालय]]
* [[कारगिल चौक]]
* [[मौर्यलोक]]
* [[नाघोलकोठी]]
* [[पटना कलेक्टररेट]]
* [[पटना सङ्ग्रहालय]]
* [[पटना सचिवालय]]
* [[लोक भवन, पटना|लोक भवन]]
* [[सभ्यता द्वार]]
* [[सदाकत आश्रम]]
* [[समरात अशोक अन्तर्राष्ट्रिय अधिवेशन केन्द्र]]
* [[शहीद स्मरक पटना]]
* [[श्रीकृष्ण स्मृति सभागृह]]
* [[श्रीकृष्ण विज्ञान केन्द्र]]
|group8 = परिवहन
|list8 = {{Navbox|subgroup
| group1 = वायु
| list1 =
* [[जय प्रकाश नारायण विमानस्थल]]
* [[बिहटा वायुसेना स्टेशन]]
| group2 = रेल
| list2 =
* [[पटना जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|पटना जङ्क्शन]]
* [[राजेन्द्र नगर टर्मिनल रेलवे स्टेशन|राजेन्द्र नगर टर्मिनल]]
* [[पाटलिपुत्र जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|पाटलिपुत्र जङ्क्शन]]
* [[पटना साहब रेलवे स्टेशन|पटना साहेब]]
* [[गुलजारबाग रेलवे स्टेशन|गुलजारबाग स्टेशन]]
* [[फुलवारी शरीफ रेलवे स्टेशन|फुलवारी शरीफ]]
* [[दानापुर रेलवे स्टेशन|दानापुर]]
* [[फतुहा जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|फतुहा]]
* [[पटना मेट्रो]]
| group3 = [[द्रुतगपारगमन]]
| list3 =
* [[पटना मेट्रो]]
**[[लाल मार्ग (पटना मेट्रो)|मार्ग १)]] {{*}} [[नीला मार्ग (पटना मेट्रो)|(मार्ग २)]]
| group4 = सड़क
| list4 =
* [[लोकनायक गङ्गा पथ]]
* [[महात्मा गान्धी सेतु]]
* [[दीघा–सोनपुर पुल]]
* [[बाहरी रिङ्ग रोड, पटना|बाहरी रिङ्ग रोड]]
* [[कच्ची दरगाह–बिदुपुर पुल]]
}}
|group9 = चिकित्सालय
|list9 =
* [[पटना मेडिकल कालेज एवं अस्पताल|पिएमसिएच]]
* [[नालन्दा मेडिकल कालेज एवं अस्पताल|एनएमसिएच]]
* [[इन्दिरा गान्धी चिकित्सा विज्ञान संस्था|आइजिआइएमएस]]
* [[अखिल भारतीय चिकित्सा विज्ञान संस्था, पटना|एम्स]]
* [[फोर्ड अस्पताल एवं शोध केन्द्र]]
|group10 = शिक्षा
|list10 = {{Navbox|subgroup
| group1 = [[पटनामे शैक्षणिक संस्थाके सूची|विश्वविद्यालय आउ महाविद्यलय]]
| list1 =
* [[पटना विश्वविद्यालय]]
* [[आर्यभट्ट ज्ञान विश्वविद्यालय]]
* [[चाणक्य राष्ट्रिय विधि विश्वविद्यालय]]
* [[नालन्दा मुक्त विश्वविद्यालय]]
* [[मौलाना मजहारुल हक अरबी एवं फारसी विश्वविद्यालय]]
* [[मगध विश्वविद्यालय]]
* [[दक्षिण बिहार केन्द्रीय विश्वविद्यालय]]
* [[आइआइटी पटना]]
* [[राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्था, पटना|राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्था, पटना (एनआइटि-पि)]]
* [[राष्ट्रिय फैशन प्रौद्योगिकी संस्था, पटना|राष्ट्रिय फैशन प्रौद्योगिकी संस्था (निफ्ट पटना)]]
* [[अखिल भारतीय चिकित्सा विज्ञान संस्था, पटना]]
* [[चन्द्रगुप्त प्रबन्धन संस्था]]
* [[पटना महिला महाविद्यालय]]
* [[पटना दन्त महाविद्यालय]]
* [[पटना कालेज]]
* [[बिहार राष्ट्रिय महाविद्यालय]]
* [[सेण्ट जेवियर कालेज, पटना]]
* [[अनुग्रह नारायण कालेज, पटना|ए एन कालेज]]
* [[बिरला प्रौद्योगिकी संस्था, पटना]]
* [[आरपि शर्मा प्रौद्योगिकी संस्था]]
* [[राजेन्द्र मेमोरियल राष्ट्रिय स्वास्थ्य अनुसन्धान संस्था]]
* [[मगध महिला कालेज]]
* [[मौलाना आजाद अभियान्त्रिकी एवं प्रौद्योगिकी महाविद्यालय]]
| group2 = [[पटनामे विद्यालयके सूची|विद्यालय]]
| list2 =
* [[सेण्ट जेवियर हाइ स्कूल, पटना|सेण्ट जेवियर हाइ स्कूल]]
* [[डॉन बॉस्को एकेडमी, पटना|डॉन बॉस्को एकेडमी]]
* [[सेण्ट माइकल हाइ स्कूल, पटना|सेण्ट माइकल हाइ स्कूल]]
* [[लोयोला हाइ स्कूल, पटना|लोयोला हाइ स्कूल]]
* [[दिल्ली पब्लिक स्कूल, पटना]]
}}
|group12 = खेल परिसर
|list12 =
* [[मोइन-उल-हक स्टेडियम]]
* [[पटना गोल्फ क्लब]]
* [[पाटलिपुत्र खेल परिसर]]
* [[उर्जा स्टेडियम]]
|group13 = [[पटनाके पर्यटन स्थलके सूची#खरीदारी|खरीदारी परिसर]]
|list13 =
* [[मौर्य लोक]]
* [[पि एण्ड एम मॉल]]
* [[द मॉल, पटना|द मॉल]]
* [[पटनाके शापिङ्ग मॉलके सूची]]
|group15 = क्लब
|list15 =
* [[पटना गोल्फ क्लब]]
* [[बाङ्कीपुर क्लब]]
* [[रोटरी क्लब]]
* [[लायन्स क्लब]]
|group16 = संस्कृति
|list16 =
*[[३५०मा प्रकाश पर्व]]
*[[पटलीपुत्र नाट्य महोत्सव]]
*[[पटना साहिब महोत्सव]]
*[[भारतीय नृत्य कला मंदिर]]
*[[कालिदास रङ्गालय]]
*[[प्रेमचन्द रङ्गशाला]]
*[[रवीन्द्र परिषद]]
|group17 = उद्यान एवं मैदान
|list17 =
* [[इको पार्क, पटना|इको पार्क]]
* [[पटना चिड़ियाघर]]
* [[बुद्ध स्मृति पार्क]]
* [[फण्टासिया वाटर पार्क]]
* [[गान्धी मैदान]]
* [[हार्डिङ्ग पार्क]]
|group18 = निर्वाचन क्षेत्र
|list18 = {{Navbox|subgroup
| group1 = [[लोकसभा]]
| list1 =
* [[पटना साहिब लोकसभा क्षेत्र|पटना साहिब]]
* [[पाटलिपुत्र लोकसभा क्षेत्र|पाटलिपुत्र]]
| group2 = [[बिहार विधानसभा|विधानसभा]]
| list2 =
* [[कुम्हरार विधानसभा क्षेत्र|कुम्हरार]]
* [[दीघा विधानसभा क्षेत्र|दीघा]]
* [[बाङ्कीपुर विधानसभा क्षेत्र|बाङ्कीपुर]]
* [[दानापुर विधानसभा क्षेत्र|दानापुर]]
* [[पटना साहब विधानसभा क्षेत्र|पटना साहब]]
* [[फुलवारी विधानसभा क्षेत्र|फुलवारी]]
}}
|group19 = अन्य विषय
|list19 =
* [[पटना चलच्चित्र महोत्सव]]
* [[पटना पुस्तक मेला]]
* [[पटनाके लोगके सूची|पटनाके लोग]]
* [[पटनाके पर्यटन स्थलके सूची|पर्यटन स्थल]]
* [[बिहार रेजिमेण्ट]]
* [[बिहारमे मीडिया]]
* [[तरुमित्र]]
* [[सुपर 30]]
* [[पटनाके रोमन कैथोलिक आर्कडायोसिस]]
|group20 = एकरो देखथिन
|list20 =
* [[राजगीर]]
* [[बोधगया]]
* [[नालन्दा विश्वविद्यालय]]
* [[राजगीर महोत्सव]]
* [[सोनेपुर पशु मेला]]
| above = {{Flagicon|IND}} [[पटना]], [[बिहार]], भारत
}}<noinclude>
{{Documentation|content=
{{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}}
{{collapsible option}}
}}
[[श्रेणी:भारत जिला साँचा]]
[[श्रेणी:बिहार जिला साँचा]]
[[श्रेणी:पटना साँचा]]।
</noinclude>
9c499g168k79satyn3ey8fgqj7ql76b
80317
80311
2026-09-19T19:45:30Z
ऐक्टिवेटेड्
76
80317
wikitext
text/x-wiki
<!--- Please discuss on the talk page before making any major changes to this template. Thank you!
--->{{Navbox
|name = पटना
|title = [[पटना]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|bodyclass = hlist
|below =
* {{icon|Category}} [[:श्रेणी:पटना|श्रेणी]]
* {{icon|WikiProject}} [[विकिपीडिया:विकिपरियोजना पटना|विकिपरियोजना]]
|group1 = इतिहास
|list1 =
* [[पटनाके इतिहास]]
* [[पाटलिपुत्र]]
* [[आजीमाबाद]]
* [[अजातशत्रु]]
* [[चाणक्य]]
* [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]
* [[अशोक]]
* [[आर्यभट]]
* [[मगध]]
* [[मौर्य साम्राज्य]]
* [[हर्यङ्क वंश]]
* [[नन्द साम्राज्य]]
* [[सुर साम्राज्य]]
* [[नालन्दा]]
* [[मृच्छकटिका]]
* [[बाङ्कीपुर केन्द्रीय कारागार]]
* [[एलाइन्स एयर फ्लाइट ७४१२]]
* [[२०१३ पटना बम विस्फोट]]
* [[२०१४ पटना भगदड़]]
* [[आराके घेराबन्दी]]
|group2 = नागरिक
|list2 =
* [[बिहार सरकार|सरकार]]
* [[बिहार विधानसभा|विधानसभा]]
* [[पटना नगरनिगम]]
* [[पटना पुलिस]]
* [[पटना उच्चन्यायालय]]
* [[दानापुर|नगरपरिषद दानापुर निजामत]]
* [[पटना महानगर क्षेत्र प्राधिकरण]], पूर्व [[पटना क्षेत्रीय विकास प्राधिकरण|पिआरडिए]]
|group3 = अर्थव्यवस्था
|list3 =
* [[बिहार स्टेट पावर होल्डिङ्ग कम्पनी लिमिटेड]]
* [[बिहता शुष्क बन्दरगाह]]
* [[मगध स्टाक एक्सचेञ्ज]]
* [[पटना चौर]]
|group4 = [[उपनगर]]
|list4 =
* [[बिहटा]]
* [[सोनपुर, बिहार|सोनपुर]]
|group5 = इलाका/<br>मोहल्ला
|list5 =
* [[:साँचा:पटनाके मोहल्ला|पटनाके मोहल्ला]]
|group6 = भवन<br/>आउ स्थलचिह्न
|list6 =
* [[१, अने मार्ग]]
* [[बिहार सङ्ग्रहालय]]
* [[बिस्कोमौन भवन]]
* [[गोलघर]]
* [[इन्दिरा गान्धी ग्रहालय]]
* [[कारगिल चौक]]
* [[मौर्यलोक]]
* [[नाघोलकोठी]]
* [[पटना कलेक्टररेट]]
* [[पटना सङ्ग्रहालय]]
* [[पटना सचिवालय]]
* [[लोक भवन, पटना|लोक भवन]]
* [[सभ्यता द्वार]]
* [[सदाकत आश्रम]]
* [[समरात अशोक अन्तर्राष्ट्रिय अधिवेशन केन्द्र]]
* [[शहीद स्मरक पटना]]
* [[श्रीकृष्ण स्मृति सभागृह]]
* [[श्रीकृष्ण विज्ञान केन्द्र]]
|group8 = परिवहन
|list8 = {{Navbox|subgroup
| group1 = वायु
| list1 =
* [[जय प्रकाश नारायण विमानस्थल]]
* [[बिहटा वायुसेना स्टेशन]]
| group2 = रेल
| list2 =
* [[पटना जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|पटना जङ्क्शन]]
* [[राजेन्द्र नगर टर्मिनल रेलवे स्टेशन|राजेन्द्र नगर टर्मिनल]]
* [[पाटलिपुत्र जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|पाटलिपुत्र जङ्क्शन]]
* [[पटना साहिब रेलवे स्टेशन|पटना साहिब]]
* [[गुलजारबाग रेलवे स्टेशन|गुलजारबाग स्टेशन]]
* [[फुलवारी शरीफ रेलवे स्टेशन|फुलवारी शरीफ]]
* [[दानापुर रेलवे स्टेशन|दानापुर]]
* [[फतुहा जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|फतुहा]]
* [[पटना मेट्रो]]
| group3 = [[द्रुतगपारगमन]]
| list3 =
* [[पटना मेट्रो]]
**[[लाल मार्ग (पटना मेट्रो)|मार्ग १)]] {{*}} [[नीला मार्ग (पटना मेट्रो)|(मार्ग २)]]
| group4 = सड़क
| list4 =
* [[लोकनायक गङ्गा पथ]]
* [[महात्मा गान्धी सेतु]]
* [[दीघा–सोनपुर पुल]]
* [[बाहरी रिङ्ग रोड, पटना|बाहरी रिङ्ग रोड]]
* [[कच्ची दरगाह–बिदुपुर पुल]]
}}
|group9 = चिकित्सालय
|list9 =
* [[पटना मेडिकल कालेज एवं अस्पताल|पिएमसिएच]]
* [[नालन्दा मेडिकल कालेज एवं अस्पताल|एनएमसिएच]]
* [[इन्दिरा गान्धी चिकित्सा विज्ञान संस्था|आइजिआइएमएस]]
* [[अखिल भारतीय चिकित्सा विज्ञान संस्था, पटना|एम्स]]
* [[फोर्ड अस्पताल एवं शोध केन्द्र]]
|group10 = शिक्षा
|list10 = {{Navbox|subgroup
| group1 = [[पटनामे शैक्षणिक संस्थाके सूची|विश्वविद्यालय आउ महाविद्यलय]]
| list1 =
* [[पटना विश्वविद्यालय]]
* [[आर्यभट्ट ज्ञान विश्वविद्यालय]]
* [[चाणक्य राष्ट्रिय विधि विश्वविद्यालय]]
* [[नालन्दा मुक्त विश्वविद्यालय]]
* [[मौलाना मजहारुल हक अरबी एवं फारसी विश्वविद्यालय]]
* [[मगध विश्वविद्यालय]]
* [[दक्षिण बिहार केन्द्रीय विश्वविद्यालय]]
* [[आइआइटी पटना]]
* [[राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्था, पटना|राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्था, पटना (एनआइटि-पि)]]
* [[राष्ट्रिय फैशन प्रौद्योगिकी संस्था, पटना|राष्ट्रिय फैशन प्रौद्योगिकी संस्था (निफ्ट पटना)]]
* [[अखिल भारतीय चिकित्सा विज्ञान संस्था, पटना]]
* [[चन्द्रगुप्त प्रबन्धन संस्था]]
* [[पटना महिला महाविद्यालय]]
* [[पटना दन्त महाविद्यालय]]
* [[पटना कालेज]]
* [[बिहार राष्ट्रिय महाविद्यालय]]
* [[सेण्ट जेवियर कालेज, पटना]]
* [[अनुग्रह नारायण कालेज, पटना|ए एन कालेज]]
* [[बिरला प्रौद्योगिकी संस्था, पटना]]
* [[आरपि शर्मा प्रौद्योगिकी संस्था]]
* [[राजेन्द्र मेमोरियल राष्ट्रिय स्वास्थ्य अनुसन्धान संस्था]]
* [[मगध महिला कालेज]]
* [[मौलाना आजाद अभियान्त्रिकी एवं प्रौद्योगिकी महाविद्यालय]]
| group2 = [[पटनामे विद्यालयके सूची|विद्यालय]]
| list2 =
* [[सेण्ट जेवियर हाइ स्कूल, पटना|सेण्ट जेवियर हाइ स्कूल]]
* [[डॉन बॉस्को एकेडमी, पटना|डॉन बॉस्को एकेडमी]]
* [[सेण्ट माइकल हाइ स्कूल, पटना|सेण्ट माइकल हाइ स्कूल]]
* [[लोयोला हाइ स्कूल, पटना|लोयोला हाइ स्कूल]]
* [[दिल्ली पब्लिक स्कूल, पटना]]
}}
|group12 = खेल परिसर
|list12 =
* [[मोइन-उल-हक स्टेडियम]]
* [[पटना गोल्फ क्लब]]
* [[पाटलिपुत्र खेल परिसर]]
* [[उर्जा स्टेडियम]]
|group13 = [[पटनाके पर्यटन स्थलके सूची#खरीदारी|खरीदारी परिसर]]
|list13 =
* [[मौर्य लोक]]
* [[पि एण्ड एम मॉल]]
* [[द मॉल, पटना|द मॉल]]
* [[पटनाके शापिङ्ग मॉलके सूची]]
|group15 = क्लब
|list15 =
* [[पटना गोल्फ क्लब]]
* [[बाङ्कीपुर क्लब]]
* [[रोटरी क्लब]]
* [[लायन्स क्लब]]
|group16 = संस्कृति
|list16 =
*[[३५०मा प्रकाश पर्व]]
*[[पटलीपुत्र नाट्य महोत्सव]]
*[[पटना साहिब महोत्सव]]
*[[भारतीय नृत्य कला मंदिर]]
*[[कालिदास रङ्गालय]]
*[[प्रेमचन्द रङ्गशाला]]
*[[रवीन्द्र परिषद]]
|group17 = उद्यान एवं मैदान
|list17 =
* [[इको पार्क, पटना|इको पार्क]]
* [[पटना चिड़ियाघर]]
* [[बुद्ध स्मृति पार्क]]
* [[फण्टासिया वाटर पार्क]]
* [[गान्धी मैदान]]
* [[हार्डिङ्ग पार्क]]
|group18 = निर्वाचन क्षेत्र
|list18 = {{Navbox|subgroup
| group1 = [[लोकसभा]]
| list1 =
* [[पटना साहिब लोकसभा क्षेत्र|पटना साहिब]]
* [[पाटलिपुत्र लोकसभा क्षेत्र|पाटलिपुत्र]]
| group2 = [[बिहार विधानसभा|विधानसभा]]
| list2 =
* [[कुम्हरार विधानसभा क्षेत्र|कुम्हरार]]
* [[दीघा विधानसभा क्षेत्र|दीघा]]
* [[बाङ्कीपुर विधानसभा क्षेत्र|बाङ्कीपुर]]
* [[दानापुर विधानसभा क्षेत्र|दानापुर]]
* [[पटना साहब विधानसभा क्षेत्र|पटना साहब]]
* [[फुलवारी विधानसभा क्षेत्र|फुलवारी]]
}}
|group19 = अन्य विषय
|list19 =
* [[पटना चलच्चित्र महोत्सव]]
* [[पटना पुस्तक मेला]]
* [[पटनाके लोगके सूची|पटनाके लोग]]
* [[पटनाके पर्यटन स्थलके सूची|पर्यटन स्थल]]
* [[बिहार रेजिमेण्ट]]
* [[बिहारमे मीडिया]]
* [[तरुमित्र]]
* [[सुपर 30]]
* [[पटनाके रोमन कैथोलिक आर्कडायोसिस]]
|group20 = एकरो देखथिन
|list20 =
* [[राजगीर]]
* [[बोधगया]]
* [[नालन्दा विश्वविद्यालय]]
* [[राजगीर महोत्सव]]
* [[सोनेपुर पशु मेला]]
| above = {{Flagicon|IND}} [[पटना]], [[बिहार]], भारत
}}<noinclude>
{{Documentation|content=
{{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}}
{{collapsible option}}
}}
[[श्रेणी:भारत जिला साँचा]]
[[श्रेणी:बिहार जिला साँचा]]
[[श्रेणी:पटना साँचा]]।
</noinclude>
7xljipx0fivxdw72mw1ws6w4rwmnjz1
80324
80317
2026-09-19T19:47:58Z
ऐक्टिवेटेड्
76
80324
wikitext
text/x-wiki
<!--- Please discuss on the talk page before making any major changes to this template. Thank you!
--->{{Navbox
|name = पटना
|title = [[पटना]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|bodyclass = hlist
|below =
* {{icon|Category}} [[:श्रेणी:पटना|श्रेणी]]
* {{icon|WikiProject}} [[विकिपीडिया:विकिपरियोजना पटना|विकिपरियोजना]]
|group1 = इतिहास
|list1 =
* [[पटनाके इतिहास]]
* [[पाटलिपुत्र]]
* [[आजीमाबाद]]
* [[अजातशत्रु]]
* [[चाणक्य]]
* [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]
* [[अशोक]]
* [[आर्यभट]]
* [[मगध]]
* [[मौर्य साम्राज्य]]
* [[हर्यङ्क वंश]]
* [[नन्द साम्राज्य]]
* [[सुर साम्राज्य]]
* [[नालन्दा]]
* [[मृच्छकटिका]]
* [[बाँकीपुर केन्द्रीय कारागार]]
* [[एलाइन्स एयर फ्लाइट ७४१२]]
* [[२०१३ पटना बम विस्फोट]]
* [[२०१४ पटना भगदड़]]
* [[आराके घेराबन्दी]]
|group2 = नागरिक
|list2 =
* [[बिहार सरकार|सरकार]]
* [[बिहार विधानसभा|विधानसभा]]
* [[पटना नगरनिगम]]
* [[पटना पुलिस]]
* [[पटना उच्चन्यायालय]]
* [[दानापुर|नगरपरिषद दानापुर निजामत]]
* [[पटना महानगर क्षेत्र प्राधिकरण]], पूर्व [[पटना क्षेत्रीय विकास प्राधिकरण|पिआरडिए]]
|group3 = अर्थव्यवस्था
|list3 =
* [[बिहार स्टेट पावर होल्डिङ्ग कम्पनी लिमिटेड]]
* [[बिहता शुष्क बन्दरगाह]]
* [[मगध स्टाक एक्सचेञ्ज]]
* [[पटना चौर]]
|group4 = [[उपनगर]]
|list4 =
* [[बिहटा]]
* [[सोनपुर, बिहार|सोनपुर]]
|group5 = इलाका/<br>मोहल्ला
|list5 =
* [[:साँचा:पटनाके मोहल्ला|पटनाके मोहल्ला]]
|group6 = भवन<br/>आउ स्थलचिह्न
|list6 =
* [[१, अने मार्ग]]
* [[बिहार सङ्ग्रहालय]]
* [[बिस्कोमौन भवन]]
* [[गोलघर]]
* [[इन्दिरा गान्धी ग्रहालय]]
* [[कारगिल चौक]]
* [[मौर्यलोक]]
* [[नाघोलकोठी]]
* [[पटना कलेक्टररेट]]
* [[पटना सङ्ग्रहालय]]
* [[पटना सचिवालय]]
* [[लोक भवन, पटना|लोक भवन]]
* [[सभ्यता द्वार]]
* [[सदाकत आश्रम]]
* [[समरात अशोक अन्तर्राष्ट्रिय अधिवेशन केन्द्र]]
* [[शहीद स्मरक पटना]]
* [[श्रीकृष्ण स्मृति सभागृह]]
* [[श्रीकृष्ण विज्ञान केन्द्र]]
|group8 = परिवहन
|list8 = {{Navbox|subgroup
| group1 = वायु
| list1 =
* [[जय प्रकाश नारायण विमानस्थल]]
* [[बिहटा वायुसेना स्टेशन]]
| group2 = रेल
| list2 =
* [[पटना जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|पटना जङ्क्शन]]
* [[राजेन्द्र नगर टर्मिनल रेलवे स्टेशन|राजेन्द्र नगर टर्मिनल]]
* [[पाटलिपुत्र जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|पाटलिपुत्र जङ्क्शन]]
* [[पटना साहिब रेलवे स्टेशन|पटना साहिब]]
* [[गुलजारबाग रेलवे स्टेशन|गुलजारबाग स्टेशन]]
* [[फुलवारी शरीफ रेलवे स्टेशन|फुलवारी शरीफ]]
* [[दानापुर रेलवे स्टेशन|दानापुर]]
* [[फतुहा जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|फतुहा]]
* [[पटना मेट्रो]]
| group3 = [[द्रुतगपारगमन]]
| list3 =
* [[पटना मेट्रो]]
**[[लाल मार्ग (पटना मेट्रो)|मार्ग १)]] {{*}} [[नीला मार्ग (पटना मेट्रो)|(मार्ग २)]]
| group4 = सड़क
| list4 =
* [[लोकनायक गङ्गा पथ]]
* [[महात्मा गान्धी सेतु]]
* [[दीघा–सोनपुर पुल]]
* [[बाहरी रिङ्ग रोड, पटना|बाहरी रिङ्ग रोड]]
* [[कच्ची दरगाह–बिदुपुर पुल]]
}}
|group9 = चिकित्सालय
|list9 =
* [[पटना मेडिकल कालेज एवं अस्पताल|पिएमसिएच]]
* [[नालन्दा मेडिकल कालेज एवं अस्पताल|एनएमसिएच]]
* [[इन्दिरा गान्धी चिकित्सा विज्ञान संस्था|आइजिआइएमएस]]
* [[अखिल भारतीय चिकित्सा विज्ञान संस्था, पटना|एम्स]]
* [[फोर्ड अस्पताल एवं शोध केन्द्र]]
|group10 = शिक्षा
|list10 = {{Navbox|subgroup
| group1 = [[पटनामे शैक्षणिक संस्थाके सूची|विश्वविद्यालय आउ महाविद्यलय]]
| list1 =
* [[पटना विश्वविद्यालय]]
* [[आर्यभट्ट ज्ञान विश्वविद्यालय]]
* [[चाणक्य राष्ट्रिय विधि विश्वविद्यालय]]
* [[नालन्दा मुक्त विश्वविद्यालय]]
* [[मौलाना मजहारुल हक अरबी एवं फारसी विश्वविद्यालय]]
* [[मगध विश्वविद्यालय]]
* [[दक्षिण बिहार केन्द्रीय विश्वविद्यालय]]
* [[आइआइटी पटना]]
* [[राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्था, पटना|राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्था, पटना (एनआइटि-पि)]]
* [[राष्ट्रिय फैशन प्रौद्योगिकी संस्था, पटना|राष्ट्रिय फैशन प्रौद्योगिकी संस्था (निफ्ट पटना)]]
* [[अखिल भारतीय चिकित्सा विज्ञान संस्था, पटना]]
* [[चन्द्रगुप्त प्रबन्धन संस्था]]
* [[पटना महिला महाविद्यालय]]
* [[पटना दन्त महाविद्यालय]]
* [[पटना कालेज]]
* [[बिहार राष्ट्रिय महाविद्यालय]]
* [[सेण्ट जेवियर कालेज, पटना]]
* [[अनुग्रह नारायण कालेज, पटना|ए एन कालेज]]
* [[बिरला प्रौद्योगिकी संस्था, पटना]]
* [[आरपि शर्मा प्रौद्योगिकी संस्था]]
* [[राजेन्द्र मेमोरियल राष्ट्रिय स्वास्थ्य अनुसन्धान संस्था]]
* [[मगध महिला कालेज]]
* [[मौलाना आजाद अभियान्त्रिकी एवं प्रौद्योगिकी महाविद्यालय]]
| group2 = [[पटनामे विद्यालयके सूची|विद्यालय]]
| list2 =
* [[सेण्ट जेवियर हाइ स्कूल, पटना|सेण्ट जेवियर हाइ स्कूल]]
* [[डॉन बॉस्को एकेडमी, पटना|डॉन बॉस्को एकेडमी]]
* [[सेण्ट माइकल हाइ स्कूल, पटना|सेण्ट माइकल हाइ स्कूल]]
* [[लोयोला हाइ स्कूल, पटना|लोयोला हाइ स्कूल]]
* [[दिल्ली पब्लिक स्कूल, पटना]]
}}
|group12 = खेल परिसर
|list12 =
* [[मोइन-उल-हक स्टेडियम]]
* [[पटना गोल्फ क्लब]]
* [[पाटलिपुत्र खेल परिसर]]
* [[उर्जा स्टेडियम]]
|group13 = [[पटनाके पर्यटन स्थलके सूची#खरीदारी|खरीदारी परिसर]]
|list13 =
* [[मौर्य लोक]]
* [[पि एण्ड एम मॉल]]
* [[द मॉल, पटना|द मॉल]]
* [[पटनाके शापिङ्ग मॉलके सूची]]
|group15 = क्लब
|list15 =
* [[पटना गोल्फ क्लब]]
* [[बाँकीपुर क्लब]]
* [[रोटरी क्लब]]
* [[लायन्स क्लब]]
|group16 = संस्कृति
|list16 =
*[[३५०मा प्रकाश पर्व]]
*[[पटलीपुत्र नाट्य महोत्सव]]
*[[पटना साहिब महोत्सव]]
*[[भारतीय नृत्य कला मंदिर]]
*[[कालिदास रङ्गालय]]
*[[प्रेमचन्द रङ्गशाला]]
*[[रवीन्द्र परिषद]]
|group17 = उद्यान एवं मैदान
|list17 =
* [[इको पार्क, पटना|इको पार्क]]
* [[पटना चिड़ियाघर]]
* [[बुद्ध स्मृति पार्क]]
* [[फण्टासिया वाटर पार्क]]
* [[गान्धी मैदान]]
* [[हार्डिङ्ग पार्क]]
|group18 = निर्वाचन क्षेत्र
|list18 = {{Navbox|subgroup
| group1 = [[लोकसभा]]
| list1 =
* [[पटना साहिब लोकसभा क्षेत्र|पटना साहिब]]
* [[पाटलिपुत्र लोकसभा क्षेत्र|पाटलिपुत्र]]
| group2 = [[बिहार विधानसभा|विधानसभा]]
| list2 =
* [[कुम्हरार विधानसभा क्षेत्र|कुम्हरार]]
* [[दीघा विधानसभा क्षेत्र|दीघा]]
* [[बाँकीपुर विधानसभा क्षेत्र|बाँकीपुर]]
* [[दानापुर विधानसभा क्षेत्र|दानापुर]]
* [[पटना साहिब विधानसभा क्षेत्र|पटना साहिब]]
* [[फुलवारी विधानसभा क्षेत्र|फुलवारी]]
}}
|group19 = अन्य विषय
|list19 =
* [[पटना चलच्चित्र महोत्सव]]
* [[पटना पुस्तक मेला]]
* [[पटनाके लोगके सूची|पटनाके लोग]]
* [[पटनाके पर्यटन स्थलके सूची|पर्यटन स्थल]]
* [[बिहार रेजिमेण्ट]]
* [[बिहारमे मीडिया]]
* [[तरुमित्र]]
* [[सुपर 30]]
* [[पटनाके रोमन कैथोलिक आर्कडायोसिस]]
|group20 = एकरो देखथिन
|list20 =
* [[राजगीर]]
* [[बोधगया]]
* [[नालन्दा विश्वविद्यालय]]
* [[राजगीर महोत्सव]]
* [[सोनेपुर पशु मेला]]
| above = {{Flagicon|IND}} [[पटना]], [[बिहार]], भारत
}}<noinclude>
{{Documentation|content=
{{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}}
{{collapsible option}}
}}
[[श्रेणी:भारत जिला साँचा]]
[[श्रेणी:बिहार जिला साँचा]]
[[श्रेणी:पटना साँचा]]।
</noinclude>
j85oldhujcr4wi4hhbnfaox0tyts5wi
80346
80324
2026-09-20T08:17:28Z
ऐक्टिवेटेड्
76
80346
wikitext
text/x-wiki
<!--- Please discuss on the talk page before making any major changes to this template. Thank you!
--->{{Navbox
|name = पटना
|title = [[पटना]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|bodyclass = hlist
|below =
* {{icon|Category}} [[:श्रेणी:पटना|श्रेणी]]
* {{icon|WikiProject}} [[विकिपीडिया:विकिपरियोजना पटना|विकिपरियोजना]]
|group1 = इतिहास
|list1 =
* [[पटनाके इतिहास]]
* [[पाटलिपुत्र]]
* [[अजीमाबाद]]
* [[अजातशत्रु]]
* [[चाणक्य]]
* [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]
* [[अशोक]]
* [[आर्यभट]]
* [[मगध]]
* [[मौर्य साम्राज्य]]
* [[हर्यङ्क वंश]]
* [[नन्द साम्राज्य]]
* [[सुर साम्राज्य]]
* [[नालन्दा]]
* [[मृच्छकटिका]]
* [[बाँकीपुर केन्द्रीय कारागार]]
* [[एलाइन्स एयर फ्लाइट ७४१२]]
* [[२०१३ पटना बम विस्फोट]]
* [[२०१४ पटना भगदड़]]
* [[आराके घेराबन्दी]]
|group2 = नागरिक
|list2 =
* [[बिहार सरकार|सरकार]]
* [[बिहार विधानसभा|विधानसभा]]
* [[पटना नगरनिगम]]
* [[पटना पुलिस]]
* [[पटना उच्चन्यायालय]]
* [[दानापुर|नगरपरिषद दानापुर निजामत]]
* [[पटना महानगर क्षेत्र प्राधिकरण]], पूर्व [[पटना क्षेत्रीय विकास प्राधिकरण|पिआरडिए]]
|group3 = अर्थव्यवस्था
|list3 =
* [[बिहार स्टेट पावर होल्डिङ्ग कम्पनी लिमिटेड]]
* [[बिहटा शुष्क बन्दरगाह]]
* [[मगध स्टाक एक्सचेञ्ज]]
* [[पटना चौर]]
|group4 = [[उपनगर]]
|list4 =
* [[बिहटा]]
* [[सोनपुर, बिहार|सोनपुर]]
|group5 = इलाका/<br>मोहल्ला
|list5 =
* [[:साँचा:पटनाके मोहल्ला|पटनाके मोहल्ला]]
|group6 = भवन<br/>आउ स्थलचिह्न
|list6 =
* [[१, अने मार्ग]]
* [[बिहार सङ्ग्रहालय]]
* [[बिस्कोमौन भवन]]
* [[गोलघर]]
* [[इन्दिरा गान्धी ग्रहालय]]
* [[कारगिल चौक]]
* [[मौर्यलोक]]
* [[नाघोलकोठी]]
* [[पटना कलेक्टररेट]]
* [[पटना सङ्ग्रहालय]]
* [[पटना सचिवालय]]
* [[लोक भवन, पटना|लोक भवन]]
* [[सभ्यता द्वार]]
* [[सदाकत आश्रम]]
* [[समरात अशोक अन्तर्राष्ट्रिय अधिवेशन केन्द्र]]
* [[शहीद स्मरक पटना]]
* [[श्रीकृष्ण स्मृति सभागृह]]
* [[श्रीकृष्ण विज्ञान केन्द्र]]
|group8 = परिवहन
|list8 = {{Navbox|subgroup
| group1 = वायु
| list1 =
* [[जय प्रकाश नारायण विमानस्थल]]
* [[बिहटा वायुसेना स्टेशन]]
| group2 = रेल
| list2 =
* [[पटना जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|पटना जङ्क्शन]]
* [[राजेन्द्र नगर टर्मिनल रेलवे स्टेशन|राजेन्द्र नगर टर्मिनल]]
* [[पाटलिपुत्र जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|पाटलिपुत्र जङ्क्शन]]
* [[पटना साहिब रेलवे स्टेशन|पटना साहिब]]
* [[गुलजारबाग रेलवे स्टेशन|गुलजारबाग स्टेशन]]
* [[फुलवारी शरीफ रेलवे स्टेशन|फुलवारी शरीफ]]
* [[दानापुर रेलवे स्टेशन|दानापुर]]
* [[फतुहा जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|फतुहा]]
* [[पटना मेट्रो]]
| group3 = [[द्रुतगपारगमन]]
| list3 =
* [[पटना मेट्रो]]
**[[लाल मार्ग (पटना मेट्रो)|मार्ग १)]] {{*}} [[नीला मार्ग (पटना मेट्रो)|(मार्ग २)]]
| group4 = सड़क
| list4 =
* [[लोकनायक गङ्गा पथ]]
* [[महात्मा गान्धी सेतु]]
* [[दीघा–सोनपुर पुल]]
* [[बाहरी रिङ्ग रोड, पटना|बाहरी रिङ्ग रोड]]
* [[कच्ची दरगाह–बिदुपुर पुल]]
}}
|group9 = चिकित्सालय
|list9 =
* [[पटना मेडिकल कालेज एवं अस्पताल|पिएमसिएच]]
* [[नालन्दा मेडिकल कालेज एवं अस्पताल|एनएमसिएच]]
* [[इन्दिरा गान्धी चिकित्सा विज्ञान संस्था|आइजिआइएमएस]]
* [[अखिल भारतीय चिकित्सा विज्ञान संस्था, पटना|एम्स]]
* [[फोर्ड अस्पताल एवं शोध केन्द्र]]
|group10 = शिक्षा
|list10 = {{Navbox|subgroup
| group1 = [[पटनामे शैक्षणिक संस्थाके सूची|विश्वविद्यालय आउ महाविद्यलय]]
| list1 =
* [[पटना विश्वविद्यालय]]
* [[आर्यभट्ट ज्ञान विश्वविद्यालय]]
* [[चाणक्य राष्ट्रिय विधि विश्वविद्यालय]]
* [[नालन्दा मुक्त विश्वविद्यालय]]
* [[मौलाना मजहारुल हक अरबी एवं फारसी विश्वविद्यालय]]
* [[मगध विश्वविद्यालय]]
* [[दक्षिण बिहार केन्द्रीय विश्वविद्यालय]]
* [[आइआइटी पटना]]
* [[राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्था, पटना|राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्था, पटना (एनआइटि-पि)]]
* [[राष्ट्रिय फैशन प्रौद्योगिकी संस्था, पटना|राष्ट्रिय फैशन प्रौद्योगिकी संस्था (निफ्ट पटना)]]
* [[अखिल भारतीय चिकित्सा विज्ञान संस्था, पटना]]
* [[चन्द्रगुप्त प्रबन्धन संस्था]]
* [[पटना महिला महाविद्यालय]]
* [[पटना दन्त महाविद्यालय]]
* [[पटना कालेज]]
* [[बिहार राष्ट्रिय महाविद्यालय]]
* [[सेण्ट जेवियर कालेज, पटना]]
* [[अनुग्रह नारायण कालेज, पटना|ए एन कालेज]]
* [[बिरला प्रौद्योगिकी संस्था, पटना]]
* [[आरपि शर्मा प्रौद्योगिकी संस्था]]
* [[राजेन्द्र मेमोरियल राष्ट्रिय स्वास्थ्य अनुसन्धान संस्था]]
* [[मगध महिला कालेज]]
* [[मौलाना आजाद अभियान्त्रिकी एवं प्रौद्योगिकी महाविद्यालय]]
| group2 = [[पटनामे विद्यालयके सूची|विद्यालय]]
| list2 =
* [[सेण्ट जेवियर हाइ स्कूल, पटना|सेण्ट जेवियर हाइ स्कूल]]
* [[डॉन बॉस्को एकेडमी, पटना|डॉन बॉस्को एकेडमी]]
* [[सेण्ट माइकल हाइ स्कूल, पटना|सेण्ट माइकल हाइ स्कूल]]
* [[लोयोला हाइ स्कूल, पटना|लोयोला हाइ स्कूल]]
* [[दिल्ली पब्लिक स्कूल, पटना]]
}}
|group12 = खेल परिसर
|list12 =
* [[मोइन-उल-हक स्टेडियम]]
* [[पटना गोल्फ क्लब]]
* [[पाटलिपुत्र खेल परिसर]]
* [[उर्जा स्टेडियम]]
|group13 = [[पटनाके पर्यटन स्थलके सूची#खरीदारी|खरीदारी परिसर]]
|list13 =
* [[मौर्य लोक]]
* [[पि एण्ड एम मॉल]]
* [[द मॉल, पटना|द मॉल]]
* [[पटनाके शापिङ्ग मॉलके सूची]]
|group15 = क्लब
|list15 =
* [[पटना गोल्फ क्लब]]
* [[बाँकीपुर क्लब]]
* [[रोटरी क्लब]]
* [[लायन्स क्लब]]
|group16 = संस्कृति
|list16 =
*[[३५०मा प्रकाश पर्व]]
*[[पटलीपुत्र नाट्य महोत्सव]]
*[[पटना साहिब महोत्सव]]
*[[भारतीय नृत्य कला मंदिर]]
*[[कालिदास रङ्गालय]]
*[[प्रेमचन्द रङ्गशाला]]
*[[रवीन्द्र परिषद]]
|group17 = उद्यान एवं मैदान
|list17 =
* [[इको पार्क, पटना|इको पार्क]]
* [[पटना चिड़ियाघर]]
* [[बुद्ध स्मृति पार्क]]
* [[फण्टासिया वाटर पार्क]]
* [[गान्धी मैदान]]
* [[हार्डिङ्ग पार्क]]
|group18 = निर्वाचन क्षेत्र
|list18 = {{Navbox|subgroup
| group1 = [[लोकसभा]]
| list1 =
* [[पटना साहिब लोकसभा क्षेत्र|पटना साहिब]]
* [[पाटलिपुत्र लोकसभा क्षेत्र|पाटलिपुत्र]]
| group2 = [[बिहार विधानसभा|विधानसभा]]
| list2 =
* [[कुम्हरार विधानसभा क्षेत्र|कुम्हरार]]
* [[दीघा विधानसभा क्षेत्र|दीघा]]
* [[बाँकीपुर विधानसभा क्षेत्र|बाँकीपुर]]
* [[दानापुर विधानसभा क्षेत्र|दानापुर]]
* [[पटना साहिब विधानसभा क्षेत्र|पटना साहिब]]
* [[फुलवारी विधानसभा क्षेत्र|फुलवारी]]
}}
|group19 = अन्य विषय
|list19 =
* [[पटना चलच्चित्र महोत्सव]]
* [[पटना पुस्तक मेला]]
* [[पटनाके लोगके सूची|पटनाके लोग]]
* [[पटनाके पर्यटन स्थलके सूची|पर्यटन स्थल]]
* [[बिहार रेजिमेण्ट]]
* [[बिहारमे मीडिया]]
* [[तरुमित्र]]
* [[सुपर 30]]
* [[पटनाके रोमन कैथोलिक आर्कडायोसिस]]
|group20 = एकरो देखथिन
|list20 =
* [[राजगीर]]
* [[बोधगया]]
* [[नालन्दा विश्वविद्यालय]]
* [[राजगीर महोत्सव]]
* [[सोनेपुर पशु मेला]]
| above = {{Flagicon|IND}} [[पटना]], [[बिहार]], भारत
}}<noinclude>
{{Documentation|content=
{{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}}
{{collapsible option}}
}}
[[श्रेणी:भारत जिला साँचा]]
[[श्रेणी:बिहार जिला साँचा]]
[[श्रेणी:पटना साँचा]]।
</noinclude>
bsg46u3m387od9yej0b99qb25leicu2
80355
80346
2026-09-20T09:58:19Z
ऐक्टिवेटेड्
76
80355
wikitext
text/x-wiki
<!--- Please discuss on the talk page before making any major changes to this template. Thank you!
--->{{Navbox
|name = पटना
|title = [[पटना]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|bodyclass = hlist
|below =
* {{icon|Category}} [[:श्रेणी:पटना|श्रेणी]]
* {{icon|WikiProject}} [[विकिपीडिया:विकिपरियोजना पटना|विकिपरियोजना]]
|group1 = इतिहास
|list1 =
* [[पटनाके इतिहास]]
* [[पाटलिपुत्र]]
* [[अजीमाबाद]]
* [[अजातशत्रु]]
* [[चाणक्य]]
* [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]
* [[अशोक]]
* [[आर्यभट]]
* [[मगध]]
* [[मौर्य साम्राज्य]]
* [[हर्यङ्क वंश]]
* [[नन्द साम्राज्य]]
* [[सुर साम्राज्य]]
* [[नालन्दा]]
* [[मृच्छकटिका]]
* [[बाँकीपुर केन्द्रीय कारागार]]
* [[एलाइन्स एयर फ्लाइट ७४१२]]
* [[२०१३ पटना बम विस्फोट]]
* [[२०१४ पटना भगदड़]]
* [[आराके घेराबन्दी]]
|group2 = नागरिक
|list2 =
* [[बिहार सरकार|सरकार]]
* [[बिहार विधानसभा|विधानसभा]]
* [[पटना नगर निगम]]
* [[पटना पुलिस]]
* [[पटना उच्चन्यायालय]]
* [[दानापुर|नगरपरिषद दानापुर निजामत]]
* [[पटना महानगर क्षेत्र प्राधिकरण]], पूर्व [[पटना क्षेत्रीय विकास प्राधिकरण|पिआरडिए]]
|group3 = अर्थव्यवस्था
|list3 =
* [[बिहार स्टेट पावर होल्डिङ्ग कम्पनी लिमिटेड]]
* [[बिहटा शुष्क बन्दरगाह]]
* [[मगध स्टाक एक्सचेञ्ज]]
* [[पटना चौर]]
|group4 = [[उपनगर]]
|list4 =
* [[बिहटा]]
* [[सोनपुर, बिहार|सोनपुर]]
|group5 = इलाका/<br>मोहल्ला
|list5 =
* [[:साँचा:पटनाके मोहल्ला|पटनाके मोहल्ला]]
|group6 = भवन<br/>आउ स्थलचिह्न
|list6 =
* [[१, अने मार्ग]]
* [[बिहार सङ्ग्रहालय]]
* [[बिस्कोमौन भवन]]
* [[गोलघर]]
* [[इन्दिरा गान्धी ग्रहालय]]
* [[कारगिल चौक]]
* [[मौर्यलोक]]
* [[नाघोलकोठी]]
* [[पटना कलेक्टररेट]]
* [[पटना सङ्ग्रहालय]]
* [[पटना सचिवालय]]
* [[लोक भवन, पटना|लोक भवन]]
* [[सभ्यता द्वार]]
* [[सदाकत आश्रम]]
* [[समरात अशोक अन्तर्राष्ट्रिय अधिवेशन केन्द्र]]
* [[शहीद स्मरक पटना]]
* [[श्रीकृष्ण स्मृति सभागृह]]
* [[श्रीकृष्ण विज्ञान केन्द्र]]
|group8 = परिवहन
|list8 = {{Navbox|subgroup
| group1 = वायु
| list1 =
* [[जय प्रकाश नारायण विमानस्थल]]
* [[बिहटा वायुसेना स्टेशन]]
| group2 = रेल
| list2 =
* [[पटना जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|पटना जङ्क्शन]]
* [[राजेन्द्र नगर टर्मिनल रेलवे स्टेशन|राजेन्द्र नगर टर्मिनल]]
* [[पाटलिपुत्र जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|पाटलिपुत्र जङ्क्शन]]
* [[पटना साहिब रेलवे स्टेशन|पटना साहिब]]
* [[गुलजारबाग रेलवे स्टेशन|गुलजारबाग स्टेशन]]
* [[फुलवारी शरीफ रेलवे स्टेशन|फुलवारी शरीफ]]
* [[दानापुर रेलवे स्टेशन|दानापुर]]
* [[फतुहा जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|फतुहा]]
* [[पटना मेट्रो]]
| group3 = [[द्रुतगपारगमन]]
| list3 =
* [[पटना मेट्रो]]
**[[लाल मार्ग (पटना मेट्रो)|मार्ग १)]] {{*}} [[नीला मार्ग (पटना मेट्रो)|(मार्ग २)]]
| group4 = सड़क
| list4 =
* [[लोकनायक गङ्गा पथ]]
* [[महात्मा गान्धी सेतु]]
* [[दीघा–सोनपुर पुल]]
* [[बाहरी रिङ्ग रोड, पटना|बाहरी रिङ्ग रोड]]
* [[कच्ची दरगाह–बिदुपुर पुल]]
}}
|group9 = चिकित्सालय
|list9 =
* [[पटना मेडिकल कालेज एवं अस्पताल|पिएमसिएच]]
* [[नालन्दा मेडिकल कालेज एवं अस्पताल|एनएमसिएच]]
* [[इन्दिरा गान्धी चिकित्सा विज्ञान संस्था|आइजिआइएमएस]]
* [[अखिल भारतीय चिकित्सा विज्ञान संस्था, पटना|एम्स]]
* [[फोर्ड अस्पताल एवं शोध केन्द्र]]
|group10 = शिक्षा
|list10 = {{Navbox|subgroup
| group1 = [[पटनामे शैक्षणिक संस्थाके सूची|विश्वविद्यालय आउ महाविद्यलय]]
| list1 =
* [[पटना विश्वविद्यालय]]
* [[आर्यभट्ट ज्ञान विश्वविद्यालय]]
* [[चाणक्य राष्ट्रिय विधि विश्वविद्यालय]]
* [[नालन्दा मुक्त विश्वविद्यालय]]
* [[मौलाना मजहारुल हक अरबी एवं फारसी विश्वविद्यालय]]
* [[मगध विश्वविद्यालय]]
* [[दक्षिण बिहार केन्द्रीय विश्वविद्यालय]]
* [[आइआइटी पटना]]
* [[राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्था, पटना|राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्था, पटना (एनआइटि-पि)]]
* [[राष्ट्रिय फैशन प्रौद्योगिकी संस्था, पटना|राष्ट्रिय फैशन प्रौद्योगिकी संस्था (निफ्ट पटना)]]
* [[अखिल भारतीय चिकित्सा विज्ञान संस्था, पटना]]
* [[चन्द्रगुप्त प्रबन्धन संस्था]]
* [[पटना महिला महाविद्यालय]]
* [[पटना दन्त महाविद्यालय]]
* [[पटना कालेज]]
* [[बिहार राष्ट्रिय महाविद्यालय]]
* [[सेण्ट जेवियर कालेज, पटना]]
* [[अनुग्रह नारायण कालेज, पटना|ए एन कालेज]]
* [[बिरला प्रौद्योगिकी संस्था, पटना]]
* [[आरपि शर्मा प्रौद्योगिकी संस्था]]
* [[राजेन्द्र मेमोरियल राष्ट्रिय स्वास्थ्य अनुसन्धान संस्था]]
* [[मगध महिला कालेज]]
* [[मौलाना आजाद अभियान्त्रिकी एवं प्रौद्योगिकी महाविद्यालय]]
| group2 = [[पटनामे विद्यालयके सूची|विद्यालय]]
| list2 =
* [[सेण्ट जेवियर हाइ स्कूल, पटना|सेण्ट जेवियर हाइ स्कूल]]
* [[डॉन बॉस्को एकेडमी, पटना|डॉन बॉस्को एकेडमी]]
* [[सेण्ट माइकल हाइ स्कूल, पटना|सेण्ट माइकल हाइ स्कूल]]
* [[लोयोला हाइ स्कूल, पटना|लोयोला हाइ स्कूल]]
* [[दिल्ली पब्लिक स्कूल, पटना]]
}}
|group12 = खेल परिसर
|list12 =
* [[मोइन-उल-हक स्टेडियम]]
* [[पटना गोल्फ क्लब]]
* [[पाटलिपुत्र खेल परिसर]]
* [[उर्जा स्टेडियम]]
|group13 = [[पटनाके पर्यटन स्थलके सूची#खरीदारी|खरीदारी परिसर]]
|list13 =
* [[मौर्य लोक]]
* [[पि एण्ड एम मॉल]]
* [[द मॉल, पटना|द मॉल]]
* [[पटनाके शापिङ्ग मॉलके सूची]]
|group15 = क्लब
|list15 =
* [[पटना गोल्फ क्लब]]
* [[बाँकीपुर क्लब]]
* [[रोटरी क्लब]]
* [[लायन्स क्लब]]
|group16 = संस्कृति
|list16 =
*[[३५०मा प्रकाश पर्व]]
*[[पटलीपुत्र नाट्य महोत्सव]]
*[[पटना साहिब महोत्सव]]
*[[भारतीय नृत्य कला मंदिर]]
*[[कालिदास रङ्गालय]]
*[[प्रेमचन्द रङ्गशाला]]
*[[रवीन्द्र परिषद]]
|group17 = उद्यान एवं मैदान
|list17 =
* [[इको पार्क, पटना|इको पार्क]]
* [[पटना चिड़ियाघर]]
* [[बुद्ध स्मृति पार्क]]
* [[फण्टासिया वाटर पार्क]]
* [[गान्धी मैदान]]
* [[हार्डिङ्ग पार्क]]
|group18 = निर्वाचन क्षेत्र
|list18 = {{Navbox|subgroup
| group1 = [[लोकसभा]]
| list1 =
* [[पटना साहिब लोकसभा क्षेत्र|पटना साहिब]]
* [[पाटलिपुत्र लोकसभा क्षेत्र|पाटलिपुत्र]]
| group2 = [[बिहार विधानसभा|विधानसभा]]
| list2 =
* [[कुम्हरार विधानसभा क्षेत्र|कुम्हरार]]
* [[दीघा विधानसभा क्षेत्र|दीघा]]
* [[बाँकीपुर विधानसभा क्षेत्र|बाँकीपुर]]
* [[दानापुर विधानसभा क्षेत्र|दानापुर]]
* [[पटना साहिब विधानसभा क्षेत्र|पटना साहिब]]
* [[फुलवारी विधानसभा क्षेत्र|फुलवारी]]
}}
|group19 = अन्य विषय
|list19 =
* [[पटना चलच्चित्र महोत्सव]]
* [[पटना पुस्तक मेला]]
* [[पटनाके लोगके सूची|पटनाके लोग]]
* [[पटनाके पर्यटन स्थलके सूची|पर्यटन स्थल]]
* [[बिहार रेजिमेण्ट]]
* [[बिहारमे मीडिया]]
* [[तरुमित्र]]
* [[सुपर 30]]
* [[पटनाके रोमन कैथोलिक आर्कडायोसिस]]
|group20 = एकरो देखथिन
|list20 =
* [[राजगीर]]
* [[बोधगया]]
* [[नालन्दा विश्वविद्यालय]]
* [[राजगीर महोत्सव]]
* [[सोनेपुर पशु मेला]]
| above = {{Flagicon|IND}} [[पटना]], [[बिहार]], भारत
}}<noinclude>
{{Documentation|content=
{{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}}
{{collapsible option}}
}}
[[श्रेणी:भारत जिला साँचा]]
[[श्रेणी:बिहार जिला साँचा]]
[[श्रेणी:पटना साँचा]]।
</noinclude>
58ei03g3pfoklq3ltc9pbwssusq03lo
80356
80355
2026-09-20T09:59:05Z
ऐक्टिवेटेड्
76
80356
wikitext
text/x-wiki
<!--- Please discuss on the talk page before making any major changes to this template. Thank you!
--->{{Navbox
|name = पटना
|title = [[पटना]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|bodyclass = hlist
|below =
* {{icon|Category}} [[:श्रेणी:पटना|श्रेणी]]
* {{icon|WikiProject}} [[विकिपीडिया:विकिपरियोजना पटना|विकिपरियोजना]]
|group1 = इतिहास
|list1 =
* [[पटनाके इतिहास]]
* [[पाटलिपुत्र]]
* [[अजीमाबाद]]
* [[अजातशत्रु]]
* [[चाणक्य]]
* [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]
* [[अशोक]]
* [[आर्यभट]]
* [[मगध]]
* [[मौर्य साम्राज्य]]
* [[हर्यङ्क वंश]]
* [[नन्द साम्राज्य]]
* [[सुर साम्राज्य]]
* [[नालन्दा]]
* [[मृच्छकटिका]]
* [[बाँकीपुर केन्द्रीय कारागार]]
* [[एलाइन्स एयर फ्लाइट ७४१२]]
* [[२०१३ पटना बम विस्फोट]]
* [[२०१४ पटना भगदड़]]
* [[आराके घेराबन्दी]]
|group2 = नागरिक
|list2 =
* [[बिहार सरकार|सरकार]]
* [[बिहार विधानसभा|विधानसभा]]
* [[पटना नगर निगम]]
* [[पटना पुलिस]]
* [[पटना उच्चन्यायालय]]
* [[दानापुर|नगरपरिषद दानापुर निजामत]]
* [[पटना महानगर क्षेत्र प्राधिकरण]], पूर्व [[पटना क्षेत्रीय विकास प्राधिकरण|पिआरडिए]]
|group3 = अर्थव्यवस्था
|list3 =
* [[बिहार स्टेट पावर होल्डिङ्ग कम्पनी लिमिटेड]]
* [[बिहटा शुष्क बन्दरगाह]]
* [[मगध स्टाक एक्सचेञ्ज]]
* [[पटना चौर]]
|group4 = [[उपनगर]]
|list4 =
* [[बिहटा]]
* [[सोनपुर, बिहार|सोनपुर]]
|group5 = इलाका/<br>मोहल्ला
|list5 =
* [[:साँचा:पटनाके मोहल्ला|पटनाके मोहल्ला]]
|group6 = भवन<br/>आउ स्थलचिह्न
|list6 =
* [[१, अने मार्ग]]
* [[बिहार सङ्ग्रहालय]]
* [[बिस्कोमौन भवन]]
* [[गोलघर]]
* [[इन्दिरा गान्धी ग्रहालय]]
* [[कारगिल चौक]]
* [[मौर्यलोक]]
* [[नाघोलकोठी]]
* [[पटना कलेक्टररेट]]
* [[पटना सङ्ग्रहालय]]
* [[पटना सचिवालय]]
* [[लोक भवन, पटना|लोक भवन]]
* [[सभ्यता द्वार]]
* [[सदाकत आश्रम]]
* [[समरात अशोक अन्तर्राष्ट्रिय अधिवेशन केन्द्र]]
* [[शहीद स्मरक पटना]]
* [[श्रीकृष्ण स्मृति सभागृह]]
* [[श्रीकृष्ण विज्ञान केन्द्र]]
|group8 = परिवहन
|list8 = {{Navbox|subgroup
| group1 = वायु
| list1 =
* [[जय प्रकाश नारायण विमानस्थल]]
* [[बिहटा वायुसेना स्टेशन]]
| group2 = रेल
| list2 =
* [[पटना जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|पटना जङ्क्शन]]
* [[राजेन्द्र नगर टर्मिनल रेलवे स्टेशन|राजेन्द्र नगर टर्मिनल]]
* [[पाटलिपुत्र जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|पाटलिपुत्र जङ्क्शन]]
* [[पटना साहिब रेलवे स्टेशन|पटना साहिब]]
* [[गुलजारबाग रेलवे स्टेशन|गुलजारबाग स्टेशन]]
* [[फुलवारी शरीफ रेलवे स्टेशन|फुलवारी शरीफ]]
* [[दानापुर रेलवे स्टेशन|दानापुर]]
* [[फतुहा जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|फतुहा]]
* [[पटना मेट्रो]]
| group3 = [[द्रुतगपारगमन]]
| list3 =
* [[पटना मेट्रो]]
**[[लाल मार्ग (पटना मेट्रो)|मार्ग १)]] {{*}} [[नीला मार्ग (पटना मेट्रो)|(मार्ग २)]]
| group4 = सड़क
| list4 =
* [[लोकनायक गङ्गा पथ]]
* [[महात्मा गान्धी सेतु]]
* [[दीघा–सोनपुर पुल]]
* [[बाहरी रिङ्ग रोड, पटना|बाहरी रिङ्ग रोड]]
* [[कच्ची दरगाह–बिदुपुर पुल]]
}}
|group9 = चिकित्सालय
|list9 =
* [[पटना मेडिकल कालेज एवं अस्पताल|पिएमसिएच]]
* [[नालन्दा मेडिकल कालेज एवं अस्पताल|एनएमसिएच]]
* [[इन्दिरा गान्धी चिकित्सा विज्ञान संस्था|आइजिआइएमएस]]
* [[अखिल भारतीय चिकित्सा विज्ञान संस्था, पटना|एम्स]]
* [[फोर्ड अस्पताल एवं शोध केन्द्र]]
|group10 = शिक्षा
|list10 = {{Navbox|subgroup
| group1 = [[पटनामे शैक्षणिक संस्थाके सूची|विश्वविद्यालय आउ महाविद्यलय]]
| list1 =
* [[पटना विश्वविद्यालय]]
* [[आर्यभट्ट ज्ञान विश्वविद्यालय]]
* [[चाणक्य राष्ट्रिय विधि विश्वविद्यालय]]
* [[नालन्दा मुक्त विश्वविद्यालय]]
* [[मौलाना मजहारुल हक अरबी एवं फारसी विश्वविद्यालय]]
* [[मगध विश्वविद्यालय]]
* [[दक्षिण बिहार केन्द्रीय विश्वविद्यालय]]
* [[आइआइटि पटना]]
* [[राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्था, पटना|राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्था, पटना (एनआइटि-पि)]]
* [[राष्ट्रिय फैशन प्रौद्योगिकी संस्था, पटना|राष्ट्रिय फैशन प्रौद्योगिकी संस्था (निफ्ट पटना)]]
* [[अखिल भारतीय चिकित्सा विज्ञान संस्था, पटना]]
* [[चन्द्रगुप्त प्रबन्धन संस्था]]
* [[पटना महिला महाविद्यालय]]
* [[पटना दन्त महाविद्यालय]]
* [[पटना कालेज]]
* [[बिहार राष्ट्रिय महाविद्यालय]]
* [[सेण्ट जेवियर कालेज, पटना]]
* [[अनुग्रह नारायण कालेज, पटना|ए एन कालेज]]
* [[बिरला प्रौद्योगिकी संस्था, पटना]]
* [[आरपि शर्मा प्रौद्योगिकी संस्था]]
* [[राजेन्द्र मेमोरियल राष्ट्रिय स्वास्थ्य अनुसन्धान संस्था]]
* [[मगध महिला कालेज]]
* [[मौलाना आजाद अभियान्त्रिकी एवं प्रौद्योगिकी महाविद्यालय]]
| group2 = [[पटनामे विद्यालयके सूची|विद्यालय]]
| list2 =
* [[सेण्ट जेवियर हाइ स्कूल, पटना|सेण्ट जेवियर हाइ स्कूल]]
* [[डॉन बॉस्को एकेडमी, पटना|डॉन बॉस्को एकेडमी]]
* [[सेण्ट माइकल हाइ स्कूल, पटना|सेण्ट माइकल हाइ स्कूल]]
* [[लोयोला हाइ स्कूल, पटना|लोयोला हाइ स्कूल]]
* [[दिल्ली पब्लिक स्कूल, पटना]]
}}
|group12 = खेल परिसर
|list12 =
* [[मोइन-उल-हक स्टेडियम]]
* [[पटना गोल्फ क्लब]]
* [[पाटलिपुत्र खेल परिसर]]
* [[उर्जा स्टेडियम]]
|group13 = [[पटनाके पर्यटन स्थलके सूची#खरीदारी|खरीदारी परिसर]]
|list13 =
* [[मौर्य लोक]]
* [[पि एण्ड एम मॉल]]
* [[द मॉल, पटना|द मॉल]]
* [[पटनाके शापिङ्ग मॉलके सूची]]
|group15 = क्लब
|list15 =
* [[पटना गोल्फ क्लब]]
* [[बाँकीपुर क्लब]]
* [[रोटरी क्लब]]
* [[लायन्स क्लब]]
|group16 = संस्कृति
|list16 =
*[[३५०मा प्रकाश पर्व]]
*[[पटलीपुत्र नाट्य महोत्सव]]
*[[पटना साहिब महोत्सव]]
*[[भारतीय नृत्य कला मंदिर]]
*[[कालिदास रङ्गालय]]
*[[प्रेमचन्द रङ्गशाला]]
*[[रवीन्द्र परिषद]]
|group17 = उद्यान एवं मैदान
|list17 =
* [[इको पार्क, पटना|इको पार्क]]
* [[पटना चिड़ियाघर]]
* [[बुद्ध स्मृति पार्क]]
* [[फण्टासिया वाटर पार्क]]
* [[गान्धी मैदान]]
* [[हार्डिङ्ग पार्क]]
|group18 = निर्वाचन क्षेत्र
|list18 = {{Navbox|subgroup
| group1 = [[लोकसभा]]
| list1 =
* [[पटना साहिब लोकसभा क्षेत्र|पटना साहिब]]
* [[पाटलिपुत्र लोकसभा क्षेत्र|पाटलिपुत्र]]
| group2 = [[बिहार विधानसभा|विधानसभा]]
| list2 =
* [[कुम्हरार विधानसभा क्षेत्र|कुम्हरार]]
* [[दीघा विधानसभा क्षेत्र|दीघा]]
* [[बाँकीपुर विधानसभा क्षेत्र|बाँकीपुर]]
* [[दानापुर विधानसभा क्षेत्र|दानापुर]]
* [[पटना साहिब विधानसभा क्षेत्र|पटना साहिब]]
* [[फुलवारी विधानसभा क्षेत्र|फुलवारी]]
}}
|group19 = अन्य विषय
|list19 =
* [[पटना चलच्चित्र महोत्सव]]
* [[पटना पुस्तक मेला]]
* [[पटनाके लोगके सूची|पटनाके लोग]]
* [[पटनाके पर्यटन स्थलके सूची|पर्यटन स्थल]]
* [[बिहार रेजिमेण्ट]]
* [[बिहारमे मीडिया]]
* [[तरुमित्र]]
* [[सुपर 30]]
* [[पटनाके रोमन कैथोलिक आर्कडायोसिस]]
|group20 = एकरो देखथिन
|list20 =
* [[राजगीर]]
* [[बोधगया]]
* [[नालन्दा विश्वविद्यालय]]
* [[राजगीर महोत्सव]]
* [[सोनेपुर पशु मेला]]
| above = {{Flagicon|IND}} [[पटना]], [[बिहार]], भारत
}}<noinclude>
{{Documentation|content=
{{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}}
{{collapsible option}}
}}
[[श्रेणी:भारत जिला साँचा]]
[[श्रेणी:बिहार जिला साँचा]]
[[श्रेणी:पटना साँचा]]।
</noinclude>
tbg9aaptt7qwmtno724gc58dtew9y73
80357
80356
2026-09-20T09:59:36Z
ऐक्टिवेटेड्
76
80357
wikitext
text/x-wiki
<!--- Please discuss on the talk page before making any major changes to this template. Thank you!
--->{{Navbox
|name = पटना
|title = [[पटना]]
|state = {{{state|autocollapse}}}
|bodyclass = hlist
|below =
* {{icon|Category}} [[:श्रेणी:पटना|श्रेणी]]
* {{icon|WikiProject}} [[विकिपीडिया:विकिपरियोजना पटना|विकिपरियोजना]]
|group1 = इतिहास
|list1 =
* [[पटनाके इतिहास]]
* [[पाटलिपुत्र]]
* [[अजीमाबाद]]
* [[अजातशत्रु]]
* [[चाणक्य]]
* [[चन्द्रगुप्त मौर्य]]
* [[अशोक]]
* [[आर्यभट]]
* [[मगध]]
* [[मौर्य साम्राज्य]]
* [[हर्यङ्क वंश]]
* [[नन्द साम्राज्य]]
* [[सुर साम्राज्य]]
* [[नालन्दा]]
* [[मृच्छकटिका]]
* [[बाँकीपुर केन्द्रीय कारागार]]
* [[एलाइन्स एयर फ्लाइट ७४१२]]
* [[२०१३ पटना बम विस्फोट]]
* [[२०१४ पटना भगदड़]]
* [[आराके घेराबन्दी]]
|group2 = नागरिक
|list2 =
* [[बिहार सरकार|सरकार]]
* [[बिहार विधानसभा|विधानसभा]]
* [[पटना नगर निगम]]
* [[पटना पुलिस]]
* [[पटना उच्चन्यायालय]]
* [[दानापुर|नगरपरिषद दानापुर निजामत]]
* [[पटना महानगर क्षेत्र प्राधिकरण]], पूर्व [[पटना क्षेत्रीय विकास प्राधिकरण|पिआरडिए]]
|group3 = अर्थव्यवस्था
|list3 =
* [[बिहार स्टेट पावर होल्डिङ्ग कम्पनी लिमिटेड]]
* [[बिहटा शुष्क बन्दरगाह]]
* [[मगध स्टाक एक्सचेञ्ज]]
* [[पटना चौर]]
|group4 = [[उपनगर]]
|list4 =
* [[बिहटा]]
* [[सोनपुर, बिहार|सोनपुर]]
|group5 = इलाका/<br>मोहल्ला
|list5 =
* [[:साँचा:पटनाके मोहल्ला|पटनाके मोहल्ला]]
|group6 = भवन<br/>आउ स्थलचिह्न
|list6 =
* [[१, अने मार्ग]]
* [[बिहार सङ्ग्रहालय]]
* [[बिस्कोमौन भवन]]
* [[गोलघर]]
* [[इन्दिरा गान्धी ग्रहालय]]
* [[कारगिल चौक]]
* [[मौर्यलोक]]
* [[नाघोलकोठी]]
* [[पटना कलेक्टररेट]]
* [[पटना सङ्ग्रहालय]]
* [[पटना सचिवालय]]
* [[लोक भवन, पटना|लोक भवन]]
* [[सभ्यता द्वार]]
* [[सदाकत आश्रम]]
* [[समरात अशोक अन्तर्राष्ट्रिय अधिवेशन केन्द्र]]
* [[शहीद स्मरक पटना]]
* [[श्रीकृष्ण स्मृति सभागृह]]
* [[श्रीकृष्ण विज्ञान केन्द्र]]
|group8 = परिवहन
|list8 = {{Navbox|subgroup
| group1 = वायु
| list1 =
* [[जय प्रकाश नारायण विमानस्थल]]
* [[बिहटा वायुसेना स्टेशन]]
| group2 = रेल
| list2 =
* [[पटना जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|पटना जङ्क्शन]]
* [[राजेन्द्र नगर टर्मिनल रेलवे स्टेशन|राजेन्द्र नगर टर्मिनल]]
* [[पाटलिपुत्र जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|पाटलिपुत्र जङ्क्शन]]
* [[पटना साहिब रेलवे स्टेशन|पटना साहिब]]
* [[गुलजारबाग रेलवे स्टेशन|गुलजारबाग स्टेशन]]
* [[फुलवारी शरीफ रेलवे स्टेशन|फुलवारी शरीफ]]
* [[दानापुर रेलवे स्टेशन|दानापुर]]
* [[फतुहा जङ्क्शन रेलवे स्टेशन|फतुहा]]
* [[पटना मेट्रो]]
| group3 = [[द्रुतगपारगमन]]
| list3 =
* [[पटना मेट्रो]]
**[[लाल मार्ग (पटना मेट्रो)|मार्ग १)]] {{*}} [[नीला मार्ग (पटना मेट्रो)|(मार्ग २)]]
| group4 = सड़क
| list4 =
* [[लोकनायक गङ्गा पथ]]
* [[महात्मा गान्धी सेतु]]
* [[दीघा–सोनपुर पुल]]
* [[बाहरी रिङ्ग रोड, पटना|बाहरी रिङ्ग रोड]]
* [[कच्ची दरगाह–बिदुपुर पुल]]
}}
|group9 = चिकित्सालय
|list9 =
* [[पटना मेडिकल कालेज एवं अस्पताल|पिएमसिएच]]
* [[नालन्दा मेडिकल कालेज एवं अस्पताल|एनएमसिएच]]
* [[इन्दिरा गान्धी चिकित्सा विज्ञान संस्था|आइजिआइएमएस]]
* [[अखिल भारतीय चिकित्सा विज्ञान संस्था, पटना|एम्स]]
* [[फोर्ड अस्पताल एवं शोध केन्द्र]]
|group10 = शिक्षा
|list10 = {{Navbox|subgroup
| group1 = [[पटनामे शैक्षणिक संस्थाके सूची|विश्वविद्यालय आउ महाविद्यलय]]
| list1 =
* [[पटना विश्वविद्यालय]]
* [[आर्यभट्ट ज्ञान विश्वविद्यालय]]
* [[चाणक्य राष्ट्रिय विधि विश्वविद्यालय]]
* [[नालन्दा मुक्त विश्वविद्यालय]]
* [[मौलाना मजहारुल हक अरबी एवं फारसी विश्वविद्यालय]]
* [[मगध विश्वविद्यालय]]
* [[दक्षिण बिहार केन्द्रीय विश्वविद्यालय]]
* [[आइआइटि पटना]]
* [[राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्था, पटना|राष्ट्रिय प्रौद्योगिकी संस्था, पटना (एनआइटि-पि)]]
* [[राष्ट्रिय फैशन प्रौद्योगिकी संस्था, पटना|राष्ट्रिय फैशन प्रौद्योगिकी संस्था (निफ्ट पटना)]]
* [[अखिल भारतीय चिकित्सा विज्ञान संस्था, पटना]]
* [[चन्द्रगुप्त प्रबन्धन संस्था]]
* [[पटना महिला महाविद्यालय]]
* [[पटना दन्त महाविद्यालय]]
* [[पटना कालेज]]
* [[बिहार राष्ट्रिय महाविद्यालय]]
* [[सेण्ट जेवियर कालेज, पटना]]
* [[अनुग्रह नारायण कालेज, पटना|ए एन कालेज]]
* [[बिरला प्रौद्योगिकी संस्था, पटना]]
* [[आरपि शर्मा प्रौद्योगिकी संस्था]]
* [[राजेन्द्र मेमोरियल राष्ट्रिय स्वास्थ्य अनुसन्धान संस्था]]
* [[मगध महिला कालेज]]
* [[मौलाना आजाद अभियान्त्रिकी एवं प्रौद्योगिकी महाविद्यालय]]
| group2 = [[पटनामे विद्यालयके सूची|विद्यालय]]
| list2 =
* [[सेण्ट जेवियर हाइ स्कूल, पटना|सेण्ट जेवियर हाइ स्कूल]]
* [[डॉन बॉस्को एकेडमी, पटना|डॉन बॉस्को एकेडमी]]
* [[सेण्ट माइकल हाइ स्कूल, पटना|सेण्ट माइकल हाइ स्कूल]]
* [[लोयोला हाइ स्कूल, पटना|लोयोला हाइ स्कूल]]
* [[दिल्ली पब्लिक स्कूल, पटना]]
}}
|group12 = खेल परिसर
|list12 =
* [[मोइन-उल-हक स्टेडियम]]
* [[पटना गोल्फ क्लब]]
* [[पाटलिपुत्र खेल परिसर]]
* [[उर्जा स्टेडियम]]
|group13 = [[पटनाके पर्यटन स्थलके सूची#खरीदारी|खरीदारी परिसर]]
|list13 =
* [[मौर्य लोक]]
* [[पि एण्ड एम मॉल]]
* [[द मॉल, पटना|द मॉल]]
* [[पटनाके शापिङ्ग मॉलके सूची]]
|group15 = क्लब
|list15 =
* [[पटना गोल्फ क्लब]]
* [[बाँकीपुर क्लब]]
* [[रोटरी क्लब]]
* [[लायन्स क्लब]]
|group16 = संस्कृति
|list16 =
*[[३५०मा प्रकाश पर्व]]
*[[पटलीपुत्र नाट्य महोत्सव]]
*[[पटना साहिब महोत्सव]]
*[[भारतीय नृत्य कला मंदिर]]
*[[कालिदास रङ्गालय]]
*[[प्रेमचन्द रङ्गशाला]]
*[[रवीन्द्र परिषद]]
|group17 = उद्यान एवं मैदान
|list17 =
* [[इको पार्क, पटना|इको पार्क]]
* [[पटना चिड़ियाघर]]
* [[बुद्ध स्मृति पार्क]]
* [[फण्टासिया वाटर पार्क]]
* [[गान्धी मैदान]]
* [[हार्डिङ्ग पार्क]]
|group18 = निर्वाचन क्षेत्र
|list18 = {{Navbox|subgroup
| group1 = [[लोकसभा]]
| list1 =
* [[पटना साहिब लोकसभा क्षेत्र|पटना साहिब]]
* [[पाटलिपुत्र लोकसभा क्षेत्र|पाटलिपुत्र]]
| group2 = [[बिहार विधानसभा|विधानसभा]]
| list2 =
* [[कुम्हरार विधानसभा क्षेत्र|कुम्हरार]]
* [[दीघा विधानसभा क्षेत्र|दीघा]]
* [[बाँकीपुर विधानसभा क्षेत्र|बाँकीपुर]]
* [[दानापुर विधानसभा क्षेत्र|दानापुर]]
* [[पटना साहिब विधानसभा क्षेत्र|पटना साहिब]]
* [[फुलवारी विधानसभा क्षेत्र|फुलवारी]]
}}
|group19 = अन्य विषय
|list19 =
* [[पटना चलच्चित्र महोत्सव]]
* [[पटना पुस्तक मेला]]
* [[पटनाके लोगके सूची|पटनाके लोग]]
* [[पटनाके पर्यटन स्थलके सूची|पर्यटन स्थल]]
* [[बिहार रेजिमेण्ट]]
* [[बिहारमे मीडिया]]
* [[तरुमित्र]]
* [[सुपर 30]]
* [[पटनाके रोमन कैथोलिक आर्कडायोसिस]]
|group20 = एकरो देखथिन
|list20 =
* [[राजगीर]]
* [[बोधगया]]
* [[नालन्दा विश्वविद्यालय]]
* [[राजगीर महोत्सव]]
* [[सोनपुर पशु मेला]]
| above = {{Flagicon|IND}} [[पटना]], [[बिहार]], भारत
}}<noinclude>
{{Documentation|content=
{{Align|right|{{Check completeness of transclusions}}}}
{{collapsible option}}
}}
[[श्रेणी:भारत जिला साँचा]]
[[श्रेणी:बिहार जिला साँचा]]
[[श्रेणी:पटना साँचा]]।
</noinclude>
ma5z7vpqpn4b6hpdic2h7nx1lbxvvpm
साँचा:Patna
10
18243
80312
2026-09-19T19:43:00Z
ऐक्टिवेटेड्
76
ऐक्टिवेटेड् पन्ना [[साँचा:Patna]] के [[साँचा:पटना]] पर स्थानान्तरित कैलन
80312
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[साँचा:पटना]]
qe5znsmlel4svecd7zv5yo4zkg0ptza
फुलवारी विधानसभा क्षेत्र
0
18244
80314
2026-09-19T19:44:31Z
ऐक्टिवेटेड्
76
[[फुलवारी विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र]] के पुनर्निर्देशित
80314
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[फुलवारी विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र]]
ma1c48g2d7f8tq5ao75sfttki1kl1tx
पटना साहिब विधानसभा क्षेत्र
0
18245
80315
2026-09-19T19:45:09Z
ऐक्टिवेटेड्
76
[[पटना साहिब विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र]] के पुनर्निर्देशित
80315
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[पटना साहिब विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र]]
bbus7jisz5c6monoasqrn34iuwq7wud
पटना साहब विधानसभा क्षेत्र
0
18246
80316
2026-09-19T19:45:14Z
ऐक्टिवेटेड्
76
[[पटना साहिब विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र]] के पुनर्निर्देशित
80316
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[पटना साहिब विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र]]
bbus7jisz5c6monoasqrn34iuwq7wud
दानापुर विधानसभा क्षेत्र
0
18247
80318
2026-09-19T19:45:51Z
ऐक्टिवेटेड्
76
[[दानापुर विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र]] के पुनर्निर्देशित
80318
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[दानापुर विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र]]
2h2qzu0jkik9k23b12u036tj7nbkdwz
बाङ्कीपुर विधानसभा क्षेत्र
0
18248
80319
2026-09-19T19:46:32Z
ऐक्टिवेटेड्
76
[[बाँकीपुर विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र]] के पुनर्निर्देशित
80319
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[बाँकीपुर विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र]]
bfrxcx410x78j02g1445loh97llgspn
बाँकीपुर विधानसभा क्षेत्र
0
18249
80320
2026-09-19T19:46:52Z
ऐक्टिवेटेड्
76
[[बाँकीपुर विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र]] के पुनर्निर्देशित
80320
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[बाँकीपुर विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र]]
bfrxcx410x78j02g1445loh97llgspn
दीघा विधानसभा क्षेत्र
0
18250
80321
2026-09-19T19:47:16Z
ऐक्टिवेटेड्
76
[[दीघा विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र]] के पुनर्निर्देशित
80321
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[दीघा विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र]]
pn3jk8lyxxlnixoqcz0m514n2o8a2xn
कुम्हरार विधानसभा क्षेत्र
0
18251
80322
2026-09-19T19:47:23Z
ऐक्टिवेटेड्
76
[[कुम्हरार विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र]] के पुनर्निर्देशित
80322
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[कुम्हरार विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र]]
nrm9imsq7sv7ikucfmsxqwn24id67ph
पटना साहिब लोकसभा क्षेत्र
0
18252
80323
2026-09-19T19:47:26Z
ऐक्टिवेटेड्
76
[[पटना साहिब लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र]] के पुनर्निर्देशित
80323
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[पटना साहिब लोकसभा निर्वाचन क्षेत्र]]
mpi30h45xd9u82knbtsl69k7alb8tqs
भारतीयसंसद्
0
18253
80325
2026-09-19T19:51:03Z
ऐक्टिवेटेड्
76
[[भारतीय संसद्]] के पुनर्निर्देशित
80325
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[भारतीय संसद्]]
qj3jb4kjdqj7cek07a1d5iyzd2b9jp8
सम्यक् ज्ञान
0
18254
80327
2026-09-20T04:37:02Z
Pataliputra01
5
"[[जैनधर्म]]मे [[तत्त्व (जैनधर्म)|सात तत्व]]के यथार्थ ज्ञान '''सम्यक् ज्ञान''' कहला है ।{{sfn|जैन|२०११|p=२}} सम्यक् दर्शनके प्राप्ति सम्यक् ज्ञानला आवश्यक है ।" सङ्गे नया पन्ना बनावल गेलै
80327
wikitext
text/x-wiki
[[जैनधर्म]]मे [[तत्त्व (जैनधर्म)|सात तत्व]]के यथार्थ ज्ञान '''सम्यक् ज्ञान''' कहला है ।{{sfn|जैन|२०११|p=२}} सम्यक् दर्शनके प्राप्ति सम्यक् ज्ञानला आवश्यक है ।
p1l4jwxkmqi11kd07wdrw3kpbfcgxrx
80328
80327
2026-09-20T04:37:12Z
Pataliputra01
5
/* */
80328
wikitext
text/x-wiki
[[जैनधर्म]]मे [[तत्त्व (जैनधर्म)|सात तत्व]]के यथार्थ ज्ञान '''सम्यक् ज्ञान''' कहला है ।{{sfn|जैन|२०११|p=२}} सम्यक् दर्शनके प्राप्ति सम्यक् ज्ञानला आवश्यक है ।
==सन्दर्भ==
{{टिप्पणीसूची}}
ryii5ujs25pe4zv6blvhfun7s6cp1cc
80329
80328
2026-09-20T04:37:40Z
Pataliputra01
5
80329
wikitext
text/x-wiki
[[जैनधर्म]]मे [[तत्त्व (जैनधर्म)|सात तत्व]]के यथार्थ ज्ञान '''सम्यक् ज्ञान''' कहला है ।{{sfn|जैन|२०११|p=२}} सम्यक् दर्शनके प्राप्ति सम्यक् ज्ञानला आवश्यक है ।
==सन्दर्भ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[श्रेणी:जैनधर्म]]
5fnd1f1mdzaucm4d607afgoa1dxv8gq
80330
80329
2026-09-20T04:37:48Z
Pataliputra01
5
/* */
80330
wikitext
text/x-wiki
[[जैनधर्म]]मे [[तत्त्व (जैनधर्म)|सात तत्व]]के यथार्थ ज्ञान '''सम्यक् ज्ञान''' कहला है ।{{sfn|जैन|२०११|p=२}} सम्यक् दर्शनके प्राप्ति सम्यक् ज्ञानला आवश्यक है ।
== ज्ञानमीमांसा ==
==सन्दर्भ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[श्रेणी:जैनधर्म]]
tbxfw6t9jipmi3m62yhk6e4vpaw0uzx
80331
80330
2026-09-20T04:40:37Z
Pataliputra01
5
80331
wikitext
text/x-wiki
[[जैनधर्म]]मे [[तत्त्व (जैनधर्म)|सात तत्व]]के यथार्थ ज्ञान '''सम्यक् ज्ञान''' कहला है ।{{sfn|जैन|२०११|p=२}} सम्यक् दर्शनके प्राप्ति सम्यक् ज्ञानला आवश्यक है ।
== ज्ञानमीमांसा ==
जैन ज्ञानमीमांसा ज्ञानके पाँच भेद कर है:
१ '''मतिज्ञान''' - इन्द्रि आउ मनके निमित्तसे होवेवाल ज्ञानके मतिज्ञान कहल जा है ।
२ '''श्रुतज्ञान''' - मतिज्ञानसे जानल गेल पदार्थके विषयमे विशेष जानेके श्रुतज्ञान कहल जा है ।
३ '''अवधिज्ञान''' - द्रव्य क्षेत्र कल भावके मर्यादा लेले रूपी द्रव्यके स्पष्ट प्रत्यक्ष ज्ञानके अवधि ज्ञान कहल जा है ।
४ '''मनःपर्यय''' - दोसरके मनमे स्थित रूपी द्रव्यके स्पष्ट ज्ञानके मनःपर्यय ज्ञान कहल जा है ।
५ '''केवलज्ञान''' - जे लोकालोकके तीनो कालके समस्त पदार्थके स्पष्ट प्रत्यक्ष एकेसाथे जन है ओकरा केवलज्ञान कहल जा है ।
==सन्दर्भ==
{{टिप्पणीसूची}}
[[श्रेणी:जैनधर्म]]
e5s4rzacp1g1kf6h80dou833dydrak6
साङ्ख्य दर्शन
0
18255
80332
2026-09-20T04:44:57Z
Pataliputra01
5
"[[भारतीय दर्शन]]के छौ दर्शनमे से '''साङ्ख्य''' दर्शनो एक है जे प्राचीनकालमे अत्यन्त लोकप्रिय एवं प्रथित होलै हल । ई दर्शन वेदान्त दर्शनके शाखा अद्वैत वेदान्त|अद्वै..." सङ्गे नया पन्ना बनावल गेलै
80332
wikitext
text/x-wiki
[[भारतीय दर्शन]]के छौ दर्शनमे से '''साङ्ख्य''' दर्शनो एक है जे प्राचीनकालमे अत्यन्त लोकप्रिय एवं प्रथित होलै हल । ई दर्शन वेदान्त दर्शनके शाखा [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत]] [[वेदान्त दर्शन|वेदान्त]]से सर्वथा विपरीत मान्यता रखेवाला [[दर्शनशास्त्र|दर्शन]] है । एकर स्थापना करेवाला मूल व्यक्ति महर्षि [[कपिल]] कहल जा हथिन । 'साङ्ख्य' के शाब्दिक अर्थ है - 'सङ्ख्या सम्बन्धी' या विश्लेषण । एकर सबसे प्रमुख धारणा सृष्टिके प्रकृति पुरुषसे बनल होवेके है, एहाँ [[प्रकृति]] ([[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]से बनल) जड़ है आउ [[पुरुष]] (जीवात्मा) चेतन । [[योग]] शास्त्रके ऊर्जा स्रोत ([[ईडा|ईडा-]][[पिङ्गला]]), [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त]]के [[अर्धनारीश्वर|शिवशक्ति]]के सिद्धान्त एकर समानान्तर लोक है ।
qqm1gn3xxf9u0x3lsxfjc7kv6ft9424
80333
80332
2026-09-20T04:46:20Z
Pataliputra01
5
/* */
80333
wikitext
text/x-wiki
[[भारतीय दर्शन]]के छौ दर्शनमे से '''साङ्ख्य''' दर्शनो एक है जे प्राचीनकालमे अत्यन्त लोकप्रिय एवं प्रथित होलै हल । ई दर्शन वेदान्त दर्शनके शाखा [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत]] [[वेदान्त दर्शन|वेदान्त]]से सर्वथा विपरीत मान्यता रखेवाला [[दर्शनशास्त्र|दर्शन]] है । एकर स्थापना करेवाला मूल व्यक्ति महर्षि [[कपिल]] कहल जा हथिन । 'साङ्ख्य' के शाब्दिक अर्थ है - 'सङ्ख्या सम्बन्धी' या विश्लेषण । एकर सबसे प्रमुख धारणा सृष्टिके प्रकृति पुरुषसे बनल होवेके है, एहाँ [[प्रकृति]] ([[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]से बनल) जड़ है आउ [[पुरुष]] (जीवात्मा) चेतन । [[योग]] शास्त्रके ऊर्जा स्रोत ([[ईडा|ईडा-]][[पिङ्गला]]), [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त]]के [[अर्धनारीश्वर|शिवशक्ति]]के सिद्धान्त एकर समानान्तर लोक है ।
[[भारतके संस्कृति|भारतीय संस्कृति]]मे साङ्ख्य दर्शनके स्थान अत्यन्त उच्च है । देशके उदात्त मस्तिष्क साङ्ख्यके विचार पद्धतिसे सोच हलथिन । [[वेदव्यास|महाभारतकार]] एहाँ तक कहलथिन हे कि ई लोकमे जेहु ज्ञान है ऊ साङ्ख्यसे ऐलै हे -
''ज्ञानं च लोके यदिहास्ति किञ्चित् साङ्ख्यागतं तच्च महन्महात्मन्''
(शान्ति पर्व ३०१.१०९)
lbhaw3011linb15ry5fs6mqzgbunwr9
80334
80333
2026-09-20T04:47:42Z
Pataliputra01
5
/* */
80334
wikitext
text/x-wiki
[[भारतीय दर्शन]]के छौ दर्शनमे से '''साङ्ख्य''' दर्शनो एक है जे प्राचीनकालमे अत्यन्त लोकप्रिय एवं प्रथित होलै हल । ई दर्शन वेदान्त दर्शनके शाखा [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत]] [[वेदान्त दर्शन|वेदान्त]]से सर्वथा विपरीत मान्यता रखेवाला [[दर्शनशास्त्र|दर्शन]] है । एकर स्थापना करेवाला मूल व्यक्ति महर्षि [[कपिल]] कहल जा हथिन । 'साङ्ख्य' के शाब्दिक अर्थ है - 'सङ्ख्या सम्बन्धी' या विश्लेषण । एकर सबसे प्रमुख धारणा सृष्टिके प्रकृति पुरुषसे बनल होवेके है, एहाँ [[प्रकृति]] ([[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]से बनल) जड़ है आउ [[पुरुष]] (जीवात्मा) चेतन । [[योग]] शास्त्रके ऊर्जा स्रोत ([[ईडा|ईडा-]][[पिङ्गला]]), [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त]]के [[अर्धनारीश्वर|शिवशक्ति]]के सिद्धान्त एकर समानान्तर लोक है ।
[[भारतके संस्कृति|भारतीय संस्कृति]]मे साङ्ख्य दर्शनके स्थान अत्यन्त उच्च है । देशके उदात्त मस्तिष्क साङ्ख्यके विचार पद्धतिसे सोच हलथिन । [[वेदव्यास|महाभारतकार]] एहाँ तक कहलथिन हे कि ई लोकमे जेहु ज्ञान है ऊ साङ्ख्यसे ऐलै हे -
''ज्ञानं च लोके यदिहास्ति किञ्चित् साङ्ख्यागतं तच्च महन्महात्मन्''
(शान्ति पर्व ३०१.१०९)
वस्तुतः [[महाभारत]]मे दार्शनिक विचारके जे पृष्ठभूमि है ओकरामे साङ्ख्य शास्त्रके महत्वपूर्ण स्थान है । [[शान्तिपर्व]]के ढेर स्थल पर साङ्ख्य दर्शनके विचारके बड़ काव्यमय आउ रोचक ढङ्गसे उल्लेख कैल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके प्रभाव [[श्रीमद्भगवद्गीता|गीता]]मे प्रतिपादित दार्शनिक पृष्ठभूमि पर पर्याप्त रूपसे विद्यमान है ।
8b45yclllml4jveodxtyjz3lpej2hcr
80335
80334
2026-09-20T04:51:52Z
Pataliputra01
5
/* */
80335
wikitext
text/x-wiki
[[भारतीय दर्शन]]के छौ दर्शनमे से '''साङ्ख्य''' दर्शनो एक है जे प्राचीनकालमे अत्यन्त लोकप्रिय एवं प्रथित होलै हल । ई दर्शन वेदान्त दर्शनके शाखा [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत]] [[वेदान्त दर्शन|वेदान्त]]से सर्वथा विपरीत मान्यता रखेवाला [[दर्शनशास्त्र|दर्शन]] है । एकर स्थापना करेवाला मूल व्यक्ति महर्षि [[कपिल]] कहल जा हथिन । 'साङ्ख्य' के शाब्दिक अर्थ है - 'सङ्ख्या सम्बन्धी' या विश्लेषण । एकर सबसे प्रमुख धारणा सृष्टिके प्रकृति पुरुषसे बनल होवेके है, एहाँ [[प्रकृति]] ([[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]से बनल) जड़ है आउ [[पुरुष]] (जीवात्मा) चेतन । [[योग]] शास्त्रके ऊर्जा स्रोत ([[ईडा|ईडा-]][[पिङ्गला]]), [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त]]के [[अर्धनारीश्वर|शिवशक्ति]]के सिद्धान्त एकर समानान्तर लोक है ।
[[भारतके संस्कृति|भारतीय संस्कृति]]मे साङ्ख्य दर्शनके स्थान अत्यन्त उच्च है । देशके उदात्त मस्तिष्क साङ्ख्यके विचार पद्धतिसे सोच हलथिन । [[वेदव्यास|महाभारतकार]] एहाँ तक कहलथिन हे कि ई लोकमे जेहु ज्ञान है ऊ साङ्ख्यसे ऐलै हे -
''ज्ञानं च लोके यदिहास्ति किञ्चित् साङ्ख्यागतं तच्च महन्महात्मन्''
(शान्ति पर्व ३०१.१०९)
वस्तुतः [[महाभारत]]मे दार्शनिक विचारके जे पृष्ठभूमि है ओकरामे साङ्ख्य शास्त्रके महत्वपूर्ण स्थान है । [[शान्तिपर्व]]के ढेर स्थल पर साङ्ख्य दर्शनके विचारके बड़ काव्यमय आउ रोचक ढङ्गसे उल्लेख कैल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके प्रभाव [[श्रीमद्भगवद्गीता|गीता]]मे प्रतिपादित दार्शनिक पृष्ठभूमि पर पर्याप्त रूपसे विद्यमान है ।
एकर लोकप्रियताके कारण एक ई अवश्य रहलै है कि ई दर्शन जीवनमे लोकेवाला वैषम्यके समाधान त्रिगुणात्मक प्रकृतिके सर्वकारण रूपमे प्रतिष्ठा करके बड़ सुन्दर ढङ्गसे केलकै । साङ्ख्याचार्यके ई प्रकृति कारणवादके महान् गुण ई है कि पृथक् पृथक् धर्म वाला [[सत्त्व]], [[रजस्]] एवं [[तमस्]] तत्वके आधार पर जगत् के विषमताके कैल गेल समाधान बड़ बुद्धिगम्य प्रतीत होव है । कोनो लौकिक समस्याके ईश्वरके नियम न मानके ई सब प्रकृतिके तालमेल बिगड़े आउ जीवके पुरुषार्थ न करेके कारण बतावल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके सबसे बड़ महानता ई है कि एकरामे [[सृष्टि]]के उत्पत्ति [[भगवान्]] द्वारा न मानल गेलै हे बल्कि एकरा एक विकासात्मक प्रक्रियाके रूपमे समझल गेलै है आउ मानल गेलै है कि सृष्टि अनेक अनेक अवस्थासे होके गुजरेके बाद अपन वर्तमान स्वरूपके प्राप्त होलै हे । ढेर विचारक महर्षि कपिलके अनीश्वरवादी मान हथिन किन्तु भगवद्गीता आउ [[सत्यार्थ प्रकाश]] नियन ग्रन्थमे ई धारणाके निषेध कैल गेलै हे ।
bneuelks9u7wylfkcv9cbqyy0jw37av
80336
80335
2026-09-20T04:52:21Z
Pataliputra01
5
/* */
80336
wikitext
text/x-wiki
[[भारतीय दर्शन]]के छौ दर्शनमे से '''साङ्ख्य''' दर्शनो एक है जे प्राचीनकालमे अत्यन्त लोकप्रिय एवं प्रथित होलै हल । ई दर्शन वेदान्त दर्शनके शाखा [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत]] [[वेदान्त दर्शन|वेदान्त]]से सर्वथा विपरीत मान्यता रखेवाला [[दर्शनशास्त्र|दर्शन]] है । एकर स्थापना करेवाला मूल व्यक्ति महर्षि [[कपिल]] कहल जा हथिन । 'साङ्ख्य' के शाब्दिक अर्थ है - 'सङ्ख्या सम्बन्धी' या विश्लेषण । एकर सबसे प्रमुख धारणा सृष्टिके प्रकृति पुरुषसे बनल होवेके है, एहाँ [[प्रकृति]] ([[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]से बनल) जड़ है आउ [[पुरुष]] (जीवात्मा) चेतन । [[योग]] शास्त्रके ऊर्जा स्रोत ([[ईडा|ईडा-]][[पिङ्गला]]), [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त]]के [[अर्धनारीश्वर|शिवशक्ति]]के सिद्धान्त एकर समानान्तर लोक है ।
[[भारतके संस्कृति|भारतीय संस्कृति]]मे साङ्ख्य दर्शनके स्थान अत्यन्त उच्च है । देशके उदात्त मस्तिष्क साङ्ख्यके विचार पद्धतिसे सोच हलथिन । [[वेदव्यास|महाभारतकार]] एहाँ तक कहलथिन हे कि ई लोकमे जेहु ज्ञान है ऊ साङ्ख्यसे ऐलै हे -
''ज्ञानं च लोके यदिहास्ति किञ्चित् साङ्ख्यागतं तच्च महन्महात्मन्''
(शान्ति पर्व ३०१.१०९)
वस्तुतः [[महाभारत]]मे दार्शनिक विचारके जे पृष्ठभूमि है ओकरामे साङ्ख्य शास्त्रके महत्वपूर्ण स्थान है । [[शान्तिपर्व]]के ढेर स्थल पर साङ्ख्य दर्शनके विचारके बड़ काव्यमय आउ रोचक ढङ्गसे उल्लेख कैल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके प्रभाव [[श्रीमद्भगवद्गीता|गीता]]मे प्रतिपादित दार्शनिक पृष्ठभूमि पर पर्याप्त रूपसे विद्यमान है ।
एकर लोकप्रियताके कारण एक ई अवश्य रहलै है कि ई दर्शन जीवनमे लोकेवाला वैषम्यके समाधान त्रिगुणात्मक प्रकृतिके सर्वकारण रूपमे प्रतिष्ठा करके बड़ सुन्दर ढङ्गसे केलकै । साङ्ख्याचार्यके ई प्रकृति कारणवादके महान् गुण ई है कि पृथक् पृथक् धर्म वाला [[सत्त्व]], [[रजस्]] एवं [[तमस्]] तत्वके आधार पर जगत् के विषमताके कैल गेल समाधान बड़ बुद्धिगम्य प्रतीत होव है । कोनो लौकिक समस्याके ईश्वरके नियम न मानके ई सब प्रकृतिके तालमेल बिगड़े आउ जीवके पुरुषार्थ न करेके कारण बतावल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके सबसे बड़ महानता ई है कि एकरामे [[सृष्टि]]के उत्पत्ति [[भगवान्]] द्वारा न मानल गेलै हे बल्कि एकरा एक विकासात्मक प्रक्रियाके रूपमे समझल गेलै है आउ मानल गेलै है कि सृष्टि अनेक अनेक अवस्थासे होके गुजरेके बाद अपन वर्तमान स्वरूपके प्राप्त होलै हे । ढेर विचारक महर्षि कपिलके अनीश्वरवादी मान हथिन किन्तु भगवद्गीता आउ [[सत्यार्थ प्रकाश]] नियन ग्रन्थमे ई धारणाके निषेध कैल गेलै हे ।
==एकरो देखथिन==
* [[साङ्ख्यकारिका]]
* [[साङ्ख्यसूत्र]]
* [[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]
jztdt98wzzyq22nhcdpkinxj4tortmj
80337
80336
2026-09-20T04:52:37Z
Pataliputra01
5
80337
wikitext
text/x-wiki
[[भारतीय दर्शन]]के छौ दर्शनमे से '''साङ्ख्य''' दर्शनो एक है जे प्राचीनकालमे अत्यन्त लोकप्रिय एवं प्रथित होलै हल । ई दर्शन वेदान्त दर्शनके शाखा [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत]] [[वेदान्त दर्शन|वेदान्त]]से सर्वथा विपरीत मान्यता रखेवाला [[दर्शनशास्त्र|दर्शन]] है । एकर स्थापना करेवाला मूल व्यक्ति महर्षि [[कपिल]] कहल जा हथिन । 'साङ्ख्य' के शाब्दिक अर्थ है - 'सङ्ख्या सम्बन्धी' या विश्लेषण । एकर सबसे प्रमुख धारणा सृष्टिके प्रकृति पुरुषसे बनल होवेके है, एहाँ [[प्रकृति]] ([[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]से बनल) जड़ है आउ [[पुरुष]] (जीवात्मा) चेतन । [[योग]] शास्त्रके ऊर्जा स्रोत ([[ईडा|ईडा-]][[पिङ्गला]]), [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त]]के [[अर्धनारीश्वर|शिवशक्ति]]के सिद्धान्त एकर समानान्तर लोक है ।
[[भारतके संस्कृति|भारतीय संस्कृति]]मे साङ्ख्य दर्शनके स्थान अत्यन्त उच्च है । देशके उदात्त मस्तिष्क साङ्ख्यके विचार पद्धतिसे सोच हलथिन । [[वेदव्यास|महाभारतकार]] एहाँ तक कहलथिन हे कि ई लोकमे जेहु ज्ञान है ऊ साङ्ख्यसे ऐलै हे -
''ज्ञानं च लोके यदिहास्ति किञ्चित् साङ्ख्यागतं तच्च महन्महात्मन्''
(शान्ति पर्व ३०१.१०९)
वस्तुतः [[महाभारत]]मे दार्शनिक विचारके जे पृष्ठभूमि है ओकरामे साङ्ख्य शास्त्रके महत्वपूर्ण स्थान है । [[शान्तिपर्व]]के ढेर स्थल पर साङ्ख्य दर्शनके विचारके बड़ काव्यमय आउ रोचक ढङ्गसे उल्लेख कैल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके प्रभाव [[श्रीमद्भगवद्गीता|गीता]]मे प्रतिपादित दार्शनिक पृष्ठभूमि पर पर्याप्त रूपसे विद्यमान है ।
एकर लोकप्रियताके कारण एक ई अवश्य रहलै है कि ई दर्शन जीवनमे लोकेवाला वैषम्यके समाधान त्रिगुणात्मक प्रकृतिके सर्वकारण रूपमे प्रतिष्ठा करके बड़ सुन्दर ढङ्गसे केलकै । साङ्ख्याचार्यके ई प्रकृति कारणवादके महान् गुण ई है कि पृथक् पृथक् धर्म वाला [[सत्त्व]], [[रजस्]] एवं [[तमस्]] तत्वके आधार पर जगत् के विषमताके कैल गेल समाधान बड़ बुद्धिगम्य प्रतीत होव है । कोनो लौकिक समस्याके ईश्वरके नियम न मानके ई सब प्रकृतिके तालमेल बिगड़े आउ जीवके पुरुषार्थ न करेके कारण बतावल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके सबसे बड़ महानता ई है कि एकरामे [[सृष्टि]]के उत्पत्ति [[भगवान्]] द्वारा न मानल गेलै हे बल्कि एकरा एक विकासात्मक प्रक्रियाके रूपमे समझल गेलै है आउ मानल गेलै है कि सृष्टि अनेक अनेक अवस्थासे होके गुजरेके बाद अपन वर्तमान स्वरूपके प्राप्त होलै हे । ढेर विचारक महर्षि कपिलके अनीश्वरवादी मान हथिन किन्तु भगवद्गीता आउ [[सत्यार्थ प्रकाश]] नियन ग्रन्थमे ई धारणाके निषेध कैल गेलै हे ।
==एकरो देखथिन==
* [[साङ्ख्यकारिका]]
* [[साङ्ख्यसूत्र]]
* [[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]
==सन्दर्भ==
{{टिप्पणीसूची}}
2yefcmp0p1akk1bygvpinp7g9jg8ss2
80338
80337
2026-09-20T04:54:02Z
Pataliputra01
5
80338
wikitext
text/x-wiki
[[भारतीय दर्शन]]के छौ दर्शनमे से '''साङ्ख्य''' दर्शनो एक है जे प्राचीनकालमे अत्यन्त लोकप्रिय एवं प्रथित होलै हल । ई दर्शन वेदान्त दर्शनके शाखा [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत]] [[वेदान्त दर्शन|वेदान्त]]से सर्वथा विपरीत मान्यता रखेवाला [[दर्शनशास्त्र|दर्शन]] है । एकर स्थापना करेवाला मूल व्यक्ति महर्षि [[कपिल]] कहल जा हथिन । 'साङ्ख्य' के शाब्दिक अर्थ है - 'सङ्ख्या सम्बन्धी' या विश्लेषण । एकर सबसे प्रमुख धारणा सृष्टिके प्रकृति पुरुषसे बनल होवेके है, एहाँ [[प्रकृति]] ([[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]से बनल) जड़ है आउ [[पुरुष]] (जीवात्मा) चेतन । [[योग]] शास्त्रके ऊर्जा स्रोत ([[ईडा|ईडा-]][[पिङ्गला]]), [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त]]के [[अर्धनारीश्वर|शिवशक्ति]]के सिद्धान्त एकर समानान्तर लोक है ।
[[भारतके संस्कृति|भारतीय संस्कृति]]मे साङ्ख्य दर्शनके स्थान अत्यन्त उच्च है । देशके उदात्त मस्तिष्क साङ्ख्यके विचार पद्धतिसे सोच हलथिन । [[वेदव्यास|महाभारतकार]] एहाँ तक कहलथिन हे कि ई लोकमे जेहु ज्ञान है ऊ साङ्ख्यसे ऐलै हे -
''ज्ञानं च लोके यदिहास्ति किञ्चित् साङ्ख्यागतं तच्च महन्महात्मन्''
(शान्ति पर्व ३०१.१०९)
वस्तुतः [[महाभारत]]मे दार्शनिक विचारके जे पृष्ठभूमि है ओकरामे साङ्ख्य शास्त्रके महत्वपूर्ण स्थान है । [[शान्तिपर्व]]के ढेर स्थल पर साङ्ख्य दर्शनके विचारके बड़ काव्यमय आउ रोचक ढङ्गसे उल्लेख कैल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके प्रभाव [[श्रीमद्भगवद्गीता|गीता]]मे प्रतिपादित दार्शनिक पृष्ठभूमि पर पर्याप्त रूपसे विद्यमान है ।
एकर लोकप्रियताके कारण एक ई अवश्य रहलै है कि ई दर्शन जीवनमे लोकेवाला वैषम्यके समाधान त्रिगुणात्मक प्रकृतिके सर्वकारण रूपमे प्रतिष्ठा करके बड़ सुन्दर ढङ्गसे केलकै । साङ्ख्याचार्यके ई प्रकृति कारणवादके महान् गुण ई है कि पृथक् पृथक् धर्म वाला [[सत्त्व]], [[रजस्]] एवं [[तमस्]] तत्वके आधार पर जगत् के विषमताके कैल गेल समाधान बड़ बुद्धिगम्य प्रतीत होव है । कोनो लौकिक समस्याके ईश्वरके नियम न मानके ई सब प्रकृतिके तालमेल बिगड़े आउ जीवके पुरुषार्थ न करेके कारण बतावल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके सबसे बड़ महानता ई है कि एकरामे [[सृष्टि]]के उत्पत्ति [[भगवान्]] द्वारा न मानल गेलै हे बल्कि एकरा एक विकासात्मक प्रक्रियाके रूपमे समझल गेलै है आउ मानल गेलै है कि सृष्टि अनेक अनेक अवस्थासे होके गुजरेके बाद अपन वर्तमान स्वरूपके प्राप्त होलै हे । ढेर विचारक महर्षि कपिलके अनीश्वरवादी मान हथिन किन्तु भगवद्गीता आउ [[सत्यार्थ प्रकाश]] नियन ग्रन्थमे ई धारणाके निषेध कैल गेलै हे ।
==एकरो देखथिन==
* [[साङ्ख्यकारिका]]
* [[साङ्ख्यसूत्र]]
* [[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]
==सन्दर्भ==
{{टिप्पणीसूची}}
== बाहरी कड़ी ==
* [https://web.archive.org/web/20080827165418/http://sa.wikibooks.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0#.E0.A4.B5.E0.A5.88.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.97.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF: साङ्ख्यसूत्रके सम्पूर्ण पाठ] (देवनागरीमे)
* [http://books.google.co.in/books?id=xrEyt91GTgIC&pg=PT414&lpg=PT414&dq=न्यायभाष्य&source=bl&ots=bfXOhXyHTI&sig=ZUAc8YNliME65Q8ymn5nAGKyPFk&hl=en&ei=WFPVStCZHcfHlAeG9a2dCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CC0Q6AEwBw#v=onepage&q=न्यायभाष्य&f=false साङ्ख्यतत्व कौमुदी] (रमाशङ्कर भट्टाचार्य)
* [https://web.archive.org/web/20121025084634/http://panchjanya.com/arch/2005/11/20/File21.htm साङ्ख्य-दर्शन]
* [https://web.archive.org/web/20111219162618/http://satyagi.blogspot.com/2009/10/blog-post_10.html साङ्ख्य दर्शन] (सौरभ आत्रेय)
* [https://web.archive.org/web/20041023062627/http://www.philo.demon.co.uk/enumerat.htm साङ्ख्य दर्शन (पुरालेख)]
* [https://web.archive.org/web/20181122182043/https://arxiv.org/abs/physics/0303001 Comparison between Indian and Greek cosmology]
* [https://web.archive.org/web/20160303170453/http://www.indology.net/article71.html Maharshi Vyasa and Sankhya Shastra]
* [https://web.archive.org/web/20081217135225/http://sanskritdocuments.org/all_pdf/IshvarakRiShNasAnkyakArikA.pdf PDF file of Ishwarkrishna's sankhyakarikaa - 200BC (in Sanskrit) available for research purposes only]
* [https://web.archive.org/web/20080612145528/http://www.worldteachertrust.org/bk/sankhya/index.html Sankya - The Sacred Doctrine]
* [https://web.archive.org/web/20110920144819/http://anvarat.blogspot.com/2009/08/blog-post_07.html साङ्ख्यके सार] (दिनेशराय द्विवेदी)
* [https://web.archive.org/web/20110922172842/http://anvarat.blogspot.com/2009/08/blog-post.html परवर्ती साङ्ख्यमे २५मा तत्व 'पुरुष' के प्रवेश]
*[https://panini-sanskrit.blogspot.com/2019/05/ वाचस्पतिमिश्रकृत साङ्ख्यतत्त्व कौमुदी] (हिन्दी व्याख्या)
92c7enbtz2ce2pemzmh6isizdsjkhfg
80339
80338
2026-09-20T04:54:16Z
Pataliputra01
5
80339
wikitext
text/x-wiki
[[भारतीय दर्शन]]के छौ दर्शनमे से '''साङ्ख्य''' दर्शनो एक है जे प्राचीनकालमे अत्यन्त लोकप्रिय एवं प्रथित होलै हल । ई दर्शन वेदान्त दर्शनके शाखा [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत]] [[वेदान्त दर्शन|वेदान्त]]से सर्वथा विपरीत मान्यता रखेवाला [[दर्शनशास्त्र|दर्शन]] है । एकर स्थापना करेवाला मूल व्यक्ति महर्षि [[कपिल]] कहल जा हथिन । 'साङ्ख्य' के शाब्दिक अर्थ है - 'सङ्ख्या सम्बन्धी' या विश्लेषण । एकर सबसे प्रमुख धारणा सृष्टिके प्रकृति पुरुषसे बनल होवेके है, एहाँ [[प्रकृति]] ([[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]से बनल) जड़ है आउ [[पुरुष]] (जीवात्मा) चेतन । [[योग]] शास्त्रके ऊर्जा स्रोत ([[ईडा|ईडा-]][[पिङ्गला]]), [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त]]के [[अर्धनारीश्वर|शिवशक्ति]]के सिद्धान्त एकर समानान्तर लोक है ।
[[भारतके संस्कृति|भारतीय संस्कृति]]मे साङ्ख्य दर्शनके स्थान अत्यन्त उच्च है । देशके उदात्त मस्तिष्क साङ्ख्यके विचार पद्धतिसे सोच हलथिन । [[वेदव्यास|महाभारतकार]] एहाँ तक कहलथिन हे कि ई लोकमे जेहु ज्ञान है ऊ साङ्ख्यसे ऐलै हे -
''ज्ञानं च लोके यदिहास्ति किञ्चित् साङ्ख्यागतं तच्च महन्महात्मन्''
(शान्ति पर्व ३०१.१०९)
वस्तुतः [[महाभारत]]मे दार्शनिक विचारके जे पृष्ठभूमि है ओकरामे साङ्ख्य शास्त्रके महत्वपूर्ण स्थान है । [[शान्तिपर्व]]के ढेर स्थल पर साङ्ख्य दर्शनके विचारके बड़ काव्यमय आउ रोचक ढङ्गसे उल्लेख कैल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके प्रभाव [[श्रीमद्भगवद्गीता|गीता]]मे प्रतिपादित दार्शनिक पृष्ठभूमि पर पर्याप्त रूपसे विद्यमान है ।
एकर लोकप्रियताके कारण एक ई अवश्य रहलै है कि ई दर्शन जीवनमे लोकेवाला वैषम्यके समाधान त्रिगुणात्मक प्रकृतिके सर्वकारण रूपमे प्रतिष्ठा करके बड़ सुन्दर ढङ्गसे केलकै । साङ्ख्याचार्यके ई प्रकृति कारणवादके महान् गुण ई है कि पृथक् पृथक् धर्म वाला [[सत्त्व]], [[रजस्]] एवं [[तमस्]] तत्वके आधार पर जगत् के विषमताके कैल गेल समाधान बड़ बुद्धिगम्य प्रतीत होव है । कोनो लौकिक समस्याके ईश्वरके नियम न मानके ई सब प्रकृतिके तालमेल बिगड़े आउ जीवके पुरुषार्थ न करेके कारण बतावल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके सबसे बड़ महानता ई है कि एकरामे [[सृष्टि]]के उत्पत्ति [[भगवान्]] द्वारा न मानल गेलै हे बल्कि एकरा एक विकासात्मक प्रक्रियाके रूपमे समझल गेलै है आउ मानल गेलै है कि सृष्टि अनेक अनेक अवस्थासे होके गुजरेके बाद अपन वर्तमान स्वरूपके प्राप्त होलै हे । ढेर विचारक महर्षि कपिलके अनीश्वरवादी मान हथिन किन्तु भगवद्गीता आउ [[सत्यार्थ प्रकाश]] नियन ग्रन्थमे ई धारणाके निषेध कैल गेलै हे ।
==एकरो देखथिन==
* [[साङ्ख्यकारिका]]
* [[साङ्ख्यसूत्र]]
* [[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]
==सन्दर्भ==
{{टिप्पणीसूची}}
== बाहरी कड़ी ==
* [https://web.archive.org/web/20080827165418/http://sa.wikibooks.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0#.E0.A4.B5.E0.A5.88.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.97.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF: साङ्ख्यसूत्रके सम्पूर्ण पाठ] (देवनागरीमे)
* [http://books.google.co.in/books?id=xrEyt91GTgIC&pg=PT414&lpg=PT414&dq=न्यायभाष्य&source=bl&ots=bfXOhXyHTI&sig=ZUAc8YNliME65Q8ymn5nAGKyPFk&hl=en&ei=WFPVStCZHcfHlAeG9a2dCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CC0Q6AEwBw#v=onepage&q=न्यायभाष्य&f=false साङ्ख्यतत्व कौमुदी] (रमाशङ्कर भट्टाचार्य)
* [https://web.archive.org/web/20121025084634/http://panchjanya.com/arch/2005/11/20/File21.htm साङ्ख्य-दर्शन]
* [https://web.archive.org/web/20111219162618/http://satyagi.blogspot.com/2009/10/blog-post_10.html साङ्ख्य दर्शन] (सौरभ आत्रेय)
* [https://web.archive.org/web/20041023062627/http://www.philo.demon.co.uk/enumerat.htm साङ्ख्य दर्शन (पुरालेख)]
* [https://web.archive.org/web/20181122182043/https://arxiv.org/abs/physics/0303001 Comparison between Indian and Greek cosmology]
* [https://web.archive.org/web/20160303170453/http://www.indology.net/article71.html Maharshi Vyasa and Sankhya Shastra]
* [https://web.archive.org/web/20081217135225/http://sanskritdocuments.org/all_pdf/IshvarakRiShNasAnkyakArikA.pdf PDF file of Ishwarkrishna's sankhyakarikaa - 200BC (in Sanskrit) available for research purposes only]
* [https://web.archive.org/web/20080612145528/http://www.worldteachertrust.org/bk/sankhya/index.html Sankya - The Sacred Doctrine]
* [https://web.archive.org/web/20110920144819/http://anvarat.blogspot.com/2009/08/blog-post_07.html साङ्ख्यके सार] (दिनेशराय द्विवेदी)
* [https://web.archive.org/web/20110922172842/http://anvarat.blogspot.com/2009/08/blog-post.html परवर्ती साङ्ख्यमे २५मा तत्व 'पुरुष' के प्रवेश]
*[https://panini-sanskrit.blogspot.com/2019/05/ वाचस्पतिमिश्रकृत साङ्ख्यतत्त्व कौमुदी] (हिन्दी व्याख्या)
[[श्रेणी:हिन्दुधर्म]]
[[श्रेणी:दर्शन]]
9sy07svuk52tuzppeny19pwik191tew
80340
80339
2026-09-20T04:54:48Z
Pataliputra01
5
/* */
80340
wikitext
text/x-wiki
[[भारतीय दर्शन]]के छौ दर्शनमे से '''साङ्ख्य''' दर्शनो एक है जे प्राचीनकालमे अत्यन्त लोकप्रिय एवं प्रथित होलै हल । ई दर्शन वेदान्त दर्शनके शाखा [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत]] [[वेदान्त दर्शन|वेदान्त]]से सर्वथा विपरीत मान्यता रखेवाला [[दर्शनशास्त्र|दर्शन]] है । एकर स्थापना करेवाला मूल व्यक्ति महर्षि [[कपिल]] कहल जा हथिन । 'साङ्ख्य' के शाब्दिक अर्थ है - 'सङ्ख्या सम्बन्धी' या विश्लेषण । एकर सबसे प्रमुख धारणा सृष्टिके प्रकृति पुरुषसे बनल होवेके है, एहाँ [[प्रकृति]] ([[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]से बनल) जड़ है आउ [[पुरुष]] (जीवात्मा) चेतन । [[योग]] शास्त्रके ऊर्जा स्रोत ([[ईडा|ईडा-]][[पिङ्गला]]), [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त]]के [[अर्धनारीश्वर|शिवशक्ति]]के सिद्धान्त एकर समानान्तर लोक है ।
[[भारतके संस्कृति|भारतीय संस्कृति]]मे साङ्ख्य दर्शनके स्थान अत्यन्त उच्च है । देशके उदात्त मस्तिष्क साङ्ख्यके विचार पद्धतिसे सोच हलथिन । [[वेदव्यास|महाभारतकार]] एहाँ तक कहलथिन हे कि ई लोकमे जेहु ज्ञान है ऊ साङ्ख्यसे ऐलै हे -
''ज्ञानं च लोके यदिहास्ति किञ्चित् साङ्ख्यागतं तच्च महन्महात्मन्''
(शान्ति पर्व ३०१.१०९)
वस्तुतः [[महाभारत]]मे दार्शनिक विचारके जे पृष्ठभूमि है ओकरामे साङ्ख्य शास्त्रके महत्वपूर्ण स्थान है । [[शान्तिपर्व]]के ढेर स्थल पर साङ्ख्य दर्शनके विचारके बड़ काव्यमय आउ रोचक ढङ्गसे उल्लेख कैल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके प्रभाव [[श्रीमद्भगवद्गीता|गीता]]मे प्रतिपादित दार्शनिक पृष्ठभूमि पर पर्याप्त रूपसे विद्यमान है ।
एकर लोकप्रियताके कारण एक ई अवश्य रहलै है कि ई दर्शन जीवनमे लोकेवाला वैषम्यके समाधान त्रिगुणात्मक प्रकृतिके सर्वकारण रूपमे प्रतिष्ठा करके बड़ सुन्दर ढङ्गसे केलकै । साङ्ख्याचार्यके ई प्रकृति कारणवादके महान् गुण ई है कि पृथक् पृथक् धर्म वाला [[सत्त्व]], [[रजस्]] एवं [[तमस्]] तत्वके आधार पर जगत् के विषमताके कैल गेल समाधान बड़ बुद्धिगम्य प्रतीत होव है । कोनो लौकिक समस्याके ईश्वरके नियम न मानके ई सब प्रकृतिके तालमेल बिगड़े आउ जीवके पुरुषार्थ न करेके कारण बतावल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके सबसे बड़ महानता ई है कि एकरामे [[सृष्टि]]के उत्पत्ति [[भगवान्]] द्वारा न मानल गेलै हे बल्कि एकरा एक विकासात्मक प्रक्रियाके रूपमे समझल गेलै है आउ मानल गेलै है कि सृष्टि अनेक अनेक अवस्थासे होके गुजरेके बाद अपन वर्तमान स्वरूपके प्राप्त होलै हे । ढेर विचारक महर्षि कपिलके अनीश्वरवादी मान हथिन किन्तु भगवद्गीता आउ [[सत्यार्थ प्रकाश]] नियन ग्रन्थमे ई धारणाके निषेध कैल गेलै हे ।
== साङ्ख्यके प्रमुख सिद्धान्त ==
==एकरो देखथिन==
* [[साङ्ख्यकारिका]]
* [[साङ्ख्यसूत्र]]
* [[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]
==सन्दर्भ==
{{टिप्पणीसूची}}
== बाहरी कड़ी ==
* [https://web.archive.org/web/20080827165418/http://sa.wikibooks.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0#.E0.A4.B5.E0.A5.88.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.97.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF: साङ्ख्यसूत्रके सम्पूर्ण पाठ] (देवनागरीमे)
* [http://books.google.co.in/books?id=xrEyt91GTgIC&pg=PT414&lpg=PT414&dq=न्यायभाष्य&source=bl&ots=bfXOhXyHTI&sig=ZUAc8YNliME65Q8ymn5nAGKyPFk&hl=en&ei=WFPVStCZHcfHlAeG9a2dCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CC0Q6AEwBw#v=onepage&q=न्यायभाष्य&f=false साङ्ख्यतत्व कौमुदी] (रमाशङ्कर भट्टाचार्य)
* [https://web.archive.org/web/20121025084634/http://panchjanya.com/arch/2005/11/20/File21.htm साङ्ख्य-दर्शन]
* [https://web.archive.org/web/20111219162618/http://satyagi.blogspot.com/2009/10/blog-post_10.html साङ्ख्य दर्शन] (सौरभ आत्रेय)
* [https://web.archive.org/web/20041023062627/http://www.philo.demon.co.uk/enumerat.htm साङ्ख्य दर्शन (पुरालेख)]
* [https://web.archive.org/web/20181122182043/https://arxiv.org/abs/physics/0303001 Comparison between Indian and Greek cosmology]
* [https://web.archive.org/web/20160303170453/http://www.indology.net/article71.html Maharshi Vyasa and Sankhya Shastra]
* [https://web.archive.org/web/20081217135225/http://sanskritdocuments.org/all_pdf/IshvarakRiShNasAnkyakArikA.pdf PDF file of Ishwarkrishna's sankhyakarikaa - 200BC (in Sanskrit) available for research purposes only]
* [https://web.archive.org/web/20080612145528/http://www.worldteachertrust.org/bk/sankhya/index.html Sankya - The Sacred Doctrine]
* [https://web.archive.org/web/20110920144819/http://anvarat.blogspot.com/2009/08/blog-post_07.html साङ्ख्यके सार] (दिनेशराय द्विवेदी)
* [https://web.archive.org/web/20110922172842/http://anvarat.blogspot.com/2009/08/blog-post.html परवर्ती साङ्ख्यमे २५मा तत्व 'पुरुष' के प्रवेश]
*[https://panini-sanskrit.blogspot.com/2019/05/ वाचस्पतिमिश्रकृत साङ्ख्यतत्त्व कौमुदी] (हिन्दी व्याख्या)
[[श्रेणी:हिन्दुधर्म]]
[[श्रेणी:दर्शन]]
anvt7eqlmo57944qgmfwa54uuj8yowa
80341
80340
2026-09-20T04:56:36Z
Pataliputra01
5
80341
wikitext
text/x-wiki
[[भारतीय दर्शन]]के छौ दर्शनमे से '''साङ्ख्य''' दर्शनो एक है जे प्राचीनकालमे अत्यन्त लोकप्रिय एवं प्रथित होलै हल । ई दर्शन वेदान्त दर्शनके शाखा [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत]] [[वेदान्त दर्शन|वेदान्त]]से सर्वथा विपरीत मान्यता रखेवाला [[दर्शनशास्त्र|दर्शन]] है । एकर स्थापना करेवाला मूल व्यक्ति महर्षि [[कपिल]] कहल जा हथिन । 'साङ्ख्य' के शाब्दिक अर्थ है - 'सङ्ख्या सम्बन्धी' या विश्लेषण । एकर सबसे प्रमुख धारणा सृष्टिके प्रकृति पुरुषसे बनल होवेके है, एहाँ [[प्रकृति]] ([[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]से बनल) जड़ है आउ [[पुरुष]] (जीवात्मा) चेतन । [[योग]] शास्त्रके ऊर्जा स्रोत ([[ईडा|ईडा-]][[पिङ्गला]]), [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त]]के [[अर्धनारीश्वर|शिवशक्ति]]के सिद्धान्त एकर समानान्तर लोक है ।
[[भारतके संस्कृति|भारतीय संस्कृति]]मे साङ्ख्य दर्शनके स्थान अत्यन्त उच्च है । देशके उदात्त मस्तिष्क साङ्ख्यके विचार पद्धतिसे सोच हलथिन । [[वेदव्यास|महाभारतकार]] एहाँ तक कहलथिन हे कि ई लोकमे जेहु ज्ञान है ऊ साङ्ख्यसे ऐलै हे -
''ज्ञानं च लोके यदिहास्ति किञ्चित् साङ्ख्यागतं तच्च महन्महात्मन्''
(शान्ति पर्व ३०१.१०९)
वस्तुतः [[महाभारत]]मे दार्शनिक विचारके जे पृष्ठभूमि है ओकरामे साङ्ख्य शास्त्रके महत्वपूर्ण स्थान है । [[शान्तिपर्व]]के ढेर स्थल पर साङ्ख्य दर्शनके विचारके बड़ काव्यमय आउ रोचक ढङ्गसे उल्लेख कैल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके प्रभाव [[श्रीमद्भगवद्गीता|गीता]]मे प्रतिपादित दार्शनिक पृष्ठभूमि पर पर्याप्त रूपसे विद्यमान है ।
एकर लोकप्रियताके कारण एक ई अवश्य रहलै है कि ई दर्शन जीवनमे लोकेवाला वैषम्यके समाधान त्रिगुणात्मक प्रकृतिके सर्वकारण रूपमे प्रतिष्ठा करके बड़ सुन्दर ढङ्गसे केलकै । साङ्ख्याचार्यके ई प्रकृति कारणवादके महान् गुण ई है कि पृथक् पृथक् धर्म वाला [[सत्त्व]], [[रजस्]] एवं [[तमस्]] तत्वके आधार पर जगत् के विषमताके कैल गेल समाधान बड़ बुद्धिगम्य प्रतीत होव है । कोनो लौकिक समस्याके ईश्वरके नियम न मानके ई सब प्रकृतिके तालमेल बिगड़े आउ जीवके पुरुषार्थ न करेके कारण बतावल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके सबसे बड़ महानता ई है कि एकरामे [[सृष्टि]]के उत्पत्ति [[भगवान्]] द्वारा न मानल गेलै हे बल्कि एकरा एक विकासात्मक प्रक्रियाके रूपमे समझल गेलै है आउ मानल गेलै है कि सृष्टि अनेक अनेक अवस्थासे होके गुजरेके बाद अपन वर्तमान स्वरूपके प्राप्त होलै हे । ढेर विचारक महर्षि कपिलके अनीश्वरवादी मान हथिन किन्तु भगवद्गीता आउ [[सत्यार्थ प्रकाश]] नियन ग्रन्थमे ई धारणाके निषेध कैल गेलै हे ।
== साङ्ख्यके प्रमुख सिद्धान्त ==
* साङ्ख्य दृश्यमान विश्वके [[प्रकृति]]-[[पुरुष]] मूलक मान है । ओकर दृष्टिसे केवल चेतन या केवल अचेतन पदार्थके आधार पर ई चिदविदात्मक जगत् के सन्तोषप्रद व्याख्या न कैल जा सकै । एहीसे लौकायतिक आदि जड़वादी दर्शनके भाँति साङ्ख्य न केवल जड़ पदार्थे मान है आउ न अनेक वेदान्त सम्प्रदायके भाँति ऊ केवल चिन्मात्र ब्रह्म या आत्मेके जगत् के मूल मान है अपितु जीवन या जगत् मे प्राप्त होवेवाला जड़ एवं चेतन, दुनहीँ रूपके मूल रूपसे जड़ प्रकृति एवं चिन्मात्र पुरुष ई दु तत्वके सत्ता मान है ।
==एकरो देखथिन==
* [[साङ्ख्यकारिका]]
* [[साङ्ख्यसूत्र]]
* [[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]
==सन्दर्भ==
{{टिप्पणीसूची}}
== बाहरी कड़ी ==
* [https://web.archive.org/web/20080827165418/http://sa.wikibooks.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0#.E0.A4.B5.E0.A5.88.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.97.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF: साङ्ख्यसूत्रके सम्पूर्ण पाठ] (देवनागरीमे)
* [http://books.google.co.in/books?id=xrEyt91GTgIC&pg=PT414&lpg=PT414&dq=न्यायभाष्य&source=bl&ots=bfXOhXyHTI&sig=ZUAc8YNliME65Q8ymn5nAGKyPFk&hl=en&ei=WFPVStCZHcfHlAeG9a2dCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CC0Q6AEwBw#v=onepage&q=न्यायभाष्य&f=false साङ्ख्यतत्व कौमुदी] (रमाशङ्कर भट्टाचार्य)
* [https://web.archive.org/web/20121025084634/http://panchjanya.com/arch/2005/11/20/File21.htm साङ्ख्य-दर्शन]
* [https://web.archive.org/web/20111219162618/http://satyagi.blogspot.com/2009/10/blog-post_10.html साङ्ख्य दर्शन] (सौरभ आत्रेय)
* [https://web.archive.org/web/20041023062627/http://www.philo.demon.co.uk/enumerat.htm साङ्ख्य दर्शन (पुरालेख)]
* [https://web.archive.org/web/20181122182043/https://arxiv.org/abs/physics/0303001 Comparison between Indian and Greek cosmology]
* [https://web.archive.org/web/20160303170453/http://www.indology.net/article71.html Maharshi Vyasa and Sankhya Shastra]
* [https://web.archive.org/web/20081217135225/http://sanskritdocuments.org/all_pdf/IshvarakRiShNasAnkyakArikA.pdf PDF file of Ishwarkrishna's sankhyakarikaa - 200BC (in Sanskrit) available for research purposes only]
* [https://web.archive.org/web/20080612145528/http://www.worldteachertrust.org/bk/sankhya/index.html Sankya - The Sacred Doctrine]
* [https://web.archive.org/web/20110920144819/http://anvarat.blogspot.com/2009/08/blog-post_07.html साङ्ख्यके सार] (दिनेशराय द्विवेदी)
* [https://web.archive.org/web/20110922172842/http://anvarat.blogspot.com/2009/08/blog-post.html परवर्ती साङ्ख्यमे २५मा तत्व 'पुरुष' के प्रवेश]
*[https://panini-sanskrit.blogspot.com/2019/05/ वाचस्पतिमिश्रकृत साङ्ख्यतत्त्व कौमुदी] (हिन्दी व्याख्या)
[[श्रेणी:हिन्दुधर्म]]
[[श्रेणी:दर्शन]]
a9wj974kulop42er1jjl9k8jrf464ms
80342
80341
2026-09-20T04:59:21Z
Pataliputra01
5
80342
wikitext
text/x-wiki
[[भारतीय दर्शन]]के छौ दर्शनमे से '''साङ्ख्य''' दर्शनो एक है जे प्राचीनकालमे अत्यन्त लोकप्रिय एवं प्रथित होलै हल । ई दर्शन वेदान्त दर्शनके शाखा [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत]] [[वेदान्त दर्शन|वेदान्त]]से सर्वथा विपरीत मान्यता रखेवाला [[दर्शनशास्त्र|दर्शन]] है । एकर स्थापना करेवाला मूल व्यक्ति महर्षि [[कपिल]] कहल जा हथिन । 'साङ्ख्य' के शाब्दिक अर्थ है - 'सङ्ख्या सम्बन्धी' या विश्लेषण । एकर सबसे प्रमुख धारणा सृष्टिके प्रकृति पुरुषसे बनल होवेके है, एहाँ [[प्रकृति]] ([[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]से बनल) जड़ है आउ [[पुरुष]] (जीवात्मा) चेतन । [[योग]] शास्त्रके ऊर्जा स्रोत ([[ईडा|ईडा-]][[पिङ्गला]]), [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त]]के [[अर्धनारीश्वर|शिवशक्ति]]के सिद्धान्त एकर समानान्तर लोक है ।
[[भारतके संस्कृति|भारतीय संस्कृति]]मे साङ्ख्य दर्शनके स्थान अत्यन्त उच्च है । देशके उदात्त मस्तिष्क साङ्ख्यके विचार पद्धतिसे सोच हलथिन । [[वेदव्यास|महाभारतकार]] एहाँ तक कहलथिन हे कि ई लोकमे जेहु ज्ञान है ऊ साङ्ख्यसे ऐलै हे -
''ज्ञानं च लोके यदिहास्ति किञ्चित् साङ्ख्यागतं तच्च महन्महात्मन्''
(शान्ति पर्व ३०१.१०९)
वस्तुतः [[महाभारत]]मे दार्शनिक विचारके जे पृष्ठभूमि है ओकरामे साङ्ख्य शास्त्रके महत्वपूर्ण स्थान है । [[शान्तिपर्व]]के ढेर स्थल पर साङ्ख्य दर्शनके विचारके बड़ काव्यमय आउ रोचक ढङ्गसे उल्लेख कैल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके प्रभाव [[श्रीमद्भगवद्गीता|गीता]]मे प्रतिपादित दार्शनिक पृष्ठभूमि पर पर्याप्त रूपसे विद्यमान है ।
एकर लोकप्रियताके कारण एक ई अवश्य रहलै है कि ई दर्शन जीवनमे लोकेवाला वैषम्यके समाधान त्रिगुणात्मक प्रकृतिके सर्वकारण रूपमे प्रतिष्ठा करके बड़ सुन्दर ढङ्गसे केलकै । साङ्ख्याचार्यके ई प्रकृति कारणवादके महान् गुण ई है कि पृथक् पृथक् धर्म वाला [[सत्त्व]], [[रजस्]] एवं [[तमस्]] तत्वके आधार पर जगत् के विषमताके कैल गेल समाधान बड़ बुद्धिगम्य प्रतीत होव है । कोनो लौकिक समस्याके ईश्वरके नियम न मानके ई सब प्रकृतिके तालमेल बिगड़े आउ जीवके पुरुषार्थ न करेके कारण बतावल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके सबसे बड़ महानता ई है कि एकरामे [[सृष्टि]]के उत्पत्ति [[भगवान्]] द्वारा न मानल गेलै हे बल्कि एकरा एक विकासात्मक प्रक्रियाके रूपमे समझल गेलै है आउ मानल गेलै है कि सृष्टि अनेक अनेक अवस्थासे होके गुजरेके बाद अपन वर्तमान स्वरूपके प्राप्त होलै हे । ढेर विचारक महर्षि कपिलके अनीश्वरवादी मान हथिन किन्तु भगवद्गीता आउ [[सत्यार्थ प्रकाश]] नियन ग्रन्थमे ई धारणाके निषेध कैल गेलै हे ।
== साङ्ख्यके प्रमुख सिद्धान्त ==
* साङ्ख्य दृश्यमान विश्वके [[प्रकृति]]-[[पुरुष]] मूलक मान है । ओकर दृष्टिसे केवल चेतन या केवल अचेतन पदार्थके आधार पर ई चिदविदात्मक जगत् के सन्तोषप्रद व्याख्या न कैल जा सकै । एहीसे लौकायतिक आदि जड़वादी दर्शनके भाँति साङ्ख्य न केवल जड़ पदार्थे मान है आउ न अनेक वेदान्त सम्प्रदायके भाँति ऊ केवल चिन्मात्र ब्रह्म या आत्मेके जगत् के मूल मान है अपितु जीवन या जगत् मे प्राप्त होवेवाला जड़ एवं चेतन, दुनहीँ रूपके मूल रूपसे जड़ प्रकृति एवं चिन्मात्र पुरुष ई दु तत्वके सत्ता मान है ।
* जड़ प्रकृति '''सत्व''', '''रजस''' एवं '''तमस्''' - ई तीनो गुणके साम्यावस्थाके नाम है । ई गुण "बल च गुणवृत्तम्" [[न्याय]]के अनुसार प्रति क्षण परिगामी है । ई प्रकार साङ्ख्यके अनुसार पूरा विश्व त्रिगुणात्मक प्रकृतिके वास्तविक परिणाम है । शङ्कराचार्यके वेदान्तके भाँति भगवन्मायः के विवर्त अर्थात् असत् कार्य अथवा मिथ्या विलास न है । ई प्रकार प्रकृतिके पुरुषेके भाँति अज आउ नित्य माने एवं विश्वके प्रकृतिके वास्तविक परिणाम सत् कार्य मानेके कारण साङ्ख्य सच्चा अर्थमे बाह्यथार्थवादी या वस्तुवादी दर्शन है । किन्तु जड़ बाह्यथार्थवाद भोग्य होवेके कारण कोनो चेतन भोक्ताके अभावमे अपार्थक या अर्थशून्य अथवा निष्प्रयोजन है । अतः ओकर सार्थकताला साङ्ख्य चेतन पुरुष या आत्मोके मानेके कारण अध्यात्मवादी दर्शन है ।
==एकरो देखथिन==
* [[साङ्ख्यकारिका]]
* [[साङ्ख्यसूत्र]]
* [[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]
==सन्दर्भ==
{{टिप्पणीसूची}}
== बाहरी कड़ी ==
* [https://web.archive.org/web/20080827165418/http://sa.wikibooks.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0#.E0.A4.B5.E0.A5.88.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.97.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF: साङ्ख्यसूत्रके सम्पूर्ण पाठ] (देवनागरीमे)
* [http://books.google.co.in/books?id=xrEyt91GTgIC&pg=PT414&lpg=PT414&dq=न्यायभाष्य&source=bl&ots=bfXOhXyHTI&sig=ZUAc8YNliME65Q8ymn5nAGKyPFk&hl=en&ei=WFPVStCZHcfHlAeG9a2dCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CC0Q6AEwBw#v=onepage&q=न्यायभाष्य&f=false साङ्ख्यतत्व कौमुदी] (रमाशङ्कर भट्टाचार्य)
* [https://web.archive.org/web/20121025084634/http://panchjanya.com/arch/2005/11/20/File21.htm साङ्ख्य-दर्शन]
* [https://web.archive.org/web/20111219162618/http://satyagi.blogspot.com/2009/10/blog-post_10.html साङ्ख्य दर्शन] (सौरभ आत्रेय)
* [https://web.archive.org/web/20041023062627/http://www.philo.demon.co.uk/enumerat.htm साङ्ख्य दर्शन (पुरालेख)]
* [https://web.archive.org/web/20181122182043/https://arxiv.org/abs/physics/0303001 Comparison between Indian and Greek cosmology]
* [https://web.archive.org/web/20160303170453/http://www.indology.net/article71.html Maharshi Vyasa and Sankhya Shastra]
* [https://web.archive.org/web/20081217135225/http://sanskritdocuments.org/all_pdf/IshvarakRiShNasAnkyakArikA.pdf PDF file of Ishwarkrishna's sankhyakarikaa - 200BC (in Sanskrit) available for research purposes only]
* [https://web.archive.org/web/20080612145528/http://www.worldteachertrust.org/bk/sankhya/index.html Sankya - The Sacred Doctrine]
* [https://web.archive.org/web/20110920144819/http://anvarat.blogspot.com/2009/08/blog-post_07.html साङ्ख्यके सार] (दिनेशराय द्विवेदी)
* [https://web.archive.org/web/20110922172842/http://anvarat.blogspot.com/2009/08/blog-post.html परवर्ती साङ्ख्यमे २५मा तत्व 'पुरुष' के प्रवेश]
*[https://panini-sanskrit.blogspot.com/2019/05/ वाचस्पतिमिश्रकृत साङ्ख्यतत्त्व कौमुदी] (हिन्दी व्याख्या)
[[श्रेणी:हिन्दुधर्म]]
[[श्रेणी:दर्शन]]
3fumlgncqpuysz1ym5zfpbkn6s1b0o0
80343
80342
2026-09-20T05:03:01Z
Pataliputra01
5
80343
wikitext
text/x-wiki
[[भारतीय दर्शन]]के छौ दर्शनमे से '''साङ्ख्य''' दर्शनो एक है जे प्राचीनकालमे अत्यन्त लोकप्रिय एवं प्रथित होलै हल । ई दर्शन वेदान्त दर्शनके शाखा [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत]] [[वेदान्त दर्शन|वेदान्त]]से सर्वथा विपरीत मान्यता रखेवाला [[दर्शनशास्त्र|दर्शन]] है । एकर स्थापना करेवाला मूल व्यक्ति महर्षि [[कपिल]] कहल जा हथिन । 'साङ्ख्य' के शाब्दिक अर्थ है - 'सङ्ख्या सम्बन्धी' या विश्लेषण । एकर सबसे प्रमुख धारणा सृष्टिके प्रकृति पुरुषसे बनल होवेके है, एहाँ [[प्रकृति]] ([[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]से बनल) जड़ है आउ [[पुरुष]] (जीवात्मा) चेतन । [[योग]] शास्त्रके ऊर्जा स्रोत ([[ईडा|ईडा-]][[पिङ्गला]]), [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त]]के [[अर्धनारीश्वर|शिवशक्ति]]के सिद्धान्त एकर समानान्तर लोक है ।
[[भारतके संस्कृति|भारतीय संस्कृति]]मे साङ्ख्य दर्शनके स्थान अत्यन्त उच्च है । देशके उदात्त मस्तिष्क साङ्ख्यके विचार पद्धतिसे सोच हलथिन । [[वेदव्यास|महाभारतकार]] एहाँ तक कहलथिन हे कि ई लोकमे जेहु ज्ञान है ऊ साङ्ख्यसे ऐलै हे -
''ज्ञानं च लोके यदिहास्ति किञ्चित् साङ्ख्यागतं तच्च महन्महात्मन्''
(शान्ति पर्व ३०१.१०९)
वस्तुतः [[महाभारत]]मे दार्शनिक विचारके जे पृष्ठभूमि है ओकरामे साङ्ख्य शास्त्रके महत्वपूर्ण स्थान है । [[शान्तिपर्व]]के ढेर स्थल पर साङ्ख्य दर्शनके विचारके बड़ काव्यमय आउ रोचक ढङ्गसे उल्लेख कैल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके प्रभाव [[श्रीमद्भगवद्गीता|गीता]]मे प्रतिपादित दार्शनिक पृष्ठभूमि पर पर्याप्त रूपसे विद्यमान है ।
एकर लोकप्रियताके कारण एक ई अवश्य रहलै है कि ई दर्शन जीवनमे लोकेवाला वैषम्यके समाधान त्रिगुणात्मक प्रकृतिके सर्वकारण रूपमे प्रतिष्ठा करके बड़ सुन्दर ढङ्गसे केलकै । साङ्ख्याचार्यके ई प्रकृति कारणवादके महान् गुण ई है कि पृथक् पृथक् धर्म वाला [[सत्त्व]], [[रजस्]] एवं [[तमस्]] तत्वके आधार पर जगत् के विषमताके कैल गेल समाधान बड़ बुद्धिगम्य प्रतीत होव है । कोनो लौकिक समस्याके ईश्वरके नियम न मानके ई सब प्रकृतिके तालमेल बिगड़े आउ जीवके पुरुषार्थ न करेके कारण बतावल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके सबसे बड़ महानता ई है कि एकरामे [[सृष्टि]]के उत्पत्ति [[भगवान्]] द्वारा न मानल गेलै हे बल्कि एकरा एक विकासात्मक प्रक्रियाके रूपमे समझल गेलै है आउ मानल गेलै है कि सृष्टि अनेक अनेक अवस्थासे होके गुजरेके बाद अपन वर्तमान स्वरूपके प्राप्त होलै हे । ढेर विचारक महर्षि कपिलके अनीश्वरवादी मान हथिन किन्तु भगवद्गीता आउ [[सत्यार्थ प्रकाश]] नियन ग्रन्थमे ई धारणाके निषेध कैल गेलै हे ।
== साङ्ख्यके प्रमुख सिद्धान्त ==
* साङ्ख्य दृश्यमान विश्वके [[प्रकृति]]-[[पुरुष]] मूलक मान है । ओकर दृष्टिसे केवल चेतन या केवल अचेतन पदार्थके आधार पर ई चिदविदात्मक जगत् के सन्तोषप्रद व्याख्या न कैल जा सकै । एहीसे लौकायतिक आदि जड़वादी दर्शनके भाँति साङ्ख्य न केवल जड़ पदार्थे मान है आउ न अनेक वेदान्त सम्प्रदायके भाँति ऊ केवल चिन्मात्र ब्रह्म या आत्मेके जगत् के मूल मान है अपितु जीवन या जगत् मे प्राप्त होवेवाला जड़ एवं चेतन, दुनहीँ रूपके मूल रूपसे जड़ प्रकृति एवं चिन्मात्र पुरुष ई दु तत्वके सत्ता मान है ।
* जड़ प्रकृति '''सत्व''', '''रजस''' एवं '''तमस्''' - ई तीनो गुणके साम्यावस्थाके नाम है । ई गुण "बल च गुणवृत्तम्" [[न्याय]]के अनुसार प्रति क्षण परिगामी है । ई प्रकार साङ्ख्यके अनुसार पूरा विश्व त्रिगुणात्मक प्रकृतिके वास्तविक परिणाम है । शङ्कराचार्यके वेदान्तके भाँति भगवन्मायः के विवर्त अर्थात् असत् कार्य अथवा मिथ्या विलास न है । ई प्रकार प्रकृतिके पुरुषेके भाँति अज आउ नित्य माने एवं विश्वके प्रकृतिके वास्तविक परिणाम सत् कार्य मानेके कारण साङ्ख्य सच्चा अर्थमे बाह्यथार्थवादी या वस्तुवादी दर्शन है । किन्तु जड़ बाह्यथार्थवाद भोग्य होवेके कारण कोनो चेतन भोक्ताके अभावमे अपार्थक या अर्थशून्य अथवा निष्प्रयोजन है । अतः ओकर सार्थकताला साङ्ख्य चेतन पुरुष या आत्मोके मानेके कारण अध्यात्मवादी दर्शन है ।
* मूलतः दु तत्व मानहुँ पर साङ्ख्य परिणामिनी प्रकृतिके परिणामस्वरूप तेइस अवान्तर तत्वो मान है । तत्वके अर्थ है 'सत्य ज्ञान' । एकर अनुसार प्रकृतिसे महत् या बुद्धि, ओकरसे अहङ्कार, तामस, अहङ्कारसे पञ्च-तन्मात्र (शब्द, स्पर्श, रूप, रस एवं गन्ध) एवं सात्विक अहङ्कारसे इगारह इन्द्रिय (पञ्च ज्ञानेन्द्रिय, पञ्च कर्मेन्द्रिय आउ उभयात्मक मन) आउ अन्तमे पञ्च तन्मात्रसे क्रमशः आकाश, वायु, तेजस्, जल एवं पृथ्वी नामक पञ्च महाभूत, ई प्रकार तेइस तत्व क्रमशः उत्पन्न होव है । ई प्रकार मुख्यामुख्य भेदसे साङ्ख्य दर्शन २५ तत्व मान है । जैसन पहिले सङ्केत करल गेलै हे, प्राचीनतम साङ्ख्य ईश्वरके २६म तत्व मानित होतै । एकर साक्ष्य महाभारत, भागवत इत्यादि प्राचीन साहित्यमे प्राप्त होव है । यदि ई अनुमान यथार्थ होवे त साङ्ख्यके मूलतः ईश्वरवादी दर्शन माने पड़तै । किन्तु परवर्ती साङ्ख्य ईश्वरके कोनो स्थान न देइ । एकरासे परवर्ती साहित्यमे ऊ निरीश्वरवादी दर्शनके रूपेमे उल्लिखित मिल है ।
==एकरो देखथिन==
* [[साङ्ख्यकारिका]]
* [[साङ्ख्यसूत्र]]
* [[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]
==सन्दर्भ==
{{टिप्पणीसूची}}
== बाहरी कड़ी ==
* [https://web.archive.org/web/20080827165418/http://sa.wikibooks.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0#.E0.A4.B5.E0.A5.88.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.97.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF: साङ्ख्यसूत्रके सम्पूर्ण पाठ] (देवनागरीमे)
* [http://books.google.co.in/books?id=xrEyt91GTgIC&pg=PT414&lpg=PT414&dq=न्यायभाष्य&source=bl&ots=bfXOhXyHTI&sig=ZUAc8YNliME65Q8ymn5nAGKyPFk&hl=en&ei=WFPVStCZHcfHlAeG9a2dCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CC0Q6AEwBw#v=onepage&q=न्यायभाष्य&f=false साङ्ख्यतत्व कौमुदी] (रमाशङ्कर भट्टाचार्य)
* [https://web.archive.org/web/20121025084634/http://panchjanya.com/arch/2005/11/20/File21.htm साङ्ख्य-दर्शन]
* [https://web.archive.org/web/20111219162618/http://satyagi.blogspot.com/2009/10/blog-post_10.html साङ्ख्य दर्शन] (सौरभ आत्रेय)
* [https://web.archive.org/web/20041023062627/http://www.philo.demon.co.uk/enumerat.htm साङ्ख्य दर्शन (पुरालेख)]
* [https://web.archive.org/web/20181122182043/https://arxiv.org/abs/physics/0303001 Comparison between Indian and Greek cosmology]
* [https://web.archive.org/web/20160303170453/http://www.indology.net/article71.html Maharshi Vyasa and Sankhya Shastra]
* [https://web.archive.org/web/20081217135225/http://sanskritdocuments.org/all_pdf/IshvarakRiShNasAnkyakArikA.pdf PDF file of Ishwarkrishna's sankhyakarikaa - 200BC (in Sanskrit) available for research purposes only]
* [https://web.archive.org/web/20080612145528/http://www.worldteachertrust.org/bk/sankhya/index.html Sankya - The Sacred Doctrine]
* [https://web.archive.org/web/20110920144819/http://anvarat.blogspot.com/2009/08/blog-post_07.html साङ्ख्यके सार] (दिनेशराय द्विवेदी)
* [https://web.archive.org/web/20110922172842/http://anvarat.blogspot.com/2009/08/blog-post.html परवर्ती साङ्ख्यमे २५मा तत्व 'पुरुष' के प्रवेश]
*[https://panini-sanskrit.blogspot.com/2019/05/ वाचस्पतिमिश्रकृत साङ्ख्यतत्त्व कौमुदी] (हिन्दी व्याख्या)
[[श्रेणी:हिन्दुधर्म]]
[[श्रेणी:दर्शन]]
1133xc1wukgvbn1d6udzf3fhnz961g4
80344
80343
2026-09-20T05:03:43Z
Pataliputra01
5
80344
wikitext
text/x-wiki
[[भारतीय दर्शन]]के छौ दर्शनमे से '''साङ्ख्य''' दर्शनो एक है जे प्राचीनकालमे अत्यन्त लोकप्रिय एवं प्रथित होलै हल । ई दर्शन वेदान्त दर्शनके शाखा [[अद्वैत वेदान्त|अद्वैत]] [[वेदान्त दर्शन|वेदान्त]]से सर्वथा विपरीत मान्यता रखेवाला [[दर्शनशास्त्र|दर्शन]] है । एकर स्थापना करेवाला मूल व्यक्ति महर्षि [[कपिल]] कहल जा हथिन । 'साङ्ख्य' के शाब्दिक अर्थ है - 'सङ्ख्या सम्बन्धी' या विश्लेषण । एकर सबसे प्रमुख धारणा सृष्टिके प्रकृति पुरुषसे बनल होवेके है, एहाँ [[प्रकृति]] ([[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]से बनल) जड़ है आउ [[पुरुष]] (जीवात्मा) चेतन । [[योग]] शास्त्रके ऊर्जा स्रोत ([[ईडा|ईडा-]][[पिङ्गला]]), [[शाक्त सम्प्रदाय|शाक्त]]के [[अर्धनारीश्वर|शिवशक्ति]]के सिद्धान्त एकर समानान्तर लोक है ।
[[भारतके संस्कृति|भारतीय संस्कृति]]मे साङ्ख्य दर्शनके स्थान अत्यन्त उच्च है । देशके उदात्त मस्तिष्क साङ्ख्यके विचार पद्धतिसे सोच हलथिन । [[वेदव्यास|महाभारतकार]] एहाँ तक कहलथिन हे कि ई लोकमे जेहु ज्ञान है ऊ साङ्ख्यसे ऐलै हे -
''ज्ञानं च लोके यदिहास्ति किञ्चित् साङ्ख्यागतं तच्च महन्महात्मन्''
(शान्ति पर्व ३०१.१०९)
वस्तुतः [[महाभारत]]मे दार्शनिक विचारके जे पृष्ठभूमि है ओकरामे साङ्ख्य शास्त्रके महत्वपूर्ण स्थान है । [[शान्तिपर्व]]के ढेर स्थल पर साङ्ख्य दर्शनके विचारके बड़ काव्यमय आउ रोचक ढङ्गसे उल्लेख कैल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके प्रभाव [[श्रीमद्भगवद्गीता|गीता]]मे प्रतिपादित दार्शनिक पृष्ठभूमि पर पर्याप्त रूपसे विद्यमान है ।
एकर लोकप्रियताके कारण एक ई अवश्य रहलै है कि ई दर्शन जीवनमे लोकेवाला वैषम्यके समाधान त्रिगुणात्मक प्रकृतिके सर्वकारण रूपमे प्रतिष्ठा करके बड़ सुन्दर ढङ्गसे केलकै । साङ्ख्याचार्यके ई प्रकृति कारणवादके महान् गुण ई है कि पृथक् पृथक् धर्म वाला [[सत्त्व]], [[रजस्]] एवं [[तमस्]] तत्वके आधार पर जगत् के विषमताके कैल गेल समाधान बड़ बुद्धिगम्य प्रतीत होव है । कोनो लौकिक समस्याके ईश्वरके नियम न मानके ई सब प्रकृतिके तालमेल बिगड़े आउ जीवके पुरुषार्थ न करेके कारण बतावल गेलै हे । साङ्ख्य दर्शनके सबसे बड़ महानता ई है कि एकरामे [[सृष्टि]]के उत्पत्ति [[भगवान्]] द्वारा न मानल गेलै हे बल्कि एकरा एक विकासात्मक प्रक्रियाके रूपमे समझल गेलै है आउ मानल गेलै है कि सृष्टि अनेक अनेक अवस्थासे होके गुजरेके बाद अपन वर्तमान स्वरूपके प्राप्त होलै हे । ढेर विचारक महर्षि कपिलके अनीश्वरवादी मान हथिन किन्तु भगवद्गीता आउ [[सत्यार्थ प्रकाश]] नियन ग्रन्थमे ई धारणाके निषेध कैल गेलै हे ।
== साङ्ख्यके प्रमुख सिद्धान्त ==
* साङ्ख्य दृश्यमान विश्वके [[प्रकृति]]-[[पुरुष]] मूलक मान है । ओकर दृष्टिसे केवल चेतन या केवल अचेतन पदार्थके आधार पर ई चिदविदात्मक जगत् के सन्तोषप्रद व्याख्या न कैल जा सकै । एहीसे लौकायतिक आदि जड़वादी दर्शनके भाँति साङ्ख्य न केवल जड़ पदार्थे मान है आउ न अनेक वेदान्त सम्प्रदायके भाँति ऊ केवल चिन्मात्र ब्रह्म या आत्मेके जगत् के मूल मान है अपितु जीवन या जगत् मे प्राप्त होवेवाला जड़ एवं चेतन, दुनहीँ रूपके मूल रूपसे जड़ प्रकृति एवं चिन्मात्र पुरुष ई दु तत्वके सत्ता मान है ।
* जड़ प्रकृति '''सत्व''', '''रजस''' एवं '''तमस्''' - ई तीनो गुणके साम्यावस्थाके नाम है । ई गुण "बल च गुणवृत्तम्" [[न्याय]]के अनुसार प्रति क्षण परिगामी है । ई प्रकार साङ्ख्यके अनुसार पूरा विश्व त्रिगुणात्मक प्रकृतिके वास्तविक परिणाम है । शङ्कराचार्यके वेदान्तके भाँति भगवन्मायः के विवर्त अर्थात् असत् कार्य अथवा मिथ्या विलास न है । ई प्रकार प्रकृतिके पुरुषेके भाँति अज आउ नित्य माने एवं विश्वके प्रकृतिके वास्तविक परिणाम सत् कार्य मानेके कारण साङ्ख्य सच्चा अर्थमे बाह्यथार्थवादी या वस्तुवादी दर्शन है । किन्तु जड़ बाह्यथार्थवाद भोग्य होवेके कारण कोनो चेतन भोक्ताके अभावमे अपार्थक या अर्थशून्य अथवा निष्प्रयोजन है । अतः ओकर सार्थकताला साङ्ख्य चेतन पुरुष या आत्मोके मानेके कारण अध्यात्मवादी दर्शन है ।
* मूलतः दु तत्व मानहुँ पर साङ्ख्य परिणामिनी प्रकृतिके परिणामस्वरूप तेइस अवान्तर तत्वो मान है । तत्वके अर्थ है 'सत्य ज्ञान' । एकर अनुसार प्रकृतिसे महत् या बुद्धि, ओकरसे अहङ्कार, तामस, अहङ्कारसे पञ्च-तन्मात्र (शब्द, स्पर्श, रूप, रस एवं गन्ध) एवं सात्विक अहङ्कारसे इगारह इन्द्रिय (पञ्च ज्ञानेन्द्रिय, पञ्च कर्मेन्द्रिय आउ उभयात्मक मन) आउ अन्तमे पञ्च तन्मात्रसे क्रमशः आकाश, वायु, तेजस्, जल एवं पृथ्वी नामक पञ्च महाभूत, ई प्रकार तेइस तत्व क्रमशः उत्पन्न होव है । ई प्रकार मुख्यामुख्य भेदसे साङ्ख्य दर्शन २५ तत्व मान है । जैसन पहिले सङ्केत करल गेलै हे, प्राचीनतम साङ्ख्य ईश्वरके २६म तत्व मानित होतै । एकर साक्ष्य महाभारत, भागवत इत्यादि प्राचीन साहित्यमे प्राप्त होव है । यदि ई अनुमान यथार्थ होवे त साङ्ख्यके मूलतः ईश्वरवादी दर्शन माने पड़तै । किन्तु परवर्ती साङ्ख्य ईश्वरके कोनो स्थान न देइ । एकरासे परवर्ती साहित्यमे ऊ निरीश्वरवादी दर्शनके रूपेमे उल्लिखित मिल है ।
* '''साङ्ख्य दर्शनके २५ तत्व'''
:'''आत्मा''' ([[पुरुष]])
:'''तत्व''' ([[प्रकृति]])
:'''अन्तःकरण''' (3) : मन, बुद्धि, अहङ्कार
:'''ज्ञानेन्द्रिय''' (5) : नासिका, जिह्वा, नेत्र, त्वचा, कर्ण
:'''कर्मेन्द्रिय''' (5) : पाद, हस्त, उपस्थ, पायु, वाक्
:'''तन्मात्रा''' (5) : गन्ध, रस, रूप, स्पर्श, शब्द
:'''महाभूत''' (5) : पृथ्वी, जल, अग्नि, वायु, आकाश
==एकरो देखथिन==
* [[साङ्ख्यकारिका]]
* [[साङ्ख्यसूत्र]]
* [[पञ्चतत्त्व|पञ्चमहाभूत]]
==सन्दर्भ==
{{टिप्पणीसूची}}
== बाहरी कड़ी ==
* [https://web.archive.org/web/20080827165418/http://sa.wikibooks.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%A4%96%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%A4%E0%A5%8D%E0%A4%B0#.E0.A4.B5.E0.A5.88.E0.A4.B0.E0.A4.BE.E0.A4.97.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.A7.E0.A5.8D.E0.A4.AF.E0.A4.BE.E0.A4.AF: साङ्ख्यसूत्रके सम्पूर्ण पाठ] (देवनागरीमे)
* [http://books.google.co.in/books?id=xrEyt91GTgIC&pg=PT414&lpg=PT414&dq=न्यायभाष्य&source=bl&ots=bfXOhXyHTI&sig=ZUAc8YNliME65Q8ymn5nAGKyPFk&hl=en&ei=WFPVStCZHcfHlAeG9a2dCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CC0Q6AEwBw#v=onepage&q=न्यायभाष्य&f=false साङ्ख्यतत्व कौमुदी] (रमाशङ्कर भट्टाचार्य)
* [https://web.archive.org/web/20121025084634/http://panchjanya.com/arch/2005/11/20/File21.htm साङ्ख्य-दर्शन]
* [https://web.archive.org/web/20111219162618/http://satyagi.blogspot.com/2009/10/blog-post_10.html साङ्ख्य दर्शन] (सौरभ आत्रेय)
* [https://web.archive.org/web/20041023062627/http://www.philo.demon.co.uk/enumerat.htm साङ्ख्य दर्शन (पुरालेख)]
* [https://web.archive.org/web/20181122182043/https://arxiv.org/abs/physics/0303001 Comparison between Indian and Greek cosmology]
* [https://web.archive.org/web/20160303170453/http://www.indology.net/article71.html Maharshi Vyasa and Sankhya Shastra]
* [https://web.archive.org/web/20081217135225/http://sanskritdocuments.org/all_pdf/IshvarakRiShNasAnkyakArikA.pdf PDF file of Ishwarkrishna's sankhyakarikaa - 200BC (in Sanskrit) available for research purposes only]
* [https://web.archive.org/web/20080612145528/http://www.worldteachertrust.org/bk/sankhya/index.html Sankya - The Sacred Doctrine]
* [https://web.archive.org/web/20110920144819/http://anvarat.blogspot.com/2009/08/blog-post_07.html साङ्ख्यके सार] (दिनेशराय द्विवेदी)
* [https://web.archive.org/web/20110922172842/http://anvarat.blogspot.com/2009/08/blog-post.html परवर्ती साङ्ख्यमे २५मा तत्व 'पुरुष' के प्रवेश]
*[https://panini-sanskrit.blogspot.com/2019/05/ वाचस्पतिमिश्रकृत साङ्ख्यतत्त्व कौमुदी] (हिन्दी व्याख्या)
[[श्रेणी:हिन्दुधर्म]]
[[श्रेणी:दर्शन]]
pa3xuvw2swdaaya4edepthacgimv27e
हर्यङ्क वंश
0
18256
80345
2026-09-20T08:15:48Z
ऐक्टिवेटेड्
76
[[हर्यक वंश]] के पुनर्निर्देशित
80345
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[हर्यक वंश]]
suqng8l9dofdm4kyghpgox8jbtinw4c
पटना नगर निगम
0
18257
80348
2026-09-20T09:39:44Z
ऐक्टिवेटेड्
76
"[[:en:Special:Redirect/revision/1375748280|Patna Municipal Corporation]]" पन्नाके अनुवाद करके निर्मित कैल गेलै
80348
wikitext
text/x-wiki
{{ज्ञानसन्दूक विधायिका|name=पटना नगर निगम|native_name=|native_name_lang=मगही|coa_pic=Patna Municipal Corporation Logo.png|coa_res=200px|coa_alt=पिएमसि के लोगो|coa_caption=[[Emblem|पटना नगर निगमके प्रतीक]]|logo=|logo_res=180|house_type=[[नगर निगम (भारत)|नगर निगम]]|foundation={{start date and age|df=yes|1864|11|02}} ''पटना नगरपालिका'' के रूपमे|succeeded_by=''पटना नगर निगम'' {{start date and age|df=yes|1952|08|16}}|leader1_type=[[महापौर (भारत)|महापौर]]|leader1=सीता साहू|leader2_type=[[उपमहापौर]]|leader2=रेशमी कुमारी|leader3_type=[[नगर आयुक्त (भारत)|नगर आयुक्त]]|leader3=यशपाल मीना, [[भारतीय प्रशासनिक सेवा|आइएएस]]|last_election1=2022|next_election1=2027|meeting_place=द्वितीय तल, खण्ड-सि, [[मौर्यलोक]] परिसर, बुद्ध मार्ग, [[पटना]], [[बिहार]] - ८००००१|website={{URL | http://pmc.bihar.gov.in}}|seats=75}}
'''पटना नगर निगम,''' सङ्क्षिप्तमे '''पेएमसि''', [[भारत]]<nowiki/>के [[बिहार]]<nowiki/>के राजधानी [[पटना]]<nowiki/>के प्रशासनला उत्तरदायक नगरी स्थानीय शासन निकाय हे । ई [[पूर्वभारत|पूर्वी भारत]]<nowiki/>के सबसे पुरान नगर निगममे से एक हे आउ नगरके भीतरे नागरिक बुनियादी ढाँचा, स्वच्छता, नगरी नियोजन, सार्वजनिक स्वास्थ्य, जल निकासी, ठोस अपशिष्ट प्रबन्धन आउ नगरपालिका सेवाला उत्तरदायक हे ।
निगम पटना नगर निगम अधिनियम, १९५१ के प्रावधानके अन्तर्गत कार्य करहे आउ एकर अध्यक्षता महापौर द्वारा कैल जा हे, जखनिकि कार्यकारी कार्य बिहार सरकार द्वारा नियुक्त नगर आयुक्त द्वारा कैल जा हे ।
== इतिहास ==
पटना नगरपालिका २ नवम्बर १८६४ के स्थापित कैल गेलै । [[सर]] [[खान बहादुर]] [[खुदा बख्श]]<nowiki/>के १८८० मे [[भारतके गवर्नर जनरल|भारतके पूर्व गवर्नर जनरल]] [[जार्ज राबिन्सन, रिपनके प्रथम मार्केस|जार्ज राबिन्सन]]<nowiki/>के मन्त्रिमण्डलके अन्तर्गत नगरपालिकाके प्रथम मानद [[अध्यक्ष|उपाध्यक्ष]]<nowiki/>के रूपमे चुनल गेलै । एकरा १९१७ मे पटना सिटी नगरपालिकाके नामसे बदल देल गेलै । भारतमे नगर निगम व्यवस्था १६८८ मे मद्रास ([[चेन्नै]]) मे नगर निगमके गठनके साथे ब्रिटिश शासन खनि शुरू कैल गेलै । एकरा बाद १७६२ तक बम्बे ([[मुम्बई]]) आउ [[कलकता]]<nowiki/>मे नगर निगमके बनावल गेलै । पटना सिटी नगरपालिकाके साथे पटना प्रशासनिक समिति आउ पटना बाँकीपुर संयुक्त जल कार्य समितिके जगह पटना नगर निगम (पिएमसि) ले लेलकै जे पटना नगरपालिका अधिनियम, १९५१ के प्रावधानके अन्तर्गत १५ अगस्त १९५२ के अस्वित्वमे ऐलै । पिएमसि पार्षदके पहिला चुनाव मार्च १९५४ मे आयोजित कैल गेलै किन्तु ओखनी १ फरवरी १९५५ के अपन पद सम्भारलन ।
== विवरण ==
पटना नगर निगम १०८.८७ वर्ग किलोमीटरके क्षेत्रके प्रशासन करहे । छौ प्रशासनिक मण्डलके कार्यकारी नियन्त्रणमे रखले ७५ वार्ड हे जेकर [[२०११ के भारतीय जनगणना|२०११ के जनगणना]]<nowiki/>के अनुसार १७ लाख जनसङ्ख्या हे ।
प्रत्येक वार्ड पिएमसि मे एगो [[पार्षद]]<nowiki/>के चुनहे । [[महापौर (भारत)|महापौर]]<nowiki/>के सामान्य तौरपर अपना बीचसे साढ़े दु बरिसके कार्यकालला पार्षद द्वारा अप्रत्यक्ष चुनावके माध्यमसे चुनल जा हे ।
प्रत्येक प्रशासनिक मण्डलके प्रशासन एगो [[कार्यकारी अधिकारी]] द्वारा कैल जा हे जे [[बिहार सरकार]] द्वारा नियुक्त कैल जा हे । [[नगर आयुक्त (भारत)|नगर आयुक्त]] निगमके [[मुख्य कार्यकारी अधिकारी]] आउ कार्यकारी शाखाके प्रमुख होवहे । हालाँकि [[नगर निगम (भारत)|नगर निगम]] नगरके प्रशासनला नीति तय करेवाला विधायी निकाय हे किन्तु नीतिके निष्पादनला उत्तरदायक आयोग होवहे ।
स्थायी समितिके माध्यमसे निगम नगरी नियोजन करहे आउ सड़क, सरकारी सहयोग प्राप्त विद्यालय, अस्पताल आउ नगरपालिका बजारके रखरखाव करहे । पटनाके शीर्ष निकायके रूपमे निगम महापौर-परिषदके माध्यमसे अपन कार्य करहे जेेकरामे एगो महापौर, एगो उपमहापौर आउ पिएमसि के अन्य निर्वाचित सदस्य सम्मिलित होव हथिन । पिएमसि के कार्यमे जल आपूर्ति, [[जल निकासी]] आउ [[नाली व्यवस्था]], [[स्वच्छता]], [[ठोस अपशिष्ट प्रबन्धन]], [[सड़क प्रकाश व्यवस्था]] आउ भवनसे जुड़ल नियम सम्मिलित हे । ई जनम एवं मृत्यु पञ्जीकरणके मुद्दो देख हे । [[नगर आयुक्त (भारत)|नगर आयुक्त]] निगमके कार्यकारी प्रमुख हे जेकर सहयोग निगमके विभिन्न विभागके ढेर अधिकारी कर हथ।
प्रशासनिक मण्डल आउ वार्डः
{| class="wikitable sortable"
!प्रशासनिक मण्डल
!वार्डके कुल सङ्ख्या
!वार्ड
!मण्डल कार्यालय
|-
|अजीमाबाद
|१२
|५२, ५३, ५४, ५६, ५७, ५८, ५९, ६०, ६१, ६३, ६४, ६५
|सब्जी मण्डी, [[गुलजारबाग]]
|-
|बाँकीपुर
|१२
|३६, ३८, ३९, ४०, ४१, ४२, ४३, ४७, ४८, ४९, ५०, ५१
|अम्बेडकर भवन, [[राजेन्द्र नगर, पटना|राजेन्द्र नगर]]
|-
|कङ्कड़बाग
|११
|२९, ३०, ३१, ३२, ३३, ३४, ३५, ४४, ४५, ४६, ५५
|टेम्पो स्टैण्ड, [[कङ्कड़बाग]]
|-
|नया राजधानी
|१६
|३, ४, ९, १०, ११, १२, १३, १४, १५, १६, १७, १८, १९, २१, २८, ३७
|१० हार्डिङ्ग रोड
|-
|पाटलिपुत्र
|१६
|१, २, ५, ६, ७, ८, २०, २२, २२ए, २२बि, २२सि, २३, २४, २५, २६, २७
|[[बोरिङ्ग रोड]]
|-
|पटना नगर
|८
|६२, ६६, ६७, ६८, ६९, ७०, ७१, ७२
|सब्जी मण्डी, [[गुलजारबाग]]
|}
निगमके अलगे-अलगे आधारभूत संरचनाके काज पूरा करेला आठ इञ्जीनियरिङ्ग विभागो हे - अजीमाबाद विभाग, बाँकीपुर विभाग , गङ्गा विभाग, कङ्कड़बाग विभाग, नया राजधानी विभाग, पाटलिपुत्र विभाग, पटना नगर विभाग एवं वाटर बोर्ड विभाग आउ प्रत्येक विभागमे एगो कार्यकारी अभियन्ता होवहे ।
=== वार्ड ===
{| class="wikitable"
!क्षेत्र
!क्रम
!विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र
!वार्ड सङ्ख्या
!वार्ड पार्षद
!राजनैतिक समूह
|-
|
|1
|
|1
|छतिया देवी
|
|-
|
|2
|
|2
|बबीता कुमारी
|
|-
|
|3
|
|3
|प्रभा देवी
|
|-
|
|4
|
|4
|उषा देवी
|
|-
|
|5
|
|5
|दीपा रानी खान
|
|-
|
|6
|
|6
|धनराज देवी
|
|-
|
|7
|
|7
|अमर कुमार
|
|-
|
|8
|
|8
|रित्या रानी
|
|-
|
|9
|
|9
|आशीष कुमार शङ्कर
|
|-
|
|10
|
|10
|गीता देवी
|
|-
|
|11
|
|11
|रवि प्रकाश
|
|-
|
|12
|
|12
|सविता सिन्हा
|
|-
|
|13
|
|13
|गीत कुमार
|
|-
|
|14
|
|14
|श्वेता राय
|
|-
|
|15
|
|15
|शशि भूषण
|
|-
|
|16
|
|16
|जय प्रकाश सिंह
|
|-
|
|17
|
|17
|सोनी देवी
|
|-
|
|18
|
|18
|रञ्जन कुमार
|
|-
|
|19
|
|19
|शारदा देवी
|
|-
|
|20
|
|20
|भारती कुमारी
|
|-
|
|21
|
|21
|श्वेता रञ्जन
|
|-
|
|22
|
|22
|अनिता देवी
|
|-
|
|23
|
|22ए
|सुशीला कुमारी
|
|-
|
|24
|
|22बि
|सुचित्रा सिंह
|
|-
|
|25
|
|22सि
|अनिता देवी
|
|-
|
|26
|
|23
|कुमारी सारिका
|
|-
|
|27
|
|24
|ज्ञानवती देवी
|
|-
|
|28
|
|25
|रजनीकान्त
|
|-
|
|29
|
|26
|कान्ती देवी
|
|-
|
|30
|
|27
|रानी कुमारी
|
|-
|
|31
|
|28
|विनय कुमार
|
|-
|
|32
|
|29
|विकाश कुमार
|
|-
|
|33
|
|30
|कविरी सिंह
|
|-
|
|34
|
|31
|राधा शर्मा
|
|-
|
|35
|
|32
|पिङ्की यादव
|
|-
|
|36
|
|33
|शीला देवी
|
|-
|
|37
|
|34
|कुमार रञ्जीत
|
|-
|
|38
|
|35
|राज कुमार गुप्ता
|
|-
|
|39
|
|36
|राज कपूर शर्मा
|
|-
|
|40
|
|37
|सञ्जीव आनन्द
|
|-
|
|41
|
|38
|आशीष कुमार सिन्हा
|
|-
|
|42
|
|39
|राहुल यादव
|
|-
|
|43
|
|40
|असफर अहमद
|
|-
|
|44
|
|41
|किरण देवी
|
|-
|
|45
|
|42
|कैलाश प्रसाद यादव
|
|-
|
|46
|
|43
|रजनी सिन्हा
|
|-
|
|47
|
|44
|आशिष चन्द्र यादव
|
|-
|
|48
|
|45
|प्रभा देवी
|
|-
|
|49
|
|46
|पूनम शर्मा
|
|-
|
|50
|
|47
|सतीश कुमार
|
|-
|
|51
|
|48
|इन्द्रदीप कुमार चन्द्रवंशी
|
|-
|
|52
|
|49
|सीमा वर्मा
|
|-
|
|53
|
|50
|आरजू
|
|-
|
|54
|
|51
|ज्योति रञ्जन दास
|
|-
|
|55
|
|52
|महजरबी
|
|-
|
|56
|
|53
|किरण मेहता
|
|-
|
|57
|
|54
|विनय कुमार
|
|-
|
|58
|
|55
|कञ्चन कुमार
|
|-
|
|59
|
|56
|किस्मति देवी
|
|-
|
|60
|
|57
|गायत्री गुप्ता
|
|-
|
|61
|
|58
|स्वेता कुमारी
|
|-
|
|62
|
|59
|नीलम कुमारी
|
|-
|
|63
|
|60
|शोभा देवी
|
|-
|
|64
|
|61
|उषा देवी
|
|-
|
|65
|
|62
|तारा देवी
|
|-
|
|66
|
|63
|फैजुर रहमान खान
|
|-
|
|67
|
|64
|अब्दा कुरैशी
|
|-
|
|68
|
|65
|तारुणा राय
|
|-
|
|69
|
|66
|कान्ती देवी
|
|-
|
|70
|
|67
|मनोज कुमार
|
|-
|
|71
|
|68
|सुनीता देवी
|
|-
|
|72
|
|69
|मनोज मेहता
|
|-
|
|73
|
|70
|विनोद कुमार
|
|-
|
|74
|
|71
|अञ्जली राय
|
|-
|
|75
|
|72
|सन्धिया यादव
|
|}
== मुख्यालय ==
पटना नगर निगमके मुख्यालय [[मौर्यलोक]] परिसर, बुद्ध मार्ग, पटनामे स्थित हे ।
निगम नगरभरमे मण्डल कार्यालय आउ वार्ड स्तरके प्रशासनिक सुविधोके देखरेख करहे ।
== विभाग ==
पटना नगर निगमके मुख्यालयमे बिहार नगरपालिका अधिनियम, २००७ के अन्तर्गत सौँपल गेल विभिन्न कामके सञ्चालनला निम्न विभाग हे:
* स्थापना विभाग
* [[वित्त]] आउ लेखा विभाग
* [[राजस्व]] विभाग
* [[सम्पत्ति (भूमि)|सम्पत्ति]] सेक्शन
* योजना विभाग
* [[अभियान्त्रिकी]] विभाग
* [[नगरी नियोजन]] विभाग
* [[स्वच्छता]] विभाग
* [[सतर्कता समिति|सतर्कता]] विभाग
* [[विधि]] विभाग
* [[विधानपालिका|विधायी]] विभाग
* [[सूचनाके अधिकार अधिनियम, २००५|आरटिआइ]] विभाग
* ई-शासन विभाग
== राजस्व ==
निगम निम्नके माध्यमसे राजस्व उत्पन्न करहे:
* सम्पत्ति कर
* उपयोगकर्ता शुल्क आउ नगरपालिका शुल्क
* व्यापारिक लाइसेन्स
* विज्ञापन कर आउ अनुमति
* बिहार सरकार आउ भारत सरकारके अनुदान
* नगरपालिका सेवा शुल्क
सम्पत्ति कर नगरपालिकाके राजस्वके मुख्य स्रोतमे से एगो हे ।
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
== बाहरी कड़ी ==
* {{आधिकारिक जालस्थल|https://pmc.bihar.gov.in}}
{{पटना}}{{साञ्चा:Authority control}}
[[श्रेणी:Pages with unreviewed translations]]
jy8vxcw6f5shij890l5dr2a1kuw4wuh
80352
80348
2026-09-20T09:51:55Z
ऐक्टिवेटेड्
76
80352
wikitext
text/x-wiki
{{ज्ञानसन्दूक विधायिका
| name = पटना नगर निगम
| native_name =
| native_name_lang = मगही
| coa_pic = Patna Municipal Corporation Logo.png
| coa_res = 200px
| coa_alt = पिएमसि के लोगो
| coa_caption = [[प्रतीक चिन्ह|पटना नगर निगमके प्रतीक]]
| logo =
| logo_res = 180
| house_type = [[नगर निगम (भारत)|नगर निगम]]
| foundation = {{start date and age|df=yes|1864|11|02}} ''पटना नगरपालिका'' के रूपमे
| succeeded_by = ''पटना नगर निगम'' {{start date and age|df=yes|1952|08|16}}
| leader1_type = [[महापौर (भारत)|महापौर]]
| leader1 = सीता साहू
| leader2_type = [[उपमहापौर]]
| leader2 = रेशमी कुमारी
| leader3_type = [[नगर आयुक्त (भारत)|नगर आयुक्त]]
| leader3 = यशपाल मीना, [[भारतीय प्रशासनिक सेवा|आइएएस]]
| last_election1 = २०२२
| next_election1 = २०२७
| meeting_place = द्वितीय तल, खण्ड-सि, [[मौर्यलोक]] परिसर, बुद्ध मार्ग, [[पटना]], [[बिहार]] - ८००००१
| website = {{URL | http://pmc.bihar.gov.in}}
| seats = ७५
}}
'''पटना नगर निगम,''' सङ्क्षिप्तमे '''पेएमसि''', [[भारत]]के [[बिहार]]के राजधानी [[पटना]]के प्रशासनला उत्तरदायक नगरी स्थानीय शासन निकाय हे । ई [[पूर्वभारत|पूर्वी भारत]]के सबसे पुरान नगर निगममे से एक हे आउ नगरके भीतरे नागरिक बुनियादी ढाँचा, स्वच्छता, नगरी नियोजन, सार्वजनिक स्वास्थ्य, जल निकासी, ठोस अपशिष्ट प्रबन्धन आउ नगरपालिका सेवाला उत्तरदायक हे ।
निगम पटना नगर निगम अधिनियम, १९५१ के प्रावधानके अन्तर्गत कार्य करहे आउ एकर अध्यक्षता महापौर द्वारा कैल जा हे, जखनिकि कार्यकारी कार्य बिहार सरकार द्वारा नियुक्त नगर आयुक्त द्वारा कैल जा हे ।
== इतिहास ==
पटना नगरपालिका २ नवम्बर १८६४ के स्थापित कैल गेलै । [[सर]] [[खान बहादुर]] [[खुदा बख्श]]के १८८० मे [[भारतके गवर्नर जनरल|भारतके पूर्व गवर्नर जनरल]] [[जार्ज राबिन्सन, रिपनके प्रथम मार्केस|जार्ज राबिन्सन]]के मन्त्रिमण्डलके अन्तर्गत नगरपालिकाके प्रथम मानद [[अध्यक्ष|उपाध्यक्ष]]के रूपमे चुनल गेलै ।<ref>{{Cite book |last=सरकार |first=जादुनाथ |url=https://archive.org/details/studiesinmughali01sark_0/page/270/mode/1up?q=bodley |title=Khuda Bakhsh: The Indian Bodley |date=1920 |publisher=लॉङ्गमैन्स, ग्रीन एण्ड कम्पनी |pages=270–286}}</ref> एकरा १९१७ मे पटना सिटी नगरपालिकाके नामसे बदल देल गेलै । भारतमे नगर निगम व्यवस्था १६८८ मे मद्रास ([[चेन्नै]]) मे नगर निगमके गठनके साथे ब्रिटिश शासन खनि शुरू कैल गेलै । एकरा बाद १७६२ तक बम्बे ([[मुम्बई]]) आउ [[कलकता]]मे नगर निगमके बनावल गेलै ।<ref name="May ref5">{{cite news |last1=गुप्ता |first1=अनुपम |title=City Mayors: Indian Mayors |url=http://www.citymayors.com/mayors/indian-mayors.html |access-date=29 अक्टुबर 2021 |publisher=citymayors.com}}</ref> पटना सिटी नगरपालिकाके साथे पटना प्रशासनिक समिति आउ पटना बाँकीपुर संयुक्त जल कार्य समितिके जगह पटना नगर निगम (पिएमसि) ले लेलकै जे पटना नगरपालिका अधिनियम, १९५१ के प्रावधानके अन्तर्गत १५ अगस्त १९५२ के अस्वित्वमे ऐलै ।<ref>{{cite web|url=http://lrc.bih.nic.in/Gazetteer/Patna.aspx|title=Patna District Gazetteer|access-date=29 मई 2019|archive-date=3 अगस्त 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803172808/http://lrc.bih.nic.in/Gazetteer/Patna.aspx|url-status=dead}}</ref> पिएमसि पार्षदके पहिला चुनाव मार्च १९५४ मे आयोजित कैल गेलै किन्तु ओखनी १ फरवरी १९५५ के अपन पद सम्भारलन ।
== विवरण ==
पटना नगर निगम १०८.८७ वर्ग किलोमीटरके क्षेत्रके प्रशासन करहे । छौ प्रशासनिक मण्डलके कार्यकारी नियन्त्रणमे रखले ७५ वार्ड हे जेकर [[२०११ के भारतीय जनगणना|२०११ के जनगणना]]के अनुसार १७ लाख जनसङ्ख्या हे ।
प्रत्येक वार्ड पिएमसि मे एगो [[पार्षद]]के चुनहे । [[महापौर (भारत)|महापौर]]के सामान्य तौरपर अपना बीचसे साढ़े दु बरिसके कार्यकालला पार्षद द्वारा अप्रत्यक्ष चुनावके माध्यमसे चुनल जा हे ।
प्रत्येक प्रशासनिक मण्डलके प्रशासन एगो [[कार्यकारी अधिकारी]] द्वारा कैल जा हे जे [[बिहार सरकार]] द्वारा नियुक्त कैल जा हे । [[नगर आयुक्त (भारत)|नगर आयुक्त]] निगमके [[मुख्य कार्यकारी अधिकारी]] आउ कार्यकारी शाखाके प्रमुख होवहे । हालाँकि [[नगर निगम (भारत)|नगर निगम]] नगरके प्रशासनला नीति तय करेवाला विधायी निकाय हे किन्तु नीतिके निष्पादनला उत्तरदायक आयोग होवहे ।
स्थायी समितिके माध्यमसे निगम नगरी नियोजन करहे आउ सड़क, सरकारी सहयोग प्राप्त विद्यालय, अस्पताल आउ नगरपालिका बजारके रखरखाव करहे । पटनाके शीर्ष निकायके रूपमे निगम महापौर-परिषदके माध्यमसे अपन कार्य करहे जेेकरामे एगो महापौर, एगो उपमहापौर आउ पिएमसि के अन्य निर्वाचित सदस्य सम्मिलित होव हथिन । पिएमसि के कार्यमे जल आपूर्ति, [[जल निकासी]] आउ [[नाली व्यवस्था]], [[स्वच्छता]], [[ठोस अपशिष्ट प्रबन्धन]], [[सड़क प्रकाश व्यवस्था]] आउ भवनसे जुड़ल नियम सम्मिलित हे । ई जनम एवं मृत्यु पञ्जीकरणके मुद्दो देख हे । [[नगर आयुक्त (भारत)|नगर आयुक्त]] निगमके कार्यकारी प्रमुख हे जेकर सहयोग निगमके विभिन्न विभागके ढेर अधिकारी कर हथ।
प्रशासनिक मण्डल आउ वार्डः
{| class="wikitable sortable"
!प्रशासनिक मण्डल
!वार्डके कुल सङ्ख्या
!वार्ड
!मण्डल कार्यालय<ref>{{cite web |title=पटना नगर निगम |url=https://www.pmc.bihar.gov.in/CircleOfficials.aspx |website=pmc.bihar.gov.in}}</ref>
|-
|अजीमाबाद
|१२
|५२, ५३, ५४, ५६, ५७, ५८, ५९, ६०, ६१, ६३, ६४, ६५
|सब्जी मण्डी, [[गुलजारबाग]]
|-
|बाँकीपुर
|१२
|३६, ३८, ३९, ४०, ४१, ४२, ४३, ४७, ४८, ४९, ५०, ५१
|अम्बेडकर भवन, [[राजेन्द्र नगर, पटना|राजेन्द्र नगर]]
|-
|कङ्कड़बाग
|११
|२९, ३०, ३१, ३२, ३३, ३४, ३५, ४४, ४५, ४६, ५५
|टेम्पो स्टैण्ड, [[कङ्कड़बाग]]
|-
|नया राजधानी
|१६
|३, ४, ९, १०, ११, १२, १३, १४, १५, १६, १७, १८, १९, २१, २८, ३७
|१० हार्डिङ्ग रोड
|-
|पाटलिपुत्र
|१६
|१, २, ५, ६, ७, ८, २०, २२, २२ए, २२बि, २२सि, २३, २४, २५, २६, २७
|[[बोरिङ्ग रोड]]
|-
|पटना नगर
|८
|६२, ६६, ६७, ६८, ६९, ७०, ७१, ७२
|सब्जी मण्डी, [[गुलजारबाग]]
|}
निगमके अलगे-अलगे आधारभूत संरचनाके काज पूरा करेला आठ इञ्जीनियरिङ्ग विभागो हे - अजीमाबाद विभाग, बाँकीपुर विभाग , गङ्गा विभाग, कङ्कड़बाग विभाग, नया राजधानी विभाग, पाटलिपुत्र विभाग, पटना नगर विभाग एवं वाटर बोर्ड विभाग आउ प्रत्येक विभागमे एगो कार्यकारी अभियन्ता होवहे ।
=== वार्ड ===
{| class="wikitable"
!क्षेत्र
!क्रम
!विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र
!वार्ड सङ्ख्या
!वार्ड पार्षद<ref>{{Cite web |title=Ward Councillors - Patna Municipal Corporation |url=https://www.pmc.bihar.gov.in/ward-councillors.aspx |url-status=live }}</ref>
!राजनैतिक समूह
|-
|
|1
|
|1
|छतिया देवी
|
|-
|
|2
|
|2
|बबीता कुमारी
|
|-
|
|3
|
|3
|प्रभा देवी
|
|-
|
|4
|
|4
|उषा देवी
|
|-
|
|5
|
|5
|दीपा रानी खान
|
|-
|
|6
|
|6
|धनराज देवी
|
|-
|
|7
|
|7
|अमर कुमार
|
|-
|
|8
|
|8
|रित्या रानी
|
|-
|
|9
|
|9
|आशीष कुमार शङ्कर
|
|-
|
|10
|
|10
|गीता देवी
|
|-
|
|11
|
|11
|रवि प्रकाश
|
|-
|
|12
|
|12
|सविता सिन्हा
|
|-
|
|13
|
|13
|गीत कुमार
|
|-
|
|14
|
|14
|श्वेता राय
|
|-
|
|15
|
|15
|शशि भूषण
|
|-
|
|16
|
|16
|जय प्रकाश सिंह
|
|-
|
|17
|
|17
|सोनी देवी
|
|-
|
|18
|
|18
|रञ्जन कुमार
|
|-
|
|19
|
|19
|शारदा देवी
|
|-
|
|20
|
|20
|भारती कुमारी
|
|-
|
|21
|
|21
|श्वेता रञ्जन
|
|-
|
|22
|
|22
|अनिता देवी
|
|-
|
|23
|
|22ए
|सुशीला कुमारी
|
|-
|
|24
|
|22बि
|सुचित्रा सिंह
|
|-
|
|25
|
|22सि
|अनिता देवी
|
|-
|
|26
|
|23
|कुमारी सारिका
|
|-
|
|27
|
|24
|ज्ञानवती देवी
|
|-
|
|28
|
|25
|रजनीकान्त
|
|-
|
|29
|
|26
|कान्ती देवी
|
|-
|
|30
|
|27
|रानी कुमारी
|
|-
|
|31
|
|28
|विनय कुमार
|
|-
|
|32
|
|29
|विकाश कुमार
|
|-
|
|33
|
|30
|कविरी सिंह
|
|-
|
|34
|
|31
|राधा शर्मा
|
|-
|
|35
|
|32
|पिङ्की यादव
|
|-
|
|36
|
|33
|शीला देवी
|
|-
|
|37
|
|34
|कुमार रञ्जीत
|
|-
|
|38
|
|35
|राज कुमार गुप्ता
|
|-
|
|39
|
|36
|राज कपूर शर्मा
|
|-
|
|40
|
|37
|सञ्जीव आनन्द
|
|-
|
|41
|
|38
|आशीष कुमार सिन्हा
|
|-
|
|42
|
|39
|राहुल यादव
|
|-
|
|43
|
|40
|असफर अहमद
|
|-
|
|44
|
|41
|किरण देवी
|
|-
|
|45
|
|42
|कैलाश प्रसाद यादव
|
|-
|
|46
|
|43
|रजनी सिन्हा
|
|-
|
|47
|
|44
|आशिष चन्द्र यादव
|
|-
|
|48
|
|45
|प्रभा देवी
|
|-
|
|49
|
|46
|पूनम शर्मा
|
|-
|
|50
|
|47
|सतीश कुमार
|
|-
|
|51
|
|48
|इन्द्रदीप कुमार चन्द्रवंशी
|
|-
|
|52
|
|49
|सीमा वर्मा
|
|-
|
|53
|
|50
|आरजू
|
|-
|
|54
|
|51
|ज्योति रञ्जन दास
|
|-
|
|55
|
|52
|महजरबी
|
|-
|
|56
|
|53
|किरण मेहता
|
|-
|
|57
|
|54
|विनय कुमार
|
|-
|
|58
|
|55
|कञ्चन कुमार
|
|-
|
|59
|
|56
|किस्मति देवी
|
|-
|
|60
|
|57
|गायत्री गुप्ता
|
|-
|
|61
|
|58
|स्वेता कुमारी
|
|-
|
|62
|
|59
|नीलम कुमारी
|
|-
|
|63
|
|60
|शोभा देवी
|
|-
|
|64
|
|61
|उषा देवी
|
|-
|
|65
|
|62
|तारा देवी
|
|-
|
|66
|
|63
|फैजुर रहमान खान
|
|-
|
|67
|
|64
|अब्दा कुरैशी
|
|-
|
|68
|
|65
|तारुणा राय
|
|-
|
|69
|
|66
|कान्ती देवी
|
|-
|
|70
|
|67
|मनोज कुमार
|
|-
|
|71
|
|68
|सुनीता देवी
|
|-
|
|72
|
|69
|मनोज मेहता
|
|-
|
|73
|
|70
|विनोद कुमार
|
|-
|
|74
|
|71
|अञ्जली राय
|
|-
|
|75
|
|72
|सन्धिया यादव
|
|}
== मुख्यालय ==
पटना नगर निगमके मुख्यालय [[मौर्यलोक]] परिसर, बुद्ध मार्ग, पटनामे स्थित हे ।
निगम नगरभरमे मण्डल कार्यालय आउ वार्ड स्तरके प्रशासनिक सुविधोके देखरेख करहे ।
== विभाग ==
पटना नगर निगमके मुख्यालयमे बिहार नगरपालिका अधिनियम, २००७ के अन्तर्गत सौँपल गेल विभिन्न कामके सञ्चालनला निम्न विभाग हे:
* स्थापना विभाग
* [[वित्त]] आउ लेखा विभाग
* [[राजस्व]] विभाग
* [[सम्पत्ति (भूमि)|सम्पत्ति]] सेक्शन
* योजना विभाग
* [[अभियान्त्रिकी]] विभाग
* [[नगरी नियोजन]] विभाग
* [[स्वच्छता]] विभाग
* [[सतर्कता समिति|सतर्कता]] विभाग
* [[विधि]] विभाग
* [[विधानपालिका|विधायी]] विभाग
* [[सूचनाके अधिकार अधिनियम, २००५|आरटिआइ]] विभाग
* ई-शासन विभाग
== राजस्व ==
निगम निम्नके माध्यमसे राजस्व उत्पन्न करहे:
* सम्पत्ति कर
* उपयोगकर्ता शुल्क आउ नगरपालिका शुल्क
* व्यापारिक लाइसेन्स
* विज्ञापन कर आउ अनुमति
* बिहार सरकार आउ भारत सरकारके अनुदान
* नगरपालिका सेवा शुल्क
सम्पत्ति कर नगरपालिकाके राजस्वके मुख्य स्रोतमे से एगो हे ।
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
== बाहरी कड़ी ==
* {{आधिकारिक जालस्थल|https://pmc.bihar.gov.in}}
{{पटना}}
[[श्रेणी:बिहारमे नगर निगम]]
4hsw7cikzm62qfk0xgo5dk6eqg1t1xh
80354
80352
2026-09-20T09:55:10Z
ऐक्टिवेटेड्
76
/* वार्ड */
80354
wikitext
text/x-wiki
{{ज्ञानसन्दूक विधायिका
| name = पटना नगर निगम
| native_name =
| native_name_lang = मगही
| coa_pic = Patna Municipal Corporation Logo.png
| coa_res = 200px
| coa_alt = पिएमसि के लोगो
| coa_caption = [[प्रतीक चिन्ह|पटना नगर निगमके प्रतीक]]
| logo =
| logo_res = 180
| house_type = [[नगर निगम (भारत)|नगर निगम]]
| foundation = {{start date and age|df=yes|1864|11|02}} ''पटना नगरपालिका'' के रूपमे
| succeeded_by = ''पटना नगर निगम'' {{start date and age|df=yes|1952|08|16}}
| leader1_type = [[महापौर (भारत)|महापौर]]
| leader1 = सीता साहू
| leader2_type = [[उपमहापौर]]
| leader2 = रेशमी कुमारी
| leader3_type = [[नगर आयुक्त (भारत)|नगर आयुक्त]]
| leader3 = यशपाल मीना, [[भारतीय प्रशासनिक सेवा|आइएएस]]
| last_election1 = २०२२
| next_election1 = २०२७
| meeting_place = द्वितीय तल, खण्ड-सि, [[मौर्यलोक]] परिसर, बुद्ध मार्ग, [[पटना]], [[बिहार]] - ८००००१
| website = {{URL | http://pmc.bihar.gov.in}}
| seats = ७५
}}
'''पटना नगर निगम,''' सङ्क्षिप्तमे '''पेएमसि''', [[भारत]]के [[बिहार]]के राजधानी [[पटना]]के प्रशासनला उत्तरदायक नगरी स्थानीय शासन निकाय हे । ई [[पूर्वभारत|पूर्वी भारत]]के सबसे पुरान नगर निगममे से एक हे आउ नगरके भीतरे नागरिक बुनियादी ढाँचा, स्वच्छता, नगरी नियोजन, सार्वजनिक स्वास्थ्य, जल निकासी, ठोस अपशिष्ट प्रबन्धन आउ नगरपालिका सेवाला उत्तरदायक हे ।
निगम पटना नगर निगम अधिनियम, १९५१ के प्रावधानके अन्तर्गत कार्य करहे आउ एकर अध्यक्षता महापौर द्वारा कैल जा हे, जखनिकि कार्यकारी कार्य बिहार सरकार द्वारा नियुक्त नगर आयुक्त द्वारा कैल जा हे ।
== इतिहास ==
पटना नगरपालिका २ नवम्बर १८६४ के स्थापित कैल गेलै । [[सर]] [[खान बहादुर]] [[खुदा बख्श]]के १८८० मे [[भारतके गवर्नर जनरल|भारतके पूर्व गवर्नर जनरल]] [[जार्ज राबिन्सन, रिपनके प्रथम मार्केस|जार्ज राबिन्सन]]के मन्त्रिमण्डलके अन्तर्गत नगरपालिकाके प्रथम मानद [[अध्यक्ष|उपाध्यक्ष]]के रूपमे चुनल गेलै ।<ref>{{Cite book |last=सरकार |first=जादुनाथ |url=https://archive.org/details/studiesinmughali01sark_0/page/270/mode/1up?q=bodley |title=Khuda Bakhsh: The Indian Bodley |date=1920 |publisher=लॉङ्गमैन्स, ग्रीन एण्ड कम्पनी |pages=270–286}}</ref> एकरा १९१७ मे पटना सिटी नगरपालिकाके नामसे बदल देल गेलै । भारतमे नगर निगम व्यवस्था १६८८ मे मद्रास ([[चेन्नै]]) मे नगर निगमके गठनके साथे ब्रिटिश शासन खनि शुरू कैल गेलै । एकरा बाद १७६२ तक बम्बे ([[मुम्बई]]) आउ [[कलकता]]मे नगर निगमके बनावल गेलै ।<ref name="May ref5">{{cite news |last1=गुप्ता |first1=अनुपम |title=City Mayors: Indian Mayors |url=http://www.citymayors.com/mayors/indian-mayors.html |access-date=29 अक्टुबर 2021 |publisher=citymayors.com}}</ref> पटना सिटी नगरपालिकाके साथे पटना प्रशासनिक समिति आउ पटना बाँकीपुर संयुक्त जल कार्य समितिके जगह पटना नगर निगम (पिएमसि) ले लेलकै जे पटना नगरपालिका अधिनियम, १९५१ के प्रावधानके अन्तर्गत १५ अगस्त १९५२ के अस्वित्वमे ऐलै ।<ref>{{cite web|url=http://lrc.bih.nic.in/Gazetteer/Patna.aspx|title=Patna District Gazetteer|access-date=29 मई 2019|archive-date=3 अगस्त 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200803172808/http://lrc.bih.nic.in/Gazetteer/Patna.aspx|url-status=dead}}</ref> पिएमसि पार्षदके पहिला चुनाव मार्च १९५४ मे आयोजित कैल गेलै किन्तु ओखनी १ फरवरी १९५५ के अपन पद सम्भारलन ।
== विवरण ==
पटना नगर निगम १०८.८७ वर्ग किलोमीटरके क्षेत्रके प्रशासन करहे । छौ प्रशासनिक मण्डलके कार्यकारी नियन्त्रणमे रखले ७५ वार्ड हे जेकर [[२०११ के भारतीय जनगणना|२०११ के जनगणना]]के अनुसार १७ लाख जनसङ्ख्या हे ।
प्रत्येक वार्ड पिएमसि मे एगो [[पार्षद]]के चुनहे । [[महापौर (भारत)|महापौर]]के सामान्य तौरपर अपना बीचसे साढ़े दु बरिसके कार्यकालला पार्षद द्वारा अप्रत्यक्ष चुनावके माध्यमसे चुनल जा हे ।
प्रत्येक प्रशासनिक मण्डलके प्रशासन एगो [[कार्यकारी अधिकारी]] द्वारा कैल जा हे जे [[बिहार सरकार]] द्वारा नियुक्त कैल जा हे । [[नगर आयुक्त (भारत)|नगर आयुक्त]] निगमके [[मुख्य कार्यकारी अधिकारी]] आउ कार्यकारी शाखाके प्रमुख होवहे । हालाँकि [[नगर निगम (भारत)|नगर निगम]] नगरके प्रशासनला नीति तय करेवाला विधायी निकाय हे किन्तु नीतिके निष्पादनला उत्तरदायक आयोग होवहे ।
स्थायी समितिके माध्यमसे निगम नगरी नियोजन करहे आउ सड़क, सरकारी सहयोग प्राप्त विद्यालय, अस्पताल आउ नगरपालिका बजारके रखरखाव करहे । पटनाके शीर्ष निकायके रूपमे निगम महापौर-परिषदके माध्यमसे अपन कार्य करहे जेेकरामे एगो महापौर, एगो उपमहापौर आउ पिएमसि के अन्य निर्वाचित सदस्य सम्मिलित होव हथिन । पिएमसि के कार्यमे जल आपूर्ति, [[जल निकासी]] आउ [[नाली व्यवस्था]], [[स्वच्छता]], [[ठोस अपशिष्ट प्रबन्धन]], [[सड़क प्रकाश व्यवस्था]] आउ भवनसे जुड़ल नियम सम्मिलित हे । ई जनम एवं मृत्यु पञ्जीकरणके मुद्दो देख हे । [[नगर आयुक्त (भारत)|नगर आयुक्त]] निगमके कार्यकारी प्रमुख हे जेकर सहयोग निगमके विभिन्न विभागके ढेर अधिकारी कर हथ।
प्रशासनिक मण्डल आउ वार्डः
{| class="wikitable sortable"
!प्रशासनिक मण्डल
!वार्डके कुल सङ्ख्या
!वार्ड
!मण्डल कार्यालय<ref>{{cite web |title=पटना नगर निगम |url=https://www.pmc.bihar.gov.in/CircleOfficials.aspx |website=pmc.bihar.gov.in}}</ref>
|-
|अजीमाबाद
|१२
|५२, ५३, ५४, ५६, ५७, ५८, ५९, ६०, ६१, ६३, ६४, ६५
|सब्जी मण्डी, [[गुलजारबाग]]
|-
|बाँकीपुर
|१२
|३६, ३८, ३९, ४०, ४१, ४२, ४३, ४७, ४८, ४९, ५०, ५१
|अम्बेडकर भवन, [[राजेन्द्र नगर, पटना|राजेन्द्र नगर]]
|-
|कङ्कड़बाग
|११
|२९, ३०, ३१, ३२, ३३, ३४, ३५, ४४, ४५, ४६, ५५
|टेम्पो स्टैण्ड, [[कङ्कड़बाग]]
|-
|नया राजधानी
|१६
|३, ४, ९, १०, ११, १२, १३, १४, १५, १६, १७, १८, १९, २१, २८, ३७
|१० हार्डिङ्ग रोड
|-
|पाटलिपुत्र
|१६
|१, २, ५, ६, ७, ८, २०, २२, २२ए, २२बि, २२सि, २३, २४, २५, २६, २७
|[[बोरिङ्ग रोड]]
|-
|पटना नगर
|८
|६२, ६६, ६७, ६८, ६९, ७०, ७१, ७२
|सब्जी मण्डी, [[गुलजारबाग]]
|}
निगमके अलगे-अलगे आधारभूत संरचनाके काज पूरा करेला आठ इञ्जीनियरिङ्ग विभागो हे - अजीमाबाद विभाग, बाँकीपुर विभाग , गङ्गा विभाग, कङ्कड़बाग विभाग, नया राजधानी विभाग, पाटलिपुत्र विभाग, पटना नगर विभाग एवं वाटर बोर्ड विभाग आउ प्रत्येक विभागमे एगो कार्यकारी अभियन्ता होवहे ।
=== वार्ड ===
{| class="wikitable"
!क्षेत्र
!क्रम
!विधानसभा निर्वाचन क्षेत्र
!वार्ड सङ्ख्या
!वार्ड पार्षद<ref>{{Cite web |title=Ward Councillors - Patna Municipal Corporation |url=https://www.pmc.bihar.gov.in/ward-councillors.aspx |url-status=live }}</ref>
!राजनैतिक समूह
|-
|
|१
|
|१
|छतिया देवी
|
|-
|
|२
|
|२
|बबीता कुमारी
|
|-
|
|३
|
|३
|प्रभा देवी
|
|-
|
|४
|
|४
|उषा देवी
|
|-
|
|५
|
|५
|दीपा रानी खान
|
|-
|
|६
|
|६
|धनराज देवी
|
|-
|
|७
|
|७
|अमर कुमार
|
|-
|
|८
|
|८
|रित्या रानी
|
|-
|
|९
|
|९
|आशीष कुमार शङ्कर
|
|-
|
|१०
|
|१०
|गीता देवी
|
|-
|
|११
|
|११
|रवि प्रकाश
|
|-
|
|१२
|
|१२
|सविता सिन्हा
|
|-
|
|१३
|
|१३
|गीत कुमार
|
|-
|
|१४
|
|१४
|श्वेता राय
|
|-
|
|१५
|
|१५
|शशि भूषण
|
|-
|
|१६
|
|१६
|जय प्रकाश सिंह
|
|-
|
|१७
|
|१७
|सोनी देवी
|
|-
|
|१८
|
|१८
|रञ्जन कुमार
|
|-
|
|१९
|
|१९
|शारदा देवी
|
|-
|
|२०
|
|२०
|भारती कुमारी
|
|-
|
|२१
|
|२१
|श्वेता रञ्जन
|
|-
|
|२२
|
|२२
|अनिता देवी
|
|-
|
|२३
|
|२२ए
|सुशीला कुमारी
|
|-
|
|२४
|
|२२बि
|सुचित्रा सिंह
|
|-
|
|२५
|
|२२सि
|अनिता देवी
|
|-
|
|२६
|
|२३
|कुमारी सारिका
|
|-
|
|२७
|
|२४
|ज्ञानवती देवी
|
|-
|
|२८
|
|२५
|रजनीकान्त
|
|-
|
|२९
|
|२६
|कान्ती देवी
|
|-
|
|३०
|
|२७
|रानी कुमारी
|
|-
|
|३१
|
|२८
|विनय कुमार
|
|-
|
|३२
|
|२९
|विकाश कुमार
|
|-
|
|३३
|
|३०
|कविरी सिंह
|
|-
|
|३४
|
|३१
|राधा शर्मा
|
|-
|
|३५
|
|३२
|पिङ्की यादव
|
|-
|
|३६
|
|३३
|शीला देवी
|
|-
|
|३७
|
|३४
|कुमार रञ्जीत
|
|-
|
|३८
|
|३५
|राज कुमार गुप्ता
|
|-
|
|३९
|
|३६
|राज कपूर शर्मा
|
|-
|
|४०
|
|३७
|सञ्जीव आनन्द
|
|-
|
|४१
|
|३८
|आशीष कुमार सिन्हा
|
|-
|
|४२
|
|३९
|राहुल यादव
|
|-
|
|४३
|
|४०
|असफर अहमद
|
|-
|
|४४
|
|४१
|किरण देवी
|
|-
|
|४५
|
|४२
|कैलाश प्रसाद यादव
|
|-
|
|४६
|
|४३
|रजनी सिन्हा
|
|-
|
|४७
|
|४४
|आशिष चन्द्र यादव
|
|-
|
|४८
|
|४५
|प्रभा देवी
|
|-
|
|४९
|
|४६
|पूनम शर्मा
|
|-
|
|५०
|
|४७
|सतीश कुमार
|
|-
|
|५१
|
|४८
|इन्द्रदीप कुमार चन्द्रवंशी
|
|-
|
|५२
|
|४९
|सीमा वर्मा
|
|-
|
|५३
|
|५०
|आरजू
|
|-
|
|५४
|
|५१
|ज्योति रञ्जन दास
|
|-
|
|५५
|
|५२
|महजरबी
|
|-
|
|५६
|
|५३
|किरण मेहता
|
|-
|
|५७
|
|५४
|विनय कुमार
|
|-
|
|५८
|
|५५
|कञ्चन कुमार
|
|-
|
|५९
|
|५६
|किस्मति देवी
|
|-
|
|६०
|
|५७
|गायत्री गुप्ता
|
|-
|
|६१
|
|५८
|स्वेता कुमारी
|
|-
|
|६२
|
|५९
|नीलम कुमारी
|
|-
|
|६३
|
|६०
|शोभा देवी
|
|-
|
|६४
|
|६१
|उषा देवी
|
|-
|
|६५
|
|६२
|तारा देवी
|
|-
|
|६६
|
|६३
|फैजुर रहमान खान
|
|-
|
|६७
|
|६४
|अब्दा कुरैशी
|
|-
|
|६८
|
|६५
|तारुणा राय
|
|-
|
|६९
|
|६६
|कान्ती देवी
|
|-
|
|७०
|
|६७
|मनोज कुमार
|
|-
|
|७१
|
|६८
|सुनीता देवी
|
|-
|
|७२
|
|६९
|मनोज मेहता
|
|-
|
|७३
|
|७०
|विनोद कुमार
|
|-
|
|७४
|
|७१
|अञ्जली राय
|
|-
|
|७५
|
|७२
|सन्धिया यादव
|
|}
== मुख्यालय ==
पटना नगर निगमके मुख्यालय [[मौर्यलोक]] परिसर, बुद्ध मार्ग, पटनामे स्थित हे ।
निगम नगरभरमे मण्डल कार्यालय आउ वार्ड स्तरके प्रशासनिक सुविधोके देखरेख करहे ।
== विभाग ==
पटना नगर निगमके मुख्यालयमे बिहार नगरपालिका अधिनियम, २००७ के अन्तर्गत सौँपल गेल विभिन्न कामके सञ्चालनला निम्न विभाग हे:
* स्थापना विभाग
* [[वित्त]] आउ लेखा विभाग
* [[राजस्व]] विभाग
* [[सम्पत्ति (भूमि)|सम्पत्ति]] सेक्शन
* योजना विभाग
* [[अभियान्त्रिकी]] विभाग
* [[नगरी नियोजन]] विभाग
* [[स्वच्छता]] विभाग
* [[सतर्कता समिति|सतर्कता]] विभाग
* [[विधि]] विभाग
* [[विधानपालिका|विधायी]] विभाग
* [[सूचनाके अधिकार अधिनियम, २००५|आरटिआइ]] विभाग
* ई-शासन विभाग
== राजस्व ==
निगम निम्नके माध्यमसे राजस्व उत्पन्न करहे:
* सम्पत्ति कर
* उपयोगकर्ता शुल्क आउ नगरपालिका शुल्क
* व्यापारिक लाइसेन्स
* विज्ञापन कर आउ अनुमति
* बिहार सरकार आउ भारत सरकारके अनुदान
* नगरपालिका सेवा शुल्क
सम्पत्ति कर नगरपालिकाके राजस्वके मुख्य स्रोतमे से एगो हे ।
== सन्दर्भ ==
{{टिप्पणीसूची}}
== बाहरी कड़ी ==
* {{आधिकारिक जालस्थल|https://pmc.bihar.gov.in}}
{{पटना}}
[[श्रेणी:बिहारमे नगर निगम]]
qptf85z6mf09gleq25zuc1reb6eox0m
पटना नगरनिगम
0
18258
80349
2026-09-20T09:40:35Z
ऐक्टिवेटेड्
76
[[पटना नगर निगम]] के पुनर्निर्देशित
80349
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[पटना नगर निगम]]
h34q1z4bqq27xksw8g2wxajgubzjvuv
पटना नगरपालिका
0
18259
80350
2026-09-20T09:40:37Z
ऐक्टिवेटेड्
76
[[पटना नगर निगम]] के पुनर्निर्देशित
80350
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[पटना नगर निगम]]
h34q1z4bqq27xksw8g2wxajgubzjvuv
पटना नगर पालिका
0
18260
80351
2026-09-20T09:40:39Z
ऐक्टिवेटेड्
76
[[पटना नगर निगम]] के पुनर्निर्देशित
80351
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[पटना नगर निगम]]
h34q1z4bqq27xksw8g2wxajgubzjvuv