विकिपिडिया
maiwiki
https://mai.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE
MediaWiki 1.47.0-wmf.16
first-letter
मेडिया
विशेष
वार्ता
प्रयोगकर्ता
प्रयोगकर्ता वार्ता
विकिपिडिया
विकिपिडिया वार्ता
फाइल
फाइल वार्ता
मेडियाविकि
मेडियाविकि वार्ता
आकृति
आकृति वार्ता
मद्दत
मद्दत वार्ता
श्रेणी
श्रेणी वार्ता
TimedText
TimedText talk
मोड्युल
मोड्युल वार्ता
Event
Event talk
क्रिस्टिना रिक्की
0
22870
279686
244129
2026-08-21T22:17:24Z
PaulLim11
17225
Image
279686
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = क्रिस्टिना रिक्की</br>Christina Ricci
| image = Christina Ricci at Los Angeles Comic Con 2024-2.jpg
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{birth date and age|1980|2|12}}
| birth_place = [[स्यान्टा मोनिका, क्यालिफोर्निया]], यु.एस.
| alma_mater = [[मोन्टक्लेयर हाई स्कुल (न्यु जर्सी)|मोन्टक्लेयर हाई स्कुल]], [[न्यु जर्सी]]
| occupation = अभिनेत्री
| years_active = १९९०–वर्तमान
| education = [[मोर्रिसटाउन बेयर्ड स्कुल]]<br />[[प्रोफेसनल चिल्ड्रेन्स स्कुल]]
| spouse = {{marriage|जेम्स हीयरडेगन|2013}}
| children = १
| website =
}}
''' क्रिस्टिना रिक्की ''' (जन्म: १२ फरबरी १९८०) एक अमेरिकन चलचित्र अभिनेत्री छी। जे अपन अभिनय करियर बाल कलाकारके रुपमे व्यवसायिक विज्ञापनसँ पहचानल जाइत अछि। <ref>{{cite web|title=Christina Ricci is not just a normal girl|url=https://i-d.vice.com/en_us/article/christina-ricci-is-not-just-a-normal-girl|work=[[i-D Magazine]]|date=March 23, 2015|accessdate=September 12, 2015|archive-date=November 29, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151129162114/http://i-d.vice.com/en_us/article/christina-ricci-is-not-just-a-normal-girl|dead-url=yes}}</ref>
==चलचित्र शुरुवात==
==व्यक्तिगत जीवन==
==फिल्मोग्राफी==
==अवार्ड तथा मनोनयन==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
* {{IMDb name|207|Christina Ricci}}
* [http://www.livefastdieyoungbook.com/uschristinaricci.htm Christina Ricci Interview] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126001020/http://www.livefastdieyoungbook.com/uschristinaricci.htm |date=2010-01-26 }} by Al Weisel, ''US Magazine'', June 1998
* [http://www.emmys.com/celebrities/christina-ricci Christina Ricci] at Emmys.com
==एहो सभ देखी==
[[श्रेणी:सन् १९८० मे जन्म]]
[[श्रेणी:अमेरिकी अभिनेत्रीसभ]]
s21g7zq4mpmyk4ev4ko2qtpv0yjoka4
विकिपिडिया:नारी परियोजना/राष्ट्रियता अनुसार लेख/नेपाल
4
44028
279690
279637
2026-08-22T05:25:46Z
ListeriaBot
9342
Wikidata list updated [V2]
279690
wikitext
text/x-wiki
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item (COUNT(distinct ?sitelink) as ?count) WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q5 . ?item wdt:P21 wd:Q6581072 . ?item wdt:P27 wd:Q837 . ?sitelink schema:about ?item . ?item wikibase:sitelinks ?linkcount . FILTER (?linkcount >= 2) . FILTER NOT EXISTS { ?wmai schema:about ?item . ?wmai schema:inLanguage "mai" } } GROUP BY ?item ORDER BY DESC(?count)
|columns=number:#,label:Article,description,p106,p569,p570,p18,item
|thumb=100
|links=red
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Article
! description
! व्यवसाय
! जन्मतिथि
! मृत्युतिथि
! चित्र
! item
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Amrita Acharia]]
|
| [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र कलाकार]]<br/>[[चलचित्र निर्देशक]]
| data-sort-value="1987" | 1987-07-31
|
| [[फाइल:Amrita Acharia at Triforce SFF Awards 2014.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q4748667|Q4748667]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[तुलसा थापा]]
| महिला यौनकर्मी
| [[prostitute]]
| data-sort-value="1970" | 1970
| data-sort-value="1995" | 1995
|
| [[:d:Q7851966|Q7851966]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[रीता महतो]]
| महिला अधिकारकर्मी
| [[women's rights activist]]
| data-sort-value="1975" | 1975
|
|
| [[:d:Q18910356|Q18910356]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Princess Purnika of Nepal]]
|
| [[aristocrat]]
| data-sort-value="2000" | 2000-12-12
|
| [[फाइल:Purnika Shah.png|center|100px]]
| [[:d:Q4216633|Q4216633]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[प्रमिला रिजाल]]
| नेपाली एथलेटिक्स प्रतिस्पर्धी
| [[athletics competitor]]
| data-sort-value="1985" | 1985-05-01
|
|
| [[:d:Q540531|Q540531]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Mariska Pokharel]]
|
| [[अभिनेता]]
| data-sort-value="1996" | 1996-08-02
|
| [[फाइल:Mariska.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q67264740|Q67264740]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[गीता शाही]]
| नेपाली अभिनेत्री आ मोडल
| [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (लोक)|मोडल]]
| data-sort-value="1984" | 1984-02-03
|
| [[फाइल:Gita Shahi 2.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q37467229|Q37467229]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[अम्बालिका देवी]]
| नेपाली लेखक आ कवि (सन् १८९४-१९३६ )
| [[writer]]
| data-sort-value="1894" | 1894-05-20
| data-sort-value="1936" | 1936-12-15
| [[फाइल:Ambalika Devi.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q109247727|Q109247727]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[तारादेवी तुलाधर]]
| नेपाली सामाजिक कार्यकर्ता
| [[nurse]]<br/>[[social worker]]
| data-sort-value="1931" | 1931-08-21
| data-sort-value="2012" | 2012-11-27
| [[फाइल:Tara devi tuladhar 1961.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q7685055|Q7685055]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[तेजश्री थापा]]
| मानव अधिकारकर्मी, ओकिल आ खोजकर्ता
| [[human rights defender]]<br/>[[lawyer]]<br/>[[writer]]
| data-sort-value="1966" | 1966-11-10
| data-sort-value="2019" | 2019-03-26
|
| [[:d:Q62581438|Q62581438]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[पेम्बा डोमा शेर्पा]]
| नेपाली पर्वतारोही
| [[mountaineer]]
| data-sort-value="1970" | 1970-07-07
| data-sort-value="2007" | 2007-05-22
| [[फाइल:Pemba Doma Sherpa.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q4357604|Q4357604]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[Usha Poudel]]
|
| [[अभिनेता]]
| data-sort-value="1977" | 1977-08-29
|
|
| [[:d:Q7901891|Q7901891]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[योग माया]]
| नेपाली अभियन्ता, समाजसेविका
| [[activist]]
| data-sort-value="1861" | 1861
| data-sort-value="1942" | 1942
| [[फाइल:Yogmaya in Sanctum.JPG|center|100px]]
| [[:d:Q8054419|Q8054419]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[सरस्वती चौधरी]]
| नेपाली महिला एथलेटिक्स खेलाडी
| [[sprinter]]
| data-sort-value="1997" | 1997-02-12
|
|
| [[:d:Q68973687|Q68973687]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[मोतिलक्ष्मी उपासिका]]
| नेपाली कवि
| [[writer]]<br/>[[कवि]]
| data-sort-value="1909" | 1909-06-30
| data-sort-value="1997" | 1997
| [[फाइल:Moti laxmi upasika.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q16013979|Q16013979]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[देवकुमारी थापा]]
| नेपाली लेखिका
| [[writer]]
| data-sort-value="1928" | 1928-04-14
| data-sort-value="2011" | 2011-05-05
|
| [[:d:Q19679184|Q19679184]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[इन्द्र राज्यलक्ष्मी देवी शाह]]
| नेपालक रानी
|
| data-sort-value="1924" | 1924-07-25
| data-sort-value="1950" | 1950-09-04
| [[फाइल:Crown Princess Indra of Nepal.png|center|100px]]
| [[:d:Q20904033|Q20904033]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[Princess Sharada Shah of Nepal]]
|
| [[social worker]]
| data-sort-value="1943" | 1943-02-02
| data-sort-value="2001" | 2001-06-01
|
| [[:d:Q20985666|Q20985666]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[सिता मगर]]
| नेपालक महिला क्रिकेटर
| [[cricketer]]
| data-sort-value="1992" | 1992-03-05
|
| [[फाइल:Sita Rana Magar.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q47089235|Q47089235]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[Pasang Lhamu Sherpa Akita]]
|
| [[mountaineer]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
|
| [[:d:Q27975671|Q27975671]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[बिन्दा पाण्डे]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1966" | 1966-12-30
|
| [[फाइल:Binda pandey.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q27991297|Q27991297]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[सङ्गीता मगर]]
| नेपाली महिला अधिकारकर्मी
| [[human rights defender]]
| data-sort-value="1995" | 1990s
|
|
| [[:d:Q63384810|Q63384810]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[Usha Sherchan]]
|
| [[कवि]]<br/>[[lyricist]]
| data-sort-value="1955" | 1955-08-22
|
| [[फाइल:Usha Sherchan1.JPG|center|100px]]
| [[:d:Q110983836|Q110983836]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[Sony Rana]]
|
| [[aircraft pilot]]
| data-sort-value="1965" | 1965-10-17
|
| [[फाइल:Sony rana nepal airlines.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q112301862|Q112301862]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[Shanti Thatal]]
|
| [[composer]]
| data-sort-value="1938" | 1938
|
|
| [[:d:Q7489082|Q7489082]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[केल्साङ चुकी तेथोङ]]
| अभिनेत्री आ चलचित्र निर्देशक
| [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र कलाकार]]<br/>[[singer]]
| data-sort-value="1957" | 1957-11
|
| [[फाइल:CHUCKIE KESLANG TETHONG.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q3194932|Q3194932]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[Princess Prerana of Nepal]]
|
| [[royalty]]
| data-sort-value="1978" | 1978-02-20
|
|
| [[:d:Q4202325|Q4202325]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[करिश्मा कार्की]]
| नेपाली तैराक
| [[swimmer]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
|
| [[:d:Q6371086|Q6371086]]
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[Dwarika Devi Thakurani]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1915" | 1915-10-28
| data-sort-value="2002" | 2002-12-10
|
| [[:d:Q13182410|Q13182410]]
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[धनकुमारी बज्राचार्य]]
| नेपाली कुमारी
| [[Kumari]]
|
|
|
| [[:d:Q68005618|Q68005618]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[सुभद्रा अघिकारी]]
|
| [[अभिनेता]]
| data-sort-value="1946" | 1946
| data-sort-value="2019" | 2019
|
| [[:d:Q75186198|Q75186198]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[सन्तोषी श्रेष्ठ]]
|
| [[athlete]]<br/>[[athletics competitor]]
| data-sort-value="1993" | 1993-08-01
|
| [[फाइल:Santoshi shrestha.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q82908710|Q82908710]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[नाङ्सल तामाङ]]
| ब्याडमिन्टन खेलाडी
| [[ब्याडमिन्टन खेलाडी]]
| data-sort-value="1987" | 1987-12-28
|
|
| [[:d:Q18175685|Q18175685]]
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[आस्था राउत]]
| नेपाली गायिका आ गीतकार
| [[singer]]<br/>[[songwriter]]
| data-sort-value="1990" | 1990-04-30
|
|
| [[:d:Q18720205|Q18720205]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[अनु लामा]]
| नेपाली फुटबल खेलाडी
| [[फुटबल खेलाडी]]
| data-sort-value="1987" | 1987-10-03
|
|
| [[:d:Q19594161|Q19594161]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[फुपु ल्हामु खत्री]]
| नेपाली जुडो खेलाडी
| [[judoka]]
| data-sort-value="1996" | 1996-10-05
|
|
| [[:d:Q19680748|Q19680748]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[रेश्मा गुरुङ]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[अभिनेता]]
| data-sort-value="1991" | 1991
|
| [[फाइल:Rishma Gurung.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q22278070|Q22278070]]
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[Srijana Regmi]]
|
| [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[beauty pageant contestant]]
| data-sort-value="1992" | 1992-12-28
|
|
| [[:d:Q23796629|Q23796629]]
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[Mamata Thapa]]
|
| [[cricketer]]
| data-sort-value="1991" | 1991-09-13
|
|
| [[:d:Q24805189|Q24805189]]
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[अञ्जली चन्द]]
|
| [[cricketer]]
| data-sort-value="1995" | 1995-09-16
|
|
| [[:d:Q47087998|Q47087998]]
|-
| style='text-align:right'| 41
| [[सरिता मगर]]
| नेपलक राष्ट्रिय महिलाक क्रिकेट टिम
| [[cricketer]]
| data-sort-value="1992" | 1992-07-22
|
|
| [[:d:Q47089209|Q47089209]]
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[करुणा भण्डारी]]
|
| [[cricketer]]
| data-sort-value="1988" | 1988-11-24
|
|
| [[:d:Q47089258|Q47089258]]
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[श्वेता खड्का]]
| नेपाली अभिनेत्री
| [[अभिनेता]]
|
|
|
| [[:d:Q47465252|Q47465252]]
|-
| style='text-align:right'| 44
| [[ममता चौधरी]]
|
| [[cricketer]]
| data-sort-value="1998" | 1998-09-27
|
|
| [[:d:Q31766931|Q31766931]]
|-
| style='text-align:right'| 45
| [[सोनिया भट्ट]]
| नेपाली जुडो खेलाडी
| [[judoka]]
| data-sort-value="2002" | 2002-01-04
|
|
| [[:d:Q107456052|Q107456052]]
|-
| style='text-align:right'| 46
| [[Shashikala Manandhar]]
|
| [[novelist]]
| data-sort-value="1960" | 1960
|
|
| [[:d:Q7490570|Q7490570]]
|-
| style='text-align:right'| 47
| [[Chandra Kala Thapa]]
|
| [[athletics competitor]]
| data-sort-value="1980" | 1980-09-02
|
|
| [[:d:Q5071283|Q5071283]]
|-
| style='text-align:right'| 48
| [[Kritika Shah]]
|
|
| data-sort-value="2004" | 2004-10-16
|
|
| [[:d:Q646202|Q646202]]
|-
| style='text-align:right'| 49
| [[Sneh Rana]]
|
| [[sport shooter]]
| data-sort-value="1993" | 1993-05-29
|
|
| [[:d:Q3371761|Q3371761]]
|-
| style='text-align:right'| 50
| [[Ming Kipa]]
|
| [[mountaineer]]
| data-sort-value="1988" | 1988
|
|
| [[:d:Q6864647|Q6864647]]
|-
| style='text-align:right'| 51
| [[Nagma Shrestha]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[beauty pageant contestant]]
| data-sort-value="1991" | 1991-11-10
|
|
| [[:d:Q6958877|Q6958877]]
|-
| style='text-align:right'| 52
| [[Rojisha Shahi]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[beauty pageant contestant]]
| data-sort-value="1993" | 1993-09-17
|
|
| [[:d:Q9011799|Q9011799]]
|-
| style='text-align:right'| 53
| [[Bina Theeng Tamang]]
|
| [[writer]]
| data-sort-value="1980" | 1980-08-26
|
| [[फाइल:Bina maya.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q80656302|Q80656302]]
|-
| style='text-align:right'| 54
| [[Asha Bhushal]]
|
| [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (लोक)|मोडल]]
|
|
| [[फाइल:Aasha bhusal.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q113481961|Q113481961]]
|-
| style='text-align:right'| 55
| [[Nagina Yadav]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
| [[फाइल:Nagina Yadav नगिना यादव Member of Parliament, Pratinidhi Sabha Nepali Congress (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q115786179|Q115786179]]
|-
| style='text-align:right'| 56
| [[निशा डाँगी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q115857180|Q115857180]]
|-
| style='text-align:right'| 57
| [[Bimala Rai Paudyal]]
|
| [[civil servant]]
|
|
| [[फाइल:Dr. Bimala Rai Paudyal Former Minister विमला राई पौड्याल.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q116245418|Q116245418]]
|-
| style='text-align:right'| 58
| [[रोशनी रसाइली]]
| नेपाली गायीका
| [[singer]]
| data-sort-value="1984" | 1984-11-05
|
| [[फाइल:Singer roshani rasaili.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q120496223|Q120496223]]
|-
| style='text-align:right'| 59
| [[Durga Ghimire]]
|
| [[सामाजिक कार्यकर्ता]]<br/>[[social worker]]
| data-sort-value="1948" | 1948-05-12
|
|
| [[:d:Q15930927|Q15930927]]
|-
| style='text-align:right'| 60
| [[Chandra Kumari Gurung]]
|
|
| data-sort-value="1956" | 1956
|
|
| [[:d:Q16166617|Q16166617]]
|-
| style='text-align:right'| 61
| [[Ciney Gurung]]
|
| [[singer]]
| data-sort-value="1977" | 1977-12-08
|
|
| [[:d:Q16204227|Q16204227]]
|-
| style='text-align:right'| 62
| [[Devu Thapa]]
|
| [[judoka]]
| data-sort-value="1974" | 1974-02-07
|
|
| [[:d:Q16215125|Q16215125]]
|-
| style='text-align:right'| 63
| [[Deeya Maskey]]
|
| [[अभिनेता]]
|
|
|
| [[:d:Q16732105|Q16732105]]
|-
| style='text-align:right'| 64
| [[Nimdoma Sherpa]]
|
| [[mountaineer]]
| data-sort-value="1991" | 1991
|
|
| [[:d:Q16762305|Q16762305]]
|-
| style='text-align:right'| 65
| [[Meera Rana]]
|
| [[artist]]<br/>[[singer]]
| data-sort-value="1951" | 1951-09-24
|
| [[फाइल:Meera Rana.png|center|100px]]
| [[:d:Q19682593|Q19682593]]
|-
| style='text-align:right'| 66
| [[Dil Maya Karki]]
|
| [[athletics competitor]]
| data-sort-value="1988" | 1988-10-05<br/>1988-08-05
|
|
| [[:d:Q20895958|Q20895958]]
|-
| style='text-align:right'| 67
| [[Princess Shova Shahi of Nepal]]
|
|
| data-sort-value="1949" | 1949-01-13
|
| [[फाइल:Statiefoto van Koninklijke familie, voorste rij HM, Koning Nepal, Koningin Nepal, Bestanddeelnr 920-2634 (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q21067412|Q21067412]]
|-
| style='text-align:right'| 68
| [[Nisha Rawal]]
|
| [[taekwondo athlete]]
| data-sort-value="1995" | 1995-09-11
|
| [[फाइल:Olynisharawal.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q24678840|Q24678840]]
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[Pooja Sharma]]
|
| [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र कलाकार]]<br/>[[film producer]]<br/>[[मोडल (लोक)|मोडल]]
| data-sort-value="1992" | 1992-04-30
|
| [[फाइल:Pooja Sharma.png|center|100px]]
| [[:d:Q47464777|Q47464777]]
|-
| style='text-align:right'| 70
| [[Preeti Rai]]
|
| [[फुटबल खेलाडी]]
| data-sort-value="2004" | 2004
|
| [[फाइल:Preeti Rai Women’s National Football Team 1 (cropped).png|center|100px]]
| [[:d:Q125429179|Q125429179]]
|-
| style='text-align:right'| 71
| [[Laxmi Kunwar]]
|
| [[swimmer]]
| data-sort-value="1989" | 1989-03-29
|
|
| [[:d:Q28718095|Q28718095]]
|-
| style='text-align:right'| 72
| [[Shrisha Karki]]
|
| [[अभिनेता]]
| data-sort-value="1978" | 1978
| data-sort-value="2002" | 2002-10-14
|
| [[:d:Q55194938|Q55194938]]
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[Khandro Lhamo]]
|
| [[physician]]
| data-sort-value="1914" | 1914
| data-sort-value="2003" | 2003-03-30
| [[फाइल:Dilgo Khyentse Family.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q59877941|Q59877941]]
|-
| style='text-align:right'| 74
| [[सोनु खड्का]]
|
| [[cricketer]]
| data-sort-value="1994" | 1994-09-14
|
|
| [[:d:Q50717956|Q50717956]]
|-
| style='text-align:right'| 75
| [[Upama Kumari Dev]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1974" | 1974-12-16
|
| [[फाइल:Upama Kumari Dev.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q63638793|Q63638793]]
|-
| style='text-align:right'| 76
| [[Bandana Nepal]]
|
| [[dancer]]
| data-sort-value="2001" | 2001
|
|
| [[:d:Q96059398|Q96059398]]
|-
| style='text-align:right'| 77
| [[Sonika Manandhar]]
|
| [[environmentalist]]<br/>[[programmer]]
| data-sort-value="1990" | 1990-01-17
|
| [[फाइल:Sonika Manandhar UN Award Speech.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q104420892|Q104420892]]
|-
| style='text-align:right'| 78
| [[Sneha Shrestha]]
|
| [[artist]]<br/>[[educator]]<br/>[[social entrepreneur]]<br/>[[graffiti artist]]
|
|
|
| [[:d:Q106418972|Q106418972]]
|-
| style='text-align:right'| 79
| [[Sushila Koirala]]
|
| [[dancer]]<br/>[[theatre director]]<br/>[[First Lady]]
| data-sort-value="1923" | 1923
| data-sort-value="2007" | 2007-07-13
|
| [[:d:Q107338076|Q107338076]]
|-
| style='text-align:right'| 80
| [[Belmaya Nepali]]
|
| [[documentary filmmaker]]
|
|
|
| [[:d:Q109283523|Q109283523]]
|-
| style='text-align:right'| 81
| [[Bhuwan Dhungana]]
|
| [[कवि]]<br/>[[writer]]
| data-sort-value="1947" | 1947-08-02
|
|
| [[:d:Q109549920|Q109549920]]
|-
| style='text-align:right'| 82
| [[Bimala Tumkhewa]]
|
| [[कवि]]<br/>[[writer]]
| data-sort-value="1978" | 1978
|
| [[फाइल:Bimala Tumkhewa.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q109558472|Q109558472]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[Jhuma Limbu]]
|
| [[संगीतकार]]<br/>[[researcher]]
|
|
| [[फाइल:Jhuma Limbu.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q110876614|Q110876614]]
|-
| style='text-align:right'| 84
| [[Sapana Pradhan Malla]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[judge]]
| data-sort-value="1963" | 1963
|
| [[फाइल:Sapana Pradhan Malla.png|center|100px]]
| [[:d:Q7420908|Q7420908]]
|-
| style='text-align:right'| 85
| [[Chitra Lekha Yadav]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1965" | 1965
|
|
| [[:d:Q5102298|Q5102298]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| [[Uma Singh]]
|
| [[journalist]]
| data-sort-value="1983" | 1983
| data-sort-value="2009" | 2009<br/>2009-01-11
|
| [[:d:Q1188773|Q1188773]]
|-
| style='text-align:right'| 87
| [[Prekshya Shah]]
|
|
| data-sort-value="1952" | 1952-01-19
| data-sort-value="2001" | 2001-11-12
|
| [[:d:Q3910252|Q3910252]]
|-
| style='text-align:right'| 88
| [[Moni Mulepati]]
|
| [[mountaineer]]
| data-sort-value="1980" | 1980
|
| [[फाइल:41214461 everestlarga.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q6899850|Q6899850]]
|-
| style='text-align:right'| 89
| [[Sushma Joshi]]
|
| [[writer]]<br/>[[director]]<br/>[[artist]]
| data-sort-value="1973" | 1973-05-26
|
| [[फाइल:Sushma Joshi.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q7648973|Q7648973]]
|-
| style='text-align:right'| 90
| [[Zenisha Moktan]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[beauty pageant contestant]]
|
|
|
| [[:d:Q8069096|Q8069096]]
|-
| style='text-align:right'| 91
| [[Bivaswari Rai]]
|
| [[sport shooter]]
| data-sort-value="1970" | 1970-03-25
|
|
| [[:d:Q11854223|Q11854223]]
|-
| style='text-align:right'| 92
| [[सिन्धु मल्ल]]
| गायिका
| [[singer]]
| data-sort-value="1982" | 1982-12-30
|
| [[फाइल:Sindhu Malla in Nepali Cultural dress (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q65448985|Q65448985]]
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[Saraswati Pratikshya]]
|
| [[writer]]
| data-sort-value="1981" | 1981-05-23
|
|
| [[:d:Q66819197|Q66819197]]
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[Kantika Sejuwal]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
| [[फाइल:Kantika Sejuwal कांतिका सेजुवाल Member of Parliament, Pratinidhi Sabha for Nepali Congress.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q115857199|Q115857199]]
|-
| style='text-align:right'| 95
| [[Sofia Shah]]
|
| [[swimmer]]
| data-sort-value="1997" | 1997-08-09
|
|
| [[:d:Q16239784|Q16239784]]
|-
| style='text-align:right'| 96
| [[Toya Gurung]]
|
| [[कवि]]
| data-sort-value="1948" | 1948-03-30
|
| [[फाइल:Toya Gurung.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q16258690|Q16258690]]
|-
| style='text-align:right'| 97
| [[Manila Sotang]]
|
| [[singer]]
|
|
|
| [[:d:Q16956590|Q16956590]]
|-
| style='text-align:right'| 98
| [[Charimaya Tamang]]
|
| [[सामाजिक कार्यकर्ता]]
|
|
|
| [[:d:Q17027782|Q17027782]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[Maya Thakuri]]
|
| [[novelist]]
| data-sort-value="1946" | 1946-07-02
|
| [[फाइल:Maya Thakuri.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q19682533|Q19682533]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| [[Ram Kumari Jhakri]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1977" | 1977
|
| [[फाइल:Ram Kumari Jhakri2.JPG|center|100px]]
| [[:d:Q19683093|Q19683093]]
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[Manikala Rai]]
|
| [[ultramarathon runner]]
| data-sort-value="1988" | 1988-11-27
|
| [[फाइल:Manikala Rai.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q20127296|Q20127296]]
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[Princess Jayanti of Nepal]]
|
| [[social worker]]
| data-sort-value="1946" | 1946-08-04
| data-sort-value="2001" | 2001-06-01
|
| [[:d:Q21009741|Q21009741]]
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[Princess Shanti Singh of Nepal]]
|
|
| data-sort-value="1941" | 1941-11-20
| data-sort-value="2001" | 2001-06-01
|
| [[:d:Q21009742|Q21009742]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| [[Nilu Doma Sherpa]]
|
| [[चलचित्र निर्देशक]]
| data-sort-value="1985" | 1985
| data-sort-value="2017" | 2017-07-01
| [[फाइल:Nilu Doma Sherpa, Filmmaker, IVLP participant from Nepal (27700381796).png|center|100px]]
| [[:d:Q23769975|Q23769975]]
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[Sonie Rajbhandari]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[beauty pageant contestant]]
| data-sort-value="1989" | 1989
|
|
| [[:d:Q23883481|Q23883481]]
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[Kunjana Ghimire]]
|
|
|
|
| [[फाइल:Near By Kusma - Aug 14.png|center|100px]]
| [[:d:Q27734485|Q27734485]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| [[रेखा शर्मा]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1969" | 1969-09-25
|
|
| [[:d:Q44999446|Q44999446]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[Manita Shrestha Pradhan]]
|
| [[judoka]]
| data-sort-value="1999" | 1999-06-01
|
|
| [[:d:Q127690896|Q127690896]]
|-
| style='text-align:right'| 109
| [[सम्पदा घिमिरे]]
| नेपाली सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेता
| [[beauty pageant contestant]]<br/>[[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[marketer]]<br/>[[climate activist]]<br/>[[yogini]]
| data-sort-value="2001" | 2001
|
|
| [[:d:Q130289252|Q130289252]]
|-
| style='text-align:right'| 110
| [[Luna Luitel]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]
| data-sort-value="1999" | 1999-03-03
|
| [[फाइल:Luna Luitel Miss Nepal World 2025 (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q136031827|Q136031827]]
|-
| style='text-align:right'| 111
| [[Nisha Mehta]]
|
| [[civil servant]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1987" | 1987-08-07
|
| [[फाइल:Nisha mehta (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q138800648|Q138800648]]
|-
| style='text-align:right'| 112
| [[Ranju Darshana]]
|
| [[सामाजिक कार्यकर्ता]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1996" | 1996-03-03
|
|
| [[:d:Q29570233|Q29570233]]
|-
| style='text-align:right'| 113
| [[Raj Kumari Pandey]]
|
| [[athletics competitor]]
| data-sort-value="1969" | 1969-12-13
|
|
| [[:d:Q29995877|Q29995877]]
|-
| style='text-align:right'| 114
| [[Priya Sigdel]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]
| data-sort-value="1995" | 1995-12-08
|
|
| [[:d:Q51756966|Q51756966]]
|-
| style='text-align:right'| 115
| [[Kanchan Amatya]]
|
| [[social entrepreneur]]
| data-sort-value="1996" | 1996
|
|
| [[:d:Q53870564|Q53870564]]
|-
| style='text-align:right'| 116
| [[Nikita Poudel]]
|
| [[film producer]]
| data-sort-value="1982" | 1982-12-31
|
| [[फाइल:Nikita Paudel in an interview.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q61569983|Q61569983]]
|-
| style='text-align:right'| 117
| [[Pradeepta Adhikari]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]
| data-sort-value="1996" | 1996-06-03
|
|
| [[:d:Q64009491|Q64009491]]
|-
| style='text-align:right'| 118
| [[अल्का कुमारी झा]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1979" | 1979-09-29
|
| [[फाइल:Alka Kumari Jha (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64026746|Q64026746]]
|-
| style='text-align:right'| 119
| [[करिमा बेगम]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1976" | 1976-03-23
|
| [[फाइल:Karima Begam (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64063158|Q64063158]]
|-
| style='text-align:right'| 120
| [[Prashna Shakya]]
|
| [[singer]]
|
|
| [[फाइल:Prashna Shakya.png|center|100px]]
| [[:d:Q64746550|Q64746550]]
|-
| style='text-align:right'| 121
| [[कल्पना चौधरी]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
| [[फाइल:Kalpana Choudhury IMG 20250222 144328.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q45063324|Q45063324]]
|-
| style='text-align:right'| 122
| [[Srijana Subba]]
|
| [[अभिनेता]]
|
|
|
| [[:d:Q93439703|Q93439703]]
|-
| style='text-align:right'| 123
| [[Uma Regmi]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1954" | 1954-07-15
|
| [[फाइल:Min Uma Regmi (side).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q99234998|Q99234998]]
|-
| style='text-align:right'| 124
| [[Anjana Rana Magar]]
|
| [[फुटबल खेलाडी]]
| data-sort-value="2002" | 2002-01-18
|
|
| [[:d:Q106003377|Q106003377]]
|-
| style='text-align:right'| 125
| [[Gita Rana]]
|
| [[फुटबल खेलाडी]]
| data-sort-value="1996" | 1996-09-10
|
|
| [[:d:Q106003615|Q106003615]]
|-
| style='text-align:right'| 126
| [[Sanu Siva]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
| data-sort-value="2020" | 2020
|
| [[:d:Q107026786|Q107026786]]
|-
| style='text-align:right'| 127
| [[Kalpana Pariyar]]
|
| [[sport shooter]]
| data-sort-value="1995" | 1995-01-19
|
|
| [[:d:Q107463104|Q107463104]]
|-
| style='text-align:right'| 128
| [[Hari Priya Devi]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
| [[फाइल:Hari Priya Devi.png|center|100px]]
| [[:d:Q109463294|Q109463294]]
|-
| style='text-align:right'| 129
| [[Sangya Malla]]
|
| [[police officer]]
|
|
|
| [[:d:Q109497817|Q109497817]]
|-
| style='text-align:right'| 130
| [[Hari Devi Koirala]]
|
| [[संगीतकार]]
| data-sort-value="1959" | 1959-03-30
|
|
| [[:d:Q110778340|Q110778340]]
|-
| style='text-align:right'| 131
| [[Satya Pahadi]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1977" | 1977-09-23
|
| [[फाइल:Satya Pahadi.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q7426874|Q7426874]]
|-
| style='text-align:right'| 132
| [[Amrita Agrahari]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1961" | 1961-05-18
|
|
| [[:d:Q4748665|Q4748665]]
|-
| style='text-align:right'| 133
| [[Arzo Rana Deuba]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[मनोवैज्ञानिक]]
|
|
|
| [[:d:Q4802761|Q4802761]]
|-
| style='text-align:right'| 134
| [[Janak Kumari Chalise]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q6150649|Q6150649]]
|-
| style='text-align:right'| 135
| [[Shritima Shah]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[beauty pageant contestant]]
| data-sort-value="1993" | 1993
|
| [[फाइल:Shritima Shah Miss Nepal International 2013.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q9011815|Q9011815]]
|-
| style='text-align:right'| 136
| [[Shashikala Dahal]]
|
|
| data-sort-value="1957" | 1957-05-28
|
|
| [[:d:Q66486498|Q66486498]]
|-
| style='text-align:right'| 137
| [[Laxmi Pariyar]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[singer]]<br/>[[traditional folk singer]]
|
|
|
| [[:d:Q66763457|Q66763457]]
|-
| style='text-align:right'| 138
| [[अनिता कुमारी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1966" | 1966-08-13
|
|
| [[:d:Q67867869|Q67867869]]
|-
| style='text-align:right'| 139
| [[असिया देवी थरुनी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1957" | 1957-05-13
|
|
| [[:d:Q67868468|Q67868468]]
|-
| style='text-align:right'| 140
| [[गीता कुमारी यादव]]
| नेपालक राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1971" | 1971
|
| [[फाइल:Gita Kumari Yadav.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q67871177|Q67871177]]
|-
| style='text-align:right'| 141
| [[Jagataren Devi Sudin]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
| [[फाइल:Jaktarain Devi Sah Sudin (2).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q67911690|Q67911690]]
|-
| style='text-align:right'| 142
| [[Jwala Kumari Sah]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1981" | 1981-10-27
|
|
| [[:d:Q67915008|Q67915008]]
|-
| style='text-align:right'| 143
| [[मन्जु कुमारी]]
| नेपलक राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q67915651|Q67915651]]
|-
| style='text-align:right'| 144
| [[मन्जु कुमारी यादव]]
| नेपालक राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1982" | 1982-01-11
|
|
| [[:d:Q67915719|Q67915719]]
|-
| style='text-align:right'| 145
| [[Chandra Kala Lamgade]]
|
| [[athletics competitor]]<br/>[[javelin thrower]]
| data-sort-value="1993" | 1993-09-10
|
|
| [[:d:Q80046291|Q80046291]]
|-
| style='text-align:right'| 146
| [[Saru Limbu]]
|
| [[फुटबल खेलाडी]]
| data-sort-value="1999" | 1999-03-06
|
|
| [[:d:Q113040053|Q113040053]]
|-
| style='text-align:right'| 147
| [[Lamu Amatya]]
|
| [[nurse]]
| data-sort-value="1932" | 1932-01-27
| data-sort-value="2012" | 2012-06-01
|
| [[:d:Q114644961|Q114644961]]
|-
| style='text-align:right'| 148
| [[Saraswati Bajiyam]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q115775784|Q115775784]]
|-
| style='text-align:right'| 149
| [[Bhagwati Chaudhary]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1971" | 1971-04-15
|
|
| [[:d:Q115898681|Q115898681]]
|-
| style='text-align:right'| 150
| [[सबिता डङ्गोल]]
|
| [[artist]]<br/>[[painter]]
| data-sort-value="1984" | 1984
|
| [[फाइल:Sabita Dangol Contemporary Artist from Nepal WikiProfile.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q116250871|Q116250871]]
|-
| style='text-align:right'| 151
| [[Bidya Chamling Rai]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q117471294|Q117471294]]
|-
| style='text-align:right'| 152
| [[Indu Kadariya]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q123382520|Q123382520]]
|-
| style='text-align:right'| 153
| [[Jaypuri Gharti]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q16190477|Q16190477]]
|-
| style='text-align:right'| 154
| [[Devika Bandana]]
|
| [[singer]]
|
|
|
| [[:d:Q16197783|Q16197783]]
|-
| style='text-align:right'| 155
| [[Nayana Shakya]]
|
| [[swimmer]]
| data-sort-value="1982" | 1982-05-10
|
|
| [[:d:Q16222041|Q16222041]]
|-
| style='text-align:right'| 156
| [[Sampada Malla]]
|
| [[filmmaker]]<br/>[[writer]]
| data-sort-value="1987" | 1987-02-19
|
|
| [[:d:Q16231931|Q16231931]]
|-
| style='text-align:right'| 157
| [[Supriya Maskey]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]
| data-sort-value="2000" | 2000-06-17
|
|
| [[:d:Q16240366|Q16240366]]
|-
| style='text-align:right'| 158
| [[Lily Thapa]]
|
| [[activist]]
|
|
|
| [[:d:Q16886068|Q16886068]]
|-
| style='text-align:right'| 159
| [[Parbati Chaudhary]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q17488993|Q17488993]]
|-
| style='text-align:right'| 160
| [[Sushila Chaudhary]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q17488994|Q17488994]]
|-
| style='text-align:right'| 161
| [[Prinsha Shrestha]]
|
| [[beauty pageant contestant]]
| data-sort-value="1992" | 1992-09-11
|
|
| [[:d:Q19661026|Q19661026]]
|-
| style='text-align:right'| 162
| [[Melawa Devi]]
|
| [[singer]]<br/>[[songwriter]]
|
|
|
| [[:d:Q19682687|Q19682687]]
|-
| style='text-align:right'| 163
| [[Sita Kumari Rai]]
|
| [[taekwondo athlete]]
| data-sort-value="1968" | 1968-02-16
|
|
| [[:d:Q19830111|Q19830111]]
|-
| style='text-align:right'| 164
| [[Princess Princep Shah of Nepal]]
|
|
| data-sort-value="1930" | 1930-03-16
| data-sort-value="1982" | 1982-05-22
|
| [[:d:Q21070386|Q21070386]]
|-
| style='text-align:right'| 165
| [[Sushila Singh]]
|
| [[judge]]
|
| data-sort-value="2020" | 2020-05-22
|
| [[:d:Q21459157|Q21459157]]
|-
| style='text-align:right'| 166
| [[Sita Kumari Rai]]
|
| [[karateka]]<br/>[[athlete]]
| data-sort-value="1976" | 1976-01-03
|
|
| [[:d:Q24005114|Q24005114]]
|-
| style='text-align:right'| 167
| [[सोभा आले]]
|
| [[cricketer]]
| data-sort-value="1989" | 1989-06-29
|
|
| [[:d:Q47087984|Q47087984]]
|-
| style='text-align:right'| 168
| [[Sony Pakhrin]]
|
| [[cricketer]]
| data-sort-value="2007" | 2007-11-02
|
|
| [[:d:Q131698540|Q131698540]]
|-
| style='text-align:right'| 169
| [[Sahara Sharma]]
|
| [[filmmaker]]
|
|
|
| [[:d:Q139583451|Q139583451]]
|-
| style='text-align:right'| 170
| [[Nanita Maharjan]]
|
| [[bodybuilder]]
| data-sort-value="1985" | 1985
|
|
| [[:d:Q27987790|Q27987790]]
|-
| style='text-align:right'| 171
| [[Krishna Khatri]]
|
| [[फुटबल खेलाडी]]
|
|
|
| [[:d:Q28086324|Q28086324]]
|-
| style='text-align:right'| 172
| [[अरूणा शाही]]
|
| [[volleyball player]]
|
|
|
| [[:d:Q31766863|Q31766863]]
|-
| style='text-align:right'| 173
| [[Parbati Rai]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[dancer]]
| data-sort-value="1991" | 1991-12-28
|
|
| [[:d:Q31766911|Q31766911]]
|-
| style='text-align:right'| 174
| [[शोभा आले]]
|
|
|
|
|
| [[:d:Q31766925|Q31766925]]
|-
| style='text-align:right'| 175
| [[Kalpana Sharma]]
|
| [[फुटबल खेलाडी]]<br/>[[association football referee]]
|
|
|
| [[:d:Q31766997|Q31766997]]
|-
| style='text-align:right'| 176
| [[Devi Maya Paneru]]
|
| [[sprinter]]
| data-sort-value="1978" | 1978-08-25
|
|
| [[:d:Q32381507|Q32381507]]
|-
| style='text-align:right'| 177
| [[Tisa Shakya]]
|
| [[swimmer]]
| data-sort-value="2003" | 2003-02-04
|
|
| [[:d:Q33320546|Q33320546]]
|-
| style='text-align:right'| 178
| [[Kanchhi Maya Koju]]
|
| [[athlete]]<br/>[[athletics competitor]]
| data-sort-value="1981" | 1981-02-03
|
|
| [[:d:Q42667977|Q42667977]]
|-
| style='text-align:right'| 179
| [[Parvati Thapa]]
|
| [[sport shooter]]
| data-sort-value="1970" | 1970
|
|
| [[:d:Q43120853|Q43120853]]
|-
| style='text-align:right'| 180
| [[Mukta Kumari Yadav]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1997" | 1997-08-29
|
|
| [[:d:Q44145559|Q44145559]]
|-
| style='text-align:right'| 181
| [[सरिता प्रसाई]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1967" | 1967-07-25
|
|
| [[:d:Q44569840|Q44569840]]
|-
| style='text-align:right'| 182
| [[Durga Poudel]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1971" | 1971-09-21
|
|
| [[:d:Q44783325|Q44783325]]
|-
| style='text-align:right'| 183
| [[सुजाता परियार]]
| संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1973" | 1973-02-15
|
|
| [[:d:Q44802020|Q44802020]]
|-
| style='text-align:right'| 184
| [[Rashmila Shakya]]
|
| [[software engineer]]
| data-sort-value="1980" | 1980
|
|
| [[:d:Q55956296|Q55956296]]
|-
| style='text-align:right'| 185
| [[Anita Shrestha]]
|
| [[athlete]]<br/>[[sport shooter]]
|
|
|
| [[:d:Q48869417|Q48869417]]
|-
| style='text-align:right'| 186
| [[Nishma Gurung]]
|
| [[swimmer]]
| data-sort-value="1980" | 1980-03-11
|
|
| [[:d:Q48869749|Q48869749]]
|-
| style='text-align:right'| 187
| [[Rama Singh]]
|
| [[फुटबल खेलाडी]]
|
|
| [[फाइल:Rama Singh.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q51655395|Q51655395]]
|-
| style='text-align:right'| 188
| [[Sushila Maharjan]]
|
| [[biochemist]]<br/>[[biotechnologist]]
|
|
|
| [[:d:Q51845108|Q51845108]]
|-
| style='text-align:right'| 189
| [[Meera Khadka]]
|
| [[judge]]
| data-sort-value="1957" | 1957-05-15
|
|
| [[:d:Q60215863|Q60215863]]
|-
| style='text-align:right'| 190
| [[Anju Kumari]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1979" | 1979-02-12
|
| [[फाइल:Anju Kumari (1) (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64015754|Q64015754]]
|-
| style='text-align:right'| 191
| [[भीमा यादव]]
| नेपालक राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1958" | 1958-06-29
|
| [[फाइल:Bhima Yadav (1).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64039326|Q64039326]]
|-
| style='text-align:right'| 192
| [[निलम देवी भुमिहारनी]]
| नेपालक राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1954" | 1954-05-08
|
| [[फाइल:Nilam Devi Bhumiharin (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64117314|Q64117314]]
|-
| style='text-align:right'| 193
| [[Sarita Tiwari]]
|
| [[कवि]]<br/>[[writer]]<br/>[[columnist]]
| data-sort-value="1979" | 1979-04-15
|
|
| [[:d:Q111142874|Q111142874]]
|-
| style='text-align:right'| 194
| [[प्रतिक्षा तिवारी मुखिया]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q45079767|Q45079767]]
|-
| style='text-align:right'| 195
| [[सिता देवी यादव]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q45086943|Q45086943]]
|-
| style='text-align:right'| 196
| [[Namrata Shrestha]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[beauty pageant contestant]]
|
|
|
| [[:d:Q104532748|Q104532748]]
|-
| style='text-align:right'| 197
| [[रानी कुमारी तिवारी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1979" | 1979-10-26
|
|
| [[:d:Q105942772|Q105942772]]
|-
| style='text-align:right'| 198
| [[Sita Gurung]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
| [[फाइल:Sita Gurung.png|center|100px]]
| [[:d:Q105942909|Q105942909]]
|-
| style='text-align:right'| 199
| [[Surita Kumari Shah]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1966" | 1966-03-03
|
|
| [[:d:Q105942922|Q105942922]]
|-
| style='text-align:right'| 200
| [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]]
|
| [[किसान]]
| data-sort-value="1937" | 1937
| data-sort-value="2020" | 2020-01-25
| [[फाइल:Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q106811256|Q106811256]]
|-
| style='text-align:right'| 201
| [[Sarita Neupane]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q107026755|Q107026755]]
|-
| style='text-align:right'| 202
| [[Sita Kumari Poudel]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| data-sort-value="1958" | 1958-02-09
|
|
| [[:d:Q107317178|Q107317178]]
|-
| style='text-align:right'| 203
| [[Chhinnalata]]
|
| [[writer]]
| data-sort-value="1923" | 1923
| data-sort-value="2000" | 2000
| [[फाइल:Chhinnalata.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q109248827|Q109248827]]
|-
| style='text-align:right'| 204
| [[Chandra Kanta Devi Malla]]
|
| [[शिक्षक]]<br/>[[educator]]
| data-sort-value="1897" | 1897
| data-sort-value="1986" | 1986
|
| [[:d:Q109332415|Q109332415]]
|-
| style='text-align:right'| 205
| [[Bilas Kumari]]
|
|
|
|
|
| [[:d:Q110518168|Q110518168]]
|}
{{Wikidata list end}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Article
! description
! व्यवसाय
! date of birth
! date of death
! तस्वीर
! item
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[अमिता सुमन]]
| नेपाली-बेलायती अभिनेत्री
| [[अभिनेता]]
| 1997-07-19
|
| [[फाइल:Stuttgart 2021 -Comic Con Germany- by-RaBoe 236 (02).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q95045409|Q95045409]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[सुनिता दनुवार]]
| नेपाली कार्यकर्ता
| [[activist]]
| 1977-07-16
|
| [[फाइल:Sunita Danuwar.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q16728381|Q16728381]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[मुस्कान खातुन]]
| नेपाली कार्यकर्ता
| [[human rights activist]]
| 2004-05-11
|
| [[फाइल:Muskan-Kathun-1124x684 from US Embassy (sq cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q105812545|Q105812545]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[गीता त्रिपाठी]]
| नेपाली कवि तथा गीतकार
| [[कवि]]<br/>[[writer]]<br/>[[lyricist]]<br/>[[scholar]]<br/>[[academic]]
| 1972-06-28
|
| [[फाइल:Poet Geeta Tripathee.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q90128772|Q90128772]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[देवी घर्ती मगर]]
| नेपाली लोक गायिका
| [[singer]]
| 1986-01-05
|
| [[फाइल:Devi Gharti.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q97622735|Q97622735]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[प्रमिला रिजाल]]
| नेपाली एथलेटिक्स प्रतिस्पर्धी
| [[athletics competitor]]
| 1985-05-01
|
|
| [[:d:Q540531|Q540531]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[तारादेवी तुलाधर]]
| नेपाली सामाजिक कार्यकर्ता
| [[nurse]]<br/>[[social worker]]
| 1931-08-21
| 2012-11-27
| [[फाइल:Tara devi tuladhar 1961.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q7685055|Q7685055]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[तुलसा थापा]]
| महिला यौनकर्मी
| [[prostitute]]
| 1970
| 1995
|
| [[:d:Q7851966|Q7851966]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[मनिता देवकोटा]]
| मिस नेपाल युनिभर्स
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]
| 1995-04-11
|
| [[फाइल:Manita Devkota for DV Education Nepal.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q51756762|Q51756762]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[बर्तिका एम राई]]
| नेपाली गायिका, गीतकार आ कवियत्री
| [[singer-songwriter]]<br/>[[कवि]]
| 1991-04-26
|
| [[फाइल:Bartika Eam Rai.png|center|100px]]
| [[:d:Q60256891|Q60256891]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[लक्ष्मी शर्मा]]
| नेपालक पहिल महिला टेम्पो चालक
| [[driver]]<br/>[[उद्यमी]]
|
|
| [[फाइल:Laxmi Sharma 2 (cropped).png|center|100px]]
| [[:d:Q62604242|Q62604242]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[रीता महतो]]
| महिला अधिकारकर्मी
| [[women's rights activist]]
| 1975
|
|
| [[:d:Q18910356|Q18910356]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[सरस्वती चौधरी (Q68973687)|सरस्वती चौधरी]]
| नेपाली महिला एथलेटिक्स खेलाडी
| [[sprinter]]
| 1997-02-12
|
|
| [[:d:Q68973687|Q68973687]]
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[सङ्गीता मगर]]
| नेपाली महिला अधिकारकर्मी
| [[human rights activist]]
| 190s
|
|
| [[:d:Q63384810|Q63384810]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[बिन्दा पाण्डे]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1966-12-30
|
| [[फाइल:Binda pandey.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q27991297|Q27991297]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[करिश्मा कार्की]]
| नेपाली तैराक
| [[swimmer]]
| 1993
|
|
| [[:d:Q6371086|Q6371086]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[केल्साङ चुकी तेथोङ]]
| अभिनेत्री आ चलचित्र निर्देशक
| [[अभिनेता]]<br/>[[चलचित्र कलाकार]]<br/>[[singer]]
| 1957-11
|
| [[फाइल:CHUCKIE KESLANG TETHONG.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q3194932|Q3194932]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[पेम्बा डोमा शेर्पा]]
| नेपाली पर्वतारोही
| [[mountaineer]]
| 1970-07-07
| 2007-05-22
|
| [[:d:Q4357604|Q4357604]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[मोतिलक्ष्मी उपासिका]]
| नेपाली कवि
| [[writer]]<br/>[[कवि]]
| 1909-06-30
| 1997
| [[फाइल:Moti laxmi upasika.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q16013979|Q16013979]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[धनकुमारी बज्राचार्य]]
| नेपाली कुमारी
| [[Kumari]]
|
|
|
| [[:d:Q68005618|Q68005618]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[तेजश्री थापा]]
| मानव अधिकारकर्मी, ओकिल आ खोजकर्ता
| [[human rights activist]]<br/>[[lawyer]]<br/>[[writer]]
| 1966-11-10
| 2019-03-26
|
| [[:d:Q62581438|Q62581438]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[नाङ्सल तामाङ]]
| ब्याडमिन्टन खेलाडी
| [[badminton player]]
| 1987-12-28
|
|
| [[:d:Q18175685|Q18175685]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[आस्था राउत]]
| नेपाली गायिका आ गीतकार
| [[singer]]<br/>[[songwriter]]
| 1990-04-30
|
|
| [[:d:Q18720205|Q18720205]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[अनु लामा]]
| नेपाली फुटबल खेलाडी
| [[फुटबल खेलाडी]]
| 1987-10-03
|
|
| [[:d:Q19594161|Q19594161]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[देवकुमारी थापा]]
| नेपाली लेखिका
| [[writer]]
| 1928-04-14
| 2011-05-05
|
| [[:d:Q19679184|Q19679184]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[फुपु ल्हामु खत्री]]
| नेपाली जुडो खेलाडी
| [[judoka]]
| 1996-10-05
|
|
| [[:d:Q19680748|Q19680748]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[इन्द्र राज्यलक्ष्मी देवी शाह]]
| नेपालक रानी
|
| 1924-07-25
| 1950-09-04
| [[फाइल:Crown Princess Indra of Nepal.png|center|100px]]
| [[:d:Q20904033|Q20904033]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[सोनिया भट्ट]]
| नेपाली जुडो खेलाडी
| [[judoka]]
| 2002-01-04
|
|
| [[:d:Q107456052|Q107456052]]
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[अम्बालिका देवी]]
| नेपाली लेखक आ कवि (सन् १८९४-१९३६ )
| [[writer]]
| 1894-05-20
| 1936-12-15
| [[फाइल:Ambalika Devi.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q109247727|Q109247727]]
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[सानु शर्मा]]
| नेपाली लेखिका
| [[writer]]<br/>[[novelist]]<br/>[[short story writer]]<br/>[[nursing]]
|
|
| [[फाइल:Sanu Sharma.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q115188865|Q115188865]]
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[अञ्जली चन्द]]
|
| [[cricketer]]
| 1995-09-16
|
|
| [[:d:Q47087998|Q47087998]]
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[सिता मगर]]
| नेपालक महिला क्रिकेटर
| [[cricketer]]
| 1992-03-05
|
|
| [[:d:Q47089235|Q47089235]]
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[Sneh Rana]]
|
| [[sport shooter]]
| 1993-05-29
|
|
| [[:d:Q3371761|Q3371761]]
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[Princess Prerana of Nepal]]
|
| [[royalty]]
| 1978-02-20
|
|
| [[:d:Q4202325|Q4202325]]
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[Ming Kipa]]
|
| [[mountaineer]]
| 1988
|
|
| [[:d:Q6864647|Q6864647]]
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[Rojisha Shahi]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[beauty pageant contestant]]
| 1993-09-17
|
|
| [[:d:Q9011799|Q9011799]]
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[कुन्ती मोक्तान]]
|
| [[singer]]
| 1962-07-11
|
| [[फाइल:Kunti Moktan, Nepali.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q13180123|Q13180123]]
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[Dwarika Devi Thakurani]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1915-10-28
| 2002-12-10
|
| [[:d:Q13182410|Q13182410]]
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[Sulochana]]
|
| [[कवि]]<br/>[[writer]]<br/>[[activist]]
| 1955-03-12
|
| [[फाइल:Sulochana manandhar by Mahalaxmi silwal 3.JPG|center|100px]]
| [[:d:Q15726235|Q15726235]]
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[Dawa Yangzum Sherpa]]
|
| [[mountain guide]]
| 1990
|
| [[फाइल:Dawa Yangzum Sherpa 1.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64406217|Q64406217]]
|-
| style='text-align:right'| 41
| [[Shilpa Maskey]]
|
| [[अभिनेता]]
| 1992-04-14
|
| [[फाइल:Shilpa Maskey in an interview.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64733266|Q64733266]]
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[Surakshya Panta]]
|
| [[चलचित्र कलाकार]]<br/>[[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[dancer]]<br/>[[civil engineer]]
|
|
|
| [[:d:Q54847337|Q54847337]]
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[Sangita Shrestha]]
|
| [[चलचित्र निर्देशक]]
| 1976-10-16
|
| [[फाइल:Sangita Shrestha 02.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q56190200|Q56190200]]
|-
| style='text-align:right'| 44
| [[दिपिका]]
|
| [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (लोक)|मोडल]]
| 1996-11-08
|
| [[फाइल:Deepika Prasain.png|center|100px]]
| [[:d:Q57893456|Q57893456]]
|-
| style='text-align:right'| 45
| [[Khandro Lhamo]]
|
| [[physician]]
| 1914
| 2003-03-30
| [[फाइल:Dilgo Khyentse Family.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q59877941|Q59877941]]
|-
| style='text-align:right'| 46
| [[Upama Kumari Dev]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1974-12-16
|
| [[फाइल:Upama Kumari Dev.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q63638793|Q63638793]]
|-
| style='text-align:right'| 47
| [[Pradeepta Adhikari]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]
| 1996-06-03
|
|
| [[:d:Q64009491|Q64009491]]
|-
| style='text-align:right'| 48
| [[Gita Shahi]]
|
| [[अभिनेता]]<br/>[[मोडल (लोक)|मोडल]]
| 1984-02-03
|
| [[फाइल:Gita Shahi 2.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q37467229|Q37467229]]
|-
| style='text-align:right'| 49
| [[Ciney Gurung]]
|
| [[singer]]
| 1977-12-08
|
|
| [[:d:Q16204227|Q16204227]]
|-
| style='text-align:right'| 50
| [[Devu Thapa]]
|
| [[judoka]]
| 1974-02-07
|
|
| [[:d:Q16215125|Q16215125]]
|-
| style='text-align:right'| 51
| [[Nimdoma Sherpa]]
|
| [[mountaineer]]
| 1991
|
|
| [[:d:Q16762305|Q16762305]]
|-
| style='text-align:right'| 52
| [[Meera Rana]]
|
| [[artist]]<br/>[[singer]]
| 1951-09-24
|
| [[फाइल:Meera Rana.png|center|100px]]
| [[:d:Q19682593|Q19682593]]
|-
| style='text-align:right'| 53
| [[Dil Maya Karki]]
|
| [[athletics competitor]]
| 1988-10-05<br/>1988-08-05
|
|
| [[:d:Q20895958|Q20895958]]
|-
| style='text-align:right'| 54
| [[रेश्मा गुरुङ]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[अभिनेता]]
| 1991
|
|
| [[:d:Q22278070|Q22278070]]
|-
| style='text-align:right'| 55
| [[Nisha Rawal]]
|
| [[taekwondo athlete]]
| 1995-09-11
|
|
| [[:d:Q24678840|Q24678840]]
|-
| style='text-align:right'| 56
| [[Mamata Thapa]]
|
| [[cricketer]]
| 1991-09-13
|
|
| [[:d:Q24805189|Q24805189]]
|-
| style='text-align:right'| 57
| [[Pasang Lhamu Sherpa Akita]]
|
| [[mountaineer]]
| 1984
|
|
| [[:d:Q27975671|Q27975671]]
|-
| style='text-align:right'| 58
| [[ममता चौधरी]]
|
| [[cricketer]]
| 1998-09-27
|
|
| [[:d:Q31766931|Q31766931]]
|-
| style='text-align:right'| 59
| [[Indu Barma]]
|
| [[cricketer]]
| 1997-09-29
|
|
| [[:d:Q31766934|Q31766934]]
|-
| style='text-align:right'| 60
| [[Sony Rana]]
|
| [[aircraft pilot]]
| 1965-10-17
|
| [[फाइल:Sony rana nepal airlines.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q112301862|Q112301862]]
|-
| style='text-align:right'| 61
| [[Sobita Gautam]]
|
| [[journalist]]<br/>[[lawyer]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[youth activist]]
| 1995-06-17
|
| [[फाइल:Sobita Gautam.png|center|100px]]
| [[:d:Q115406648|Q115406648]]
|-
| style='text-align:right'| 62
| [[सरिता मगर]]
| नेपलक राष्ट्रिय महिलाक क्रिकेट टिम
| [[cricketer]]
| 1992-07-22
|
|
| [[:d:Q47089209|Q47089209]]
|-
| style='text-align:right'| 63
| [[करुणा भण्डारी]]
|
| [[cricketer]]
| 1988-11-24
|
|
| [[:d:Q47089258|Q47089258]]
|-
| style='text-align:right'| 64
| [[Shweta Khadka]]
|
| [[अभिनेता]]
|
|
|
| [[:d:Q47465252|Q47465252]]
|-
| style='text-align:right'| 65
| [[बरशा सिवाकोटी]]
|
| [[अभिनेता]]
| 1985-04-06
|
| [[फाइल:Barsha Siwakoti at music video shoot.png|center|100px]]
| [[:d:Q49437846|Q49437846]]
|-
| style='text-align:right'| 66
| [[Kritika Shah]]
|
|
| 2003-10-16
|
|
| [[:d:Q646202|Q646202]]
|-
| style='text-align:right'| 67
| [[Chandra Kala Thapa]]
|
| [[athletics competitor]]
| 1980-09-02
|
|
| [[:d:Q5071283|Q5071283]]
|-
| style='text-align:right'| 68
| [[Chitra Lekha Yadav]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1965
|
|
| [[:d:Q5102298|Q5102298]]
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[Uma Singh]]
|
| [[journalist]]
| 1983
| 2002
|
| [[:d:Q1188773|Q1188773]]
|-
| style='text-align:right'| 70
| [[Renu Kumari Yadav]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1963-06-19
|
|
| [[:d:Q3425614|Q3425614]]
|-
| style='text-align:right'| 71
| [[Moni Mulepati]]
|
| [[mountaineer]]
| 1980
|
| [[फाइल:41214461 everestlarga.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q6899850|Q6899850]]
|-
| style='text-align:right'| 72
| [[Shanti Thatal]]
|
| [[composer]]
| 1938
|
|
| [[:d:Q7489082|Q7489082]]
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[Shashikala Manandhar]]
|
| [[novelist]]
| 1960
|
|
| [[:d:Q7490570|Q7490570]]
|-
| style='text-align:right'| 74
| [[Bibhashwori Rai]]
|
| [[sport shooter]]
| 1970-03-25
|
|
| [[:d:Q11854223|Q11854223]]
|-
| style='text-align:right'| 75
| [[Durga Ghimire]]
|
| [[सामाजिक कार्यकर्ता]]<br/>[[social worker]]
| 1948-05-12
|
|
| [[:d:Q15930927|Q15930927]]
|-
| style='text-align:right'| 76
| [[Priya Sigdel]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]
| 1995-12-08
|
|
| [[:d:Q51756966|Q51756966]]
|-
| style='text-align:right'| 77
| [[Laxmi Giri]]
|
| [[अभिनेता]]
| 1955-01-19
|
| [[फाइल:Laxmi Giri.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q54855127|Q54855127]]
|-
| style='text-align:right'| 78
| [[Shrisha Karki]]
|
| [[अभिनेता]]
| 1978
| 2002-10-14
|
| [[:d:Q55194938|Q55194938]]
|-
| style='text-align:right'| 79
| [[अल्का कुमारी झा]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1979-09-29
|
| [[फाइल:Alka Kumari Jha (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64026746|Q64026746]]
|-
| style='text-align:right'| 80
| [[करिमा बेगम]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1976-03-23
|
| [[फाइल:Karima Begam (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64063158|Q64063158]]
|-
| style='text-align:right'| 81
| [[Tisa Shakya]]
|
| [[swimmer]]
| 2003-02-04
|
|
| [[:d:Q33320546|Q33320546]]
|-
| style='text-align:right'| 82
| [[Sofia Shah]]
|
| [[swimmer]]
| 1997-08-09
|
|
| [[:d:Q16239784|Q16239784]]
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[Deeya Maskey]]
|
| [[अभिनेता]]
|
|
|
| [[:d:Q16732105|Q16732105]]
|-
| style='text-align:right'| 84
| [[Manila Sotang]]
|
| [[singer]]
|
|
|
| [[:d:Q16956590|Q16956590]]
|-
| style='text-align:right'| 85
| [[Charimaya Tamang]]
|
| [[सामाजिक कार्यकर्ता]]
|
|
|
| [[:d:Q17027782|Q17027782]]
|-
| style='text-align:right'| 86
| [[Bimala Tamang]]
|
| [[karateka]]
| 1995-06-09
|
| [[फाइल:Bimala Tamang.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q18211579|Q18211579]]
|-
| style='text-align:right'| 87
| [[Maya Thakuri]]
|
| [[novelist]]
| 1946-07-02
|
| [[फाइल:Maya Thakuri.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q19682533|Q19682533]]
|-
| style='text-align:right'| 88
| [[Ram Kumari Jhakri]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1977
|
| [[फाइल:Ram Kumari Jhakri2.JPG|center|100px]]
| [[:d:Q19683093|Q19683093]]
|-
| style='text-align:right'| 89
| [[Manikala Rai]]
|
| [[ultramarathon runner]]
| 1988-11-27
|
| [[फाइल:Manikala Rai.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q20127296|Q20127296]]
|-
| style='text-align:right'| 90
| [[Princess Sharada Shah of Nepal]]
|
| [[social worker]]
| 1943-02-02
| 2001-06-01
|
| [[:d:Q20985666|Q20985666]]
|-
| style='text-align:right'| 91
| [[Princess Shanti Singh of Nepal]]
|
|
| 1941-11-20
| 2001-06-01
|
| [[:d:Q21009742|Q21009742]]
|-
| style='text-align:right'| 92
| [[Princess Shova Shahi of Nepal]]
|
|
| 1949-01-13
|
| [[फाइल:Koninklijk huis, koningen, prinsen, koninginnen, burgemeesters, Bernhard, prins,, Bestanddeelnr 020-0453.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q21067412|Q21067412]]
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[Sonie Rajbhandari]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[beauty pageant contestant]]
| 1989
|
|
| [[:d:Q23883481|Q23883481]]
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[Laxmi Kunwar]]
|
| [[swimmer]]
| 1989-03-29
|
|
| [[:d:Q28718095|Q28718095]]
|-
| style='text-align:right'| 95
| [[Raj Kumari Pandey]]
|
| [[athletics competitor]]
| 1969-12-13
|
|
| [[:d:Q29995877|Q29995877]]
|-
| style='text-align:right'| 96
| [[रेखा शर्मा]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q44999446|Q44999446]]
|-
| style='text-align:right'| 97
| [[सुभद्रा अघिकारी]]
|
| [[अभिनेता]]
| 1946
| 2019
|
| [[:d:Q75186198|Q75186198]]
|-
| style='text-align:right'| 98
| [[Srijana Subba]]
|
| [[अभिनेता]]
|
|
|
| [[:d:Q93439703|Q93439703]]
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[Shanti Mishra]]
|
| [[writer]]<br/>[[librarian]]<br/>[[translator]]<br/>[[lecturer]]
| 1938-06-22
| 2019-05-15
|
| [[:d:Q94508889|Q94508889]]
|-
| style='text-align:right'| 100
| [[Bandana Nepal]]
|
| [[dancer]]
| 2001
|
|
| [[:d:Q96059398|Q96059398]]
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[Sonika Manandhar]]
|
| [[environmentalist]]<br/>[[programmer]]
| 1990-01-17
|
| [[फाइल:Sonika Manandhar UN Award Speech.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q104420892|Q104420892]]
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[Sita Gurung]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q105942909|Q105942909]]
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[Sneha Shrestha]]
|
| [[artist]]<br/>[[educator]]<br/>[[social entrepreneur]]<br/>[[graffiti artist]]
|
|
|
| [[:d:Q106418972|Q106418972]]
|-
| style='text-align:right'| 104
| [[Sanu Siva]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
| 2020
|
| [[:d:Q107026786|Q107026786]]
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[Sushila Koirala]]
|
| [[dancer]]<br/>[[theatrical director]]<br/>[[First Lady]]
| 1923
| 2007-07-13
|
| [[:d:Q107338076|Q107338076]]
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[Kalpana Pariyar]]
|
| [[sport shooter]]
| 1995-01-19
|
|
| [[:d:Q107463104|Q107463104]]
|-
| style='text-align:right'| 107
| [[Palesha Goverdhan]]
|
| [[taekwondo athlete]]
| 2003
|
| [[फाइल:Palesha Goverdhan.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q108378017|Q108378017]]
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[Sangya Malla]]
|
| [[police officer]]
|
|
|
| [[:d:Q109497817|Q109497817]]
|-
| style='text-align:right'| 109
| [[Jhuma Limbu]]
|
| [[संगीतकार]]<br/>[[researcher]]
|
|
|
| [[:d:Q110876614|Q110876614]]
|-
| style='text-align:right'| 110
| [[Toshima Karki]]
|
| [[physician]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]]
|
|
| [[फाइल:Toshima Karki.png|center|100px]]
| [[:d:Q115406386|Q115406386]]
|-
| style='text-align:right'| 111
| [[Janak Kumari Chalise]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q6150649|Q6150649]]
|-
| style='text-align:right'| 112
| [[Prekshya Shah]]
|
|
| 1952-01-19
| 2001-11-12
|
| [[:d:Q3910252|Q3910252]]
|-
| style='text-align:right'| 113
| [[Amrita Agrahari]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q4748665|Q4748665]]
|-
| style='text-align:right'| 114
| [[Arzo Rana Deuba]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[psychologist]]
|
|
|
| [[:d:Q4802761|Q4802761]]
|-
| style='text-align:right'| 115
| [[Nagma Shrestha]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[beauty pageant contestant]]
| 1991-11-10
|
|
| [[:d:Q6958877|Q6958877]]
|-
| style='text-align:right'| 116
| [[Sapana Pradhan Malla]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]<br/>[[judge]]
| 1963
|
|
| [[:d:Q7420908|Q7420908]]
|-
| style='text-align:right'| 117
| [[Satya Pahadi]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
| [[फाइल:Satya Pahadi.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q7426874|Q7426874]]
|-
| style='text-align:right'| 118
| [[Sushma Joshi]]
|
| [[writer]]
| 1973-05-26
|
| [[फाइल:Sushma Joshi.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q7648973|Q7648973]]
|-
| style='text-align:right'| 119
| [[Zenisha Moktan]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[beauty pageant contestant]]
|
|
|
| [[:d:Q8069096|Q8069096]]
|-
| style='text-align:right'| 120
| [[Shritima Shah]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[beauty pageant contestant]]
| 1993
|
| [[फाइल:Shritima Shah Miss Nepal International 2013.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q9011815|Q9011815]]
|-
| style='text-align:right'| 121
| [[Minakshi Jha]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1960-06-07
|
|
| [[:d:Q13184904|Q13184904]]
|-
| style='text-align:right'| 122
| [[रुबी कर्ण]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1981-07-06
|
| [[फाइल:Rubi Karna (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64133042|Q64133042]]
|-
| style='text-align:right'| 123
| [[Prashna Shakya]]
|
| [[singer]]
|
|
| [[फाइल:Prashna Shakya.png|center|100px]]
| [[:d:Q64746550|Q64746550]]
|-
| style='text-align:right'| 124
| [[Saraswati Pratikshya]]
|
| [[writer]]
|
|
|
| [[:d:Q66819197|Q66819197]]
|-
| style='text-align:right'| 125
| [[अनिता कुमारी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1966-08-13
|
|
| [[:d:Q67867869|Q67867869]]
|-
| style='text-align:right'| 126
| [[असिया देवी थरुनी]]
| नेपाली राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1957-05-13
|
|
| [[:d:Q67868468|Q67868468]]
|-
| style='text-align:right'| 127
| [[गीता कुमारी यादव]]
| नेपालक राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1971
|
| [[फाइल:Gita Kumari Yadav.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q67871177|Q67871177]]
|-
| style='text-align:right'| 128
| [[हसिमा खातुन]]
| नेपालक राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
| [[फाइल:Hasima Khatun (1).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q67911139|Q67911139]]
|-
| style='text-align:right'| 129
| [[Jagataren Devi Sudin]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
| [[फाइल:Jaktarain Devi Sah Sudin (2).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q67911690|Q67911690]]
|-
| style='text-align:right'| 130
| [[Jwala Kumari Sah]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q67915008|Q67915008]]
|-
| style='text-align:right'| 131
| [[मन्जु कुमारी]]
| नेपलक राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q67915651|Q67915651]]
|-
| style='text-align:right'| 132
| [[मन्जु कुमारी यादव]]
| नेपालक राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1982-01-11
|
|
| [[:d:Q67915719|Q67915719]]
|-
| style='text-align:right'| 133
| [[सोनु खड्का]]
|
| [[cricketer]]
| 1994-09-14
|
|
| [[:d:Q50717956|Q50717956]]
|-
| style='text-align:right'| 134
| [[Kanchan Amatya]]
|
|
| 1996
|
|
| [[:d:Q53870564|Q53870564]]
|-
| style='text-align:right'| 135
| [[Meera Khadka]]
|
| [[judge]]
| 1957-05-15
|
|
| [[:d:Q60215863|Q60215863]]
|-
| style='text-align:right'| 136
| [[Nikita Poudel]]
|
| [[film producer]]
| 1982-12-31
|
|
| [[:d:Q61569983|Q61569983]]
|-
| style='text-align:right'| 137
| [[Anju Kumari]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1979-02-12
|
| [[फाइल:Anju Kumari (1) (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64015754|Q64015754]]
|-
| style='text-align:right'| 138
| [[Shova Kumari Lama]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1974-05-17
|
| [[फाइल:Shova Kumari Lama (1) (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64015981|Q64015981]]
|-
| style='text-align:right'| 139
| [[भीमा यादव]]
| नेपालक राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1958-06-29
|
| [[फाइल:Bhima Yadav (1).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64039326|Q64039326]]
|-
| style='text-align:right'| 140
| [[निलम देवी भुमिहारनी]]
| नेपालक राजनीतिज्ञ
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1954-05-08
|
| [[फाइल:Nilam Devi Bhumiharin (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q64117314|Q64117314]]
|-
| style='text-align:right'| 141
| [[Devi Maya Paneru]]
|
| [[sprinter]]
| 1978-08-25
|
|
| [[:d:Q32381507|Q32381507]]
|-
| style='text-align:right'| 142
| [[Devika Bandana]]
|
| [[singer]]
|
|
|
| [[:d:Q16197783|Q16197783]]
|-
| style='text-align:right'| 143
| [[Nayana Shakya]]
|
| [[swimmer]]
| 1982-05-10
|
|
| [[:d:Q16222041|Q16222041]]
|-
| style='text-align:right'| 144
| [[Supriya Maskey]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]
| 2000-06-17
|
|
| [[:d:Q16240366|Q16240366]]
|-
| style='text-align:right'| 145
| [[Toya Gurung]]
|
| [[कवि]]
| 1948-03-30
|
| [[फाइल:Toya Gurung.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q16258690|Q16258690]]
|-
| style='text-align:right'| 146
| [[Lily Thapa]]
|
| [[activist]]
|
|
|
| [[:d:Q16886068|Q16886068]]
|-
| style='text-align:right'| 147
| [[Parbati Chaudhary]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q17488993|Q17488993]]
|-
| style='text-align:right'| 148
| [[Prinsha Shrestha]]
|
| [[beauty pageant contestant]]
| 1992-09-11
|
|
| [[:d:Q19661026|Q19661026]]
|-
| style='text-align:right'| 149
| [[Melawa Devi]]
|
| [[singer]]<br/>[[songwriter]]
|
|
|
| [[:d:Q19682702|Q19682702]]
|-
| style='text-align:right'| 150
| [[Sita Kumari Rai]]
|
| [[taekwondo athlete]]
| 1968-02-16
|
|
| [[:d:Q19830111|Q19830111]]
|-
| style='text-align:right'| 151
| [[Princess Jayanti of Nepal]]
|
| [[social worker]]
| 1946-08-04
| 2001-06-01
|
| [[:d:Q21009741|Q21009741]]
|-
| style='text-align:right'| 152
| [[Sushila Singh]]
|
| [[judge]]
|
| 2020-05-22
|
| [[:d:Q21459157|Q21459157]]
|-
| style='text-align:right'| 153
| [[Nilu Doma Sherpa]]
|
| [[चलचित्र निर्देशक]]
| 1985
| 2017-07-01
| [[फाइल:Nilu Doma Sherpa, Filmmaker, IVLP participant from Nepal (27700381796).png|center|100px]]
| [[:d:Q23769975|Q23769975]]
|-
| style='text-align:right'| 154
| [[Nanita Maharjan]]
|
| [[bodybuilder]]
| 1985
|
|
| [[:d:Q27987790|Q27987790]]
|-
| style='text-align:right'| 155
| [[Krishna Khatri]]
|
| [[फुटबल खेलाडी]]
|
|
|
| [[:d:Q28086324|Q28086324]]
|-
| style='text-align:right'| 156
| [[Ranju Darshana]]
|
| [[सामाजिक कार्यकर्ता]]<br/>[[राजनीतिज्ञ]]
| 1996-03-03
|
|
| [[:d:Q29570233|Q29570233]]
|-
| style='text-align:right'| 157
| [[Parbati Rai]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[dancer]]
| 1991-12-28
|
|
| [[:d:Q31766911|Q31766911]]
|-
| style='text-align:right'| 158
| [[शोभा आले]]
|
|
|
|
|
| [[:d:Q31766925|Q31766925]]
|-
| style='text-align:right'| 159
| [[Kanchhi Maya Koju]]
|
| [[athlete]]
| 1981-02-03
|
|
| [[:d:Q42667977|Q42667977]]
|-
| style='text-align:right'| 160
| [[Parvati Thapa]]
|
| [[sport shooter]]
| 1970
|
|
| [[:d:Q43120853|Q43120853]]
|-
| style='text-align:right'| 161
| [[Durga Poudel]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1971-09-21
|
|
| [[:d:Q44783325|Q44783325]]
|-
| style='text-align:right'| 162
| [[सुजाता परियार]]
| संविधान सभा सदस्य
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1973-02-15
|
|
| [[:d:Q44802020|Q44802020]]
|-
| style='text-align:right'| 163
| [[Chandra Kala Lamgade]]
|
| [[athletics competitor]]<br/>[[javelin thrower]]
| 1993-09-10
|
|
| [[:d:Q80046291|Q80046291]]
|-
| style='text-align:right'| 164
| [[सन्तोषी श्रेष्ठ]]
|
| [[athlete]]
|
|
| [[फाइल:Santoshi shrestha.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q82908710|Q82908710]]
|-
| style='text-align:right'| 165
| [[Namrata Shrestha]]
|
| [[मोडल (लोक)|मोडल]]<br/>[[beauty pageant contestant]]
|
|
|
| [[:d:Q104532748|Q104532748]]
|-
| style='text-align:right'| 166
| [[Surita Kumari Shah]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1966-03-03
|
|
| [[:d:Q105942922|Q105942922]]
|-
| style='text-align:right'| 167
| [[Gyani Maiya Sen-Kusunda]]
|
| [[farmer]]
| 1937
| 2020-01-25
| [[फाइल:Gyani Maiya Sen Kusunda-"Gyani Maiya" (2019 documentary).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q106811256|Q106811256]]
|-
| style='text-align:right'| 168
| [[Sarita Neupane]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q107026755|Q107026755]]
|-
| style='text-align:right'| 169
| [[Sita Kumari Poudel]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1958-02-09
|
|
| [[:d:Q107317178|Q107317178]]
|-
| style='text-align:right'| 170
| [[Chhinnalata]]
|
| [[writer]]
| 1923
| 2000
| [[फाइल:Chhinnalata.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q109248827|Q109248827]]
|-
| style='text-align:right'| 171
| [[Hari Priya Devi]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
| [[फाइल:Hari Priya Devi.png|center|100px]]
| [[:d:Q109463294|Q109463294]]
|-
| style='text-align:right'| 172
| [[Bhuwan Dhungana]]
|
| [[कवि]]<br/>[[writer]]
| 1947-08-02
|
|
| [[:d:Q109549920|Q109549920]]
|-
| style='text-align:right'| 173
| [[Bimala Tumkhewa]]
|
| [[कवि]]<br/>[[writer]]
| 1978
|
| [[फाइल:Bimala Tumkhewa.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q109558472|Q109558472]]
|-
| style='text-align:right'| 174
| [[Bilas Kumari]]
|
|
|
|
|
| [[:d:Q110518168|Q110518168]]
|-
| style='text-align:right'| 175
| [[Hari Devi Koirala]]
|
| [[संगीतकार]]
| 1959-03-30
|
|
| [[:d:Q110778340|Q110778340]]
|-
| style='text-align:right'| 176
| [[Usha Sherchan]]
|
| [[कवि]]<br/>[[lyricist]]
| 1955-08-22
|
| [[फाइल:Usha Sherchan1.JPG|center|100px]]
| [[:d:Q110983836|Q110983836]]
|-
| style='text-align:right'| 177
| [[Sarita Tiwari]]
|
| [[कवि]]<br/>[[writer]]<br/>[[columnist]]
| 1979-04-15
|
|
| [[:d:Q111142874|Q111142874]]
|-
| style='text-align:right'| 178
| [[Lamu Amatya]]
|
| [[nurse]]
| 1932-01-27
| 2012-06-01
|
| [[:d:Q114644961|Q114644961]]
|-
| style='text-align:right'| 179
| [[Bhagwati Chaudhary]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
| 1971-04-15
|
|
| [[:d:Q115898681|Q115898681]]
|-
| style='text-align:right'| 180
| [[Bidya Chamling Rai]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q117471294|Q117471294]]
|-
| style='text-align:right'| 181
| [[सिता देवी यादव]]
|
| [[राजनीतिज्ञ]]
|
|
|
| [[:d:Q45086943|Q45086943]]
|-
| style='text-align:right'| 182
| [[सोभा आले]]
|
| [[cricketer]]
| 1989-06-29
|
|
| [[:d:Q47087984|Q47087984]]
|-
| style='text-align:right'| 183
| [[Anita Shrestha]]
|
| [[athlete]]
|
|
|
| [[:d:Q48869417|Q48869417]]
|}
5kwnv1ub8ita8dbcmumsinbbm6dqnm4
मैथिली विकिपिडियामे १४,३६० लेखसभ सङ्ग्रहित अछि।
0
49202
279687
2026-08-22T02:25:47Z
~2026-45839-77
17684
'== महामहोपाध्याय पं० मुरलीधर झा एक युगप्रवर्तक == मैथिली अकादमी प्राचीन साहित्यकार लोकनिक जीवनी लिखवाय प्रकाशने अनबाक स्तुत्य प्रयास आरम्भ कयलक अछि। सौभाग्यवश हमर...'सँग नव पन्ना बनाएल गेल
279687
wikitext
text/x-wiki
== महामहोपाध्याय पं० मुरलीधर झा एक युगप्रवर्तक ==
मैथिली अकादमी प्राचीन साहित्यकार लोकनिक जीवनी लिखवाय प्रकाशने अनबाक स्तुत्य प्रयास आरम्भ कयलक अछि। सौभाग्यवश हमरहुँ एहिमे सहभागी होयबाक अवसर देल गेल, सेहो एक एहन मातृभाषाक हित-चिन्तक जे स्वयं भाइसँ ७४ वर्ष पूर्व एहि प्रकाशक कार्यमे प्रवृत्त भेल छथि।
ई निर्विवाद जे महामहोपाध्याय पं० मुरलीधर झा एक युगप्रवर्तक ओ आधुनिक गद्यक प्रतिष्ठापक रूपमे मैथिली साहित्यक क्षेत्रमे सुप्रतिष्ठित छलथि। एहन विशाल व्यक्तित्वक सम्यक अध्ययन अपेक्षित अछि। एतिहाम समय ओ स्थान परिस्थितिमे रहलाक कारणे सँकुचित करय पड़ल अछि।
एहि ग्रन्थमे जतयसँ जे उद्धरण देल गेल अछि ओकर वर्तनी (लेख शैली) अविकल रूपमे राखल गेल अछि, एहिसँ अतिरिक्त अपन मन्तव्य अकादमी द्वारा स्वीकृत वर्तनीमे अछि। आशा अछि जे एहि अल्प प्रयाससँ हिनका व्यक्तित्व-पर जे प्रकाश पड़ि सकल अछि, भविष्यके साहित्य अध्येता लोकनिक हेतु उपयोगी 'भ' सकत। तखन अल्पस्त्र दृष्टि तऽ अपूर्ण्यमावी अछि। तदर्थ “क्षमा सारा हि साधवः” क अतिरिक्त विकल्पो नहि।
सर्वप्रथम अकादमीक अध्यक्ष श्रद्धेय श्रीश्रीत श्रीकान्त ठाकुर ‘विद्यालंकार’ जी, मान्य श्रीश्रीत उपेन्द्रनाथ झा ‘व्यास’ ओ प्रकाशन उपसमितिक सदस्य लोकनिक प्रति आभार प्रकट करैत छी जे एहन सेवाक अवसर देलनि।
तदन्तर साधन जुटयबामे आयुष्मान डॉ० श्री रामदेव झा जे सहयोग कयलनि तदर्थ अनेकशः आशीर्वाद। वृक्ष रोपनिहारकें फलान्वित वृक्षकेँ देखि जे आनन्द होइत छनि तकर भागी हमहुँ छी। अन्तमे प्रेसक हेतु पाण्डुलिपि प्रस्तुत कयनिहार किशोर छात्र श्री मनोजानन्द चौधरीक प्रति शतशः शुभकामना।
संयोगक बात जे एहि ग्रन्थक चरितनायक श्रावणी पूर्णिमेसँ ‘मिथिला-मोद’क प्रकाशन आरम्भ कयने छलाह आ हमरौ ई ग्रन्थ ओही तिथिकेँ सम्पन्न करबाक सुयोग भेटल। किमधिकं विज्ञेय।
विनीत
श्री चंद्र नाथ मिश्र अमर
श्रावणी पूर्णिमा, १३६९ साल
५ अगस्त १९७९ ई०
साभार
मिथिलाक विभूति
महामहोपाध्याय पंडित मुरलीधर झा
(मैथिली अकादमी पटना)
q4nkbpup9s5uu3dlvr3if7h49toah9y
279688
279687
2026-08-22T03:55:53Z
~2026-45839-77
17684
279688
wikitext
text/x-wiki
== महामहोपाध्याय पं० मुरलीधर झा एक युगप्रवर्तक ==
मैथिली अकादमी प्राचीन साहित्यकार लोकनिक जीवनी लिखवाय प्रकाशने अनबाक स्तुत्य प्रयास आरम्भ कयलक अछि। सौभाग्यवश हमरहुँ एहिमे सहभागी होयबाक अवसर देल गेल, सेहो एक एहन मातृभाषाक हित-चिन्तक जे स्वयं भाइसँ ७४ वर्ष पूर्व एहि प्रकाशक कार्यमे प्रवृत्त भेल छथि।
ई निर्विवाद जे महामहोपाध्याय पं० मुरलीधर झा एक युगप्रवर्तक ओ आधुनिक गद्यक प्रतिष्ठापक रूपमे मैथिली साहित्यक क्षेत्रमे सुप्रतिष्ठित छलथि। एहन विशाल व्यक्तित्वक सम्यक अध्ययन अपेक्षित अछि। एतिहाम समय ओ स्थान परिस्थितिमे रहलाक कारणे सँकुचित करय पड़ल अछि।
एहि ग्रन्थमे जतयसँ जे उद्धरण देल गेल अछि ओकर वर्तनी (लेख शैली) अविकल रूपमे राखल गेल अछि, एहिसँ अतिरिक्त अपन मन्तव्य अकादमी द्वारा स्वीकृत वर्तनीमे अछि। आशा अछि जे एहि अल्प प्रयाससँ हिनका व्यक्तित्व-पर जे प्रकाश पड़ि सकल अछि, भविष्यके साहित्य अध्येता लोकनिक हेतु उपयोगी 'भ' सकत। तखन अल्पस्त्र दृष्टि तऽ अपूर्ण्यमावी अछि। तदर्थ “क्षमा सारा हि साधवः” क अतिरिक्त विकल्पो नहि।
सर्वप्रथम अकादमीक अध्यक्ष श्रद्धेय श्रीश्रीत श्रीकान्त ठाकुर ‘विद्यालंकार’ जी, मान्य श्रीश्रीत उपेन्द्रनाथ झा ‘व्यास’ ओ प्रकाशन उपसमितिक सदस्य लोकनिक प्रति आभार प्रकट करैत छी जे एहन सेवाक अवसर देलनि।
तदन्तर साधन जुटयबामे आयुष्मान डॉ० श्री रामदेव झा जे सहयोग कयलनि तदर्थ अनेकशः आशीर्वाद। वृक्ष रोपनिहारकें फलान्वित वृक्षकेँ देखि जे आनन्द होइत छनि तकर भागी हमहुँ छी। अन्तमे प्रेसक हेतु पाण्डुलिपि प्रस्तुत कयनिहार किशोर छात्र श्री मनोजानन्द चौधरीक प्रति शतशः शुभकामना।
संयोगक बात जे एहि ग्रन्थक चरितनायक श्रावणी पूर्णिमेसँ ‘मिथिला-मोद’क प्रकाशन आरम्भ कयने छलाह आ हमरौ ई ग्रन्थ ओही तिथिकेँ सम्पन्न करबाक सुयोग भेटल। किमधिकं विज्ञेय।
विनीत
श्री चंद्र नाथ मिश्र अमर
श्रावणी पूर्णिमा, १३६९ साल
५ अगस्त १९७९ ई०
साभार
मिथिलाक विभूति
महामहोपाध्याय पंडित मुरलीधर झा
(मैथिली अकादमी पटना)
मं० मं० मुरलीधर झा
वंश-परिवार—
ब्राह्मणक पंजी व्यवस्थापक अनुसार करमहे नक्षत्र मूलक वसगोत्रीय पं० होरिल झा झंझापुर निकटस्थ भराम नामक गामक निवासी छलाह। पहिने ई गाम दरभंगा जिलामे पड़ैत छल, सम्प्रति मधुबनी जिलामे चल गेल अछि। पं० होरिल झाक बालक लक्ष्मी नारायण पंजीक पं० चानन झा छलथिन। कहल जाइछ जे चानन झा विक्रमौ भलमानुष छलाह जिनका नब्बे गोट विवाह छलनि। पहिल विवाह बघौर परगनाक अन्तर्गत राजनगरसँ बड़ाइ कोस पूर्वोत्तर कोठमे स्थित श्यामसिद्धपुर नामक गामक निवासी पं० फकीरन झाक कन्यासँ भेल छलनि। पं० फकीरन झा सुप्रसिद्ध, सुखी सम्पन्न लोक छलाह। ताहि दिन कन्यादानकेँ अपना ओहि ठाम बसा लेब सामाजिक मर्यादा ओ प्रतिष्ठाक विषय मानल जाइत छल। तें पं० फकीरन झा सेहो किछु जथा-जाल दऽ अपना कन्याकेँ एतहि अर्थात् अपना गाम श्यामसिद्धपुरमे बसा लेने छलाह।
हमर चरितनायक पुण्यश्लोक महामहोपाध्याय पं० मुरलीधर झा पं० चानन झाक एहि धर्मपत्नीसेँ उत्पन्न अपना पिताक द्वितीय पुत्र छलाह। ई सहोदर तीन भाई रहथि, ज्येष्ठ पं० सोनेलाल झा ओ कनिष्ठ पं० सुन्दर झा छलथिन। पं० सोनेलाल झाक एकमात्र पुत्र पं० उपेन्द्रनाथ झा एम० ए०, बी० एल० जे मिथिलामोदक व्यवस्थापक ओ मिथिलामोदक संस्थापक मं० मं० मुरलीधर झाक दक्षिणा हाथ छलथिन। एतय स्मरणीय जे १९३३ ई० मे मिथिलामोदक पुनः प्रकाशन एहि पं० उपेन्द्रनाथ झाक सम्पादकत्व ओ व्यवस्थापकत्वमे होबय लागल छल। ई लोकमे चुनचुन बाबू नामे प्रसिद्ध छलाह। चुनचुन बाबू भाइमे एकसरे रहथि तथा महेश्वरी देवी, गुंजेश्वरी देवी ओ मूलहरी देवी नामक तीन गोट सहोदर बहिन छलथिन। चुनचुन बाबूकेँ एकमात्र बालक श्री अमरनाथ झा छलथिन ओ तीनि गोट कन्या श्रीमती मोहिनी देवी, श्रीमती भभे देवी ओ श्रीमती आशा देवी छलथिन।
मं० मं० झाक कनिष्ठ भाय पं० सुन्दर झाकेँ एकमात्र बालक पं०…शत्रुघ्न झा आ प्रबन्ध झाकेँ एकमात्र बालक श्री मोहन झा ओ चारिगोट कन्या—भगवती देवी, कुसुमी देवी, दमयन्ती देवी ओ द्रोपदी देवी छलथिन।
हमर चरितनायक मं० मं० जीक विवाह दरिभरे रजतपुरा मूलक सीराठ निवासी पं० गोवर्द्धन झाक कन्यासँ छलनि। यद्यपि मं० मं० जीक तीन गोट विवाह सीराठ, ढाढ़ी ओ तेसर कोइलख, किन्तु सन्तति केवल सीराठधिक पत्नीमे भेलनि। ओ मं० मं० जीक पुरुषोत्तमक दुःख सहन करय पड़ल छलनि जे १९१५ ई० आषाढ़ मासक मिथिलामोदक १०८ म उद्गारमे प्रकाशित “विवक्षित करुणा” शीर्षक पद्यमे प्रमाणित होइत अछि, किन्तु हिनक जीवनक अन्तिम कालमे एकमात्र बारह वर्षय पुत्र, पं० श्यामानन्द झा ओ दुइ गोट कन्या—अहल्या देवी ओ सुशीला देवी छलथिन।
श्यामानन्द झा समाजमे गण्यमान्य व्यक्ति, डाक्टर साहेब नामे ख्यात ओ सामाजिक उद्धारन कार्यमे जीवन भरि लागल रहलथिन। हिनका गामक समीप बाबूबरहीमे बाबू श्री जगदीश नन्दन सिंह (मधुबनी) द्वारा स्थापित हाई इंगलिश स्कूलक प्रबन्धकारिणी समितिक सचिव पदपर रहि शिक्षक क्षेत्रमे पृष्ठभूमल एहि क्षेत्रमे विधायक प्रचार-प्रसारमे पूर्ण योगदान करैत रहलाह। हिनका पाँचगोट पुत्र छलथिन सर्वश्री—सच्चिदानन्द झा, अच्युतानन्द झा, विनोदानन्द झा, यशोदानन्द झा ओ चन्द्रानन्द झा। श्यामानन्द झाक विवाह मड़रपट्टी (मधुबट्टी) निवासी पं० नेहानाथ मिश्रक तेसर कन्यासँ संग १९३२ ई० मे भेल छलनि।
मं० मं० जीक जे कन्या छलथिन अहल्या देवी तनि विवाह कोइलख छलनि जाहिमे श्री श्रीमनाथ झा नामक एक दोहित ओ श्रीमती पार्वती देवी नामक एक दोहिती छलथिन जिनक विवाह नवटोल भेल छनि तथा दोसरे कन्या सुशीला देवीक विवाह सुगौना छलनि जाहिमे श्री धरनीधर नारायण सिंह एम० ए० दोहित ओ श्रीमती मालती देवी (बी० ए०) नामक एक दोहिती छलथिन जिनक विवाह नाहर भेल छनि।
शिक्षा-दीक्षा—
हमर चरितनायक मं० मं० मुरलीधर झाक जन्म १८६९ ई० मे भेल छलनि। पितृभूमि भराम रहितहुँ हिनक पालन-पोषण सब किछु अपना मातुक श्यामसिद्धपुरहि भेल छलनि। ताहि समयमे ने एहि रूपेँ आधुनिक शिक्षाकप्रचार-प्रसारे छलनि ने आड़-फारि जकाँ गामेगाम प्राथमिक पाठशालाक व्यवस्था। तत्पश्चात् हिनका विचारारम्भ भेलाक बाद प्राथमिक अङ्गराशिक ज्ञान अपन पारिवारिक परिवेशमे कराओल गेलनि। छलाह ई जन्मतः परम संस्कारी ते ताहि दिनुक शिक्षा-प्रणालीक अनुसार ‘शिशुबोध’, ‘अमरकोश’, ‘तर्क संग्रह’ आदि अभ्यास क’ लेबामे हिनका विशेष समय नहि लगलनि। किन्तु व्याकरणक प्रारम्भिक ज्ञान प्राप्त कयने कोनो शास्त्रमे प्रवेश कठिन होइत छै, किन्तु पाणिनीय व्याकरणक प्राथमिक ग्रन्थ ‘लघुसिद्धान्तकौमुदी’ पढ़ेबोनिहार ओहि परोपठामे केयो नहि छलाह तें अगत्या हिनका ‘मुग्धबोध’ नामक व्याकरणक ग्रन्थ पढ़ि प्राथमिक ज्ञान प्राप्त करय पड़लनि। ओहि समय अपना पंचकोसीमे प्रख्यात विद्वान पं० विधानाथ झा ज्योतिष शास्त्रक ज्ञाता गामहिमे छलथिन। बालक मुरलीधरक मेधा ओ ज्ञानप्राप्तिक पिपासा देखि मुग्ध रहैत छलाह। तें अतिशय स्नेहेँ ज्योतिषक ग्रन्थ सब पढ़ब’ लगलथिन, हुनके आग्रहसँ ई ज्योतिष शास्त्र पढ़ब आरम्भ कयलनि। बड़ अल्प समयमे ज्योतिषक प्रारम्भिक ज्ञान प्राप्तक’ लेलनि। जिज्ञासु स्वभावक छलाह, लोकक मुंहसँ सुनल छलनि जे काशी विद्याक केन्द्र थिकैक। ओ नगरी जगन्माता श्री १०८ अन्नपूर्णिकेँ छलथिन। ओहिठाम सबकेँ कोनहु ने कोनहु रूपेँ भरण-पोषणादिक व्यवस्था लागि जाइत छै। एहि आशा ओ विश्वासक संबल ल’ ई गाम छोड़ि, काशी जाय पढ़बाक संकल्प कयलनि। मातामह पं० फकीरन झा अपना दोहितक एहन उत्साह देखि आ पं० विधानाथ झासँ हिनक अभ्यन्तिम प्रतिभाक प्रशंसा सुनि अतिशय प्रसन्न भेलथिन आ जावत धरि काशीमे कतहु सुस्वथ्यः या नहि भ’ जाइत छनि तावत धरि गामसँ खर्च बचँच प्रबन्ध क’ देबाक हेतु उद्यत भ’ गेलथिन। ओहि समय मधुबनीसँ काशीकेँ रेलक भाड़ा साढ़े दू टाका छलैक। ई किछु चूड़ा चाउर तथा दस टा टाका ल’ गामसँ काशीक यात्रा कयलनि। सुयोगवशात् रानीकोठामे जाइत देरी आवासक व्यवस्था भ’ गेलनि।
काशीमे ओहि समय मं० मं० पं० सुधाकर द्विवेदीक पूर्ण ख्याति छलनि। द्विवेदीजी गवर्नमेंट संस्कृत कॉलेजमे ज्योतिषशास्त्रक प्राध्यापकक पदपर कार्यरत छलाह। साधारणतः मैथिल छात्र अयोध्येशीय पण्डितक लग थोड़े गोटे जाइत छलाह। हमर चरितनायक मं० मं० द्विवेदीजीक दर्शन कयलनि आ अपन आन्तरिक अभिलाषा कहि सुनाओलथिन। मं० मं० द्विवेदीजी हिनक परीक्षा लेबाक उद्देश्यसँ दू चारि गोट प्रश्न पूछैत गेलथिन ओ हिनकासँ तुरत तुरत सब प्रश्नक उत्तर पाबि' हिनका प्रभु-उत्पन्नमति देखि सदय अपन शिष्य बनाय लेबाक हेतु प्रस्तुत भ' गेलथिन। एहन सुबोध शिष्यकेँ पाबि ओहो अपनाकेँ कृतार्थ बुझलनि तथा हमर चरितनायक मं० मं० द्विवेदीजी सदृश प्रख्यात ओ सुयोग्य गुरुकें पाबि अपनाकेँ धन्य-धन्य बुझय लगलाह।
कहल गेल अछि—“वंशो द्विधा, विद्या जन्मना च” अर्थात् वंश दुइ प्रकारेँ चलैत छैक—विद्यासँ ओ जन्मसँ। पंचपिताक परिगणन करैत नीतिकार प्रथम विद्यादाताक गणना कयने छथि—“विद्यादाता, जन्मदाता, कन्यादाता तथैव च। अन्नदाता, भयत्राता पञ्चैते पितरः स्मृताः।” हमर चरितनायक अपना गुरुक विद्यावंशकेँ पूर्ण समुज्ज्वल बनओलनि। अपना गुरुएक समान महामहोपाध्याय पदवीसँ विभूषित, हुनके समान योग्य तथा यशस्वी भेलाह। स्व० अच्युतानन्द दत्त लिखने छथि जे जहिना मं० मं० पं० रामावतार शर्मा अपन अलौकिक प्रतिभाक प्रसादात् अपन गुरु पं० शिवकुमार शास्त्रीकेँ कृतकृत्य कयलनि तहिना इहो।
पहिने काशीमे पढ़निहार मैथिल छात्र लोकनि हिन्दू संस्कृत कॉलेजक परीक्षा दिस आकर्षित नहि भेल छलनि। मं० मं० पं० मुरलीधर झा समयक प्रवाहकेँ नीक जकाँ चिन्हनिहार छलाह तथा विचार-स्वातन्त्र्यक प्रबल पक्षपाती सेहो। अतः अपना गुरुवरक आदेश मानि संस्कृत कॉलेजक छात्रवृत्ति लेबाक हेतु प्रस्तुत भ' गेलाह। ताहिमे हिनक गुरु पूर्ण प्रयत्नशील भ' हिनका छात्रवृत्ति प्रदान करओलथिन।
कहल जाइत अछि जे मणिकर्णिका घाटकेँ राजक रसँ उक्त संस्कृत कॉलेजक खर्चा चलाओल जाइत छलैक जाहि कॉलेजमे ई छात्रवृत्ति पढ़ैत छलाह। एही कारणें बहुतो मैथिल छात्र ओ किछु ईर्ष्यालु पण्डितो लोकनि हिनक उपहास करैत हिनकासँ यदा कदा पुछल करथिन—कहू, भोजनमे मणिकर्णिका घाटकेँ धुआँक सुगन्ध रहैत छैक वा नहि? परन्तु ई ओहि उपहासक व्यर्थता देखि बराबरि ओकर उपेक्षा करैत छात्रवृत्ति पबैत रहलाह। सात वर्ष धरि मन एकाग्र क' गंभीर अध्ययन कयलाक बाद ज्योतिष शास्त्रमै आचार्यक उपाधि प्राप्त कयलनि। यद्यपि हिनक अध्ययनक विषय ज्योतिष छलनि तथापि ओहि संग ई साहित्यशास्त्रोक अनुशीलनमे लागल रहैत छलाह जाहि दिस हिनक स्वाभाविक अभिरुचि छलनि।
ज्योतिष शास्त्रक ई उद्धट विद्वान भेलाह तकर कारण छल जे ई प्राच्य एवं पाश्चात्य सिद्धान्त तथा फलित ग्रन्थक सम्यक् रूपे अध्ययन कयने छलाह। शास्त्रीय ज्ञानकेँ मुख्य ओ परीक्षोत्तीर्णताकेँ गौण मानैत छलाह। प्रश्नोत्तरसमाजमे एकटा प्रश्न अछि—“को गुरु रघिगततत्त्वः” तकर उत्तर कएल गेल अछि—“शिष्यहितायोद्यतः सततम्” हिनका एहन अभिगातन्तर गुरु भेटल छलथिन। दोसर कहल गेल अछि—“गुरुशुश्रूषया विद्या” एहि मूल मंत्रकेँ ई गसिया क’ धयने छलाह। एक दिस सर्वगुणसम्पन्न गुरु आ दोसर दिस दिव्य-प्रतिभासम्पन्न शिष्य ई मणिकाञ्चनसंयोग हिनक प्रतिभामे आरो विशेष रूपेँ चमत्कृत देलकनि। एही प्रसादेँ ई कृतविद्य होइतहि सर्वेराम पुरुषार्थी, अभूतपूर्वगार ओ बृहद्संहिता सदृश ग्रन्थक संशोधन क’ अनन्य प्रकाण्ड पाण्डित्यक परिचय लोकक समक्ष उपस्थित कयलनि।
विद्याध्ययन सम्पन्न कयलाक बाद अल्पे वेतनपर ई नगरामे एक पाठशालामे अध्यापकक कार्य स्वीकार क’ लेलनि। महर्षि पतञ्जलिक कहल छनि—“चतुर्भिरव प्रकारैः विद्योयुक्ता भवते—आगम कालेन, स्वाध्यायकालेन, प्रवचनकालेन, व्यवहारकालेन चेति” अर्थात् विद्या चारि प्रकारेँ उपयोगी होइत अछि—आगमसँ, स्वाध्यायसँ, प्रवचन सँ ओ व्यवहारसँ। अतः आगम ओ स्वाध्यायक बाद प्रवचनक अवसर हाथसँ जाय देब उचित नहि बुझलनि। वेतन तँ प्रासंगिक वस्तु थीक, एतय तँ “व्यये कृते वर्धते एव नित्यम्” सिद्धान्तकेँ अपनओलनि। ओहि समयमे यद्यपि हिनका आर्थिक कष्ट उठाबय पड़लनि, किन्तु से होइतहुँ कहियो धैर्यक त्याग नहि कयलनि ओ कर्तव्यपथसँ विचलित नहि भेलाह।
जखन महामहोपाध्याय पं० सुधाकर द्विवेदी संस्कृत कॉलेजक ज्यौतिषक प्रथमाध्यापकक पद त्यागि अंग्रेजी कॉलेजमे गणितक अध्यापक नियुक्त भ’ गेलाह तऽ महिनाथपुर ग्राम निवासी पं० दीनानाथ मिश्र जे संस्कृत कॉलेजमे ज्योतिषक द्वितीयाध्यापक छलाह, ज्योतिषक प्रथमाध्यापक अर्थात् द्विवेदीजीक पदपर प्रोन्नत क’ देल गेलाह। परिणामतः द्वितीयाध्यापकक पद रिक्त भ’ गेलैक। ओहि समयमे उक्त कॉलेजक प्रिन्सिपल छलाह डॉ० भेनिस महोदय। मं० मं० द्विवेदीजीक प्राज्ञः आ प्रतिभाशाली ओ मेधावी शिष्य पं० मुरलीधर झाक प्रतिभा ओ गंभीर शास्त्रीय ज्ञानक प्रशंसा बहुधा करैत रहैत छलथिन जाहि कारणेँ भेनिस महोदय पूर्वहिसँ हिनका प्रतिभासँ प्रभावित छलथिन। द्वितीयाध्यापकक स्थान रिक्त भेलापर ओ स्वयं हिनकर जिज्ञासा कयलथिन आ बिनु कोनो आवेदन पत्र आमन्त्रित कयने हिनका ज्योतिषक द्वितीयाध्यापकक पदपर नियुक्त क' लेलथिन। ई ससम्मान उक्त पदर कार्यभार ग्रहण क' लेलनि। ओहि पदपर रहैत अपन अनुपम वैदुष्य तथा कार्यक्षमताक प्रसादात् प्रथमाध्यापक पद धरिकेँ समलंकृत कयलनि। पछाति महामहोपाध्याय पदसँ सेहो विभूषित भेलाह।हिनक पाण्डित्यक सौरभ काश्मीरक महाराजक कान धरि पहुँचि गेल छ्लैनि। हिनका प्रति हृदयमे अत्यन्त आदरभाव जागृत होयवाक कारणेँ काश्मीरक नरेश हिनका बजवाय सम्मानपूर्वक सहस्र मुद्रा बिदाइ कयने छलथिन। म० म० जी जे काश्मीर यात्रा कयने छलाह ओ यात्रा वृत्तान्त लिखि मिथिला मोदक अनेक अंकमे क्रमशः प्रकाशित करौने छनाह। ओहि यात्रा वृत्तान्तक' पड़लासँ ज्ञात होइत अछि जे हिनक सारस्वत ब्राह्मण एक शिष्य काश्मीरमे ससम्मान पंडितक पदपर प्रतिष्ठित छलथिन हुनके माध्यमसँ काश्मीर नरेश हिनक विद्या वैदुष्यसँ परिचित भेल छलथिन। ओहि यात्रा वृत्तान्तक' पड़लासँ ईहो ज्ञात होइत अछि जे हिन्यु किछु क' अंग्रेजीक व्यवसाय सेहो अपन छात्रावस्थामे कयने छलाह जकर छाप हिनक लेख आदिमे यदा-कदा यततत परिलक्षित होइत अछि।यद्यपि म० म० जी राज दरभङ्गा द्वारा संचालित धौत परीक्षामे अनेक प्रकारक संशोधनक पक्षपाती छलाह आ से संशोधन नहि भेलाक कारणेँ ओहि परीक्षक कट्टु आलोचना सेहो कतेक ठाम कयने छथि तथापि महाराजाधिराज स्व० रामेश्वर सिंह हिनका बजबाय धोती दय सम्मानित कयने छनथिन। संगहि 'मिथिलामोद'क हेतु १०० टाका सेहो दैत छनथिन।व्यक्तित्व ओ कृतित्व—ध्यातव्य थिक जे महामहोपाध्याय मुरलीधर झा जखन संस्कृत कॉलेजमे द्वितीयाध्यापकक पदपर नियुक्त भेलाह तखन हिनक सबसँ आत्मीय भ' गेल छलथिन पं० दीनाथ मिश्र। मिश्रजी हिनकासँ वरिष्ठ ओ श्रेष्ठ छलथिन। जाहि समय ई छात्र छलाह ताहि समयमे मिश्रजी ओही कॉलेजमे प्राध्यापक छलाह अतः गुरुवर्गक श्रेणीमे छलथिन, तथापि हिनका संग अनुजमितवत् मानि व्यवहार करैत छलथिन। उक्त मिश्रजीक सत्परामर्श ओ आग्रह, काशीस्थ मैथिल विद्वान लोकनिक सहमती ओ प्रोत्साहन तथा अपन प्रिय शिष्य कुमार वाजितपुर निवासी मैथिली भाषाक ख्यातनामा कवि पं० कुशेश्वर कुमारक उत्साह ओ आयोजनसँ प्रेरित भ' म० म० जी एक 'मैथिल विद्वज्जन समिति' नामक संस्थाक संगठन काशीमे कयलनि। एहि "मैथिल विद्वज्जन समिति"क माध्यमसँ काशीसँ 'मिथिलामोद' नामक हिन्दी मैथिली मिश्रित मासिक पत्रक संचालन, सम्पादन ओ प्रकाशन आरम्भ कयलनि। ई पत्र मैथिलीक दोसर मासिक पत्र छल। एहिदसँ पूर्व विद्वा वाचस्पति पं० मधुसूदन झा ओ पं० रामभद्र झा एम० ए०, एल० एल० बी० क 'सत्प्रयासेँ' १९०५ ई० सँ 'मैथिल हित साधन' जयपुरसँ प्रकाशित होयय लागल छल जे किक्कुर वर्ष प्रकाशित भ' अकाले काल-कवलित भ' गेल।हमर चरितनायक म० म० जी तेहन सुलग्नमे काशीमे पायर रखलनि जे काशी हिनक सम्पूर्ण कर्मक्षेत्र बनि गेलनि। काशीमे रहि सहस्रशः छात्रकेँ विद्यादान क' ऋषि-ऋणसँ मुक्ति पाओलनि। अनुशासन पालनमे जेहने छात्रक प्रति कठोर छलाह तेहने अपनो प्रति। तैँ हिनक छात्र हिनकासँ जहिना घबाइत रहैत छलथिन तहिना ओ लोगनि आचरण ओ अध्ययनमे सावधानो रहैत छनाह। हिनक शिष्य-परम्परामे अनेक ज्योतिषशास्त्रक दुर्धर्ष विद्वान् भेरखित जे मिथिला ओ अन्यान्यो देशमे हिनकर कीतित्वका फहरबैत रहलथिन। स्व० अच्युतानन्द दत्त लिखने छथि "सुनल अछि जे ज्योतिष ओ कर्मकाण्ड विषयक अनेक ग्रन्थक टीका कयल छनि। जाहि समय हिनक मृत्यु भेलनि ताहि समयमे ई 'विद्यापति-पदावली'क सम्पादन करैत छलाह जकर कार्य समाप्तप्राय छलनि, केवल भूमिका ओ ऐतिहासिक आलोचनाक किछु अंश लिखब अवशिष्ट छलनि।" दत्तजीक कथन छनि जे विद्यापति प्रेमक अत्यधिक उत्साही हँ कार्य भ' रहल छल। ने जानि ओ सम्पादित पाण्डुलिपि ककरा लग रहल जे प्रकाशमे नहि आबि सँकल।धार्मिकता ओ सनातन धर्मक प्रति हिनका हृदयमे अविचल श्रद्धा छनानि। ई श्री १०८ महावीरजीक अनन्य उपासक छनाह जकर फलस्वरूप मरखोक समयमे ई वारंवार श्री १०८ महावीर जीक नाम कीर्त्तन करैत रहलाह। मरखासँ तीन चारि वर्ष पूर्व अपन गाम श्यामसिद्धपमे एक प्राचीन पोखरिक जीर्णोद्धार कराय ओकरा मोहार पर एक श्री १०८ महावीर जीक मन्दिर बनवाय काँसैति मूर्ति ल' जाय स्थापित कयलनि आ एहि प्रकारेँ देवऋणसँ मुक्ति प्राप्त कयलनि। ई किंचित श्यामप वर्ण, शरीरैँ हृष्टपुष्ट, बुद्धिएँ अत्यन्त मेधावी, विचारेँ प्रगतिशील, प्रत्युत्पन्नमति ओ परम हास्य-प्रिय लोक छलाह। धर्मक मात्रा हिनकामे कतेक छलनि से एहीसँ अनुमान कयल जा सकैत अछि जे अपन दुइ गोट पुत्ररत्नक अकालेमे कालकवलित भेला उत्तर अपना जीवनमे कयल संकल्प सभक पूर्त्तिमे कनेको विचलित नहि भेलाह। दूरदर्शी ई केहन छलाह तकर उदाहरण दैत स्व० दत्त जी लिखने छथि जे मृत्युसँ तीन वर्ष पूर्व मासिक वेतनक तृतीयांश १०९ रु० मासिक पेन्शन पबैत काशीमे रहि अपना बासापर विद्यादान करैत मातृ-भाषाक सेवामे लागल रहैत छलाह, किन्तु मृत्युसँ किछुइ दिन पूर्व अपन अंशांक आधा भाग ६००० रु० मूल्यपर सरकारक हाथे बेचि लेने छलाह।मृत्युसँ किछु दिन पूर्व सपरिवार त्रिवेणी संगममे स्नानाथं प्रयाग गेलाह। जबन प्रयागमे छलाह तँ अपन भातिज बुचुन बाबूकेँ अनेक बेरि कहलथिन जे जँ हमर एतय देहान्त भ' जाय तँ शवकेँ काशी ल' जाय दाहसंस्कार करब। तत्काल तँ लोककेँ अनन्वित लगलैक, परन्तु ओही दिन अर्थात् ६ दिसम्बर १९२९ केँ जबन ई इह लीला समाप्त क' लेलनि तखन सब स्तम्भित ओ विस्मित रहि गेलाह। एतावता ई अनुमान कयल जाइछ जे ज्योतिष क गणनानुसार हिनका अपना मृत्युक आभास पूर्बहि भेटि गेल छलनि। हिनक अन्तिम इच्छाक पूर्त्तिक हेतु मोटरसँ हिनक शव काशी आनल गेलनि ओ मणिकर्णिका घाटपर और्ध्वदैहिक संस्कार सम्पन्न कयल गेलनि। ताहि समय हिनका लग बारह वर्षक अनुपनीत एकमात्र पुत्र श्यामानन्द झा छलथिन। मृत्युक समय ई साठि वर्ष पूर्ण क' चुकल छलाह। "कलौ षष्टिः परं वयः" क अनुसार पूर्णायु तँ कहल जायत, किन्तु 'साठा तँ पाठा' लोकोक्तिक अनुसार परमायु नहि मानल जायत जे मैथिलीक हेतु परम दुर्भाग्यक विषय भेल। कारण म० म० झा जीक सबसँ पैघ अवदान मातृभाषा मैथिलीकेँ प्राप्त छैक। हिनक समस्त कृतिक अवलोकन कयला उत्तर केयो ई मानबाक हेतु प्रस्तुत भ' जयताह जे कवीश्वर चन्दा झा यदि आधुनिक युगक प्रवर्त्तक मानल जाइत छथि तँ महामहोपाध्याय मुरलीधर झा आधुनिक गद्यकेँ प्रतिष्ठापित करनिहार थिकाह। मैथिली साहित्यक इतिहासकार हिनका प्रति न्याय नहि क' उपेक्षित छोड़ि देने छथिन। यदि ई दीर्घायु होइतथि तँ मातृभाषाक संगेहि समाजक कत बड़ उपकार होइतैक तकर आकलन अनुमानसँ नहि कयल जाय सकैत अछि।हिनक मृत्युक समाचार प्रकाशित भेल तकर स्वरूप निम्नांकित अछि
== —शोक ! महाशोक !! ==
"सूचित करैत हृदय विदीर्ण होइछ जे अब म० म० पं० मुरलीधर झा एहि असार संसारमे नहि छथि। ता० ६ दिसम्बर कें प्रयागमे अपन मानव लीला सम्वरण कैलन्हि। मोटर द्वारा हूनक शव काशी पहुँचाय अन्त्येष्टि भेलन्हि। महामहोपाध्यायजी कतबा मैथिलक गौरव, मिथिला भाषाक भारतेन्दु और सनातन धर्मक एकान्त पक्षपाती छलाह, लिखबाक प्रयोजन नहि। हम शीघ्र हूनक पूर्ण सचित्र जीवनी प्रकाश करबाक चेष्टा कै रहल छी। 'मिथिला' क ऊपर हूनक असीम कृपा रहै छैलन्हि। शोक जे आब हमरा लोकनिकेँ यथार्थ गुरुक अभाव भय गेल एवं आगाँक मार्ग अन्धकारमय भै गेल। परमात्मा हुनका आत्माकेँ शान्ति एवं हूनक सन्तप्त परिवारकेँ धैर्य प्रदान करथून्ह। एक-एक कय क' 'मिथिलाक नक्षत्रगण अस्त भै रहल छथि, यैह विशेष शोचनीय, किन्तु परमात्माक विधानमे बाधा के देत ?"¹उपरिलिखित समाचारमे घोषित — " हम शीघ्र हूनक पूर्ण सचित्र जीवनी प्रकाश करबाक चेष्टा कै रहल छी" सर्वांशत पूर्ण नहि भऽ सकलनि। स्व० अच्युतानन्द दत्त लिखित ओ 'मिथिला' मे प्रकाशित जीवनीक प्रसङ्ग सम्पादकक टिप्पणीए एकर प्रमाण अछि। सम्पादक स्व० बाबू भोलालाल दास लिखने छथि —" महामहोपाध्याय जीक एक उत्तम जीवनी प्रकाशित करबाक हेतु हम अद्यापि धैर्य धारण कैल, हूनक ब्लाक यद्यपि किछु दिन पूर्वहिसँ तैयार छल तथापि ओकरा अही कारणेँ प्रकाशित नहि करैत छलहूँ। पं० श्री बलदेव मिश्र, ज्यो० आ० काशीक पठाओल जीवनी अपूर्ण जकाँ छल, अतः पुनर्वार लिखबाक हेतु हुनका आग्रह कँ लिऐंन्हू। उक्त पण्डितजीसँ विदित भेल जे दोसर जीवनी प्रस्तुत कय पठौने छथि, किन्तु दुर्भाग्यवश हमरा नहि पहुँचल्, अतः पूर्वंक जीवनी तथा आनोठामसँ मिलाय लेखक महाशय हमरा आग्रहेँ ई जीवनी प्रस्तुत क' ने छथि। "अभावे शालिचूर्ण वा" क स्मरण करैत हम एकरा सचित्र प्रकाशित करै छी तथा हूनक विशाल शिष्यमण्डलीसँ करबद्ध अनुरोध करै छिऐन्हू जे ओ लोकनि मातृभाषा प्रेमक थोड़बो अनुकरण अपना महान गुरुक करथू।"²
एहिठाम एक विषयक उल्लेख अनावश्यक नहि कहल जायत जे म० म० पं० मुरलीधर झा ज्योतिषी छलाह। ओहि समयमे मातृभाषाक सेवामे प्रवृत्त होइत देखि हिनक अपन गुरुवर म० म० द्विवेदीजी पूर्ण प्रोत्साहित कयने छलथिन। समय समय पर लेखो लिखि क' दैत छलथिन। स्मर्त्तव्य जे ओहो ज्योतिषिए छलाह। 'मोद' युगमे मातृभाषाक सेवा करबाक हेतु क्षेत्रमे जतेक विद्वान अवतीर्ण भेलाह ताहिमे ज्योतिषीक संख्या सर्वाधिक छनि। किछु नामोल्लेख अप्रासंगिक नहि होयत। यथा — पं० कुशेश्वर कुमार, कविवर सीताराम झा, ज्योतिषाचार्य्य पं० बलदेव मिश्र, पं० बुद्धिनाथ झा, पं० उमाकान्त झा, पं० षडानन झा, पं० प्रताप नारायण झा, पं० मधुकान्त झा, पं० अनूप मिश्र, पं० बबुआजी मिश्र, पं० हरी झा, पं० मुरलीधर ठाकुर पं० गंगाधर मिश्र आदि मिथिलामोदक स्थायी लेखक छलाह। हिनका लोकनिक गद्य-पद्यात्मक पर्याप्त रचना 'मिथिला मोद'मे प्राप्त होइत अछि।म० म० झा जीक मृत्युपर श्री वैद्यनाथ मिश्र विद्यार्थी अर्थात् कविवर श्री यात्रीजी, कविवर सीताराम झा ओ पं० कुशेश्वर कुमार द्वारा रचित शोक-श्रद्धांजलि प्रकाशित भेल छल जे सब निम्नांकित अछि :
—"जाहि महाप्रभु पण्डितराजक कीर्त्ति सुगन्धि सदा गमकै अछि।
पुण्य प्रताप कृपाणक धार समान सदा चमचम चमकै अछि ॥
से "मुरलीधर" भूतलमे नहिं ई यदि कौखन ध्यान अवै अछि।
तौँ पुनि देखि दशा निज देशक जानथि ईश्वर कोँह फटै अछि ॥× × ×
जैखन नन्दनवन गेला मुरलीधर सन नाथ
मिथिला मैथिल मैथिली तैखन भेल अनाथ
तैखन भेल अनाथ आब भेटत की कैने।
अछि क्रोधित भै काल-ब्याल मिथिलाकें धैने ॥
हमरा सबहिक पूर्णकोष खाली तोँ तैखन।
एहन एहन नररत्न, ताहि सोँ चल्ला जैखन ॥
अपने गेलहुँ जखन, रहल नहि बुध जनसमितिक लाली।
देवधामकें कैल अलंकृत मिथिला भेली खाली ॥
===== — विद्यार्थी श्री वैद्यनाथ मिश्र =====
हे ! सद्भूत-रमेश-पूजितपदे ! आराध्य श्यामे ! अहो !
कैलौँ श्रीमति ! पक्षपात सहसा ई देवतामे अहाँ ।
स्वर्गाधीश बनाय भूपवरकैँ तुष्टा धरामे अहाँ ।
भैयो सम्मुख छी महेशि ! मिथिलावासीक वामे अहाँ ॥
श्री कामेश्वर सिंह भूपबल सोँ ओ शोक जा गेल हा !
ता ई दोसर वज्रपात सहसा विद्वद्वर्गेमे भेल हा !
सन्तोषी शशिनाथ झा सन सुधी कैँ शून्य संसार कैँ
विद्याभाजन संग लै चल कतै गेला सदाचार कैँ ॥
ने जानी हम हाय ! दोष हमरामे जानि कैँ कोन ई
छींटै चीरल काँच घाव परमे दुर्दैव हा ! मैं न ई ।
हा ! कष्टै पर कष्ट सन्तति सहै देखी अहाँ नेने ई
अम्बा मै भुवनेशि ! वैसलि रही चही अहाँकैँ न ई ॥
जे सत्काव्य-पुराण-ज्योतिष-कला-तत्त्वार्थवेत्ता छला
श्रौत-स्मार्त्त-समुत्थ-संशयतमोवर्षाद्दि-भेत्ता छला ।
साक्षात् श्री मुरलीधरोपम गुरु जे दिग्विजयी छला
लै गेलौँ तनिको मुरालय अहाँ जे लोकनेता छला ॥
हा ! भै गेल सुन्नक्रूरगुणकँ ई आइ पूसी निशा
अम्बे ! भेल अमा चकोरगण कैँ शून्या दशोटा दिशा ।
तारामण्डल कान्तिहीन सबटा देखी बिना चन्द्रमा!
हा ! हा ! देखि पड़े समस्त जनता भूमिस्थ मीनोपमा ॥
सायं वारिजवृन्दमे कुमुदमे भै गेज हा ! प्रात ई
श्यामे ! सङ्गहि सङ्ग अद्भुत महा भै गेल की बात ई ।
ने सूझै अछि पन्थ जायब कतौ ? हा ! धीर कोना धरू
किंकर्त्तव्यविमूढ़ मूढ़मति छी हा ! दैव हम की करू ॥
हा ! के राखत प्रेम तुल्य अपना सोँ उच्च ओ नीच में
कै वीरासन ढूंढि राजहि जकाँ विद्वत्सभा बीचमे ।
सद्वाक्यामृत सोँ प्रसन्न करते के आब विद्वद्वर्ग कैँ
श्यामे ! शीघ्र सुधारू ई विध विया ब्रह्माक दुः सर्गकैँ ॥
===== — गुरुवर-पदवियोग-शोकाकुल सीताराम झा। =====
चरितनायक म० म० पं० मुरलीधर झा समग्र रूपमे आधुनिक युगक मैथिली साहित्यक प्रांगणमे एहन प्रकाशस्तंभ छथि जाहि आलोकमे बीसम शताब्दिक् प्रथम तीन दशकक समाजक संपूर्ण गतिविधि, सामाजिक, सांस्कृतिक, धार्मिक ओ अंशतः राजनीतिक स्थितिक सम्पूर्ण चित्र ओ इतिहासकेँ देखल ओ मूल्यांकित कयल जा सकैत अछि।एक क्षणक हेतु कल्पना कयल जाय जे अपना समयमे यदि उक्त म० म० झा जी अवतीर्ण नहि भेल रहितथि आ मिथिलामोदक प्रकाशन नहि भेल रहैत तँ आई मैथिली भाषा साहित्यक कोन स्वरूप रहैत ? जेना आचार्य श्री सुरेन्द्र झा 'सुमन' ज्योतिरिश्वर-विद्यापतिक प्रसंग कहने छथि— "जोतिरिश्वर-विद्यापतिक आविर्भाव नहि होइत तँ वर्तमान मैथिलीक हरित-भरित फुलवाड़ी पड़ोसी भाषा साहित्यक ट्रैक्टर जोतक चकलामे मिला देल जाइत। चन्दा झा अपन भाषा-क्षेत्रक सीमापर रचनाक कतरा-झाड़ गाड़ि बेदखलीसँ बचओलनि" तहिना हम कहब जे जाहि सीमापर चन्दा झा कतड़ा झाड़ गाड़ि गेलाह ताहि सीमाक अभ्यन्तरक भूमि पर कोदारि खुरपी चला यदि म० म० मुरलीधर झा एहन हरित भरित साहित्योद्यान नहि लगौने रहितथि तँ आइ हमरो लोकनि अवजि, ब्रजभाषा, राजस्थानी भाषा-भाषी जकाँ परमुखापेक्षी भेल अपनहि घरने छुतहड़ भेल कतहु पड़ल रहितहुँ। आइ बिहारक भोजपुरी वा मगही भाषा-भाषी जे स्वत्व प्राप्तिक हेतु आतुर भेल देखल जाइत छथि हुनका प्रेरणाक स्रोत नहि प्राप्त होइतनि।म० ०० झा जी एक साकांक्ष, परिश्रमी, उद्यमशील, निर्भीक, स्पष्टवक्ता ओ पूर्ण चेतना सम्पन्न लोक छलाह। तैँ सामाजिक संघर्षक प्रत्येक मोर्चापर एक सफल, सशक्त प्रतिपक्षक् नेता जकाँ सर्वत्र सन्नद्ध ओ कटिबद्ध भेल प्रतित होइत छथि। एक कालखण्डक इतिहास हिनका लेखनीसँ निःसृत भेल अछि। मोदमे स्पष्ट घोषणा कयल गेल अछि जे जाहि लेखमे लेखदाताक नाम छपल अछि तकर उत्तरदायी सम्पादक नहि।' एतावता बिनु नामक छपल सब रचना सम्पादककेक लेखनी प्रसूत थिक। अनेक रचना छद्म नामसँ कयने छथि।
हिनक बाँहि पुरनेहार पं० त्रिलोचन झा बेतिया, पं० काली प्रसाद सिंह चौधरी हसुआ। (गया), पं० शिवानन्द चौधरी पूर्णियाँ, पं० यदुनाथ झा 'यदुवर' भागलपुर (आब सहरसां), पं० गौरीकान्त शर्मा, पं० जीवच्छ मिश्र, दरभंगा, पं० चन्द्रशेखर झा, मधुबनी आदि छलथिन। ई एक विशिष्ट गद्यकारक समूह बनओलनि। ओ गद्यकार लोकनि क्रमशः समयक माँटि तर गड़ल जा रहल छथि। जाधरि एहि गद्यकारक रचनाक पुनर्मुद्रण क' प्रकाशमे नहि आनल जाइछ, म० म० झा जीक स्तुत्य थेवाक ने सम्यक् परिचय प्राप्त कयल जा सकैछ ने समुचित मूल्यांकन।हमर व्यक्तिगत धारणा यैह भेल अछि जे कवीश्वर चन्दा झा पार्वत्य प्रदेशक वन्या जकाँ कल-कल छल-छल करैत काव्यधाराकेँ गद्यक समतत भूमि पर आनि जाहि युगक अवतारणा कयने छलाह : तकरा गंगाक समान गम्भीर ओ विशाल धारक रूपमे प्रवहमान बयनबाक सबसँ अधिक श्रेय म० म० झा जीकें छनि, किन्तु इतिहास एहि सत्यक उपेक्षा कयने अछि।अतः हम श्रद्धेय आचार्य श्री सुरेन्द्रझा 'सुमन' क उक्तिसँ अपन मन्तव्यकेँ समाप्त करब। श्री 'सुमन' जीक कहल छनि —"मैथिली साहित्यक जे एकाधठा इतिहास लिखल गेल अछि ओहिमे एहि संक्रान्ति कालज अध्ययन विधिवत्, क्रमवत् ओ यथावत् नहि कयल जा सकल अछि।" जे होयब आवश्यक, सर्वथा आवश्यकता अछि जाहिसँ भ्रांतिक कुहेस फाटत ओ सत्य-सूर्य्यक प्रकाश जन-जन धरि पहुँचि सकत।आशावान् छी जे भविष्यमे अनुसंधान कार्यमे लगनिहार अनुसंधित्सु, लोकनि यथार्थ सत्यकेँ उद्घाटित करबाक दिशामे सचेष्ट होयताह।
=== संकलनकर्ता ===
===== आदित्य नाथ झा, डिपुटी न्यूज एडिटर, दैनिक भास्कर जमशेदपुर
प्रपौत्र महामहोपाध्याय पंडित मुरलीधर झा
ग्राम- श्यामिसद्धप, प्रखंड-बाबूबरही
भाया - राजनगर, िजला-मधुबनी
मोबाइल - 9576110273 =====
9qj2mn9rtiuc12llm3e5bhzl0nvmnqb
279689
279688
2026-08-22T03:57:36Z
~2026-45839-77
17684
/* — विद्यार्थी श्री वैद्यनाथ मिश्र */
279689
wikitext
text/x-wiki
== महामहोपाध्याय पं० मुरलीधर झा एक युगप्रवर्तक ==
मैथिली अकादमी प्राचीन साहित्यकार लोकनिक जीवनी लिखवाय प्रकाशने अनबाक स्तुत्य प्रयास आरम्भ कयलक अछि। सौभाग्यवश हमरहुँ एहिमे सहभागी होयबाक अवसर देल गेल, सेहो एक एहन मातृभाषाक हित-चिन्तक जे स्वयं भाइसँ ७४ वर्ष पूर्व एहि प्रकाशक कार्यमे प्रवृत्त भेल छथि।
ई निर्विवाद जे महामहोपाध्याय पं० मुरलीधर झा एक युगप्रवर्तक ओ आधुनिक गद्यक प्रतिष्ठापक रूपमे मैथिली साहित्यक क्षेत्रमे सुप्रतिष्ठित छलथि। एहन विशाल व्यक्तित्वक सम्यक अध्ययन अपेक्षित अछि। एतिहाम समय ओ स्थान परिस्थितिमे रहलाक कारणे सँकुचित करय पड़ल अछि।
एहि ग्रन्थमे जतयसँ जे उद्धरण देल गेल अछि ओकर वर्तनी (लेख शैली) अविकल रूपमे राखल गेल अछि, एहिसँ अतिरिक्त अपन मन्तव्य अकादमी द्वारा स्वीकृत वर्तनीमे अछि। आशा अछि जे एहि अल्प प्रयाससँ हिनका व्यक्तित्व-पर जे प्रकाश पड़ि सकल अछि, भविष्यके साहित्य अध्येता लोकनिक हेतु उपयोगी 'भ' सकत। तखन अल्पस्त्र दृष्टि तऽ अपूर्ण्यमावी अछि। तदर्थ “क्षमा सारा हि साधवः” क अतिरिक्त विकल्पो नहि।
सर्वप्रथम अकादमीक अध्यक्ष श्रद्धेय श्रीश्रीत श्रीकान्त ठाकुर ‘विद्यालंकार’ जी, मान्य श्रीश्रीत उपेन्द्रनाथ झा ‘व्यास’ ओ प्रकाशन उपसमितिक सदस्य लोकनिक प्रति आभार प्रकट करैत छी जे एहन सेवाक अवसर देलनि।
तदन्तर साधन जुटयबामे आयुष्मान डॉ० श्री रामदेव झा जे सहयोग कयलनि तदर्थ अनेकशः आशीर्वाद। वृक्ष रोपनिहारकें फलान्वित वृक्षकेँ देखि जे आनन्द होइत छनि तकर भागी हमहुँ छी। अन्तमे प्रेसक हेतु पाण्डुलिपि प्रस्तुत कयनिहार किशोर छात्र श्री मनोजानन्द चौधरीक प्रति शतशः शुभकामना।
संयोगक बात जे एहि ग्रन्थक चरितनायक श्रावणी पूर्णिमेसँ ‘मिथिला-मोद’क प्रकाशन आरम्भ कयने छलाह आ हमरौ ई ग्रन्थ ओही तिथिकेँ सम्पन्न करबाक सुयोग भेटल। किमधिकं विज्ञेय।
विनीत
श्री चंद्र नाथ मिश्र अमर
श्रावणी पूर्णिमा, १३६९ साल
५ अगस्त १९७९ ई०
साभार
मिथिलाक विभूति
महामहोपाध्याय पंडित मुरलीधर झा
(मैथिली अकादमी पटना)
मं० मं० मुरलीधर झा
वंश-परिवार—
ब्राह्मणक पंजी व्यवस्थापक अनुसार करमहे नक्षत्र मूलक वसगोत्रीय पं० होरिल झा झंझापुर निकटस्थ भराम नामक गामक निवासी छलाह। पहिने ई गाम दरभंगा जिलामे पड़ैत छल, सम्प्रति मधुबनी जिलामे चल गेल अछि। पं० होरिल झाक बालक लक्ष्मी नारायण पंजीक पं० चानन झा छलथिन। कहल जाइछ जे चानन झा विक्रमौ भलमानुष छलाह जिनका नब्बे गोट विवाह छलनि। पहिल विवाह बघौर परगनाक अन्तर्गत राजनगरसँ बड़ाइ कोस पूर्वोत्तर कोठमे स्थित श्यामसिद्धपुर नामक गामक निवासी पं० फकीरन झाक कन्यासँ भेल छलनि। पं० फकीरन झा सुप्रसिद्ध, सुखी सम्पन्न लोक छलाह। ताहि दिन कन्यादानकेँ अपना ओहि ठाम बसा लेब सामाजिक मर्यादा ओ प्रतिष्ठाक विषय मानल जाइत छल। तें पं० फकीरन झा सेहो किछु जथा-जाल दऽ अपना कन्याकेँ एतहि अर्थात् अपना गाम श्यामसिद्धपुरमे बसा लेने छलाह।
हमर चरितनायक पुण्यश्लोक महामहोपाध्याय पं० मुरलीधर झा पं० चानन झाक एहि धर्मपत्नीसेँ उत्पन्न अपना पिताक द्वितीय पुत्र छलाह। ई सहोदर तीन भाई रहथि, ज्येष्ठ पं० सोनेलाल झा ओ कनिष्ठ पं० सुन्दर झा छलथिन। पं० सोनेलाल झाक एकमात्र पुत्र पं० उपेन्द्रनाथ झा एम० ए०, बी० एल० जे मिथिलामोदक व्यवस्थापक ओ मिथिलामोदक संस्थापक मं० मं० मुरलीधर झाक दक्षिणा हाथ छलथिन। एतय स्मरणीय जे १९३३ ई० मे मिथिलामोदक पुनः प्रकाशन एहि पं० उपेन्द्रनाथ झाक सम्पादकत्व ओ व्यवस्थापकत्वमे होबय लागल छल। ई लोकमे चुनचुन बाबू नामे प्रसिद्ध छलाह। चुनचुन बाबू भाइमे एकसरे रहथि तथा महेश्वरी देवी, गुंजेश्वरी देवी ओ मूलहरी देवी नामक तीन गोट सहोदर बहिन छलथिन। चुनचुन बाबूकेँ एकमात्र बालक श्री अमरनाथ झा छलथिन ओ तीनि गोट कन्या श्रीमती मोहिनी देवी, श्रीमती भभे देवी ओ श्रीमती आशा देवी छलथिन।
मं० मं० झाक कनिष्ठ भाय पं० सुन्दर झाकेँ एकमात्र बालक पं०…शत्रुघ्न झा आ प्रबन्ध झाकेँ एकमात्र बालक श्री मोहन झा ओ चारिगोट कन्या—भगवती देवी, कुसुमी देवी, दमयन्ती देवी ओ द्रोपदी देवी छलथिन।
हमर चरितनायक मं० मं० जीक विवाह दरिभरे रजतपुरा मूलक सीराठ निवासी पं० गोवर्द्धन झाक कन्यासँ छलनि। यद्यपि मं० मं० जीक तीन गोट विवाह सीराठ, ढाढ़ी ओ तेसर कोइलख, किन्तु सन्तति केवल सीराठधिक पत्नीमे भेलनि। ओ मं० मं० जीक पुरुषोत्तमक दुःख सहन करय पड़ल छलनि जे १९१५ ई० आषाढ़ मासक मिथिलामोदक १०८ म उद्गारमे प्रकाशित “विवक्षित करुणा” शीर्षक पद्यमे प्रमाणित होइत अछि, किन्तु हिनक जीवनक अन्तिम कालमे एकमात्र बारह वर्षय पुत्र, पं० श्यामानन्द झा ओ दुइ गोट कन्या—अहल्या देवी ओ सुशीला देवी छलथिन।
श्यामानन्द झा समाजमे गण्यमान्य व्यक्ति, डाक्टर साहेब नामे ख्यात ओ सामाजिक उद्धारन कार्यमे जीवन भरि लागल रहलथिन। हिनका गामक समीप बाबूबरहीमे बाबू श्री जगदीश नन्दन सिंह (मधुबनी) द्वारा स्थापित हाई इंगलिश स्कूलक प्रबन्धकारिणी समितिक सचिव पदपर रहि शिक्षक क्षेत्रमे पृष्ठभूमल एहि क्षेत्रमे विधायक प्रचार-प्रसारमे पूर्ण योगदान करैत रहलाह। हिनका पाँचगोट पुत्र छलथिन सर्वश्री—सच्चिदानन्द झा, अच्युतानन्द झा, विनोदानन्द झा, यशोदानन्द झा ओ चन्द्रानन्द झा। श्यामानन्द झाक विवाह मड़रपट्टी (मधुबट्टी) निवासी पं० नेहानाथ मिश्रक तेसर कन्यासँ संग १९३२ ई० मे भेल छलनि।
मं० मं० जीक जे कन्या छलथिन अहल्या देवी तनि विवाह कोइलख छलनि जाहिमे श्री श्रीमनाथ झा नामक एक दोहित ओ श्रीमती पार्वती देवी नामक एक दोहिती छलथिन जिनक विवाह नवटोल भेल छनि तथा दोसरे कन्या सुशीला देवीक विवाह सुगौना छलनि जाहिमे श्री धरनीधर नारायण सिंह एम० ए० दोहित ओ श्रीमती मालती देवी (बी० ए०) नामक एक दोहिती छलथिन जिनक विवाह नाहर भेल छनि।
शिक्षा-दीक्षा—
हमर चरितनायक मं० मं० मुरलीधर झाक जन्म १८६९ ई० मे भेल छलनि। पितृभूमि भराम रहितहुँ हिनक पालन-पोषण सब किछु अपना मातुक श्यामसिद्धपुरहि भेल छलनि। ताहि समयमे ने एहि रूपेँ आधुनिक शिक्षाकप्रचार-प्रसारे छलनि ने आड़-फारि जकाँ गामेगाम प्राथमिक पाठशालाक व्यवस्था। तत्पश्चात् हिनका विचारारम्भ भेलाक बाद प्राथमिक अङ्गराशिक ज्ञान अपन पारिवारिक परिवेशमे कराओल गेलनि। छलाह ई जन्मतः परम संस्कारी ते ताहि दिनुक शिक्षा-प्रणालीक अनुसार ‘शिशुबोध’, ‘अमरकोश’, ‘तर्क संग्रह’ आदि अभ्यास क’ लेबामे हिनका विशेष समय नहि लगलनि। किन्तु व्याकरणक प्रारम्भिक ज्ञान प्राप्त कयने कोनो शास्त्रमे प्रवेश कठिन होइत छै, किन्तु पाणिनीय व्याकरणक प्राथमिक ग्रन्थ ‘लघुसिद्धान्तकौमुदी’ पढ़ेबोनिहार ओहि परोपठामे केयो नहि छलाह तें अगत्या हिनका ‘मुग्धबोध’ नामक व्याकरणक ग्रन्थ पढ़ि प्राथमिक ज्ञान प्राप्त करय पड़लनि। ओहि समय अपना पंचकोसीमे प्रख्यात विद्वान पं० विधानाथ झा ज्योतिष शास्त्रक ज्ञाता गामहिमे छलथिन। बालक मुरलीधरक मेधा ओ ज्ञानप्राप्तिक पिपासा देखि मुग्ध रहैत छलाह। तें अतिशय स्नेहेँ ज्योतिषक ग्रन्थ सब पढ़ब’ लगलथिन, हुनके आग्रहसँ ई ज्योतिष शास्त्र पढ़ब आरम्भ कयलनि। बड़ अल्प समयमे ज्योतिषक प्रारम्भिक ज्ञान प्राप्तक’ लेलनि। जिज्ञासु स्वभावक छलाह, लोकक मुंहसँ सुनल छलनि जे काशी विद्याक केन्द्र थिकैक। ओ नगरी जगन्माता श्री १०८ अन्नपूर्णिकेँ छलथिन। ओहिठाम सबकेँ कोनहु ने कोनहु रूपेँ भरण-पोषणादिक व्यवस्था लागि जाइत छै। एहि आशा ओ विश्वासक संबल ल’ ई गाम छोड़ि, काशी जाय पढ़बाक संकल्प कयलनि। मातामह पं० फकीरन झा अपना दोहितक एहन उत्साह देखि आ पं० विधानाथ झासँ हिनक अभ्यन्तिम प्रतिभाक प्रशंसा सुनि अतिशय प्रसन्न भेलथिन आ जावत धरि काशीमे कतहु सुस्वथ्यः या नहि भ’ जाइत छनि तावत धरि गामसँ खर्च बचँच प्रबन्ध क’ देबाक हेतु उद्यत भ’ गेलथिन। ओहि समय मधुबनीसँ काशीकेँ रेलक भाड़ा साढ़े दू टाका छलैक। ई किछु चूड़ा चाउर तथा दस टा टाका ल’ गामसँ काशीक यात्रा कयलनि। सुयोगवशात् रानीकोठामे जाइत देरी आवासक व्यवस्था भ’ गेलनि।
काशीमे ओहि समय मं० मं० पं० सुधाकर द्विवेदीक पूर्ण ख्याति छलनि। द्विवेदीजी गवर्नमेंट संस्कृत कॉलेजमे ज्योतिषशास्त्रक प्राध्यापकक पदपर कार्यरत छलाह। साधारणतः मैथिल छात्र अयोध्येशीय पण्डितक लग थोड़े गोटे जाइत छलाह। हमर चरितनायक मं० मं० द्विवेदीजीक दर्शन कयलनि आ अपन आन्तरिक अभिलाषा कहि सुनाओलथिन। मं० मं० द्विवेदीजी हिनक परीक्षा लेबाक उद्देश्यसँ दू चारि गोट प्रश्न पूछैत गेलथिन ओ हिनकासँ तुरत तुरत सब प्रश्नक उत्तर पाबि' हिनका प्रभु-उत्पन्नमति देखि सदय अपन शिष्य बनाय लेबाक हेतु प्रस्तुत भ' गेलथिन। एहन सुबोध शिष्यकेँ पाबि ओहो अपनाकेँ कृतार्थ बुझलनि तथा हमर चरितनायक मं० मं० द्विवेदीजी सदृश प्रख्यात ओ सुयोग्य गुरुकें पाबि अपनाकेँ धन्य-धन्य बुझय लगलाह।
कहल गेल अछि—“वंशो द्विधा, विद्या जन्मना च” अर्थात् वंश दुइ प्रकारेँ चलैत छैक—विद्यासँ ओ जन्मसँ। पंचपिताक परिगणन करैत नीतिकार प्रथम विद्यादाताक गणना कयने छथि—“विद्यादाता, जन्मदाता, कन्यादाता तथैव च। अन्नदाता, भयत्राता पञ्चैते पितरः स्मृताः।” हमर चरितनायक अपना गुरुक विद्यावंशकेँ पूर्ण समुज्ज्वल बनओलनि। अपना गुरुएक समान महामहोपाध्याय पदवीसँ विभूषित, हुनके समान योग्य तथा यशस्वी भेलाह। स्व० अच्युतानन्द दत्त लिखने छथि जे जहिना मं० मं० पं० रामावतार शर्मा अपन अलौकिक प्रतिभाक प्रसादात् अपन गुरु पं० शिवकुमार शास्त्रीकेँ कृतकृत्य कयलनि तहिना इहो।
पहिने काशीमे पढ़निहार मैथिल छात्र लोकनि हिन्दू संस्कृत कॉलेजक परीक्षा दिस आकर्षित नहि भेल छलनि। मं० मं० पं० मुरलीधर झा समयक प्रवाहकेँ नीक जकाँ चिन्हनिहार छलाह तथा विचार-स्वातन्त्र्यक प्रबल पक्षपाती सेहो। अतः अपना गुरुवरक आदेश मानि संस्कृत कॉलेजक छात्रवृत्ति लेबाक हेतु प्रस्तुत भ' गेलाह। ताहिमे हिनक गुरु पूर्ण प्रयत्नशील भ' हिनका छात्रवृत्ति प्रदान करओलथिन।
कहल जाइत अछि जे मणिकर्णिका घाटकेँ राजक रसँ उक्त संस्कृत कॉलेजक खर्चा चलाओल जाइत छलैक जाहि कॉलेजमे ई छात्रवृत्ति पढ़ैत छलाह। एही कारणें बहुतो मैथिल छात्र ओ किछु ईर्ष्यालु पण्डितो लोकनि हिनक उपहास करैत हिनकासँ यदा कदा पुछल करथिन—कहू, भोजनमे मणिकर्णिका घाटकेँ धुआँक सुगन्ध रहैत छैक वा नहि? परन्तु ई ओहि उपहासक व्यर्थता देखि बराबरि ओकर उपेक्षा करैत छात्रवृत्ति पबैत रहलाह। सात वर्ष धरि मन एकाग्र क' गंभीर अध्ययन कयलाक बाद ज्योतिष शास्त्रमै आचार्यक उपाधि प्राप्त कयलनि। यद्यपि हिनक अध्ययनक विषय ज्योतिष छलनि तथापि ओहि संग ई साहित्यशास्त्रोक अनुशीलनमे लागल रहैत छलाह जाहि दिस हिनक स्वाभाविक अभिरुचि छलनि।
ज्योतिष शास्त्रक ई उद्धट विद्वान भेलाह तकर कारण छल जे ई प्राच्य एवं पाश्चात्य सिद्धान्त तथा फलित ग्रन्थक सम्यक् रूपे अध्ययन कयने छलाह। शास्त्रीय ज्ञानकेँ मुख्य ओ परीक्षोत्तीर्णताकेँ गौण मानैत छलाह। प्रश्नोत्तरसमाजमे एकटा प्रश्न अछि—“को गुरु रघिगततत्त्वः” तकर उत्तर कएल गेल अछि—“शिष्यहितायोद्यतः सततम्” हिनका एहन अभिगातन्तर गुरु भेटल छलथिन। दोसर कहल गेल अछि—“गुरुशुश्रूषया विद्या” एहि मूल मंत्रकेँ ई गसिया क’ धयने छलाह। एक दिस सर्वगुणसम्पन्न गुरु आ दोसर दिस दिव्य-प्रतिभासम्पन्न शिष्य ई मणिकाञ्चनसंयोग हिनक प्रतिभामे आरो विशेष रूपेँ चमत्कृत देलकनि। एही प्रसादेँ ई कृतविद्य होइतहि सर्वेराम पुरुषार्थी, अभूतपूर्वगार ओ बृहद्संहिता सदृश ग्रन्थक संशोधन क’ अनन्य प्रकाण्ड पाण्डित्यक परिचय लोकक समक्ष उपस्थित कयलनि।
विद्याध्ययन सम्पन्न कयलाक बाद अल्पे वेतनपर ई नगरामे एक पाठशालामे अध्यापकक कार्य स्वीकार क’ लेलनि। महर्षि पतञ्जलिक कहल छनि—“चतुर्भिरव प्रकारैः विद्योयुक्ता भवते—आगम कालेन, स्वाध्यायकालेन, प्रवचनकालेन, व्यवहारकालेन चेति” अर्थात् विद्या चारि प्रकारेँ उपयोगी होइत अछि—आगमसँ, स्वाध्यायसँ, प्रवचन सँ ओ व्यवहारसँ। अतः आगम ओ स्वाध्यायक बाद प्रवचनक अवसर हाथसँ जाय देब उचित नहि बुझलनि। वेतन तँ प्रासंगिक वस्तु थीक, एतय तँ “व्यये कृते वर्धते एव नित्यम्” सिद्धान्तकेँ अपनओलनि। ओहि समयमे यद्यपि हिनका आर्थिक कष्ट उठाबय पड़लनि, किन्तु से होइतहुँ कहियो धैर्यक त्याग नहि कयलनि ओ कर्तव्यपथसँ विचलित नहि भेलाह।
जखन महामहोपाध्याय पं० सुधाकर द्विवेदी संस्कृत कॉलेजक ज्यौतिषक प्रथमाध्यापकक पद त्यागि अंग्रेजी कॉलेजमे गणितक अध्यापक नियुक्त भ’ गेलाह तऽ महिनाथपुर ग्राम निवासी पं० दीनानाथ मिश्र जे संस्कृत कॉलेजमे ज्योतिषक द्वितीयाध्यापक छलाह, ज्योतिषक प्रथमाध्यापक अर्थात् द्विवेदीजीक पदपर प्रोन्नत क’ देल गेलाह। परिणामतः द्वितीयाध्यापकक पद रिक्त भ’ गेलैक। ओहि समयमे उक्त कॉलेजक प्रिन्सिपल छलाह डॉ० भेनिस महोदय। मं० मं० द्विवेदीजीक प्राज्ञः आ प्रतिभाशाली ओ मेधावी शिष्य पं० मुरलीधर झाक प्रतिभा ओ गंभीर शास्त्रीय ज्ञानक प्रशंसा बहुधा करैत रहैत छलथिन जाहि कारणेँ भेनिस महोदय पूर्वहिसँ हिनका प्रतिभासँ प्रभावित छलथिन। द्वितीयाध्यापकक स्थान रिक्त भेलापर ओ स्वयं हिनकर जिज्ञासा कयलथिन आ बिनु कोनो आवेदन पत्र आमन्त्रित कयने हिनका ज्योतिषक द्वितीयाध्यापकक पदपर नियुक्त क' लेलथिन। ई ससम्मान उक्त पदर कार्यभार ग्रहण क' लेलनि। ओहि पदपर रहैत अपन अनुपम वैदुष्य तथा कार्यक्षमताक प्रसादात् प्रथमाध्यापक पद धरिकेँ समलंकृत कयलनि। पछाति महामहोपाध्याय पदसँ सेहो विभूषित भेलाह।हिनक पाण्डित्यक सौरभ काश्मीरक महाराजक कान धरि पहुँचि गेल छ्लैनि। हिनका प्रति हृदयमे अत्यन्त आदरभाव जागृत होयवाक कारणेँ काश्मीरक नरेश हिनका बजवाय सम्मानपूर्वक सहस्र मुद्रा बिदाइ कयने छलथिन। म० म० जी जे काश्मीर यात्रा कयने छलाह ओ यात्रा वृत्तान्त लिखि मिथिला मोदक अनेक अंकमे क्रमशः प्रकाशित करौने छनाह। ओहि यात्रा वृत्तान्तक' पड़लासँ ज्ञात होइत अछि जे हिनक सारस्वत ब्राह्मण एक शिष्य काश्मीरमे ससम्मान पंडितक पदपर प्रतिष्ठित छलथिन हुनके माध्यमसँ काश्मीर नरेश हिनक विद्या वैदुष्यसँ परिचित भेल छलथिन। ओहि यात्रा वृत्तान्तक' पड़लासँ ईहो ज्ञात होइत अछि जे हिन्यु किछु क' अंग्रेजीक व्यवसाय सेहो अपन छात्रावस्थामे कयने छलाह जकर छाप हिनक लेख आदिमे यदा-कदा यततत परिलक्षित होइत अछि।यद्यपि म० म० जी राज दरभङ्गा द्वारा संचालित धौत परीक्षामे अनेक प्रकारक संशोधनक पक्षपाती छलाह आ से संशोधन नहि भेलाक कारणेँ ओहि परीक्षक कट्टु आलोचना सेहो कतेक ठाम कयने छथि तथापि महाराजाधिराज स्व० रामेश्वर सिंह हिनका बजबाय धोती दय सम्मानित कयने छनथिन। संगहि 'मिथिलामोद'क हेतु १०० टाका सेहो दैत छनथिन।व्यक्तित्व ओ कृतित्व—ध्यातव्य थिक जे महामहोपाध्याय मुरलीधर झा जखन संस्कृत कॉलेजमे द्वितीयाध्यापकक पदपर नियुक्त भेलाह तखन हिनक सबसँ आत्मीय भ' गेल छलथिन पं० दीनाथ मिश्र। मिश्रजी हिनकासँ वरिष्ठ ओ श्रेष्ठ छलथिन। जाहि समय ई छात्र छलाह ताहि समयमे मिश्रजी ओही कॉलेजमे प्राध्यापक छलाह अतः गुरुवर्गक श्रेणीमे छलथिन, तथापि हिनका संग अनुजमितवत् मानि व्यवहार करैत छलथिन। उक्त मिश्रजीक सत्परामर्श ओ आग्रह, काशीस्थ मैथिल विद्वान लोकनिक सहमती ओ प्रोत्साहन तथा अपन प्रिय शिष्य कुमार वाजितपुर निवासी मैथिली भाषाक ख्यातनामा कवि पं० कुशेश्वर कुमारक उत्साह ओ आयोजनसँ प्रेरित भ' म० म० जी एक 'मैथिल विद्वज्जन समिति' नामक संस्थाक संगठन काशीमे कयलनि। एहि "मैथिल विद्वज्जन समिति"क माध्यमसँ काशीसँ 'मिथिलामोद' नामक हिन्दी मैथिली मिश्रित मासिक पत्रक संचालन, सम्पादन ओ प्रकाशन आरम्भ कयलनि। ई पत्र मैथिलीक दोसर मासिक पत्र छल। एहिदसँ पूर्व विद्वा वाचस्पति पं० मधुसूदन झा ओ पं० रामभद्र झा एम० ए०, एल० एल० बी० क 'सत्प्रयासेँ' १९०५ ई० सँ 'मैथिल हित साधन' जयपुरसँ प्रकाशित होयय लागल छल जे किक्कुर वर्ष प्रकाशित भ' अकाले काल-कवलित भ' गेल।हमर चरितनायक म० म० जी तेहन सुलग्नमे काशीमे पायर रखलनि जे काशी हिनक सम्पूर्ण कर्मक्षेत्र बनि गेलनि। काशीमे रहि सहस्रशः छात्रकेँ विद्यादान क' ऋषि-ऋणसँ मुक्ति पाओलनि। अनुशासन पालनमे जेहने छात्रक प्रति कठोर छलाह तेहने अपनो प्रति। तैँ हिनक छात्र हिनकासँ जहिना घबाइत रहैत छलथिन तहिना ओ लोगनि आचरण ओ अध्ययनमे सावधानो रहैत छनाह। हिनक शिष्य-परम्परामे अनेक ज्योतिषशास्त्रक दुर्धर्ष विद्वान् भेरखित जे मिथिला ओ अन्यान्यो देशमे हिनकर कीतित्वका फहरबैत रहलथिन। स्व० अच्युतानन्द दत्त लिखने छथि "सुनल अछि जे ज्योतिष ओ कर्मकाण्ड विषयक अनेक ग्रन्थक टीका कयल छनि। जाहि समय हिनक मृत्यु भेलनि ताहि समयमे ई 'विद्यापति-पदावली'क सम्पादन करैत छलाह जकर कार्य समाप्तप्राय छलनि, केवल भूमिका ओ ऐतिहासिक आलोचनाक किछु अंश लिखब अवशिष्ट छलनि।" दत्तजीक कथन छनि जे विद्यापति प्रेमक अत्यधिक उत्साही हँ कार्य भ' रहल छल। ने जानि ओ सम्पादित पाण्डुलिपि ककरा लग रहल जे प्रकाशमे नहि आबि सँकल।धार्मिकता ओ सनातन धर्मक प्रति हिनका हृदयमे अविचल श्रद्धा छनानि। ई श्री १०८ महावीरजीक अनन्य उपासक छनाह जकर फलस्वरूप मरखोक समयमे ई वारंवार श्री १०८ महावीर जीक नाम कीर्त्तन करैत रहलाह। मरखासँ तीन चारि वर्ष पूर्व अपन गाम श्यामसिद्धपमे एक प्राचीन पोखरिक जीर्णोद्धार कराय ओकरा मोहार पर एक श्री १०८ महावीर जीक मन्दिर बनवाय काँसैति मूर्ति ल' जाय स्थापित कयलनि आ एहि प्रकारेँ देवऋणसँ मुक्ति प्राप्त कयलनि। ई किंचित श्यामप वर्ण, शरीरैँ हृष्टपुष्ट, बुद्धिएँ अत्यन्त मेधावी, विचारेँ प्रगतिशील, प्रत्युत्पन्नमति ओ परम हास्य-प्रिय लोक छलाह। धर्मक मात्रा हिनकामे कतेक छलनि से एहीसँ अनुमान कयल जा सकैत अछि जे अपन दुइ गोट पुत्ररत्नक अकालेमे कालकवलित भेला उत्तर अपना जीवनमे कयल संकल्प सभक पूर्त्तिमे कनेको विचलित नहि भेलाह। दूरदर्शी ई केहन छलाह तकर उदाहरण दैत स्व० दत्त जी लिखने छथि जे मृत्युसँ तीन वर्ष पूर्व मासिक वेतनक तृतीयांश १०९ रु० मासिक पेन्शन पबैत काशीमे रहि अपना बासापर विद्यादान करैत मातृ-भाषाक सेवामे लागल रहैत छलाह, किन्तु मृत्युसँ किछुइ दिन पूर्व अपन अंशांक आधा भाग ६००० रु० मूल्यपर सरकारक हाथे बेचि लेने छलाह।मृत्युसँ किछु दिन पूर्व सपरिवार त्रिवेणी संगममे स्नानाथं प्रयाग गेलाह। जबन प्रयागमे छलाह तँ अपन भातिज बुचुन बाबूकेँ अनेक बेरि कहलथिन जे जँ हमर एतय देहान्त भ' जाय तँ शवकेँ काशी ल' जाय दाहसंस्कार करब। तत्काल तँ लोककेँ अनन्वित लगलैक, परन्तु ओही दिन अर्थात् ६ दिसम्बर १९२९ केँ जबन ई इह लीला समाप्त क' लेलनि तखन सब स्तम्भित ओ विस्मित रहि गेलाह। एतावता ई अनुमान कयल जाइछ जे ज्योतिष क गणनानुसार हिनका अपना मृत्युक आभास पूर्बहि भेटि गेल छलनि। हिनक अन्तिम इच्छाक पूर्त्तिक हेतु मोटरसँ हिनक शव काशी आनल गेलनि ओ मणिकर्णिका घाटपर और्ध्वदैहिक संस्कार सम्पन्न कयल गेलनि। ताहि समय हिनका लग बारह वर्षक अनुपनीत एकमात्र पुत्र श्यामानन्द झा छलथिन। मृत्युक समय ई साठि वर्ष पूर्ण क' चुकल छलाह। "कलौ षष्टिः परं वयः" क अनुसार पूर्णायु तँ कहल जायत, किन्तु 'साठा तँ पाठा' लोकोक्तिक अनुसार परमायु नहि मानल जायत जे मैथिलीक हेतु परम दुर्भाग्यक विषय भेल। कारण म० म० झा जीक सबसँ पैघ अवदान मातृभाषा मैथिलीकेँ प्राप्त छैक। हिनक समस्त कृतिक अवलोकन कयला उत्तर केयो ई मानबाक हेतु प्रस्तुत भ' जयताह जे कवीश्वर चन्दा झा यदि आधुनिक युगक प्रवर्त्तक मानल जाइत छथि तँ महामहोपाध्याय मुरलीधर झा आधुनिक गद्यकेँ प्रतिष्ठापित करनिहार थिकाह। मैथिली साहित्यक इतिहासकार हिनका प्रति न्याय नहि क' उपेक्षित छोड़ि देने छथिन। यदि ई दीर्घायु होइतथि तँ मातृभाषाक संगेहि समाजक कत बड़ उपकार होइतैक तकर आकलन अनुमानसँ नहि कयल जाय सकैत अछि।हिनक मृत्युक समाचार प्रकाशित भेल तकर स्वरूप निम्नांकित अछि
== —शोक ! महाशोक !! ==
"सूचित करैत हृदय विदीर्ण होइछ जे अब म० म० पं० मुरलीधर झा एहि असार संसारमे नहि छथि। ता० ६ दिसम्बर कें प्रयागमे अपन मानव लीला सम्वरण कैलन्हि। मोटर द्वारा हूनक शव काशी पहुँचाय अन्त्येष्टि भेलन्हि। महामहोपाध्यायजी कतबा मैथिलक गौरव, मिथिला भाषाक भारतेन्दु और सनातन धर्मक एकान्त पक्षपाती छलाह, लिखबाक प्रयोजन नहि। हम शीघ्र हूनक पूर्ण सचित्र जीवनी प्रकाश करबाक चेष्टा कै रहल छी। 'मिथिला' क ऊपर हूनक असीम कृपा रहै छैलन्हि। शोक जे आब हमरा लोकनिकेँ यथार्थ गुरुक अभाव भय गेल एवं आगाँक मार्ग अन्धकारमय भै गेल। परमात्मा हुनका आत्माकेँ शान्ति एवं हूनक सन्तप्त परिवारकेँ धैर्य प्रदान करथून्ह। एक-एक कय क' 'मिथिलाक नक्षत्रगण अस्त भै रहल छथि, यैह विशेष शोचनीय, किन्तु परमात्माक विधानमे बाधा के देत ?"¹उपरिलिखित समाचारमे घोषित — " हम शीघ्र हूनक पूर्ण सचित्र जीवनी प्रकाश करबाक चेष्टा कै रहल छी" सर्वांशत पूर्ण नहि भऽ सकलनि। स्व० अच्युतानन्द दत्त लिखित ओ 'मिथिला' मे प्रकाशित जीवनीक प्रसङ्ग सम्पादकक टिप्पणीए एकर प्रमाण अछि। सम्पादक स्व० बाबू भोलालाल दास लिखने छथि —" महामहोपाध्याय जीक एक उत्तम जीवनी प्रकाशित करबाक हेतु हम अद्यापि धैर्य धारण कैल, हूनक ब्लाक यद्यपि किछु दिन पूर्वहिसँ तैयार छल तथापि ओकरा अही कारणेँ प्रकाशित नहि करैत छलहूँ। पं० श्री बलदेव मिश्र, ज्यो० आ० काशीक पठाओल जीवनी अपूर्ण जकाँ छल, अतः पुनर्वार लिखबाक हेतु हुनका आग्रह कँ लिऐंन्हू। उक्त पण्डितजीसँ विदित भेल जे दोसर जीवनी प्रस्तुत कय पठौने छथि, किन्तु दुर्भाग्यवश हमरा नहि पहुँचल्, अतः पूर्वंक जीवनी तथा आनोठामसँ मिलाय लेखक महाशय हमरा आग्रहेँ ई जीवनी प्रस्तुत क' ने छथि। "अभावे शालिचूर्ण वा" क स्मरण करैत हम एकरा सचित्र प्रकाशित करै छी तथा हूनक विशाल शिष्यमण्डलीसँ करबद्ध अनुरोध करै छिऐन्हू जे ओ लोकनि मातृभाषा प्रेमक थोड़बो अनुकरण अपना महान गुरुक करथू।"²
एहिठाम एक विषयक उल्लेख अनावश्यक नहि कहल जायत जे म० म० पं० मुरलीधर झा ज्योतिषी छलाह। ओहि समयमे मातृभाषाक सेवामे प्रवृत्त होइत देखि हिनक अपन गुरुवर म० म० द्विवेदीजी पूर्ण प्रोत्साहित कयने छलथिन। समय समय पर लेखो लिखि क' दैत छलथिन। स्मर्त्तव्य जे ओहो ज्योतिषिए छलाह। 'मोद' युगमे मातृभाषाक सेवा करबाक हेतु क्षेत्रमे जतेक विद्वान अवतीर्ण भेलाह ताहिमे ज्योतिषीक संख्या सर्वाधिक छनि। किछु नामोल्लेख अप्रासंगिक नहि होयत। यथा — पं० कुशेश्वर कुमार, कविवर सीताराम झा, ज्योतिषाचार्य्य पं० बलदेव मिश्र, पं० बुद्धिनाथ झा, पं० उमाकान्त झा, पं० षडानन झा, पं० प्रताप नारायण झा, पं० मधुकान्त झा, पं० अनूप मिश्र, पं० बबुआजी मिश्र, पं० हरी झा, पं० मुरलीधर ठाकुर पं० गंगाधर मिश्र आदि मिथिलामोदक स्थायी लेखक छलाह। हिनका लोकनिक गद्य-पद्यात्मक पर्याप्त रचना 'मिथिला मोद'मे प्राप्त होइत अछि।म० म० झा जीक मृत्युपर श्री वैद्यनाथ मिश्र विद्यार्थी अर्थात् कविवर श्री यात्रीजी, कविवर सीताराम झा ओ पं० कुशेश्वर कुमार द्वारा रचित शोक-श्रद्धांजलि प्रकाशित भेल छल जे सब निम्नांकित अछि :
—"जाहि महाप्रभु पण्डितराजक कीर्त्ति सुगन्धि सदा गमकै अछि।
पुण्य प्रताप कृपाणक धार समान सदा चमचम चमकै अछि ॥
से "मुरलीधर" भूतलमे नहिं ई यदि कौखन ध्यान अवै अछि।
तौँ पुनि देखि दशा निज देशक जानथि ईश्वर कोँह फटै अछि ॥× × ×
जैखन नन्दनवन गेला मुरलीधर सन नाथ
मिथिला मैथिल मैथिली तैखन भेल अनाथ
तैखन भेल अनाथ आब भेटत की कैने।
अछि क्रोधित भै काल-ब्याल मिथिलाकें धैने ॥
हमरा सबहिक पूर्णकोष खाली तोँ तैखन।
एहन एहन नररत्न, ताहि सोँ चल्ला जैखन ॥
अपने गेलहुँ जखन, रहल नहि बुध जनसमितिक लाली।
देवधामकें कैल अलंकृत मिथिला भेली खाली ॥
===== — विद्यार्थी श्री वैद्यनाथ मिश्र =====
हे ! सद्भूत-रमेश-पूजितपदे ! आराध्य श्यामे ! अहो !
कैलौँ श्रीमति ! पक्षपात सहसा ई देवतामे अहाँ ।
स्वर्गाधीश बनाय भूपवरकैँ तुष्टा धरामे अहाँ ।
भैयो सम्मुख छी महेशि ! मिथिलावासीक वामे अहाँ ॥
श्री कामेश्वर सिंह भूपबल सोँ ओ शोक जा गेल हा !
ता ई दोसर वज्रपात सहसा विद्वद्वर्गेमे भेल हा !
सन्तोषी शशिनाथ झा सन सुधी कैँ शून्य संसार कैँ
विद्याभाजन संग लै चल कतै गेला सदाचार कैँ ॥
ने जानी हम हाय ! दोष हमरामे जानि कैँ कोन ई
छींटै चीरल काँच घाव परमे दुर्दैव हा ! मैं न ई ।
हा ! कष्टै पर कष्ट सन्तति सहै देखी अहाँ नेने ई
अम्बा मै भुवनेशि ! वैसलि रही चही अहाँकैँ न ई ॥
जे सत्काव्य-पुराण-ज्योतिष-कला-तत्त्वार्थवेत्ता छला
श्रौत-स्मार्त्त-समुत्थ-संशयतमोवर्षाद्दि-भेत्ता छला ।
साक्षात् श्री मुरलीधरोपम गुरु जे दिग्विजयी छला
लै गेलौँ तनिको मुरालय अहाँ जे लोकनेता छला ॥
हा ! भै गेल सुन्नक्रूरगुणकँ ई आइ पूसी निशा
अम्बे ! भेल अमा चकोरगण कैँ शून्या दशोटा दिशा ।
तारामण्डल कान्तिहीन सबटा देखी बिना चन्द्रमा!
हा ! हा ! देखि पड़े समस्त जनता भूमिस्थ मीनोपमा ॥
सायं वारिजवृन्दमे कुमुदमे भै गेज हा ! प्रात ई
श्यामे ! सङ्गहि सङ्ग अद्भुत महा भै गेल की बात ई ।
ने सूझै अछि पन्थ जायब कतौ ? हा ! धीर कोना धरू
किंकर्त्तव्यविमूढ़ मूढ़मति छी हा ! दैव हम की करू ॥
हा ! के राखत प्रेम तुल्य अपना सोँ उच्च ओ नीच में
कै वीरासन ढूंढि राजहि जकाँ विद्वत्सभा बीचमे ।
सद्वाक्यामृत सोँ प्रसन्न करते के आब विद्वद्वर्ग कैँ
श्यामे ! शीघ्र सुधारू ई विध विया ब्रह्माक दुः सर्गकैँ ॥
===== — गुरुवर-पदवियोग-शोकाकुल सीताराम झा। =====
चरितनायक म० म० पं० मुरलीधर झा समग्र रूपमे आधुनिक युगक मैथिली साहित्यक प्रांगणमे एहन प्रकाशस्तंभ छथि जाहि आलोकमे बीसम शताब्दिक् प्रथम तीन दशकक समाजक संपूर्ण गतिविधि, सामाजिक, सांस्कृतिक, धार्मिक ओ अंशतः राजनीतिक स्थितिक सम्पूर्ण चित्र ओ इतिहासकेँ देखल ओ मूल्यांकित कयल जा सकैत अछि।एक क्षणक हेतु कल्पना कयल जाय जे अपना समयमे यदि उक्त म० म० झा जी अवतीर्ण नहि भेल रहितथि आ मिथिलामोदक प्रकाशन नहि भेल रहैत तँ आई मैथिली भाषा साहित्यक कोन स्वरूप रहैत ? जेना आचार्य श्री सुरेन्द्र झा 'सुमन' ज्योतिरिश्वर-विद्यापतिक प्रसंग कहने छथि— "जोतिरिश्वर-विद्यापतिक आविर्भाव नहि होइत तँ वर्तमान मैथिलीक हरित-भरित फुलवाड़ी पड़ोसी भाषा साहित्यक ट्रैक्टर जोतक चकलामे मिला देल जाइत। चन्दा झा अपन भाषा-क्षेत्रक सीमापर रचनाक कतरा-झाड़ गाड़ि बेदखलीसँ बचओलनि" तहिना हम कहब जे जाहि सीमापर चन्दा झा कतड़ा झाड़ गाड़ि गेलाह ताहि सीमाक अभ्यन्तरक भूमि पर कोदारि खुरपी चला यदि म० म० मुरलीधर झा एहन हरित भरित साहित्योद्यान नहि लगौने रहितथि तँ आइ हमरो लोकनि अवजि, ब्रजभाषा, राजस्थानी भाषा-भाषी जकाँ परमुखापेक्षी भेल अपनहि घरने छुतहड़ भेल कतहु पड़ल रहितहुँ। आइ बिहारक भोजपुरी वा मगही भाषा-भाषी जे स्वत्व प्राप्तिक हेतु आतुर भेल देखल जाइत छथि हुनका प्रेरणाक स्रोत नहि प्राप्त होइतनि।म० ०० झा जी एक साकांक्ष, परिश्रमी, उद्यमशील, निर्भीक, स्पष्टवक्ता ओ पूर्ण चेतना सम्पन्न लोक छलाह। तैँ सामाजिक संघर्षक प्रत्येक मोर्चापर एक सफल, सशक्त प्रतिपक्षक् नेता जकाँ सर्वत्र सन्नद्ध ओ कटिबद्ध भेल प्रतित होइत छथि। एक कालखण्डक इतिहास हिनका लेखनीसँ निःसृत भेल अछि। मोदमे स्पष्ट घोषणा कयल गेल अछि जे जाहि लेखमे लेखदाताक नाम छपल अछि तकर उत्तरदायी सम्पादक नहि।' एतावता बिनु नामक छपल सब रचना सम्पादककेक लेखनी प्रसूत थिक। अनेक रचना छद्म नामसँ कयने छथि।
हिनक बाँहि पुरनेहार पं० त्रिलोचन झा बेतिया, पं० काली प्रसाद सिंह चौधरी हसुआ। (गया), पं० शिवानन्द चौधरी पूर्णियाँ, पं० यदुनाथ झा 'यदुवर' भागलपुर (आब सहरसां), पं० गौरीकान्त शर्मा, पं० जीवच्छ मिश्र, दरभंगा, पं० चन्द्रशेखर झा, मधुबनी आदि छलथिन। ई एक विशिष्ट गद्यकारक समूह बनओलनि। ओ गद्यकार लोकनि क्रमशः समयक माँटि तर गड़ल जा रहल छथि। जाधरि एहि गद्यकारक रचनाक पुनर्मुद्रण क' प्रकाशमे नहि आनल जाइछ, म० म० झा जीक स्तुत्य थेवाक ने सम्यक् परिचय प्राप्त कयल जा सकैछ ने समुचित मूल्यांकन।हमर व्यक्तिगत धारणा यैह भेल अछि जे कवीश्वर चन्दा झा पार्वत्य प्रदेशक वन्या जकाँ कल-कल छल-छल करैत काव्यधाराकेँ गद्यक समतत भूमि पर आनि जाहि युगक अवतारणा कयने छलाह : तकरा गंगाक समान गम्भीर ओ विशाल धारक रूपमे प्रवहमान बयनबाक सबसँ अधिक श्रेय म० म० झा जीकें छनि, किन्तु इतिहास एहि सत्यक उपेक्षा कयने अछि।अतः हम श्रद्धेय आचार्य श्री सुरेन्द्रझा 'सुमन' क उक्तिसँ अपन मन्तव्यकेँ समाप्त करब। श्री 'सुमन' जीक कहल छनि —"मैथिली साहित्यक जे एकाधठा इतिहास लिखल गेल अछि ओहिमे एहि संक्रान्ति कालज अध्ययन विधिवत्, क्रमवत् ओ यथावत् नहि कयल जा सकल अछि।" जे होयब आवश्यक, सर्वथा आवश्यकता अछि जाहिसँ भ्रांतिक कुहेस फाटत ओ सत्य-सूर्य्यक प्रकाश जन-जन धरि पहुँचि सकत।आशावान् छी जे भविष्यमे अनुसंधान कार्यमे लगनिहार अनुसंधित्सु, लोकनि यथार्थ सत्यकेँ उद्घाटित करबाक दिशामे सचेष्ट होयताह।
=== संकलनकर्ता ===
===== आदित्य नाथ झा, डिपुटी न्यूज एडिटर, दैनिक भास्कर जमशेदपुर
प्रपौत्र महामहोपाध्याय पंडित मुरलीधर झा
ग्राम- श्यामिसद्धप, प्रखंड-बाबूबरही
भाया - राजनगर, िजला-मधुबनी
मोबाइल - 9576110273 =====
nk3e4yroeuvvqh77tlx12zkyrjsaa1a