विकिपिडिया
maiwiki
https://mai.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE
MediaWiki 1.47.0-wmf.19
first-letter
मेडिया
विशेष
वार्ता
प्रयोगकर्ता
प्रयोगकर्ता वार्ता
विकिपिडिया
विकिपिडिया वार्ता
फाइल
फाइल वार्ता
मेडियाविकि
मेडियाविकि वार्ता
आकृति
आकृति वार्ता
मद्दत
मद्दत वार्ता
श्रेणी
श्रेणी वार्ता
TimedText
TimedText talk
मोड्युल
मोड्युल वार्ता
Event
Event talk
गढवाल (वंश)
0
17540
280049
279945
2026-09-12T16:45:28Z
~2026-49408-56
17791
Gahadwal is a common gotra in jats
280049
wikitext
text/x-wiki
ठाकुर देशराज [15] के अनुसार अनंगपाल के काल में वे गढ़मुक्तेश्वर के शासक थे । राजपाल के एक पूर्वज मुक्ता सिंह नामक जाट सरदार थे, जिन्होंने गढ़मुक्तेश्वर किले का निर्माण किया था। जब पृथ्वी राज दिल्ली का शासक बना तो उसने गढ़मुक्तेश्वर पर आक्रमण किया। एक भीषण युद्ध हुआ और पृथ्वी राज चौहान की सेना को खदेड़ने में सक्षम थे लेकिन उस समय की परिस्थितियों ने उन्हें वहां से हटने के लिए मजबूर कर दिया और राजस्थान चले गए ।
तलवडी में जब मुहम्मद गोरी और पृथ्वी राज के बीच युद्ध हुआ, जाटों ने मुगलों की सेना पर हमला किया लेकिन उन्होंने पृथ्वी राज का समर्थन नहीं किया क्योंकि उसने उनके राज्य पर कब्जा कर लिया था। एक जाट योद्धा पूरन सिंह मलखान की सेना के जनरल बने । मलखान पूरन सिंह के समर्थन के कारण लोकप्रिय हो गया था।
जब ढ़मुक्तेश्वर खो दिया, तो वे राजस्थान आए और 13 वीं शताब्दी में झुंझुनू के पास केर , भटिवार , छावसारी आदि पर कब्जा कर लिया । उनके बार्डों के अनुसार जब ये लोग इस स्थान पर आए तो जोहिया , मोहिया जाट इस क्षेत्र के शासक थे। भट्ट ने इनका उल्लेख तोमर के रूप में किया है । जब इस क्षेत्र में मुस्लिम प्रभाव बढ़ा तो उनके साथ उनके युद्ध हुए जिसके परिणामस्वरूप वे यहाँ से वहाँ चले गए। इनमें से एक समूह ' कुलोठ ' में चला गया, जिस पर चौहानों का शासन था । [16]एक युद्ध के बाद उन्होंने कुलोत पर कब्जा कर लिया। सरदार कुर्दाराम जो कुलोठ के गढ़वाल के वंशज थे, नवलगढ़ के तहसीलदार थे ।
यह भी कहा जाता है कि किले के अंदर से युद्ध के कारण उन्हें गढ़वाल कहा जाता था। किले के बाहर से युद्ध लड़ने वालों को ' बहरोला ' या ' बरोला ' कहा जाता था । द्वार पर लड़ने वालों को ' फालसा ' (द्वार का स्थानीय नाम) कहा जाता था। इससे पता चलता है कि यह गोत्र शीर्षक आधारित है। [17]
एक अन्य मत यह है कि संभवतः वे पांडुवंशी या कुंतल थे । भट्टों ने उनका उल्लेख तोमर के रूप में किया है और तोमर भी पांडुवंशी थे । [18]
भागवत पुराण और महाभारत में भी गढ़मुक्तेश्वर का उल्लेख किया गया है। ऐसा कहा जाता है कि यह प्राचीन शहर हस्तिनापुर (कौरवों की राजधानी) का एक हिस्सा था। यहां एक प्राचीन किला था, जिसकी मरम्मत मीर भवन नामक एक मराठा नेता ने की थी। जगह का नाम मुक्तेश्वर महादेव के महान मंदिर से लिया गया है, जो देवी गंगा को समर्पित है, जिनकी यहां चार मंदिरों में पूजा की जाती है, दो ऊंची चट्टान पर स्थित हैं और दो इसे उड़ाते हैं।
गढ़वाल वंश द्वारा स्थापित गांव
Garhwalon Ka Khera (गढवालों का खेड़ा) - village in Hurda tahsil in Bhilwara district in Rajasthan.
Garhwalon Ki Dhani (गढ़वालों की ढाणी) - village in Laxmangarh tahsil in Sikar district of Rajasthan.
गढ़वाल गोत्र का इतिहास
गढ़वाल (c.13 ई.): गढ़मुक्तेश्वर का राज्य जब इनके हाथ से निकल गया, तो झंझवन (झुंझनूं) के निकटवर्ती-प्रदेश मे आकर केड़, भाटीवाड़, छावसरी पर अपना अधिकार जमाया। यह घटना तेरहवीं सदी की है। भाट लोग कहते हैं जिस समय केड़ और छावसरी में इन्होंने अधिकार जमाया था, उस समय झुंझनूं में जोहिया, माहिया जाट राज्य करते थे। जिस समय मुसलमान नवाबों का दौर-दौरा इधर बढ़ने लगा, उस समय इनकी उनसे लड़ाई हुई, जिसके फलस्वरूप इनको इधर-उधर तितर-बितर होना पड़ा। इनमें से एक दल कुलोठ पहुंचा, जहां चौहानों का अधिकार था। लड़ाई के पश्चात कुलोठ पर इन्होंने अपरा अधिकार जमा लिया। सरदार कुरडराम जो कि कुलोठ के गढ़वाल वंश-संभूत हैं नवलगढ़ के तहसीलदार हैं। यह भी कहा जाता है कि गढ़ के अन्दर वीरतापूर्वक लड़ने के कारण गढ़वाल नाम इनका पड़ा है। इसी भांति इनके साथियों में जो गढ़ के बाहर डटकर लड़े वे बाहरौला अथवा बरोला, जो दरवाजे पर लड़े वे, फलसा (उधर दरवाजे को फलसा कहते हैं) कहलाये। इस कथन से मालूम होता है, ये गोत्र उपाधिवाची है। बहुत संभव है इससे पहले यह पांडुवंशी अथवा कुन्तल कहलाते हों। क्योंकि भाट ग्रन्थों में इन्हें तोमर लिखा है और तोमर भी पांडुवंशी बताये जाते हैं। [19]
ठाकुर देशराज[20] ने लिखा है .... यदुवंश में एक गज हुआ है। जैन पुराणों के अनुसार गज कृष्ण का ही पुत्र था। उसके साथियों ने गजनी को आबाद किया। भाटी, गढ़वाल, कुहाड़, मान, दलाल वगैरह जाटों के कई खानदान गढ गजनी से लौटे हुए हैं।
रतन लाल मिश्र[21]लिखते हैं कि एक दूसरा प्रमाण भी है जो फतेहपुर नगर के बसने की बात को थोड़ा पीछे ले जाता है. फ़तेहखां फतेहपुर आया तो अपने साथ पंडित, सेठ, साहूकार लेकर आया. श्री किशनलाल ब्रह्मभट्ट की बही के लेख से ज्ञात होता है कि फ़तेहखां हिसार से संवत 1503 (1446 ई.) में ही इधर आ गया था. इस बही में यों लिखा है -
"हरितवाल गोडवाल नारनोल से फतेहपुर आया, संवत 1503 की साल नवाब फ़तेहखां की वार में चौधरी गंगाराम की बार में."
राजस्थान में वितरण
जयपुर शहर में स्थान
Ambabari, Jhotwara, Khatipura, Murlipura Scheme, Purani Basti, Sanganer, Shastri Nagar, Sindhi camp,
जयपुर जिले के गांव
अलीवास (शिवदाशपुरा), भैंसवा (50), भूरटिया (6), गोपालपुरा मंडावारी (1) , लोर्डी , मंजीपुरा , मोरिजा , नगरी धंधोली (1), नयागांव (1), परसोली , रामचंद्रपुरा (1), रूपबास कड़ाडा (1) , श्रीरामपुरा , टिटारिया , तुर्कियावास रेनवाल (250), उर्सेवा ,
अलवर जिले के गांव
बस्सई जोगियां ,
सीकर जिले के गांव
राजस्थान में वे सीकर जिले के कई गाँवों में निवास करते हैं जो हैं:
बाजोर , बिड़सर , दधिया , दौलतपुरा , धंधन ( 2 ), धनी गढ़वाल , धीरजपुरा, दंता रामगढ़ (30), धीरजपुरा , फदनपुरा , फतेहपुर , गोकुलपुरा , गुमाना का बस ( कटराथल ), जीनवास (55), झझर सीकर , झिगर छोटी , झिमिल जालू का बस , कंवरपुरा श्रीमाधोपुर (200) , कटराथल , खुद , कुदान , Laxman Ka Bas, Molyasi, Neem Ki Dhani (Katrathal), Nimeda Sikar[22], Pratappura(Khuri), Ranoli, Rulyani, Sanwloda Purohitan, Sewad Badi, Sewad Chhoti, Sihot Chhoti, Sikar, Sirohi, Tasar Badi, Thikaria Bawdi, Thorasi, Tunwa,
चुरू जिले के गांव
बीदासर , धानी कलेरा (4), गागोर , ख्याली , नेशाल , सितार , सुजानगढ़ (2),
झुंझुनू जिले के गांव
धनुरी, लोहसना, बजावा, भाटीवाड़, भोड़की ( 400 ), बिरोल , चंदवा , गढ़वालों की ढाणी , जाखल , झुंझुनू कोलसिया , कुलोठ , मांडासी (1), नरहड़, सोनासर , सुल्ताना ,
नागौर जिले के गांव
बगर मेड़ता (1), बागोट , बेदास खुर्द , बुरोड , जोधरास डेगाना , खिवताना साजू , झुंझारपुरा (2), कसुंबी , मंडल जोधा , फिरवासी (200), रबडियाद ,मांडल देवा,रसाल ,बुढोत, ढाकी की ढाणी, ढीगारीया,सानिया ,सांखला की ढाणी -भारतीय सेना में सबसे ज्यादा योगदान (लोरोली कंला)
कोटा जिले के गांव
कोटा,
बांसवाड़ा जिले के गांव
Banswara,
Villages in Hanumangarh district
Kikarali, Bojhla, Hanumangarh, Dhalewal, Ghotra Khalsa, Maliya Nohar, Sangaria, Talwada Khurd,
टोंक जिले के गांव
Ganeti, Hajipura (4), Nimola (2), Wajirpura (3),
भीलवाड़ा जिले में गांव
Garhwalon Ka Khera, Garoliya Khera,
Villages in Sawai Madhopur district
जुवाड़ , कुश्तला
हरियाणा में वितरण
फतेहाबाद जिले के गांव
Bhodia Kheda, Phoolan,
भिवानी जिले में गांव
असलवास मृहट्टा , बरसी जट्टं , रतेरा , दिनोद ,
हिसार जिले के गांव
Sundawas, Bandaheri Hisar, Kharia Hisar, Dobhi, Kuleri Hisar
पंजाब में वितरण
फिरोजपुर जिले के गांव
किलियांवाली ,
मध्य प्रदेश में वितरण
बड़वानी जिले के गांव
टेम्पला [23]
देवास जिले के गांव
देवला
मंदसौर जिले के गांव
Ranayra (Sitamau) (Mandsaur)
Garwal Jats live in villages: Betikheri, Handari, Rajnagar (Sitamau), Ralayta (Multanpura),
इंदौर जिले के गांव
परदेशीपुरा (इंदौर शहर का एक इलाका)
रतलाम जिले के गांव
इस गोत्र की आबादी वाले रतलाम जिले के गांव हैं:
Dantodiya 7, Hanumanpalia 2,
सीहोर जिले में गांव
जमोनिया कलां (पांडागांव) [24]
उज्जैन जिले के गांव
Jaiwantpur,
भोपाल जिले के गांव
Beragarh
धार जिले के गांव
खेरवास [25]
खरगोन जिले के गांव
Bhikhar Khedi (2), Karahi Khargone,
उत्तर प्रदेश में वितरण
बदायूं जिले के गांव
Dharmpur Biharipur,
उत्तर-पूर्वी क्षेत्र में वितरण
गडवाल भारत के उत्तर-पूर्वी क्षेत्र में भी पाए जाते हैं जहाँ वे गोडवाल भी लिखते हैं
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
==एहो सभ देखी==
{{जाट गोत्र}}
{{stub}}
[[श्रेणी:गोत्र]]
[[श्रेणी:जाट गोत्र]]
a6y22hbsihjctwn6p0pi6pk0afwd0oh
बुर्किना फासो
0
28969
280050
159649
2026-09-13T09:45:39Z
CommonsDelinker
608
Replacing Coat_of_arms_of_Burkina_Faso.svg with [[File:Coat_of_arms_of_Burkina_Faso_(1984-2025).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set) · The
280050
wikitext
text/x-wiki
{{ज्ञानसन्दूक देश
|native_name = बुर्किना फासो
|common_name = बुर्किना फासो
|image_flag = Flag of Burkina Faso.svg
|image_coat = Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg
|national_motto = ''"Unité, Progrès, Justice"''{{spaces|2}}<small>([[French language|French]])<br />"एकता, विकास, न्याय"</small>
|image_map = LocationBurkinaFaso.svg
|national_anthem = ''[[Une Seule Nuit]]''{{spaces|2}}<small>([[French language|French]])<br />''एक अकेली रात'' - थामस संकारा''</small>
|official_languages = [[फ़्रांसीसी भाषा|फ़्रांसीसी]]
|regional_languages = [[मोरे भाषा|मोरे]], [[दिऔला भाषा|दिऔला]]
|demonym = बुर्किनाबे
|capital = [[औगाडौगु]]
|latd=12 |latm=20 |latNS=N |longd=1 |longm=40 |longEW=W
|largest_city = [[औगाडौगु]]
|government_type = [[अर्द्ध राष्ट्रपति व्यवस्था|अर्द्ध राष्ट्रपति]] [[गणराज्य]]
|leader_title1 = [[बुर्किना फासो के राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]
|leader_title2 = [[बुर्किना फासो के प्रधानमंत्री|प्रधानमंत्री]]
|leader_name1 = [[ब्लैज काम्पोरे]]
|leader_name2 = [[र्तितीयुस जोंगो]]
|sovereignty_type = [[स्वतंत्रता]]
|sovereignty_note = [[फ्रांस]] से
|established_dates = 5 अगस्त 1960
|area_km2 = 274,000
|area_sq_mi = 105,792 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|area_rank = 74th
|area_magnitude = 1 E11
|percent_water = 0.1%
|population_estimate = 13,228,000
|population_estimate_year = 2005
|population_estimate_rank = 66वां
|population_census = 10,312,669
|population_census_year = 1996
|population_density = 48
|population_densitymi² = 124 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|population_density_rank = 145वां
|GDP_PPP_year = 2008
|GDP_PPP = $17.773 बिलियन
|GDP_PPP_rank = -
|GDP_PPP_per_capita = $1,265
|GDP_PPP_per_capita_rank = -
|HDI_year = 2013<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year-->
|HDI_change = steady<!--increase/decrease/steady-->
|HDI = 0.388 <!--number only-->
|HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |date=2014 |accessdate=27 जुलाई 2014 |publisher=संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम | pages=21–25}}</ref>
|HDI_rank = 181वाँ
|currency = [[वेस्ट अफ्रीकन सीएफए फ्रांक]]
|currency_code = XOF
|time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]]
|utc_offset = -
|time_zone_DST = अवलोकन नहीं
|utc_offset_DST = -
|cctld = [[.bf]]
|calling_code = 226
|footnote1 = The data here is an estimation for the year 2005 produced by the International Monetary Fund in April 2005.
}}
'''बुर्किना फासो''' पश्चिम अफ्रीका का एक लैंडलाक देश छी, जेकर सीमा उत्तरमे [[माली]], पूर्वमे [[नाइजर]], उत्तर पूर्वमे [[बेनिन]], दक्षिणमे [[टोगो]] आ [[घाना]] आ दक्षिण पश्चिममे [[आइभोरी कोस्ट]] सँ मिलैत अछि । ई देश सैन्य तख्तापटल कऽ शिकार भऽ चुकल अछि ।
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
==एहो सभ देखी==
[[श्रेणी:देश]]
3b8h2t7qdla6yop2abrw5owz6ra8exl
डाटाबेस
0
49221
280042
2026-09-12T14:34:49Z
Bijay Chaurasia
7
पन्ना +
280042
wikitext
text/x-wiki
कम्प्युटिङमे '''डेटाबेस''' डेटा सभक एकटा व्यवस्थित संग्रह अथवा एक प्रकारक डेटा भण्डार हो, जे डेटाबेस प्रबन्धन प्रणाली (डीबीएमएस) केर उपयोग पर आधारित होइत अछि। DBMS एहन सफ्टवेयर होइछ, जे अन्तिम प्रयोगकर्ता, एप्लिकेशन आ डेटाबेस स्वयंकेँ आपसमे जोड़ि डेटा संकलन, व्यवस्थापन आ विश्लेषण करबाक काज करैत अछि।
DBMS मे डेटाबेसक प्रशासन आ व्यवस्थापन लेल आवश्यक मूलभूत सुविधासभ सेहो समावेश रहैत अछि। डेटाबेस, '''डीबीएमएस''' आ ओकरासँ सम्बन्धित एप्लिकेशन सभकेँ एकसाथ मिला कऽ डेटाबेस प्रणाली कहल जा सकैत अछि।
बहुधा “डेटाबेस” शब्दक प्रयोग सामान्य अर्थमे डीबीएमएस, सम्पूर्ण डेटाबेस प्रणाली अथवा डेटाबेससँ सम्बन्धित कोनो एप्लिकेशनक उल्लेख करबाक लेल सेहो कएल जाइत अछि।
ikfxkg1x8y6mwzutea2myqkdt0unl65
280043
280042
2026-09-12T14:35:04Z
Bijay Chaurasia
7
280043
wikitext
text/x-wiki
कम्प्युटिङमे '''डेटाबेस''' डेटा सभक एकटा व्यवस्थित संग्रह अथवा एक प्रकारक डेटा भण्डार हो, जे डेटाबेस प्रबन्धन प्रणाली (डीबीएमएस) केर उपयोग पर आधारित होइत अछि। DBMS एहन सफ्टवेयर होइछ, जे अन्तिम प्रयोगकर्ता, एप्लिकेशन आ डेटाबेस स्वयंकेँ आपसमे जोड़ि डेटा संकलन, व्यवस्थापन आ विश्लेषण करबाक काज करैत अछि।
डीबीएमएस मे डेटाबेसक प्रशासन आ व्यवस्थापन लेल आवश्यक मूलभूत सुविधासभ सेहो समावेश रहैत अछि। डेटाबेस, '''डीबीएमएस''' आ ओकरासँ सम्बन्धित एप्लिकेशन सभकेँ एकसाथ मिला कऽ डेटाबेस प्रणाली कहल जा सकैत अछि।
बहुधा “डेटाबेस” शब्दक प्रयोग सामान्य अर्थमे डीबीएमएस, सम्पूर्ण डेटाबेस प्रणाली अथवा डेटाबेससँ सम्बन्धित कोनो एप्लिकेशनक उल्लेख करबाक लेल सेहो कएल जाइत अछि।
2h1kgb5xwgal1bfxx90cnzgslfc7lbv
280044
280043
2026-09-12T14:54:57Z
Bijay Chaurasia
7
280044
wikitext
text/x-wiki
कम्प्युटिङमे '''डेटाबेस''' डेटा सभक एकटा व्यवस्थित संग्रह अथवा एक प्रकारक डेटा भण्डार हो, जे डेटाबेस प्रबन्धन प्रणाली (डीबीएमएस) केर उपयोग पर आधारित होइत अछि। DBMS एहन सफ्टवेयर होइछ, जे अन्तिम प्रयोगकर्ता, एप्लिकेशन आ डेटाबेस स्वयंकेँ आपसमे जोड़ि डेटा संकलन, व्यवस्थापन आ विश्लेषण करबाक काज करैत अछि।
डीबीएमएस मे डेटाबेसक प्रशासन आ व्यवस्थापन लेल आवश्यक मूलभूत सुविधासभ सेहो समावेश रहैत अछि। डेटाबेस, '''डीबीएमएस''' आ ओकरासँ सम्बन्धित एप्लिकेशन सभकेँ एकसाथ मिला कऽ डेटाबेस प्रणाली कहल जा सकैत अछि।
बहुधा “डेटाबेस” शब्दक प्रयोग सामान्य अर्थमे डीबीएमएस, सम्पूर्ण डेटाबेस प्रणाली अथवा डेटाबेससँ सम्बन्धित कोनो एप्लिकेशनक उल्लेख करबाक लेल सेहो कएल जाइत अछि।
==एहो सभ देखी==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
iyvizo2d02ke0mqnqe2b1ol31htjv0r
280045
280044
2026-09-12T14:55:08Z
Bijay Chaurasia
7
280045
wikitext
text/x-wiki
कम्प्युटिङमे '''डेटाबेस''' डेटा सभक एकटा व्यवस्थित संग्रह अथवा एक प्रकारक डेटा भण्डार हो, जे डेटाबेस प्रबन्धन प्रणाली (डीबीएमएस) केर उपयोग पर आधारित होइत अछि। डीबीएमएस एहन सफ्टवेयर होइछ, जे अन्तिम प्रयोगकर्ता, एप्लिकेशन आ डेटाबेस स्वयंकेँ आपसमे जोड़ि डेटा संकलन, व्यवस्थापन आ विश्लेषण करबाक काज करैत अछि।
डीबीएमएस मे डेटाबेसक प्रशासन आ व्यवस्थापन लेल आवश्यक मूलभूत सुविधासभ सेहो समावेश रहैत अछि। डेटाबेस, '''डीबीएमएस''' आ ओकरासँ सम्बन्धित एप्लिकेशन सभकेँ एकसाथ मिला कऽ डेटाबेस प्रणाली कहल जा सकैत अछि।
बहुधा “डेटाबेस” शब्दक प्रयोग सामान्य अर्थमे डीबीएमएस, सम्पूर्ण डेटाबेस प्रणाली अथवा डेटाबेससँ सम्बन्धित कोनो एप्लिकेशनक उल्लेख करबाक लेल सेहो कएल जाइत अछि।
==एहो सभ देखी==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
20rmpdg4ygljb6s8y8b9sxp02zvo38d
280046
280045
2026-09-12T14:59:01Z
Bijay Chaurasia
7
280046
wikitext
text/x-wiki
कम्प्युटिङमे '''डेटाबेस''' डेटा सभक एकटा व्यवस्थित संग्रह अथवा एक प्रकारक डेटा भण्डार हो, जे डेटाबेस प्रबन्धन प्रणाली (डीबीएमएस) केर उपयोग पर आधारित होइत अछि। डीबीएमएस एहन सफ्टवेयर होइछ, जे अन्तिम प्रयोगकर्ता, एप्लिकेशन आ डेटाबेस स्वयंकेँ आपसमे जोड़ि डेटा संकलन, व्यवस्थापन आ विश्लेषण करबाक काज करैत अछि।
डीबीएमएस मे डेटाबेसक प्रशासन आ व्यवस्थापन लेल आवश्यक मूलभूत सुविधासभ सेहो समावेश रहैत अछि। डेटाबेस, '''डीबीएमएस''' आ ओकरासँ सम्बन्धित एप्लिकेशन सभकेँ एकसाथ मिला कऽ डेटाबेस प्रणाली कहल जा सकैत अछि।
बहुधा “डेटाबेस” शब्दक प्रयोग सामान्य अर्थमे डीबीएमएस, सम्पूर्ण डेटाबेस प्रणाली अथवा डेटाबेससँ सम्बन्धित कोनो एप्लिकेशनक उल्लेख करबाक लेल सेहो कएल जाइत अछि।
छोट डेटाबेसकेँ फाइल प्रणाली (फाइल सिस्टम) मे संग्रहित कएल जा सकैत अछि, जबकि पैघ डेटाबेसकेँ कम्प्युटर क्लस्टर अथवा क्लाउड स्टोरेज पर राखल जाइत अछि। डेटाबेस डिजाइन मे औपचारिक तकनीक आ व्यावहारिक पक्ष दुनू समावेश होइत अछि। एहिमे डेटा मोडलिङ, डेटाक प्रभावकारी प्रस्तुतीकरण आ भण्डारण, क्वेरी भाषा, संवेदनशील डेटाक सुरक्षा आ गोपनीयता, आ वितरित कम्प्युटिङ सँ सम्बन्धित विषयसभ शामिल अछि। एकर अतिरिक्त, एकहि समयमे बहुत प्रयोगकर्ताक पहुँच (समवर्ती पहुँच) आ प्रणालीमे त्रुटि उत्पन्न भेलाक बादो काज जारी रखबाक क्षमता (त्रुटि सहनशीलता) सेहो महत्वपूर्ण विषय अछि।
कम्प्युटर वैज्ञानिक डेटाबेस प्रबन्धन प्रणालीसभकेँ ओहि डेटाबेस मोडलक आधार पर वर्गीकृत कऽ सकैत छथि, जिनका ओ समर्थन करैत अछि। सम्बन्धपरक डेटाबेस (रिरेस्नल डाटाबेस) १९८०क दशकमे प्रमुख बनि गेल। एहि प्रकारक डेटाबेसमे डेटा विभिन्न तालिकासभमे पङ्क्ति आ स्तम्भक रूपमे व्यवस्थित कएल जाइत अछि। अधिकांश सम्बन्धपरक डेटाबेसमे डेटा लिखबाक आ खोज करबाक लेल एसक्यूएल (एसक्यूएल) केर प्रयोग कएल जाइत अछि।
२०००क दशकमे गैर-सम्बन्धपरक डेटाबेस लोकप्रिय भेल, जकरा सामूहिक रूपसँ नोएसक्यूएल (नो एसक्यूएल) कहल जाइत अछि, कारण ई डेटाबेससभ अलग-अलग प्रकारक क्वेरी भाषाक प्रयोग करैत अछि।
==एहो सभ देखी==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
58r4ucmahslejf0wpbmk4pphbmwt895
280047
280046
2026-09-12T15:00:46Z
Bijay Chaurasia
7
280047
wikitext
text/x-wiki
कम्प्युटिङमे '''डेटाबेस''' [[डेटा]] सभक एकटा व्यवस्थित संग्रह अथवा एक प्रकारक डेटा भण्डार हो, जे डेटाबेस प्रबन्धन प्रणाली (डीबीएमएस) केर उपयोग पर आधारित होइत अछि। डीबीएमएस एहन सफ्टवेयर होइछ, जे अन्तिम प्रयोगकर्ता, एप्लिकेशन आ डेटाबेस स्वयंकेँ आपसमे जोड़ि डेटा संकलन, व्यवस्थापन आ विश्लेषण करबाक काज करैत अछि।
डीबीएमएस मे डेटाबेसक प्रशासन आ व्यवस्थापन लेल आवश्यक मूलभूत सुविधासभ सेहो समावेश रहैत अछि। डेटाबेस, '''डीबीएमएस''' आ ओकरासँ सम्बन्धित एप्लिकेशन सभकेँ एकसाथ मिला कऽ डेटाबेस प्रणाली कहल जा सकैत अछि।
बहुधा “डेटाबेस” शब्दक प्रयोग सामान्य अर्थमे डीबीएमएस, सम्पूर्ण डेटाबेस प्रणाली अथवा डेटाबेससँ सम्बन्धित कोनो एप्लिकेशनक उल्लेख करबाक लेल सेहो कएल जाइत अछि।
छोट डेटाबेसकेँ फाइल प्रणाली (फाइल सिस्टम) मे संग्रहित कएल जा सकैत अछि, जबकि पैघ डेटाबेसकेँ कम्प्युटर क्लस्टर अथवा क्लाउड स्टोरेज पर राखल जाइत अछि। डेटाबेस डिजाइन मे औपचारिक तकनीक आ व्यावहारिक पक्ष दुनू समावेश होइत अछि। एहिमे डेटा मोडलिङ, डेटाक प्रभावकारी प्रस्तुतीकरण आ भण्डारण, क्वेरी भाषा, संवेदनशील डेटाक सुरक्षा आ गोपनीयता, आ वितरित कम्प्युटिङ सँ सम्बन्धित विषयसभ शामिल अछि। एकर अतिरिक्त, एकहि समयमे बहुत प्रयोगकर्ताक पहुँच (समवर्ती पहुँच) आ प्रणालीमे त्रुटि उत्पन्न भेलाक बादो काज जारी रखबाक क्षमता (त्रुटि सहनशीलता) सेहो महत्वपूर्ण विषय अछि।
कम्प्युटर वैज्ञानिक डेटाबेस प्रबन्धन प्रणालीसभकेँ ओहि डेटाबेस मोडलक आधार पर वर्गीकृत कऽ सकैत छथि, जिनका ओ समर्थन करैत अछि। सम्बन्धपरक डेटाबेस (रिरेस्नल डाटाबेस) १९८०क दशकमे प्रमुख बनि गेल। एहि प्रकारक डेटाबेसमे डेटा विभिन्न तालिकासभमे पङ्क्ति आ स्तम्भक रूपमे व्यवस्थित कएल जाइत अछि। अधिकांश सम्बन्धपरक डेटाबेसमे डेटा लिखबाक आ खोज करबाक लेल एसक्यूएल (एसक्यूएल) केर प्रयोग कएल जाइत अछि।
२०००क दशकमे गैर-सम्बन्धपरक डेटाबेस लोकप्रिय भेल, जकरा सामूहिक रूपसँ नोएसक्यूएल (नो एसक्यूएल) कहल जाइत अछि, कारण ई डेटाबेससभ अलग-अलग प्रकारक क्वेरी भाषाक प्रयोग करैत अछि।
==एहो सभ देखी==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
nkni49lhh5ha87o96p5cugwbe7rosth
280048
280047
2026-09-12T15:01:34Z
Bijay Chaurasia
7
[[WP:HC|HotCat]] द्वारा [[श्रेणी:डाटा]] जुड़ल
280048
wikitext
text/x-wiki
कम्प्युटिङमे '''डेटाबेस''' [[डेटा]] सभक एकटा व्यवस्थित संग्रह अथवा एक प्रकारक डेटा भण्डार हो, जे डेटाबेस प्रबन्धन प्रणाली (डीबीएमएस) केर उपयोग पर आधारित होइत अछि। डीबीएमएस एहन सफ्टवेयर होइछ, जे अन्तिम प्रयोगकर्ता, एप्लिकेशन आ डेटाबेस स्वयंकेँ आपसमे जोड़ि डेटा संकलन, व्यवस्थापन आ विश्लेषण करबाक काज करैत अछि।
डीबीएमएस मे डेटाबेसक प्रशासन आ व्यवस्थापन लेल आवश्यक मूलभूत सुविधासभ सेहो समावेश रहैत अछि। डेटाबेस, '''डीबीएमएस''' आ ओकरासँ सम्बन्धित एप्लिकेशन सभकेँ एकसाथ मिला कऽ डेटाबेस प्रणाली कहल जा सकैत अछि।
बहुधा “डेटाबेस” शब्दक प्रयोग सामान्य अर्थमे डीबीएमएस, सम्पूर्ण डेटाबेस प्रणाली अथवा डेटाबेससँ सम्बन्धित कोनो एप्लिकेशनक उल्लेख करबाक लेल सेहो कएल जाइत अछि।
छोट डेटाबेसकेँ फाइल प्रणाली (फाइल सिस्टम) मे संग्रहित कएल जा सकैत अछि, जबकि पैघ डेटाबेसकेँ कम्प्युटर क्लस्टर अथवा क्लाउड स्टोरेज पर राखल जाइत अछि। डेटाबेस डिजाइन मे औपचारिक तकनीक आ व्यावहारिक पक्ष दुनू समावेश होइत अछि। एहिमे डेटा मोडलिङ, डेटाक प्रभावकारी प्रस्तुतीकरण आ भण्डारण, क्वेरी भाषा, संवेदनशील डेटाक सुरक्षा आ गोपनीयता, आ वितरित कम्प्युटिङ सँ सम्बन्धित विषयसभ शामिल अछि। एकर अतिरिक्त, एकहि समयमे बहुत प्रयोगकर्ताक पहुँच (समवर्ती पहुँच) आ प्रणालीमे त्रुटि उत्पन्न भेलाक बादो काज जारी रखबाक क्षमता (त्रुटि सहनशीलता) सेहो महत्वपूर्ण विषय अछि।
कम्प्युटर वैज्ञानिक डेटाबेस प्रबन्धन प्रणालीसभकेँ ओहि डेटाबेस मोडलक आधार पर वर्गीकृत कऽ सकैत छथि, जिनका ओ समर्थन करैत अछि। सम्बन्धपरक डेटाबेस (रिरेस्नल डाटाबेस) १९८०क दशकमे प्रमुख बनि गेल। एहि प्रकारक डेटाबेसमे डेटा विभिन्न तालिकासभमे पङ्क्ति आ स्तम्भक रूपमे व्यवस्थित कएल जाइत अछि। अधिकांश सम्बन्धपरक डेटाबेसमे डेटा लिखबाक आ खोज करबाक लेल एसक्यूएल (एसक्यूएल) केर प्रयोग कएल जाइत अछि।
२०००क दशकमे गैर-सम्बन्धपरक डेटाबेस लोकप्रिय भेल, जकरा सामूहिक रूपसँ नोएसक्यूएल (नो एसक्यूएल) कहल जाइत अछि, कारण ई डेटाबेससभ अलग-अलग प्रकारक क्वेरी भाषाक प्रयोग करैत अछि।
==एहो सभ देखी==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
[[श्रेणी:डाटा]]
4e8px2ubbokd44tkztb1haie27a4srm