विकिपिडिया
maiwiki
https://mai.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE
MediaWiki 1.47.0-wmf.21
first-letter
मेडिया
विशेष
वार्ता
प्रयोगकर्ता
प्रयोगकर्ता वार्ता
विकिपिडिया
विकिपिडिया वार्ता
फाइल
फाइल वार्ता
मेडियाविकि
मेडियाविकि वार्ता
आकृति
आकृति वार्ता
मद्दत
मद्दत वार्ता
श्रेणी
श्रेणी वार्ता
TimedText
TimedText talk
मोड्युल
मोड्युल वार्ता
Event
Event talk
ग्युमुश्तेकिन
0
48762
280475
279839
2026-09-26T19:05:37Z
InternetArchiveBot
10060
Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260926)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]
280475
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox military person
| name = ग्युमुश्तेकिन
| native_name = كمتكين
| death_date = 1177 ईसवी
| death_place = हारीम, [[सीरिया]]
| allegiance = [[ज़ंगी राजवंश]]
| rank = हाजिब (चैम्बरलेन) आ संरक्षक (Regent)
| commands = [[अलेप्पो]]क सेना
| battles = सालादीनक विरुद्ध घेराबन्दी, हारीमक युद्ध
}}
'''ग्युमुश्तेकिन''' ({{lang-ar|كمتكين}}; मृत्यु 1177 ईसवी) 12म शताब्दीक एकटा अत्यन्त प्रभावशाली मुस्लिम सैन्य कमाण्डर आ राजनेता छलाह, जे '''[[ज़ंगी राजवंश]]''' केर अधीन महत्त्वपूर्ण भूमिका निभौलन्हि। ओ सुल्तान '''[[नूरुद्दीन ज़ंगी]]''' केर शासनकाल मे हुनक दरबारक मुख्य 'हाजिब' (चैम्बरलेन) केर पद पर आसीन छलाह। 1174 ईसवी मे नूरुद्दीनक मृत्युक बाद, ओ हुनक छोट पुत्र [[अस-सालिह इस्माइल अल-मलिक]]क संरक्षक (Regent) केर रूप मे वास्तविक सत्ता सम्हारलन्हि। हुनका मध्यकालीन [[इतिहास]] मे प्रसिद्ध योद्धा '''[[सालादीन]]''' (सलाह अद्-दीन) केर सभ सँ प्रखर राजनीतिक प्रतिद्वन्द्वीक रूप मे याद कएल जाइत अछि।<ref name="Holt1986">{{cite book |last=Holt |first=Peter Malcolm |title=The Age Of The Crusades |url=https://archive.org/details/ageofcrusadesnea0000holt |year=1986 |publisher=Pearson Longman |isbn=978-0-58249-302-5 |page=[https://archive.org/details/ageofcrusadesnea0000holt/page/53 53]}}</ref>
== सत्ताक केन्द्र: अलेप्पो ==
नूरुद्दीन ज़ंगीक निधनक बाद ज़ंगी साम्राज्य मे उत्तराधिकारक युद्ध प्रारम्भ भऽ गेल। नूरुद्दीनक उत्तराधिकारी अस-सालिह ओहि समय मात्र एगारह वर्षक बालक छलाह। ग्युमुश्तेकिन त्वरित निर्णय लैत अस-सालिह केँ [[दमिश्क]] सँ [[अलेप्पो]] (हलब) स्थानान्तरित कऽ देलन्हि। एतय ओ स्वयं केँ सुल्तानक रक्षक घोषित केलन्हि आ अलेप्पो केँ अपन मुख्य राजनीतिक आ सैन्य केन्द्र बनौलन्हि।
हुनक मुख्य उद्देश्य ज़ंगी सत्ता केँ सुरक्षित राखब आ [[मिस्र]] सँ [[सीरिया]]क दिस तीव्र गति सँ बढ़ि रहल सालादीनक कदम केँ रोकब छल। ग्युमुश्तेकिन सालादीन केँ एकटा विद्रोही आ सत्ताक लोभी सेनापतिक रूप मे मानैत छलाह, जे ज़ंगी परिवारक प्रति अपन निष्ठा त्यागि देने छल। ग्युमुश्तेकिनक मानब छल जे सालादीन इस्लामी दुनिया पर अपन व्यक्तिगत वर्चस्व स्थापित करय चाहैत अछि, तेँ ओकरा रोकब ज़ंगी साम्राज्यक अस्तित्वक हेतु अनिवार्य अछि।<ref name="Barber2012">{{cite book |last=Barber |first=Malcolm |title=The Crusader States |year=2012 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-11312-9 |page=415}}</ref>
== सालादीनक विरुद्ध रणनीतिक गठबन्धन ==
ग्युमुश्तेकिन एकटा कुशल कूटनीतिज्ञ छलाह। सालादीन जकाँ पैघ सैन्य शक्तिक सामना करबाक हेतु ओ कतेको एहन गठबन्धन केलन्हि जे ओहि समयक लेल अत्यन्त विवादित मानल जाइत छल:
* '''[[क्रूसेड|क्रूसेडर]] सभक संगे सहयोग:''' सालादीन द्वारा अलेप्पोक घेराबन्दीक अवधि मे, ग्युमुश्तेकिन त्रिपोलीक काउन्ट रेमण्ड तृतीय (Raymond III of Tripoli) केर संगे समझौता केलन्हि। ओ क्रूसेडर सभ केँ सालादीनक रसद आपूर्ति लाइन पर हमला करबाक हेतु प्रेरित केलन्हि जाहि सँ अलेप्पो पर सँ सैन्य दबाव कम भऽ सकै। एकर बदला मे ओ कतेको [[ईसाई]] युद्धबन्दी सभ केँ विना कोनो शर्तक रिहा कऽ देलन्हि। ई कदम ओहि काल मे मुस्लिम जगत मे आलोचनाक विषय बनल छल।<ref name="Kohler2013p213">{{cite book |last=Köhler |first=Michael A. |title=Alliances and Treaties between Frankish and Muslim Rulers |year=2013 |publisher=Brill Publishers |isbn=978-90-04-24857-1 |page=213}}</ref>
* '''[[हशशिन]] (Assassins) केर उपयोग:''' सालादीन केँ समाप्त करबाक हेतु ग्युमुश्तेकिन 'हशशिन' (निज़ारी इस्माइली) समूहक संगे सेहो सम्पर्क साधलन्हि। इतिहासकार एम.सी. लायन्सक अनुसार, सालादीनक शिविर मे भेल हत्याक असफल प्रयास सभक पाछाँ ग्युमुश्तेकिनक रणनीतिक योजना छल। ओ चाहैत छलाह जे कोनो प्रकारें सालादीन केँ मार्ग सँ हटाओल जाए, जाहि सँ अलेप्पो आ ज़ंगी राजवंशक सम्प्रभुता सुरक्षित रहि सकै।<ref name="Lyons1982">{{cite book |last=Lyons |first=M. C. |last2=Jackson |first2=D. E. P. |title=Saladin: the Politics of the Holy War |url=https://archive.org/details/saladinpoliticso0000lyon |year=1982 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-31739-9 |page=[https://archive.org/details/saladinpoliticso0000lyon/page/126 126]}}</ref>
== पतन आ मृत्यु ==
ग्युमुश्तेकिनक सत्ताक अन्त बाहरी आक्रमण सँ नहि, अपितु आन्तरिक षड्यन्त्र सभक कारण भेल। 1177 ईसवी मे अलेप्पोक दरबार मे हुनक प्रतिद्वन्द्वी सभ युवा सुल्तान अस-सालिह केँ ई कहि कऽ भ्रमित केलन्हि जे ग्युमुश्तेकिन गुप्त रूप सँ हारीम (Harim) केर किला केँ सालादीन वा क्रूसेडर सभ केँ बेचबाक योजना बना रहल छथि। ई आरोप ग्युमुश्तेकिनक छवि केँ बहुत क्षति पहुँचौलक।
स्टीवन रन्सीमानक ऐतिहासिक वृत्तान्तक अनुसार, युवा सुल्तान अस-सालिह अफवाह सभ पर विश्वास कऽ लेलन्हि आ अपने संरक्षक केँ बन्दी बनेबाक आदेश दऽ देलन्हि। ग्युमुश्तेकिन केँ हारीमक किला लग लऽ जाइल गेल आ सार्वजनिक रूप सँ हुनका मृत्युदण्ड दऽ देल गेल। हुनक मृत्युक संगे सालादीनक विरुद्ध ज़ंगी साम्राज्यक सभ सँ सशक्त राजनीतिक प्रतिरोध समाप्त भऽ गेल, जकर लाभ उठा कऽ सालादीन सीरिया पर अपन नियन्त्रण आरो सुदृढ़ कऽ लेलक।<ref name="Runciman1952">{{cite book |last=Runciman |first=Steven |title=A History of the Crusades, Volume II |url=https://archive.org/details/historyofthecrus000371mbp |year=1952 |publisher=Cambridge University Press |page=[https://archive.org/details/historyofthecrus000371mbp/page/n435 408]}}</ref>
== ऐतिहासिक मूल्याङ्कन ==
आधुनिक इतिहासकार माइकल कोहलरक मानब अछि जे ग्युमुश्तेकिनक नीति सभ केवल अवसरवादी नहि छल अपितु ई एकटा 'अस्तित्व बचेबाक कूटनीति' (Survival Diplomacy) छल। ओ सालादीनक साम्राज्यवादी विस्तार केँ रोकबाक हेतु ओ सभ मार्ग अपनाउलन्हि जे ओहि समय उपलब्ध छल। यद्यपि ओ सालादीन केँ रोकबा मे विफल रहलाह, मुदा हुनक नेतृत्व मे अलेप्पो दीर्घ काल धरि अपन स्वायत्तता कायम राखलक। ग्युमुश्तेकिनक जीवन ई दर्शावैत अछि जे मध्यकालीन [[मध्य पूर्व]] मे सत्ताक सङ्घर्ष कतेक जटिल आ क्रूर छल, जतय निष्ठा आ कूटनीतिक परिभाषा समयक संगे परिवर्तित होइत रहैत छल।<ref name="Kohler2013p216">{{cite book |last=Köhler |first=Michael A. |title=Alliances and Treaties between Frankish and Muslim Rulers |year=2013 |publisher=Brill Publishers |pages=216–217}}</ref>
== संदर्भ ==
{{reflist}}
== बाहरी कड़ी सभ ==
* [https://www.wikidata.org/wiki/Q104752880 विकिडाटा पर ग्युमुश्तेकिन (Q104752880)]
[[श्रेणी:1177 मे मृत लोक]]
[[श्रेणी:12म शताब्दीक लोक]]
[[श्रेणी:मुस्लिम सैन्य कमाण्डर]]
[[श्रेणी:सीरियाक इतिहास]]
[[श्रेणी:ज़ंगी राजवंश]]
[[श्रेणी:2026 विकि लव्ज़ रमजान प्रतियोगिताक लेख]]
n76p9jpcojr7q36jm5llgmc6b1f71ks