विकिपिडिया
maiwiki
https://mai.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A5%8D%E0%A4%AE%E0%A5%81%E0%A4%96_%E0%A4%AA%E0%A4%A8%E0%A5%8D%E0%A4%A8%E0%A4%BE
MediaWiki 1.47.0-wmf.21
first-letter
मेडिया
विशेष
वार्ता
प्रयोगकर्ता
प्रयोगकर्ता वार्ता
विकिपिडिया
विकिपिडिया वार्ता
फाइल
फाइल वार्ता
मेडियाविकि
मेडियाविकि वार्ता
आकृति
आकृति वार्ता
मद्दत
मद्दत वार्ता
श्रेणी
श्रेणी वार्ता
TimedText
TimedText talk
मोड्युल
मोड्युल वार्ता
Event
Event talk
अफगानिस्तान
0
142
280480
280416
2026-09-28T23:56:08Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280480
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
|native_name = अफगानिस्तान इस्लामिक गणतन्त्र
|conventional_long_name = <span style="line-height:1.33em;"><big>جمهوری اسلامی افغانستان </big><br /><small>({{lang-fa|{{unicode|जोम्हूरी-ये इस्लामी-ये अफगानिस्तान}}}})</small></big><br /><big> د افغانستان اسلامي جمهوریت </big><br /><small>({{lang-ps|{{unicode|द अफगानिस्तान इस्लामि जम्हूरियत}}}})</small></span>
|common_name = अफगानिस्तान
|image_flag = Flag of Afghanistan.svg
|image_coat =
|national_motto =
|image_map = Afghanistan (orthographic projection).svg
|image_map2 = Afghanistan - Location Map (2013) - AFG - UNOCHA.svg
|national_anthem = ''[[अफगानिस्तानक राष्ट्रगान]]''<br /><center></center>
|official_languages = [[पश्तो]], [[फारसी]]
|demonym = [[अफगान]]
|capital = [[काबुल]]
|latd=34 |latm=31 |latNS=N |longd=69 |longm=08 |longEW=E
|largest_city = [[काबुल]]
|government_type = [[इस्लामिक गणराज्य]]
|leader_title1 = [[अफगानिस्तानक राष्ट्रपति|राष्ट्रपति]]
|leader_title2 = [[अफगानिस्तानक प्रधानमन्त्री|प्रधानमन्त्री]]
|leader_name1 = [[अशरफ गनी अहमदजई]]
|leader_name2 = [[अब्दुल्ला अब्दुल्ला]]
|leader_title3 =
|leader_name3 =
|leader_title4 = [[अफगानिस्तानक मुख्य न्यायाधीश|मुख्य न्यायाधीश]]
|leader_name4 =
|area_rank = ४१अम
|area_magnitude = 1_E11
|area_km2 = 647500<ref name="Area and administrative Population">[http://cso.gov.af/en Central Statistics Organization of Afghanistan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140624043601/http://cso.gov.af/en/ |date=2014-06-24 }}: [http://cso.gov.af/en/page/4722/2012-2-13 Statistical Yearbook 2012–2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140117152609/http://cso.gov.af/en/page/4722/2012-2-13 |date=2014-01-17 }}: [http://cso.gov.af/Content/files/Area%20and%20Administrative%20and%20Population.pdf Area and administrative Population] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150909113852/http://cso.gov.af/Content/files/Area%20and%20Administrative%20and%20Population.pdf |date=2015-09-09 }} {{Cite web |url=http://cso.gov.af/en |title=Archive copy |access-date=2016-06-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140624043601/http://cso.gov.af/en/ |archive-date=2014-06-24 |dead-url=yes}}</ref>
|area_sq_mi = 251772
|percent_water = ०
|population_estimate = ३२,७३८,३७६
|population_estimate_year = २००८
|population_estimate_rank = ३७अम
|population_census = १३,०५१,३५८
|population_census_year = १९७९
|population_density = ४६
|population_densitymi² = ११९
|population_density_rank = १५०अम
|GDP_PPP_year = २००८
|GDP_PPP = $२१.३४० बिलियन<ref name="imf2">{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=103&pr.y=16&sy=2016&ey=2016&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=512%2C672%2C914%2C962%2C612%2C674%2C614%2C676%2C311%2C548%2C213%2C556%2C911%2C678%2C912%2C867%2C313%2C682%2C419%2C684%2C513%2C273%2C316%2C868%2C913%2C921%2C339%2C948%2C638%2C943%2C514%2C686%2C218%2C688%2C963%2C518%2C616%2C728%2C223%2C558%2C516%2C278%2C918%2C692%2C748%2C694%2C618%2C449%2C624%2C564%2C522%2C565%2C622%2C283%2C626%2C853%2C628%2C288%2C228%2C293%2C924%2C566%2C233%2C964%2C632%2C453%2C636%2C968%2C634%2C922%2C238%2C714%2C662%2C862%2C960%2C716%2C611%2C456%2C321%2C722%2C243%2C942%2C248%2C718%2C469%2C724%2C253%2C813%2C642%2C199%2C643%2C733%2C644%2C524%2C819%2C361%2C646%2C362%2C648%2C364%2C915%2C732%2C652%2C366%2C328%2C734%2C258%2C463%2C656%2C923%2C654%2C738%2C336%2C578%2C263%2C537%2C268%2C742%2C944%2C866%2C534%2C369%2C536%2C744%2C429%2C186%2C433%2C925%2C343%2C869%2C439%2C746%2C916%2C926%2C664%2C466%2C826%2C298%2C967%2C927%2C443%2C846%2C917%2C299%2C544%2C582%2C446%2C474%2C666%2C754%2C668%2C698&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC&grp=0&a= |title=Afghanistan |publisher=International Monetary Fund |accessdate=26 April 2014}}</ref>
|GDP_PPP_rank = ९६अम
|GDP_PPP_per_capita = $७५८
|GDP_PPP_per_capita_rank = १७२अम
|HDI_year = २००७
|HDI = ०.३४५
|HDI_rank = १७४
|HDI_category = <font color="#e0584e">निम्न</font>
|sovereignty_type = [[अफगानिस्तानक इतिहास|स्थापना]]
|established_event1 = [[दुर्रानी साम्राज्य|पहिल अफगानी राज्य]]
|established_date1 = अक्टुबर १७४७
|established_event2 = संयुक्त अधिराज्यसँ [[रावलपिंडन् समझौता|स्वतन्त्रता]]
|established_date2 = १९ अगस्त १९१९
|currency = [[अफगान अफगानी|अफगानी]]
|currency_code = AFN
|country_code = AFG
|time_zone = D†
|utc_offset = +४:३०
|cctld = [[.af]]
|calling_code = ९३
|footnote1 =
}}
'''अफगानिस्तान''' {{IPAc-en|audio=En-us-Afghanistan.ogg|æ|f|ˈ|ɡ|æ|n|ɨ|s|t|æ|n}} ([[Pashto language|Pashto]]/[[Dari language|Dari]]: {{nq|افغانستان}}, ''Afġānistān''), आधिकारिक रुपमे '''अफगानिस्तान इस्लामिक गणतन्त्र''' दक्षिणी मध्य एसियामे अवस्थित एक देश छी, जे चारो दिस सँ जमीन सँ घेरल अछि ।<ref name="Factbook">{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |title=Afghanistan |work=The World Factbook |publisher=CIA |accessdate=5 September 2015 |archive-date=20 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170920072213/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html |dead-url=yes }}</ref> प्रायः एकर गिनती मध्य एसियाक देशसभमे होएत अछि पर देशमे लगातार चलि रहल सङ्घर्षसभक कारण एकरा कहियो मध्य पूर्व त कहियो दक्षिण एसिया सँ जोडि देनए छल । एकर पूर्वमे [[पाकिस्तान]], उत्तर पूर्वमे [[भारत]] तथा [[चीन]], उत्तरमे [[ताजिकिस्तान]], [[कजाख्स्तान]] तथा [[तुर्कमेनिस्तान]] तथा पश्चिममे [[ईरान]] अछि ।
==इतिहास==
==जनसङ्ख्या==
==भूगोल==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
{{Sister project links|voy=Afghanistan|Afghanistan|s=Wikisource:Afghanistan|display=अफगानिस्तान}}
==एहो सभ देखी==
{{एसियाक देशसभ}}
[[श्रेणी:दक्षिण एसियाली देशसभ]]
[[श्रेणी:एसियाक देशसभ]]
e1zbkbl8jicf66uyd72y0o3v6vcvvxj
कर्नाटक
0
360
280490
232582
2026-09-29T00:58:22Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280490
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
| name = कर्नाटक<br />Karnataka
| type = [[भारतक राज्यसभ|राज्य]]
| image_skyline = {{Photomontage
| photo1a = Mysore Palace Morning.jpg
| photo2a = 7th - 9th century Hindu and Jain temples, Pattadakal monuments Karnataka 5.jpg
| photo2b = Brindavan Gardens.JPG
| photo3a = Hoysala emblem.jpg
| photo3b = Barachukki - a revelation.jpg
| photo4a = Hampi virupaksha temple.jpg
| spacing = 2
| position = centre
| size = 220
| border = 0
| color = #FFFFFF
| foot_montage = ''शीर्ष सँ, बामा सँ दाहिना:''<br>[[मैसुर दरवार]], [[पत्तदकल]], [[वृन्दावन बगैचा]], [[होयसाल साम्राज्य]] प्रतीक, [[शिवसमुद्रम झरना]] आ [[विरुपाक्ष मन्दिर, हम्पी]]
}}
| image_blank_emblem = Karnataka emblem.svg
| blank_emblem_type = प्रतीक
| blank_emblem_size = 100px
| map_alt =
| map_caption = कर्नाटकक स्थान
| image_map1 = IN-KA.svg
| map_caption1 = कर्नाटकक नक्सा
| coordinates = {{coord|12.97|77.50|region:IN-KA_type:adm1st_dim:500000|display=inline,title}}
| coor_pinpoint = Bangalore
| coordinates_footnotes =
| subdivision_type = देश
| subdivision_name = {{flag|भारत}}
| established_title = स्थापना
| established_date = १ नवम्बर १९५६<br />([[मैसुर राज्य]]क रूपमे)
| parts_type = [[भारतक जिलासभ|जिला]]
| parts_style = coll
| p1 = {{bulleted list
|[[Bagalkot District|Bagalkot]]
|[[Ballari district|Ballari]]
|[[Bangalore Rural district|Bangalore Rural]]
|[[Bangalore Urban district|Bangalore Urban]]
|[[Belgaum district|Belgaum]]
|[[Bidar District|Bidar]]
|[[Bijapur district, Karnataka|Vijayapura]]
|[[Chamarajanagar District|Chamarajanagar]]
|[[Chikballapur District|Chikkaballapur]]
|[[Chikmagalur district|Chikmagalur]]
|[[Chitradurga District|Chitradurga]]
|[[Dakshina Kannada District|Dakshina Kannada]]
|[[Davanagere District|Davanagere]]
|[[Dharwad District|Dharwad]]
|[[Gadag District|Gadag]]
|[[Hassan District|Hassan]]
|[[Haveri District|Haveri]]
|[[Gulbarga district|Gulbarga]]
|[[Kodagu District|Kodagu]]
|[[Kolar District|Kolar]]
|[[Koppal District|Koppal]]
|[[Mandya District|Mandya]]
|[[Mysore District|Mysuru]]
|[[Raichur District|Raichur]]
|[[Ramanagara District|Ramanagara]]
|[[Shimoga district|Shimoga]]
|[[Tumakuru district|Tumakuru]]
|[[Udupi District|Udupi]]
|[[Uttara Kannada District|Uttara Kannada]]
|[[Yadgir district|Yadgir]]
}}
| seat_type = राजधानी<br> पैग शहर
| seat = [[बेङ्गलोर]]
| governing_body = [[कर्नाटक सरकार]]
| leader_title = गभर्नर
| leader_name = भजुभाई भाला
| leader_title1 = मुख्यमन्त्री
| leader_name1 = [[एचडी कुमारस्वामी]] ([[जनता दल (धर्मनिरपेक्ष)|जनता दल (एस)]])
| leader_title2 = उपमुख्यमन्त्री
| leader_name2 = [[जी परमेश्वर]] ([[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस|काङ्ग्रेस]])
| leader_title3 = विधानसभा
| leader_name3 = दुईसदनीय
| leader_title4 = १५म् लोकसभा
| leader_name4 = [[राज्य सभा]] १२<br /> [[लोक सभा]] २८
| leader_title5 = [[भारतक उच्च न्यायलयसभ|उच्च न्यायलय]]
| leader_name5 = [[कर्नाटक उच्च न्यायलय]]
| unit_pref = Metric
| area_footnotes = <ref>{{cite web|url=http://agritech.tnau.ac.in/forestry/stat/Protected%20Areas%20of%20India.pdf|work=Wildlife Institute of India|publisher=Government of India|title=Protected Areas of India: State-wise break up of Wildlife Sanctuaries|accessdate=24 August 2016|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161024130725/http://agritech.tnau.ac.in/forestry/stat/Protected%20Areas%20of%20India.pdf|archivedate=24 October 2016}}</ref>
| area_total_km2 = 191791
| area_note =
| area_rank = ७म्
| elevation_m =
| population_footnotes = <ref name="popu">{{cite web|title=Figures at a glance|url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/karnataka/3-figure-7.pdf|work=2011 Provisional census data|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|accessdate=17 September 2011|deadurl=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111024231951/http://censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/karnataka/3-figure-7.pdf|archivedate=24 October 2011}}</ref>
| population_total = 61,130,704
| population_as_of = २०११
| population_rank = ८म्
| population_density_km2 = auto
| population_note =
| population_demonym = [[कन्नड लोक|कन्नडिगा]]
| timezone1 = [[भारतीय मानक समय]]
| utc_offset1 = +०५:३०
| iso_code = [[:en:ISO 3166-2:IN|IN-KA]]
| registration_plate = KA
| elevation_footnotes =
| elevation_min_m = 0
| elevation_max_m = 1925
| demographics_type1 = कुग्राउ {{nobold|(२०१८-१९)}}
| demographics1_footnotes = <ref name="Karnataka Budget">{{cite web|title= Karnataka Budget 2018-19|url= http://finance.kar.nic.in/Bud2018/2018-19%20Final%20Outputs/OVB%20AND%20SMALL%20DOC%20MERGE%20FULL.pdf|website= Karnataka Finance Dept|accessdate= 15 March 2018|deadurl= no|archiveurl= https://web.archive.org/web/20180316023922/http://finance.kar.nic.in/Bud2018/2018-19%20Final%20Outputs/OVB%20AND%20SMALL%20DOC%20MERGE%20FULL.pdf|archivedate= 16 March 2018}}</ref><ref name="MOSPI">{{Cite web|url=http://www.mospi.gov.in/sites/default/files/press_releases_statements/StatewiseDomesticProduct_3aug18.xls|title=MOSPI Gross State Domestic Product|last=|first=|date=3 August 2018|website=Ministry of Statistics and Programme Implementation|access-date=}}</ref>
| demographics1_title1 = कूल
| demographics1_info1 = {{INRConvert|14.08|lc}}
| demographics1_title2 = प्रति व्यक्ति
| demographics1_info2 = {{INRConvert|174551}}
| blank_name_sec1 = {{nowrap|[[आधिकारिक भाषासभ]]}}
| blank_info_sec1 = [[कन्नड भाषा|कन्नड]]<!--PLEASE DO NOT ADD "ENGLISH" HERE WITHOUT A REFERENCE, ELSE IT WILL BE REMOVED--><ref>{{cite book|url=http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |title=50th Report of the Commission for Linguistic Minorities in India |agency=nclm.nic.in |page=123 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160708012438/http://nclm.nic.in/shared/linkimages/NCLM50thReport.pdf |archivedate= 8 July 2016 |df= }}</ref>
| blank_name_sec2 = [[मानव विकास सूचकाङ्क|एचडिआई]] {{nobold|(२०१७)}}
| blank_info_sec2 = {{increase}} ०.६८२<ref name="snhdi-gdl">{{cite web |title=Sub-national HDI - Area Database |url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/ |website=Global Data Lab |publisher=Institute for Management Research, Radboud University |accessdate=25 September 2018 |language=en}}</ref> <span style="color:#fc0">मध्य</span> · १८म्
| blank1_name_sec2 = साक्षरता {{nobold|(२०११)}}
| blank1_info_sec2 = ७५.३६%<ref name="pc-census2011">{{cite web |title=Census 2011 (Final Data) - Demographic details, Literate Population (Total, Rural & Urban) |url=http://planningcommission.gov.in/data/datatable/data_2312/DatabookDec2014%20307.pdf |website=planningcommission.gov.in |publisher=Planning Commission, Government of India |accessdate=3 October 2018}}</ref>
| blank2_name_sec2 = [[मानव लैङ्गिक अनुपात|लैङ्गिक अनुपात]] {{nobold|(२०११)}}
| blank2_info_sec2 = ९७३ [[महिला|♀]]/१००० [[पुरुष|♂]]<ref name="pc-census2011"/>
| website = {{url|http://www.karnataka.gov.in/}}
| footnotes = {{Infobox region symbols
| embedded = yes
| region = कर्नाटक
| country = India
| emblem = गन्दाबेरुन्दा<ref>{{cite news|last1=Shankar|first1=Shiva|title=State flag may be a tricolour with Karnataka emblem on white|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/bengaluru/ktaka-flag-it-may-be-a-tricolour-with-state-logo-on-white/articleshow/62811158.cms|work=[[The Times of India]]|publisher=[[The Times Group]]|date=7 February 2018}}</ref>
| song = जय भारत जननीय तनुजते<ref>{{cite news|title=Poem declared 'State song'|url=http://www.thehindu.com/2004/01/11/stories/2004011103410400.htm|work=[[The Hindu]]|publisher=[[The Hindu Group]]|date=11 January 2004|access-date=2 January 2019|archive-date=1 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101052709/http://www.thehindu.com/2004/01/11/stories/2004011103410400.htm|dead-url=yes}}</ref>
| language =
| animal = [[भारतीय हाथी]]<ref name="handbook2015">{{cite book|editor1-last=Huq|editor1-first=Iteshamul|title=A Handbook of Karnataka|date=2015|publisher=Karnataka Gazetteer Department|page=48|edition=Fifth|url=http://www.karnataka.gov.in/Gazetteer/Publications/Special%20Publications/A%20Hand%20Book%20of%20Karnataka%202015/Chapter%2001%20Introduction.pdf|language=en|chapter=Introduction}}</ref>
| bird = [[नीलकण्ठ पक्षी]]<ref name="handbook2015"/>
| flower = [[कमल]]<ref name="handbook2015"/>
| tree = [[चन्दन]]<ref name="handbook2015"/>
| dance =
}}
}}
'''कर्नाटक''' ({{Lang-kn|ಕರ್ನಾಟಕ}}), [[दक्षिण भारत]]क एकटा [[भारतक राज्यसभ|राज्य]] थीक । अहि राज्यक गठन [[१ नवम्बर]], [[१९५६]] कें राज्य पुनर्गठन अधिनियमक अधीन कएल गेल छल । पहिने ई [[मैसूर राज्य]] कहबैत छल । सन् १९७३ मे पुनर्नामकरण क' एकर नाम कर्नाटक कयल गेल छल । एकर सीमा पश्चिम मे [[अरब सागर]], उत्तर-पश्चिम मे [[गोआ]], उत्तर मे [[महाराष्ट्र]], पूर्व मे [[आन्ध्र प्रदेश]], दक्षिण-पूर्व मे [[तमिलनाडु]] आ दक्षिण मे [[केरल]] सँ जुड़ल अछि । एकर कुल क्षेत्रफल ७४,१२२ [[वर्ग मील]] (१,९१,९७६ वर्ग किमी) अछि, जे [[भारत]]क कुल भौगोलिक क्षेत्रफलक ५.८३% होइछ । एखन धरि कुल २९ [[कर्नाटकक जिलासभ|जिलासभ]]क सङ्ग ई राज्य [[भारतक राज्यसभक सूची-क्षेत्रफल अनुसार|आठम् सभसँ पैघ]] राज्य थीक । राज्यक आधिकारिक आ' सर्वाधिक बाजल जायवला भाषा [[कन्नड़]] थीक ।
==इतिहास==
==भूगोल==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
राज्यक राजपत्र ओ आन आधिकारिक ओ मान्यता-प्राप्त विश्वसनीय प्रकाशन
==बाह्य संयोजन सभ==
==एहो सभ देखी==
{{भारतक राज्य आर संघ राज्यक्षेत्रसभ}}
[[श्रेणी:भारतक राज्यसभ]]
abetyxkgkr4q8mrwisdf93qya6p1nd5
मनोज तिवारी
0
1596
280514
267764
2026-09-29T03:55:13Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280514
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
| name = मनोज तिवारी</br>Manoj Tiwari
| image = Manoj_Tiwari_at_the_launch_of_T_P_Aggarwal's_trade_magazine_'Blockbuster'_22.jpg
| imagesize =
| alt =
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{Birth date and age|1971|02|01}}
| birth_place = [[बिहार]], [[भारत]]
| death_date =
| party = [[भारतीय जनता पार्टी]]
| othername = मृदुल<ref name=IndiaToday20110411 />
| occupation = अभिनेता, राजनेता, गायक, निर्देशक
| yearsactive = १९९७– वर्तमान
| religion =
| spouse = रानी तिवारी (वि. १९९९–२०१२;सम्बन्ध विच्छेद)
| children = एक बेटी
| title = १६अम लोकसभाक सदस्य
| term = मई २०१४ -वर्तमान
| website =
}}
'''मनोज तिवारी''' (जन्म १ फरवरी १९७१) [[भोजपुरी]] चलचित्रक सुपरस्टार, [[राजनेता]] आ संगीत निर्देशक छी । ओ १६अम लोकसभाक सदस्य छी ।<ref name=Screen20110708>{{cite news |url=http://www.screenindia.com/news/actor-manoj-tiwari-to-build-temple-for-tendulkar-and-dhoni/814797/ |title=Actor Manoj Tiwari to build temple for Tendulkar and Dhoni |date=8 जुलाई 2011 |publisher=Indian Express |work=screen India |accessdate=2012-01-05 |archive-date=2013-02-02 |archive-url=https://archive.today/20130202042305/http://www.screenindia.com/news/actor-manoj-tiwari-to-build-temple-for-tendulkar-and-dhoni/814797/ |url-status=dead }}</ref>
==जीवन-यात्रा==
मनोज तिवारी सन २०११ मे [[रामदेव|बाबा रामदेव]]द्वारा रामलीला मैदान पर शुरू कएल गेल भ्रष्टाचार विरोधी आन्दोलन आ [[अन्ना हजारे]]क आन्दोलनमे सक्रिय रहल । सन् २००९ मे मनोज तिवारी [[समाजवादी पार्टी]]क तरफसँ राजनीतिमे अपन भविष्य अजमेलक मुदा ओ असफल रहल । वर्तमान समयमे तिवारी [[भारतीय जनता पार्टी]]क तरफसँ राजनीतिमे सक्रिय अछि आ उतर-पूर्वी दिल्लीसँ संसद सदस्य छी ।<ref name=BBC20051215>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4512812.stm |title=Move over Bollywood, here's Bhojpuri |first=Amarnath |last=Tewary |publisher=BBC |date=15 December 2005 |accessdate=2012-01-04}}</ref><ref>{{cite news |newspaper=द हिन्दू |url=http://www.thehindu.com/business/Industry/article600255.ece |title=Bhojpuri cinema edges its way to success |agency=IANS |date=28 August 2010 |accessdate=2012-01-05 |archive-date=2010-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100830183710/http://www.thehindu.com/business/Industry/article600255.ece |dead-url=yes}}</ref>
<ref name=IndiaExpress20050605>{{cite news |url= http://www.indianexpress.com/storyOld.php?storyId=71723 |title= Bollywood's trying to read Bhojpuri |first=Anuradha |last=Raman |date= 5 June 2005 |publisher= Indian Express |accessdate=2012-01-05}}</ref>
<ref>{{cite web|title=Exclusive: Meet the Bigg Boss 4 contestants|url=http://movies.rediff.com/report/2010/oct/02/exclusive-meet-bigg-boss-4-contestants.htm|publisher=[[रीडिफ]]|accessdate=18 December 2010|date=2 October 2010}}</ref>
<ref>{{cite news |url=http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?id=ENTEN20100162180&keyword=BOLLYWOOD§ion=Movies&subcatg=MOVIESINDIA |title=I am not involved with Shweta: Manoj Tiwari |agency=Indo-Asian News Service |date=4 December 2010 |publisher=NDTV |accessdate=2012-01-05 |archive-date=2012-07-29 |archive-url=https://archive.is/20120729123108/http://movies.ndtv.com/movie_story.aspx?id=ENTEN20100162180&keyword=BOLLYWOOD§ion=Movies&subcatg=MOVIESINDIA |dead-url=yes }}</ref>
<ref name=IndiaToday20110711>{{cite news |newspaper=India Today |title=Manoj Tiwari appeals for help to persuade wife to drop divorce plan |first=Giridhar |last=Jha |date=11 July 2011 |url=http://indiatoday.intoday.in/story/manoj-tiwari-appeals-for-help-to-persuade-wife-to-drop-divorce-plan/1/144394.html |accessdate=2012-01-05}}</ref>
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist|2}}
==बाह्य जडीसभ==
==एहो सभ देखी==
[[श्रेणी:जीवनी]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेतासभ]]
[[श्रेणी:भारतीय राजनीतिज्ञसभ]]
[[श्रेणी:भोजपुरी चलचित्र अभिनेतासभ]]
9j61oz5fkg5zulmp176aa3e5csy4f93
अञ्जली लावनिया
0
5854
280478
261811
2026-09-28T23:48:00Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280478
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox model
| bgcolour =
| name = अञ्जली लावानिया<br>Anjali Lavania
| image = Anjali Lavania.jpg
| caption = अञ्जली लावानिया
| othername = अञ्जली
| birth_date = {{birth date and age|1985|05|15}}<ref>{{Cite web |url=http://entertainment.oneindia.in/celebs/anjali-lavania/biography.html |title=OneIndia.in: Anjali Lavania biography |access-date=2015-10-01 |archive-date=2014-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140730024045/http://entertainment.oneindia.in/celebs/anjali-lavania/biography.html |url-status=dead }}</ref>
| birth_place = [[मुम्बई]], [[भारत]]
| death_date =
| death_place =
| height = {{height|ft=5|in=9}}<ref>{{cite web |url=http://goodtimes.ndtv.com/Ndtv-Show-Special.aspx?ID=422 |title=NDTV Good Times : Anjali Lavania |publisher=Goodtimes.ndtv.com |date=2009-10-30 |accessdate=2011-10-19 |archive-date=2011-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111004004737/http://goodtimes.ndtv.com/NDTV-Show-Special.aspx?ID=422 |url-status=dead }}</ref>
| haircolor =
| eyecolor =
| measurements =
| occupation = [[अभिनेत्री]], [[मोडल]]
| weight =
| dress size =
| shoesize =
| website =
| spouse =
}}
'''अञजली लावानिया''' (जन्म: सन् १९८५ मई १५) एक [[भारत|भारतीय]] मोडल आ चलचित्र अभिनेत्री छी।<ref>name="thehindu1" {{cite news |author=Y. सुनिता चौधरी |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2482375.ece |title=Arts / Cinema : Girl of many interests |publisher=The Hindu |date=2011-09-24 |accessdate=2011-10-19 |location=Chennai, India |archive-date=2011-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111028035052/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2482375.ece |dead-url=yes}}</ref>
== प्रारम्भिक जीवन ==
== सन्दर्भ सामग्रीसभ ==
{{reflist}}
== बाह्य जडीसभ ==
== एहो सभ देखी ==
* {{Commonscat-inline|Anjali Lavania|अञ्जली लावानिया}}
[[श्रेणी:सन् १९८५ मे जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:विकिथन-१ में बनाएल वा सुधारल लेखसभ]]
[[श्रेणी:भारतीय टेलिभिजन अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलसभ]]
{{Stub}}
4opdq2fjly9oijwmf4hkna19v53emsh
सामन्था रुथ प्रभु
0
5909
280530
271568
2026-09-29T05:26:59Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280530
wikitext
text/x-wiki
{{Featured article}}
{{Infobox person
| name = सामन्था रुथ प्रभु </br>Samantha Ruth Prabhu
| image = Samantha Ruth Prabhu attends Critics Choice Awards 2022 (2).jpg
| caption = सन् २०२२ मे सामन्था
| birth_name = सामन्था रूथ प्रभु
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|१९८७|४|२८}}<ref>{{cite news|last=Chowdhary|first=Y. Sunita|title=Away from the rat race|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/away-from-the-rat-race/article3402317.ece |newspaper=The Hindu|date=12 May 2012 |accessdate=11 November 2012}}</ref><ref>{{cite news |author=Shekhar H Hooli |url=http://www.ibtimes.co.in/samantha-celebrates-birthday-tollywood-celebs-wish-her-photos-630647 |title=Samantha Celebrates Birthday; Tollywood Celebs Wish Her |publisher=International Business Times |date=2015-04-28 |accessdate=2015-11-14}}</ref>
| birth_place = [[चेन्नई]], [[तमिलनाडु]], [[भारत]]<ref name="Samantha raised in Pallavaram">{{cite news |title= Samantha raised in Pallavaram|url=http://www.firstpost.com/bollywood/meet-samantha-souths-hottest-heroine-1662705.html|publisher=Firstpost |accessdate=14 August 2014}}</ref>
| nationality = [[भारत|भारतीय]]
| education = [[व्यस्थापन स्नातक|बि.कम.]]<ref name="sam">{{cite web |author= |url=http://www.teluguvanitha.com/celebrity-biography/1085-samantha-ruth-prabhu-biography |title=Samantha Biography, Samantha Ruth Prabhu Biography, Samantha Ruth Prabhu Profile, Samantha Height |publisher=Teluguvanitha.com |date=14 February 2012 |accessdate=31 July 2012 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120826080644/http://www.teluguvanitha.com/celebrity-biography/1085-samantha-ruth-prabhu-biography |archivedate=26 August 2012 }}</ref>
| alma_mater =
| height =
| religion = इसाई धर्म
| occupation = [[अभिनेत्री]], [[मोडल (लोग)|मोडल]]
| spouse = {{marriage|[[नागा चैतन्य]]|2017|2021|end=div}}<ref name="ndtv.com">{{cite news |title=Samantha Ruth Prabhu And Naga Chaitanya Announce Separation |url=https://www.ndtv.com/entertainment/samantha-ruth-prabhu-and-naga-chaitanya-announce-separation-2561388 |publisher=NDTV |access-date=2 October 2021 |archive-date=2 October 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211002104509/https://www.ndtv.com/entertainment/samantha-ruth-prabhu-and-naga-chaitanya-announce-separation-2561388 |url-status=live }}</ref>
| relatives = देखी [[दग्गुबाती-रुथ प्रभु परिवार]]<ref>{{cite news|url= https://indianexpress.com/article/entertainment/regional/naga-chaitanya-samantha-ruth-prabhu-wedding-on-hold-for-now-nagarjuna-3016386/}}</ref>
| signature = Samantha Akkineni Signature.svg
| signature_size = 100px
}}
'''सामन्था रुथ प्रभु''' ({{Lang-en|Samantha Ruth Prabhu}}) (जन्म:२८ अप्रैल १९८७) एक भारतीय [[अभिनेत्री]] तथा [[मोडल (लोग)|मोडल]] छी। रुथ प्रभुकेँ [[आन्ध्र प्रदेशक सिनेमा|तेलुगु]] आ [[तमिल सिनेमा|तमिल]] चलचित्र उद्योगमे स्थापित करियर अछि आ ओ एखन धरि ४ टा [[फिल्मफेयर अवार्ड-दक्षिण|फिल्मफेयर अवार्ड]] जीत चुकल अछि।
सामन्थाक जन्म तमिलनाडु राज्यक [[चेन्नई]]मे तेलुगु आ मलयाली परिवारमे भेल छल। ओ [[व्यस्थापन स्नातक|व्यवस्थापन]] विषयमे स्नातक करि छोट मोट मोडलिङ क्षेत्रमे सक्रिय भेल छल। हुनका जल्दिए चलचित्रमे काज करवाक मौका मिलल आ ओ अपन चलचित्र करियरक सुरुवात [[गौतम मेनन]]क समीक्षकद्वारा प्रशंसित [[तेलुगु भाषा|तेलुगु]] प्रेममिलन पर आधारित चलचित्र [[ये माया चेसाव]] (२०१०) सँ केनए छल। ई चलचित्रक लेल हुनका फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री-दक्षिण पुरस्कार आ [[नन्दी अवार्ड]] प्राप्त भेल छल। <ref>{{cite news |author=Y. Sunita Chowdhary|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/away-from-the-rat-race/article3402317.ece|title=Away from the rat race |work=The Hindu |date=10 May 2012|accessdate=12 July 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Samantha-feels-One-film-changes-all/articleshow/25553340.cms|title=Samantha feels 'One' film changes all |work=The Times of India|date=10 November 2013|accessdate=12 July 2014}}</ref><ref>{{cite news |author= |url=http://www.deccanchronicle.com/140327/entertainment-kollywood/article/samantha-her-own-league |title=Samantha is in her own league |work=Deccan Chronicle |date=27 March 2014 |accessdate=12 July 2014}}</ref> [[निथाने एन पुनवसन्तम]] (२०१२) आ [[इगा]] (२०१२) नामक चलचित्रमे दमदार अभिनयक लेल सामन्था एके वर्ष [[फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री पुरस्कार - तमिल|फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ तमिल अभिनेत्री]] आ [[फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री पुरस्कार - तेलुगु|फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ तेलुगु अभिनेत्री]]क पुरस्कार जीतऽमे सफल भेल छल। दुनू पुरस्कार एके वर्ष जीतै वाली ओ इतिहासक दोसर अभिनेत्री बनल। सामन्थासँ पहिने ई कारनामा [[रेवती (अभिनेत्री)|रेवती]] केनए छल। सन् २०१२ मे मिलल अपार सफलताक बाद सामन्था अभिनेता केन्द्रित चलचित्रमे मुख्य महिला कलाकारक रूपमे प्रस्तुत भेल। तेलुगु चलचित्र '''डोकुडु''' (२०११), पारवारिक नाट्य चलचित्र '''सितम्मा वकिट्लो सीरीमल्ले चेट्टु''' (२०१२), आ तमिल चलचित्र '''कठ्ठी''' (२०१४) '''थेरी''' (२०१६) आ '''२४''' बक्स अफिसमे बढ़िया साबित भेल छल।
==प्रारम्भिक जीवनी==
सन् १९८७ मे जन्म भेल सामन्थाक माता मलयाली आ पिता तेलुगु छी । सामन्था अपन वाल्यकाल भारतीय राज्य [[तमिलनाडु]]क [[चेन्नई]]मे बितौने छल। दुई भाए आ १ बहीनक परिवारमे ओ सभ सँ छोट सन्तान छी। सामन्था सँ पैग जोनाथन आ डेभिड नामक दुई भाए अछि। ओ तमिल भाषा बाजऽमे प्रवीण अछि।<ref name="tamilsam">{{cite web|author=Shankar, Settu|year=2008|title=Samantha Christens herself Yashodha!|publisher=OneIndia|url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/2008/samantha-name-yashoda-250808.html|accessdate=2008-08-05|archive-date=2013-02-20|archive-url=https://archive.is/20130220222548/http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/2008/samantha-name-yashoda-250808.html|dead-url=yes}}</ref> मिश्रित क्षेत्रीय परिवार सँ जुड़ल भेला बादो सामन्था अपना आपकेँ तमिल मानैत अछि कियाकी ओ घरमे तमिल आ [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]] बाजैत पैग भेल ।<ref name="tamilsam2">{{cite news|author=Y. Sunita Chowdury|date=1 March 2010|title=Poised on the edge|newspaper=[[The Hindu]]|url=http://beta.thehindu.com/arts/cinema/article124253.ece|accessdate=2010-03-01|archive-date=2010-07-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20100726225549/http://beta.thehindu.com/arts/cinema/article124253.ece|dead-url=yes}}</ref><ref name="tamilsam3">{{cite news|author=Prakash, B|title=It wasn't a liplock really: Samantha |newspaper=[[The Times of India]] |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/It-wasnt-a-liplock-really-Samantha/articleshow/5651555.cms |date=2010-03-07 |accessdate=2010-03-07}}</ref> सामन्था अपन प्रारम्भिक शिक्षा होली एन्जेल्स एङ्लो इन्डियन उच्च माध्यमिक विद्यालय सँ केलक आ [[वाणिज्य]] सङ्कायमे [[स्टेला मेरिस कलेज, चेन्नई]] सँ स्नातकधरिक शिक्षा प्राप्त केलक।<ref name="tamilsam2"/><ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/offbeat/south-star-samantha-found-her-old-report-cards-posted-them-on-facebook-1431845|title=South Star Samantha Found Her Old Report Cards, Posted Them on Facebook}}</ref> स्नातोकोतर शिक्षाक अन्त्य दिस ओ मोडलिङ क्षेत्रमे प्रवेश केलक आ नायडु चलचित्र घर सङ्गे काज करऽलेल आरम्भ केलक जखन सामन्थाकेँ [[रवि वर्मन]] अङ्कित केनए छल।<ref>{{cite web |url=http://www.supergoodmovies.com/3517/tollywood/interview-with-samantha-interviews-details |title=Interview with Samantha |publisher=Supergoodmovies.com |date=2010-03-02 |accessdate=2015-11-15 |archive-date=2015-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151117014524/http://www.supergoodmovies.com/3517/tollywood/interview-with-samantha-interviews-details |dead-url=yes }}</ref>
[[File:Samantha Akkineni along with Naga Chaitanya Akkineni.jpg|thumb|[[अक्किनेनी नागार्जुन]] आ [[वेङ्कटेश दग्गुबाती]]क साथ सामन्था आ नागा चैतन्य]]
==व्यक्तिगत जीवनी आ परोपकारी कार्य==
सन् २०१२ मे सामन्था बहुत समयधरि रोग सँ ग्रस्त रहल, जहिकारण ओ पैग चलचित्रसभ सँ बाहर भेल आ २ महिनाक लेल अभिनय सँ छुट्टी लेलक। रोग प्रतिरोधात्मक क्षमतामे कमी आ एन्टिबायोटिक्सद्वारा शरीरमे कमजोरी सँ ओ प्रभावित भेल छल।<ref name="nie">{{cite news |last=Mohan |first=Manasa |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/interviews/article1431634.ece |title='I can't look at myself on the screen |newspaper=The New Indian Express |date=2013-01-23 |accessdate=2015-11-15}}</ref> सन् २०१५ मे ओ अभिनेता [[नागा चैतन्य]] सँ भेटघाट आरम्भ केलक आ सन् २०१७ जनवरीमे ई दुनू जोड़ी [[हैदराबाद]]मे एक समारोहक बीच बन्धनमे बधि गेल।<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/ibtimes-exclusive-samantha-opens-about-naga-chaitanya-marriage-694379 |title=IBTimes Exclusive: Samantha opens up about Naga Chaitanya and marriage |website=Ibtimes.co.in |date=2016-09-20 |accessdate=2017-01-14}}</ref><ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/naga-chaitanya-samantha-marriage-plans-premam-saahasam-swasaga-sagapo/1/767104.html |title=Naga Chaitanya on wedding plans: I will tie the knot next year |website=Indiatoday.intoday.in |date=2016-09-18 |accessdate=2017-01-14}}</ref> [[गोवा]]मे रहल समुद्री तटमे ई दुनू जोड़ी ६ अक्टुबरक दिन विवाह करि लेलक। परम्परागत हिन्दू/तेलुगु रीतिरिवाजमे ई दुनू ६ अक्टुबरक दिन विवाह केलक आ ८ अक्टुबरक दिन एकटा क्रिश्चियन चर्चमे विवाह समारोह सम्पन्न भेल।<ref>{{cite web |url=https://newsnexa.com/entertainment/naga-chaitanya-samantha-tie-knot-6th-october/ |title=Naga Chaitanya Samantha to tie the knot on 6th October |publisher=NewsNexa.com |accessdate=2017-07-07 |archive-date=2017-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905050503/https://newsnexa.com/entertainment/naga-chaitanya-samantha-tie-knot-6th-october/ |dead-url=yes }}</ref>
===परोपकारी सेवा===
सामन्था सक्रिय रूप सँ परोपकारी गतिविधिसभमे शामिल होएत अछि। सन् २०१२ मे पञ्जीकृत कएल गेल हुनकर परोपकारी संस्था प्रत्युषा सपोर्टमे ओ विज्ञापन, उत्पादन विमोचन आ उद्घाटन कार्यक्रम सँ होमएवला कमाई दान करैत अछि। सन् २०१२ मे अपन बीमारीक दौरान १५ दिन ग्रस्त भेलाक बाद एहन रोग सँ पीडित लोकसभक लेल एकटा गैर-सरकारी सङ्गठन शुरू केलक।<ref>{{cite web|url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/samantha.html |title=Samantha interview – तेलुगु film actress |publisher=Idlebrain.com |date=2012-12-13 |accessdate=2015-11-15}}</ref><ref>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/तेलुगु/movies/news/Samantha-to-auction-personal-items/articleshow/21706272.cms |title=Samantha to auction personal items |newspaper=The Times of India |date=2013-08-08 |accessdate=2015-11-15}}</ref> सन् २०१३ अगस्तमे ओ अपन फाउन्डेसनके चर्चित बनेबाक लेल एक अनुदान जमा करवाक लेल अपन व्यक्तिगत वस्तु आ कयन यादगार वस्तुकेँ निलामी केनए छल।
==फिल्मोग्राफी==
{| class="wikitable"
|+सङ्केत
| style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=प्रदर्शित नै भेल चलचित्र जनाएत}}
| प्रदर्शित नै भेल चलचित्र जनाएत
|}
{| class="wikitable sortable"
|- style="background:#ccc; text-align:center;"
! वर्ष
! चलचित्र
! भूमिका
! भाषा
! टिप्पणी
|-
| rowspan="5" |२०१०
| '''विन्नैथान्डी वरुवाया''' || नन्दिनी || तमिल || आंशिक उपस्थिति
|-
| '''[[ये माया चेसाव]]''' || जेसी थेकेकुटु || [[तेलुगु भाषा|तेलुगु]] ||[[फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री पुरस्कार – दक्षिण]]<br>नामाङ्कित—[[फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री पुरस्कार – तेलुगु]]
|-
| '''बाना काथडी''' || प्रिया || तमिल ||
|-
| '''मस्कोविन कावेरी''' || कावेरी थाङ्गवेलु || तमिल ||
|-
| '''वृन्दावनम्''' || इन्दु || तेलुगु ||
|-
| rowspan="2" |२०११
| '''नदुनिसी नायगल''' || एसिलम रोगी || तमिल || आंशिक उपस्थिति
|-
| '''डोकुडु''' || प्रशान्ति || तेलुगु ||
|-
| rowspan="5" |२०१२
| '''[[एक दिवाना था]]''' || सामन्था || [[हिन्दी]] || आंशिक उपस्थिति
|-
| '''[[इगा]]''' || rowspan="2" | बिन्दु || तेलुगु || [[फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री पुरस्कार – तेलुगु]]
|-
| '''नान ई''' || तमिल ||
|-
| '''[[निथाने एन पुनवसन्तम]]''' || निथ्या वशुदेवन || तमिल || [[फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री पुरस्कार – तमिल]]
|-
| '''येतो वेल्लीपोइन्धी मनासु''' || निथ्या येलवर्ती || तेलुगु ||
|-
| rowspan="6" |२०१६
| '''बेङ्गलोर नाटकल''' || ग्रेस || तमिल || आंशिक उपस्थिति
|-
| '''[[थेरी (चलचित्र)|थेरी]]''' || मित्रा विजयकुमार || तमिल ||
|-
| '''[[२४ (२०१६ चलचित्र)|२४]]''' || सत्या || तमिल ||
|-
| '''ब्रह्म्तोसव''' || || तेलुगु ||
|-
| '''[[ए आ]]'''|| अनसुया रामलिङ्गम || तेलुगु || विजयी - [[फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री पुरस्कार - तेलुगु]]<br>विजयी - [[आइफा उत्सवम सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री पुरस्कार – तेलुगु]]
|-
| '''[[जनता गेराज]]''' || धाना/बुज्जी || तेलुगु ||
|-
| rowspan="4" |२०१७
|style="background:#FFFFCC;" | '''मेर्सल''' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} || || तमिल || छायांकन होइत
|-
|style="background:#FFFFCC;" | '''राजु गारी गढी २''' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} || || तेलुगु ||छायांकन होइत
|-
| style="background:#FFFFCC;" |''' इरुम्बु थिराई''' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} || || तमिल || छायांकन होइत
|-
|style="background:#FFFFCC;" |'''एनिथी कठिगल'''{{dagger|alt=Films that have not yet been released}} || || तमिल || छायांकन होइत
|-
| rowspan="3" |२०१८
| style="background:#FFFFCC;" |'''रङ्गस्थलम''' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} || || तेलुगु || छायांकन होइत
|-
|style="background:#FFFFCC;" | '''सावित्री''' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} || || तमिल आ तेलुगु ||छायांकन होइत
|-
|style="background:#FFFFCC;" | '''शीर्षक नै''' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} || || तमिल ||छायांकन होइत
|}
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist|2}}
==बाह्य जडीसभ==
{{commons category|Samantha Akkineni|सामन्था रुथ प्रभु}}
* {{IMDb name|3606487|सामन्था रुथ प्रभु}}
* {{Bollywood Hungama|92465|सामन्था रूथ प्रभु}}
* {{Instagram|samantharuthprabhuoffl|सामन्था रुथ प्रभु}}
==एहो सभ देखी==
{{टालिउड अभिनेत्रीसभ}}
[[श्रेणी:सन् १९८७ मे जन्म]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:तमिल चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:तेलुगु चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:विकिथन-१ में बनाएल वा सुधारल लेखसभ]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
nc39u7v3psoukb64l14uxsi3h2s55cd
सुष्मिता सेन
0
5962
280533
246236
2026-09-29T05:38:31Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280533
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox model
| name = सुष्मिता सेन <br>Sushmita Sen</br>
| image = Sushmita Sen Manish M B'day Bash.jpg
| image_size =
| caption = सुष्मिता सेन
| birth_name =
| birth_date = {{birth date and age|1975|11|19|df=y}}<ref name="IndianExpress">{{cite news |title=Bollywood beauty Sushmita Sen turns 40|url=http://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/bollywood-beauty-sushmita-sen-turns-39/|work=[[The Indian Express]]|access-date=18 April 2016}}</ref><ref name="Indiatoday">{{cite news|title=Sushmita Sen turns a year older: Lesser known facts|url=http://indiatoday.intoday.in/education/story/sushmita-sen-turns-a-year-older/1/526622.html|work=[[India Today]]|access-date=18 April 2016|date=19 November 2015|archive-date=8 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908125115/http://indiatoday.intoday.in/education/story/sushmita-sen-turns-a-year-older/1/526622.html|dead-url=yes}}</ref>
| birth_place = [[हैदराबाद]], [[आन्ध्र प्रदेश]], [[भारत]]<ref>{{cite web |author=IANS |url=http://www.thehindu.com/news/article434968.ece |title=News : Sushmita Sen now wants a biological child |publisher=The Hindu |date=2010-05-21 |accessdate=2011-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130723165300/http://www.thehindu.com/news/article434968.ece |archive-date=2013-07-23 |dead-url=yes}}</ref>
| death_date =
| death_place =
|residence = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]] <ref>{{cite news|url=http://www.telegraphindia.com/1070420/asp/frontpage/story_7672425.asp |title=The Telegraph – Calcutta : Frontpage |work=The Telegraph |location=Kolkota, India |date=20 April 2007 |accessdate=14 February 2011 |first=Pratim D. |last=Gupta}}</ref>
| height = {{height|ft=5|in=9}}<ref>{{cite web|title=Models Profile - Sushmitha Sen|url=http://www.theamazingmodels.com/model-details/352/Sushmita-Sen.php|work=The Amazing Models|accessdate=30 July 2011}}</ref>
| partner = रोहमान सोल<br/>(२०१८–वर्तमान)<ref>{{cite news | title=Is Sushmita Sen dating model Rohman Shawl? | url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/photo-features/bollywood-actresses-in-relationship-with-younger-men/is-sushmita-sen-dating-model-rohman-shawl/photostory/66241226.cms | work=[[Times of India]] | date=16 October 2018}}</ref>
|children = रेनी सेन <br>एलिस सेन</br>
|occupation = [[अभिनेत्री]]
|yearsactive = १९९४–वर्तमान
| title = [[फेमिना मिस इन्डिया|फेमिना मिस इन्डिया १९९४]]<br/>[[मिस युनिभर्स १९९४]]
| signature = Sushmita Sen Signature.jpg
| filmfareawards =
}}
'''सुष्मिता सेन''' ({{en|Sushmita Sen}}) [[बलिउड|भारतीय चलचित्र क्षेत्र]]क एक [[अभिनेत्री]] तथा मोडल छी।
== व्यक्तिगत जीवन ==
==प्रारम्भिक जीवनी==
== मुख्य चलचित्रसभ==
== प्रसिद्धि ==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
==एहो सभ देखी==
* {{IMDb name|id=0784047|name=सुष्मिता सेन}}
* {{Commonscat-inline|Sushmita Sen|सुष्मिता सेन}}
{{FilmfareAwardBestSupportingActress}}
{{आकृति:भारतक पहिल महिलासभ}}
[[श्रेणी:सन् १९७५ मे जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:विकिथन-१ में बनाएल वा सुधारल लेखसभ]]
[[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलसभ]]
[[श्रेणी:तमिल चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:बङ्गाली चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:फेमिना मिस इन्डिया विजेतासभ]]
[[श्रेणी:भारतीय सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेतासभ]]
[[श्रेणी:मिस युनिभर्स विजेतासभ]]
[[श्रेणी:मीठीबाई कौलेजक पूर्व विद्यार्थीसभ]]
[[श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार विजेतासभ]]
hxb199i81zcrzfkssgvmnej42kxmz1c
भोजपुर नगरपालिका
0
7011
280512
280443
2026-09-29T03:45:09Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280512
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
<!--See the table at Infobox settlement for all fields and descriptions of usage-->
<!-- Basic info -->
|name = भोजपुर नगरपालिका
|other_name = Bhojpur, Nepal
|native_name =
|nickname =
|settlement_type = [[नगरपालिका]]
|motto =
<!-- images and maps -->
|image_skyline = Bhojpur,_Nepal.jpg
|image_caption =
|image_flag =
|image_seal =
|image_map =
|mapsize =
|map_caption =
|pushpin_map = Nepal
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_mapsize = 300
|pushpin_map_caption = नेपालक नक्सामें भोजपुर नगरपालिका अवस्थित क्षेत्र
<!-- Location -->
|subdivision_type = देश
|subdivision_name = {{flag|नेपाल}}
|subdivision_type1 = [[नेपालके अञ्चलसभ|अञ्चल]]
|subdivision_name1 = [[कोशी अञ्चल|कोशी]]
|subdivision_type2 = [[नेपालके जिलासभ| जिला]]
|subdivision_name2 = [[भोजपुर जिला, नेपाल|भोजपुर]]
<!-- Politics -->
|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title =
|leader_name =
|leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager -->
|leader_name1 =
|established_title = <!-- Settled -->
|established_date =
<!-- Area -->
|unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired-->
|area_footnotes =
|area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion-->
|area_total_sq_mi =
<!-- Population -->
|population_as_of = १९९१
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 5823
|population_density_km2 = auto
|population_blank1_title = Ethnicities
|population_blank2_title = Religions
<!-- General information -->
|timezone = [[नेपालक प्रमाणिक समय]]
|utc_offset = +5:45
|timezone_DST =
|utc_offset_DST =
|latd= 27.10
|longd= 87.3
|coordinates_display = title
|coordinates_type = type:adm2nd_region:NP_source:unmaps-enwiki
|elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags-->
|elevation_m =
<!-- Area/postal codes & others -->
|postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
|postal_code = ५७,०००
|area_code = ०२९
|blank_name =
|blank_info =
|website =
|footnotes =
}}
'''भोजपुर नगरपालिका''' ({{en|Bhojpur Municipality}}) [[नेपाल]]क [[कोशी प्रदेश]]क [[भोजपुर जिला, नेपाल|भोजपुर]]क एक [[नगरपालिका]] छी। '''भोजपुर नगरपालिका''' [[भोजपुर जिला, नेपाल|भोजपुर]]मे अवस्थित नगरपालिका छी। ई नगरपालिका वि.सं. २०६८ साओन १ सँ लागू भऽ बनाइएल अछि। एकरा नगरपालिका घोषणा करैत काल भोजपुर, बोखिम, टक्सार आ भैसीपंखा गाउँ विकास समितिसभ समावेश कएल गेल अछि। आर्थिक वर्ष वि.सं. २०६८/६९ कऽ बजेटद्वारा राष्ट्रमे ४१ नव नगरपालिका वृद्धि करैत काल भोजपुरकेँ सेहो नगरपालिका बनाएल गेल छल।
==जनसंख्या==
नेपालक सन् १९९१ के जनगणना अनुसार भोजपुर नगरपालिकाक जनसंख्या ५,८२३ अछि।<ref>{{Cite web |url=http://cbs.gov.np/ |title=Central Bureau of Statistics (CBS) |access-date=2015-10-12 |archive-date=2018-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180913185300/http://cbs.gov.np/ |url-status=dead }}</ref>
==जिलागत निर्वाचन क्षेत्र अन्तर्गत {{pagename}} कऽ नक्सा==
[[निर्वाचन आयोग (नेपाल)]] द्वारा निर्धारण कएल गेल, जिलागत निर्वाचन क्षेत्र अन्तर्गत {{pagename}} कऽ नक्सा नीचा देल गेल अछि।
<ref>[http://http://www.election.gov.np/election/en/district-wise-constituency-map-154.html निर्वाचन आयोग नेपाल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140618151357/http://http/ |date=2014-06-18 }} {{Cite web |url=http://http//www.billboard.com/artist/311949/muse/chart/ |title=Archive copy |access-date=2023-10-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070812131119/http://http//www.billboard.com/artist/311949/muse/chart/ |archive-date=2007-08-12 |dead-url=}}, निर्वाचन आयोग नेपाल कऽ आधिकारिक वेबसाइटमे उपलब्ध नक्सा.</ref>
==बाह्य जडीसभ==
* [http://lgcdp.gov.np/home/map-center.php नेपालक नक्सामे अवस्थित क्षेत्रसभ]
* [http://un.org.np/ नेपाल जानकारी संस्थामे देखु]
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==एहो सभ देखी==
* [[नेपाल]]
* [[नेपालक प्रदेशसभ]]
* [[नेपालके जिलासभ]]
{{भोजपुर जिलाक नगरपालिका आ गाविससभ}}
[[श्रेणी:विकिथन-१ में बनाएल वा सुधारल लेखसभ]]
[[श्रेणी:नेपालक जिलासभ]]
[[श्रेणी:नेपालक नगरपालिकासभ]]
[[श्रेणी:भोजपुर जिलाक गाविससभ]]
0x0cwahetdnz8rzwuc9j2t2c47g7vw4
रक्षा राणा
0
8806
280518
263158
2026-09-29T04:27:54Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280518
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = रक्षा राणा
| native_name =
| native_name_lang = ne
| birth_date = {{Birth date and age|1967|11|7|df=y}}
| known_for = नेपाल के पहिल महिला विमान चालक
| parents = {{Plainlist|
*गंगा गुरुङ राणा (माई)
*नूर प्रताप ज.ब. राणा (बाबु)}}
}}
'''रक्षा राणा''' ({{en|Rakshya Rana}}; जन्म:२०२४ कार्तिक २१)<ref>{{cite news |title=First Nepali woman pilot Rakshya Rana |url=http://bossnepal.com/nepali-woman-pilot-rakshya-rana/ |work=bossnepal.com |date= |archiveurl=https://archive.is/20131221033254/http://bossnepal.com/nepali-woman-pilot-rakshya-rana/ |archivedate=2013-12-21 |access-date=2016-01-10 |url-status=dead }}</ref> नेपालके प्रथम महिला [[विमान चालक]] छी । राणाके जन्म २०२४ कार्तिक २१ गते [[काठमाण्डौ]]मे भेल छल ।<ref name="bio">{{Cite web |url=http://www.wavemag.com.np/issue/article311.html |title=Archive copy |access-date=2016-01-10 |archive-date=2011-08-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110827080601/http://www.wavemag.com.np/issue/article311.html |dead-url=yes }}</ref>
==व्यक्तिगत जिवन==
हुनकर जन्म सन् ७ नवम्बर १९६७ मे भेल छल । हुनकर माताजी कऽ नाम गंगा गुरुङ राणा आ पिताजी कऽ नाम नूर प्रताप जंगबहादुर राणा छल । हुनकर पिता नूर प्रताप राणा उद्योगी छल जे नेपालक लोकप्रिय जुत्ता गोल्ड स्टार कम्पनी क संस्थापक छल ।<ref>{{Cite web |title=Kantipur-सधैं हात्तीछाप - कान्तिपुर समाचार |url=https://ekantipur.com/ampnews/2016-04-02/20160402082838.html |access-date=2022-06-09 |website=ekantipur.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609090429/https://ekantipur.com/ampnews/2016-04-02/20160402082838.html |archive-date=2022-06-09 |dead-url=yes}}</ref>
== तालिम ==
राणा अपन कोलोराडोक ब्रुमफिल्डस्थित हफम्यान पाइलट सेन्टर सँ अपन निजी पाइलट लाइसेन्सक लेल तालिम लेनेए छल ।
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:जीवनी]]
[[श्रेणी:नेपालक महिलासभ]]
[[श्रेणी:नेपालक महिला विमान चालकसभ]]
hwrp0v97a54e20w5rx9761df28tgmkn
रेखा
0
9417
280520
229731
2026-09-29T04:46:44Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280520
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = रेखा<br>Rekha
| image = Rekha in 2019.jpg
| caption = रेखा सन् २०१९ मे
| birth_name = भानुरेखा गणेशन
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1954|10|10}}
| birth_place = [[मद्रास]], [[मद्रास राज्य]], [[भारत]] <br/> (एखन [[चेन्नई]], [[तमिलनाडु]])
| yearsactive = १९५८–एखनधरि
| ethnicity =
| spouse = {{marriage|मुकेश अग्रवाल|1990|1990|reason=मृत्यु}}
| father = [[गेमिनी गणेशन]]
| mother = [[पुष्पावाली]]
| relatives = {{Plainlist|
* [[सावित्री (अभिनेत्री)|सावित्री]] (सौतेली माता)
* [[शुभा (अभिनेत्री)|शुभा]] (जाउत)
* [[वेदान्तम]] (काका)<ref>{{cite web|title=Memories of the Southern Devadas|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2002/12/05/stories/2002120500700100.htm|publisher=thehindu.com|accessdate=1 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20030324212303/http://thehindu.com/thehindu/mp/2002/12/05/stories/2002120500700100.htm|archive-date=24 March 2003|dead-url=yes}}</ref>
}}
| honours = [[पद्म श्री]] (सन् २०१०)
| signature = Rekha signature.svg
}}
'''भानुरेखा गणेशन''' अप्पन लोकप्रिय नाम '''रेखा''' (जन्म: सन् १९५४ अक्टुबर १०) भारतीय चलचित्र [[अभिनेत्री]] छी। प्रतिभाशाली रेखाक हिन्दी चलचित्रसभक सबसँ बढिया अभिनेत्रीसभमे सँ एक मानल जाएत अछि।<ref>[[#Gu|गुल्ज़ार, पृ. १६४]]</ref> ओना तँ रेखा अप्पन चलचित्र जीवनक शुरुआत एक बाल कलाकारक रूपमे [[तेलुगु भाषा|तेलुगु]] चलचित्रकर्मी '''रङ्गुला रत्नम''' सँ केनए छल। एकर बाद ओ हिन्दी चलचित्र क्षेत्रमे सन् १९७० कऽ चलचित्र [[सावन भादों]]सँ पदार्पण केनए छल।
== बाल्यकाल ==
== व्यक्तिगत जीवन ==
== प्रमुख चलचित्रसभ==
== प्रसिद्धि ==
==बाह्य जडीसभ==
*{{IMDb name|name=Rekha|id=0004334}}
{{Commonscat|Rekha|रेखा}}
{{Persondata
|NAME = Rekha
|ALTERNATIVE NAMES = Bhanurekha Ganesan
|SHORT DESCRIPTION = Indian film actress
|DATE OF BIRTH = 10 October 1954
|PLACE OF BIRTH = [[Chennai]], Tamil Nadu, India
}}
==एहो सभ देखी==
{{फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्री पुरस्कार}}
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१६ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ]]
[[श्रेणी:सन् १९५४ मे जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार (भारत) विजेतासभ]]
[[श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार विजेतासभ]]
[[श्रेणी:पद्मश्री धारकसभ]]
[[श्रेणी:राज्य सभाक महिला सदस्यसभ]]
9dbhh04xtui3jkakh2l5dcwlev9pdre
सरगुन मेहता
0
10036
280527
271035
2026-09-29T05:23:22Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280527
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = सरगुन मेहता
| image = Sargun Mehta on her birthday party.jpg
| image_size = 200px
| alt = सरगुन मेहता
| caption = मेहता सन् २०१५ मे
| birth_date = {{Birth date and age|1988|09|06|df=yes}}
| birth_place = [[चण्डीगढ]], [[पञ्जाब]]
| other_names = सरगुन मेहता दुबे
| occupation = अभिनेत्री, मोडल
| alma_mater = [[किरोरी मल कलेज]]
| spouse = {{Marriage|[[रवि दुबे]]|7 December 2013}}—<small>वर्तमान</small>
| years_active = २००९-वर्तमान
| ethnicity = [[पञ्जाबी]]
}}
'''सरगुन मेहता''' ({{IPA-hns|sərɡʊn meːɦt̪aː|pron}}; जन्म ६ सितम्बर १९८८), '''सरगुन मेहता दुबे''' कऽ नामसँ सेहो जानल जाएत अछि । सरगुन मेहता एक भारतीय अभिनेत्री, मोडल आ टेलिभिजन प्रस्तोता छी । ओ कलेजमे पैढते समय थिएटरक दुनियामे प्रवेश केनए छल । ओ सन् २००९ मे '''१२/२४ करोल बाग''' नामक टेलीचलचित्र सँ टेलिभिजन क्षेत्रमे प्रवेश केनए छल ।
== जीवनी ==
मेहताक जन्म ६ सितम्बर<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sargun-Mehta-to-blow-birthday-candles-a-day-earlier/articleshow/48838933.cms|title=Sargun Mehta to blow birthday candles a day earlier|work=[[The Times of India]]|date=5 September 2015|accessdate=13 September 2015}}<br>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sargun-Mehta-turns-a-year-older/photostory/48836353.cms|title=Sargun Mehta turns a year older!|work=The Times of India|accessdate=13 September 2015}}</ref> १९८८<ref>{{cite news |url=http://bollywood.bhaskar.com/news/ENT-TV-tv-stars-at-sargun-mehtas-birthday-bash-4737090-PHO.html |title=टीवी एक्ट्रेस को पति ने यूं किया B'Day विश, पार्टी में पहुंचे कई सेलेब्स |date=8 September 2014 |work=[[Dainik Bhaskar]] |accessdate=17 December 2014 |language=Hindi |trans-title=TV stars at Sargun Mehta's Birthday bash |archive-date=17 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141217170114/http://bollywood.bhaskar.com/news/ENT-TV-tv-stars-at-sargun-mehtas-birthday-bash-4737090-PHO.html |dead-url=yes }}<br>{{cite news|url=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-celebs-spotted-karanvir-bohra-asha-negi-karan-patel-and-many-at-sargun-mehtas-bi-5106403-PHO.html|title=Celebs Spotted Karanvir Bohra, Asha Negi, Karan Patel and many at Sargun Mehta’s birthday bash!|work=Dainik Bhaskar|date=7 September 2015|accessdate=13 September 2015|archive-date=13 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150913103337/http://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-celebs-spotted-karanvir-bohra-asha-negi-karan-patel-and-many-at-sargun-mehtas-bi-5106403-PHO.html|dead-url=yes}}<br>{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/television/i-ll-just-be-myself-on-boogie-woogie-sargun-mehta/article1-1155424.aspx|title=I'll just be myself on Boogie Woogie: Sargun Mehta|work=[[Hindustan Times]]|date=25 November 2013|accessdate=24 February 2015|archive-date=24 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150224144418/http://www.hindustantimes.com/television/i-ll-just-be-myself-on-boogie-woogie-sargun-mehta/article1-1155424.aspx|dead-url=yes}}</ref> मे पञ्जाबक चण्डीगढमे भेल छल ।<ref name="Ontherightsideofrights">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-the-right-side-of-rights/article1021600.ece|title=On the right side of rights|work=[[The Hindu]]|date=1 January 2011|accessdate=15 December 2014|archive-date=11 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150211184635/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/on-the-right-side-of-rights/article1021600.ece|dead-url=yes}}<br>{{cite news|url=http://lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=52&edlabel=TOIM&mydateHid=11-05-2012&pubname=&edname=&articleid=Pc05203&format=&publabel=TOI|title=SARGUN MEHTA Celebrating any day with my mother is a special day for me|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150219141624/http://lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=52&edlabel=TOIM&mydateHid=11-05-2012&pubname=&edname=&articleid=Pc05203&format=&publabel=TOI|archivedate=19 February 2015|work=[[The Times of India]]|date=11 May 2012|accessdate=24 February 2015}}</ref> सरगुनकें एक टा छोट भाए अछि । <ref>{{cite news|url=http://www.mid-day.com/articles/what-our-telly-stars-are-up-to-on-this-raksha-bandhan/227735|title=What our telly stars are up to on this Raksha Bandhan|date=20 August 2013|work=[[Mid Day]]|accessdate=27 February 2015}}</ref><ref>{{cite news|title=I don't believe in hiding behind the 'Just Friends' tag: Sargun|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news/I-dont-believe-in-hiding-behind-the-Just-Friends-tag-Sargun/articleshow/17857875.cms|work=The Times of India|date=13 January 2013|accessdate=8 January 2015}}</ref>वाल्यकालमे मेहता आ हुनकर भाई रियाल्टी कार्यक्रम '''वुगी वुगी'''मे भाग लेमए लेल गेल छल जहिमे एकरा चयन नै कएल गेल छल ।<ref name="asachild">{{cite news|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-as-a-child-i-tried-participating-in-boogie-woogie-sargun-mehta-1919057|title=As a child, I tried participating in 'Boogie Woogie': Sargun Mehta|work=[[Daily News and Analysis]]|date=14 November 2013|accessdate=1 March 2015}}</ref>.<ref name="tribuneindia.com"/><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Ravi-is-very-understanding-Sargun-Mehta/articleshow/19104086.cms|title=Ravi is very understanding: Sargun Mehta|work=The Times of India|date=21 March 2013|accessdate=13 September 2015}}</ref><ref name="Ontherightsideofrights"/><ref name="tribuneindia.com">{{cite news|url=http://www.tribuneindia.com/2011/20110903/ttlife1.htm|title=The Tribune, Chandigarh, India - The Tribune Lifestyle|work=[[The Tribune (Chandigarh)]]|date=3 September 2011|accessdate=12 February 2015}}</ref><ref name="tribuneindia.com"/><ref name="Ontherightsideofrights"/><ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news/Sargun-had-no-issues-renting-a-house/articleshow/12863377.cms|title=Sargun had no issues renting a house|work=The Times of India|date=25 April 2012|accessdate=5 March 2015}}</ref>
==सन्दर्भ समाग्रीसभ==
{{reflist}}
==वाह्य जडीसभ==
* {{IMDb name|1224999}}
* {{twitter|diandrasoares13}}
[[श्रेणी:जीवनी]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:भारतीय टेलिभिजन अभिनेत्रीसभ]]
2ik5k30aiikz9gr6w5uci7q03nbmnw0
नेहा कक्कड़
0
10061
280507
244852
2026-09-29T02:56:02Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280507
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist
| name = नेहा कक्कड़</br>Neha Kakkar
| image = Neha Kakkar at Filmcity.jpg
| caption = कक्कड़ चारिम फिल्मसिटीमे
| background = solo_singer
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1988|06|06|}}<ref name=Bio>{{cite web | url=http://www.sify.com/indianidol2/contestants/neha/ | title=Indian Idol profile - Neha Kakkar | publisher=''[[Sify.com]]'' | accessdate=11 February 2014}}</ref>
| birth_place = [[ऋषिकेश]], [[उत्तराखण्ड]], भारत<ref name=Bio/>
| death_date =
| death_place =
| origin = [[भारत]]
| genre = [[बलिउड सङ्गीत|बलिउड]]
| occupation = [[गायिकी|गायक]], [[हास्य अभिनेत्री]]
| years_active = २००६–हाल
| label =
| associated_acts =
| website = {{url|http://www.nehakakkar.in}}
}}
'''नेहा कक्कड़''' एक भारतीय पार्श्व गायक छी ।<ref name=good>{{cite web | url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/feels-great-to-be-compared-to-shakira-neha-kakkar/article1-1151196.aspx | title=Feels great to be compared to Shakira: Neha Kakkar | author=Sen, Torsha | publisher=''[[Hindustan Times]]'' | place=New Delhi | date=14 November 2013 | accessdate=11 February 2014 | archive-date=20 December 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141220084900/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/feels-great-to-be-compared-to-shakira-neha-kakkar/article1-1151196.aspx | dead-url=yes }}</ref> ओ टेलिभिजन रियालिटी शो [[इन्डियन आइडल]] सत्र २ मे प्रतिस्पर्धा केनए छल । २००८ मे, ओ म्युजिक कम्पोजर [[मीत ब्रोस]]सँ मिल एल्बम '''नेहा द रक स्टार''' विमोचन केनए छल ।<ref name=Meet>{{cite web | url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/rocking-star/article1418765.ece | title=Rocking star? | publisher=''[[The Hindu]]'' | date=16 June 2008 | accessdate=11 February 2014 | author=Tajdar Ahmad Khan | archive-url=https://web.archive.org/web/20140222041250/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/rocking-star/article1418765.ece | archive-date=22 February 2014 | dead-url=yes}}</ref>
==जीवनी==
[[फाइल:Neha Kakkar at Gionnee Awards.jpg|thumb|right|नेहा जियोनी अवार्ड्स समारोहमे]]
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
*{{IMDb name|3833975}}
*[https://www.facebook.com/NehaKakkarOfficial नेहा कक्कड़] [[फेसबुक]]मे
*[http://www.instagram.com/nehakakkar नेहा कक्कड़] [[इनस्टाग्राम]]मे
*[http://www.reverbnation.com/nehakakkar नेहा कक्कड़] रिभर्बनेसनमे
*[https://www.youtube.com/user/NehaKakkarOfficial नेहा कक्कड़] [[युट्युब]]मे
*[https://twitter.com/iAmNehaKakkar नेहा कक्कड़] [[ट्विटर]]मे
*[http://nehakakkar.com/ आधिकारिक वेबसाइट] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171022194015/http://www.nehakakkar.com/ |date=2017-10-22 }}
==एहो सभ देखी==
[[श्रेणी:भारतीय महिला गायकसभ]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:बलिउड पार्श्व गायकसभ]]
[[श्रेणी:जीवनी]]
shzko11t6veduokao2rrzt5b97jbupp
द बहामस
0
12618
280502
244623
2026-09-29T02:29:30Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280502
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox country
| common_name = द बहामस
| conventional_long_name = द बहामसक राष्ट्रमण्डल
| image_flag = Flag of the Bahamas.svg
| image_coat = Coat of arms of the Bahamas.svg
| image_map = LocationBahamas.svg
| national_motto = "Forward, Upward, Onward, Together"
|national_anthem = ''मार्च अफ, बहमाल्यान्ड''<br /><center>[[File:National anthem of the Bahamas.oga]]</center>
|royal_anthem = ''[[गड सेभ द क्वीन]]'' <sup>a</sup>
| official_languages = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]
| ethnic_groups = {{Aligned table |class=nowrap|style=<!--line-height:1.1em;--> margin-top:0; margin-bottom:0;|col1style=border:0;text-align:right;padding:0 0.65em 0 0;|col2style=border:0;padding:0; |९१%|एफ्रो-बहामियन, |५%|युरोपेली, |२%|मिस्रित, |२%|अन्य}}
| ethnic_groups_year = {{lower|0.4em|<ref name="statistics">[http://statistics.bahamas.gov.bs/download/095261300.pdf Bahamas Department of Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151209035543/http://statistics.bahamas.gov.bs/download/095261300.pdf |date=2015-12-09 }}, PDF document retrieved 20 April 2014.</ref>}}
| demonym = बहामियन
| capital = [[नस्साउ, बहामस|नस्साउ]]
| latd=25 |latm=4 |latNS=N |longd=77 |longm=20 |longEW=W
| largest_city = राजधानी
| government_type = {{nowrap|सङ्घीय संसदीय प्रणाली<br />संबैधानिक राजशाही<ref name="A12">{{cite web |first= |last= |title=•GENERAL SITUATION AND TRENDS |work=Pan American Health Organization |url=http://www.paho.org/english/dd/ais/cp_044.htm}}</ref><ref name="A13">{{cite news |first= |last= |title=Mission to Long Island in the Bahamas |work=Evangelical Association of the Caribbean |url=http://www.caribbeanevangelical.org/newsevents/oldarticles.htm?id=82 |access-date=2016-08-25 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304083539/http://www.caribbeanevangelical.org/newsevents/oldarticles.htm?id=82 |dead-url=yes }}</ref><!--(end nowrap:)-->}}
| leader_title1 = राजशाही
| leader_name1 = [[एलिजाबेथ द्वितीय]]
| leader_title2 = {{nowrap|गभर्नर जनरल}}
| leader_name2 = डेम मार्गेरेट पिन्डलिङ
| leader_title3 = प्रधानमन्त्री
| leader_name3 = [[पेर्री क्रिस्टी]]
| legislature = संसद
| upper_house = सिनेट
| lower_house = संसद भवन
| area_rank = १६०अम
| area_magnitude = 1 E10
| area_km2 = 13878
| area_sq_mi = 5358 <!-- Do not remove [[WP:MOSNUM]]-->
| percent_water = २८%
| population_estimate = ४००,५१६<ref name="cia.gov">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bf.html Bahamas, The] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100402000413/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bf.html |date=2010-04-02 }}. CIA World Factbook.</ref>
| population_estimate_year = २०२२
| population_estimate_rank = १७०अम
| population_census ३९९,३१४
| population_census_year = २०२२
| population_density_km2 = २५.२१
| population_density_sq_mi = ६३.५ <!-- Do not remove [[WP:MOSNUM]]-->
| population_density_rank = १८१अम
| GDP_PPP_year = २०१६
| GDP_PPP = $१३.००० बिलियन<ref name="imf2">{{cite web |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=313&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=73&pr.y=10 |title=The Bahamas |publisher=International Monetary Fund |accessdate=18 April 2013}}</ref>
| GDP_PPP_rank =
| GDP_PPP_per_capita = $३२,४०६<ref name="imf2"/>
| GDP_PPP_per_capita_rank =
| GDP_nominal_year = २०१२
| GDP_nominal = $८.०४३ बिलियन<ref name="imf2"/>
| GDP_nominal_per_capita = $२२,८३२<ref name="imf2"/>
| Gini_year = २००१
| Gini_change = <!--increase/decrease/steady-->
| Gini = ५७
| Gini_ref = <ref name="blcs">{{cite web |title=Bahamas Living Conditions Survey 2001 |url=http://www.centralbankbahamas.com/download/BLCS%202001%20poverty.pdf#page=4 |publisher=Department of Statistics |accessdate=4 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131004215603/http://www.centralbankbahamas.com/download/BLCS%202001%20poverty.pdf#page=4 |archive-date=4 October 2013 |dead-url=yes}}</ref>
| Gini_rank =
| HDI_year = २०१४ <!--Please use the year to which the data refers, not the publication year-->
| HDI_change = बढैत <!--increase/decrease/steady-->
| HDI = ०.७९० <!--number only-->
| HDI_ref = <ref name="HDI">{{cite web |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr_2015_statistical_annex.pdf |title=2015 Human Development Report Summary |date=2015 |accessdate=14 December 2015 |publisher=United Nations Development Programme }}</ref>
| HDI_rank = ५५अम
| sovereignty_type = [[स्वतन्त्रता]]
| established_event1 = [[संयुक्त अधिराज्य]] सँ
| established_date1 = १० जुलाई १९७३<ref name="bbc_Bahamas">{{cite news |date=9 July 1973 |url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/july/9/newsid_2498000/2498835.stm |title=1973: Bahamas' sun sets on British Empire |publisher=BBC News |accessdate=1 May 2009 |last= |quote=}}</ref>
| currency = {{nowrap|[[बहामियन डलर]] (बिएसडी)<br />{{smaller|([[अमेरिकी डलर]] पूर्ण रुप सँ स्वीकृत)}}}}
| country_code = BAH
| time_zone = इएसटी
| utc_offset = −५
| time_zone_DST = इडिटी
| utc_offset_DST = −४
| drives_on = बामा
| iso3166code = बिएस
| cctld = [[.bs]]
| calling_code = +१ २४२
}}
'''द बहामस''' ({{IPAc-en|audio=En-us-Bahamas.ogg|b|ə|ˈ|h|ɑː|m|ə|z}}), आधिकारिक रुपमे '''बहामस राष्ट्रमण्डल''', २९ टा द्वीप, ६६१ टा टापू आ २,३८७ टा छोट टापू मिल बनल देश छी ।
==इतिहास==
==सन्दर्भ सामग्री==
{{reflist}}
==बाह्य लिङ्कसभ==
{{Sister project links|Bahamas|display=बहामस}}
* {{Official website|http://www.bahamas.gov.bs}}
* {{Wikiatlas|Bahamas|बहामस}}
* {{CIA World Factbook link|bf|Bahamas|बहामस}}
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/bahamas.htm बहामस]
* {{Dmoz|Regional/Caribbean/Bahamas|बहामस}}
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/country_profiles/1154642.stm द बहामस] [[बिबिसी समाचार]] सँ
==एहो सभ देखी==
{{उत्तर अमेरिकाक देशसभ}}
[[श्रेणी:उत्तर अमेरिकाक देशसभ]]
ceb9s1n9yp22i62gknw9bzob4ctm3uh
जोनी लिवर
0
13124
280501
247181
2026-09-29T02:13:57Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280501
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = जोनी लिवर
| image =JohnnyLever.jpg
| caption = जोनी लिवर
| birth_name = जोन प्रकास राव जानुमाला
| birth_date = {{birth date|1957|01|07}}
| birth_place = [[प्रकासम जिल्ला|प्रकासम]], [[आन्ध्र प्रदेश]], भारत
| occupation = अभिनेता, हास्यकलाकार
| yearsactive = १९८४–हाल
| spouse = सुजाता लिवर
}}
''' जोनी लिवर ''' [[बलिउड|भारतीय चलचित्र क्षेत्र]]क एक बहुप्रसिद्ध हाँस्य कलाकार तथा [[अभिनेता]] छी ।
== बाल्यकाल ==
== व्यक्तिगत जीवन ==
== प्रमुख चलचित्रसभ==
== प्रसिद्धि ==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
==बाहिरी कडीसभ==
{{Commonscat|Johnny Lever|जोनी लिवर}}
* {{IMDb name|id=0505323|name=Johnny Lever}}
* [http://johny.sifymax.com/ Johnny Lever on Zee TV] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070319011829/http://johny.sifymax.com/ |date=2007-03-19 }}
* [http://www.movietalkies.com/artiste-profile/49419/johny-lever Johnny Lever at MovieTalkies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313113927/http://www.movietalkies.com/artiste-profile/49419/johny-lever |date=2012-03-13 }}
* [https://web.archive.org/web/20080527045137/http://www.surfindia.com/celebrities/bollywood/johnny-lever.html Johnny Lever at SurfIndia]
{{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. -->
| NAME =Lever, Johnny
| ALTERNATIVE NAMES =
| SHORT DESCRIPTION = Indian actor
| DATE OF BIRTH =14 August 1956
| PLACE OF BIRTH =[[Prakasam District]], Andhra Pradesh, India
| DATE OF DEATH =
| PLACE OF DEATH =
}}
{{बलिउड अभिनेतासभ}}
[[श्रेणी:बलिउड अभिनेतासभ]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेतासभ]]
[[श्रेणी:जीवनी]]
rugfqzdxtu4wv6spxbl0dji3tpw45b1
सलोन वस्नेत
0
14677
280528
100099
2026-09-29T05:23:52Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280528
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = सलोन वस्नेत
| honorific_suffix =
| image = No-Photo-Available-240x300.jpg
| image_size = 200px
| alt =
| caption = तस्वीर उपलब्ध छैन
| native_name = सलोन बस्नेत
| native_name_lang = ne
| birth_name = <!-- only use if different from name above -->
| birth_date =
| birth_place =
| baptised = <!-- will not display if birth_date is entered -->
| disappeared_date = <!-- {{disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) -->
| disappeared_place =
| disappeared_status =
| death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) -->
| death_place =
| death_cause =
| body_discovered =
| resting_place =
| resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->
| monuments =
| residence =
| nationality = नेपाली
| other_names =
| ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source -->
| citizenship = [[नेपाली (स्पष्टता)|नेपाली]]
| alma_mater =
| education =
| occupation = [[अभिनेता]]
| years_active = २०१३ – हाल (नायक)
| employer =
| organization =
| agent =
| known_for = [[होस्टेल (चलचित्र)|होस्टेल]]
| notable_works =
| style =
| home_town = [[काठमाडौं]]
| salary =
| net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source -->
| height =
| weight = <!-- {{convert|X|kg|lb|0|abbr=on}} or {{convert|X|lb|kg|0|abbr=on}} -->
| television =
| title =
| term =
| predecessor =
| successor =
| party =
| movement =
| opponents =
| boards =
| religion = <!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source -->
| denomination = <!-- Denomination should be supported with a citation from a reliable source -->
| criminal_charge = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources -->
| criminal_penalty =
| criminal_status =
| spouse =
| partner = <!-- (unmarried long-term partner) -->
| children =
| parents =
| relatives =
| callsign =
| awards =
| module =
| module2 =
| module3 =
| module4 =
| module5 =
| module6 =
| signature =
| signature_alt =
| signature_size =
| website = <!-- {{URL|example.com}} -->
| footnotes =
| box_width =
}}
'''सलोन वस्नेत''' नेपालक एक चर्चित अभिनेता छी ।
==चलचित्र यात्रा==
{|class="wikitable"
!वर्ष(ई.सं.)!!चलचित्र!!भुमिका!!नोट
|-
|२०१३
|[[होस्टेल (चलचित्र)]]
|जंगे
|नायक
|-
|२०१४
|आभाष
|भाईरस
|
|-
|२०१५
|लव सव
|
|नायक
|-
|२०१५
|आधा पेज (चलचित्र)
|
|नायक
|-
|}
==बाहिरी कडिसभ==
[https://web.archive.org/web/20160308173235/http://glamournepal.net/ थप जानकारी लिन]
==सन्दर्भ सामाग्रीसभ==
{{reflist}}
{{नेपाली अभिनेतासभ}}
[[श्रेणी:जीवनी]]
[[श्रेणी:नेपालक कलाकारसभ]]
7r6v5cu25u1s0fwgecfuya1kg7lpdku
प्रकृति श्रेष्ठ
0
14690
280510
246573
2026-09-29T03:10:07Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280510
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = प्रकृति श्रेष्ठ<br>Prakriti Shrestha
| image =
| image_size =
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{birth date and age|1992|9|10|df=y}}
| birth_place = [[दोलखा जिला|दोलखा]], [[नेपाल]]
| occupation = अभिनेत्री, मोडल
| years_active = सन् २०१२-वर्तमान
| spouse = {{Marriage|सन्दिप न्यौपाने|2014}}
| religion = [[हिन्दु]]
| known_for = होस्टेल
}}
'''प्रकृति श्रेष्ठ''' नेपालक एक अभिनेत्री तथा मोडल छी।<ref>[http://glamournepal.net/tag/prakriti-shrestha/ प्रकृति श्रेष्ठ भिडियो] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>[http://cinelahar.com/fit.tt/109X8uW/ नायिका प्रकृति श्रेष्ठ]{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==मुजिक भिडियोसभ==
{| class="wikitable"
|-
! वर्ष
! संगीत सिर्सक
! कलाकार
! नोट्स
|-
|रोवस्पन="२"|२०१२
|''को होला तेयो''
|सुनिल गिरि
|सुरुवाती मुजिक भिडियो
|-
|''होनी बोनी''
|
|
|-
|रोवस्पन="२" |२०१३
|''पुर्णिमाको चन्द्रमा''
|टेकेन दाहाल
|
|-
|''माया गर्छु''
|सन्तोस लामा
|
|-
|रोवस्पन="१०"|२०१४
|'फूल बारीको फूलl''
|सन्तोस लामा
|
|-
|''यो संसार मा''
|अजिश बिस्ट
|
|-
|''जुनी लाई''
|द प्रो
|सुदिप न्यौपाने
|-
|'' आई लब यु ''
|कमल छेत्री
|
|-
|''पुनर्जन्म''
|टेकेन दाहालl
|
|-
|''फिदा ''
|जन्म राई
|
|-
|''सनसनी''
|विजय तिमल्सिना
|
|-
|}
==चलचित्रसभ==
{| class="wikitable"
|+संकेत
| style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
| Films that have not yet been released
|}
{|class="wikitable"
!वर्ष(ई.सं.)!!चलचित्र!!भुमिका!!नोट
|-
|२०१३
|होस्टेल
|
|नायिका
|-
|२०१४
|उत्सव
|
|नायिका
|-
|२०१५
|जिन्दगी रक्स
|
|नायिका
|-
|२०१५
|आभाष
|
|छोट भूमिका
|-
|}
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:सन् १९९२ मे जन्म]]
[[श्रेणी:नेपाली चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:नेपाली महिला मोडलसभ]]
tis6482wulqqjx8cqvivb9wo8p6d3mo
कविता सेठ
0
14801
280491
267748
2026-09-29T01:00:01Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280491
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox musical artist <!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians -->
| name = कविता सेठ</br>Kavita Seth
| image = Kavita Seth in a concert.JPG
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1970|09|14}}
| birth_place = [[बरेली]], उत्तर प्रदेश
| death_date = <!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth) -->
| background = solo_singer
| instrument = स्वर
| genre = [[सुफी]], [[पार्श्व गायन]]
| occupation = पार्श्व गायिका, [[गजल]] गायिका, [[सुफी सङ्गीत]]
| website = {{URL|http://www.kavitaseth.com}}
}}
'''कविता सेठ''' (जन्म १९७० सितम्बर १४) एक भारतीय गायिका छी जे [[हिन्दी चलचित्र]] क्षेत्रमे पार्श्व गायन करैत अछि ।<ref name=st>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/money-and-careers/article351812.ece|title=Sufi and soul|date=1 April 2010 |publisher=[[The Hindu]]|accessdate=19 April 2010|location=Chennai, India|first=Harshikaa|last=Udasi}}</ref><ref name=sc>[http://www.screenindia.com/news/kavita-seth-performs-at-sufi-concert/416535/ Kavita Seth performs at Sufi concert] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130201221812/http://www.screenindia.com/news/kavita-seth-performs-at-sufi-concert/416535/ |date=2013-02-01 }}[[Screen (magazine)|Screen]], 30 January 2009.</ref>
ओ सन् २०१० मे सुफी गाना [[वेक अप सिड]] चलचित्रमे '''गुन्जा सा है कोई एक तारा''' गीत गाबि [[फिल्मफेयर पुरस्कार|फिल्मफेयर]] [[फिल्मफेयर सर्वश्रेष्ठ पार्श्व गायिका पुरस्कार|सर्वश्रेष्ठ पार्श्व गायिका पुरस्कार]] जितने छल ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/article123631.ece|title=Amitabh Bachchan, Vidya Balan claim top honours|date=28 February 2010|publisher=The Hindu|location=Chennai, India|access-date=19 September 2016|archive-date=30 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160130224445/http://www.thehindu.com/features/cinema/article123631.ece|dead-url=yes}}</ref><ref name=it>{{cite news|url=http://www.indianexpress.com/news/Music-and-Lyrics/595934/|title=Music and Lyrics|date=26 March 2010|publisher=Indian Express|accessdate=19 April 2010}}</ref><ref name=id>{{cite news|url=http://www.expressindia.com/latest-news/song-sung-true/520919/ |title=Song Sung True |date=24 September 2009 |publisher=[[Indian Express]] |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121005064634/http://www.expressindia.com/latest-news/song-sung-true/520919/ |archivedate=5 October 2012 }}</ref>
==जीवनी==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
* {{IMDb name|2255404}}
* [http://www.kavitaseth.com/ कविता सेठ आधिकारिक वेबसाइट]
==एहो सभ देखी==
{{FilmfareAwardBestFemaleSinger}}
[[श्रेणी:सन् १९७० मे जन्म]]
[[श्रेणी:भारतीय महिला गायकसभ]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:बलिउड पार्श्व गायकसभ]]
[[श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार विजेतासभ]]
edbzniuhg1ksa5cgcishaipiv3yb7q3
माइतीघर (चलचित्र)
0
15549
280515
280447
2026-09-29T04:06:00Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280515
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox film
| italic_title = yes
| name = माइतीघर
| image =
| caption =
| director = बी. एस. थापा
| producer = सुमोनाञ्जली फिल्म्स
| writer = बी. एस. थापा
| starring = {{ubl|[[माला सिन्हा]]|[[सुनील दत्त]]|[[राजेन्द्र नाथ]]}}
| music = [[जयदेव]]
| released = {{Film date|1966|12|16|df=y}}
| runtime = १३४ मिनट
| country = [[नेपाल]]
| language = [[नेपाली भाषा|नेपाली]]
}}
'''''माइतीघर'''''बी. एस. थापाद्वारा निर्देशित सन् १९६६ केर एकटा नेपाली चलचित्र अछि। ई तेसर नेपाली चलचित्र आ निजी बैनरअन्तर्गत निर्मित पहिल फीचर चलचित्र छल। एहि चलचित्रमे [[बलिउड]] अभिनेत्री [[माला सिन्हा]] मुख्य भूमिकामे तथा नेपाली अभिनेता चिदम्बर प्रसाद लोहनी प्रमुख भूमिकामे छथि। एकरा नेपाली सिनेमाक एकटा क्लासिक चलचित्र मानल जाइत अछि।<ref>{{cite web|url= https://oyektm.com/10-nepali-movies-that-must-be-on-every-nepalis-must-watch-list-check-them-out/|title= 10 Nepali Movies that Must be on every Nepali's Must Watch list! Check them out!|date= 3 January 2018}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |last=Dhungel |first=Mimamsha |date=April 19, 2023 |title=A musical masterpiece |url=https://kathmandupost.com/movie-review/2023/04/19/a-musical-masterpiece?fbclid=IwAR392RrcPEIinwDNZ4OwHpJhPhwBEFHp5U5jUPR99Rsths7Nvrmo3_DKjkw |access-date=2023-04-19 |website=[[The Kathmandu Post]] |language=English}}</ref>
== कथावस्तु ==
चलचित्रक शुरुआत एकटा मनोचिकित्सकक जेलमे आगमनसँ होइत अछि। जेलर मनोचिकित्सककेँ बतबैत अछि जे एकटा महिला केँ १५ वर्षक कारावासक सजाय भेल छल। ओ १२ वर्षक सजा काटि चुकल अछि आ आब ओकरा मुक्त कएल जाएबाक अछि, मुदा ओ जेल छोड़ए सँ मना करैत अछि। जेलर बतबैत अछि जे मनोचिकित्सककेँ ओकरा जेलसँ बाहर जाए लेल राजी करबाक अछि।
जे महिला शुरुआतमे मनोचिकित्सकसँ बात करबो सँ मना करैत अछि, ओ अन्ततः अपन कथा कहबाक लेल तैयार होइत अछि, जखन मनोचिकित्सक कहैत छथि जे जँ ओ जेलमे रहबाक अपन इच्छा केर कारण नहि बताओत, तँ ओ ओकर इच्छा पूरा नहि करा सकैत छथि।
मायाक जन्म पोखरामे अपन माय बिनु होइत अछि। एक दिन फेवा तालक कात अपन सहेलीसबसँ गीत गबैत समय ओकर भेँट मोहन नामक एकटा युवकसँ होइत अछि, जे ओतय शिकार करबाक लेल आयल छल। शीघ्रहि दुनूक बीच प्रेम होइत अछि आ विवाह भऽ जाइत अछि, यद्यपि मोहनक माय एहि विवाहक विरोध करैत छथि। हुनका सभक एकटा बेटा होइत अछि आ मोहन पढ़ाइ लेल बेलायत चलि जाइत अछि।
दुइ वर्ष बाद मोहन बेलायतसँ वापस अबैत अछि। ओकर माता-पिता ओकर घर-वापसीक अवसरपर एकटा भोजक आयोजन करैत छथि, जाहिमे काठमाण्डूसँ सेहो अतिथिकेँ बजाओल जाइत अछि। मुदा भोजक तैयारीक समय मोहन अपन मित्र विजयक संग शिकार लेल जाइत अछि आ एक घण्टामे वापस आबि जाएबाक वचन दैत अछि। भोज शुरू भेला पर अतिथिसभ मोहनकेँ खोजैत छथि, मुदा ओ कतहु नहि भेटैत अछि। हुनकर प्रतीक्षामे अतिथिसभ गीत-संगीत आ नृत्यक संग उत्सव मनाबए लगैत छथि। अचानक विजय मोहनक मृत शरीर लऽ कऽ वापस अबैत अछि। ओ बतबैत अछि जे तेज गतिसँ घर वापस अबैत समय हुनका सभक दुर्घटना भऽ गेल छल। विजय घायल भऽ कऽ बचि जाइत अछि, मुदा मोहनक घटनास्थल परे मृत्यु भऽ जाइत अछि।
मोहनक मृत्यु सँ माया गहिर दुःखमे डुबि जाइत अछि। ओकर सासु अपन बेटाक मृत्युक लेल मायाक दुर्भाग्यकेँ दोष दैत छथि। जे पड़ोसी पहिने ओकर सौन्दर्य आ भाग्यक प्रशंसा करैत छलाह, से आब ओकरा दोष दैत छथि। ससुरालक लोकसभ जखन मायाकेँ कीर्तनमे जाए सँ रोकि दैत छथि, तखन माया गाम छोड़बाक निर्णय लैत अछि। ओ अपन बेटा रातूक लेल प्रार्थना करैत अछि आ ओकरा ओकर दादा-दादीक जिम्मामे छोड़ि दैत अछि, जे मायासँ घृणा करैत छथि, मुदा बच्चासँ नहि। तकर बाद ओ अपन घर छोड़ि दैत अछि।
कतेको दिन धरि पैदल यात्रा कएला बाद ओकर भेँट दू गोट गुंडासँ होइत अछि, जे ओकर शोषण करबाक प्रयास करैत छथि। हुनकासँ बचि भागैत समय ओकर भेँट एकटा महिलासँ होइत अछि, जे ओकरा बचि निकलएमे सहायता करैत अछि। माया एहि महिलाकेँ ‘आमा’ कहैत अछि आ हुनका बतबैत अछि जे ओ नरक-जेकाँ जीवन छोड़ि कऽ अपन भविष्य बदलबाक आशासँ निकलल अछि। आमा ओकरा अपन घरमे शरण दैत छथि, आराम करबाक अवसर दैत छथि आ कोनो काज करबाक लेल नहि कहैत छथि। मुदा बादमे पता चलैत अछि जे मायाकेँ, आब ‘छोटी’ नामसँ बजाओल जाएत अछि, छल कएल गेल अछि। आमा एकटा वेश्यालय चलबैत छथि आ छोटीकें धनी ग्राहकसभकेँ बेचबाक योजना बनबैत छथि।
सत्य बुझि गेलाक बाद छोटी भागि निकलबाक प्रयास करैत अछि, मुदा आमा ओकरा कहैत छथि जे ओ भागि नहि सकैत अछि। आमा ओकर आज्ञा नहि मानलापर दोसर पुरुषसँ ओकर बलात्कार कराबि देबाक धमकी दैत छथि। एहि धमकीसँ भयभीत छोटी आत्महत्या करबाक प्रयास करैत अछि। बलात्कारक दुःस्वप्न देखलाक बाद ओ फेर आत्महत्या करबाक प्रयास करैत अछि, मुदा अचानक ओकरा याद अबैत अछि जे ओ मोहनक बच्चासँ दुइ मासक गर्भवती अछि। ओ मोहनक अन्तिम स्मृति सेहो गुमाबए नहि चाहैत अछि।
छोटी आत्महत्या करबामे सफल भऽ सकैत अछि आ एहि कारणसँ हुनका सभकेँ समस्या भऽ सकैत अछि, एहि चिन्तामे गोब्रे दाइ आमा दोसर योजना बनबैत छथि। ओ सभ छोटीकें ग्राहकसभक लेल गीत गाबए आ नाचए लेल कहैत छथि, जाहिसँ हुनका सभकेँ बेसी पैसा भेटत। गोब्रे दाइ ओकरा आश्वासन दैत छथि जे ओ छोटीकें अपन बहिन जकाँ मानैत छथि आ ओकर कोनो अहित नहि होमए देताह। एहि आश्वासनक बाद छोटी अनिच्छापूर्वक एहि काज लेल तैयार भऽ जाइत अछि।
गोब्रे दाइक सहयोगसँ ओ गुप्त रूपसँ रातूसँ भेँट करैत अछि, मुदा रातूकेँ कहियो पता नहि चलैत अछि जे ओ ओकर माय अछि। बादमे ओ अपन बेटी रेखाकेँ जन्म दैत अछि आ ओकरा काठमाण्डूक एकटा विद्यालयमे पढ़बाक लेल पठबैत अछि। रेखाक दादा-दादीक मृत्यु भेला पर, जखन रातू कानूनक पढ़ाइ करैत अपन भरण-पोषण नहि कऽ पबैत अछि, तखन माया ओकर सेहो आर्थिक सहायता करैत अछि। ओ अपन विद्यालयमे रेखासँ सेहो नियमित भेँट करैत अछि आ इच्छा करैत अछि जे एक दिन ओकर दुनू संतान एक-दोसरसँ अवश्य भेटत।
वेश्यालयमे रहबाक समय साहुजी नामक एकटा नियमित ग्राहक ओकरापर आसक्त भऽ जाइत अछि। ओ छोटीकें ‘निर्माया’ नाम दैत अछि आ केवल अपन लेल प्रदर्शन करबाक लेल कहैत अछि। ओ लगातार ओकरा अपन प्रेम स्वीकार करबाक लेल दबाव दैत अछि आ मना कएला पर विष खा कऽ आत्महत्या करबाक धमकी दैत अछि। एक बेर ओकर प्रस्ताव अस्वीकार कएला पर ओ ओकरा धमकी दैत अछि जे ओ ओकर अस्वीकारक विरुद्ध कार्रवाई करत। एहि घटनाक बाद ओ ‘निर्माया’ नामसँ परिचित भऽ जाइत अछि।
काठमाण्डूमे रेखाक विद्यालयक एकटा कार्यक्रममे, जाहिमे [[सुनील दत्त]] मुख्य अतिथि छथि, साहुजीक एकटा आदमी निर्मायाकेँ रेखाक संग देखैत अछि। वेश्यालयमे वापस अएला पर साहुजी निर्मायाकेँ धमकबैत अछि। ओ या तँ रेखाकेँ अपन अधिकारमे लऽ लेबाक धमकी दैत अछि, अथवा निर्मायाक प्रतिष्ठा नष्ट करबाक लेल ई बात सार्वजनिक करबाक धमकी दैत अछि जे ओकर माय वेश्यालयमे काज करैत अछि।
अपन बेटीक सुरक्षा लेल भयभीत निर्माया अगिला दिन साहुजीकेँ बजबैत अछि, मुदा ओकरा विष दऽ कऽ मारि दैत अछि। मुकदमाक दौरान निर्मायाक वकील तर्क दैत छथि जे साहुजी स्वयं विष खा कऽ मरल छल। मुदा अभियोजक दोसर कोनो व्यक्ति नहि, बल्कि ओकर अपन बेटा रातू होइत अछि, जे आब रवि विक्रम नामसँ परिचित अछि। मुकदमाक दौरान रवि ओकरा ‘वेश्या’ कहैत अछि आ निर्माया पीड़ासँ ‘रातू’ कहि कऽ चिचिया उठैत अछि।
एकटा अपरिचित महिला ओकरा बाल्यकालक नामसँ बजौलक सुनि रवि चकित भऽ जाइत अछि आ निर्मायासँ भेँट करबाक लेल जाइत अछि। निर्माया ओकरा बतबैत अछि जे ओ ओकर माय अछि आ अपन सम्पूर्ण जीवनक कथा कहैत अछि, जाहिमे साहुजीकेँ केवल रेखाक रक्षा करबाक लेल मारल गेल छल। एहि सत्यसँ रवि प्रभावित होइत अछि आ आत्मरक्षाक आधारपर ओकर पक्षमे तर्क दैत अछि, मुदा निर्मायाकेँ १५ वर्षक कारावासक सजाय सुनाओल जाइत अछि।
निर्मायाकेँ जेल लऽ जाए सँ पहिने ओकर बेटा रवि विक्रम (रातू) आ बेटी रेखा पहिल बेर एक-दोसरसँ भेटैत छथि। निर्माया एहि बातसँ प्रसन्न होइत अछि जे ओकर दुनू संतान एक भऽ गेल, यद्यपि ओकरा जेल जाए पड़ि रहल अछि। ओकर चिन्ता रहैत अछि जे वेश्यालयमे काज करनिहार महिलाक बेटी भेलाक कारण शायद केओ रेखासँ विवाह नहि करए चाहत। मुदा रेखाक एकटा सहपाठी आगाँ बढ़ि कऽ ओकरा विवाहक प्रस्ताव दैत अछि।
वर्षक बाद, वृद्ध आ दुर्बल भऽ गेल निर्माया जेलमे मनोचिकित्सककेँ अपन जीवनक कथा सुनबैत अछि। अपन अतीतक स्मरण सुनबैत-सुनबैत ओकर अचानक मृत्यु भऽ जाइत अछि। चलचित्रक अन्तमे ओकर अन्त्येष्टिमे ओकर दुनू संतान सहभागी होइत छथि।
== कलाकार ==
*[[माला सिन्हा]] — मायाक भूमिकामे
*चिदम्बर प्रसाद लोहनी — मोहनक भूमिकामे
*[[यादव खरेल]]
*टीका भूषण दाहाल
*यामबहादुर खड्का
*सुनीता रेग्मी
*यदु कुमारी
*प्रतिभा साम
*जन दर्शन साम
*गोपी कृष्ण
*के. बी. लामिछाने
*केशव राणा
*बी. एस. थापा
*नन्दकिशोर तिम्सिना
*[[सुनील दत्त]] — विशेष उपस्थितिमे
*[[राजेन्द्र नाथ]] — विशेष उपस्थितिमे
*प्रेम सिंह भण्डारी — जेलरक भूमिकामे
== गीत-संगीत ==
{{track listing
| all_writing =
| extra_column = गायक(सभ)
| title1 = Chha Salaam Kasari Bolam
| length1 = 5:01
| extra1 = सी. पी. लोहनी
| title2 = Hansi Kheli Yehi Dhuloma
| length2 = 4:00
| extra2 = [[मन्ना डे]]
| title3 = Hera Dharti Dagmagai
| length3 = 5:54
| extra3 = [[मन्ना डे]]
| title4 = Hey Suna Aaja Ma Timi Haru
| length4 = 4:25
| extra4 = सी. पी. लोहनी
| title5 = Jai Jai Janani Nepal
| length5 = 2:07
| extra5 = [[मन्ना डे]]
| title6 = Jun Mato Ma Mero
| length6 = 3:05
| extra6 = [[लता मंगेशकर]]
| title7 = Kala Kurtaile
| length7 = 5:34
| extra7 = सी. पी. लोहनी, [[अरुणा लामा]]
| title8 = Ma Pyar Bechidinchu
| length8 = 4:24
| extra8 = [[आशा भोसले]]
| title9 = Namana Laaj Yestari
| length9 = 4:06
| extra9 = [[प्रेम ध्वज प्रधान]], [[उषा मंगेशकर]]
| title10 = Salloma Bhanu Sallo Ho
| length10 = 4:23
| extra10 = [[अरुणा लामा]], [[गीता दत्त]]
| title11 = Sanu Maya Mero Maya Lai
| length11 = 1:20
| extra11 = [[अरुणा लामा]], [[गीता दत्त]]
| title12 = Tinai Sahar Nepali Ma
| length12 = 3:40
| extra12 = सी. पी. लोहनी
| title13 = Unbhoma Jharne Banko Bato
| length13 = 5:20
| extra13 = सी. पी. लोहनी, [[अरुणा लामा]]
| title14 = Yo Ho Mero Pran Bhanda Pyaro Maitighar
| length14 = 5:23
| extra14 = [[आशा भोसले]]
| title15 =
| length15 =
| title16 =
| length16 =
| title17 =
| length17 =
| title18 =
| length18 =
| title19 =
| length19 =
| title20 =
| length20 =
| total_length = 52:57
}}
चलचित्रक संगीत वरिष्ठ संगीतकार [[जयदेव]]द्वारा तैयार कएल गेल छल। [[लता मंगेशकर]], [[आशा भोसले]], [[उषा मंगेशकर]], [[मन्ना डे]] आ [[गीता दत्त]] पार्श्वगायन कएने छथि। हुनकासँग नेपाली गायक [[प्रेम ध्वज प्रधान]], सी. पी. लोहनी आ [[अरुणा लामा]] सेहो गीतमे अपन आवाज देने छथि। लता मंगेशकर नेपालक दिवंगत राजा [[महेन्द्र वीर विक्रम शाह देव]]द्वारा रचित एकटा नेपाली गीत गाएने छलथि।
== निर्माण ==
''मैतीघर'' [[नेपाल]]मे निजी बैनरअन्तर्गत निर्मित पहिल चलचित्र छल। एहि चलचित्रक निर्माणमे अभिनेता, संगीतकार आ प्राविधिकसहित अनेक भारतीय कलाकार आ प्राविधिकसभ योगदान देने छलाह। नेपालक काठमाण्डूमे चलचित्रक छायांकनक लेल कार्यालय स्थापित कएल गेल छल, आ बादमे एहि चलचित्रक नामपर ओ स्थानकेँ मैतीघर नाम देल गेल।<ref>{{cite web|url=http://nepalibeats.blogspot.in/2007/01/maitighar.html|title=Nepali Beats (Maitighar)|date=6 January 2007 |publisher=Nepali Beats|accessdate=9 March 2012}}</ref>
== प्रतिक्रिया ==
''मैतीघर'' नेपालमे व्यावसायिक रूपसँ सफल चलचित्र छल। चलचित्रक सफलताक बाद जाहि स्थानपर एहि चलचित्रक छायांकन कएल गेल छल, ओकर नाम मैतीघर राखल गेल।<ref>{{Cite news|url=https://filmsofnepal.com/maitighar-1966/|title=Nepali Film – Maitighar (1966)|date=2009-06-19|work=Films of Nepal|access-date=2017-06-18|language=en-US|archive-date=2022-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20220723213436/https://filmsofnepal.com/maitighar-1966/|dead-url=yes}}</ref>
== चित्रदीर्घा ==
<gallery>
File:Maitighar screenshot 1.png|चिदम्बर प्रसाद लोहनी मोहन (मोहा) केर भूमिकामे
File:Maitighar screenshot 2.png|चिदम्बर प्रसाद लोहनी मोहन आ माला सिन्हा माया, मुख्य पात्रक भूमिकामे
File:Maitighar screenshot 3.png|चिदम्बर प्रसाद लोहनी मोहन, गामक सामन्तक पुत्रक भूमिकामे
File:Maitighar screenshot 4.png|गीत ''Kala Kurtai ley'' मे अज्ञात अभिनेता
File:Maitighar screenshot 9.png|मुख्य प्रतिपक्षक एकटा गुप्तचर
File:Maitighar screenshot 10.png|रेखा, मुख्य पात्र माया केर बेटी
</gallery>
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
{{नेपाली कथानक चलचित्र}}
[[श्रेणी:नेपाली चलचित्रसभ]]
[[श्रेणी:अपूर्ण लेख]]
nq1i5od1rqj68677966atl7yd1kamzq
अनुस्मृति सरकार
0
16642
280479
243537
2026-09-28T23:54:15Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280479
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = अनुस्मृति सरकार</br>Anusmriti Sarkar
| image = Anusmriti Sarkar grace Films Today magazine's 9th anniversary celebration at Levo Lounge.jpg
| image_size = 220px
| caption = अनुस्मृति सरकार सन् २०१६ मे
| alt = Anusmriti Sarkar
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1990|10|23}}
| birth_place = [[कोलकाता]], [[भारत]]
| nationality = [[भारतीय]]
| height = <!--Must be sourced-->
| occupation = अभिनेत्री, मोडल
| years_active = २०११-वर्तमान
}}
'''अनुस्मृति सरकार''' (जन्म २३ अक्टुबर १९९०) <ref name=WashingtonBanglaRadio>{{cite web|title=Actress ANUSMRITI SARKAR on Bangla Movie BIKRAM SINGHA, other Telugu & Hindi Films & Dream Role with Salman Khan|url=http://www.washingtonbanglaradio.com/content/54384112-interview-actress-anusmriti-sarkar-bangla-movie-bikram-singha-other-telugu-hindi-fi.html|publisher=''Washington Bangla Radio''|accessdate=30 May 2012}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> एक भारतीय [[मोडल (लोग)|मोडल]] आ चलचित्र [[अभिनेत्री]] छी ।<ref name=TheHansIndia>{{cite web|title= Anusmriti Sarkar Eyes Bollywood|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2015-09-22/South-actress-Anusmriti-Sarkar-eyes-bollywood--/177109|publisher=''The Hans India''|date=22 September 2015|accessdate=9 July 2016}}</ref><ref name=TheHindu>{{cite web|title=Going Places|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/going-places/article2906864.ece|publisher=''The Hindu''|date=18 February 2012|accessdate=9 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20250416065013/https://www.thehindu.com/features/cinema/going-places/article2906864.ece|archive-date=16 April 2025|dead-url=yes}}</ref> अनुस्मृति अपन करियरक आरम्भ '''भन्काई फ्राई''' सँ केनए छल ।<ref name=Filmibeat>{{cite web|title= Vankai Fry|url=http://www.filmibeat.com/telugu/movies/vankai-fry/comments.html|publisher=''Filmybeat''|date=30 September 2011|accessdate=9 July 2016}}</ref>
== जीवनी ==
अणुस्मृतिक जन्म २३ अक्टुबर १९९० मे अनिमेष सरकार आ अनिता सरकारक घर भेल छल । ओ १७ वर्षक उमरसँ मोडलिङ्ग क्षेत्रमे प्रवेश केनए छल ।
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
[[श्रेणी:सन् १९९० मे जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:बङ्गाली चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:तेलुगु चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:बङ्गाली लोकसभ]]
[[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलसभ]]
k7p2yd73ypp0cbi7ig7el1wu3uyzhnt
मङ्गलयान
0
17216
280513
278711
2026-09-29T03:48:39Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280513
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox spaceflight |auto=all
| name = मङ्गल कक्षित्र मिशन <br /> Mars Orbiter Mission
| image = Mars Orbiter Mission - India - ArtistsConcept.jpg
| image_caption = भारतीय मङ्गलयान : कलाकारक अवधारणा
| insignia =
| mission_type = [[मङ्गल ग्रह|मङ्गल]] कक्षीयान
| operator = [[भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन|इसरो]]
| website = [http://www.isro.org/pslv-c25/mission.aspx मार्स अर्बिटर मिशन]
| COSPAR_ID = 2013-060A
| SATCAT = 39370
| mission_duration = योजना: ६ महिना <ref name="spaceflight Sept">{{cite news |url=http://www.spaceflight101.com/mars-orbiter-mission-updates.html |title=Mars Orbiter Spacecraft completes Engine Test, fine-tunes its Course |work=Spaceflight 101 |date=22 September 2014 |accessdate=24 September 2014 |archive-date=11 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141011054825/http://www.spaceflight101.com/mars-orbiter-mission-updates.html |url-status=dead }}</ref> <br />बितल:२ साल, ९ महिना, ३० दिन (०४/०९/१६ क अनुसार)
| spacecraft_bus = आई-२के
| manufacturer = [[इसरो उपग्रह केन्द्र|भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन उपग्रह केन्द्र]]
| dry_mass = {{convert|482.5|kg|lb|abbr=on}}<ref name="Arunan2015" />
| BOL_mass = ≈{{convert|550|kg|lb|abbr=on}}
| launch_mass = {{convert|1337.2|kg|lb|abbr=on}}<ref name="Arunan2015">{{cite journal |title=Mars Orbiter Mission spacecraft and its challenges |journal=Current Science |first1=S. |last1=Arunan |first2=R. |last2=Satish |volume=109 |issue=6 |pages=1061-1069 |date=25 September 2015 |doi=10.18520/v109/i6/1061-1069}}</ref>
| dry_mass = {{convert|482.5|kg|lb|abbr=on}}<ref name="Arunan2015" />
| landing_mass =
| payload_mass = {{convert|13.4|kg|lb|abbr=on}}<ref name='payload'>{{cite web | url = http://www.isro.org/pslv-c25/pdf/mom-payloads.pdf | title = Mars Orbiter MIssion - Payloads | accessdate = 5 नवम्बर 2013 | date = अक्टूबर 2013 | format = पीडीएफ | work = इसरो | publisher = [[इसरो]]|language=अंग्रेज़ी}}</ref>
| dimensions = {{convert|1.5|m|ft|abbr=on}} घन
| power = ८४० वाट [[सौर्य सेल]]<ref name="specifications">{{cite web |url=http://www.isro.gov.in/Spacecraft/mars-orbiter-mission-spacecraft |title=Mars Orbiter Mission Spacecraft |publisher=ISRO |accessdate=23 December 2014 |archive-date=25 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161225220451/http://www.isro.gov.in/Spacecraft/mars-orbiter-mission-spacecraft |dead-url=yes }}</ref>
| launch_date = ५ नवम्बर २०१३, ०९:०८ युटिसी<ref name="launch">{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/India-to-launch-Mars-Orbiter-Mission-on-November-5/articleshow/24548060.cms |title=India to launch Mars Orbiter Mission on November 5 |work=The Times of India |agency=Times News Network |date=22 October 2013 |accessdate=22 October 2013}}</ref>
| launch_rocket = [[ध्रुवीय उपग्रह प्रक्षेपण यान|ध्रुवीय उपग्रह प्रक्षेपण यान-एक्सएल]] सी25 <ref>{{cite web |url=http://www.isro.gov.in/launcher/pslv-c25 |title=Mars Orbiter Mission: Launch Vehicle |publisher=ISRO |accessdate=23 December 2014 |archive-date=25 November 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161125121147/http://isro.gov.in/launcher/pslv-c25 |dead-url=yes }}</ref>
| launch_site = [[सतीश धवन अन्तरिक्ष केन्द्र]]
| launch_contractor = [[भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन|इसरो]]
| disposal_type =
| deactivated =
| destroyed =
| last_contact = <!--{{end-date| }}-->
| decay_date =
| orbit_epoch =
| orbit_reference = मङ्गलकेन्द्रिक
| orbit_periapsis = {{convert|377|km|mi|abbr=on}}
| orbit_apoapsis = {{convert|80000|km|mi|abbr=on}}
| orbit_inclination = १७.८६४ डिग्री<ref>[http://isp.justthe80.com/planetary-exploration/mars-obiter Mars Orbiter Mission (MOM) - Manglayaan (15 अक्टूबर 2013)]</ref>
| orbit_semimajor =
| orbit_eccentricity =
| orbit_period =
| apsis =
|interplanetary =
{{Infobox spaceflight/IP
|type = orbiter
|object = [[मङ्गल ग्रह|मङ्गल]]
|orbits =
|arrival_date = २४ सितम्बर २०१४ ०२:०० युटिसी<ref name="prelaunch Oct 2013">{{cite news |url=http://www.heraldsun.com.au/technology/science/India-becomes-first-country-to-enter-mars-orbit-on-their-first-attempt/story-fnjwlbuf-1227068835676?nk=20dfb6bbe7f9267fcf8572967c544066 |title=India becomes first country to enter Mars' orbit on their first attempt |work=Herald Sun |agency=Agence France-Presse |first=Harry |last=Tucker |date=25 September 2014 |accessdate=24 September 2014}}</ref>
|periapsis = {{convert|421.7|km|mi|abbr=on}}<ref name="Isroprel">{{cite press release |url=http://www.isro.org/pressrelease/scripts/pressreleasein.aspx?Sep24_2014 |title=Mars Orbiter Spacecraft Successfully Inserted into Mars Orbit |publisher=ISRO |date=24 September 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140925151403/http://www.isro.org/pressrelease/scripts/pressreleasein.aspx?Sep24_2014 |archivedate=25 September 2014 |access-date=24 November 2016 |dead-url=yes }}</ref>
|apoapsis = {{convert|76993.6|km|mi|abbr=on}}<ref name="Isroprel"/>
|inclination = १५०.०° <ref name="Isroprel"/>
|apsis = एरियन
|distance =
}}
| instruments = ''मिथेन सेन्सर'', ''थर्मल इन्फ्रारेड स्पेक्ट्रोमिटर'', ''मार्स कलर क्यामरा'', ''लमेन अल्फा फोटोमिटर'', ''मङ्गल बहिर्मण्डल उदासीन संरचना विश्लेषक''
| programme = मङ्गल ग्रहक लेल भारतीय मिशनसभ
| next_mission = [[मङ्गलयान-२]]
}}
'''मङ्गलयान''', (औपचारिक नाम- '''मङ्गल कक्षित्र मिशन''', {{lang-en|Mars Orbiter Mission}}; '''मार्स अर्बिटर मिशन'''), [[भारत]]क प्रथम [[मङ्गल ग्रह|मङ्गल]] अभियान छी । ई भारतक प्रथम ग्रहसभक बीचक मिशन छी । वस्तुत: ई [[भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन]]क एक महत्वाकांक्षी [[अन्तरिक्ष]] [[परियोजना]] छी । ई परियोजनाक अन्तर्गत ५ नवम्बर २०१३ के २ बजिके 38 मिनट पर मङ्गल ग्रहक परिक्रमा करैक हेतु छोड़ल गेल एक उपग्रह [[आन्ध्र प्रदेश]]क [[श्रीहरिकोटा]] स्थित [[सतीश धवन अन्तरिक्ष केन्द्र]] सँ [[ध्रुवीय उपग्रह प्रक्षेपण यान]] (पिएसएलभी) सी-२५ द्वारा सफलतापूर्वक छोड़ल गेल ।
एकर संगे भारत सेहो आब ओहि देशसभमे शामिल भ गेल अछि जे मङ्गल ग्रहपर अपन यान भेज्ने अछि । ओना आई धरि मङ्गल जाइक लेल शुरू कएल गेल दुई तिहाई अभियान असफल भेल अछि मुदा २४ सितम्बर २०१४ के मङ्गल पर पहुँचैक साथे भारत विश्वमे अपन प्रथम प्रयासमे सफल होमएवला पहिल देश तथा सोभियत [[रूस]], [[नासा]] आ [[युरोपेली अन्तरिक्ष एजेन्सी]]क बाद दुनियाक चारिम देश बनि गेल अछि । एकर अतिरिक्त ई मङ्गल पर भेजल गेल सबसँ सस्ता मिशन सेहो छी । भारत [[एसिया]]क देशसभमे सँ ऐहन करैवला प्रथम देश बनि गेल । कियाकि एहिसँ पहिने [[चीन]] आ [[जापान]] अपन मङ्गल अभियानमे असफल रहल छल। <ref name="nbt24sep14">{{cite web| url= http://hindi.economictimes.indiatimes.com/india/national-india/India-makes-history-Mangalyaan-enters-Mars-orbit/articleshow/43300180.cms| title= पहली ही कोशिश में मङ्गल तक पहुंचा भारत| publisher= नवभारत टाईम्स| date= 24 सितंबर 2014| accessdate= 24 सितंबर 2014}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="nbt24sep14-2">{{cite web| url= http://hindi.economictimes.indiatimes.com/india/national-india/Mars-orbiter-mission-important-dates/articleshow/43312385.cms| title= मार्स ऑर्बिटर मिशन: महत्वपूर्ण घटनाओं का क्रम| publisher= नवभारत टाईम्स| date= 24 सितंबर 2014| accessdate= 24 सितंबर 2014}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
वस्तुतः ई एक प्राविधिक प्रदर्शन परियोजना छल जकर लक्ष्य अन्तरग्रहीय अन्तरिक्ष मिशनसभक लेल आवश्यक डिजाइन, नियोजन, प्रबन्धन तथा क्रियान्वयनक विकास करनाए अछि ।<ref name= "bs1" /> अर्बिटर अपन पाँच उपकरणसभक संग मङ्गल ग्रहक परिक्रमा करैत रहत तथा वैज्ञानिक उद्देश्यक प्राप्त करैक लेल तथ्याङ्क तथा चित्र पृथ्वी पर भेजत ।<ref name="nbt24sep14"/> अन्तरिक्ष यान पर वर्तमानमे इसरो टेलिम्याट्री, ट्रयाकिङ आ कमाण्ड नेटवर्क, बेङ्गलोरक अन्तरिक्षयान नियन्त्रण केन्द्रसँ भारतीय डिप स्पेस नेटवर्क एन्टिनाक सहायतासँ नजर रखल जा रहल अछि ।<ref>{{cite web |url=http://news.biharprabha.com/2013/12/mangalyaan-successfully-placed-into-mars-transfer-trajectory/ |title=Mangalyaan successfully placed into Mars Transfer Trajectory |work=Bihar Prabha |date=1 December 2013 |accessdate=1 December 2013 |archive-date=3 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203121659/http://news.biharprabha.com/2013/12/mangalyaan-successfully-placed-into-mars-transfer-trajectory/ |dead-url=yes }}</ref>
प्रतिष्ठित [[टाइम]] पत्रिका मङ्गलयानके सन् २०१४ के सर्वश्रेष्ठ आविष्कारसभमे शामिल केनए छल ।<ref name="habar-time">{{cite web | url=http://khabar.ndtv.com/news/zara-hatke/time-magazine-names-mangalyaan-among-best-inventions-of-2014-701297 | title='टाइम' पत्रिका ने भारत के 'मङ्गलयान' को 2014 के सर्वश्रेष्ठ आविष्कारों में शामिल किया | publisher=http://khabar.ndtv.com | date=21 नवम्बर 2014 | accessdate=19 फ़रवरी 2015 | archive-date=2015-02-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150219090129/http://khabar.ndtv.com/news/zara-hatke/time-magazine-names-mangalyaan-among-best-inventions-of-2014-701297 | url-status=dead }}</ref>
==इतिहास==
२३ नवम्बर २००८ के, मङ्गल ग्रहक लेल एक मानव रहित मिशनक पहिल सार्वजनिक अभिस्वीकृतिक घोषणा [[इसरो]]क अध्यक्ष [[माधवन नायर]]द्वारा कएल गेल छल । <ref>{{cite news |url=http://www.oneindia.com/2008/11/23/mission-to-mars-next-ambition-of-isro-madhavan-nair-1227412909.html |title=After Chandrayaan, its mission to Mars: Madhavan Nair |work=[[Oneindia]] |agency=United News of India |date=23 November 2008 |accessdate=1 April 2015}}</ref> मङ्गलयान मिशनक अवधारणा सन् २००८ मे चन्द्र उपग्रह [[चन्द्रयान|चन्द्रयान-१]]क प्रक्षेपण बाद अन्तरिक्ष विज्ञान आ भारतीय प्राविधिक संस्थानद्वारा सन् २०१० मे एक व्यवहार्यता अध्ययनक साथ शुरू भेल । [[भारत सरकार]] परियोजनाके ३ अगस्त २०१२ मे मञ्जुरी देनए छल । <ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/news/national/article3723817.ece |title=Cabinet clears Mars mission |work=The Hindu |date=4 August 2012 |accessdate=10 August 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130410002047/http://www.thehindu.com/news/national/article3723817.ece |archive-date=10 April 2013 |dead-url=yes}}</ref> एकर बाद भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान सङ्गठन १२५ करोड़ टाका (१९$ मिलियन) क अर्बिटरक लेल आवश्यक अध्ययन पूरा केलक । परियोजनाक कुल लागत ४५४ करोड़ टाका (६७$ मिलियन) भेल । <ref name=Chennai>{{cite web |url=http://www.marsdaily.com/reports/Indias_Mars_mission_gets_Rs_125_crore_999.html |title=India's Mars mission gets Rs. 125 crore |work=Mars Daily |agency=Indo-Asian News Service |date=19 March 2012 |accessdate=4 February 2014}}</ref>
अन्तरिक्ष एजेन्सी २८ अक्टुबर २०१३ प्रक्षेपणक योजना बनौलक । मुदा [[प्रशान्त महासागर]]मे खराब मौसमक कारण इसरो अंतरिक्ष यान ट्रयाकिङ्ग जहाजसभके पहुँचैमे देरी भेल । जाहिसँ अभियानके ५ नवम्बर २०१३ धरि स्थगित करि देल गेल छल ।<ref name="telegraph20120816">{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/9479156/India-plans-mission-to-Mars-next-year.html |title=India plans mission to Mars next year |work=[[The Daily Telegraph]] |date=16 August 2012 |accessdate=8 September 2012}}</ref>
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
{{commonscat|Mars Orbiter Mission|मङ्गलयान}}
* [[बिबिसी हिन्दी]] पर [http://www.bbc.co.uk/hindi/indepth/indepth_india_mars_mission_tb.shtml मङ्गलयान विशेष अंक]
* [http://www.isro.org/pslv-c25/mission.aspx मङ्गलयानक प्रक्षेपण सँ सम्बन्धित वेबसाइट] (अङ्ग्रेजी)
* [http://www.isro.org/pslv-c25/brochure.aspx Mission brochure of Mars Orbiter Mission]
* [http://www.n2yo.com/?s=39370 Real Time Sattelite Tracking]
==एहो सभ देखी==
{{भारतीय अन्तरिक्ष कार्यक्रम}}
[[श्रेणी:भारतीय अन्तरिक्ष कार्यक्रम]]
73rnh8y9ji2iibjy3rlc6oes22jbh3s
इभाना मानन्धर
0
18787
280485
263046
2026-09-29T00:35:20Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280485
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| honorific_prefix =
| name = इभाना मानन्धर
| honorific_suffix =
| image =
| image_size =
| alt =
| caption = हिमालय टेलिभिजनको एक कार्यक्रममा
| native_name = इभाना मानन्धर
| native_name_lang =
| birth_name = <!-- only use if different from name above -->
| birth_date = <!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} -->
| birth_place =
| baptised = <!-- will not display if birth_date is entered -->
| disappeared_date = <!-- {{disappeared date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (disappeared date then birth date) -->
| disappeared_place =
| disappeared_status =
| death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) -->
| death_place =
| death_cause =
| body_discovered =
| resting_place =
| resting_place_coordinates = <!-- {{coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->
| monuments =
| residence = [[काठमाडौं]], [[नेपाल]]
| nationality = [[नेपाली (स्पष्टता)|नेपाली]]
| other_names =
| ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source -->
| citizenship = [[नेपाल]]
| education = स्नातक
| alma_mater = [[विल्क्स विश्वविद्यालय]]
| occupation =
| years_active =
| employer =
| organization =
| agent =
| known_for = [[मिस नेपाल २०१५]] विजेता
| notable_works =
| style =
| home_town =
| salary =
| net_worth = <!-- Net worth should be supported with a citation from a reliable source -->
| height = {{height|ft=5|in=4}}
| weight = <!-- {{convert|X|kg|lb|0|abbr=on}} or {{convert|X|lb|kg|0|abbr=on}} -->
| television =
| title = {{ubl|[[मिस नेपाल २०१५]]|मिस इन्टेलेक्चुअल २०१५|मिस पर्सनालिटि २०१५|गोष गर्ल}}
| term =
| predecessor = [[सुविन लिम्बू]]
| successor =
| party =
| movement =
| opponents =
| boards =
| religion = <!-- Religion should be supported with a citation from a reliable source -->
| denomination = <!-- Denomination should be supported with a citation from a reliable source -->
| criminal_charge = <!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources -->
| criminal_penalty =
| criminal_status =
| spouse =
| partner = <!-- (unmarried long-term partner) -->
| children =
| parents =
| relatives =
| callsign =
| awards =
| module =
| module2 =
| module3 =
| module4 =
| module5 =
| module6 =
| signature =
| signature_alt =
| signature_size =
| website = <!-- {{URL|example.com}} -->
| footnotes =
| box_width =
}}
'''इभाना मानन्धर''' ({{lang-en|Evana Manandhar}}) [[मिस नेपाल २०१५]]क विजेता अछि ।<ref>{{cite web|url=http://www.onlinekhabar.com/2015/04/267674/|title=इभाना मानन्धर भइन् मिस नेपाल २०१५|publisher=अनलाईन खबर|date=१८ अप्रिल २०१५|accessdate=१९ अप्रिल २०१५|author=अनलाईन खबर श्रोत}}</ref> सन् २०१५ अप्रिल १८ मा काठमाडौंको अन्नपूर्ण होटलमा सम्पन्न प्रतियोगितामा मानन्धर विजयी भएकी हुन् । <ref>{{cite web|url=http://www.ekantipur.com/2015/04/18/top-story/evana-manandhar-crowned-miss-nepal-2015/404236.html|title=Evana Manandhar crowned Miss Nepal 2015|publisher=Ekantipur.com|date=18 April 2015|accessdate=19 April 2015|author=Ekantipur Staff|archive-date=19 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419013004/http://www.ekantipur.com/2015/04/18/top-story/evana-manandhar-crowned-miss-nepal-2015/404236.html|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://admin.myrepublica.com/t20/item/19542-grand-finale-of-miss-nepal-2015-gets-underway.html|title=Grand Finale of Miss Nepal 2015 gets underway|date=18 April 2015|accessdate=19 April 2015|publisher=MyRepublica|author=My Republica Staff}}</ref><ref>{{cite web|url=http://glamournepal.net/evana-manandhar-crowned-miss-nepal-2015/|title=Evana Manandhar crowned Miss Nepal 2015|date=18 April 2015|accessdate=19 April 2015|publisher=Glamournepal.net|first=Rojin|last=Shakya|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419052026/http://glamournepal.net/evana-manandhar-crowned-miss-nepal-2015/|archive-date=19 April 2015|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://neostuffs.com/2015/04/18/kathmandus-evana-manandhar-crowned-miss-nepal-2015/|title=Kathmandu's Evana Manandhar crowned Miss Nepal 2015|publisher=Neostuffs.com|date=18 April 2015|accessdate=19 April 2015}}</ref> मिस नेपाल २०१४ [[सुविन लिम्बू]] उनका उपाधि प्रदान केनेए छेल्हीं । विजेता मानन्धरले अब २०१५ विश्व सुन्दरी प्रतियोगितामा नेपालक प्रतिनिधित्व केनेए अछि ।
मानन्धर अमेरिकाक विल्क्स विश्वविद्यालयस स्नातक केनेए अछि।<ref>{{cite web|url=http://www.wikinepal.org/evana-manandhar-miss-nepal-2015/|title=Evana Manandhar Miss Nepal 2015 Biography|accessdate=19 April 2015|publisher=Wikinepal.org|archive-date=19 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419102216/http://www.wikinepal.org/evana-manandhar-miss-nepal-2015/|url-status=dead}}</ref>
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
==एहो सभ देखी==
[[श्रेणी:सन् १९९१ मे जन्म]]
[[श्रेणी:नेपालक कलाकारसभ]]
[[श्रेणी:मिस नेपाल विजेतासभ]]
[[श्रेणी:नेपाली सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेतासभ]]
egiidujav0wy8lc98jucyfm0ugdgs4l
पनीर टिक्का
0
20484
280508
279763
2026-09-29T03:00:18Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280508
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox prepared food
| name = पनीर टिक्का</br>Paneer tikka
| image = [[File:Panir Tikka Indian cheese grilled.jpg|250px]]
| caption = [[भारत]]क [[गोवा]]मे पनीर टिक्का
| country = [[भारत]]
| region = [[उत्तर भारत]]
| creator =
| course = प्रारम्भिक
| served = गर्म
| main_ingredient = [[पनीर]], [[मसाला]]सभ
| variations = पनीर टिक्का मसाला
| calories =
| other =
}}
{{भारतीय व्यञ्जन}}
'''पनीर टिक्का''' एक भारतीय पकवान छी जे [[पनीर]]क टुकड़ा छी जाहिमे मसाला मिलाए [[तन्दुर]]मे पकाएल जाइत अछि ।<ref name=td07>{{cite book|last=Dalal|first=Tarla|title=Punjabi Khana|url=https://archive.org/details/isbn_9788189491543|year=2007|publisher=Sanjay & Co|isbn=8189491547|page=[https://archive.org/details/isbn_9788189491543/page/29 29]}}</ref><ref name=th11>{{cite news|title=Fine dining on Nizami fare|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/Food/article2611904.ece|accessdate=20 March 2012|newspaper=''[[The Hindu]]''|date=9 November 2011|archive-date=22 April 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422000144/http://www.thehindu.com/life-and-style/Food/article2611904.ece|dead-url=yes}}</ref>ई [[चिकन टिक्का]] आ अन्य मांशाहारी पकवानक शाकाहारी स्वरूप छी ।<ref name=dna08>{{cite news|title=Paneer tikka & kali dal at Kwality|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report_paneer-tikka-and-kali-dal-at-kwality_1182377|accessdate=20 March 2012|newspaper=''[[Daily News and Analysis]]''|date=9 August 2008}}</ref><ref name=sk10>{{cite book|last=Kapoor|first=Sanjeev|title=Paneer|year=2010|publisher=Popular Prakashan|isbn=8179913309|page=3}}</ref><ref name=thm07>{{cite news|title=Paneer platter|url=http://www.hindu.com/mp/2007/05/26/stories/2007052652010400.htm|accessdate=20 March 2012|newspaper=''[[The Hindu]]''|date=26 May 2007|archive-date=1 October 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081001035144/http://www.hindu.com/mp/2007/05/26/stories/2007052652010400.htm|dead-url=yes}}</ref> ई भारतमे व्यापक रूपसँ उपयोग कएल जाइत् अछि आ भारतीय वसोवास करैवला स्थानमे सेहो एकर प्रयोग व्यापक अछि ।<ref name=tt09>{{cite news|title=A new avatar|url=http://www.telegraphindia.com/1090802/jsp/graphiti/story_11309257.jsp|accessdate=21 March 2012|newspaper=''[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]''|date=2 August 2009}}</ref><ref name=etd06>{{cite news|title=In US, Indian cuisines sell like hot curry!|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-12-20/news/27454694_1_indian-cuisine-mtr-itc-foods|accessdate=21 March 2012|newspaper=''[[The Economic Times]]''|date=20 December 2006|archive-date=9 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609195823/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2006-12-20/news/27454694_1_indian-cuisine-mtr-itc-foods|url-status=dead}}</ref><ref name=toi09>{{cite news|title=Punjabi by platter!|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-31/food-reviews/28157413_1_punjabi-tadka-punjabi-food-punjabi-cuisine|accessdate=20 March 2012|newspaper=''[[The Times of India]]''|date=31 August 2009|archive-date=10 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130610041235/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-31/food-reviews/28157413_1_punjabi-tadka-punjabi-food-punjabi-cuisine|dead-url=yes}}</ref><ref name=scb08>{{cite book|last=Bhatia|first=S.C.|title=Retail Management|year=2008|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=8126909811|page=287}}</ref> वहुराष्ट्रिय कम्पनी म्याकडोनाल्ड, सबवेसभ सेहो एकर परिकारसभ बनाबैत अछि ।<ref name=et02>{{cite news|title=Subway plans 12 outlets by March|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-12-15/news/27340399_1_subway-plans-chain-of-sandwich-shops-subway-sandwiches|accessdate=20 March 2012|newspaper=''[[The Economic Times]]''|date=15 December 2002|archive-date=10 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130610023302/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2002-12-15/news/27340399_1_subway-plans-chain-of-sandwich-shops-subway-sandwiches|url-status=dead}}</ref>
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
==एहो सभ देखी==
{{भारतीय खाना}}
[[श्रेणी:भारतीय व्यञ्जन]]
[[श्रेणी:अवधी व्यञ्जन]]
mmkizeycnd07rnro5qlbzvh3pa9ghlb
गाजरक हलुआ
0
20591
280496
244185
2026-09-29T01:32:03Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280496
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox prepared food
| name = गाजरक हलुआ</br>Gajar ka halwa
| image = Gajjar ka halwa (carrot halwa).JPG
| caption =
| alternate_name = गाजर हलुआ, पञ्जाब गजरेला, पञ्जाबी गाजर खीर
| country = [[उत्तर भारत]], [[पाकिस्तान]], [[नेपाल]]
| region = [[भारतीय उपमहाद्वीप]]
| creator =
| course = डेजर्ट
| served = गरम वा ठण्डा
| main_ingredient = गाजर, दूध, पानि, घी, चिनी
| variations =
| calories =
| other =
}}
{{भारतीय व्यञ्जन}}
'''गाजरक हलुआ''' ({{Lang-hi|गाजर का हलवा}}, {{Lang-ur|گاجر کا حلوە}} आ {{Lang-en|Gajar ka halwa}}), के [[पञ्जाब, भारत|पञ्जाब]]मे '''गजरेला''' सेहो कहल जाइत अछि ।<ref>{{cite book | title=Classic Punjabi vegetarian and Grain Cooking | author=Julie Sahni | authorlink= | year=1985 | publisher=HarperCollins | isbn=0-688-04995-8 | page=512 | url=https://books.google.com/books?id=OppwQgAACAAJ&dq=gajar+halwa}}</ref><ref>{{cite web|publisher=NDTV Cooks|title=Gajar Ka Gajrela|url=http://cooks.ndtv.com/recipe/show/gajjar-ka-gajrela-232876|accessdate=23 August 2012}}</ref> ई एक मिठ पकवान छी जकर उत्पति [[भारतीय उपमहाद्वीप]]सँ भेल अछि । ई भारत, पाकिस्तान आ नेपालमे लोकप्रिय अछि ।<ref>{{cite news|publisher=The Hindu|title=Vasundhara Chauhan Article72932|url=http://www.thehindu.com/opinion/columns/Vasundhara_Chauhan/article72932.ece|accessdate=23 August 2012|location=Chennai, India|date=2 January 2010|archive-date=6 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106040537/http://www.thehindu.com/opinion/columns/Vasundhara_Chauhan/article72932.ece|dead-url=yes}}</ref> गाजरक हलुआमे गाजर, दूध, पानि, घी आ चिनी मिलाए बनायल जाइत अछि ।<ref>{{cite web|publisher=Gulfnews|title=Carrot Halwa Panna Cotta|url=http://gulfnews.com/life-style/food/carrot-halwa-panna-cotta-1.704790|accessdate=23 August 2012|archive-date=6 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140106040355/http://gulfnews.com/life-style/food/carrot-halwa-panna-cotta-1.704790|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|last = Leverkuhn |first =A. |title= What is Carrot Halwa |url=http://www.wisegeek.com/what-is-carrot-halwa.htm|accessdate=23 August 2012}}</ref>
पारम्परिक रूपसँ ई [[दिवाली]], [[होली]], [[रमजान]] आ [[रक्षा बन्धन]] दिन बनायल जाइत अछि ।<ref>{{Cite web |url=http://www.nanakfoods.com/images/desserts.pdf |title=- Nanakfoods "Gajar Halwa on Festivals" |access-date=2017-01-10 |archive-date=2012-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121030153634/http://www.nanakfoods.com/images/desserts.pdf |dead-url=yes }}</ref> ई गरम या ठण्डा खायल जा सकैत अछि ।<ref>{{cite web|publisher=Onegreenplanet.org |title=Recipe Khajur Gajar Halwa Carrot and Date Pudding with Coconut and Cardamom on Winter | url=http://www.onegreenplanet.org/vegan-food/recipe-khajur-gajar-halwa-carrot-and-date-pudding-with-coconut-and-cardamom/|accessdate=23 August 2012}}</ref>
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
==एहो सभ देखी==
{{भारतीय खाना}}
[[श्रेणी:भारतीय व्यञ्जन]]
[[श्रेणी:अवधी व्यञ्जन]]
81k49n6jup6tj4r8aa1f5zinnsjzmrx
जावेद अख्तर
0
21066
280500
244387
2026-09-29T02:06:02Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280500
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Writer
| name = जावेद अख्तर
| color = #B0C4DE
<!-- Image and Caption -->
| image = Javed Akhtar 1.jpg
| imagesize = 200px
| caption =
| pseudonym =
| birthdate = {{birth date|1945|1|17|df=y}}
| birthplace = [[ग्वालियर]], [[भारत]]
| deathdate =
| deathplace =
| occupation = [[गीतकार]], [[कवि]], [[पटकथा लेखक]]
| nationality = [[भारतीय]]
| period =
| genre = [[ग़ज़ल]]
| subject = [[प्रेम]], [[दर्शन]]
| movement =
| influences = [[मजाज़]], [[जान निसार अख्तर]]
| influenced = [[उर्दु शायरी]]
| signature =
| website = http://www.javedakhtar.com/
}}
'''जावेद अख्तर''' हिन्दी फिल्मसभ क एक [[गीतकार]] छी।
== व्यक्तिगत जीवन ==
भारत सरकार सन् २००७ मे निसार क पद्म भूषण से सम्मानित केलक।<ref>{{cite web|title=Padma Vibhushan for Bhagwati, V. Krishnamurthy|trans-title=भगवती, वी कृष्णमूर्ति क लेल पद्म विभूषण|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/padma-vibhushan-for-bhagwati-v-krishnamurthy/article1788256.ece|publisher=द हिन्दू|date=२७ जनवरी २००७|accessdate=८ दिसम्बर २०१३|language=अंग्रेज़ी|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214022215/http://www.thehindu.com/todays-paper/padma-vibhushan-for-bhagwati-v-krishnamurthy/article1788256.ece|archive-date=2013-12-14|dead-url=yes}}</ref>
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
{{टिप्पणीसूची}}
==बाह्य जडीसभ==
* [http://www.kavitakosh.org/kk/index.php?title=%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6_%E0%A4%85%E0%A4%96%E0%A4%BC%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0 जावेद अख़्तर की रचनाएँ कविता कोश में] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090423100251/http://www.kavitakosh.org/kk/index.php?title=%E0%A4%9C%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A5%87%E0%A4%A6_%E0%A4%85%E0%A4%96%E0%A4%BC%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B0 |date=2009-04-23 }}
{{२००७ पद्म भूषण}}
{{फ़िल्मफ़ेयर लाइफ़ टाइम अचीवमेंट पुरस्कार}}
{{फ़िल्मफ़ेयर सर्वश्रेष्ठ गीतकार पुरस्कार}}
{{फ़िल्मफ़ेयर सर्वश्रेष्ठ संवाद लेखन पुरस्कार}}
[[श्रेणी:सन् १९४५ मे जन्म]]
[[श्रेणी:पद्म भूषण धारकसभ]]
[[श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार विजेतासभ]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:फ़िल्मी गीतकार]]
[[श्रेणी:उर्दू शायर]]
mgk6f2flx18bz171jtzb2wvy27vvons
रीमा लागू
0
22606
280519
216271
2026-09-29T04:46:17Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280519
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = रीमा लागू <br/> Reema Lagoo
| image = Reema Lagoo.jpg
| imagesize =
| caption =
| birth_name = नयन भदभदे
| birth_date = सन् १९५८
| birth_place = [[मुम्बई]], [[महाराष्ट्र]], [[भारत]]
| death_date = {{Death date and age|2017|05|18|1958|6|21|df=yes}}
| death_place = मुम्बई, भारत
| yearsactive = १९८०-२०१७
| occupation = अभिनेत्री
| othername = रिमा, रीमा
}}
'''रीमा लागू''' (२१ जुन १९५८ – १८ मई २०१७) एक भारतीय चलचित्र अभिनेत्री छल । हिनका [[बलिउड|हिन्दी]] आ [[मराठी सिनेमा]]मे सहायक आ माए कऽ भूमिकामे अभिनय करवाक कारण जानल जाएत अछि ।<ref>{{cite web|title=Game for negative shades|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/Game-for-negative-shades/article14995487.ece|website=The Hindu|accessdate=18 May 2017|date=23 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225140957/https://www.thehindu.com/features/metroplus/Game-for-negative-shades/article14995487.ece|archive-date=25 December 2018|dead-url=yes}}</ref>
ई लगभग चार दशक सँ मराठी मञ्च पर कार्य करि रहल छल । ओ मराठी धारावाहिक '''तुजा मजा जामेना''' मे मुख्य किरदार निर्वाह केनए छल, एहि बाहेक हिन्दी धारावाहिक [[श्रीमान श्रीमती]] आ [[तू तू मैं मैं]]मे सेहो महत्वपूर्ण भूमिकामे अभिनय केनए छल । हिनका बहुत बलिउड चलचित्रसभमे माए कऽ किरदारमे अभिनय केलाक कारण चर्चा आ प्रशंशा भेटल छल, हुनकाद्वारा अभिनीत चलचित्रसभमे [[मैंने प्यार किया]], [[आशिकी]], [[साजन (१९९१ चलचित्र)|साजन]], [[हम आपके हैं कौन]], [[रंगीला]], [[वास्तव (१९९९ चलचित्र)|वास्तव]], [[कुछ कुछ होता है]], [[कल हो ना हो]] आ [[हम साथ साथ हैं]] आदि छी ।<ref>{{cite book|last1=Chaudhuri|first1=Diptakirti|title=Kitnay Aadmi Thay|date=2012|publisher=Westland|isbn=9789381626191|url=https://books.google.co.in/books?id=CeVeKRFzEt0C|accessdate=18 May 2017}}</ref><ref>{{cite book|last1=Joshi|first1=Sumit|title=Bollywood Through Ages|publisher=Best Book Reads|isbn=9781311676696|url=https://books.google.co.in/books?id=WHQWCgAAQBAJ|accessdate=18 May 2017}}</ref>
==प्रारम्भिक जीवनी==
==चलचित्रसभ==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:जीवनी]]
mtk02kl2f3mqwel7k8c3qp7j7pwr1mu
पेरिस
0
22728
280509
280439
2026-09-29T03:09:12Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280509
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox French commune
|name = पेरिस<br/>Paris
|commune status =
|image = Eiffel Tower from Place du Trocadéro.jpg
|image size =
|caption = आइफिल टावर, फ्रान्स
|area km2 = 105.4
|area footnotes = (२०१०)<ref name="area">[http://www.statistiques-locales.insee.fr/Fiches%5CRS%5CDEP%5C75%5CCOM%5CRS_COM75056.pdf INSEE local statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091229230237/http://www.statistiques-locales.insee.fr/Fiches/RS/DEP/75/COM/RS_COM75056.pdf |date=2009-12-29 }} {{Cite web |url=http://www.statistiques-locales.insee.fr/Fiches/RS/DEP/75/COM/RS_COM75056.pdf |title=Archive copy |access-date=2023-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091229230237/http://www.statistiques-locales.insee.fr/Fiches/RS/DEP/75/COM/RS_COM75056.pdf |archive-date=2009-12-29 |dead-url=yes}}, including [[Bois de Boulogne]] and [[Bois de Vincennes]].</ref>
|coordinates = {{coord|48.8567|2.3508|type:city(2200000)_region:FR|format=dms|display=inline,title}}
|INSEE=75056
|postal code=75001-75020, 75116
|population = 2,229,621
|total type = शहर
|population date = जनवरी २०१३<ref name="insee.fr">{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/comparateur.asp?codgeo=dep-75 |title=Résumé statistique – Département de Paris (75)|author=[[INSEE]]|accessdate=2016-08-11|language=fr}}</ref>
|population ranking = प्रथम
|urban area km2 = 2844.8
|urban area date =
|urban pop = 10,601,122
|urban pop date =
|metro area km2 = 17174.4
|metro area date =
|metro area pop = 12,405,426<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=nattef01203|title=Insee – Territoire – Les 60 premières aires urbaines en 2013|author=|date=|work=insee.fr}}</ref>
|metro area pop date = २०१३
|population_demonym=पेरिसियन
|website = [http://www.paris.fr/ www.paris.fr]
}}
'''पेरिस''' [[फ्रान्स]]क [[राजधानी शहर|राजधानी]] आ सबसँ पैग शहर सेहो छी। एकर क्षेत्रफल १०५ वर्ग किलोमिटर अछि आ करिब २० लाख लोकसभ ई शहरमे बसोबास करैत अछि। नगर आ अगलबगल समेत गणना करलाक बाद पेरिसक जनसङ्ख्या करिब १ करोड अछि।
[[सेन नदी]] पेरिसक पुरान भागसँ बहैत अछि आर ई दुई भागमे विभाजित अछि, जकर बामा किनारा आ दाहिना किनार नामसँ जानल जाएत् अछि। एकर अगल बगलम बहत रास जङ्गलसभ अछि।
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
==एहो सभ देखी==
[[श्रेणी:युरोपक राजधानी शहरसभ]]
[[श्रेणी:युरोपक देशसभ]]
r3nr1dmbjmecrtltuodvlohlnphlt4i
किटू गिडवानी
0
25062
280492
238471
2026-09-29T01:07:03Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280492
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = किटू गिडवानी</br>Kitu Gidwani
| image = Kitu_Gidwani.jpg
| caption = किटू गिडवानी
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1967|10|22}}
| birth_place = [[मुम्बई]], [[भारत]]
| birth_name =
| death_date =
| death_place =
| occupation = [[अभिनेत्री]], [[मोडल (लोग)|मोडल]]
| salary =
| networth =
| website =
}}
'''किटू गिडवानी''' (जन्म: २२ अक्टुबर १९६७) एक [[भारत|भारतीय]] अभिनेत्री आ मोडल छी । ओ हिन्दी चलचित्रसभक एक अभिनेत्री छी । ओ किछ भारतीय चलचित्रसभ आ भारतीय टेलिभिजनक बहुतेक कार्यक्रमसभमे अभिनय करैत छथि । ओ एक टिभी श्रृङ्खला, एयर होस्टेसमे अभिनय करलाक बाद लोकप्रिय बनल, जकर प्रसारण सन् १९८६ मे दूरदर्शनमे करल गेल छल । डान्स अफ द विन्ड (१९९७), दीपा मेहताक अर्थ (१९९८) आ गोविन्द निहलानीक रुखमावती की हवेली (१९९१), कमल हसनक अभय आ देहम (२००१),मे हुनकर भूमिकासभक लेल हुनकर बहुतेक प्रशंसा कएल गेल छल ।<ref>[http://www.rediff.com/movies/2002/may/03kitu.htm For Kitu Gidwani, it's mind over body! ] Ronjita Kulkarni, ''[[Rediff.com]]'', Movies, 3 May 2002.</ref><ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/features/cinema/she-has-seen-it-all/article4948811.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | first=Budhaditya | last=Bhattacharya | title=She has seen it all... | date=24 July 2013 | access-date=6 March 2017 | archive-date=14 November 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131114172235/http://www.thehindu.com/features/cinema/she-has-seen-it-all/article4948811.ece | dead-url=yes}}</ref>
==जीवनी==
हुनकर जन्म २२ अक्टुबर १९६७ मे [[भारत]]क [[मुम्बई]]मे भेल छल ।
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य लिङ्क==
* {{IMDb name|id=0317307}}
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:जीवनी]]
[[श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१७ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ]]
so3w5hgmw05p4w4p2umz50xdh2hhrck
अविनाश सचदेव
0
26085
280481
238351
2026-09-29T00:12:09Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280481
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = अविनाश सचदेव
| image = Avinash_Sachdev_in_2015.jpg
| image_size = 250px
| caption = ''अविनाश सचदेव''
| birth_name = अविनाश सचदेव
| birth_date = {{Birth date and age|1986|08|22}}
| birth_place = [[मुंबई]], [[भारत]]
| nationality = भारतीय
| height = {{height|ft=6|in=3}}
| alma_mater =
| occupation = [[अभिनेता]] <br/> [[व्यापारी]]
| years_active = २००६-वर्तमान
| website = [http://avinashsachdev.com/ avinashsachdev.com]
}}
'''अविनाश सचदेव''' एक भारतीय टेलिभिजन अभिनेता अछि।<ref>{{cite web|title=Telly heartthrobs’ soapy ride to success|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/tv/news/Telly-heartthrobs-soapy-ride-to-success/articleshow/43533666.cms|website=Times of India|accessdate=12 October 2014}}</ref>
== प्रारम्भिक जीवन आ पेशा ==
जन्म [[मुंबई]] मे भेल छल ओ [[बड़ोदरा]], [[गुजरात]] मे रहै लगल ।<ref>{{cite news
| author = Kaur, Kiren
| title = City Wows Hindi Serial Stars
| work= New Straits Times
| page = 23
| date = 28 February 2010 }}</ref> एहि पश्चात ओ मुंबई मे आएल।<ref>{{cite web|title=Small screen, big plans|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/small-screen-big-plans/article467059.ece|website=द हिन्दू|publisher=द हिन्दू|accessdate=9 September 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304025049/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/small-screen-big-plans/article467059.ece|archive-date=4 March 2016|dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|title=If something happens between Rubina and me in future, will let you know : Avinash Sachdev|url=http://www.tellychakkar.com/tv/interviews/if-something-happens-between-rubina-and-me-future-will-let-you-know-avinash-sachdev|website=tellychakkar|accessdate=9 September 2014}}</ref>
== टेलिभिजन ==
* करम अपना अपना
* ख्वाइश
* किस देश में है मेरा दिल - मनमीत/प्रशांत छबरिया
* छोटी बहू - सिंदूर बिन सुहागन - देव राज पुरोहित
* बात हमारी पक्की है
* प्रीत से बंधी ये डोरी राम मिलाये जोड़ी
* तेरी मेरी लव स्टोरी - ईशान खुराना
* इस प्यार को क्या नाम दूँ?... एक बार फिर
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
==एहो सभ देखी==
[[श्रेणी:जीवनी]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:अभिनेतासभ]]
[[श्रेणी:भारतीय अभिनेतासभ]]
[[श्रेणी:भारतीय टेलिभिजन अभिनेतासभ]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेतासभ]]
e8sfz8de6eqbfjtkkyf52rrdb0fy2k2
नास्सर
0
26111
280504
244759
2026-09-29T02:42:06Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280504
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = नास्सर
| image = நடிகர் நாசர்.JPG
| caption = २०१० किर्का
में नास्सर
| birth_name = महबूब नास्सर| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1958|3|5}}
| birth_place = [[चेंगलपट्टु]], तमिलनाडु, भारत
| residence = वलसरवाक्कम, [[चेन्नई]] ,[[तमिलनाडु]] ,भारत| yearsactive = 1985–वर्तमान
| occupation = [[अभिनेता]]<br>निर्देशक<br>निर्माता
| spouse = कमीला
| children = ३
}}
'''नास्सर''' ([[अंग्रेजी]] :Nassar, Nasser, Nazar आ Naaser) इत्यादि नामसँ जानल जाइत अछि । हुनकर बचपन कऽ नाम (महबूब ) छल जे बाद मे बदल देल अछि। <ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/mp/2007/08/04/stories/2007080450020100.htm |title=Archive copy |access-date=2017-05-29 |archive-date=2013-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023062338/http://www.hindu.com/mp/2007/08/04/stories/2007080450020100.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>http://www.hindu.com/cp/2009/03/13/stories/2009031350010100.htm</ref>ये एक [[भारतीय]] [[फ़िल्म]] [[अभिनेता]] ,[[फ़िल्म निर्माता|निर्माता]] तथा [[फ़िल्म निर्देशक|निर्देशक]] छथि हिका ज्यादार [[दक्षिण भारतीय सिनेमा]] मे नकारात्मक भूमिका मे अभिनय केने अछि। <ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/article13108.ece |title=Archive copy |access-date=2017-05-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023064147/http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/article13108.ece |archive-date=2013-10-23 |dead-url=yes}}</ref><ref>http://www.hindu.com/fr/2004/09/10/stories/2004091002200300.htm</ref><ref>http://www.hindu.com/2006/02/23/stories/2006022307630200.htm</ref>'''नास्सर''' 2015 कऽ सूपरहिट [[बाहुबली (2015)|बाहुबली भाग |]] मे नज़र आएल तथा मे आनेवाली [[बाहुबली-२ फिल्म)|बाहुबली भाग ||]] मे नजर आएल अछि।
==फिल्म==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
==एहो सभ देखी==
[[श्रेणी:जीवनी]]
[[श्रेणी:अभिनेतासभ]]
[[श्रेणी:तमिल अभिनेता]]
dmq3aami4bspu882kn4c3njt1aysxgr
निकिता चन्दक
0
26245
280505
280436
2026-09-29T02:42:13Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280505
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
|name = निकिता चन्दक<br>Nikita Chandak
|image = Nikita Chandak.jpg
|image_caption = निकिता चन्दक
|native_name = निकिता चन्दक
|birth_date = {{Birth date and age|1997|09|05}}
|home_town = [[उर्लाबारी]], [[नेपाल]]
|height = {{height|m=1.77}}
|known_for = २०१७ मिस नेपालक विजेता [[मिस नेपाल]]
}}
'''निकिता चन्दक''' एक नेपाली मोडल आ २०१७ मिस नेपालक विजेता छी । ओ मिस नेपाल २०१७ कऽ उपाधि जुन २, २०१७ (२०७४ जेठ १९ गते) विजेता छी । <ref>[http://www.sancharnepal.com/content/20835// "निकिता चन्दक भइन मिस नेपाल वर्ल्ड २०१७"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190831102419/http://www.sancharnepal.com/content/20835/ |date=2019-08-31 }} {{Cite web |url=http://www.sancharnepal.com/content/20835/ |title=Archive copy |access-date=2017-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831102419/http://www.sancharnepal.com/content/20835/ |archive-date=2019-08-31 |dead-url=yes}} SancharNepal.com. Retrieved 3 June 2017.</ref>२०७४ जेष्ठ १९, शुक्रदिन राजधानी [[काठमाडौं]]क होटल अन्नपूर्णमे भेल ग्रान्ड फिनालेमे १९ टा सुन्दरीसभमे सँ चन्दक उपाधि जितने अछि । चन्दकके विजेता स्वरूप १ लाख रुपैयाँ पुरस्कार सेहो भेटल छल ।<ref>{{cite web|title=Nikita Chandak Crowned Miss Nepal 2017|url=http://kathmandupost.ekantipur.com/news/2017-06-02/nikita-chandak-crowned-miss-nepal-2017.html|publisher=The Kathmandu Post|accessdate=2 June 2017|ref=1}}</ref><ref>https://thehimalayantimes.com/entertainment/nikita-chandak-crowned-miss-nepal-2017/</ref>ओ मिस पपुलर चोआइस आ मिस कन्फिडेन्ट अवार्ड सेहो जितलक ।
==जीवनी==
{{stub}}
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
* [http://missnepal.com.np/ मिस नेपाल आधिकारिक वेबसाइट]
[[श्रेणी:जीवनी]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:मिस नेपाल विजेतासभ]]
[[श्रेणी:नेपाली सौन्दर्य प्रतियोगिता विजेतासभ]]
0cho7zmurw7jvqe7nd64i0od2rl7hdg
अखिल अक्किनेनी
0
27275
280477
261706
2026-09-28T23:47:29Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280477
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = अखिल अक्किनेनी<br/>Akhil Akkineni
| image = Akkineni Akhil.jpg
| caption =
| birth_name =
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1994|04|08}}<ref>{{cite web|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-nagarjuna-says-sons-have-found-soulmateshints-the-possibility-of-a-double-engagement-soon-2230802|title=Akhil Akkineni, 22-years-old|agency=www.dnaindia.com}}</ref>
| birth_place = [[सान होसे, क्यालिफोर्निया|सान होसे]], [[क्यालिफोर्निया]], [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]
| residence = [[हैदराबाद]], [[तेलङ्गाना]], [[भारत]]
| nationality [[भारतीय]]
| alma_mater =
| occupation = अभिनेता
| years_active = १९९४; २०१४–वर्तमान
| parents = [[अक्किनेनी नागार्जुन]]<br/>[[अमला (अभिनेत्री)|अमला]]
| relations = [[दग्गुबाती-अक्किनेनी परिवार|अक्किनेनी परिवार]] देखी
}}
'''अखिल अक्किनेनी''' (जन्म ८ अप्रैल १९९४) एक भारतीय अभिनेता छी जे [[तेलुगु सिनेमा]]मे काज करैत अछि ।<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/I-was-mobbed-by-girls-a-few-times-Akhil/articleshow/46252275.cms|title=I was mobbed by girls a few times: Akhil|work=The Times of India}}</ref><ref name="akhindu">{{cite web|url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/akhil-akkineni-theres-no-guarantee-for-success/article7846059.ece?secpage=true&secname=entertainment|title=Akhil Akkineni|author=Sangeetha Devi Dundoo|work=The Hindu}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/mamas-boy/article403655.ece|title=Mama's boy|work=The Hindu|access-date=2017-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517122139/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/mamas-boy/article403655.ece|archive-date=2014-05-17|dead-url=yes}}</ref>
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जड़ीसभ==
* {{IMDb name|1366335}}
{{DEFAULTSORT:Akkineni, Akhil}}
[[श्रेणी:सन् १९९४ मे जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेतासभ]]
[[श्रेणी:तेलुगु चलचित्र अभिनेतासभ]]
9lolh64rzjtbo8z6ihgc370nnncn4k3
क्याथरीन टेरेसा
0
27394
280495
280102
2026-09-29T01:24:49Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280495
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = क्याथरीन टेरेसा<br/>Catherine Tresa
| image = Catherine Tresa at the Kalakalappu 2 Press Meet.jpg
| caption = क्याथरीन टेरेसा
| birth_name = क्याथरीन टेरेसा अलेक्जेन्डर
| birth_date = {{birth date and age|1989|09|10|df=y}}
| birth_place = [[दुबई|दुबई, संयुक्त अरब एमिरेट्स]]<ref name=autogenerated1/>
| occupation = अभिनेत्री
| height = ५ फिट ६ इन्च
| parents = फ्रैंक मारियो अलेक्जेन्डर<br/>टेरेसा अलेक्जेन्डर
}}
'''क्याथरीन टेरेसा''' (जन्म १० सितम्बर १९८९) एक भारतीय चलचित्र अभिनेत्री आ मोडल छी, जे मुख्य रूपमे [[तेलुगु भाषा|तेलुगु]], [[तमिल भाषा|तमिल]], [[मलयालम भाषा|मलयालम]] आ [[कन्नड भाषा|कन्नड]] चलचित्रसभमे प्रदर्शित होएत अछि ।<ref name=autogenerated1>{{cite web|title=Catherine Tresa is truly multi-faceted|url=http://www.123telugu.com/mnews/catherine-tresa-is-truly-multi-faceted-hm.html|publisher=123telugu.com|accessdate=19 April 2013}}</ref><ref name=autogenerated2>{{cite web|title=Riding high|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3815986.ece|publisher=The Hindu|accessdate=7 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120927234518/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3815986.ece|archive-date=27 September 2012|dead-url=yes}}</ref>
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जड़ीसभ==
{{Commons category|Catherine Tresa|क्याथरीन टेरेसा}}
* {{IMDb name|id=5528429|name=क्याथरीन टेरेसा}}
{{DEFAULTSORT:Tresa, Catherine}}
[[श्रेणी:सन् १९८९ मे जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:तेलुगु चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:तमिल चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:मलयालम चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:कन्नड चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार दक्षिण विजेतासभ]]
31affgpcumqllmjbjtwb0diq4ui0a3g
नित्या मेनन
0
27522
280506
280093
2026-09-29T02:46:39Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280506
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = नित्या मेनन<br/>Nithya Menen
| image = Nithya Menen at the trailer launch of her film 'Mission Mangal'.jpg
| caption = मेनन एक कार्यक्रममे
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1988|04|08}}<ref>{{cite news |title=Nithya Menen Biography: Age, Height, Husband, Career, Movies, and Personal Life |url=https://hinduwire.com/nithya-menen-age-height-husband-career-movies-life |access-date=6 November 2024 |work=Hindu Wire |date=4 November 2024 |archive-date=7 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107184017/https://hinduwire.com/nithya-menen-age-height-husband-career-movies-life/ |dead-url=yes }}</ref>
| birth_place = [[बेङ्गलोर]], [[कर्नाटक]], [[भारत]]<ref name="newscrunch">{{Cite web |url=http://www.newscrunch.in/2016/09/melting-pot-india-i-am-not-kerala-kutti-kannada-my-mother-tongue-says-Kerwls-girl-nithya |title=Melting pot India: I am not a Kerala kutti, Kannada my mother tongue, says Bangalore girl Nithya Menon |archive-url=https://web.archive.org/web/20170815102819/http://www.newscrunch.in/2016/09/melting-pot-india-i-am-not-kerala-kutti-kannada-my-mother-tongue-says-bangalore-girl-nithya |archive-date=15 August 2017}}</ref>
| nationality = [[भारत]]
| occupation = [[अभिनेत्री]], [[पार्श्व गायिका]]
| height =
| yearsactive = २००५–वर्तमान
}}
'''नित्या मेनन'''<ref name="rediff1">{{cite web|url=http://tfpc.in/nithya-menon-latest-photos/|title=Nithya Menen Latest Photos|publisher=TFPC|date=17 April 2015|accessdate=17 April 2015|archive-date=17 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150417004021/http://tfpc.in/nithya-menon-latest-photos/|dead-url=yes}}</ref><ref name="rediff5">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-nithya-menen-on-ala-modalaindi/20110120.htm |title='I'm not inclined towards commercial cinema'|publisher=Rediff|date=20 January 2011 |accessdate=7 April 2011}}</ref><ref name="thehindu1">{{cite news |author=Narasimham, M. L. |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article528184.ece |title=Arts / Cinema : Charm of romantic comedies |work=The Hindu |date=22 July 2010 |accessdate=7 April 2011 |location=Chennai, India |archive-date=16 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110116153635/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article528184.ece |dead-url=yes}}</ref> एक भारतीय चलचित्र अभिनेत्री आ पार्श्व गायिका छी। ओ मुख्य रूप सँ [[कन्नड]], [[मलयालम]], [[तेलुगु भाषा|तेलुगु]] आ [[तमिल भाषा|तमिल]] चलचित्रसभमे अभिनय कएने छथि। नित्या अपन सशक्त अभिनय आ बहुआयामी पात्र निभाबऽ लेल प्रसिद्ध छथि। हुनका विभिन्न सम्मानसभ सँ सम्मानित कएल गेल अछि, जिनमे एकटा राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार, चारि टा फिल्मफेयर अवार्ड्स साउथ, दुई टा [[फिल्मफेयर अवार्ड दक्षिण|साउथ इंडियन इंटरनेशनल मूवी अवार्ड्स]] आ दुई टा [[नन्दी अवार्ड|नंदी अवार्ड्स]] शामिल अछि। <ref>{{cite news |title=Nithya Menen Biography: Age, Height, Husband, Career, Movies, and Personal Life |url=https://hinduwire.com/nithya-menen-age-height-husband-career-movies-life |access-date=6 November 2024 |work=Hindu Wire |date=4 November 2024 |archive-date=7 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107184017/https://hinduwire.com/nithya-menen-age-height-husband-career-movies-life/ |dead-url=yes }}</ref>
==प्रारम्भिक जीवन==
नित्या मेननक जन्म ८ अप्रैल १९८८ के दिन बेंगलुरु, भारतमे एक मलयाली परिवारमे भेल छल। हुनक माता-पिता बेंगलुरु मे बसबास करैत छथि। हुनक प्रारम्भिक शिक्षा पूर्ण प्रज्ञा स्कूल आ माउंट कार्मेल कॉलेज, बेंगलुरु सँ भेल छल। प्रारम्भमे ओ पाइलट बनबाक इच्छा रखैत छलीह, मुदा बादमे हुनका ई पेशा मन नहि परल, आ तखन हुनक रुचि फिल्म निर्माण दिश बढल। स्कूलमे प्रवेश परीक्षा देबाक समयमे हुनक भेंट बी. वी. नन्दिनी रेड्डीसँ भेल, जिनका हुनका अभिनय क्षेत्रमे जाएब लेल प्रेरित कएल। नित्या बहुभाषी छथि आ मलयालम, कन्नड, तेलुगु, तमिल, हिन्दी आ अंग्रेजी सहित कूल छैटा भाषा बजि सकैत छथि। अभिनेत्री अपन पासपोर्ट लेल सुविधा होए, ताहि हेतु "मेनन" उपनाम अपनौलनि। <ref>{{cite news |title=Nithya Menen Biography: Age, Height, Husband, Career, Movies, and Personal Life |url=https://hinduwire.com/nithya-menen-age-height-husband-career-movies-life |access-date=6 November 2024 |work=Hindu Wire |date=4 November 2024 |archive-date=7 November 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241107184017/https://hinduwire.com/nithya-menen-age-height-husband-career-movies-life/ |dead-url=yes }}</ref>
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जड़ीसभ==
{{commons category|Nithya Menen|नित्या मेनन}}
* {{IMDb name|3383930}}
{{DEFAULTSORT:Menen, Nithya}}
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:तमिल चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:तेलुगु चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:कन्नड चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:मलयालम चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:सन् १९८८ मे जन्म]]
[[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:हिन्दी टेलिभिजन अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीक लेल राष्ट्रिय चलचित्र पुरस्कार विजेतासभ]]
[[श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार दक्षिण विजेतासभ]]
[[श्रेणी:फिल्मफेयर पुरस्कार विजेतासभ]]
[[श्रेणी:भारतीय बाल अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:भारतीय टेलिभिजन अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:भारतीय वेब शृङ्खला अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:नन्दी पुरस्कार विजेतासभ]]
3pwgfm6ggh9bza1zz2lhtc3nvrblma1
इगा
0
27749
280484
274206
2026-09-29T00:30:48Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280484
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox film
| name = इगा <br/>Eega
| image = Eega-poster.jpg
| director = [[एसएस राजामौली]]
| producer = [[कोरापति रङ्गनाथ साई]] <small>'''(तेलुगु आ हिन्दी)'''</small><br />[[प्रसाद वारा पोतलुरी]] <small>'''(मात्र तमिल)'''</small>
| writer = [[एसएस राजामौली]]
| starring = [[सुदीप]]<br />[[नानी (अभिनेता)|नानी]]<br />[[सामन्था रूथ प्रभु]]
| music = [[एमएम कीरावणी]]
| cinematography = [[केके सेन्थिल कुमार]]
| editing = कोटागिरी वेङ्कटेश्वर राव
| studio = वाराही चलम चित्रम
| distributor = '''तेलुगु:-'''<br>सुरेश प्रोडक्शन्स<br>१४ रील्स एन्टरटेनमेन्ट<br /><ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/81778.html |title=Eega Overseas by 14 Reels through FICUS |work=IndiaGlitz |date=4 May 2012 |accessdate=१५ दिसम्बर २०१५ |archive-date=22 December 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222131833/http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/81778.html |dead-url=yes }}</ref><br />'''तमिल:-'''<br>पिविपी सिनेमाज<br>'''हिन्दी:-'''<br>रिलायन्स एन्टरटेनमेन्ट
| released = {{Film Date|df=yes|2012|07|06}}
| runtime = १३४ मिनेट
| country = भारत
| language = [[तेलुगु भाषा|तेलुगु]]<br />[[तमिल]]
| budget = {{INRConvert|265|m|year=2012}}<ref name="IBN Live Eega budget">{{cite web |url=http://ibnlive.in.com/news/naan-ee-will-the-animation-be-up-to-the-mark/269408-71.html |title=Naan Ee: Will the special effects be up to the mark? – South Cinema News – IBNLive |publisher=ibnlive.in.com |date=4 July 2012<!-- - at 05:07pm IST- --> |accessdate=14 August 2012 |archive-date=13 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140113204135/http://ibnlive.in.com/news/naan-ee-will-the-animation-be-up-to-the-mark/269408-71.html |dead-url=yes }}</ref>
| gross = {{INRConvert|1.25|b|year=2012}}<ref name=ECT>{{cite web|url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-09-13/news/33817001_1_pvp-ventures-deccan-chargers-financial-chronicle|title=DCHL bankruptcy threat: PVP Ventures in fray to buy IPL team Deccan Chargers|publisher=[[दि इकॉनोमिक टाइम्स]]|accessdate=13 September 2012<!-- -, 06:00AM IST- -->|archive-date=2016-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160405104617/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2012-09-13/news/33817001_1_pvp-ventures-deccan-chargers-financial-chronicle|url-status=dead}}</ref>
}}
'''इगा''' ({{lang-mai|मक्खी}}), सन् २०१२ मे बनल एक भारतीय [[चलचित्र]] छी जे मूल रूपसँ [[तेलुगु भाषा|तेलुगु]]मे बनल छल आ बादमे एकरा हिन्दीमे डब करि '''मक्खी''' नामसँ प्रदर्शित कएल गेल । <ref>http://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/article319632.ece {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304120723/http://www.newindianexpress.com/entertainment/telugu/article319632.ece |date=2016-03-04 }}?</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-andhrapradesh/eega-to-fly-across-1100-screens/article3604362.ece |title='Eega' to fly across 1,100 screens |author=Suresh Krishnamoorthy |publisher=[[द हिन्दू]] |date=<!-- -HYDERABAD, - -->5 July 2012 |accessdate=16 May 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://entertainment.oneindia.in/telugu/news/2013/sudeep-should-have-got-national-film-award-rajamouli-105703.html |title=Sudeep should have got a National Film Award: Rajamouli |author=Shekhar |publisher=entertainment.oneindia.in |date=<!-- -Tuesday, - -->19 March 2013<!-- -, 15:44 [IST]- --> |accessdate=16 May 2013 |archive-date=21 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921055928/http://entertainment.oneindia.in/telugu/news/2013/sudeep-should-have-got-national-film-award-rajamouli-105703.html |dead-url=yes }}</ref> चलचित्रक निर्देशन एसएस राजामौली केनए अछि ।
<ref>{{cite news |author=Suresh Krishnamoorthy |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article3619276.ece |title=Cities / Hyderabad : With technology, 'Eega' takes wings |publisher=द हिन्दू |access-date=2017-08-24 |archive-date=2016-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160114100636/http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article3619276.ece |dead-url=yes }}</ref>
==निर्माण==
==पात्रसभ==
* [[सुदीप]]
* [[नानी (अभिनेता)|नानी]]
* [[सामन्था रूथ प्रभु]]
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:तेलुगु भाषाक चलचित्रसभ]]
[[श्रेणी:तेलुगु चलचित्रसभ]]
l57e74hfn85dfo7lo7j4btf8z14qz6c
विजय सेतुपति
0
28186
280524
245871
2026-09-29T05:04:12Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280524
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = विजय सेतुपति<br/>Vijay Sethupathi
| image = Vijay Sethupathi at Dharmadurai Audio launch.jpg
| caption = विजय सेतुपति एक समारोहमे
| native_name = விஜய குருநாத சேதுபதி
| native_name_lang = तमिल
| birth_name = विजय गुरूनाथ सेतुपति
| birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1978|01|16}}
| birth_place = [[राजपालयम]], [[तमिलनाडु]], [[भारत]]
| nationality = भारतीय
| other_names = मक्कल सेल्वन
| alma_mater = धनराज बैध जैन कलेज (डीबी जैन कलेज), [[थुरैपक्कम]], [[चेन्नई]] <small>([[व्यस्थापन स्नातक]])</small>
| occupation = {{flatlist|
* चलचित्र अभिनेता
* [[चलचित्र निर्माता|निर्माता]]
* [[पटकथा लेखक]]
* [[पार्श्व गायक]]
* [[गीतकार]]
}}
| yearsactive = २००४–वर्तमान <ref name="indiatimes1">{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-17/news-interviews/35867844_1_tamil-films-short-films-film-institute |title=I was rejected even for the role of a junior artist |work=The Times of India |date=17 December 2012 |access-date=2017-10-10 |archive-date=2013-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131231001142/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-17/news-interviews/35867844_1_tamil-films-short-films-film-institute |dead-url=yes }}</ref>
| spouse = जेसी (२००३-वर्तमान)
| children = {{unbulleted list|सूर्य|श्रीजा}}
| parents = {{unbulleted list|कालीमुथु (बुबा)|सरस्वती (आमा)}}
}}
'''विजय गुरूनाथ सेतुपति''' (जन्म १६ जनवरी १९७८) एक भारतीय चलचित्र अभिनेता, निर्माता, गीतकार आ संवाद लेखक छी जे [[तमिल भाषा|तमिल]] चलचित्रसभमे अभिनय करैत अछि ।<ref name="Sethupathi Tamil actor">{{cite web|author=SUDHIR SRINIVASAN|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/actor-vijay-sethupathi-on-his-recent-films/article8261284.ece|title='Facebook affected me as a human'|work=The Hindu|date=29 June 2016|access-date=10 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226121141/https://www.thehindu.com/features/cinema/actor-vijay-sethupathi-on-his-recent-films/article8261284.ece|archive-date=26 December 2018|dead-url=yes}}</ref>
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
* {{IMDb name|id=4043111}}
* {{Facebook|VijaySethupathi.Official|विजय सेतुपति}}
{{DEFAULTSORT:Sethupathi, Vijay}}
[[श्रेणी:सन् १९७८ मे जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेतासभ]]
[[श्रेणी:तमिल चलचित्र अभिनेतासभ]]
gbot8xk0amtrjw73t0b12v599s51rey
मैसूर महल
0
28390
280517
245555
2026-09-29T04:18:31Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280517
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox building
| name = मैसूर महल<br>Mysore Palace
| image = Mysorepalace.jpg
| caption = मैसूर महल
| location = भितर मैसूर
| location_town = [[मैसूर]]
| location_country = भारत
| coordinates = {{coord|12.3039|76.6547|region:IN-KA|display=inline}}
| start_date = १८९७
| completion_date = १९१२
| architect = [[हेनरी इर्विन]]
| owner = महरानी प्रमोदा देवी वाडियार
| website = https://mysorepalace.gov.in
| map_type = Karnataka
| map_caption = कर्नाटकमे स्थान
| architectural_style = भारतीय
| current_tenants = कर्नाटक सरकार
| designations = मैसूरक महराजासभक शाही स्थान
}}
'''मैसूर महल''' या '''अम्बा विलास महल''' [[भारत]]क दक्षिणमे अवस्थित [[कर्नाटक]] राज्यक [[मैसूर]]क एक ऐतिहासिक महल आ शाही निवास छी । ई [[वाडियार वंश]]क आधिकारिक निवासस्थान आ [[मैसूर राज्य]]क स्थान छी । ई राजमहल मैसूर शहरक मध्य भाग आ [[चामुण्डी पहाड़]]क पश्चिममे अवस्थित अछि । मैसूरक सामान्यतया महलसभक शहर कहल जाइत अछि कियाकी एतय मैसुर महल सहित सात टा आओरो महल अछि ।
अखन स्थापित महल रहल स्थानके वास्तविक रूपमे '''पुरागिरी''' कहल जाइत छल आ अखन वर्तमानमे एकरा पुरान किला कहल जाइत अछि । [[यदुराय वाडियार|यदुवाय]] १४हम शताब्दीमे पहिल बेर पुरान किलाक भितरमे एकटा महल बनेलक जकरा बहुतेक बेर ध्वस्त आ पुनर्निर्माण कएल गेल छल । ई राजमहल चन्दनक लकड़ीसँ बनल छल । एक दुर्घटनामे ई राजमहलकें बहुत क्षति भेल जकर बाद ई दोसर महल बनाएल गेल । पुरान महल बादमे ठीक कएल गेल जतय अखन सङ्ग्रहालय अछि । वर्तमान संरचनाक निर्माण सन् १८९७ आ सन् १९१२ मे भेल अछि ।
भारतमे [[ताज महल]]क बाद मैसूर महलमे पर्यटकक आवागमन अत्यधिक अछि । ई महल एक वर्षमे ६० लाख लोकद्वारा भ्रमण कएल जाइत अछि ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/is-tourism-stagnating-mysore/article5935949.ece|title=Tourism in Mysore|date=22 April 2014}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==संरचना निर्माण==
अन्तिम महल जे अखन पुरान महल वा चन्दन महलक रूपमे जानल जाइत अछि सन् १८९६ कें [[दशहरा]] पावनिमे जलि कें राख भऽ गेल । महराजा [[कृष्णराजा वाडिया चतुर्थ]] आ हुनकर माता महरानी केम्पा नानजम्मानी देवी, ब्रिटिस वास्तुकार [[हेनरी इर्विन]]के नव महल निर्माणक जिम्मा सौंपलक ।<ref>{{cite web |url=http://mysore.nic.in/tourism_palace.htm |title=Maharaja's Palace |author= |date= |work= |publisher=Mysore District |accessdate=2014-02-17}}</ref> नव महल निर्माणक समयमे शाही परिवार नजदिकक [[जगनमोहन महल]]मे आवसित भेल छल । महल निर्माणक कूल लागत भारतीय रुपैया ४१,४७,९१३ (अमेरिकी डलर ४० मिलियन) लागल छल आ निर्माण समाप्ति सन् १९१२ मे भेल छल ।<ref>{{cite news|url=http://www.deccanherald.com/content/196891/F|title= Mysore palace will complete 100 years next year|date=|work=[[Deccan Herald]]}}</ref>
==स्थापत्य==
गोम्बे थोट्टीक आगा सात तोप राखल गेल अछि । एकरा प्रत्येक वर्ष दशहराक आरम्भ आ समापनक मौका पर दागल जाइत अछि । महलक मध्यमे पहुँचैक लेल गजद्वारसँ भऽ जाइ पडैत अछि । ओ कल्याण मण्डप अर्थात विवाह मण्डप छी । ओकर छत रङ्गीन सिशाक बनल अछि आ फर्श पर चमकदार पत्थरक टुकड़ा लगल अछि । कहल जाइत अछि कि फर्श पर लगल पत्थरसभ [[इङ्ल्यान्ड]]सँ मगाएल गेल अछि ।
दोसर महलसभक जका एतय सेहो राजासभक लेल दीवान-ए-खास आ आम लोकसभक लेल दीवान-ए-आम अछि । एतय बहुत रास कक्ष अछि जहिमे चित्र आ राजसी हथियार रखल गेल अछि । राजसी पोशाकसभ, आभूषण, तुन (महोगनी) कऽ लकड़ीक बारीक नक्काशी भेल पैग-पैग फाटकसभ आ छतसभमे लगल झाड़-फानूस महलक शोभामे चारि चांद लगवैत अछि । दशहरामे २०० किलो शुद्ध सोनाक बनल राजसिंहासनक प्रदर्शनी लगैत अछि । किछ लोकसभक माननाए अछि की ई पाण्डवक जमानाक छी ।
{{-}}
==चित्र दीर्घा==
<gallery mode="packed-hover">
File:Mysore palace detailed architecture.JPG|मैसूर महल वास्तु संरचना विवरण
File:Mysore palace gate.jpg|मैसूर महल फाटक
File:Mysore Palace south gate view.jpg|दक्षिण फाटक सँ मैसूर महल
File:Mysore palace 10.jpg|अम्बा विलास महल
File:Mysore palace 11.jpg|मैसूर महल उत्तर फाटक
File:Mysore Palace Blue Hour 27122014.jpg|भोरु पहड़मे (ब्ल्यु आवर) मैसूर महल
File:Mysore palace 15.jpg|मैसूर महलक प्रकाश
File:Mysore palace illuminated.jpg|साँझ समयमे मैसूर महल
File:Mysore palace front view 001.jpg|महान मैसूर महल
File:Mysore 1 48.jpg|रात्रि कालमे मैसूर महल
</gallery>
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
{{commons category|Mysore Palace|मैसूर महल}}
* [http://www.mysorepalace.gov.in Official Virtual Tour website of Mysore Palace] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120401044533/http://www.mysorepalace.gov.in/ |date=2012-04-01 }}
* [http://www.themysorepalace.com Mysore Palace]
[[श्रेणी:भारतक शाही महलसभ]]
cxsqo2r4ndo03xj59tw9loxjwtd32ih
सामान आ सेवा कर (भारत)
0
28414
280531
156982
2026-09-29T05:27:02Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280531
wikitext
text/x-wiki
सामान आ सेवा कर (जीएसटी) एक अप्रत्यक्ष कर छी, जे १ जुलाई २०१७ मे भारतमे पेश कएल गेल छल आ पूरे भारतमे लागू कएल गेल छल जे केन्द्रीय आ राज्य सरकारसभद्वारा लगाएल गेल अनेकौं क्यासकेड करसभके बदलैत छल।<ref>{{Cite act|title=THE CONSTITUTION (ONE HUNDRED AND FIRST AMENDMENT) ACT, 2016|type=Amendment|number=101|date=September 8, 2016|url=http://lawmin.nic.in/ld/The%20Constitution%20(One%20Hundred%20and%20First%20Amendment)%20Act,%202016.pdf|accessdate=30 June 2016}}</ref>जीएसटी संविधान १२२अम संशोधन कानून विधेयकके पारित होमएके बाद संविधान (एक सय आ पहिल संशोधन) अधिनियम २०१७ के रूपमे पेश कएल गेल छल, जीएसटी परिषदद्वारा शासित अछी आ एकर अध्यक्ष भारतके वित्त मन्त्री छी। जीएसटीके अन्तर्गत सामान आ सेवासभ पर निम्न दरसभ ०%, ५%, १२%, १८% आ २८% कर लगाएल गेल अछी।<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/resources/all-your-queries-on-gst-answered/article14585151.ece1|title=All your queries on GST answered|work=The Hindu|access-date=2017-06-30|language=en}}</ref>अधिक महग आ अर्ध महग पत्थरसभ पर ०.२५% के एक विशेष दर आ सोना पर ३% के दर अछी।<ref>{{citation |title=GST: Cars, durables face 28% rate; luxury vehicles to attract 15% cess |url=http://www.business-standard.com/article/economy-policy/gst-cars-durables-face-28-rate-luxury-vehicles-to-attract-15-cess-117051801446_1.html |work=[[Business Standard]] |date=18 May 2017 }}</ref><ref name="Hindu1">{{cite news|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/film-theatres-in-tamil-nadu-to-begin-indefinite-strike-against-gst/article19198118.ece|title=Film theatres in Tamil Nadu to begin indefinite strike against GST|date=2 July 2017|accessdate=3 July 2017|publisher=The Hindu|archive-date=29 December 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229215549/https://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/film-theatres-in-tamil-nadu-to-begin-indefinite-strike-against-gst/article19198118.ece|dead-url=yes}}</ref>एकर अलावा २८% जीएसटी के ऊपर २२% या अन्य दरसभक एक सेट ठण्डा पेय पदार्थ, लक्जरी कारसभ आ तम्बाकू उत्पादसभ जेहन किछ वस्तुसभ पर लागू होएत अछी। जीएसटी अप्रत्यक्ष करसभके एकीकृत कर के साथ बदलि देल गेल आ एही लेल देशक २ ट्रिलियन डलरक अर्थव्यवस्थाक नाटकीय रूपसँ नव आकार दै के लेल सेट कएल गेल।<ref>{{citation|title=Goods and Services Tax: History of India’s biggest tax reform and people who made it possible|date=29 Jun 2017|url=http://www.indiatvnews.com/business/india-goods-and-services-tax-history-of-india-s-biggest-tax-reform-and-people-who-made-it-possible-388702|work=[[India TV]]}}</ref><ref>{{citation|title=GST: Meet the men behind India's biggest tax reform that's been in making for 17 years|date=June 29, 2017|url=http://indiatoday.intoday.in/story/goods-and-services-gst-reformers-atal-bihari-asim-dasgupta-chidambaram-arun-jaitley/1/989930.html|work=[[India Today]]}}</ref>
==इतिहास==
भारतक अप्रत्यक्ष कर शासनके सुधार प्रक्रिया १९८६ मे राजीव गान्धीक सरकारके वित्त मन्त्री विश्वनाथ प्रताप सिंह, संशोधित मूल्यमे वृद्धि कर (एमओडीभीएटी) के शुरुवातक साथ शुरू केने छल। एकर बाद, पी. बी. नरसिम्हा रावके तत्कालीन वित्त मन्त्री मनमोहन सिंह, राज्य स्तर पर भ्यालु एडेड ट्याक्स पर शीघ्र चर्चा शुरू केलक।<ref>{{citation|title=Looking back at GST’s journey: How an idea is now near reality|date=31 March 2017|url=http://indianexpress.com/article/explained/looking-back-at-gsts-journey-how-an-idea-is-now-near-reality-arun-jaitley-4593103/|work=[[Indian Express]]}}</ref>
===शुभारम्भ===
सामान आ सेवा कर, १ जुलाई २०१७ मे भारतक राष्ट्रपति, प्रणव मुखर्जी आ भारतक प्रधानमन्त्री [[नरेन्द्र मोदी]] शुरू केने छल। संसदक केन्द्रीय हलमे आयोजित संसदक दुनु सदनसभके एक ऐतिहासिक मध्यरात्रि (३० जून सँ १ जुलाई) सत्रक शुभारम्भ कएल गेल छल।
==कराधान योजना==
===करसभक समापन===
===जीएसटीमे एचएसएन कोड===
एचएसएन (नामकरण प्रणालीक समाहित सिस्टम) सीजीएसटी नियमसभक अनुसार विभिन्न उत्पादसभ पर जीएसटीक लागू दरके पहिचान करैके लेल ६ अंकके कोड छी।
===दरसभ===
==सामान आ सेवा कर नेटवर्क (जीएसटीएन)==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
==एहो सभ देखी==
* [[सामान आ सेवा कर (अस्ट्रेलिया)]]
* [[सामान आ सेवा कर (क्यानाडा)]]
* [[सामान आ सेवा कर (सिंगापुर)]]
* [[सामान आ सेवा कर (हंगकंग)]]
* [[सामान आ सेवा कर (मलेशिया)]]
[[श्रेणी:भारत]]
[[श्रेणी:भारतक इतिहास]]
7z1f367syuatl3qeiokecof2jh93ean
लक्ष्मी मेनन (अभिनेत्री)
0
28920
280521
215516
2026-09-29T04:50:45Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280521
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
|name = लक्ष्मी मेनन<br/>Lakshmi Menon
|image = Lakshmi Menon at 60th South Filmfare Awards 2013.jpg
|caption = ६० हम दक्षिण फिल्मफेयर पुरस्कार २०१३ मे लक्ष्मी मेनन
|birth_name =
|birth_date = {{birth date and age|df=yes|1996|05|19}}<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/lakshmi-menon-celebrates-her-17th-b-day-news-tamil-nfujxAegifj.html |title=Lakshmi Menon celebrates her 17th b'day! |publisher=Sify.com |date=20 May 2013 |accessdate=10 May 2014}}</ref>
|birth_place = [[कोच्चि]], [[केरल]], [[भारत]]
|years active = २०१२–वर्तमान
|occupation = अभिनेत्री, नर्तक, गायिका, मोडल
|height = <!-- Must be supported by a reliable source -->
|Spouse =
| nationality = {{IND}}
}}
'''लक्ष्मी मेनन''' (जन्म १९ मई १९९६) एक भारतीय चलचित्र अभिनेत्री आ गायिका छी, जो मुख्य रूपसँ किछ मलयालम चलचित्रसभक साथ [[तमिल सिनेमा|तमिल]] चलचित्रसभमे दिखाई देने अछि ।<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3874124.ece|title=The S Man|last=|date=1 October 2011|work=[[The Hindu]]|accessdate=21 September 2012|archive-date=16 September 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120916200604/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article3874124.ece|dead-url=yes}}</ref>
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
*{{IMDb name|id=5068044|name=लक्ष्मी मेनन}}
* {{facebook|LakshmiMenon}}
* {{Twitter}}
{{DEFAULTSORT:Menon, Lakshmi}}
[[श्रेणी:सन् १९९६ मे जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:तमिल चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:मलयालम चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
2pzqd1633og6fdman4vhp6nipw5c70r
अश्विनी पोनप्पा
0
29436
280482
277870
2026-09-29T00:12:19Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280482
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox badminton player
| name = अश्विनी पोनप्पा
| image = Ashwini Ponnappa.jpg
| size =
| caption =
| nickname =
| birth_name = अश्विनी पोनप्पा
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|१९८९|१९|१८}}
| birth_place = [[बेङ्गलोर]], [[कर्नाटक]], [[भारत]]
| residence = [[हैदराबाद]], [[भारत]]
| death_place =
| height = {{height|ft=5|in=5}}
| weight = ५८ kg
| event = Women's Doubles
| country = [[भारत]]
| years_active = २००७–वर्तमान
| handedness = दाहिने
| coach =
| highest_ranking = १३
| date_of_highest_ranking = २५ जुन २०१०
| current_ranking = ३२
| date_of_current_ranking = १२ जुन २०१४
| played =२
| titles =
2014
|Li-Ning Thomas and Uber cups
|win = २
|loss = ०
| medal_templates =
{{MedalCountry|{{IND}}}}
{{MedalSport | महिला [[ब्याडमिन्टन]]}}
{{MedalCompetition|[[वर्ल्ड चैम्पियनशिप|वर्ल्ड चैम्पियनशिप]]}}
{{MedalBronze |[[२०११ वर्ल्ड चैम्पियनशिप|२०११ लन्डन]]|[[२०११ विमिन डब्लस|विमिन डब्लस]]}}
{{MedalCompetition|[[कमनवेल्थ गेम्स]]}}
{{MedalGold | [[२०१० कमनवेल्थ गेम्स|२०१० दिल्ली]] | [[२०१० कमनवेल्थ गेम्स|विमिन डब्लस]]}}
{{MedalSilver | २०१० दिल्ली | [[२०१० कमनवेल्थ गेम्स|विमिन डब्लस|मिक्स टिम]]}}
{{MedalSilver | [[२०१४ कमनवेल्थ गेम्स|२०१४ ग्लासगो]] | [[२०१४ कमनवेल्थ गेम्स|विमिन डब्लस]]}}
{{MedalCompetition|[[Uber Cup]]}}
{{MedalBronze|[[२०१४ थोमस र अबर कप|२०१४ नयाँ दिल्ली]]|[[२०१४ थोमस र अबर कप|टिम]]}}
| bwf_id = F3875CB7-E471-43E6-85AB-E5491472A119
}}
'''अश्विनी पोनप्पा''' ({{lang-kn|ಅಶ್ವಿನಿ ಪೊನ್ನಪ್ಪ}}; जन्म: १८ सितम्बर १९८९) एक भारतीय [[ब्याडमिन्टन]] खेलाडी छथि । [[ग्लासगो]] मे आयोजित कमनवेल्थ गेम्स २०१४ मे रजत पदक जितल छलिन ।<ref>{{Cite web |url=http://results.cwgdelhi2010.org/en/Participant.mvc/ParticipantInfo/aef40fe9-5c6a-4fb1-97a9-bc18d7594702 |title=Archive copy |access-date=2017-12-23 |archive-date=2010-10-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101013012506/http://results.cwgdelhi2010.org/en/Participant.mvc/ParticipantInfo/aef40fe9-5c6a-4fb1-97a9-bc18d7594702 |url-status=dead }}</ref><ref>http://www.sportskeeda.com/2010/09/16/commonwealth-games-badminton-interview-with-ashwini-ponnappa/</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.badmintonindia.org/frmPlProfileDet.aspx?pId=2 |title=Archive copy |access-date=2017-12-23 |archive-date=2011-08-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110829022255/http://www.badmintonindia.org/frmPlProfileDet.aspx?pId=2 |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite news|last=Rao|first=Rakesh|title=Saina wins singles gold|url=http://www.thehindu.com/sport/article830304.ece|accessdate=15 अक्टूबर 2010|newspaper=The Hindu|date=14 अक्टूबर 2010|archive-date=2010-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20101017040632/http://www.thehindu.com/sport/article830304.ece|dead-url=yes}}</ref>
२०१० कमनवेल्थमा [[ज्वाला गुट्टा]] सग गोल्ड मेडल जित्न सफल भेल ओ खेलाडी ने वी. दीजू डंग जोडी बना सेहो मेडल्स जितल अछि । ओ डब्लस इवेन्टमे नैशनल बैडमिंटन चैम्पियनशिप २००६ आ २००७ मे लगातार दुई बेर जितल अछि ।<ref>{{cite news| url= http://blogs.bettor.com/2012-London-Olympics-A-severe-blow-for-Jwala-Gutta,-Ashwini-Ponnappa-in-group-stage-a175561| title= Jwala Gutta-Ashwini Ponappa lose Olympic opener| date= 29 जुलाई 2012| access-date= 2017-12-23| archive-date= 2012-09-02| archive-url= https://web.archive.org/web/20120902031716/http://blogs.bettor.com/2012-London-Olympics-A-severe-blow-for-Jwala-Gutta,-Ashwini-Ponnappa-in-group-stage-a175561| dead-url= yes}}</ref><ref name="Jwala-Ashwini too keep hopes alive">http://www.dnaindia.com/sport/report_olympics-2012-saina-reaches-pre-quarters-jwala-ashwini-too-keep-hopes-alive_1722098</ref><ref>http://www.tournamentsoftware.com/profile/selectheadtohead.aspx?id=F3875CB7-E471-43E6-85AB-E5491472A119</ref>
==प्रारम्भिक जीवन==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
==एहो सभ देखी==
[[श्रेणी:जीवनी]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:खेलाडी]]
b2r7gssezixuhldk76y7s3kfx7qsta1
उत्तर कोरिया
0
30067
280486
280419
2026-09-29T00:36:42Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280486
wikitext
text/x-wiki
{{Featured article}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = {{nowrap|प्रजातान्त्रिक जनवादी गणतन्त्र कोरिया}}<br />{{lang|ko|조선민주주의인민공화국}}<br />{{lang|en|Democratic People's Republic of Korea}}
| common_name = उत्तर कोरिया
| image_flag = Flag of North Korea.svg
| image_coat = Coat of Arms of North Korea.svg
| symbol_type = प्रतीक
| national_anthem = {{unbulleted list|"[[:en:Aegukka|ऐगुक्का]]"|{{small|{{lang-ko|애국가}}, ''देशभक्ति गीत''}}
}}<center></center>
| image_map = Democratic People's Republic of Korea (orthographic projection).svg
| map_caption = उत्तर कोरियाद्वारा नियन्त्रित क्षेत्र गाढा हरियरमे; उत्तर कोरियाद्वारा दावी कएल गेल मुदा अनियन्त्रित क्षेत्र हलका हरियरमे
| capital = [[प्योङयाङ]]
| largest_city = राजधानी
| coordinates = {{Coord|39|2|N|125|45|E|type:city}}
| official_languages = [[कोरियाली भाषा|कोरियाली]]<ref name="Minahan2014">{{cite book|last=Minahan|first=James B.|title=Ethnic Groups of North, East, and Central Asia: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=oZCOAwAAQBAJ&pg=PA147|year=2014|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara|isbn=978-1-61069-018-8|page=147}}</ref>
| languages_type = [[आधिकारिक लिपि]]
| languages = [[चोहोन हुल]]<ref name="AltonChidley2013">{{cite book|last1=Alton|first1=David|last2=Chidley|first2=Rob|title=Building Bridges: Is There Hope for North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=eTWqpOOXI_QC&pg=PA89|year=2013|publisher=Lion Books|location=Oxford|isbn=978-0-7459-5598-8|page=89}}</ref>
| demonym = {{hlist |[[Demographics of North Korea|North Korean]] |[[Koreans|Korean]]}}
| government_type = [[जुचे]] [[समाजवादी गणतन्त्र]], [[एकल दल]] [[वामपन्थी राज्य]] (''[[de facto]]'')<!--Do not change without consensus. See Talk page and its archives.--><ref>{{cite book|title=Britannica Book of the Year 2014|chapter-url=https://books.google.com/books?id=LccRAwAAQBAJ&pg=PA642|year=2014|publisher=Encyclopedia Britannica, Inc.|location=London|isbn=978-1-62513-171-3|page=642|chapter=Korea, North}}</ref>
| leader_name1 = [[किम जोङ्ग उन]]<ref group="n" name="aaa"/>
| leader_name2 = [[किम योङ्ग नाम]]<ref group="n" name="bbb"/>
| leader_name3 = [[Choe Ryong-hae]]
| leader_name4 =
| leader_name5 =
| leader_title1 = {{nowrap|[[उत्तर कोरियाक नेतासभक सूची|सर्वोच्च नेता]]}}
| leader_title2 = {{nowrap|[[उत्तर कोरियाक सभामुखसभक सूची|सभाक<br/> मुख्य]]}}
| ethnic_groups =
| ethnic_groups_year =
| leader_title3 = [[कोरियन पिपल्स आर्मीक आम राजनीतिक ब्युरो|आर्मी जनरल राजनीतिक ब्युरो]]क निर्देशक
| leader_title4 =
| leader_title5 =
| legislature = सर्वोच्च आम सभा
| sovereignty_type = स्थापना
| established_event1 = प्रथम वंश
| established_date1 = इशा पूर्व १९४
| established_event2 = तीन राजवंश
| established_date2 = इशा पूर्व १८
| established_event3 = उत्तर-दक्षिण राजवंश
| established_date3 = ६९८
| established_event4 = एकल वंश
| established_date4 = ९१८
| established_event5 = जापानद्वारा शासन
| established_date5 = २९ अगस्त १९१०
| established_event6 = जापानद्वारा स्वतन्त्रता
| established_date6 = १५ अगस्त १९४५
| established_event7 = उत्तर कोरियाक प्रान्तीय लोक समितिक गठन
| established_date7 = ८ फरबरी १९४६
| established_event8 = प्रजगको
| established_date8 = ९ सितम्बर १९४८
| established_event9 = चिनियाँ हस्तान्तरण
| established_date9 = अक्टुबर १९५८
| established_event10 = जुचे प्रेरणा लागु
| established_date10 = २७ दिसम्बर १९७२
| established_event11 = वर्तमान संविधान
| established_date11 = २९ जुन २०१६
| area_km2 = 120,540
| area_sq_mi = 46,528
| area_rank = ९७हम<!--Demographic Yearbook--><!-- Area rank should match List of countries and dependencies by area -->
| area_footnote = <ref name="unstats08">{{Cite journal|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf#page=5|title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density|publisher=United Nations Statistics Division|year=2012|accessdate=29 November 2014|page=5}}</ref>
| percent_water = ४.८७
| population_estimate_year = {{UN_Population|Year}}
| population_estimate = {{UN_Population|Dem. People's Republic of Korea}}{{UN_Population|ref}}
| population_estimate_rank = ४८हम
| population_census_year = २००८
| population_census = 24052231<ref>{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/Final%20national%20census%20report.pdf#20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100331091148/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/North_Korea/Final%20national%20census%20report.pdf |archive-date=31 March 2010 |page=14 |title=DPR Korea 2008 Population Census National Report |year=2009 |publisher=DPRK Central Bureau of Statistics |accessdate=19 February 2011 |location=Pyongyang |deadurl=yes |df= }}</ref>
| population_density_km2 = 198.3
| population_density_sq_mi = 513.8
| population_density_rank = ६३हम
| GDP_PPP = $४० विलयन<ref name="CIAGDP(PPP)">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2001.html#kn |title=GDP (PPP) Field listing |publisher=[[CIA World Factbook]] |accessdate=31 May 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140625150555/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2001.html |archivedate=25 June 2014 }}</ref>
| GDP_PPP_year = २०१४
| GDP_PPP_rank =
| GDP_PPP_per_capita = $१,८००<ref name="CIAGDP(PPP)Capita">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2004.html#kn |title=GDP (PPP) per capita Field listing |publisher=[[CIA World Factbook]] |accessdate=31 May 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140625151025/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2004.html |archivedate=25 June 2014 }}</ref>
| GDP_PPP_per_capita_rank =
| GDP_nominal = $२५ बिलियन<ref name="unsd">{{cite web|url=http://unstats.un.org/unsd/snaama/selbasicFast.asp |title=National Accounts Main Aggregate Database |publisher=[[United Nations Statistics Division]] |date=December 2012 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160205025204/http://unstats.un.org/unsd/snaama/selbasicFast.asp |archivedate=5 February 2016 }}</ref><ref name="nkeconwatch.com">{{cite web|url=http://www.nkeconwatch.com/category/statistics/gdp-statistics/ |title=Archived copy |accessdate=2017-02-09 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170108045819/http://www.nkeconwatch.com/category/statistics/gdp-statistics/ |archivedate=8 January 2017 }} Hyundai Research Institute (South Korea)</ref>
| GDP_nominal_year = २०१५
| GDP_nominal_rank =
| GDP_nominal_per_capita = $१,०००<ref name="nkeconwatch.com"/>
| GDP_nominal_per_capita_rank =
| currency = [[उत्तर कोरियाली वोन]] (₩)
| currency_code = KPW
| time_zone = [[प्योङयाङ समय]]<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/08/07/northkorea-time-idINKCN0QC04C20150807 |title=Turning back the clock – North Korea creates Pyongyang Standard Time |agency=Reuters |date=6 August 2015 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151016015037/http://www.reuters.com/article/2015/08/07/northkorea-time-idINKCN0QC04C20150807 |archivedate=16 October 2015 }}</ref>
| utc_offset = +८:३०
| utc_offset_DST =
| DST_note =
| time_zone_DST =
| antipodes =
| date_format = {{unbulleted list |yy, yyyy년 mm월 dd일 |yy, yyyy/mm/dd {{resize|75%|([[जुचे क्यालेन्डर|सन्–१९११]]{{\}}[[एन्नो डोमिनी|सन्]])}}}}
| drives_on = दहिना
| calling_code = +८५०<ref name="CIATelephone">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2124.html#kn |title=Telephone System Field Listing |publisher=CIA The World Factbook |accessdate=17 June 2014 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140625143457/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2124.html |archivedate=25 June 2014 }}</ref>
| iso3166code =
| area_magnitude = 1 E11
| cctld = [[:en:.kp|.kp]]<ref name="Hersher2016">{{cite news|last1=Hersher |first1=Rebecca |title=North Korea Accidentally Reveals It Only Has 28 Websites |url=http://www.npr.org/sections/thetwo-way/2016/09/21/494902997/north-korea-accidentally-reveals-it-only-has-28-websites |accessdate=22 September 2016 |agency=NPR |date=21 September 2016 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160922004655/http://www.npr.org/sections/thetwo-way/2016/09/21/494902997/north-korea-accidentally-reveals-it-only-has-28-websites |archivedate=22 September 2016 }}</ref>
}}
'''उत्तर कोरिया,''' आधिकारिक रूपसँ '''प्रजातान्त्रिक जनवादी गणतन्त्र कोरिया''' (हङ्गुल: 조선 민주주의 인민 공화국, हाञ्जा:朝鲜民主主义人民共和国) पूर्वी एसियामे कोरिया प्रायद्वीपक उत्तरमे बसल एक देश छी । देशक राजधानी आ सभसँ पैग शहर [[प्योङयाङ]] छी । कोरिया प्रायद्वीपक ३८अम समानान्तर पर बनाएल गेल [[कोरियाली सैन्यविहीन क्षेत्र]] उत्तर कोरिया आ [[दक्षिण कोरिया]]क बीच विभाजन रेखाक रूपमे काज करैत अछि । अमनोक नदी आ तुमेन नदी उत्तर कोरिया आ [[जनबादी गणतन्त्र चीन|चीन]]क बीच सीमाक निर्धारण करैत अछि, ओतय अती उत्तर-पूर्वी छोर पर तुमेन नदीक एक शाखा [[रूस]]क साथ सीमा बनबैत अछि ।
सन् १९१० मे, [[कोरिया साम्राज्य]] पर [[जापान]]द्वारा कब्जा करि लेल गेल छल । सन् १९४५ मे [[द्वितीय विश्वयुद्ध]]क अन्तमे जापानी आत्मसमर्पणक बाद, कोरियाकें [[संयुक्त राज्य]] आ [[सोभियत सङ्घ]]द्वारा दुई क्षेत्रसभमे विभाजित करि देल गेल, जतय एकर उत्तरी क्षेत्र पर सोभियत सङ्घ तथा दक्षिण क्षेत्र पर [[अमेरिका]]द्वारा कब्जा करि लेल गेल । एकर [[कोरियाली पुनर्मिलन|एकीकरण]] पर बातचीत विफल रहल, आ सन् १९४८ मे, दुनू क्षेत्रसभ पर अगल-बगल देश आ सरकार: उत्तरमे समाजवादी प्रजातान्त्रिक जनवादी कोरिया, आ दक्षिणमे पूंजीवादी गणतन्त्र कोरिया बनि गेल । दुनू देशक बीच एक [[कोरियाली युद्ध|युद्ध (१९५०-१९५३)]] सेहो भऽ गेल अछि । [[कोरियाली युद्धविधि समझौता]]सँ युद्धविराम तँ भेल, मुदा दुनू देशक बीच शान्ति समझौता पर हस्ताक्षर नै कएल गेल ।<ref>{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,528320,00.html|title=गुरिल्ला वार क्षमताओं को बढ़ाता नार्थ कोरिया :यू.एस|agency=Associated Press|date=23 June 2009|publisher=FOX News Network, LLC|accessdate=4 July 2009|archive-date=27 June 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090627213353/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C528320%2C00.html|dead-url=yes}}</ref>
उत्तर कोरिया आधिकारिक तौर पर अपना आपकें आत्मनिर्भर [[समाजवाद|समाजवादी राज्य]]क रूपमे दर्शावैत अछि ।<ref>{{cite book|postscript= Amended and supplemented on 1 April, Juche 102 (2013), at the Seventh Session of the Twelfth Supreme People's Assembly. |title=Socialist Constitution of the Democratic People's Republic of Korea |url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?4+4047#.pdf |year=2014 |publisher=Foreign Languages Publishing House |location=Pyongyang |isbn=978-9946-0-1099-1 |page=1 |chapter=Preamble}}</ref> आ औपचारिक रूपसँ चुनाव सेहो कएल जाइत अछि । ओना तँ आलोचक एकरा [[तानाशाही|अधिनायकवादी तानाशाही]]कें रूप मानैत अछि, किया की एहि ठामक सत्ता पर किम इल-सुङ आ हुनकर परिवारक लोकसभक अधिपत्य अछि । बहुतेक अन्तर्राष्ट्रिय सङ्गठनसभक अनुसार उत्तर कोरियामे मानवाधिकार उल्लङ्घनक समकालीन दुनियामे कोनो समानान्तर नै अछि ।<ref>{{citation|title=Report of the Commission of Inquiry on Human Rights in the Democratic People's Republic of Korea, Chapter VII. Conclusions and recommendations|work=United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights|date=17 February 2014|url=http://www.ohchr.org/Documents/HRBodies/HRCouncil/CoIDPRK/Report/A.HRC.25.CRP.1_ENG.doc|accessdate= 1 November 2014|page=346}}</ref><ref>{{cite web|title=Issues North Korea|work= Amnesty International UK|url=http://www.amnesty.org.uk/issues/North-Korea|accessdate= 1 November 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=World Report 2014: North Korea|work= [[Human Rights Watch]]|url=https://www.hrw.org/world-report/2014/country-chapters/north-korea|accessdate= 1 November 2014}}</ref> सत्तारूढ़ परिवारक सदस्यसभक नेतृत्वमे कोरियाक श्रमिक पार्टी (डब्लुपिके), देशक सत्ता नियन्त्रित अछि आ दुनू देशक पुनर्मिलनक लेल डेमोक्रेटिक फ्रन्टक नेतृत्व करैत अछि जहिमे सम्पूर्ण राजनीतिक अधिकारीसभक सदस्य होनाए आवश्यकता होइत अछि ।<ref name="parlunion5">{{cite web|title=The Parliamentary System of the Democratic People's Republic of Korea | publisher= Association of Secretaries General of Parliaments (ASGP) of the [[Inter-Parliamentary Union]] | work=Constitutional and Parliamentary Information | url=http://www.asgp.info/Resources/Data/Documents/CJOZSZTEPVVOCWJVUPPZVWPAPUOFGF.pdf |format=PDF| accessdate=1 October 2010 |page=5|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120303054935/http://www.asgp.info/Resources/Data/Documents/CJOZSZTEPVVOCWJVUPPZVWPAPUOFGF.pdf|archivedate=3 March 2012}}</ref>
राष्ट्रिय आत्मनिर्भरताक विचारधारा [[जुचे]], सन् १९७२ मे [[मार्क्सवादी-लेनिनवादी]]क रचनात्मक प्रयोगक रूपमे संविधानमे पेश कएल गेल छल । राज्यक उद्यमशील आ [[सामूहिक कृषि]]क माध्यमसँ कृषि उत्पादन पर राज्यकें स्वामित्व रहैत अछि । स्वास्थ्य सेवा, शिक्षा, आवास आ खाद्य उत्पादन जका अधिकांश मूल सेवासभ अनुवृत्ति होइत अछि या राज्य-वित्त पोषित होइत अछि । सन् १९९४ सँ सन् १९९८ धरि, उत्तर कोरियामे अकाल पड़ल छल, जकर परिणामस्वरूप ०.२४ सँ ३.५ मिलियन लोकसभक मौत भेल आ आबो खाद्य उत्पादनमे सङ्घर्ष करि रहल अछि ।<ref name="Pajamas Media">{{cite web |url=http://www.thenational.ae/featured-content/latest/un-north-koreas-policies-cause-the-nations-food-shortages |title=UN: North Korea's policies cause the nation's food shortages |publisher=Pajamas Media |date=23 October 2009 |accessdate=22 October 2011 |archive-date=21 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120421075039/http://www.thenational.ae/featured-content/latest/un-north-koreas-policies-cause-the-nations-food-shortages |dead-url=yes}}</ref> उत्तर कोरिया '''सोङ्गुन''' या '''सैन्य-प्रथम''' नीतिकें पालन करैत अछि ।<ref>H. Hodge (2003). [http://www.carlisle.army.mil/USAWC/Parameters/Articles/03spring/hodge.htm "North Korea’s Military Strategy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130224223043/http://www.carlisle.army.mil/usawc/parameters/Articles/03spring/hodge.htm |date=2013-02-24 }} {{Cite web |url=http://www.carlisle.army.mil/usawc/parameters/Articles/03spring/hodge.htm |title=Archive copy |access-date=2026-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130224223043/http://www.carlisle.army.mil/usawc/parameters/Articles/03spring/hodge.htm |archive-date=2013-02-24 |dead-url=yes}}, ''Parameters'', U.S. Army War College Quarterly.</ref> १.२१ मिलियन रहल एकर सक्रिय सेना [[चीन]], [[अमेरिका]] आ [[भारत]]क बाद दुनियामे चारिम सभसँ पैग सेना अछि ।<ref name="bgn">{{cite web|url=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2792.htm |title=पृष्ठभूमि नोट: उत्तर कोरिया |accessdate=1 August 2007 |author=Bureau of East Asian and Pacific Affairs |date=April 2007 |work=[[United States Department of State]] |authorlink=Bureau of East Asian and Pacific Affairs}}</ref> उत्तर कोरिया एक [[परमाणु हथियार]] सम्पन्न देश छी ।<ref name="economist-armied">{{cite news | url = http://www.economist.com/blogs/dailychart/2011/07/armed-forces | title = सशस्त्र बलों: पूरी तरह से सशस्त्र सेना | work = [[The Economist]] | date = 19 July 2011 | accessdate = 28 July 2011}}</ref><ref>{{cite book | url = http://csis.org/files/publication/110712_Cordesman_KoreaMilBalance_WEB.pdf | title = कोरियाई सैन्य बैलेंस | author = Anthony H. Cordesman | publisher = Center for Strategic & International Studies | date = 21 July 2011 | isbn = 978-0-89206-632-2 | accessdate = 28 July 2011 | page = 156 | quote = The DPRK has [[Nuclear weapon design|implosion fission]] weapons. | archivedate = 11 October 2011 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111011185007/http://csis.org/files/publication/110712_Cordesman_KoreaMilBalance_WEB.pdf }}</ref> उत्तर कोरिया अपना आपकें एक नास्तिक देश मानैत अछि एतय कोनो आधिकारिक धर्म नै अछि संगे सार्वजनिक रूपसँ धर्मकें नै मानल जाइत अछि ।
== इतिहास ==
===जापानी आधिपत्य (१९१०-१९४५)===
सन् १९०५ मे रुसो-जापान युद्धक बाद [[जापान]]द्वारा कब्जा कएल जाए सँ पहिने प्रायद्वीप पर कोरियाली साम्राज्यक शासन व्यवस्था छल । सन् १९४५ मे [[द्वितीय विश्वयुद्ध]]क समाप्ति पश्चात ई [[सोभियत सङ्घ]] आ [[अमेरिका]]क नियन्त्रित क्षेत्रसभमे बांटि देल गेल । उत्तर कोरियाद्वारा [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]क पर्यवेक्षणमे सन् १९४८ मे दक्षिणमे भेल चुनावमे भाग नै लेवाक निर्णय केलक, जकर परिणामस्वरूप दुनू नियन्त्रित क्षेत्रसभमे अलग कोरियाली सरकारसभकें गठन भेल । उत्तर आ [[दक्षिण कोरिया]] दुनू पूरे प्रायद्वीप पर सम्प्रभुताकें दावा केलक, जकर परिणति सन् १९५० मे [[कोरियाली युद्ध]]क रूपमे भेल । सन् १९५३ मे भेल युद्धविरामक बाद युद्ध तँ अन्त भऽ गेल, मुदा दुनू देश अखनो आधिकारिक रूपसँ युद्धरत अछि, कियाकी शान्ति सन्धि पर कहियो हस्ताक्षर नै कएल गेल । दुनू देशसभकें सन् १९९१ मे संयुक्त राष्ट्रमे स्वीकार किएल गेल । २६ मई २००९ मे उत्तर कोरियाद्वारा एकतरफा युद्धविराम वापिस लऽ लेल गेल ।
===सोभियत आधिपत्य आ कोरियाक विभाजन (१९४५-१९५०)===
सन् १९४५ मे जखन [[द्वितीय विश्वयुद्ध]] समाप्त भेल तँ, कोरियाली प्रायद्वीपकें [[३८ समानान्तर रेखा]]सँ दुनू क्षेत्रसभमे विभाजित करि देल गेल, जकर उत्तरी क्षेत्रमे [[सोभियत सङ्घ]] आ दक्षिणी भाग पर [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]क कब्जा भेल । विभाजन रेखा हेतु दुई अमेरिकी अधिकारी, डिन रस्क आ चार्ल्स बोनेस्टेलकें काम सौंपल गेल, ओ दुनू देशकें लगभग आधा-आधा भागमे विभाजित केलक मुदा राजधानी [[सियोल]]कें अमेरिकी नियन्त्रणक तहत राखने छल ।<ref>{{Cite book|title=The Two Koreas: A Contemporary History|url=https://archive.org/details/twokoreascontemp0000ober_x9n8|last2=Carlin|first2=Robert|publisher=Basic Books|year=2014|isbn=9780465031238|page=[https://archive.org/details/twokoreascontemp0000ober_x9n8/page/5 5]|last1=Oberdorfer|first1=Don}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WJtMGXyGlUEC|title=A History of Korea: From Antiquity to the Present|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=9780742567177|publication-date=2010|page=306|last1=Seth|first1=Michael J.|accessdate=16 November 2015}}</ref> ओ अवस्थाक बादो, विभाजन तुरन्त [[सोभियत सङ्घ]]द्वारा स्वीकार करि लेल गेल । सोभियत जनरल तेरेन्ति शैतकोभद्वारा सन् १९४५ मे सोभियत नागरिक प्राधिकरणक स्थापनाक सिफारिश केलक, आ उत्तर कोरियाक लेल फरबरी सन् १९४६ मे स्थापित अस्थायी पिपल्स समितिकें अध्यक्षक रूपमे [[किम इल-सुङ]]क समर्थन केलक । अस्थायी सरकारक समयमे, शैतकोभक मुख्य उपलब्धि, व्यापक भूमि सुधार कार्यक्रम रहल जे उत्तरी कोरियाकें जमीन्दारी प्रणालीके समाप्त करि देलक । ओतय रहल जमीन्दार आ जापानी सहयोगी दक्षिणक क्षेत्रमे भाग गेल । शैतकोभद्वारा ओतय रहल बहुतेक प्रमुख उद्योगसभकें राष्ट्रियकरण करि देलक आ कोरियाक भविष्य पर वार्ता करवाक लेल [[मस्को]] आ सियोलमे सोभियत प्रतिनिधि मण्डलक नेतृत्व सेहो केलक ।<ref name=LankovArticle>{{cite news |last=Lankov|first=Andrei|date=25 January 2012|title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html|newspaper=[[The Korea Times]]|access-date=14 April 2015}}</ref><ref name=ABC-CLIO>{{cite web|url=http://www.historyandtheheadlines.abc-clio.com/contentpages/ContentPage.aspx?entryId=1498210¤tSection=1498040&productid=33|title=Terentii Shtykov|author=Timothy Dowling|publisher=ABC-CLIO|access-date=26 April 2015|website=History and the Headlines|date=2011}}</ref><ref name=Lankov1945-1948>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|chapter="North Korea in 1945–48: The Soviet Occupation and the Birth of the State,"|title=From Stalin to Kim Il Sung—The Formation of North Korea, 1945–1960|pages=2–3}}</ref><ref name=Lankov2>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|date=10 April 2013|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/isbn_9780199964291|page=[https://archive.org/details/isbn_9780199964291/page/7 7]|publisher=Oxford University Press}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 April 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press. Kindle Locations 1363–1367}}</ref> सन् १९४८ सितम्बर ९ मे डेमोक्रेटिक पिपल्स रिपब्लिक अफ कोरियाकें स्थापित कएल गेल । शैतकोभ एकर पहिल सोभियत राजदूतक रूपमे रहल, जबकि किम इल-सुङ एकर प्रमुखक रुपमे काबिज भेल ।
सन् १९४८ मे सोभियत सेना उत्तरी कोरियासँ वापिस चलि आएल आ सन् १९४९ मे अमेरिकी सेना दक्षिण कोरियासँ हटि गेल । राजदूत शैतकोभकें सन्देह छल की दक्षिणक कम्युनिस्ट विरोधी सरकार, उत्तर पर आक्रमण करवाक योजना बनाए रहल अछि, एतय ओ समाजवादक तहत कोरियाली प्रायद्वीपक एकीकरणक किमक लक्ष्यक प्रति सहानुभूति रखैत छल । बादमे दुनू दक्षिण पर पहिने आक्रमण करवाक लेल [[जोसेफ स्टालिन]]के मनेबामे सफल रहल, जे आगा चलि कोरियाली युद्धक रूपमे भेल ।
===कोरियाली युद्ध (१९५०-१९५३)===
{{Main|कोरियाली युद्ध}}
[[File:Korean War Montage 2.png|thumb|right|कोरियाली युद्धक समयक दृश्यसभ]]
कोरियाली युद्ध [[शीत युद्ध|शीत युद्ध काल]]मे लड़ल गेल पहिल महत्वपूर्ण युद्ध छल ।<ref name="bbc.co.uk">{{cite news|title=North Korea enters 'state of war' with South |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21979127 |accessdate=30 March 2013 |newspaper=BBC News |date=30 March 2013 |deadurl=no |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130330013512/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21979127 |archivedate=30 March 2013 }}</ref> एक दिस [[उत्तर कोरिया]] छल जकर समर्थन [[सोभियत सङ्घ]] तथा साम्यवादी [[चीन]] करि रहल छल, तँ दोसर दिस [[दक्षिण कोरिया]] छल जकर रक्षा [[अमेरिका]] करि रहल छल । युद्ध अन्तमे बिना निर्णय समाप्त भेल मुदा जन क्षति तथा तनाव बहुत अधिक छल । कोरिया-विवाद सम्भवतः [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]क शक्ति-सामर्थ्यक सभसँ महत्वपूर्ण परीक्षण छल । अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिक विद्वान [[शुमा]] एकरा '''सामूहिक सुरक्षा परीक्षण''' कऽ संज्ञा देनए अछि ।<ref>{{Cite book|last=Birtle |first=Andrew J. |date=2000 |url=http://www.history.army.mil/brochures/kw-stale/stale.htm |title=The Korean War: Years of Stalemate |publisher=U.S. Army Center of Military History |page=34 |accessdate=14 December 2007 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071214151848/http://www.history.army.mil/brochures/kw-stale/stale.htm |archivedate=14 December 2007 }}</ref>
[[द्वितीय विश्वयुद्ध]]क अन्तिम दिनमे मित्र-राष्ट्रसभमे ई तय भेल की [[जापानी आत्म-समर्पण]]क बाद सोभियत सेना उत्तर कोरियाक ३८ अक्षांशधरि तथा संयुक्त राष्ट्र सङ्घक सेना ई अन्तर्राष्ट्रिय सीमारेखाक दक्षिण भागक निगरानी करत । दुनू शक्ति '''अन्तरिम कोरियाली प्रजातान्त्रिक सरकार''' कऽ स्थापनाक लेल संयुक्त आयोगक स्थापना केलक । मुदा सन् १९५० जुन २५ कें उत्तर कोरियाद्वारा [[दक्षिण कोरिया]] पर आक्रमण करि देल गेल । एहि दिन [[संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद]]मे सोभियत अनुपस्थितिकें फायदा उठबैत अमेरिकाद्वारा अन्य सदस्यसभसँ मिल उत्तर कोरियाकें आक्रमणकारी घोषित करवाए देलक । सुरक्षा परिषद ई सिफारिशकें संयुक्त राष्ट्र सङ्घक सदस्य कोरियाली गणतन्त्रक आवश्यक सहायता प्रदान करी जहि सँग ओ सशस्त्र आक्रमणक प्रतिरोक करि सकए तथा ओ क्षेत्रमे शान्ति आ सुरक्षा स्थापित कएल जाए सकै । पहिल बेर सन् १९५० जुलाई ७ कें अमेरिकाक जनरल म्याकार्थरक कमानमे संयुक्त राष्ट्र सङ्घक झण्डाक नीचा संयुक्त कमानक निर्माण कएल गेल ।
मुदा बादमे सोभियत सङ्घ सेहो सुरक्षा परिषदक कारवाहीमे भाग लेनाए आरमभ करि देलक आ कोरियामे संयुक्त राष्ट्र सङ्घक कारवाही रोकैक लेल '''भिटो''' कऽ प्रयोग करि देलक । एकर परिणामस्वरूप सन् १९५० नवम्बर ३, [[संयुक्त राष्ट्र महासभा]]द्वारा '''शान्ति कऽ लेल एकता प्रस्ताव''' पास करि अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति आ सुरक्षाकें उत्तरदायित्व स्वयं लऽ लेलक । फलस्वरूप अमेरिकी आ चीनी सेनासभ कोरियाली मामला केर लऽ उलझि गेल । अन्ततः [[भारत]] तथा किछ अन्य शान्तिप्रिय राष्ट्रसभक पहलक कारण सन् १९५३ जुलाई २७, कऽ दिन दुनू पक्षसभक बीच युद्ध विराम-सन्धि भेल । एहि प्रकार कोरियाली युद्धकें संयुक्त राष्ट्र सङ्घ रोक लगेबामे सफल भेल । ओना तँ अखनो उत्तर तथा दक्षिण कोरियामे आपसी तनाव जारी रहैत अछि ।
अमेरिकी रक्षा मन्त्रालय केर अनुसार ई विनाशकारी युद्धक कारण ३३,६८६ सैनिक आ २,८३० आम नागरिकक मृत्यु भऽ गेल । सन् १९५० नवम्बर १, चीनक सैनिकसभक सामना केलाक बाद सैनिकसभक मृत्यु सङ्ख्या ८,५१६ बढि गेल ।<ref>[http://aad.archives.gov/aad/display-partial-records.jsp?dt=2512&sc=27406%2C27409%2C27410%2C27361%2C27363%2C27364%2C27366%2C27384%2C27392&cat=all&tf=F&bc=%2Csl%2Cfd&q=&as_alq=&as_anq=&as_epq=&as_woq=&nfo_27406=V%2C10%2C1900&op_27406=0&txt_27406=&nfo_27409=V%2C40%2C1900&op_27409=0&txt_27409=&nfo_27410=V%2C1%2C1900&cl_27410=&nfo_27361=N%2C8%2C1889&op_27361=3&txt_27361=&txt_27361=&nfo_27363=V%2C50%2C1900&op_27363=0&txt_27363=&nfo_27364=V%2C50%2C1900&op_27364=0&txt_27364=&nfo_27366=V%2C2%2C1900&cl_27366=&nfo_27384=D%2C8%2C1950&op_27384=8&txt_27384=06%2F28%2F1950&txt_27384=10%2F31%2F1950&nfo_27392=V%2C2%2C1900&cl_27392=H Defense Casualty Analysis System search] Korean War Extract Data File. Accessed 21 December 2014.</ref> दक्षिण कोरियाक बतौलक की ई युद्ध सँ ओकर ३,७३,५९९ आम नागरिक आ १,३७,८९९ सैनिक मारल गेल । पश्चिम देशसभक स्रोत अनुसार ई युद्धमे चारि लाख लोकसभक मृत्यु आ ४,८६,००० लोक घायल भेल छल । केपिए अनुसार २,१५,००० लोकसभक मौत आ ३,०३,००० लोक घायल भेल छल ।<ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.bethanylacina.com/LacinaGleditsch_newdata.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006175909/http://www.bethanylacina.com/LacinaGleditsch_newdata.pdf |date=2014-10-06 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. Also available [http://www.prio.org/Global/upload/CSCW/Data/Monitoring%20trends%20in%20global%20combat%20EJP.pdf here] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006152343/http://www.prio.org/Global/upload/CSCW/Data/Monitoring%20trends%20in%20global%20combat%20EJP.pdf |date=2014-10-06 }}</ref>
===युद्धक बादक स्थिति===
===२१अम शताब्दी===
[[File:Mansudae-Monument-Bow-2014.jpg|300px|thumb|right|उत्तर कोरियाक प्रमुख नेता [[किम इल-सुङ]] आ [[किम जोङ-इल]]क मूर्ति]]
सन् २००१ मे [[अमेरिकाक राष्ट्रपतिसभक सूची|अमेरिकी राष्ट्रपति]] [[जर्ज डब्लु बुश]]क चुनावक संगे अन्तर्राष्ट्रिय राजनैतिक वातावरण परिवर्तित भऽ गेल । बुशक प्रशासनद्वारा दक्षिण कोरियाक सनसाइन नीति आ सहमतीय आधारसभकें खारिज करि देलक । अमेरिकी सरकारद्वारा उत्तर कोरियाकें एक दुष्ट राज्यक रूपमे व्यवहार केलक, जबकि ओ पुन: [[इराक युद्ध]]सँ अपन ध्यान हटेबाक संगे [[परमाणु हथियार]]सभकें अधिग्रहणक प्रयासकें आओरो तीव्र बनेलक ।<ref>{{cite book| last = Jager| first = Sheila Miyoshi| title = Brothers at War – The Unending Conflict in Korea| year = 2013| publisher = Profile Books| location = London| isbn = 978-1-84668-067-0| page = 456}}</ref><ref>{{Cite book|author = Abt, Felix | title=A Capitalist in North Korea: My Seven Years in the Hermit Kingdom|url = https://archive.org/details/capitalistinnort0000abtf | publisher = Tuttle Publishing| year = 2014 | pages = [https://archive.org/details/capitalistinnort0000abtf/page/55 55], 109, 119 | isbn = 9780804844390 }}</ref><ref>{{Cite book| last1= Oberdorfer| first1=Don| last2=Carlin| first2=Robert | title=The Two Koreas: A Contemporary History | url= https://archive.org/details/twokoreascontemp0000ober_x9n8| publisher = Basic Books| year = 2014 | pages = [https://archive.org/details/twokoreascontemp0000ober_x9n8/page/357 357]–359 | isbn = 9780465031238}}</ref>
सन् २००६ अक्टुबर ९ कें दिन उत्तर कोरिया विश्व सञ्चार माध्यममे ई घोषणा केलक की ओ अपन पहिल परमाणु हथियार परीक्षण केलक अछि ।<ref name=radioactive>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/13/AR2006101300576.html|date=13 October 2006|title=U.S.: Test Points to N. Korea Nuke Blast|newspaper=The Washington Post|first1=Robert|last1=Burns|first2=Anne|last2=Gearan}}</ref><ref name="nukeconfirmed">{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601101&sid=aO7kW.RjqqaE&refer=japan|title=North Korea Nuclear Test Confirmed by U.S. Intelligence Agency |accessdate=16 October 2006 | work=Bloomberg L.P.|date=16 October 2006}}</ref>
==भूगोल==
[[File:North Korea Topography.png|thumb|उत्तर कोरियाक स्थलीकृत नक्सा]]
उत्तर कोरिया [[एसिया]] महादेशक [[कोरियाली प्रायद्वीप]]क उत्तरमे अवस्थित अछि । ई क्षेत्र ३७° आ ४३° उत्तरी अक्षांश, आ १२४° आ १३१° पूर्वी देशान्तरमे अवस्थित अछि ।
ई {{convert|120540|km2|sqmi|0}} क क्षेत्रफल ओकटने अछि ।<ref name="unstats08">{{Cite journal|url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf#page=5|title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density|publisher=United Nations Statistics Division|year=2012|accessdate=29 November 2014|page=5}}</ref> उत्तर कोरियाक उत्तरमे [[चीन]] तथा [[रूस]] आ दक्षिण कोरियाक सीमा कोरियाली सैनिक क्षेत्रधरि अवस्थित अछि । एकर पश्चिममे [[पियर सागर]] आ [[कोरियाक खाड़ी]] अवस्थित अछि, एकर पूर्वमे [[जापान|जापानक सागर]] अवस्थित अछि ।
कोरियाक शुरुआती युरोपेली आगन्तुकसभद्वारा टिप्पणी कएल गेल अछि की ई देश प्रायः बहुत रास [[हिमालय|पर्वत श्रृङ्खला]]सभक कारण सँ '''भारी प्रचण्ड वायु कऽ एक समुन्द्र''' जका देखऽ मे लगैत अछि, जे की एगो सामान्य प्रायद्वीपक विपरीत अछि ।<ref name="Topography">{{cite web|url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+kp0030)|title=Topography and Drainage|publisher=Library of Congress|accessdate=17 August 2009|date=1 June 1993}}</ref> उत्तर कोरियाक लगभग ८० प्रतिशत भाग पहाड़ आ ऊपरी क्षेत्रसभ सँ बनल अछि, जे की गहीर आ सङ्कीर्ण घाटीसभ सँ भिन्न अछि । उत्तर कोरियामे {{convert|2000|m|ft|sp=us}} या ओहि सँ अधिक उन्नयनक संग कोरियाली प्रायद्वीपक सम्पूर्ण पर्वत अवस्थित अछि । उत्तर कोरियाक उच्चतम बिन्दु समुद्र सतह सँ {{convert|2744|m|ft|sp=us}} कऽ उचाई कऽ संग ज्वालामुखी पर्वत पाक्तु पर्वत अछि ।<ref name="Topography"/> कोरियाली संस्कृतिमे पाक्तु बहुत महत्वपूर्ण अछि, जकरा कोरियाली लोकसभ एक पवित्र स्थान मानैत अछि आ एहि प्रकार किम साम्राज्यक आगल-बगल विस्तृत लोक कथासभमे सेहो एकरा शामिल कएल गेल अछि ।<ref>{{cite journal | last = Song | first = Yong-deok | title = The recognition of mountain Baekdu in the Koryo dynasty and early times of the Joseon dynasty | journal=History and Reality v.64 | year = 2007 }}</ref> अन्य प्रमुख पर्वत श्रेणीसभ अति उत्तरपूर्व आ राङ्गरिम पहाड़सभक ह्यागिङ रेञ्जमे अछि, जे की उत्तर कोरियाक उत्तर-मध्य भागमे अवस्थित अछि । दक्षिण कोरिया धरि अवस्थित ताएब्याक रेञ्जमे रहल माउन्ट कुमग्याङ, एकर अलौकिक सुन्दरताक लेल प्रसिद्ध अछि ।<ref name="Topography"/>
एकर तटीय किनारा क्षेत्र पश्चिमसँ पूर्व धरि फैलल अछि । उत्तर कोरियाक अधिकाश लोकसभ समथर आ निचलका भूमिमे बसोबास करैत अछि । सन् २००३ मे [[संयुक्त राष्ट्र सङ्घ]]क वातावरणीय कार्यक्रमक एक प्रतिवेदन अनुसार उत्तर कोरियाक भूमिमे सँ ७०% भाग वनजङ्गल ओकटने अछि ।<ref name="United Nations Environmental Programme 12">{{cite web |url=http://www.unep.org/PDF/DPRK_SOE_Report.pdf |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20100724234402/http://www.unep.org/PDF/DPRK_SOE_Report.pdf |dead-url=yes |archive-date=24 July 2010 |title=DPR Korea: State of the Environment, 2003 |author=United Nations Environmental Programme |page=12 }}</ref> उत्तर कोरियाक सभसँ लम्बा नदी [[एम्नोक]] (यालु) छी जकर लम्बाई {{convert|790|km|mi|0}} अछि ।<ref>{{cite web|url=http://www.koreanhistoryproject.org/Jta/Kr/KrGEO0.htm |title=Korea Geography |accessdate=1 August 2007 |author=Bill Caraway |year=2007 |work=The Korean History Project |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070706035307/http://koreanhistoryproject.org/Jta/Kr/KrGEO0.htm |archivedate=6 July 2007 }}</ref>
<gallery mode=packed>
File:0409 - Nordkorea 2015 - Kumgang Gebirge (22961925095).jpg|thumb|माउन्ट कुमग्याङ
File:North Korean coast near Hamhung (14876597009).jpg|thumb|ह्यामहङक नजदिक उत्तर कोरियाक किनार
</gallery>
== प्रशासनिक विभाग ==
<div class="left">
{| class="wikitable"
|-
!मानचित्र !! !! नाम !! कोरियाली नाम !! प्रशासनिक सिट
|-
|rowspan="15"|{{North Korea Provincial level Labelled Map}}
!colspan="5"| राजधानी (''चिखालसी'')
|-
| १ || [[प्योङयाङ]] ||평양직할시|| ([[चुङ-गुयोक]])
|-
!colspan="5"| विशेष शहर
|-
| २ || [[रसोन]] <cite id = "Ad_1></cite>[[#Ad 2|*]] ||라선특별시|| ([[रेजिन-गुयोक]]) <cite id = "Ad_1></cite>[[#Ad 2|*]]
|-
!colspan="5"| प्रान्त
|-
| ३ || दक्षिण प्योङ्गन ||평안남도|| प्योङसाङ
|-
| ४ || उत्तर प्योङ्गन ||평안북도|| सिनुइजु
|-
| ५ || च्यागाङ ||자강도|| काङ्गये
|-
| ६ || दक्षिण ह्वाङ्गही ||황해남도|| हैजु
|-
| ७ || उत्तर ह्वाङ्गही ||황해북도|| सारिवोन
|-
| ८ || कङ्गवोन ||강원도|| वोनसान
|-
| ९ || दक्षिण हमग्याङ ||함경남도|| हमहुङ
|-
| १० || उत्तर हमग्याङ ||함경북도|| चोङ्गजिन
|-
| ११ || रयङ्गगाङ ||량강도|| ह्यसन
|-
| colspan="5"|<cite id="Ad_2></cite>[[#Ad 1|*]] – दक्षिणी बोली अनुसार प्रतिपादनक रूपमे "याङ्गग्याङ" (양강), "नासोन" (나선), वा "नाजिन" (나진) ।
|}
</div>
{{-}}
==टिप्पणी==
{{reflist|30em|group="n"|refs=<ref name=aaa>Kim Jong-un holds four concurrent positions: [[Chairman of the Workers' Party of Korea|Chairman of the Workers' Party]], Chairman of the [[Central Military Commission of the Workers' Party of Korea|Central Military Commission]], Chairman of the [[State Affairs Commission of North Korea|State Affairs Commission]] and [[Supreme Commander of the Korean People's Army|Supreme Commander of the People's Army]], serving as the "supreme leader" of the DPRK.</ref>
<ref name=bbb>Kim Yong-nam is the "[[Head of State|head of state]] for foreign affairs". The position of president (formerly head of state) was written out of the constitution in 1998. [[Kim Il-sung]], who died in 1994, was given the appellation "[[Eternal President of the Republic|Eternal President]]" in its preamble.</ref>}}
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist|2}}
==बाह्य जडीसभ==
{{Commonscat|North Korea|उत्तर कोरिया}}
==एहो सभ देखी==
* [[भारत]]
* [[अमेरिका]]
* [[पाकिस्तान]]
{{एसियाक देशसभ}}
[[श्रेणी:एसियाक देशसभ]]
[[श्रेणी:मुख्य लेखसभ]]
8gi36lme0gh2f2drbkw685yr1fdigut
उर्वशी बुटालिया
0
31262
280488
265027
2026-09-29T00:41:05Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280488
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = उर्वशी बुटालिया<br>Urvashi Butalia
| image = UrvashiButalia.jpg
| alt =
| caption = उर्वशी बुटालिया सन् २००१ मे
| birth_name =
| birth_date = १९५२
| birth_place = [[अम्बाला]], हरियाणा
| death_date =
| death_place =
| nationality = भारती
| other_names =
| occupation = [[नारीवादी]]<br />[[इतिहासकार]]<br />सह-संस्थापक [[काली महिलासभक लेल]] (१९८४), <br /> संस्थापक [[जुबान पुस्तकसभ]]
| known_for =
|website={{URL|http://www.zubaanbooks.com/}}
}}
'''उर्वशी बुटालिया''' [[भारत]]क पहिल नारिवादी प्रकाशक संस्थाक संस्थापक छी आ बहुत समयसँ [[महिला]] अधिकारसभक लेल सङ्घर्षरत अछि।<ref>{{cite news|last=Daftuar|first=Swati|title=Identity matters|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article853524.ece|accessdate=26 April 2013|newspaper=The Hindu|date=28 October 2010|archive-date=22 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200122161233/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Identity-matters/article15794408.ece|dead-url=yes}}</ref> निर्भया काण्डक बाद सन् २०१३ मे हिनका द्वारा महिला हिंसा आ सुरक्षाक लऽकऽ विभिन्न मञ्चसँ शसक्त रुपमे सक्रिय रहल छल।<ref name=lettre>{{cite web|title=Bio – Butalia|url=http://www.lettre-ulysses-award.org/jury06/bio_butalia.html|publisher=Lettre Ulysses Award for the Art of Reportage|accessdate=26 April 2013}}</ref>ओ सरकारी नीतीसभक आलोचना आ महिलासभक लेल नव क्राइसिस सेन्टर समेत हेल्पलाइनक स्थापना पर खास जोड़ देलक। दुनिया भरिमे प्रतिष्ठित मानल जेनिहार पत्रिका 'फरेन पलिसी'द्वारा सन् २०१३ कऽ १०० उत्कृष्ट ग्लोबल थिङ्करमे उर्वशी कऽ सेहो स्थान देनए अछि।<ref>[[राष्ट्रीय सहारा]] (आधी दुनिया),25दिसंबर 2013, शीर्षक: निजी मेट्रो सेवा की पहली ऑपरेटर, पृष्ठ संख्या: 1</ref>
==बाह्य जडीसभ==
{{commons category|Urvashi Butalia|उर्वशी बुटालिया}}
* [http://www.zubaanbooks.com/ Zubaan Books, website]
* [http://www.lettre-ulysses-award.org/jury06/bio_butalia.html Biography as a member of the 2006 Lettre Ulysses Award jury]
* [http://www.jfsonline.org/issue6/articles/butalia/ Interview by Anupama Arora and Sandrine Sanos, ''Journal of Feminist Scholarship'' 6 (Spring 2014)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161119182158/http://www.jfsonline.org/issue6/articles/butalia/ |date=2016-11-19 }}
==एहो सभ देखी==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:सन् १९५२ मे जन्म]]
[[श्रेणी:महिला सम्पादनथन २०१८ मे बनाएल वा सुधारल लेखसभ]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:भारतीय महिला लेखकसभ]]
[[श्रेणी:भारतीय महिला व्यवसायीसभ]]
[[श्रेणी:भारतीय महिला कार्यकर्तासभ]]
[[श्रेणी:भारतीय महिला पत्रकारसभ]]
[[श्रेणी:पद्मश्री धारकसभ]]
[[श्रेणी:दिल्ली विश्वविद्यालयक पूर्व विद्यार्थीसभ]]
[[श्रेणी:भारतीय महिला राजनैतिक लेखकसभ]]
g2rk28xh3x1gi583rxhk8l1f69lwxli
फ्लोरा सैनी
0
34405
280511
280305
2026-09-29T03:13:31Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280511
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = फ्लोरा सैनी<br>Flora Saini
| image = Flora Saini at the special screening of the film Level13.jpg
| birth_date = {{Birth date and age|1984|09|29}}
| birth_place = [[चण्डीगढ]], [[भारत]]
| occupation = मोडल, अभिनेत्री
| years active = १९९९-वर्तमान
}}
'''फ्लोरा सैनी''' (अपन स्क्रिन नाम '''आशा सैनी'''कऽ नाम सँ सेहो जानल जाएत अछि) एक भारतीय चलचित्र [[अभिनेत्री]] आ [[मोडल (लोग)|मोडल]] छी।<ref>{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/metoo-movement-flora-saini-appreciates-the-way-men-are-supporting-the-movement/articleshow/66330782.cms|title=#MeToo Movement: Flora Saini appreciates the way men are supporting the movement}}</ref>ओ मुख्य रूप सँ [[तेलुगु सिनेमा]]मे अभिनय करैत अछि मुदा ओ कन्नड, तमिल आ हिन्दी चलचित्रसभमे सेहो अभिनय केनए अछि। ओ चलचित्र '''प्रेम कोसम''' (१९९९) सँ चलचित्र क्षेत्रमे पदार्पण केनए छल आ एखन धरि ५० सँ बेसी चलचित्रमे अभिनय करि चुकल अछि। ओ [[रजनीकान्त]], [[विजयकान्त]], [[प्रभु (अभिनेता)|प्रभु]], [[कार्तिक (अभिनेता)|कार्तिक]], [[नन्दमुरी बालकृष्ण]], [[दग्गुबती बेङ्कटेश|बेङ्कटेश]], [[जगपति बाबु]] आ [[राजशेखर (अभिनेता)|राजशेखर]] जका उल्लेखनीय कलाकारसभ सङ्गे चलचित्रमे काज केनए अछि।<ref>{{cite web |author=Vinita Chaturvedi |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-19/news-interviews/30533954_1_hindi-film-mahesh-bhatt-southern-experience |title=Flora Saini: Another southern hottie ready to storm Bollywood |publisher=The Times of India |date=2011-12-19 |accessdate=2013-01-11 |archive-date=2013-01-03 |archive-url=https://archive.today/20130103101318/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-19/news-interviews/30533954_1_hindi-film-mahesh-bhatt-southern-experience |dead-url=yes }}</ref>
==जीवनी==
फ्लोराक जन्म [[चण्डीगढ]]मे एक सैनिक परिवारमे भेल छल। फ्लोरा अपन प्रारम्भिक शिक्षा [[उधमपुर]], [[जम्मू आ कश्मीर]]मे केनए छल ओकर बाद ओ अपन माध्यमिक आ उच्च शिक्षाक लेल आर्मी पब्लिक स्कूल, धौलाकुवाँ, [[दिल्ली]]मे भेल छल। दिल्लीमे शिक्षा प्राप्त करि ओ मोडलिङ करियरक लेल अपन परिवारक सङ्ग [[कोलकाता]] आबि गेल छल। मिस कोलकाता सौन्दर्य प्रतियोगितामे सेहो सहभागिता जनेनाए छल।<ref name="hindu2003">{{cite web |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm |title=Love in Delhi, the Fllora way |publisher=The Hindu |date=2003-08-28 |accessdate=2013-01-11 |archive-date=2003-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20031024102207/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2003/08/28/stories/2003082800240200.htm |dead-url=yes }}</ref>
==करियर==
सन् १९९९ मे तेलुगु चलचित्र '''प्रेम कोसम''' सँ मुख्य अभिनेत्रीकें रुपमे ओ अभिनय जीवनक आरम्भ केनए छल।<ref name="deccanherald1">{{cite web|author=Deepa Natarajan |url=http://www.deccanherald.com/content/65109/rising-like-phoenix.html |title=Rising like a phoenix |publisher=Deccanherald.com |date=2010-04-22 |accessdate=2013-01-11}}</ref> हुनकर पहिल चलचित्रक निर्माता फ्लोरा सैनी कऽ नाम आशा सैनी करि देनए छल जकरा किछ सालक बाद अपन खगोलशास्त्रीक सलाह पर नव स्क्रीन नाम 'मयुरी' राखलक मुदा किछ दिनक बाद पुन: ओ एहो नाम परिवर्तन करि फ्लोरा सैनी करि लेलक।<ref>{{cite web |author=Y Sunita Chowdhary |url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2906858.ece |title=Arts / Cinema : Itsy-Bitsy: Name game |publisher=The Hindu |date=2012-02-18 |accessdate=2013-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120719122059/http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2906858.ece |archive-date=2012-07-19 |dead-url=yes}}</ref>
फ्लोरा सन् १९९९ सँ सन् २००२ कऽ मध्य लगातार सहायक अभिनेत्रीकें रुपमे एक दर्जन सँ बेसी [[तेलुगु सिनेमा|तेलुगु]] चलचित्रमे अभिनय केनए छल जहिमे '''नर्सिम्हा नायडू''' (२००२) काफी लोकप्रिय आ चर्चित रहल छल।<ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/telugu/interview.php?id=6005846&cid=2410 |title=Welcome to |publisher=Sify |date= |accessdate=2013-08-17 |archive-date=2019-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915163627/https://www.sify.com/movies/telugu/interview.php?id=6005846&cid=2410 |dead-url=yes}}</ref> एहि चलचित्रमे अभिनय करवाक कारण दर्शक दीर्घा हिन्का 'लक्स पापा' कऽ नाम दऽ देलक।<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://www.sify.com/hyderabadlive/hlive_fullstory.php?id=14620571&cid=14434701&name |title=Asha Saini arrested in Chennai |publisher=Sify |date= |accessdate=2013-01-11}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> सन् २००२ मे टिपी अग्रवालद्वारा निर्माण कएल गेल [[बलिउड]] चलचित्र '''भारत भाग्य विधाता''' मे हिनका अभिनय करवाक मौका देल गेल।<ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/2001/apr/30bharat.htm |title=rediff.com, Movies: Puru, Chandrachur: Face off! |publisher=Rediff|date=2001-04-30 |accessdate=2013-01-11}}</ref> हुनकर दोसर हिन्दी चलचित्र [[लभ इन नेपाल]] (२००४) छल जहिमे ओ चर्चित पार्श्व गायक [[सोनू निगम]] सङ्गे अभिनय केनए छल। ई चलचित्रक निर्माता टिपी अग्रवाल छल।<ref name="hindu2003"/> फ्लोरा कन्नड चलचित्रमे सेहो अभिनय केनए अछि जहिमे [[श्रीनगर किट्टी]] सङ्गे 'गिरी' नामक चलचित्र आ [[सुदीप]] सङ्गे 'नाममन्ना' नामक चलचित्रमे अभिनय केनए छल।<ref>{{cite web |url=http://www.hindu.com/2008/03/15/stories/2008031554450500.htm |title=Karnataka / Bangalore News : Flora Shiny had acted in Kannada movies |publisher=The Hindu |date=2008-03-15 |accessdate=2013-01-11 |archive-date=2008-03-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080318174714/http://www.hindu.com/2008/03/15/stories/2008031554450500.htm |dead-url=yes }}</ref>
==चलचित्र==
==वेब सृङ्खला==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
==एहो सभ देखी==
[[श्रेणी:जीवनी]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलसभ]]
ojgiud12us5644br8nd6621dt72z8nn
विनीता बाली
0
34443
280525
216054
2026-09-29T05:05:02Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280525
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = विनीता बाली<br>Vinita Bali
| image = Vinita Bali (cropped).jpg
|caption = विनीता बाली, ब्रिटानिया इन्डस्ट्रिजक मुख्य कार्यकारी अधिकारी आ प्रबन्ध निर्देशक
| image_size = 150px
| birth_date = ११ नवम्बर १९५५
| birth_place =
| nationality = [[भारतीय]]
| occupation = ब्रिटानिया इन्डस्ट्रिजकें प्रबन्ध निर्देशक
| residence = [[बेङ्गलोर]]
| alma_mater = [[दिल्ली विश्वविद्यालय]]<br>[[जमनालाल बजाज इन्स्टिच्युट अफ म्यानेजमेन्ट स्टडिज]] ([[प्रबन्ध स्नातक]])<br>[[मिसिगन स्टेट विश्वविद्यालय]]
| yearsactive = १९८०-वर्तमान
}}
'''विनीता बाली''' एक भारतीय महिला उद्यमी छी, जे ब्रिटानिया इन्डस्ट्रिज लिमिटेडक प्रबन्ध निर्देशक छी।<ref name=forbes2012>{{cite news|last=करमाली|first=नाज़नीन|title=Britannia's Tough Cookie|trans-title=ब्रिटानियाक टफ कुकी|url=http://www.forbes.com/sites/naazneenkarmali/2012/01/31/tough-cookie/|accessdate=9 अप्रैल 2016|newspaper=''फोर्ब्स डॉट कॉम''|date=31 जनवरी 2012| language = en}}</ref>
==शिक्षा==
सन् १९७५ मे, हिनका द्वारा [[दिल्ली विश्वविद्यालय]]क लेडी श्रीराम कलेज सँ अर्थशास्त्रमे स्नातकक डिग्री प्राप्त कएलाकबाद जमनालाल बजाज इन्स्टिच्युट अफ म्यानेजमेन्ट स्टडिज सँ एमबिए कएल गेल । बाली [[संयुक्त राज्य अमेरिका]]कें [[मिसिगन स्टेट विश्वविद्यालय]] सँ छात्रवृत्ति प्राप्त करि [[संयुक्त राष्ट्र मुख्यालय]]मे एक प्रशिक्षक रूपमे कार्य केलक।<ref name=brittania>{{cite web|title=Management Team: Vinita Bali|trans-title=प्रबंधन दल: विनीता बाली|url=http://www.britannia.co.in/bnf/aboutus.html|publisher=ब्रिटानिया इंडस्ट्रीज|accessdate=9 अप्रैल 2016| language = en}}</ref>
==करियर==
[[File:Vinita Bali and Dr Bala (5009411868).jpg|thumb|300px|right|विनीता बाली आ डा. बल्ला ग्रेट लेक इन्स्टिच्युट अफ म्यानेजमेन्टमे]]
हिनकाद्वारा अपन करियरक शुरुआत [[वोल्टास]]मे करल गेल, जाहि ठाम ओ शीतल पेय ब्रान्ड [[रसना]]कें शुभारम्भ केलक । ओ चौदह वर्ष धरि क्याडबरीक भारतीय डिवीजनकें लेल काम केनए अछि, जाहि ठाम ओ भारत आ [[अफ्रिका]]मे कम्पनीकें बाजारक विस्तार केलक । वर्ष १९९४ मे, ओ [[कोका कोला]]मे विपणन निर्देशकक रूपमे कार्य करि बादमे ओ ल्याटिन अमेरिकाक लेल विपणन उपाध्यक्ष नियुक्त भेल । कोकमे अपन नओ वर्षक कालमे, बाली विपणनक रणनीतिकें अन्तर्गत उपाध्यक्षक रूपमे सेहो काम केनए छल ।<ref>{{cite web |title=Vinita Bali |trans-title=विनीता बाली|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/people/person.asp?personId=24918631&ticker=878217&previousCapId=3138393&previousTitle=Tata%20Sons%20Limited|publisher=''बिजनेस वीक''|accessdate=9 अप्रैल 2016| language = en}}</ref><ref>{{cite web |title=Meet Vinita Bali, Britannia CEO|trans-title=
मिलिए विनीता बाली, ब्रिटानिया सीईओ से|url=http://www.rediff.com/money/2004/nov/08profile.htm |date=8 नवंबर 2004 |publisher=रेडिफ़ डॉट कॉम मनी|accessdate=9 अप्रैल 2016| language = en}}</ref>विनीता सर्जियो जीमान समूहमे कार्य करवाक लेल वर्ष २००३ मे कोका-कोला छोड़ि देलक आ बादमे ओ जीमान समूहक अटलांन्टा अवस्थित गतिविधिसभक लेल प्रमुख नियुक्त कएल गेल ।<ref name=brittania/>
बाली वर्ष २००५ मे जीमान समूह छोड़ि देलक आ भारतीय खाद्य कम्पनी [[ब्रिटानिया इन्डस्ट्रीज]]कें मुख्य कार्यकारी अधिकारी नियुक्त भेल, एहि ठाम हिनका वर्ष २००६ मे प्रबन्ध निर्देशकक पद पर प्रोन्नत कएल गेल । हिनका वर्ष २००९ मे "वर्षक महिला उद्यमी" कऽ रूपमे इकोनमिक टाइम्स पुरस्कार सँ सम्मानित कएल गेल ।<ref name="asia">{{cite news|title=Asia's 50 Power Businesswomen: Karen Agustiawan|trans-title=एशिया के 50 असरदार व्यवसायी: करेन अगस्तिवान|url=http://www.forbes.com/lists/2012/13/power-women-asia-12_Karen-Agustiawan_N2AR.html|newspaper=फोर्ब्स|date=मार्च 20129 अप्रैल 2016| language = en}}</ref> हिनका द्वारा वर्ष २००९ मे ब्रिटानिया न्यूट्ररेशन फाउन्डेशनक स्थापना कएल गेल जे भारतमे स्कूलक बच्चाक कुपोषणकें मिटाबकऽ दिशामे आन्दोलनरत अछि । ई फाउन्डेशनक स्थापना आ उद्देश्यकें दृष्टिगत हिनका सामाजिक दायित्व पुरस्कार सँ अलङ्कृत कएल गेल ।<ref>{{cite news|title=Britannia Industries get CSR Award|trans-title=ब्रिटानिया इंडस्ट्रीज को मिला सीएसआर पुरस्कार|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/article947114.ece|accessdate=9 अप्रैल 2016|language=en|newspaper=दि हिन्दू|date=12 दिसंबर 2010|archive-date=2018-12-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226132246/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/Britannia-Industries-get-CSR-Award/article15589829.ece|dead-url=yes}}</ref>
==एहो सभ देखी==
==बाह्य जडीसभ==
{{commonscat|Vinita Bali|विनीता वाली}}
* {{cite news |title=Vinita Bali (Interview) |url=http://www.business-standard.com/india/news/teabs-vinita-bali/450487/ |publisher=[[Business Standard]] |date=27 September 2011 }}
* {{cite web |title=Vinita Bali Interview |url=http://www.ndtv.com/video/player/question-time/question-time-with-vinita-bali/57650 |publisher=[[New Delhi Television|NDTV]]}}
{{DEFAULTSORT:Bali, Vinita}}
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:सन् १९५५ मे जन्म]]
[[श्रेणी:भारतीय महिला उद्यमीसभ]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
nwu6kxva1b8nkq1q44vik8lwsgzn1e7
स्वाती रेड्डी
0
34937
280534
228342
2026-09-29T05:44:06Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280534
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = स्वाती रेड्डी<br>Swathi Reddy
| image = Swati TeachAIDS Launch 2010.jpg
| caption = स्वाती सन् २०१० मे
| birth_name = स्वेतलाना रेड्डी
| birth_date = १९ अप्रिल १९८७ (उमर ३१)
| birth_place = [[भ्लादिभोस्तोक]], [[रसिया]], [[सोभियत सङ्घ]] <br/>{{small|(वर्तमान-समय [[सुदूर पूर्वी सङ्घीय जिला]], [[रसिया]])}}
| othername = कलर्स स्वाती
| occupation = [[अभिनेत्री]], [[टेलिभिजन प्रस्तोता]], [[पार्शव गायक]], [[स्वर कलाकार]]
| yearsactive = २००६–वर्तमान
| parents = इन्द्रा देवी (माता)<br>ले.शिव रामा कृष्णा रेड्डी (पिता)
| relatives = सिद्धार्थ रेड्डी (भाई)
| spouse = विकास वासु
}}
'''स्वाती रेड्डी''' (जन्म १९ अप्रिल सन् १९८७) रूसी मूलक भारतीय चलचित्र अभिनेत्री आ टेलिभिजन प्रस्तुतकर्ता छी, जे मुख्य रूपसँ [[तमिल]] आ [[मलयालम]] चलचित्रसभक सङ्गे [[तेलुगु]] सिनेमामे काम करैत अछि। हुनकर उपनाम '''कलर्स स्वाती''' तेलुगु टेलिभिजन शो कलर्समे हुनकर स्टेन्ट सँ आबैत अछि, जे सन् १९९६ मे [[मा टिभी]] पर प्रसारित भेल छल, जे हुनकर प्रसिद्धी छल। सहायक भूमिकासभ निर्वाह करैएक बाद, ओ तमिल फिल्म [[सुब्रमण्यपुरम]] (२००८) मे एक प्रमुख अभिनेत्रीक रूपमे अपनी शुरुवात केनए छल। तेलुगु फिल्म [[आस्था चम्मा]] मे हुनकर भूमिकाक लेल हुनका सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीक [[फिल्मफेयर पुरस्कार]] आ नन्दी पुरस्कार भेटल छल। <ref>{{cite news|author=T. Lalith Singh|url=http://www.hindu.com/mp/2003/12/25/stories/2003122501270300.htm|title=Colourful presence |location=HYDERABAD|publisher=The Hindu|date=25 December 2003|accessdate=24 August 2013}}</ref><ref>[http://www.sify.com/movies/swathis-big-leap-in-kollywood-news-tamil-kkfreNbbjfb.html Swathi’s big leap in Kollywood]. sify.com (5 January 2010).</ref><ref>{{cite news|author=Special Correspondent|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article248440.ece|title=Nandi Award for Ravi Teja, Swati|location=HYDERABAD|publisher=The Hindu|date=17 March 2010|accessdate=24 August 2013|archive-date=31 January 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110131085021/http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/article248440.ece|dead-url=yes}}</ref>
==प्रारम्भिक जीवन==
==व्यक्तिगत जीवन==
==कैरियर==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
[[श्रेणी:जीवनी]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
jwxl9boydnokn7jknengb08sqbza8pv
नजमा हेपतुल्ला
0
36031
280503
198421
2026-09-29T02:38:59Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280503
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox officeholder
|honorific-prefix =
|name = नजमा हेपतुल्ला
|native_name =
|native_name_lang =
|honorific-suffix =
|image = Najma A. Heptulla presenting the Badalte Qadam Award to the Cinematographer, Doordarshan, Ms. Jayshree Puri, at the Best Achievers Award Ceremony, organised by the Child Care & Welfare Foundation, in New Delhi (cropped).jpg
|imagesize =
|smallimage =
|alt =
|caption = नजमा हेपतुल्ला एक कार्यक्रममे
|order =
|office = राज्यपाल, मणिपुर
|primeminister = [[नरेन्द्र मोदी]]
|term_start = २६ मई २०१४
|term_end =
|office2= [[राज्यसभा]]क उपसभापति
|term2= १९८५-८६, १९८८ - २००४
|office3= [[राज्यसभा]]क सदस्य
|term3=२००४-२०१०, २०१२-वर्तमान
|constituency =
|birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1940|4|13}}
|birth_place = [[भोपाल]],[[मध्य प्रदेश]], [[भारत]]
|death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} or {{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}} (death date then birth date) -->
|death_place =
|party = [[भारतीय राष्ट्रिय काङ्ग्रेस]] आ [[भारतीय जनता पार्टी]] (वर्तमान)
|spouse = अकबर अली ए. हेपतुल्ला (१९६६-२००७) <small>(मृत्यु)</small>
|children = तीन बेटी
|residence = [[नयाँ दिल्ली]], [[भारत]]
|alma_mater =
|occupation = लेखिका आ राजनीतिज्ञ
|profession = साहित्य आ राजनीति
}}
'''डा. नजमा हेपतुल्ला''' ({{lang-en|Najma Heptulla}}, {{lang-ur|{{Nastaliq|نجمہ ہپت اللہ}}}}) एक राजनीतिज्ञ, लेखिका आ [[नरेन्द्र मोदी]] सरकारक अन्तर्गत अल्पसङ्ख्यक मामलाक मन्त्री छल। एखन ओ [[मणिपुर]] राज्यक राज्यपाल छी। ओ मुम्बई काङ्ग्रेस समितिकें महासचिव आ उपाध्यक्ष रहि चुकल अछि। ओ सन् १९८५ सँ १९८६ तथा १९८८ सँ जुलाई २००७ धरि भारतीय लोकतन्त्रक उपरी प्रतिनिधि सभा [[राज्यसभा]]क पूर्व उपसभापति रहि चुकल अछि। सन् १९८० सँ [[राज्यसभा]]क सदस्यक रुपमे सेहो ओ सेवा केनए अछि।<ref>{{cite news | url=http://www.thehindu.com/news/national/article3350098.ece | title=New stars in Rajya Sabha, spotlight on मईawati | work=द हिन्दू | accessdate=18 फ़रवरी 2014 | right=Parsai | left=Gargi | location=नई दिल्ली | date=25 अप्रैल 2012 | archive-date=2013-11-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131105010124/http://www.thehindu.com/news/national/article3350098.ece | dead-url=yes}}</ref><ref>[ http://hindi.webdunia.com/news/news/national/0707/22/1070722094_1.htm नजमा हेपतुल्ला का राजनीतिक सफर - वेबदुनिया]</ref>
== प्रारम्भिक जीवन ==
सन् १९४० अप्रैल १३ कें [[मध्य प्रदेश]]क [[भोपाल]]मे जन्मल हेपतुल्लाकें राजनीति विरासतमे भेटल छल। सम्बन्धमे [[मौलाना अबुल कलाम आजाद]]क नातिन हेपतुल्ला एमएससी करलाक बाद हृदय रोग विज्ञानमे विद्यावारिधि प्राप्त केनए अछि मुदा राजनीतिमे लगाव भेलाक कारण ओ राजनीतिमे आबि गेल।
== व्यक्तिगत जीवन ==
हेपतुल्लाकें पति अकबर अली ए. हेपतुल्लाकें निधन भऽ चुकल अछि। ओ एक प्रसिद्ध मानव संसाधन सलाहकार छल। हुनकर ३ बेटीसभ अछि जे [[अमेरिका]]मे काज करैत अछि।<ref>[http://navbharattimes.indiatimes.com/india/national-india/--/articleshow/2336958.cms नवभारत टाइम्स समाचार, दिनांक 4 सितंबर 2007, शीर्षक: नजमा हेपतुल्ला के पति का निधन]</ref>
== राजनीतिक जीवन ==
== साहित्यिक जीवन ==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==एहो सभ देखी==
==बाह्य जडीसभ==
[[श्रेणी:जीवनी]]
[[श्रेणी:अन्तर्विकी महिला सहकार्य सम्पादनथनमे बनाएल गेल लेखसभ]]
[[श्रेणी:भारतीय महिला राजनीतिज्ञसभ]]
cq1y9vcn1vo0a8kvyj3ouv0fu7o8tkv
सन्दीप किशन
0
36570
280526
228282
2026-09-29T05:21:33Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280526
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = सन्दीप किशन<br/>Sundeep Kishan
| image = Sundeep Kishan at 60th South Filmfare Awards 2013 (cropped).jpg
| caption = २०१३ मे दक्षिण [[फिल्मफेयर]] पुरस्कारमे किशन
| nationality = भारतीय
| alma_mater = [[लोयोला कलेज, चेन्नई]]
| relatives = {{Plainlist |
* [[छोटा के नायडू]] (चाचा)
* [[श्याम के नायडू]] (चाचा)
}}}}
'''सन्दीप किशन''' एक भारतीय चलचित्र अभिनेता छी जे [[तेलुगु सिनेमा|तेलुगु]] आ [[तमिल सिनेमा|तमिल]] चलचित्रसभमे मुख्य रूपसँ काज करैत अछि ।<ref name=hi>{{cite news |title=Off the beaten track |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/article425588.ece |publisher=''The Hindu'' |date=May 9, 2010 |location=Chennai, India |access-date=November 11, 2019 |archive-date=December 26, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131226081231/http://www.thehindu.com/features/cinema/article425588.ece |dead-url=yes}}</ref><ref name=ci>{{cite web |title=Sundeep Kishan Signs Two More Films |url=http://www.cinegoer.com/telugu-cinema/news-archives/june-2009/sundeep-kishan-signs-two-more-films-290609.html |date=June 29, 2009 |publisher=''cinegoer.com''}}</ref>
==टेलिभिजन==
{|class=wikitable sortable
! बर्ष
! श्रृङ्खला
! भूमिका
! नेटवर्क
! भाषा
|-
|२०१९
|[[द फ्यामेली म्यान (भारतीय टिभी श्रृङ्खला)|द फ्यामेली म्यान]]
|मेजर विक्रम
|अमेजन प्राइम
|हिन्दी
|}
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
* {{IMDb name|3807965}}
*{{Twitter|sundeepkishan}}
*{{Facebook|sundeepkishanofficial}}
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेतासभ]]
[[श्रेणी:तेलुगु चलचित्र अभिनेतासभ]]
[[श्रेणी:तमिल चलचित्र अभिनेतासभ]]
[[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेतासभ]]
epjl04xh60ok84yzjn1n5gpwo3x3riu
हिन्दुस्तान टाइम्स
0
38491
280535
275542
2026-09-29T05:48:41Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280535
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox newspaper
|name = हिन्दुस्तान टाईम्स<br>Hindustan Times
|image = [[File:हिन्दुस्तान टाइम्सक मुखपृष्ठ.jpg|225px|border]]
|caption = २८ मार्च २०१० मे <br />''हिन्दुस्तान टाईम्स''क मुखपृष्ठ
|type = दैनिक समाचार पत्र
| publishing_country = {{flagcountry|भारत}}
|owners = एचटी मीडिया लिमिटेड
|chiefeditor = सुकुमार रङ्गनाथन
|format = ब्रडशीट
|launched = {{Start date and age|df=y|1924|}}
|language = [[अङ्ग्रेजी भाषा|अङ्ग्रेजी]]
|sister newspapers = ''[[हिन्दुस्तान दैनिक]]''
|headquarters = १८-२० कस्तुरबा गान्धी मार्ग, [[नयाँ दिल्ली]] ११०००१<br />[[भारत]]
|circulation = ९९३६४५ प्रति दिन<ref name=ABCIND>{{cite web| url= http://www.auditbureau.org/files/JJ2017%20Highest%20Circulated%20amongst%20ABC%20Member%20Publications%20(across%20languages).pdf| title= Submission of circulation figures for the audit period Jan – Jun 2017| publisher= [[Audit Bureau of Circulations]]| access-date= 5 January 2016| archive-url= https://web.archive.org/web/20171201131840/http://www.auditbureau.org/files/JJ2017%20Highest%20Circulated%20amongst%20ABC%20Member%20Publications%20(across%20languages).pdf| archive-date= 1 दिसंबर 2017}}</ref>
|circulation_date = जुन २०१७
|oclc = २३१६९६७४२
|ISSN = ०९७२-०२४३
|website = {{url|hindustantimes.com}}
}}
'''हिन्दुस्तान टाइम्स''' एक भारतीय अङ्ग्रेजी भाषाक दैनिक समाचार पत्र छी। <ref>{{cite web|url=http://www.htmedia.in/?page_id=7 |title=About Us |publisher=Htmedia.in |accessdate=29 May 2015}}</ref> जकर उद्घाटन १९२४ मे [[महात्मा गान्धी]] द्वारा कएल गेल छल ई समाचार पत्र भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलनमे एक राष्ट्रवादी आ काङ्ग्रेस-दैनिकक रूपमे अभिन्न भूमिका निर्वाह केनए छल ।<ref name="Pandey2001">{{cite book|author=Gyanendra Pandey|title=Remembering Partition: Violence, Nationalism and History in India|url=https://books.google.com/books?id=ZdLhnFet4w4C&pg=PA97|accessdate=13 October 2018|date=22 November 2001|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-00250-9|pages=97–}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.htmedia.in/?page_id=7|title=About Us -|website=htmedia.in}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1995/03/05/world/indian-leader-faces-a-test-at-the-polls.html|title=Indian Leader Faces a Test at the Polls|last=Hazarika|first=Sanjoy|date=5 March 1995|newspaper=The New York Times|accessdate=29 May 2015|location=India; Maharashtra State (India); Gujarat (India)}}</ref><ref>[http://www.thehindu.com/archive/print/2006/02/18/stories/2006021815040900.htm Nominated to Rajya Sabha – NATIONAL] {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. The Hindu. Retrieved 27 December 2018.</ref> ई समाचार पत्र शोभना भरतियाक स्वामित्वमे अछि। <ref>{{cite news |title=Paradise Papers: Hindustan Times Group set up firm in Bermuda, showed Rs 7 cr loss |url=http://indianexpress.com/article/india/paradise-papers-shobhna-bhartia-hindustan-times-appleby-bermuda-firm-4925776/ |accessdate=6 June 2018 |newspaper=The Indian Express |date=7 November 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://caravanmagazine.in/media/history-repeating-shobhana-bhartias-hindustan-times|title=History repeating at Shobhana Bhartia’s Hindustan Times|last=Dev|first=Atul|date=December 2018|website=[[The Caravan]]}}</ref> आ एकर प्रमुख प्रकाशन एचटी मीडिया छी जे केके बिरला परिवार द्वारा नियन्त्रित एकाई छी।
== इतिहास ==
== स्वामित्व ==
== विवाद ==
==एहो सभ देखी==
==बाह्य जडीसभ==
{{Commons category|Hindustan Times|हिन्दुस्तान टाइम्स}}
{{Wikiquote}}
* {{Official website|http://www.hindustantimes.com}} Online edition of ''Hindustan Times''
* About [https://www.hindutimes.co/2020/08/hindustan-times-bharat-ka-rojmarra-angreji-akgbar.html Hindustan Times] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210413141436/https://www.hindutimes.co/2020/08/hindustan-times-bharat-ka-rojmarra-angreji-akgbar.html |date=2021-04-13 }}
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:अङ्ग्रेजी भाषाक समाचार पत्र]]
awth1abfsp8t6upysg5wrsf4518sp7h
गान्धी जयन्ती
0
38706
280497
213421
2026-09-29T01:33:27Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280497
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox holiday
|holiday_name = गान्धी जयन्ती<br>Gandhi Jayanti
|type = National
|longtype =
|image = Gandhi statue at Ghantasala Music college Vijayawada, tentative, Gandhi Jayanti 2018.jpg
|caption = घन्टासला सङ्गीत महाविद्यालय विजयवाड़ामे अवस्थित गान्धी प्रतिमा
|observedby = [[भारत]]
|date = २ अक्टुबर
|observances = सामुदायिक, ऐतिहासिक समारोह
|significance = [[भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलन|भारतीय स्वतन्त्रता]]मे महात्मा गान्धीक भूमिका कऽ सम्मान करैत अछि।
|relatedto = [[अन्तराष्ट्रिय अहिंसाक दिवस]]<br/>[[गणतन्त्र दिवस (भारत)|गणतन्त्र दिवस]]<br/>[[स्वतन्त्रता दिवस (भारत)|स्वतन्त्रता दिवस]]
|weekday=|firsttime=|frequency=|duration=|scheduling=|month=|nickname=|ends=|begins=|celebrations=|litcolor=|official_name=|alt=|startedby=}}
'''गान्धी जयन्ती''' भारतमे [[महात्मा गान्धी]]क जयन्तीकेँ मनेबाक लेल मनाओल जाइवला एक कार्यक्रम छी। ई २ अक्टूबर कऽ प्रतिवर्ष मनाओल जाएत अछि, आ ई भारतक तीनटा राष्ट्रिय छुट्टिसभमे सँ एक छी। संयुक्त्त राष्ट्र महासभा द्वारा १५ जून २००७ कऽ घोषणा एकर करैत एकटा प्रस्तावकेँ स्वीकार केलक जाहिमे घोषित केलक कि २ अक्टूबर कऽ अन्तराष्ट्रिय अहिंसा दिवसक रूपमे मनाओल जाएत।<ref>{{cite web |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=22926&Cr=non&Cr1=violence |title=UN declares 2 October, Gandhi's birthday, as International Day of Non-Violence |publisher=[[United Nations]] |date=15 June 2007 |accessdate=9 October 2014}}</ref>
==स्मरणोत्सव==
गान्धी जयन्ती २ अक्टूबरकेँ वार्षिक रूपसँ मनाओल जाएत अछि। ई भारतक आधिकारिक घोषित राष्ट्रिय छुट्टिसभ मध्ये एक अछि, एकरा समुचा राज्यसभमे आ क्षेत्रसभमे सेहो मनाओल जाएत अछि।
गान्धी जयन्तीक समुचा भारतमे प्रार्थना आ श्रद्धाञ्जलीसभा करैत मनाओल जाएत अछि। जाहिमे नयाँ दिल्लीमे अवस्थित राज घाटमे रहल गान्धीक स्मारक जतए हुनकर अन्तिम संस्कार कएल गेल छल। ओहू ठाम सेहो श्रद्धासुमन अर्पित कएल जाएत अछि। एहिक्रममे विभिन्न शहरसभ, कलेजसभ, स्थानीय सरकारी संस्थानसभ आ सामाजिक-राजनीतिक संस्थानसभ द्वारा प्रार्थनासभासभ, स्मरणोत्सवमे समारोहमे मुख्यरुपेन होएत अछि। शैक्षिक संस्थासभमे पेन्टिङ्ग आ निबन्ध प्रतियोगितासभक आयोजन कएल जाएत अछि आ पुरस्कार प्रदान कएल जाएत अछि सङ्गे समुदायक अहिंसक तरीका सँ प्रोत्साहित करबाक साथे [[भारतीय स्वतन्त्रता आन्दोलन|भारतीय स्वतन्त्रता]] आन्दोलनमे गान्धीक प्रयासक लेल अनेक प्रकारक कार्यक्रम आयोजन कएल जाएत अछि।<ref>{{cite web |url=http://www.gandhijayanti.com |title=Gandhi Jayanti |publisher=Simon Fraser University |accessdate=15 April 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210309174158/http://gandhijayanti.com/ |archive-date=9 March 2021 |dead-url=yes}}</ref> हुनक स्मृतिमे एहि दिन गान्धीक प्रिय भजन रघुपति राघव राजा राम खासकरि गाओल जाएत अछि। देश भरिमे महात्मा गान्धीक प्रतिमाक माल्यार्पण कएल जाएत अछि आ एहि दिन किछ द्वारा व्यक्तिसभ दारु पिनाए या मासू खेबासँ बचैत अछि।<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/2005/10/03/stories/2005100311220300.htm | title=Several programmes mark Gandhi Jayanti celebrations in Mysore | work=[[The Hindu]] | accessdate=16 November 2006}}</ref>
==एहो सभ देखी==
==बाह्य जडीसभ==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:भारतीय संस्कृति]]
[[श्रेणी:भारतक इतिहास]]
7z0dz73nlssne53tcf4ylr2mqthl0wl
सलोनी असवानी
0
38774
280529
280089
2026-09-29T05:23:53Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280529
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox person
| name = सलोनी असवानी<br/>Saloni Aswani
| image =
| image_size =
| caption =
| birth_name = वन्दानी असवानी<ref name= "SaloniBiography">{{cite web |url=http://movies.dosthana.com/profile/saloni-aswani |title=Saloni Biography |publisher=movies.dostana.com |accessdate=2012-01-01 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070126/http://movies.dosthana.com/profile/saloni-aswani |dead-url=yes }}</ref>
| birth_date = {{Birth date and age|1977|6|1|df=y}}
| birth_place = [[उल्हासनगर]], महाराष्ट्र, भारत
| othername = सलोनी
| death_place =
| occupation = अभिनेत्री, [[मोडेल (लोग)|मोडेल]]
| yearsactive = २००३–वर्तमान
| parents = रेशमा असवान, करमचन्द असवानी<ref name= "SaloniBiography"/>
| website =
}}
'''सलोनी असवानी''' एक भारतीय चलचित्र [[अभिनेत्री]] आओर [[मोडल (लोग)|मोडल]] अछि। अपन शिक्षा समाप्तिके पश्चात, सलोनी मोडलिङ करियर आओर बहुतरास टेलिभिजन विज्ञापनमे समेत सम्मिलित होएत अपन कदम आगा बढौने छल । सन् २००३ मे हिन्दी चलचित्र "दिल परदेशी हो गया" मे डेब्युट करैत ओ अभिनयमे अपन करियरक सुरुवात केनाएमे अपन जोरसोर लगौने छल । तत्पश्चात ओ विभिन्न दक्षिण भारतीय चलचित्रसभमे अभिनय करैत-करैत उल्लेख्य कमर्सियल सफलता<ref name="idlebrain1">{{cite web|url=http://www.idlebrain.com/celeb/interview/saloni.html |title=Saloni interview – Telugu Cinema interview – Telugu film actress |publisher=Idlebrain.com |accessdate=13 February 2012}}</ref><ref name="ragalahari1">{{cite web |url=http://www.ragalahari.com/stars/interviews/1027/saloni-interview-on-maryada-ramanna.aspx |title=Saloni interview on Rajamouli's Maryada Ramanna >> Tollywood Star Interviews |publisher=Ragalahari.com |accessdate=13 February 2012 |archive-date=28 October 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101028150750/http://www.ragalahari.com/stars/interviews/1027/saloni-interview-on-maryada-ramanna.aspx |dead-url=yes }}</ref>तँ प्राप्त नै करवाकमे असफल रहल मुद्दा ओ एस.एस. राजमौलीक सन् २०१० मे आएल चलचित्र "मर्यादा रमन्ना" सँ ख्याती प्राप्त केनए छल । तत्पश्चात विभिन्न तेलुगु उच्च प्रोडक्सनसभमे मुख्य भूमिकासभमे नजर आवि रहल अछि ।
==प्रारम्भिक जीवन==
असवानीक जन्म [[भारत]]के [[महाराष्ट्र]] राज्यके उल्हासनगरमे सिन्धी भाषा बोलए वाला परिवारमे वन्दनाक रुपमा भेल छल । हुनकर पिता नार्कोटिक्स (भारतमे रहल लागूऔषध नियन्त्रण कार्यालय) मे सहायक कमिसनर छल ।<ref name="idlebrain1"/>जखन ओ लगभग ५ वरिषक छल ओ समयमे हुनकर परिवारके सीजिएस क्वार्टरमे बसोबासक लेल मुम्बईक वडाला स्थानान्तरण भेल छल।<ref>{{cite web |url=http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/kollywood/saloni%E2%80%99s-back-tamil-films-item-number-323 |title=Saloni's back in Tamil films for an item number |work=Deccan Chronicle |date=2 November 2011 |accessdate=13 February 2012 |archive-date=3 November 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103042458/http://www.deccanchronicle.com/channels/showbiz/kollywood/saloni%E2%80%99s-back-tamil-films-item-number-323 |url-status=dead }}</ref> विद्यालयक समाप्तिके पश्चात, मुम्बईमे अवस्थित न्यु मेराइन लाइन्स/चर्चगेटमे रहल श्रीमती नाथीबाई दामोदर ठाकरे विश्वविद्यालयमे साइकोलोजी विषयमे ओ ग्रयाजुएट भेल छल ।<ref name="idlebrain1"/>ओ हरक्षण-हरपल अभिनयमे अपन रुची राखने छल आओर ई बातमे हुनकर माता सेहो हुनकर समर्थन करिरहल छल<ref>{{cite news |author=Special Correspondent |url=http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/article539961.ece |title=Cities / Vijayawada : I am basking in the success of Maryada Ramanna, says director |work=The Hindu |date=29 July 2010 |accessdate=13 February 2012 |location=Chennai, India |archive-date=21 August 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100821122418/http://www.thehindu.com/news/cities/Vijayawada/article539961.ece |dead-url=yes}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-maryadaramanna.html |title=Maryada Ramanna film review – Telugu cinema Review – Sunil & Saloni |publisher=Idlebrain.com |date=23 July 2010 |accessdate=13 February 2012}}</ref><ref name="ragalahari1"/><ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-05/news-interviews/29851080_1_telugu-ammayi-balakrishna-clocks |title=Saloni is on cloud nine |work=The Times of India |date=5 August 2011 |accessdate=13 February 2012 |archive-date=21 July 2012 |archive-url=https://archive.today/20120721123218/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-08-05/news-interviews/29851080_1_telugu-ammayi-balakrishna-clocks |dead-url=yes }}</ref><ref name="ragalahari2">{{cite web|url=http://www.ragalahari.com/stars/interviews/1063/interview-with-saloni-on-telugammayi.aspx |title=Saloni interview on Telugammayi >> Tollywood Star Interviews |publisher=Ragalahari.com |date=2 August 2011 |accessdate=13 February 2012}}</ref> जखन हुनकर पिता हुनका "कोनो बढियाँ आदरार्थी जागिर करवाक लेल" अभिप्रेरित करि रहल छल<ref name="idlebrain1"/>। हुनका हुनकर पिताके नै खबर करि के अपन एकटा पोर्टफोलियो तयार करि के मोडलिङ एजेन्सीसभमे पठौने छल<ref>{{cite web |url=http://www.nowrunning.com/movie/6093/kannada/dubai-babu/2158/review.htm |title=Dubai Babu Review – Kannada Movie Review by RGV |publisher=Nowrunning.com |date=23 May 2009 |accessdate=13 February 2012 |archive-date=14 February 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214052902/http://www.nowrunning.com/movie/6093/kannada/dubai-babu/2158/review.htm |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |author=Super Admin |url=http://entertainment.oneindia.in/kannada/reviews/2009/dubai-babu-review-290509.html |title=Dubai Babu Review | Actress Nikitha |publisher=Entertainment.oneindia.in |date=29 May 2009 |accessdate=13 February 2012 |archive-date=9 December 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101209033255/http://entertainment.oneindia.in/kannada/reviews/2009/dubai-babu-review-290509.html |dead-url=yes }}</ref>। ओ टेलिभिजनमे प्रशारित विभिन्न विज्ञापनसभ उदाहरणक लेल:- भ्यासलिन, लाइफबोय, पारासुट तेल, मूभ, चिक शयाम्पू, थ्री रोजेज टी आओर मीरा साबुनमे नजर आएल छल<ref name="ragalahari1"/>। ओ अपन शिक्षण करियरमे जखन छल, ओ हरबखत ही ड्रामा, [[श्रीदेवी]] जी के मिमिक्री करि रहल छल । सलोनी थिएटर ग्रुप कला सांसदमे सेहो भाग लेनए छल ।<ref name="idlebrain1"/> अशोक कुमार ड्रामाटिक एकेडमी जे कि हुनकर बेटी प्रिती गाङ्गुली चलावैत छल ओही ठामसँ सलोनी अभिनय करवाक लेल सिखने छल ।<ref name="idlebrain1"/><ref name="timesofindia.indiatimes.com">{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/kannada/news-interviews/Saloni-Aswani-returns-to-Sandalwood/articleshow/25633144.cms | work=The Times of India | title=Saloni Aswani returns to Sandalwood – The Times of India}}</ref><ref>{{cite news|url=https://thetelugufilmnagar.com/2016/10/03/meelo-evaru-koteswarudu-teaser-out/|title=Meelo Evaru Koteswarudu Teaser Out !|access-date=2020-10-17|archive-date=2016-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20161013220228/https://thetelugufilmnagar.com/2016/10/03/meelo-evaru-koteswarudu-teaser-out/|url-status=dead}}</ref>
==फिल्मोग्राफी==
{| class="wikitable"
|+साँचो
| style="background:#ffc;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}}
| ई चलचित्र रिलिज नै भेल इङ्गित करैत अछि
|}
{| class="wikitable sortable" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;"
|- style="background:#ccc; text-align:center;"
! scope="col"| वर्ष
! scope="col"| शीर्षक
! scope="col"| भूमिका
! scope="col"| भाषा
! scope="col" class="unsortable" | टिप्पणी
! scope="col" class="unsortable" | {{Tooltip|सन्दर्भ सामग्री|References}}
|-
| २००३ || ''[[दिल परदेशी हो गया]]'' || रुख्सा खान || [[हिन्दी]] || [[बलिउड]] डेब्युट ||
|-
| rowspan="2" | २००५ || ''धना ५१'' || लक्ष्मी || [[तेलुगु भाषा|तेलुगु]] || [[तेलुगु चलचित्र|टलिउड]] डेब्युट ||
|-
| ''[[ओका ओरिलो]]'' || ललिता || तेलुगु || ||
|-
| rowspan="4" | २००६ || ''[[चुक्कालो चन्द्राडू]]'' || शालिनी || तेलुगु || ||
|-
|}
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==बाह्य जडीसभ==
* {{IMDb name|id=1518334|name=सलोनी असवानी}}
{{DEFAULTSORT:Aswani, Saloni}}
[[श्रेणी:सन् १९७७ मे जन्म]]
[[श्रेणी:जीवित लोक]]
[[श्रेणी:भारतीय चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:भारतीय महिला मोडलसभ]]
[[श्रेणी:तेलुगु चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:तमिल चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:हिन्दी चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
[[श्रेणी:कन्नड चलचित्र अभिनेत्रीसभ]]
c03fongxzp9a0t7yefn9sjfqt3qvw7y
आस्था पोखरेल
0
39453
280483
243719
2026-09-29T00:30:36Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280483
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox model
|name = आस्था पोखरेल
|image =
| birth_date = {{Birth date and age|1991|10|24}}<ref>{{cite web|url=http://www.thehimalayantimes.com/tgifnfw11/models.php?id=3|publisher=THT|accessdate=2013-04-10|title=Aastha Pokharel|archive-url=https://web.archive.org/web/20110925053453/http://www.thehimalayantimes.com/tgifnfw11/models.php?id=3|archive-date=2011-09-25}}</ref>
| birth_place = सिनामङ्गल, काठमाडौं
| nationality = [[नेपाली]]
| ethnicity = <!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source -->
| citizenship = नेपाली
| education = नर्सिङ्मे स्नातक तह
| alma_mater =
| height = {{height|m=1.77}}
| occupation = [[मोडल (लोग)|फ्यासन मोडल]]
| years_active = सन् २०१०-वर्तमान
| title = [[किङ्गफिसर क्यालेन्डर|किङ्गफिसर सुपरमोडल २]] विजेता<ref>{{cite web|url=http://glamournepal.net/nepali-model-aastha-pokhrel-wins-kingfisher-supermodels-2/#.VQjeu45Jeao|publisher=Glamour Nepal|accessdate=2014-12-24|title=Nepali Model Aastha Pokhrel wins KINGFISHER SUPERMODELS-2|archive-url=https://web.archive.org/web/20141227144318/http://glamournepal.net/nepali-model-aastha-pokhrel-wins-kingfisher-supermodels-2/#.VQjeu45Jeao|archive-date=2014-12-27|dead-url=yes}}</ref>
| spouse =
| partner = <!-- unmarried life partner; use ''Name (1950–present)'' -->
| children =
| parents =
| relatives =
}}
'''आस्था पोखरेल''' एक [[नेपाली]] मोडल छी। ओ अप्पन व्यावसायिक मोडलिङ्ग करियरक आरम्भ सन् २०११ मे केनए छल। ओकरा अप्पन करियरक सभसँ पहिल काज 'नभ्यता पत्रिका'द्वारा देल गेल छल जतय ओ एहि पत्रिका केर आवरण पृष्ठमे प्रदर्शित भेल छल। ओकर बाद ओ 'सुपरमोडल अन्तर्राष्ट्रिय २०१३' प्रतियोगिताक उत्कृष्ट १० प्रतियोगीसभमे सँ एक होमएमे सफल भेल छल। ओ 'एसियाज नेक्स्ट टप मोडल'मे सेहो सहभागिता जनेनाए छल।<ref>http://lexlimbu.com/blog/2013/11/05/top-10-for-aastha-pokharel-at-supermodel-international-2013/</ref> <ref>http://m.goodtimes.ndtv.com/photos/meet-the-kingfisher-supermodels-2-contestant-no-1-aastha-pokharel-18777/slide/1{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==जीवनी==
आस्थाक जन्म सिनामङ्गल, काठमाडौंमे सन् १९९१ मे भेल छल।
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
==एहो सभ देखी==
*[[नीति शाह]]
[[श्रेणी:सन् १९९१ मे जन्म]]
[[श्रेणी:नेपाली महिला मोडलसभ]]
bpcf9mxpra1gqfggadsi4h2nzjf0w7v
जनता प्रगतिशील पार्टी (नेपाल)
0
41072
280499
277451
2026-09-29T01:58:25Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280499
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox political party
| name = People's Progressive Party
| native_name = जनता प्रगतिशील पार्टी
| logo =
| logo_size = 150px
| colorcode = #228B22
| president = [[हृदयेश त्रिपाठी]]
| foundation = {{start date and age|2021|12|14|df=y}}
| ideology = {{nowrap|[[सामाजिक लोकतन्त्र]]<br>[[मधेशी]] अधिकार}}
| headquarters = Kathmandu, Nepal
| international =
| website =
| country = नेपाल
| abbreviation =
| native_name_lang = ne
| split = [[नेकपा (एमाले)]]
| successor =
| student_wing =
| youth_wing =
| womens_wing =
| position = {{nowrap|[[Centre-left politics|मध्य बायाँ]]}}
| symbol =
| seats1_title = [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]
| seats1 = {{composition bar|2|275|hex=#228B22}}
| seats2_title = [[लुम्बिनी प्रदेश सभा]]
| seats2 = {{composition bar|2|87|hex=#228B22}}
}}'''जनता प्रगतिशील पार्टी''' नेपालको सातौं ठूलो [[राजनीतिक दल|राजनीतिक पार्टी]] अच्छी । <ref>{{Cite web|url=https://www.nepalghatana.com/news/80933/|title=नयाँ पार्टी खोल्ने हृदयेश त्रिपाठीको घोषणा {{!}} Nepal Ghatana|language=en-US|accessdate=2021-08-27|archive-date=2021-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827081607/https://www.nepalghatana.com/news/80933/|dead-url=yes}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/247268/|title=नयाँ पार्टी खोल्दै हृदयेश त्रिपाठी|website=Setopati|accessdate=2021-08-27|archive-date=2021-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827101105/https://www.setopati.com/politics/247268|dead-url=yes}}</ref> पार्टी आधिकारिक रूपमें मंसिर २८ क घोषणा कायल गेल। <ref>{{Cite web|url=http://annapurnapost.com/news/185303|title=नयाँ पार्टी खोल्दै हृदयेश त्रिपाठी, पार्टीको नाममा समाजवादी राख्ने|website=नयाँ पार्टी खोल्दै हृदयेश त्रिपाठी, पार्टीको नाममा समाजवादी राख्ने|language=en|accessdate=2021-08-27}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://ratopati.com/story/196443/2021/8/27/new-party|title=तत्काल नयाँ पार्टी खोल्ने हृदयेश त्रिपाठीको घोषणा|last=रातोपाटी|website=RatoPati|language=Nepali|accessdate=2021-08-27}}</ref> [[हृदयेश त्रिपाठी]] नयाँ पार्टीको अध्यक्ष छथि। <ref>{{Cite web|url=https://www.setopati.com/politics/229382/|title=म नयाँ पार्टी गठनको तयारीमा छु: हृदयेश त्रिपाठी|website=Setopati|accessdate=2021-08-27|archive-date=2021-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20211216030659/https://www.setopati.com/politics/229382/|dead-url=yes}}</ref>
== इतिहास ==
अगस्त २०२१ सम्म पार्टीका सदस्यहरुले स्वतन्त्र राजनीतिक समूहको रुपमा आफ्नो उम्मेदवारी भरेका थिए। <ref>{{Cite web|url=https://www.onlinekhabar.com/2019/11/813300|title=हृदयेश त्रिपाठीको राजनीतिक यात्रा : कम्युनिष्ट छाडेर मधेसतिर, मधेस छाडेर सिंहदरबारतिर !|website=Online Khabar|language=en-US|accessdate=2021-08-27}}</ref> नेकपा (एमाले) र यो समूहबीच भएको सहमति अनुसार उनीहरुसँग चुनाव चिन्ह सूर्य थियो। <ref>{{Cite web|url=https://ekantipur.com/ampnews/2017-10-02/20171002195751.html|title=Kantipur-हृदयेश त्रिपाठी आगामी चुनावमा सूर्य चिन्हमा चुनाव लड्ने ! - कान्तिपुर समाचार|website=ekantipur.com|accessdate=2021-08-27}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]] सदस्यमा बृजेश कुमार गुप्ता र [[हृदयेश त्रिपाठी]] विजयी भएका छन्। त्यस्तै, अजय शाही र धर्मलाल श्रीवास्तव [[लुम्बिनी प्रदेश सभा|लुम्बिनी प्रान्तको]] प्रान्तीय विधानसभाको निर्वाचनमा उम्मेदवार बन्नुभएको छ। <ref>{{Cite web|url=http://pradeshsabha.p5.gov.np/dynamic/pMember|title=प्रदेश सभा - लुम्बिनी प्रदेश|website=pradeshsabha.p5.gov.np|accessdate=2021-08-27|archive-date=2021-06-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210605162000/http://pradeshsabha.p5.gov.np/dynamic/pMember|dead-url=yes}}</ref> तर ईश्वर दयाल मिश्र र पशुपति दयाल मिश्र चुनाव जित्न सकेनन्। <ref>{{Cite web|url=http://myrepublica.nagariknetwork.com/news/28748/|title=Quitting of senior RJPN leaders creates ripples in Province-5|last=Sejuwal|first=Kalendra|website=My Republica|language=en|accessdate=2021-08-27|archive-date=2021-08-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210827080143/https://myrepublica.nagariknetwork.com/news/28748/|url-status=dead}}</ref> पार्टी केही हप्ता भित्र दर्ता हुने अपेक्षा गरिएको छ जबकि प्रक्रिया पहिले नै शुरू भैसकेको छ। <ref>{{Cite web|url=https://nagariknews.nagariknetwork.com/politics/608711-1630025701.html|title=हृदयेश त्रिपाठी समूहले तत्काल नयाँ पार्टी खोल्दै|last=पाठ|first=भुवन शर्मा काठमाडौँ ११ भाद्र २०७८ २ मिनेट|website=nagariknews.nagariknetwork.com|language=ne|accessdate=2021-08-27}}</ref>
== व्यवस्थापिका ==
== का मा उपस्थिति ==
{| class="wikitable"
!संसद
!संसदीय दलका नेता
!सीट संख्या
|-
|[[प्रतिनिधि सभा (नेपाल)|प्रतिनिधि सभा]]
|[[हृदयेश त्रिपाठी]]
| style="text-align:center;" |{{Composition bar|2|275|#228B22}}
|-
|[[लुम्बिनी प्रदेश सभा]]
|अजय शाही
| style="text-align:center;" |{{Composition bar|2|87|#228B22}}
|}
== यो पनि हेर्नुहोस् ==
* [[नेपालक राजनैतिक दलक सूची|नेपालको राजनीतिक दलहरुको सूची]]
== सन्दर्भ ==
<references />
{| class="wikitable"
|}
euvky20xisyz1rrfk1v6jcwjxkm42gn
एम॰ के॰ स्टालिन
0
43402
280489
278102
2026-09-29T00:45:49Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280489
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox_Indian_politician
| name = एम॰ के॰ स्टालिन <br />M. K. Stalin
| image =The Prime Minister, Shri Narendra Modi consoles and shares few words with son M.K. Stalin of Kalaignar Karunanidhi, in Chennai on August 08, 2018 1 (cropped).JPG|thumb
| caption = '''[[तमिल नाडु|तमिलनाडु]]क आठम् मुख्यमन्त्री'''
| birth_date ={{birth date and age|1953|3|1}}<br>भारांग
| birth_place =[[चेन्नई|मद्रास]], [[भारत]]
| residence =[[चेन्नई]], [[तमिल नाडु|तमिलनाडु]], भारत
| death_date =
| death_place =
| party =[[द्रविड़ मुन्नेत्र कड़गम]]
| religion =
| spouse = दुर्गा
| children = उदयनिधि स्टालिन<br />
सेन्थराई सुबरिशन
| website =
| footnotes =
| date =
| source =
}}
'''मुथुवेल करुणानिधि स्टालिन''' जिनका एम॰ के॰ स्टालिनक रूपमें सम्बोधित कएल जाइत अछि। एक भारतीय तमिल राजनीतिज्ञ, आ तमिलनाडुक ८अम् मुख्यमन्त्रीक छल। तमिलनाडुक पूर्व मुख्यमन्त्रीक एम. करुणानिधिक पुत्र, स्टालिन २८ अगस्त २०१८ सँ द्रविड़ मुनेत्र कड़गम (DMK) पार्टीक अध्यक्ष छी। हिनका द्वारा १९९६ सँ २००२ धरि चेन्नईक ३७अम् मेयर आ तमिलनाडुक पहिल उपमुख्यमन्त्रीक रूपमे कार्य कएल गेल।<ref>"[http://www.thehindu.com/todays-paper/karunanidhi-makes-stalin-deputy-chief-minister/article293666.ece Karunanidhi makes Stalin Deputy Chief Minister] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230921150745/https://www.thehindu.com/todays-paper/Karunanidhi-makes-Stalin-Deputy-Chief-Minister/article16605744.ece |date=2023-09-21 }}". ''TheHindu.com''.</ref><ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/Stalin+appointed+Tamil+Nadu+Deputy+CM/1/44292.html Stalin appointed Tamil Nadu Deputy CM]</ref> २००९ सँ २०११ धरि स्टालिन कऽ द इन्डियन एक्सप्रेस द्वारा २०२२ में भारतक सबसँ शक्तिशाली व्यक्तिसभक सूचीमें २४अम स्थान पर राखल गेल छल।<ref>{{Cite web|url=https://indianexpress.com/article/india/ie100-list-of-most-powerful-indians-in-2019-narendra-modi-amit-shah-mukesh-ambani-gogoi-mohan-bhagwat-6039930/|title=IE100: The list of most powerful Indians in 2019|date=2019-09-30|website=The Indian Express|language=en-IN|access-date=2019-10-14}}</ref>
== प्रारम्भिक जीवन आ परिवार ==
== राजनीतिक करियर ==
== चेन्नईक मेयर ==
== तमिलनाडुक उपमुख्यमन्त्री ==
==बाह्य जडीसभ==
{{commons category}}
*[http://www.assembly.tn.gov.in/12thAssembly/profiles/010.htm तमिलनाडु विधानसभाक प्रोफाइल]
==एहो सभ देखी==
==सन्दर्भ सामग्रीसभ==
{{reflist}}
[[श्रेणी:जीवनी]]
[[श्रेणी:भारतीय राजनीतिज्ञसभ]]
[[श्रेणी:सन् १९५३ मे जन्म]]
jyafweoyu5jywukzlv2gcob59ehmp2z
मुहम्मद युनूस
0
44524
280516
280449
2026-09-29T04:14:27Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280516
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox economist
| name = मुहम्मद युनूस
| school_tradition = [[सूक्ष्म ऋण]]
| image = Muhammad Yunus (cropped).jpg
| caption = युनुस् २०१३ मे
| birth_date = {{Birth date and age|1940|6|28|df=y}}
| birth_place = [[चिटागौंग]], [[बंगाल राष्ट्रपति पद]], [[ब्रिटिश राज|ब्रिटिश भारत]] (आब बांग्लादेश)
| death_date =
| alma_mater = {{unbulleted list |[[ढाका विश्वविद्यालय]] (BA, MA) | [[वैंडरबिल्ट विश्वविद्यालय]] (PhD) }}
| field = {{unbulleted list |[[सूक्ष्म ऋण]] theory | [[विकास अर्थशास्त्र]]}}
| institution = {{unbulleted list |[[चटगांव विश्वविद्यालय]] |[[मिढेल टेन्नीइ्स् स्टेट युनिभरसिटी]]|[[ग्लासगो कैलेडोनियाई विश्वविद्यालय]]}}
| influences =
| contributions = {{unbulleted list |[[ग्रामीण बैंक]] |[[सामाजिक व्यवसाय]] |[[Social business]]}}
<!--
| spouse = {{unbulleted list |Vera Forostenko (1970–1979) |Afrozi Yunus (present)}}
| parents =
| children = 2-->
| signature = Signature of Professor Muhammad Yunus.svg
| repec_prefix = e
| repec_id = pyu122
| native_name = মুহাম্মদ ইউনূস
|website=https://muhammadyunus.org/
| awards = नोबेल शांति पुरस्कार (२००६) २.
राष्ट्रपति पदक स्वतंत्रता (२००९) २.
कांग्रेस स्वर्ण पदक (२०१०) २.
|nationality=Bangladeshi|occupation=Economist, Entrepreneur}}
'''मुहम्मद युनुस''' जैकर जन्म २८ जून १९४० मे भेल अछि । ई एक [[बांगलादेश|बांगलादेशी]] सामाजिक उद्यमी, बैंकर, अर्थशास्त्री आ नागरिक समाजक नेता छी जे २००६ मे [[ग्रामीन बैंक]] आरू [[सूक्ष्म ऋण]] आरू [[सूक्ष्म वित्त]] के अवधारणा के अग्रणी।<ref>{{Cite web|title=नोबेल शांति पुरस्कार २००६|url=https://www.nobelprize.org/ prizes/peace/2006/yunus/biographical/|access-date=9 June 2020|website=NobelPrize.org|language=en-US}}</ref> इ ऋण उद्यमी कें देल जायत छै जे बहुत गरीब छै आ पारंपरिक बैंक ऋण कें लेल योग्य नहि भ सकय छै . यूनुस आरू ग्रामीण बैंक क॑ संयुक्त रूप स॑ नोबेल शांति पुरस्कार स॑ सम्मानित करलऽ गेलै “नीच स॑ आर्थिक आरू सामाजिक विकास पैदा करै लेली सूक्ष्म ऋण के माध्यम स॑ करलऽ गेलऽ प्रयास लेली” । [[नार्वे केरऽ नोबेल समिति]] न॑ कहलकै कि "जब तलक बड़ऽ जनसंख्या समूह गरीबी स॑ बाहर निकलै के तरीका नै खोजै छै, तब तलक स्थायी शांति नै मिल॑ सकै छै" आरू "संस्कृति आरू सभ्यता के पार, यूनुस आरू ग्रामीण बैंक न॑ ई देखान॑ छै कि गरीबऽ म॑ स॑ गरीब लोगऽ न॑ भी... गरीब अपनऽ विकास लाबै लेली काम करी सकै छै".<ref name="Nobel">{{cite web |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/peace/laureates/2006/press.html |title=नोबेल २००६ के शांति पुरस्कार |date=13 अक्टूबर 2006 |website=नोबेल फाउंडेशन |access-date=13 अक्टूबर 2006}}</ref> यूनुस क॑ कई अन्य राष्ट्रीय आरू अंतर्राष्ट्रीय सम्मान मिललऽ छै । हुनका २००९ म॑ संयुक्त राज्य अमेरिका [[राष्ट्रपति पदक आफ फ्रीडम]] आरू २०१० म॑ [[कांग्रेस स्वर्ण पदक]] मिललै ।<ref>[http://www.speaker.gov/press-release/house-senate-leaders -announce-gold-medal-ceremony-professor-muhammad-yunus "सदन और सीनेट के नेताओं ने प्रोफेसर मुहम्मद यूनुस के लिए स्वर्ण पदक समारोह की घोषणा की"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180829110121/http://https/ |date=2018-08-29 }} {{Cite web |url=http://https/ |title=Archive copy |access-date=2023-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180829110121/http://https/ |archive-date=2018-08-29 |dead-url=}}, प्रेस विज्ञप्ति, अमेरिकी कांग्रेस</ref>
फरवरी २०११ म॑ यूनुस न॑ सास्किया ब्रुइस्टन, सोफी आइज़नमैन आरू हंस रेइट्ज के साथ मिल क॑ [[युनुस सोशल बिजनेस – ग्लोबल इनिशिएटिव्स]] (वाईएसबी) के सह-स्थापना करलकै । वाईएसबी दुनिया भर मे सामाजिक समस्याक कें संबोधित करय आ ओकर समाधान कें लेल सामाजिक व्यवसायक कें निर्माण आ सशक्त बनायत छै. एकटा नव, मानवीय पूंजीवाद कें यूनुस कें दृष्टि कें लेल अंतर्राष्ट्रीय कार्यान्वयन शाखा कें रूप मे, वाईएसबी विकासशील देशक मे सामाजिक व्यवसायक कें लेल इनक्यूबेटर फंड कें प्रबंधन करयत छै आ कंपनीक, सरकारक, फाउंडेशनक आ [[एनजीओ]]क कें सलाहकार सेवाक प्रदान करयत छै.
२०१२ म॑ स्कॉटलैंड केरऽ [[ग्लासगो कैलेडोनियाई विश्वविद्यालय]] केरऽ [[कुलपति (शिक्षा)|कुलपति]] बनलै, ई पद प॑ वू २०१८ तलक रहलै ।<ref name=BBC-Glasgow>{{cite news |date=१ जुलाई 2012 |title=मुहम्मद यूनुस ग्लासगो कैलेडोनियाई विश्वविद्यालय के पद स्वीकार |url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-scotland-business-18653792 |work=BBC News}}</ref><ref >{{cite web |url=http://www.parliament.uk/edm/2012-13/417 |title=मुहम्मद यूनुस ग्लासगो कैलेडोनिया विश्वविद्यालय के कुलपति |date=16 जुलाई 2012 |work=यूके संसद }}</ ref> एहि सँ पहिने ओ बांग्लादेशक [[चटगाँव विश्वविद्यालय]] मे अर्थशास्त्रक प्रोफेसर छलाह ।<ref>{{Cite web|title=प्रोफेसर मुहम्मद यूनुस|url=https://keough.nd.edu/muhammad-yunus/|access-date=9 June 2020|website=Keough School - University of Notre Dame|language=en-US|archive-date=10 April 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410103540/https://keough.nd.edu/muhammad-yunus/|url-status=dead}}</ref> हुनकऽ वित्त कार्य स॑ संबंधित कई पुस्तक प्रकाशित करलऽ गेलै । ओ [[ग्रामीन अमेरिका]] आ [[ग्रामीन फाउंडेशन]] के संस्थापक बोर्ड सदस्य छैथ, जे सूक्ष्म ऋण के समर्थन करै छै.
यूनुस न॑ १९९८ स॑ २०२१ तलक संयुक्त राष्ट्र केरऽ मुद्दा के समर्थन करै वाला एगो सार्वजनिक चैरिटी [[संयुक्त राष्ट्र फाउंडेशन]] केरऽ निदेशक मंडल म॑ भी काम करलकै ।<ref name=test>[http://www.unfoundation.org/ संयुक्त राष्ट्र नींव], अतिरिक्त पाठ।</ref>
==शुरुआती जीवन एवं शिक्षा==
===शुरुआती वर्ष===
[[File:Young-muhammad-yunus.jpg|thumb|Yunus as a [[Boy Scout]], in 1953]]
[[File:Muhammad Yunus at Chittagong Collegiate School.JPG|thumb|Yunus visiting [[Chittagong Collegiate School]], in 2003]]
नौ बच्चा में से तेसर,<ref>{{cite web |url=http://muhammadyunus.org/content/view/19/34/lang,en/ |title=डॉ. यूनुस के बारे में: परिवार |publisher=MuhammadYunus. ORG |access-date=14 मई 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080416113101/http://muhammadyunus.org/content/view/19/34/lang,en/ |संग्रह -date=16 अप्रैल 2008}}</ref> मुहम्मद यूनुस केरऽ जन्म २८ जून १९४० क॑ बथुआ गाँव म॑ एक [[बंगाली मुस्लिम]] परिवार म॑ [[हथाजरी उपजिला|हथाजरी]] केरऽ कप्ताई सड़क के किनारे, [ [चटगाँव जिला|चटगाँव]] में [[बंगाल राष्ट्रपतित्व]] के [[ब्रिटिश राज]], वर्तमान [[बांगलादेश]].<ref name="$27">{{cite news |date=14 अक्टूबर 2006 |title=पहिल ऋण ओ अपन जेब सँ 27 डॉलर |url=http://archive.thedailystar.net/2006/10/14/d6101401033.htm |newspaper=द डेली स्टार |access-date=22 अगस्त 2007 |archive-date=2015-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150518074321/http://archive.thedailystar.net/2006/10/14/d6101401033.htm |dead-url=yes }}< /ref><ref name=हीरो>{{cite news |last=हैदर |first=महताब |date=1 जनवरी 2007 |title=मुहम्मद यूनुस: आदर्शवाद की जीत |url=http://www.newagebd.com/%202006/dec/28/newyear07/heroes01.html |work=नव वर्ष विशेष: हीरोज |publisher=नव युग |archive-url=https://web.archive.org/web/20070107075121/http://www.newagebd/ |archive-date=2007-01-07 |access-date=11 सितम्बर 2007 |dead-url=no }}</ref> हुनकऽ पिता हाजी दुला मिया शौडागर, एक जौहरी, आरू हुनकऽ माय छेली सूफिया खातून छलीह। हुनकर प्रारंभिक बचपन गाम मे बीतल। १९४४ मे हुनक परिवार [[चटगाँव]] शहर चलि गेल, आ ओ अपन गामक स्कूल सँ लामाबाजार प्राथमिक विद्यालय चलि गेल ।<ref name="$27"/><ref name="Palo-interview">{{cite साक्षात्कार |अंतिम=युनुस |पहिल=मुहम्मद |साक्षात्कारकर्ता=[[मतिउर रहमान (पत्रकार)|रहमान, मतिउर]] |url=http://www.prothom-alo.org/archive/news_details_mcat.php?dt=2006- 10-14&issue_id=48&cat_id=4&nid=NzUxOA==&mid=NA== |script-title=bn: গীৰেবৰে লাগেও দেখক বਗ਼ লাজো আকামামাদ বীলাক আকাংকাৰক লাগিছিল |work=[[Prothom Alo]] |स्थान =ढाका |तिथि=14 अक्टूबर 2003 |language=bn |access-date=9 जनवरी 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071012174616/http://prothom -alo.org/archive/news_details_mcat.php?dt=2006-10-14&issue_id=48&cat_id=4&nid=NzUxOA==&mid=NA== |संग्रह-तिथि=12 अक्टूबर 2007 }}</ref>
4v9p9786hrsi1iv2l3cnm7rgqzpw036
चार्ल्स के. काओ
0
44601
280498
280427
2026-09-29T01:49:36Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280498
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox scientist
| name = चार्ल्स के काओ
| honorific_prefix = [[आदरणीय जी]] [[महाशय]]
| honorific_suffix = {{post-nominals|country=HKG|size=100%|GBM|KBE|FRS|FREng}}
| image = File:Charles K. Kao cropped 2.jpg
| image_size =
| caption = चार्ल्स के काओ से मानद उपाधि प्राप्त कर रहे | [[प्रिंसटन विश्वविद्यालय]] २००४ मे
| native_name = 高錕
| native_name_lang = zh-Hant
| birth_name = चार्ल्स कुएन काओ
| birth_date = {{Birth date|1933|11|4}}
| birth_place = [[शंघाई]], [[चीन गणराज्य (१९१२–१९४९)|चीन]]<ref name="nobelpress" />
| death_date = {{Death date and age|2018|09|23|1933|11|4}}
| death_place = [[शा तिन]], [[हांगकांग]]
| spouse = {{marriage|Gwen May-Wan Kao|1959}}
| children = 2
| citizenship = यूनाइटेड किंगडम<ref name="nobelpress">{{Cite book |title = The Nobel Prize in Physics 2009 – Press Release |url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2009/press.html |publisher = Nobel Foundation |date = October 6, 2009 |access-date = October 8, 2009 |archive-date = May 30, 2013 |archive-url = https://web.archive.org/web/20130530214450/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2009/press.html |url-status = live }}</ref><br />[[संयुक्त राज्य अमेरिका के नागरिकता|संयुक्त राज्य अमेरिका]]
| fields = [[भौतिकी]]
| workplaces = [[हांगकांग के चीनी विश्वविद्यालय]]<br />[[मानक टेलीफोन आ केबल]]<br />
[[आईटीटी निगम]]<br/> [[येल विश्वविद्यालय]]
| alma_mater = [[विश्वविद्यालय कॉलेज लंदन]]<ref name=UCL/> (PhD १९६५,जारी कयल गेल द्वारा[[लंदन विश्वविद्यालय]]<ref name="nobelpress"/>)<br />[[ग्रीनविच विश्वविद्यालय|वूल्विच पॉलिटेक्निक]] (BSc १९५७ {{citation needed span|date=September 2018|text=issued by University of London}})
| doctoral_advisor = [[हेरोल्ड बारलो]]
| academic_advisors =
| doctoral_students =
| notable_students =
| known_for = [[फाइबर ऑप्टिक्स]]<br />[[फाइबर-ऑप्टिक संचार]]
| influences =
| influenced =
| awards = {{Plainlist|
* [[स्टुअर्ट बैलेंटाइन पदक]] (१९७७)
* [[आईईईई मॉरिस एन लीबमैन स्मृति पुरस्कार]] (१९७८)
* [[आईईईई अलेक्जेंडर ग्राहम बेल पदक]] (1985)
* [[मार्कोनी पुरस्कार]] (१९८५)
* [[सी एंड सी पुरस्कार]] (१९८७)
* [[फैराडे पदकब्रिटिश साम्राज्य के ऑर्डर के कमांडर|CBE]] (१९८९)
* [[जेम्स सी. मैकग्रोडी पुरस्कार के लिये नए सामग्री]] (१९८९)
* [[फ्रेंच लोकनि]]<ref name="List of Fellows">{{cite web |title = List of Fellows |url = http://www.raeng.org.uk/about-us/people-council-committees/the-fellowship/list-of-fellows |access-date = October 20, 2014 |archive-date = June 8, 2016 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160608094405/http://www.raeng.org.uk/about-us/people-council-committees/the-fellowship/list-of-fellows |url-status = live }}</ref> (१९८९)
* [[एसपीआईई स्वर्ण पदक]] (१९९२)
* [[ब्रिटिश साम्राज्य के ऑर्डर के कमांडर|CBE]] (१९९२)
* [[राजकुमार फिलिप पदक]] (१९९६)
* [[जापान पुरस्कार]] (१९९६)
* [[३४६३ काओकुएन]] (१९९६)
* [[रॉयल सोसाइटी के फेलो|एफआरएस]] (१९९७)<ref name="frs" />
* [[चार्ल्स स्टार्क ड्रेपर पुरस्कार]] (१९९९)
* [[शताब्दी के एशियाई]] (१९९९)
* [[भौतिकी में नोबेल पुरस्कार]] (२००९)
* [[भव्य बौहिनिया पदक]] (२०१०)
* [[ब्रिटिश साम्राज्य के ऑर्डर के नाइट कमांडर]] (२०१०)}}
| religion =
| signature = <!-- (filename only) -->
| signature_alt =
| footnotes =
}}
{{Infobox Chinese
|t = {{linktext|高|錕}} |s = 高锟
|p = Gāo Kūn |w = Kao<sup>1</sup> K'un<sup>1</sup> |mi={{IPAc-cmn|g|ao|1|-|k|wen|1}}
|j = Gou1 Kwan1 | y = Gōu Kwān |ci={{IPAc-yue|g|ou|1|-|kw|an|1}}
}}
'''सर चार्ल्स काओ कुएन''' {{post-nominals|country=HKG|GBM|KBE|FRS|FREng}}<ref name="NAE">[http://www.nae.edu/MembersSection/ MemberDirectory/28011.aspx चार्ल्स के काओ 1990 मे चुनल गेल छल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210215070503/https://www.nae.edu/MembersSection/MemberDirectory/28011. |date=2021-02-15 }} {{Cite web |url=https://www.nae.edu/MembersSection/MemberDirectory/28011. |title=Archive copy |access-date=2023-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215070503/https://www.nae.edu/MembersSection/MemberDirectory/28011. |archive-date=2021-02-15 |dead-url=}} के सदस्य के रूप में [[राष्ट्रीय इंजीनियरिंग अकादमी]] के सदस्य के रूप में [[राष्ट्रीय इंजीनियरिंग अकादमी (इलेक्ट्रॉनिक्स)|इलेक्ट्रॉनिक्स, संचार एवं सूचना प्रणाली इंजीनियरिंग के सदस्यों की सूची]] में अग्रणी एवं... [[फाइबर-ऑप्टिक संचार]] प्रणालियों के सैद्धांतिक और व्यावहारिक साक्षात्कार की ओर निरंतर उपलब्धियों।</ref><ref name="Kao GBM">{{cite web |title = सम्मान प्राप्त करने के लिए 306 लोग |url = http:/ /news.gov.hk/hi/category/administration/html/f0599757-fe18-4908-a5e2-8537d84aafba.htm |publisher = [[हांगकांग एसएआर]] के सरकार |तिथि = 1 जुलाई, 2010 |पहुँच-तिथि = १ जुलाई २०१०}} {{Dead link|date=अक्टूबर २०१० |bot = H3llBot}}</ref><ref name="Kao KBE">{{लंदन गजट |date=12 जून 2010 |issue=59446 | supp=1 |page=23}}</ref><ref>{{cite web|url=http://royalsociety.org/trackdoc.asp?id=4275&pId=1727|शीर्षक=- रॉयल सोसाइटी}}</ ref><ref>{{cite web |url=http://www.raeng.org.uk/about/fellowship/fellowslist.htm?Search=%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%81&%E0%A4%85%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%AB%E0%A4%BE=%E0%A4%B8%E0%A4%AC&%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0=37&%E0%A4%86%E0%A4%95%E0%A4%BE%E0%A4%B0=20 |title=द फैलोशिप – फेलो की सूची |publisher=Raeng.org.uk |access-date=26 अक्टूबर, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110612052227/http://www.raeng.org.uk/about/ |archive-date=2011-06-12 |url-status=dead |dead-url=no }}</ref> (4 नवम्बर, 1933 – 23 सितम्बर, 2018) के... नरिंदर सिंह कपानी आरू [[भौतिकशास्त्री]] के बाद दोसरऽ व्यक्ति जे दूरसंचार म॑ [[फाइबर ऑप्टिक्स]] के विकास आरू उपयोग म॑ योगदान देलकै । 1960 के दशक म॑ काओ न॑ डिजिटल डाटा क॑ संचारित करै लेली [[ग्लास फाइबर]] क॑ [[लेजर]] के साथ जोड़ै के विभिन्न तरीका के निर्माण करलकै, जेकरा स॑ [[इंटरनेट]] के विकास के आधार बनलै ।
काओ के जन्म शंघाई में भेल छल। हुनकऽ परिवार १९४९ म॑ [[ब्रिटिश हांगकांग]] म॑ बसलै ।हुनी [[सेंट. जोसेफ कॉलेज, हांगकांग|सेंट। जोसेफ कॉलेज]] हांगकांग मे 1953 मे भेल आ इलेक्ट्रिकल इंजीनियरिंग क पढ़ाई लेल लंदन गेल। 1960 के दशक म॑ काओ न॑ [[स्टैंडर्ड टेलीकम्युनिकेशन लैबोरेटरीज]] म॑ काम करलकै, जे [[हार्लो]] म॑ [[स्टैंडर्ड टेलीफोन एंड केबल्स]] (एसटीसी) केरऽ शोध केंद्र छेलै, आरू यहीं 1966 म॑ ही फाइबर केरऽ नींव रखलकै संचार में प्रकाशिकी।<ref>{{cite book | last= हेचट | प्रथम= जेफ | title= प्रकाश के शहर, फाइबर ऑप्टिक्स की कहानी| url= https://archive.org/details/citylightstoryfi00हेच | url-access= सीमित | publisher= ऑक्सफोर्ड विश्वविद्यालय प्रेस | स्थान= न्यूयॉर्क| वर्ष= 1999 | isbn= 0-19-510818-3 | page=[https://archive.org/details/citylightstoryfi00hech/page/n126 114]}}</ref> "ब्रोडबैंड के गॉडफादर" के रूप में जाना जाता है,<ref name="काओ एमवी">{{cite web |url = http://www.mv-voice.com/news/show_story.php?id=2055 |title = चार्ल्स काओ की विरासत |प्रकाशक = [[Embarcadero मीडिया|पहाड़ दृश्य आवाज]] |पहले = केल्सी |अंतिम = मेशर |तिथि = १५ अक्टूबर २००९ |पहुंच-तिथि = ३० नवम्बर २००९ |आर्काइव-तिथि = १५ फरवरी २०२१ |archive-url = https://web.archive.org/web/20210215070505/https://www/ |url-status = लाइव |access-date = 2023-11-12 |archive-date = 2021-02-15 |dead-url = no }}</ref> "फाइबर ऑप्टिक्स के पिता",<ref>{{cite web |url = http://www.earthtimes.org/articles/show/288928,प्रोफाइल-चार्ल्स-काओ-फाइबर-ऑप्टिक्स-नोबेल-विजेता-के-पिता.html{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |title = प्रोफाइल: चार्ल्स काओ: 'के पिता।' फाइबर ऑप्टिक्स,' नोबेल विजेता |प्रकाशक = Earthtimes |author = dpa |date = 6 अक्टूबर, 2009 |access-date = 30 नवम्बर, 2009 |archive-date = 15 फरवरी, 2021 |archive-url = https://web. archive.org/web/20210215070503/http://www.earthtimes.org/articles/show/288928,प्रोफाइल-चार्ल्स-काओ-फाइबर-ऑप्टिक्स-नोबेल-विजेता-के-पिता.html{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |url-status = live } }</ref><ref>{{cite web |url = http://cordis.europa.eu/search/index.cfm?fuseaction=news.document&N_RCN=31331 |title = 'फाइबर ऑप्टिक्स के पिता' और डिजिटल फोटोग्राफी pioneers share Nobel Prize in Physics |website = यूरोपा (वेब पोर्टल) |format = cfm |author = रिकॉर्ड नियंत्रण संख्या (RCN):31331 |date = 7 अक्टूबर, 2009 |access-date = 30 नवम्बर, 2009 |archive-url = https://web.archive.org/web/20080125143708/http://cordis.europa.eu/search/index.cfm?fuseaction=news.document |आर्काइव-तिथि = २५ जनवरी २००८ |url-status = मृत |df = mdy-all }}</ref><ref>{{cite web |url = http://www.cio.com.au/article/321157/father_fiber-optics_snags_share_nobel_physics_prize |title = फाइबर-ऑप्टिक्स स्नैग्स के पिता नोबेल भौतिकी पुरस्कार का हिस्सा |publisher = cio.com.au |author = बॉब ब्राउन (नेटवर्क वर्ल्ड) |तिथि = 7 अक्टूबर, 2009<!-- 00:39:00 --> |access-date = 30 नवम्बर, 2009 |archive-date = १५ फरवरी २०२१ |archive-url = https://web.archive.org/web/20210215070455/https://www.cio.com/au/ |url-status = लाइव }}</ ref><ref name=networkchinese>{{cite web |url=http://www.networkchinese.com/whoswho/gaoqun.html |title=ऑप्टिकल फाइबर के जनक – नरिंदर सिंह कपनी/प्रो. सी. के.काओ |publisher=networkchinese.com |language=zh, en |access-date=8 अक्टूबर, 2009 |archive-date=2022-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221103062053/http://www.networkchinese.com/whoswho/gaoqun.html |url-status=live |dead-url=yes }}</ref><ref name="एशियावीक काओ">{{cite पत्रिका |url = http://www- cgi.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/features/aoc/aoc.kao.html |आर्काइव-url = https://web.archive.org/web/20020721015945/http://www-cgi.cnn.com/ ASIANOW/asiaweek/features/aoc/aoc.kao.html |archive-date = 2002-07-21 |title=सदी के एशियाई, चार्ल्स के काओ |पत्रिका=[[एशियावीक]] |first1=जिम |last1= एरिकसन |first2=युलांडा |last2=चुंग |date=10 दिसम्बर, 1999 |access-date=24 दिसम्बर, 2009}}</ref> और "फाइबर ऑप्टिक संचार के पिता",<ref>{{cite web |url =http://www.ouhk.edu.hk/~openlink/current/0001/ई-तेना1.htm |title=प्रो. चार्ल्स के काओ हांगकांग मे आईटी के प्रभाव पर बात करैत छथि |publisher=The [[Open University of Hong Kong]] |date=जनवरी 2000 |volume=9 |issue=1 |access-date=24 दिसम्बर, 2009 |archive- date=15 फरवरी, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215070509/http://www.ouhk.edu.hk/~openlink/current/0001/e-tena1.htm | url-status=live }}</ref> ओ हांगकांग मे [[चीनी यूनिवर्सिटी ऑफ हांगकांग]] मे अपन काज जारी रखलक, आ अमेरिका मे [[ITT Inc.|ITT]] (के लेल मूल निगम एसटीसी) आ [[येल विश्वविद्यालय]]। काओ क॑ "ऑप्टिकल संचार लेली फाइबर म॑ प्रकाश के संचरण स॑ संबंधित अभूतपूर्व उपलब्धि" के लेलऽ २००९ [[भौतिकी म॑ नोबेल पुरस्कार]] स॑ सम्मानित करलऽ गेलऽ छेलै ।<ref>{{Cite book |title = भौतिकी म॑ नोबेल पुरस्कार २००९ |url = http: //nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2009/index.html |publisher = नोबेल फाउंडेशन |date = 6 अक्टूबर, 2009 |access-date = 6 अक्टूबर, 2009 |archive-date = 8 अक्टूबर, 2009 |archive- url = https://web.archive.org/web/20091008215314/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2009/index.html |url-status = लाइव }}</ref> 2010 मे, हुनका रानी [[एलिजाबेथ द्वितीय]] द्वारा “एस
एक [[हांगकांग के निवासी|हांगकांग के स्थायी निवासी]],<ref>{{cite video|script-title=zh:高錕|work=निर्देशक बैंक|प्रकाशक=एशिया टेलीविजन|तिथि=2011|भाषा=yue , zh, en}}</ref> काओ यूनाइटेड किंगडम के नागरिक छल।<ref name="nobelpress" />
==शुरुआती जीवन एवं शिक्षा==
चार्ल्स काओ केरऽ जन्म १९३३ म॑ शंघाई म॑ भेलऽ छेलै आरू वू अपनऽ माता-पिता के साथ [[शंघाई फ्रेंच रियायत]] म॑ रह॑ छेलै ।<ref name=auto/>{{rp|1}} वू अपनऽ भाई के साथ घरऽ म॑ [[चीनी क्लासिक]] के पढ़ाई करलकै , एक ट्यूटर के तहत।<ref name=eastday>{{Cite news |url=http://why.eastday.com/q/20091008/u1a639015.html |trans-title=काओ के चचेरे भाई का साक्षात्कार |script-title=zh :नोबेल पुरस्कार विजेता गाओ कुन के चचेरा भाई याद केलनि: हुनका बचपन में चीनी अध्ययन में नीक नींव छल |date=10 October 2009 |access-date=9 अक्टूबर, 2009 |newspaper=[[युवा दैनिक]] |location=शंघाई |last1=प्रशंसक |first1=यांपिंग (प्रशंसक यांपिंग) |language=zh-cn |via=eastday.com |archive-date=11 October 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091011043839/http://http/ |url-status=live |dead-url=no }}</ref><ref name=auto/>{{rp|41}} ओ अंग्रेजी आ फ्रेंच के सेहो पढ़ाई केलनि शंघाई वर्ल्ड स्कूल ({{zh|labels=no|t=शंघाई वर्ल्ड स्कूल}})<ref>{{cite video|url=http://www.rthk.hk/tv/dtt31/programme/successstories2000/episode/ 528730|script-title=zh:Ken Kao|work=उत्कृष्ट चीनी श्रृंखला|date=2000|type=वृत्तचित्र आ मौखिक इतिहास|प्रकाशक=रेडियो टेलीविजन हांगकांग|language=yue, zh, en|access-date=27 सितम्बर 2018 |समय =12:00 स॑ 13:00}}</ref> जेकरऽ स्थापना कई प्रगतिशील चीनी शिक्षाविदऽ द्वारा करलऽ गेलऽ छेलै, जेकरा म॑ [[Cai Yuanpei]] भी शामिल छेलै ।<ref>{{Cite news |url = http://oldepaper .zgkqw .com/html/2008-06/01/content_118747.htm |script-title = zh:प्रसिद्ध महिला शिक्षाविद ताओ ज़ुआन |trans-title = प्रसिद्ध महिला शिक्षाविद ताओ ज़ुआन |date = 1 जून 2008 |access-date = 9 अक्टूबर, 2009 |newspaper = शाओक्सिंग काउंटी समाचार [शाओक्सिंग काउंटी समाचार] |लेखक = ताओ जियाजुन |भाषा = zh |archive-url = https://web.archive.org/web/20120313060320/http://oldepaper.zgkqw/ |archive-date = 2012-03-13 |url-status = मृत |df = mdy-all |dead-url = no }}</ref>
==शुरुआती जीवन एवं शिक्षा==
[[चीनी गृहयुद्ध]] के दौरान, काओ के परिवार 1949 में [[ब्रिटिश हांगकांग]] में बसल छल.1930 के दशक के अंत में हुनकर माँ के बहुत रास भाई-बहिन हांगकांग चलि गेल छल, जाहि में हुनकर मां के छोट भाई हुनकर नीक देखभाल केलनि .<ref name=auto>{{cite book|script-title=zh:潮平岸闊 – 高錕自傳|trans-title=एक समय और एक ज्वार: चार्ल्स के काओ – एक संस्मरण|संस्करण=पहले|isbn= 978-962-04-3444-0|translator=許迪鏘|publisher=संयुक्त प्रकाशन|स्थान=हांगकांग|पहिल=चार्ल्स के|अंतिम=काओ|तिथि=2005}}</ref>{{rp|1}} <cite news|url=https://news.mingpao.com/ins/instantnews/web_tc/article/20180923/s00001/1537687752800|script-title=zh:「兀tÚ兀tÚ兀八乇八 ლṕti अछि ४ 4 . 歲 (16:56)|date=23 सितम्बर 2018|department=ऑनलाइन तत्काल समाचार अनुभाग|access-date=27 सितम्बर 2018|newspaper=मिंग पाओ|प्रकाशक=मीडिया चीनी अंतर्राष्ट्रीय|स्थान=हांगकांग|भाषा=zh-hk| archive-date=23 सितम्बर, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923124546/https://news.mingpao.com/ins/instantnews/web_tc/article/20180923/s00001/1537687752800 |url-status=live}}</ref> काओ के परिवार लौ सिन स्ट्रीट में रहैत छल, जे [[नॉर्थ प्वाइंट, हांगकांग|नॉर्थ प्वाइंट]] के किनारे पर छल, जे शंघाई आप्रवासी के एकटा मोहल्ला छल.<ref name=auto/ > हांगकांग मे चारि साल [[सेंट. जोसेफ कॉलेज, हांगकांग|सेंट। जोसेफ के कॉलेज]].<ref>{{cite web |url=https://hk.news.appledaily.com/local/realtime/article/20180929/58738664 |script-title=zh:【高錕病逝】展覽懷 緬光纖之父 會考證書曝光數學只攞क्रेडिट |work=[[Apple Daily]] |date=2018-09-29 |language=zh-hk |access-date=29 सितम्बर, 2018 |आर्काइव-तिथि=सितम्बर 30 , 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180930033554/https://hk.news.appledaily.com/%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A5%E0%A4%BE%E0%A4%A8%E0%A5%80%E0%A4%AF/%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B8%E0%A5%8D%E0%A4%A4%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%95 |url-status=live |archive-date=2018-09-30 |dead-url=no }}</ref> ओहि समय मे [[हांगकांग विश्वविद्यालय]] मे कोनो [[इलेक्ट्रिकल इंजीनियरिंग]] मेजर नहि छल, अतः, 1953 मे, हाई स्कूल फेर सँ लेबय लेल लंदन गेलाह आ [[ग्रीनविच विश्वविद्यालय| वुल्विच पॉलिटेक्निक]] (अब [[ग्रीनविच विश्वविद्यालय]])।<ref name="वूल्विच">{{Cite news |url = http://www.greenwichalumni.co.uk/magazine%20pdfs/meantime_alumni_spring2005.pdf |title = meantimealumni वसंत 2005 |access-date = 7 अक्टूबर, 2009 |प्रकाशक = ग्रीनविच विश्वविद्यालय |archive-url = https://web.archive.org/web/20111009033824/http://www.greenwichalumni.co./ |archive-date = 2011-10-09 |url-status = मृत |df = mdy-all |dead-url = no }}</ref><ref name=auto/>{{rp|1}} <ref>{{Cite web |url=https://alumni.gre.ac.uk/yourstories/charles-kao/ |title=सर चार्ल्स काओ – पूर्व छात्र | ग्रीनविच विश्वविद्यालय |access-date=8 मार्च, 2021 |archive-date=2021-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210107204527/https://alumni.gre.ac./ |url-status=live |dead-url=no }}</ref>{{primary source inline|date=September 2018}} तखन ओ शोध केलनि आ इलेक्ट्रिकल मे अपन [[दर्शनशास्त्रक डॉक्टर|पीएचडी]] प्राप्त केलनि इंजीनियरिंग में 1965 में [[लंदन विश्वविद्यालय]] स, यूनिवर्सिटी कॉलेज लंदन के प्रोफेसर [[हैरोल्ड बारलो]] के अधीन एक बाहरी छात्र के रूप में जखन कि [[मानक दूरसंचार प्रयोगशाला]] (एसटीएल) में काज करैत छल [[हार्लो]], इंग्लैंड, के शोध केंद्र [[मानक टेलीफोन और केबल]].<ref name=UCL>{{cite web|url = http://www.ee.ucl.ac.uk/about/history/K_C_Kao |title= प्रो चार्ल्स के काओ|archive-url=https://web.archive.org/web/20100914042830/http://www.ee.ucl.ac.uk/about/history/K_C_Kao|archive-date=14 सितम्बर 2010| access-date=27 सितम्बर 2018|department=इलेक्ट्रॉनिक एवं विद्युत अभियांत्रिकी विभाग|प्रकाशक=यूनिवर्सिटी कॉलेज लंदन|date= 24 सितम्बर, 2018}}</ref>
<ref name=""></ref>
ftweo480f6lb8wcvjtm7svy3en0g6vn
उत्तर निकोसिया
0
44651
280487
280420
2026-09-29T00:38:53Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280487
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox settlement
<!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage-->
| name = उत्तरी निकोसिया
| native_name = {{hlist|{{native name|tr|Kuzey Lefkoşa}}}}{{native name|el|Βόρεια Λευκωσία|italics=no}}
| nickname = "चमेली के गंध वाला शहर"<br><small>in Turkish: "Yasemin Kokulu Şeher"</small><br>"The City" <small>in Cypriot Turkish: "Şeher"<ref>{{cite web |title=Lament-Türkü Tradition in Cyprus |url=http://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/sevket_oznur_kibris_agit_turku_gelenegi.pdf |publisher=Çukurova Üniversity |access-date=4 January 2015 |archive-date=4 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104123836/http://turkoloji.cu.edu.tr/HALKBILIM/sevket_oznur_kibris_agit_turku_gelenegi.pdf |url-status=live }}</ref></small>
| settlement_type = [[राजधानी शहर]]
| motto =
| image_skyline = North Nicosia collage.png
| imagesize = २७०px
| image_caption = ऊपरसँ नीचाँ, बामासँ दहिना: The [[काइरेनिया गेट]] आ द इनोनु वर्ग, [[सेलिमीये मस्जिद (निकोसिया)|सेलिमीये मस्जिद]] (पूर्व सेंट सोफिया कैथेड्रल), ऐतिहासिक समानबाहचे पड़ोस, के [[पैघ ओकरा]], [[बेडेस्टन, निकोसिया|सरयोनु]], [[अतातुर्क चौक|अतातुर्क चौक]] आ वेनिस कॉलम, मनोरंजन केंद्र के [[Dereboyu Avenue|Dereboyu]], के [[नियर ईस्ट यूनिवर्सिटी|नियर ईस्ट मेडिकल स्कूल]], रात में उत्तरी निकोसिया क्षितिज के हिस्सा
| image_flag =
| flag_size =
| image_seal =
| seal_size =
| pushpin_map = Cyprus<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->#Europe
| pushpin_label_position = top
| pushpin_mapsize = २७०
| pushpin_map_caption = Location in Cyprus
| subdivision_type = Claimed by
| subdivision_name = {{plainlist|
*{{flagicon|Cyprus}} [[साइप्रस गणराज्य]] (अंतर्राष्ट्रीय स्तर पर मान्यता प्राप्त),
*{{flagicon|North Cyprus}} [[उत्तरी साइप्रस]] (केवल द्वारा मान्यता प्राप्त [[तुर्की]])}}
| subdivision_type1 = • [[साइप्रस के जिला|जिला]]
| subdivision_name1 = [[निकोसिया जिला]]
| subdivision_type2 = Administered by
| subdivision_name2 = {{flag|Northern Cyprus}}<ref>{{Northern Cyprus-note}}</ref>
| subdivision_type3 = • [[उत्तरी साइप्रस के जिला|जिला]]
| subdivision_name3 = [[निकोसिया जिला]]
| government_footnotes =
| government_type =
| leader_title = मेयर
| leader_name = [[मेहमेत हरमंसी]] ([[साम्प्रदायिक लोकतंत्र पार्टी|टीडीपी]])
| established_title =
| established_date =
| area_magnitude =
| unit_pref = मीट्रिक
| area_footnotes = <ref name=spd1/>
| area_total_km2 = 92.8
| area_land_km2 =
| area_metro_km2 = 165.2
| population_as_of = 2011
| population_total = 61378
| population_demonym = उत्तर निकोसियन| population_footnotes = <ref>{{citation |url=http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20ikinci_.pdf |title=KKTC 2011 Nüfus ve Konut Sayımı |trans-title=TRNC 2011 Population and Housing Census |publisher=TRNC State Planning Organization |date=6 August 2013 |page=16 |access-date=1 March 2014 |archive-date=6 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131106001538/http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20ikinci_.pdf |url-status=dead}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| population_metro = 82539
| timezone = [[Eastern European Time|EET]]
| utc_offset = +2
| timezone_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]]
| utc_offset_DST = +3
| coordinates = {{Coord|35|11|24|N|33|21|49|E|region:CY_type:city|display=inline,title}}
| elevation_footnotes =
| elevation_m =
| elevation_ft =
| postal_code_type =
| postal_code =
| area_code =
| blank_name =
| blank_info =
| blank1_name =
| blank1_info =
| timezone1 = [[Eastern European Time|EET]]
| utc_offset1 = +2
| timezone1_DST = [[Eastern European Summer Time|EEST]]
| utc_offset1_DST = +3
| website = [http://www.lefkosaturkbelediyesi.org Nicosia Turkish Municipality]
}}
'''उत्तरी निकोसिया''' या '''उत्तरी निकोसिया''' ({{lang-tr|Kuzey Lefkoşa}} {{IPA-tr|kuˈzej lefˈkoʃa|}}; {{lang-el|Βόρεια Λευκωσία}} ) [[उत्तरी साइप्रस]] केरऽ ''[[de facto]]'' राज्य केरऽ राजधानी आरू सबसें बड़ऽ शहर छेकै । ई [[निकोसिया]] केरऽ विभाजित शहर केरऽ उत्तरी भाग छेकै, आरू एकरऽ शासन [[निकोसिया तुर्की नगरपालिका]] द्वारा करलऽ जाय छै । {{|२०११ के अनुसार}}, उत्तरी निकोसिया के जनसंख्या ६१,३७८ आ एकटा महानगरीय क्षेत्र के जनसंख्या ८२,५३९ छल ।
ई शहर उत्तरी साइप्रस केरऽ आर्थिक, राजनीतिक आरू सांस्कृतिक केंद्र छेकै, जेकरा म॑ बहुत दुकान, रेस्टोरेंट आरू शॉपिंग मॉल छै । ई एक ऐतिहासिक देवाल वाला शहर के घर छै, जे [[सरयोनु स्क्वायर]] पर केंद्रित छै, आरू एक आधुनिक महानगरीय क्षेत्र छै, जेकरऽ व्यापार आरू मनोरंजन के केंद्र [[डेरेबोयु एवेन्यू|डेरेबोयु]] क्षेत्र छै । उच्च स्तर केरऽ कल्याण वाला शहर के रूप म॑ वर्णित ई शहर म॑ 21वीं सदी म॑ बहुत शहरी विकास आरू विकास देखलऽ गेलऽ छै, जेकरा म॑ नया राजमार्ग आरू उच्च-उच्च-उच्चऽ के निर्माण भी शामिल छै । एकरऽ आयोजन म॑ काफी संख्या म॑ पर्यटक आरू विभिन्न तरह के सांस्कृतिक गतिविधि के आयोजन करलऽ जाय छै, जेकरा म॑ एकरऽ अंतर्राष्ट्रीय रंगमंच आरू संगीत महोत्सव भी शामिल छै । ३४,००० स॑ भी अधिक छात्रऽ के आबादी वाला नॉर्थ निकोसिया शिक्षा आरू शोध केरऽ एगो महत्वपूर्ण केंद्र छेकै आरू एकरा म॑ चार विश्वविद्यालय छै, जेकरा म॑ [[निकट पूर्व विश्वविद्यालय]] सबस॑ बड़ऽ छै ।
1960 के दशक के [[साइप्रस अंतरसाम्प्रदायिक हिंसा|अंतरसाम्प्रदायिक हिंसा]] के बाद, साइप्रस गणराज्य के राजधानी 1963 में क्रमशः दक्षिण आरू उत्तर में द्वीप के [[ग्रीक साइप्रस]] आरू [[तुर्की साइप्रस]] समुदाय के बीच बंटलऽ छेलै । <ref>{{cite web |url=http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+cy0023%29 |शीर्षक=साइप्रस |प्रकाशक=Lcweb2.loc .gov |date=1967-11-20 |access-date=2013-03-26 |archive-date=2013-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130312020133/http://http/ |url-status=लाइव |title=Archive copy |dead-url=no }}</ref><ref>इंडले, दान। [https://books.google.com/books?id=cKm7VWIbkwsC&pg=PA87 सूचना के साथ शांति के बढ़ावा देना: सुरक्षा शासन के एक उपकरण के रूप में पारदर्शिता] (2007) प्रिंसटन यूनिवर्सिटी प्रेस, पृष्ठ 87</ref> एक [[1974 साइप्रस coup d'état|coup]] द्वारा ग्रीक सैन्य जुंटा द्वारा 1974 में [[Enosis|द्वीप के ग्रीस के साथ एकीकरण]] के प्रयास में [[साइप्रस पर तुर्की आक्रमण]] के कारण बनल, आ अंतर्राष्ट्रीय समुदाय उत्तरी निकोसिया के मानैत अछि जे तहिया स तुर्की क कब्जा मे अछि।
==इतिहास==
{{Main|Nicosia#History{{!}}निकोसिया § इतिहास|उत्तरी साइप्रस{{!}}Northern Cyprus § History}}
[[File:Sarayönü old North Nicosia.jpg|thumb|left|[[Atatürk Square|सरयोनु]], १९६९]]
[[1963-64 केरऽ साइप्रस संकट]] के दौरान, [[ग्रीक साइप्रस]] द्वारा एकतरफा संवैधानिक परिवर्तन के बाद, अंतर-साम्प्रदायिक हिंसा शुरू होय गेलै । निकोसिया क॑ ग्रीक आरू तुर्की साइप्रस क्वार्टर म॑ [[ग्रीन लाइन (साइप्रस)|ग्रीन लाइन]] द्वारा विभाजित करलऽ गेलऽ छेलै, जेकरऽ नामकरण [[संयुक्त राष्ट्र]] अधिकारी द्वारा करलऽ गेलऽ कलम के रंग के नाम प॑ करलऽ गेलऽ छेलै जेकरऽ उपयोग [[संयुक्त राष्ट्र]] अधिकारी न॑ के नक्शा प॑ रेखा खींचै लेली करलकै शहर।<ref>{{cite web |url=http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_lefkosia1963.shtm |title=निकोसिया नगरपालिका |प्रकाशक=निकोसिया.org.cy |access-date=2012-03 -10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130417135112/http://www.nicosia.org.cy/english/lefkosia_istoria_lefkosia1963.shtm |संग्रह-तिथि=17 अप्रैल 2013 |url-स्थिति =dead}}</ref> एकरऽ परिणामस्वरूप सरकार म॑ तुर्की साइप्रस केरऽ भागीदारी बंद होय गेलै, आरू १९६४ म॑ अधिक अंतरसाम्प्रदायिक हिंसा के बाद, तुर्की साइप्रस केरऽ एगो संख्या निकोसिया केरऽ तुर्की क्वार्टर म॑ आबी गेलै, जेकरा स॑ गंभीर भीड़भाड़ पैदा होय गेलै ।<ref>{ {cite web |first=एरिक |last=सोलस्टेन |url=http://countrystudies.us/cyprus/13.htm |title=अंतरसाम्प्रदायिक हिंसा |प्रकाशक=अमेरिकी लाइब्रेरी ऑफ कांग्रेस |access-date=2012-06-18 | archive-date=24 अगस्त 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130824000149/http://countrystudies.us/cyprus/13.htm |url-status=live }}</ref >
१५ जुलाई १९७४ क॑ [[१९७४ साइप्रस केरऽ तख्तापलट|एक तख्तापलट केरऽ प्रयास]] [[१९६७–१९७४ केरऽ ग्रीक सैन्य जुंटा|ग्रीक सैन्य जुंटा]] केरऽ नेतृत्व म॑ ई द्वीप क॑ [[ग्रीस ]]। तख्तापलट न॑ [[आर्कबिशप]] [[मकारिओस तृतीय]] क॑ [[साइप्रस केरऽ राष्ट्रपति]] के रूप म॑ सत्ता स॑ बेदखल करी देलकै, जेकरा म॑ हुनकऽ जगह प॑ समर्थक-''[[एनोसिस]]'' राष्ट्रवादी [[निकोस सैम्पसन]] ।<ref name=" TIME">{{Cite magazine |title=CYPRUS: एक छोटे द्वीप पर बड़ी परेशानी |date=29 जुलाई 1974 |magazine=[[TIME]] |url=http://www.time.com/time/magazine/article%20/0%2C9171%2C911440%2C00.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080307152514/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,911440 |url-status=dead |archive-date=2008-03-07 |access-date=2023-11-15 |dead-url=no }}</ref> ''एनोसिस'' के संभावना के जवाब में, 20 जुलाई 1974 को [[तुर्की सेना]] [[ साइप्रस पर तुर्की आक्रमण|आक्रमण]] द्वीप पर, आ तहिया सँ साइप्रस गणराज्यक उत्तरी भागक ३७% पर कब्जा कए लेलक।<ref>{{cite book |last1=केर-लिंडसे |first1=जेम्स |title=साइप्रस समस्या: सबके जानना चाही |date=2011 |publisher=ऑक्सफोर्ड यूनिवर्सिटी प्रेस |page=44}}</ref><ref>{{cite book |last1=Athanasopulos |first1=Haralambos |title=ग्रीस, तुर्की और... एजियन सागर: अंतर्राष्ट्रीय कानून में एक केस स्टडी |date=2001 |publisher=McFarland |page=15 |isbn=9780786450039 |url=https://books.google.com/books?id=QnlyjuKJa8YC&pg=PA15 |access-date= 25 सितम्बर 2020 |archive-date=21 अप्रैल 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421055051/https://books.google.com/books?id=QnlyjuKJa8YC&pg=PA15 |url- status=live }}</ref><ref>अल्फोर्ड, जोनाथन। ''एडेल्फी पेपर्स, अंक 149-164'' (1979), इंटरनेशनल इंस्टीट्यूट फॉर स्ट्रैटेजिक स्टडीज, [https://books.google.com/books?id=79AdAAAAMAAJ&q=%22prelude+to+Enosis,+invaded+the+ द्वीप+में%22 पृष्ठ। 18] {{वेबरकाइव|url=https://web.archive.org/web/20230421055052/https://books.google.com/books?id=79AdAAAAMAAJ&q=%22एनोसिस+क+प्रस्तावना,+आक्रमण+क+ल गेल+ island+in%22 |date=21 अप्रैल 2023 }}.</ref> आक्रमणमे दू चरण शामिल छल. दोसरऽ चरण १४ अगस्त १९७४ क॑ करलऽ गेलै, जहां तुर्की सेना न॑ अपनऽ ठिकाना आगू बढ़ैलकै, अंततः साइप्रस केरऽ कुल ३७% इलाका प॑ कब्जा करी लेलकै, जेकरा म॑ निकोसिया केरऽ उत्तरी भाग आरू [[काइरेनिया]] आरू [[फामागुस्ता]] शहर शामिल छेलै ।
२३ अप्रैल २००३ क॑ ग्रीन लाइन के माध्यम स॑ [[लेड्रा पैलेस]] क्रॉसिंग खोललऽ गेलै, जे १९७४ के बाद पहलऽ बार क्रॉसिंग के अनुमति मिललै ।<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/ europe/2969089.stm साइप्रस सीमा खुलला के साथ भावना] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304065858/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2969089 |date=2016-03-04 }} {{Cite web |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2969089 |title=Archive copy |access-date=2023-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304065858/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/2969089 |archive-date=2016-03-04 |dead-url=}} (BBC News) अभिगमन तिथि 2012-06-18.</ref> एकर बाद 9 मई 2003 कए [[Ayios Dometios]] क्रॉसिंग प्वाइंट क उद्घाटन भेल।<ref>{ {उद्धरण वेब |url=https://docs.google.com/दर्शक?a=v&q=कैश:2LSheATdp40J:www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/सब/669FE6D32B5DEEC5C2256DC3002DE05A/%24फाइल/27 %2520मई%25202003.doc%3FOpenElement+10+मई+2003+साइप्रस+ayios+dometios&hl=en&pid=bl&srcid=ADGEESgbI-U9uhq1bVhGCx5BFUodre7oF3QwDE4rsMeeqL649lLXb28-a00aVD7gys3GDlE3W WZLQxke9bWGMANnv9_-6fqYkKb63ExxQit6UOC274BNZV5EZ-qRxlfpbS3IthcdMkv&sig=AHIEtbRoF8A2rV3CkgSAlD2q9y0lvFX4Pw |title=संयुक्त राष्ट्र संचालन पर महासचिव की रिपोर्ट साइप्रस मे |access-date=18 जून 2012 |archive-date=16 मई 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140516102314/https://docs.google.com/viewer?a =v&q=कैश:2LSheATdp40J:www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/सब/669FE6D32B5DEEC5C2256DC3002DE05A/%24फाइल/27%2520मई%25202003.doc%3FOpenElement+10+May+2003+cyprus+ayios + dometios&hl=en&pid=bl&srcid=ADGEESgbI-U9uhq1bVhGCx5BFUodre7oF3QwDE4rsMeeqL649lLXb28-a00aVDd7gys3GDlE3WWZLQxke9bWGMANnv9_-6fqYkKb63ExxQit6UOC274BNZV5EZ-q RxlfpbS3IthcdMkv&sig=AHIEtbRoF8A2rV3CkgSAlD2q9y0lvFX4Pw |url-status=live }}</ref> ३ अप्रैल २००८ क॑ [[लेड्रा स्ट्रीट]] क्रॉसिंग क॑ भी फेर स॑ खोललऽ गेलै ।<ref>[ http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7327866.stm प्रतीकात्मक साइप्रस क्रासिंग पुनः खुलल] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120703063033/http:// news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7327866.stm |date=3 जुलाई 2012 }} (बीबीसी न्यूज) अभिगमन तिथि 2012-06-18.</ref>
==प्रशासन==
[[File:Lefkoşa Türk Belediyesi.JPG|thumb|left|उत्तरी निकोसिया के सिटी हॉल, अगस्त २००९]]
राजधानी के रूप में उत्तरी निकोसिया उत्तरी साइप्रस के राजनीतिक, आर्थिक आ सांस्कृतिक केंद्र अछि । उत्तरी निकोसिया उत्तरी साइप्रस केरऽ मंत्रालयऽ के मेजबानी करै छै । ई शहर केरऽ शासन [[निकोसिया तुर्की नगरपालिका]] द्वारा करलऽ जाय छै, जेकरा साइप्रस गणराज्य केरऽ संविधान द्वारा मान्यता देलऽ गेलऽ छै ।<ref>{{Cite web |url=http://www.cyprus.gov.cy/portal/ portal.nsf/0/f7eb7480579b1a50c2256fdb0040a003?OpenDocument&ExpandSection=5#_Section5 |title=संविधान – परिशिष्ट डी: भाग 12 – विविध प्रावधान |access-date=31 दिसम्बर 2010 |archive-date=5 अगस्त 2012 |archive-url=http स: १. //archive.today/20120805123156/www.cyprus.gov.cy/portal/portal.nsf/0/f7eb7480579b1a50c2256fdb0040a003?दस्तावेज खोलू&खंड विस्तार करू=5#_Section5 |url-status=dead}}</ref>
निकोसिया तुर्की नगरपालिका के नेतृत्व मेयर, [[Mehmet Harmancı]] [[साम्प्रदायिक लोकतंत्र पार्टी]] (टीडीपी) से।<ref>{{cite web |title=Belediye Başkanı |url=http://www. lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/kurumsal/baskan |publisher=निकोसिया तुर्की नगरपालिका |access-date=7 जनवरी 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/ 20150103071610/http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/kurumsal/baskan |archive-date=3 जनवरी 2015 |df=dmy-all}}</ref> ओ 1990 मे स्थानीय चुनाव मे सत्ता मे आयल छलाह २०१४ म॑ ३८% लोकप्रिय वोट स॑ दू प्रमुख दलऽ के उम्मीदवार क॑ हराबै के कोशिश करलऽ गेलै जेकरा तुर्की साइप्रस केरऽ मीडिया न॑ सबसें जादा मौका वाला उम्मीदवार मानलऽ जाय छेलै, जेकरा एगो बड़ऽ आश्चर्यजनक जीत के रूप म॑ देखलऽ गेलै ।<ref>{{cite web |title=लेफकोशा'दा सोल इटिफक: बु दहा बशलांगिच! |url=http://www.birgun.net/news/view/lefkosada-sol-ittifak-bu-daha-baslangic/1317 |प्रकाशक=बिर्गुन |पहुंच-तिथि=7 जनवरी 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150107031741/http://www.birgun.net/news/view/lefkosada-sol-ittifak-bu-daha-baslangic/1317 |archive-date=2015-01-07 |url-स्थिति=dead |access-date=2023-11-14 |dead-url=yes }}</ref> नगरपालिका के संगठन में 22 सदस्यीय सिटी काउंसिल के विशेषता छै, जेकरा में [[रिपब्लिकन तुर्की पार्टी]] (CTP) के 8 पार्षद, [[राष्ट्रीय एकता पार्टी (उत्तरी साइप्रस) के 6 |राष्ट्रीय एकता पार्टी]] (यूबीपी), साम्प्रदायिक लोकतंत्र पार्टी स॑ ६, [[डेमोक्रेटिक पार्टी (उत्तरी साइप्रस)|डेमोक्रेटिक पार्टी]] (डीपी-यूजी) स॑ १ आरू [[न्यू साइप्रस पार्टी]] स॑ १ ( YKP).<ref>{{cite web |title=Belediye Meclisi |url=http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/kurumsal/belediye-meclisi |publisher=निकोसिया तुर्की नगरपालिका |पहुंच-तिथि= 7 जनवरी 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103075856/http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/kurumsal/belediye-meclisi |archive-date=3 जनवरी 2015 |url-status=मृत}}</ref>
===निकोसिया तुर्की नगरपालिका के मेयर===
नीचाँ 1958 मे निकोसिया तुर्की नगरपालिकाक स्थापनाक बाद सँ मेयरक सूची देल गेल अछि:<ref>{{cite web |title=Belediyemizin Tarihçesi |url=http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/kurumsal/%20tarihce |publisher=निकोसिया तुर्की नगरपालिका |access-date=6 जनवरी 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150103075942/http://www.lefkosabelediyesi.org/ |archive-date=2015-01-03 |df=dmy-all |dead-url=no }}</ref>
*[[तहसीन गोजमेन]]: 1958-1962
*[[सेवडेट मिराता]]: 1962-1962
*[[Fuat Celalettin]]: 1962-1968
*[[जिवर केमल]]: 1969-1976
*[[मुस्तफा अकिंसी]]: 1976-1990
*[[बुर्हान एटकिन]]: 1990-1994
*[[शेमी बोरा]]: 1994-2002
*[[कुटले एर्क]]: 2002-2006
*[[सेमल मेटिन Bulutoğluları]]: 2006-2013
*[[कादरी फेलाहोग्लू]]: २०१३-२०१४
*[[Mehmet Harmancı]]: 2014–वर्तमान
=== क्वार्टर ===
निकोसिया क॑ कई प्रशासनिक विभाजन म॑ विभाजित करलऽ गेलऽ छै जेकरा ''[[महल्लाह|महल्लेर]]'' (एकवचन: ''महल्ले'') या क्वार्टर के नाम स॑ जानलऽ जाय छै । एहि मे सँ प्रत्येक क्वार्टरक नेतृत्व एकटा ''[[मुहतर (शीर्षक)|मुहतार]]'' होइत अछि, जे स्थानीय चुनाव मे निवासी द्वारा चुनल जाइत अछि | निकोसिया तुर्की नगरपालिका के अधिकार क्षेत्र में २५ क्वार्टर छै, जेकरा में से १२ देवाल वाला शहर में आरू १३ बाहर छै,<ref>{{cite web |last1=Bağışkan |first1=Tuncer |title=Lefkoşa'nın Mahalleleri |date =20 जनवरी 2014 |url=http://www.yeniduzen.com/Ekler/adres-kibris/141/lefkosa-mahalleleri/1069 |publisher=येनी दुज़ेन |पहुंच-तिथि=6 जनवरी 2015 |archive-date=6 जनवरी 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150106162808/http://www.yeniduzen.com/एकलर/एड्रेस-किब्रिस/141/lefkosa-mahalleleri/1069 |url-status=live } }</ref> आरू नीचे २०११ के जनगणना के अनुसार जनसंख्या के अनुसार क्रमबद्ध करलऽ गेलऽ ओकरऽ सूची छै:<ref>{{cite web |title=Tablo 3. İlçe, Bucak, Belediye, Mahalle ve Cinsiyete göre sürekli ikamet eden nüfus, 2011 |url=http://www.devplan.org/Frame-tr.html |publisher=TRNC राज्य योजना संगठन |access-date=6 जनवरी 2015 |archive-date=2020-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726005331/http://www.devplan.org/Frame-tr.html |url-स्थिति=मृत |dead-url=yes }}</ref>
[[File:Samanbahçe in North Nicosia.jpg|thumb|right|इब्राहिम्पशाक्वार्टर में ऐतिहासिक समानबाहचे पड़ोस]]
[[File:Night at Yenişehir, Nicosia.jpg|thumb|right|से एक दृश्य [[नया शहर, निकोसिया|येनिसेहिर]] quarter]]
{| class="wikitable sortable"
|-
! चौथाई!! आबादी
|-
| [[ओमोर्फिटा|छोटका मलाईदार]] || १०,५७२ के
|-
| [[ओर्टा केउय|ओर्टकोय]] || ८,८६८ के
|-
| [[मैंड्रेस, साइप्रस|हमितकोय]] || ५,३३८ के
|-
| [[मिया मिलिया|हसपोलाट]] || ४,२०४ के
|-
| [[तास्किनकोय]] || ३,८४७ के
|-
| [[येनिशेहिर, निकोसिया|येनिशेहिर]] || ३,७१५ के
|-
| [[ट्राचोनास|लाल अर्धचंद्र]] || ३,५३५ के
|-
| [[मरमारा, निकोसिया|मरमारा]] || ३,०८१ के
|-
| [[गोचमेन्कोय]] || ३,००३ के
|-
| [[Köşklüçiftlik]] || २,९३९ के
|-
| [[अयदेमेट]] || २,३१४ के
|-
| [[समुद्र तट]] || १,८५५ के
|-
| [[येनी जामी, निकोसिया|येनिकामी]] || १,६६३ के
|-
| [[झरना, निकोसिया|झरना]] || १,३०७ के
|-
| [[सेलिमीये, निकोसिया|सेलिमीये]] || ८७८ के
|-
| [[अक कावुक, निकोसिया|अक्कावुक]] || ७९३ के
|-
| अबदी सार्जेंट || ५६८के
|-
| [[इब्राहिम्पशा]] || ५६६के
|-
| [[अरब अहमद, निकोसिया|अरबहमेत]] || ५६१ के
|-
| [[अयियोस लौकास, निकोसिया|आयलुका]] || ४८९के अनुसार
|-
| [[करमनजादे]] || ३५१ के अनुसार
|-
| [[महमुतपाशा, निकोसिया|महमुतपाशा]] || ३१४ के
|-
| [[अयियोस कसियानोस, निकोसिया|पिंजरा में]] || २३३ के अनुसार
|-
| [[इप्लिक बाजार–कोर्कुट एफेंडी|इप्लिकपाजारी]] || २२९ के अनुसार
|-
| [[हैदार पाशा, निकोसिया|हयदरपाशा]] || १५५ के अनुसार
|}
==शहर के दृश्य==
=== देवाल वाला शहर ===
[[File:Nicosia 01-2017 img32 AtatuerkSquare.jpg|thumb|right|सरयोनु]]
[[File:Großer Khan Nikosia.JPG|thumb|right|महान खान]]
देवाल वाला शहर निकोसिया इतिहास, संस्कृति आ वास्तुकला स बहुत समृद्ध अछि । उत्तरी भाग ऐतिहासिक भवन आरू सांस्कृतिक कृति स॑ अधिक समृद्ध छै, जेकरऽ [[सेलिमीये, निकोसिया|सेलिमीये]] क्वार्टर अपनऽ पूरा ऐतिहासिक चरित्र आरू वातावरण क॑ बरकरार रखै छै ।<ref>{{cite web |title=6.12: Kentsel Koruma |url=http ://www.spd.gov.ct.tr/Portals/103/6.12%20Kentsel%20Koruma%20PDF.pdf |publisher=TRNC शहर नियोजन विभाग |access-date=12 अगस्त 2015 |language=tr |archive-url =https://web.archive.org/web/20150924104316/http://www.spd.gov.ct.tr/Potals/103/6.12%20केन्टसेल%20कोरुमा%20PDF.pdf |संग्रह-तिथि=24 सितम्बर 2015 |url-status=dead}}</ref> देवाल वाला शहर क॑ समग्र रूप स॑ तुर्की साइप्रस केरऽ प्राचीन वस्तु विभाग द्वारा संरक्षित क्षेत्र घोषित करलऽ गेलऽ छै, आरू एकरा म॑ ऐतिहासिक मूल्य केरऽ ६७२ भवन आरू स्थान पंजीकृत करलऽ गेलऽ छै ।<ref>{{cite web |title=लेफकोशा केंटसेल सिट अलानी |url=http://spd.gov.ct.tr/Portals/103/%C4%B0LANED%C4%B0LM%C4%B0%C5%9E%20ESK%C4%B0% 20ESER%20ALANLARI/LEFKO%C5%9EA%20KENTSEL%20S%C4%B0T%20ALANI.pdf |publisher=TRNC शहर नियोजन विभाग |access-date=12 अगस्त 2015 |language=tr |archive-url=https:// web.archive.org/web/20160307000232/http://spd.gov.ct.tr/Portals/103/%C4%B0LANED%C4%B0LM%C4%B0%C5%9E%20ESK%C4%B0%20ESER %20ALANLARI/LEFKO%C5%9EA%20KENTSEL%20S%C4%B0T%20ALANI.pdf |archive-date=7 मार्च 2016 |url-स्थिति=मृत}}</ref>
देबाल वाला शहर के बीचोबीच [[अतातुर्क स्क्वायर]] छै, जेकरा व्यापक रूप स॑ सरयोनु के नाम स॑ जानलऽ जाय छै । ई चौक क॑ “निकोसिया केरऽ दिल” के नाम स॑ कहलऽ गेलऽ छै आरू ऐतिहासिक रूप स॑ ई तुर्की साइप्रस समुदाय केरऽ सांस्कृतिक केंद्र रहलऽ छै, जेकरा म॑ आगंतुक तुर्की केरऽ प्रधानमंत्री न॑ साइप्रस म॑ संघर्ष स॑ पहल॑ आरू संघर्ष के दौरान भाषण देल॑ छै । ई अखनी भी राजनीतिक अभियान के दौरान जन रैली आरू [[राष्ट्रीय एकता पार्टी (उत्तरी साइप्रस)|राष्ट्रीय एकता पार्टी]] के मुख्यालय के आयोजन करै छै.<ref name=sarac>{{cite web |title=İki paradan bir milyona... Saraçoğlu 'ndan Ecevit'e... |url=http://www.kibris.net/basin/yazarlarimiz/serbest/hasanhasturer/arsiv/2004/kasim_2004/14_kasim_2004.htm |प्रकाशक=किब्रिस.नेट |पहुंच-तिथि=3 जनवरी २०१५ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304034324/http://www.kibris.net/basin/yazarlarimiz/serbest/hasanhasturer/arsiv/2004/kasim_2004/14_kasim_2004.htm |संग्रह -date=4 मार्च 2016 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=यूबीपी सरयोनु जेनेल मर्केज़ बिनासिन्दा हेयेकैनली बेक्लेयिश sürüyor |url=http://www.kibrispostasi.com/index%20.php/cat/35/news/111216 |प्रकाशक=Kıbrıs Postası |पहुंच-तिथि=3 जनवरी 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023911/http://www.kibrispostasi./ |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead |access-date=15 November 2023 |dead-url=no }}</ref> चौक के बीचोबीच वेनिसियन स्तम्भ खड़ा छै, जेकरा बस "द ओबेलिस्क" के नाम स॑ जानलऽ जाय छै " ("Dikiltaş") स्थानीय लोगऽ क॑ आरू देश केरऽ सरकार केरऽ प्रतीकात्मक ।<ref name=sarac/> ई स्तंभ क॑ प्राचीन शहर [[सलामिस, साइप्रस|सलामिस]] स॑ वेनिस केरऽ लोगऽ द्वारा १५५० म॑ लानलऽ गेलऽ छेलै । के कोट छह इटली के कुलीन परिवार के बांह एखनो स्तंभ के निचला भाग में अछि, भले ओहि पर शेर के मूर्ति के जगह तांबा के गोला लगा देल गेल अछि.<ref>{{cite web |title=Venedik Sütunu |url=http:/ /www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/58-venediksutunu |publisher=निकोसिया तुर्की नगरपालिका |पहुंच-तिथि=3 जनवरी 2015 |url-status=मृत |archive-url=https ://web.archive.org/web/20150103051925/http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/58-venediksutunu |संग्रह-तिथि=3 जनवरी 2015 |df =dmy-all}}</ref> ई चौक पहिने एकटा लुसिग्नन महल के सीट छल, जकर स्थान पर ब्रिटिश सरकार वर्तमान कानून न्यायालय के लेल गेल छल.<ref>{{cite web |last1=Dizdarlı |first1=Bülent |title=ओर्टा çağ taş müzesi वे बीर तुरिस्टिन düşündürdükleri... |तिथि=23 मई 2012 |url=http://haberkibris.com/orta-cag--tas-muzesi-ve-bir-turistin-dusundurdukleri-2012- 05-23.html |publisher=Haber Kıbrıs |access-date=3 जनवरी 2015 |archive-date=3 जनवरी 2015 |archive-
url=https://web.archive.org/web/20150103043026/http://haberkibris.com/orta-cag--तास-मुजेसी-वे-बिर-तुरिस्टिन-दुसुन्दुर्दुक्लेरी-2012-05-23.html |url -स्थिति=जीवित }}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
गिर्ने एवेन्यू सारायोनु कए [[काइरेनिया गेट]] आ ओकर सामने इनोनु स्क्वायर सं जोड़ैत अछि. एहि एवेन्यू कें "दीवारबला शहरक प्रतीक" कहल गेल अछि, आ अनेक दोकान आ रेस्टोरेंट सं भरल अछि.<ref>{{cite web |title=Girne Caddesi'nin dokusu değişecek |url=http://www.kibrispostasi .com/index.php/cat/87/news/139612/PageName/LEFKOSA |publisher=Kıbrıs Postası |पहुंच-तिथि=3 जनवरी 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304050823/ http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/87/news/139612/PageName/LEFKOSA |archive-date=4 मार्च 2016 |url-status=dead}}</ref> एकटा परियोजना चलि रहल अछि { {अइसन|2015|lc=y}} एक बेहतर बुनियादी ढाँचा, दृश्य गुणवत्ता और सुलभता के साथ क्षेत्र को फिर से डिजाइन करने के लिए।<ref>{{cite web |title=Başkent Lefkoşa'ya yeni çehre |url=http://www. kibrisgenctv.com/k%C4%B1br%C4%B1s/baskent-lefkosa-ya-yeni-cehre.html |publisher=Genç TV |access-date=3 जनवरी 2015 |archive-date=2 जनवरी 2015 |archive-url =https://web.archive.org/web/20150102105951/http://www.kibrisgenctv.com/k%C4%B1br%C4%B1s/बास्केंट-लेफकोसा-या-येनी-सेहरे.html |url-स्थिति =जीवित }}</ref>
देबालबला शहरक प्रवेश द्वारक समीप, गिर्ने एवेन्यूक पश्चिममें, समनबाहचे मोहल्ला अछि, जे 19म शताब्दीमें सरकार द्वारा निर्मित छल, जकरा एहि द्वीपमें सामाजिक आवासक पहिल उदाहरण मानल जाइत अछि. घर सब एक समान आ सटल अछि, आ मोहल्लाक बीचोबीच एकटा ऐतिहासिक फव्वारा अछि. एखनो आवासीय क्षेत्र, ई मोहल्ला साइप्रस संस्कृतिक सर्वश्रेष्ठ प्रतिनिधित्व में सं एक मानल जाइत अछि.<ref>{{cite web |title=Samanbahçe Evleri |url=http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index. php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/54-samanbahceevleri |publisher=निकोसिया तुर्की नगरपालिका |access-date=4 जनवरी 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/ 20150104051014/http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/54-samanbahceevleri |संग्रह-तिथि=4 जनवरी 2015 |df=dmy-all}}</ref>
आगू दक्षिण [[लेड्रा स्ट्रीट]] नाकाक बगलमें अरास्ता इलाका छैक. ई क्षेत्र क॑ २०१३ म॑ पैदल चलै वाला लेली बनालऽ गेलऽ छेलै आरू ऐतिहासिक खरीदारी सड़कऽ के नेटवर्क के घर छै, जे भोजन आरू पारंपरिक वस्तु के साथ पूर्वी खरीदारी परंपरा क॑ दर्शाबै छै । एहि इलाका मे पर्यटक अबैत छथि.<ref>{{cite web |title=Arasta |url=http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/44-arasta |प्रकाशक=LTB |access-date=4 जनवरी 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104050409/http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php |archive-date=2015-01-04 |df=dmy-all |dead-url=yes }}</ref><ref>{{cite web |title=अस्मालटी वे अरस्ता'या Çöp Bidonları |url=http://www.kibristime.com/kibris/asmaalti-ve-arastaya-cop-bidonlari-h37078.html |publisher=Kıbrıs समय |पहुंच-तिथि=4 जनवरी 2015 |संग्रह-तिथि=4 जनवरी 2015 |संग्रह - ८.
url=https://web.archive.org/web/20150104035552/http://www.kibristime.com/kibris/अस्माअल्टी-वे-अरास्ताया-सिपाही-बिदोनलारी-h37078.html |url-status=live |access-date=2023-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104035552/http://www.kibristime.com/kibris/asmaalti-ve-arastaya-cop-bidonlari-h37078.html |archive-date=2015-01-04 |dead-url=yes }}< /ref>
पास में [[Büyük Han]], द्वीप केरऽ सबस॑ बड़ऽ कारवांसेराई आरू साइप्रस केरऽ बेहतरीन भवनऽ में स॑ एक मानलऽ जाय वाला, १५७२ में [[उस्मानी साम्राज्य|उस्मान]] द्वारा बनालऽ गेलऽ छेलै । ई भवन म॑ ६८ कमरा आरू बीच म॑ एगो छोटऽ मस्जिद छै, आरू वर्तमान म॑ पर्यटकऽ के बार-बार आबै वाला सांस्कृतिक केंद्र के रूप म॑ काम करै छै, जेकरा म॑ स्मारिका आरू हस्तशिल्प के दुकान, पारंपरिक भोजन के साथ कैफे आरू छोटऽ पैमाना प॑ ओपेरा संगीत कार्यक्रम जैसनऽ सांस्कृतिक गतिविधि छै ।<ref>{{ cite web |title=अरस्ता boş, Büyük हान kayıyor! |url=http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/news/131989/PageName/KIBRIS_HABERLERI |publisher=Kıbrıs Postası |पहुंच-तिथि=4 जनवरी 2015 |archive-url=https:// web.archive.org/web/20160304045857/http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/news/131989/PageName/KIBRIS_HABERLERI |संग्रह-तिथि=4 मार्च 2016 |url-स्थिति=मृत} }</ref><ref>{{cite web |title=Büyük Han |url=http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/57-%E0%A4%AC%E0%A5%81%E0%A4%A4%E0%A5%81%E0%A4%96%E0%A4%BE%E0%A4%A8 |प्रकाशक=LTB |access-date=4 जनवरी 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104050529/http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/ |archive-date=2015-01-04 |df=dmy-all |dead-url=no }}</ref><ref>{{cite web |title=ब्यूक हान'दा ओपेरा sürprizi |url=http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/news/143053/PageName/KIBRIS_HABERLERI |प्रकाशक=Kıbrıs Postası |पहुंच-तिथि=4 जनवरी 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160919142813/http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/news/143053/PageName/KIBRIS_HABERLERI |संग्रह-तिथि=4 मार्च 2016 |url-स्थिति=मृत |access-date=2023-11-14 |archive-date=2016-09-19 |dead-url= }}</ ref> सड़क के ठीक सामने [[Kumarcılar Hanı]] (जौआरी के सराय) छै, जे 17वीं सदी में उस्मानी व्यापारिक सराय के विशिष्ट उदाहरण के रूप में बनलऽ छेलै.<ref>{{cite web |title=Kumarcılar Hanı |url= http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/60-kumarcilarhani {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150104050421/http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/60-kumarcilarhani |date=2015-01-04 }} |प्रकाशक=एलटीबी |पहुंच-तिथि=4 जनवरी 2015 |archive-url=https://web. archive.org/web/20150104050421/http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/60-kumarcilarhani {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150104050421/http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/60-kumarcilarhani |date=2015-01-04 }} |संग्रह-तिथि=4 जनवरी 2015 |url-status=dead} }</ref> के अनुसार
देबाल वाला शहर केरऽ एगो आरू केंद्रीय बिंदु छै [[सेलिमी मस्जिद, निकोसिया|सेलिमीये मस्जिद]], जे मूल रूप स॑ सेंट सोफिया कैथेड्रल के रूप म॑ बनलऽ छेलै । ई मस्जिद उत्तरी साइप्रस केरऽ मुख्य धार्मिक केंद्र छेकै । एकरऽ निर्माण १२०९ आरू १२२८ के बीच साइप्रस केरऽ लैटिन चर्च द्वारा करलऽ गेलऽ छेलै, जे फ्रांसीसी कैथेड्रल स॑ मिलै वाला गॉथिक शैली म॑ छेलै । एकरऽ स्तंभ पुरानऽ छै, रोमन युग केरऽ, जे एकरऽ निर्माण स॑ पहल॑ बीजान्टिन चर्च केरऽ संभावित उपस्थिति के संकेत दै छै । पहिने ई लुसिग्नन राजा लोकनिक राज्याभिषेकक स्थान छल, आ १५७१ मे उस्मानी लोकनि द्वारा द्वीपक सबसँ पैघ मस्जिद मे परिवर्तित कयल गेल छल ।ई शहरक मुख्य स्थलक रूप मे एखनो अछि । मस्जिद के बगल में [[बेडेस्टन, निकोसिया|बेडेस्टन]], बीजान्टिन आ गॉथिक शैली के एकटा पैघ यूनानी चर्च अछि, जे 6 आ 14 शताब्दी में बनल छल. उस्मानी युग मे एकर उपयोग बाजारक रूप मे होइत छल । आइ एकर उपयोग सांस्कृतिक केंद्र के रूप में कयल जाइत अछि जतय विभिन्न सांस्कृतिक गतिविधि जेना संगीत कार्यक्रम आ उत्सव होइत अछि |<ref>{{cite web |title=Selimiye Cami |url=http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index. php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/48-sekimiyecami |publisher=LTB |access-date=4 जनवरी 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104051005/ http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/48-sekimiyecami |archive-date=4 जनवरी 2015 |df=dmy-all}}</ref><ref> {{cite web |title=त्रिकोण अरियन ओडा मुज़िगी कंसरलर दिजिसी यारिन बाश्लीयोर |url=http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/news/134861/PageName/KIBRIS_HABERLERI |प्रकाशक=Kıbrıs Postası |पहुँच -date=4 जनवरी 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150725014926/http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/35/समाचार/134861/पृष्ठनाम/किब्रिस_हाबरलेरी |archive-date=25 जुलाई 2015 |url-status=dead}}</ref><ref name=stwingcity>{{cite web |last1=ड्रेघोर्न |first1=विलियम |title=तुर्की निकोसिया के प्राचीन वस्तुएँ |url=http ://www.stwing.upenn.edu/~durduran/drnic1.html#selim |publisher=stwing.upenn.edu |access-date=4 जनवरी 2015 |archive-date=23 नवम्बर 2013 |archive-url=https: //web.archive.org/web/20131123164505/http://www.stwing.upenn.edu/~durduran/drnic1.html#selim |url-status=live }}</ref> दुनू भवन एकटा चौकोर देखबा मे अबैत अछि , जेकरऽ नाम सेलिमिये स्क्वायर रखलऽ गेलऽ छै, जेकरा म॑ सांस्कृतिक गतिविधि आरू बीच-बीच म॑ नृत्य शो भी होय छै ।<ref name=earthdance>{{cite web |title=पृथ्वी नृत्य Nicosia'da dans ve müzik barış için buluştu |url=http://www.kibrispostasi. com/index.php/cat/49/news/39466/PageName/KULTUR_SANAT |publisher=Kıbrıs Postası |पहुंच-तिथि=4 जनवरी 2015 |संग्रह-
url=https://web.archive.org/web/20150725014141/http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/49/news/39466/पृष्ठनाम/KULTUR_SANAT |archive-date=25 जुलाई 2015 |url-status=dead }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=folkfest>{{cite web |title=त्योहार coşkusu sürüyor |url=http://www.kibrispostasi.com/index.php/cat/49/%E0%A4%B8%E0%A4%AE%E0%A4%BE%E0%A4%9A%E0%A4%BE%E0%A4%B0/%2029116/%E0%A4%AA%E0%A5%83%E0%A4%B7%E0%A5%8D%E0%A4%A0%E0%A4%A8%E0%A4%BE%E0%A4%AE/KULTUR_SANAT |प्रकाशक=Kıbrıs Postası |पहुंच-तिथि=4 जनवरी 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150725013424/http://www.kibrispostasi.com/index.php |archive-date=2015-07-25 |url-status=dead |access-date=2023-11-15 |dead-url=no }}</ref> सुल्तान के पुस्तकालय [[महमूद द्वितीय]], जो तुर्की, अरबी में पाण्डुलिपिओं की मेजबानी करता है आरू फारसी जे ५०० साल स॑ भी अधिक पुरानऽ छै आरू सुलेख केरऽ बढ़िया उदाहरण मानलऽ जाय छै,<ref name=stwingcity/> भी सेलिमीये चौक म॑ स्थित छै ।<ref>{{cite web |title=सुल्तान २.महमुत कुतुफाने |url=http: //www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/55-sultankutuphanesi |प्रकाशक=एलटीबी |पहुंच-तिथि=4 जनवरी 2015 |archive-url=https://web.archive. org/web/20150104050725/http://www.lefkosabelediyesi.org/tr/index.php/lefkosa/turistikyerler/10-genel/55-sultankutuphanesi |संग्रह-तिथि=4 जनवरी 2015 |url-स्थिति=मृत}}< /ref>
पुरान शहरक क्वार्टर मे [[येनी जामी, निकोसिया|येनिकामी]] आ [[अरब अहमद, निकोसिया|अरबहमेत]] अछि । येनिकामी में हैदर पाशा मस्जिद छै जे उस्मानी द्वारा धर्मांतरण सं पहिने शहरक दोसर सब सं पैघ चर्च छल, आ गॉथिक वास्तुकला सं एहि ठाम भरपूर नक्काशीदार दरवाजा सब अछि. अरबाहमेट मोहल्ला में [[अरबहमेत मस्जिद]] अछि, जे 1845 में बनल छल.<ref name=stwingcity/>
[[File:Kyrenia Gate Inonu Square panorama North Nicosia.jpg|thumb|centre|590px|द [[काइरेनिया गेट]] आ द इनोनु चौक, देबालबला शहरक प्रवेश द्वार पर]]
s24xzz5xn0oo0nwhfal2nd539irsxip
सुखुमी
0
44674
280532
280462
2026-09-29T05:35:19Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280532
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Capital city of Abkhazia}}
{{redirect|Aqwa|the aquarium|Aquarium of Western Australia}}
{{About|the capital of Abkhazia}}
{{Use dmy dates|date=May 2014}}
{{Infobox settlement
| official_name = सुखुमी
| other_name = सुखुमी, अकुआ
| native_name = {{native name|ab|Аҟәа|italics=no}}<br/>{{native name|ka|სოხუმი|italics=no}}<br/>{{native name|ru|Сухум(и)|italics=no}}
| nickname =
| settlement_type = सहर
| motto =
| image_skyline = Sokhumi Collage.jpg
| image_caption = कोलोनेड, तटबंध, मनोरम, समुद्र तट पैनोरमा, मंत्री परिषद के पूर्व भवन |
| image_flag =
| flag_size =
| image_seal =
| seal_size =
| image_shield = Coat of Arms of Sukhumi.svg
| shield_size =
| image_map = <!-- Sokhumi on the map (en).svg -->
| map_caption = location of Sukhumi
| pushpin_map = Abkhazia#Georgia
| pushpin_relief = 1
| pushpin_map_caption = Location of Sukhumi in Abkhazia##Location of Sukhumi in Georgia
| pushpin_mapsize = 280
| subdivision_type = देश(''[[de jure]]'')
| subdivision_name = {{flag|Georgia}}
| subdivision_type1 = Country (''[[de facto]]'')
| subdivision_name1 = {{flag|Abkhazia}}{{efn|{{Abkhazia-note}}}}
| subdivision_type2 =
| subdivision_name2 =
| government_footnotes =
| government_type =
| leader_title = Mayor
| leader_name = [[बेसलान एशबा]]
| leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager -->
| leader_name1 =
| established_title = बसि गेल
| established_date = ६ वीं शताब्दी ई.पू
| established_title2 = City status
| established_date2 = १८४८
| area_footnotes =
| area_total_km2 = 372
| area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion-->
| area_water_km2 =
| area_water_percent =
| population_as_of = 2018
| population_footnotes =
| population_note =
| population_total = 65,439<ref>{{Cite web|url=https://ugsra.org/ofitsialnaya-statistika.php?ELEMENT_ID=386|title=Государственный комитет Республики Абхазия по статистике|website=ugsra.org|access-date=15 November 2023|archive-date=6 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606105925/https://ugsra.org/ofitsialnaya-statistika.php?ELEMENT_ID=386|dead-url=yes}}</ref>
| population_density_km2 = auto
| timezone = [[मास्को समय|MSK]]
| utc_offset = +3
| timezone_DST =
| utc_offset_DST =
| coordinates = {{coord|43|00|12|N|41|00|55|E|region:GE-AB<!--ABK-->|display=inline}}
| elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags-->
| elevation_max_m = 140
| elevation_min_m = 5
| postal_code_type = Postal code
| postal_code = ३८४९००
| area_code_type = [[अबखाज़िया में टेलीफोन नंबर|क्षेत्र कोड]]
| area_code = +7 840 22x-xx-xx
| registration_plate = एबीएच
| footnotes =
| name =
| website = {{URL|https://www.sukhumcity.ru/}}
}}
'''सुखुमी''' (नीचाँ [[#Toponym|अन्य नाम]] सेहो देखू) [[काला सागर]] के पूर्वी तट पर एकटा चौड़ा खाड़ी में एकटा शहर अछि | ई [[राजधानी शहर|राजधानी]] आरू [[अबखाज़िया]] गणराज्य केरऽ सबसें बड़ऽ शहर दोनों छेकै, जे आंशिक रूप स॑ मान्यता प्राप्त राज्य छेकै जेकरा व्यापक रूप स॑ [[जॉर्जिया (देश)|जॉर्जिया]] केरऽ हिस्सा के रूप म॑ मान्यता देलऽ गेलऽ छै । ई शहर पर अबखाज़िया केरऽ नियंत्रण १९९२-९३ म॑ [[अबखाज़िया म॑ युद्ध (१९९२–१९९३)|अबखाज़िया युद्ध]] के बाद स॑ छै । ई शहर, जेकरऽ [[सुखुमी द्रांडा हवाई अड्डा|हवाई अड्डा]] छै, समुद्र तट, [[सैनेटोरियम (रिसॉर्ट)|सैनेटोरियम]], खनिज-जल स्पा आरू अर्ध-उष्णकटिबंधीय जलवायु के कारण बंदरगाह, प्रमुख रेल जंक्शन आरू छुट्टी के रिसॉर्ट छै . ई [[अंतर्राष्ट्रीय काला सागर क्लब]] केरऽ सदस्य भी छै ।<ref>{{Cite web |url=http://www.i-bsc.info/emember.php |title=अंतर्राष्ट्रीय काला सागर क्लब, सदस्य |access-date=30 मई 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722072027/http://www.i-bsc.info/emember.php |archive-date=22 जुलाई 2011 |url-status=मृत }}</ref>
सुखुमी के इतिहास ईसा पूर्व 6वीं शताब्दी स॑ लगैलऽ जाब॑ सकै छै, जब॑ एकरऽ बस्ती यूनानी लोगऽ न॑ करलकै, जेकरा न॑ एकरऽ नाम डियोसकुरियास रखलकै । एहि समय आ ओकर बादक रोमन काल मे शहरक बहुत रास हिस्सा काला सागरक नीचाँ गायब भ' गेल । ई शहर केरऽ नाम त्स्खुमी रखलऽ गेलै जब॑ ई [[अबखाजिया केरऽ राज्य]] आरू फेरू [[जॉर्जिया केरऽ राज्य]] के हिस्सा बनलै । स्थानीय राजकुमारऽ द्वारा प्रतिस्पर्धा करलऽ गेलऽ ई १५७० के दशक म॑ [[उस्मानी साम्राज्य]] के हिस्सा बनी गेलै, जहां ई तब तलक रहलै जब॑ तलक कि १८१० म॑ एकरा [[रूसी साम्राज्य]] न॑ जीत नै लेलकै ।[[रूसी गृहयुद्ध के दौरान एक अवधि के संघर्ष के बाद ]], ई [[जॉर्जिया के लोकतांत्रिक गणराज्य|स्वतंत्र जॉर्जिया]] के हिस्सा बनल, जाहि में अबखाजिया सेहो शामिल छल, 1918 में।<ref>{{cite encyclopedia|editor-first=Dale H.|editor-last=Hoiberg|विश्वकोश =विश्वकोश ब्रिटैनिका|शीर्षक=अबखाज़िया|संस्करण=15वां|वर्ष=2010|प्रकाशक=विश्वकोश ब्रिटानिका इंक|खंड=I: ए-अक बेयस|स्थान=शिकागो, आईएल|isbn=978-1-59339-837-8| पृष्ठ=[https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33 33]|url-access=पंजीकरण|url=https://archive.org/details/newencyclopaedia2009ency/page/33}}</ref> १९२१ मे जॉर्जिया लोकतांत्रिक गणराज्य [[लाल सेना के जॉर्जिया पर आक्रमण|कब्जा]] रूस स सोवियत [[बोल्शेविक|बोल्शेविक]] सेना द्वारा छल । [[सोवियत संघ]] के भीतर एकरा छुट्टी के रिसॉर्ट के रूप में मानल जाय छेलै । 1990 केरऽ दशक केरऽ शुरुआत म॑ सोवियत संघ केरऽ टूटै के साथ-साथ [[अबखाज–जॉर्जियन संघर्ष]] के दौरान ई शहर क॑ काफी नुकसान पहुँचलै । वर्तमान में 60,000 के आबादी सोवियत शासन के अंत के तरफ ओतय रहय वाला आबादी के आधा मात्र अछि.
==टोपोनिम==
[[जॉर्जियन भाषा|जॉर्जियन]] में, ई शहर के ''सोखुमी'' (სოხუმი) के नाम से जानल जाय छै, [[Samurzakano|Samurzakans]] के बीच [[Megrelian language|Megrelian]] में ई शहर क॑ कहीं-कहीं '' अकुजिखा'' (აყუჯიხა),<ref>ओतार काजइया, २००१–२००४, [http://titus.uni-frankfurt.de/texte/etca/cauc/megr/kajaia/kajai.htm मेग्रेलियन-जॉर्जियन शब्दकोश] (प्रविष्टि ''aq'ujixa'').</ref><ref name=Chirikba>[http://www.abkhazworld.com/Pdf/Abkhaz_Loans_in_Megrelian_Chirikba.pdf मेग्रेलियन में अबखाज ऋण], पृष्ठ 10। 65</ref> आ रूसी मे Сухум (''सुखुम'') वा Сухуми (''सुखुमी'') के रूप मे। स्थलनाम सोखुमी जॉर्जियाई शब्द ''Tskhomi/Tskhumi'' (ცხომი/ცხუმი) स॑ बनलऽ छै, जेकरा बदला म॑ [[स्वान भाषा|स्वान]] [[wikt:ცხუმ#Svan|tskhum (ცხუმ)] स॑ बनलऽ मानलऽ जाय छै । ]] अर्थ "[[hornbeam]] पेड़".<ref name="व्युत्पत्ति">{{cite book |title= जॉर्जिया के इतिहास से परख। अबखाज़िया प्राचीन काल से वर्तमान समय तक |year=2011 |url=http://dspace.nplg.gov.ge/handle/1234/10253 |language=en|location=Tbilisi, जॉर्जिया |publisher=Intelect |isbn=978 -9941-410-69-7}}</ref> अबखाज में ई शहर क॑ ''अकवा'' (Аҟәа) के नाम स॑ जानलऽ जाय छै जेकरऽ उत्पत्ति ''a-qwara'' (а-ҟәара) स॑ होय के मानलऽ जाय छै, जेकरऽ अर्थ छै "पत्थर वाला समुद्र तट".<ref name=Chirikba/> अबखाज परंपरा के अनुसार ''अकवा'' (Аҟәа) ''पानी'' के बोध कराबैत अछि।<ref name="colarusso_mp54">{{cite web|url=http:// www.safarmer.com/Indo-Eurasian/Pontic-horse.pdf|title=अधिक पोंटिक: भारत-यूरोपीय और उत्तर-पश्चिम कोकेशियान के बीच और व्युत्पत्ति|last=कोलारुसो|first=जॉन|author-link=जॉन कोलारुसो|page=54| access-date=22 अगस्त 2009}}</ref>
मध्यकालीन जॉर्जियाई स्रोत एहि शहर कए ''Tskhumi'' (ცხუმი) क नाम स जनैत छल।<ref>[http://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/gh/gh039.htm ''वीटा सैंक्टे निनोनिस ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121005152820/http://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/gh/gh039.htm |date=5 October 2012 }} {{वेबरकाइव|url=https://web.archive.org/web/20121005152820/http://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/gh/gh039.htm |तिथि =5 अक्टूबर 2012 }}। [[TITUS (परियोजना)|TITUS]] पुराने जॉर्जियाई hagiographical और homiletic ग्रंथ: भाग सं 39</ref><ref>[http://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/gh /gh041.htm ''मार्टिरियम डेविड एट कॉन्स्टेंटिनी''] {{वेबरकाइव|url=https://web.archive.org/web/20121005152847/http://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc /ageo/gh/gh041.htm |date=5 अक्टूबर 2012 }}. [[TITUS (परियोजना)|TITUS]] पुराने जॉर्जियाई hagiographical और homiletic ग्रंथ: भाग सं 41</ref><ref>[http://titus.uni-frankfurt.de/texte/etcs/cauc/ageo/kcx1 /kcx1233.htm ''कार्टलिस Cxovreba'': भाग सं 233]. [[TITUS (project)|TITUS]]</ref> बाद में [[Ottoman Empire|Ottoman]] केरऽ नियंत्रण में ई शहर क॑ तुर्की में ''सुहुम-काले'' के नाम स॑ जानलऽ जाय छेलै, जे पूर्व केरऽ जॉर्जियाई रूप स॑ बनलऽ छेलै त्स्खुमी या "त्स्खुमी किला" के अर्थ में पढ़ें।<ref name="goltzgd056">{{cite book|last=Goltz|first=थॉमस|title=जॉर्जिया डायरी|प्रकाशक=एम.ई. शार्प|स्थान=आर्मॉन्क, न्यूयॉर्क / लंदन, इंग्लैंड|तिथि=2009|संस्करण=विस्तारित|पृष्ठ=56|अध्याय=4. एक अबखाज़ियन इंटरलूड|isbn=978-0-7656-2416-1}}</ref><ref>{{उद्धरण वेब|url=https://abkhazeti.info/ethno/EkplpAVElyHNzaIaLX2.php|title=Путеводитель по городу Сухуму и Сухумскому Округу с историко-этнографическим очерком|वेबसाइट=Путеводитель по городу Сухуму и Сухумомом у Округу с историко-этнографическим очерком}}</ref> अछि
उपरोक्त रूपों में अंत -i जॉर्जियाई नामवाचक प्रत्यय का प्रतिनिधित्व करता है | ई शहर क॑ आधिकारिक तौर प॑ रूसी भाषा म॑ Сухум (''सुखुम'') कहलऽ जाय छेलै, जब॑ तलक कि १६ अगस्त १९३६ तलक एकरा ''सुखुमी'' (Сухуми) म॑ बदली देलऽ गेलै ।<ref>{{cite journal |last1=Заяц |first1=Д । В। |title=Изменение административно-территориального деления союзных республик |पत्रिका=География |तिथि=2001 |खंड=28 |url=https://geo.1. ruar ticle.php?ID=200102809 |access-date=10 मार्च 2022 |language=ru }}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ई ४ दिसम्बर १९९२ धरि रहल, जखन अबखाजियाक सर्वोच्च परिषद् पूर्व संस्करण केँ पुनर्स्थापित केलक।<ref name="post1992">{{cite book| लेखक = | अध्याय = | chapter-url = | प्रारूप = | url = http://www.rrc.ge/law/dadg_1992_12_04_R.htm?lawid=719&lng_3=ru| title = Сборник законодательных актов Республики Абхазия, выпуск 3| orig-year = | एजेंसी = | edition = | स्थान = Сухум| तिथि = 1995| प्रकाशक = | खंड = | पृष्ठ = 94–95| श्रृंखला = | isbn = | archive-url = https://web.archive.org/web/20130522151230/http://www.rrc.ge/law/dadg_1992_12_04_R.htm?lawid=719&lng_3=ru| archive-date = २२ मई २०१३| access-date = 15 November 2023| archivedate = 2 April 2015| archiveurl = https://web.archive.org/web/20150402142954/http://www.rrc.ge/law/dadg_1992_12_04_R.htm?lawid=719&lng_3=ru}}</ref> रूस न॑ भी २००८ म॑ अपनऽ आधिकारिक वर्तनी क॑ पुनः अपनालकै,<ref>{{Cite web|url=https://www.newsru.com/russia/13nov2008/colors.html| title=Абхазию и Южную Осетию на картах в РФ выкрасят в "негрузинские" цвета|तिथि=13 नवम्बर 2008|वेबसाइट=NEWSru.com}}</ref> यद्यपि Суму и सेहो एखनो प्रयोग भ रहल अछि।
अंग्रेजी में आजुक समय में सबसँ बेसी प्रचलित रूप ''सुखुमी'' अछि, यद्यपि ''सोखुमी'' के प्रयोग बढ़ि रहल अछि आ ''[[संयुक्त राष्ट्र]]'',<ref>{{cite web सहित स्रोत द्वारा एकरा अपनाओल गेल अछि | |title=भू-स्थानिक, एक बेहतर दुनिया के लिए स्थान जानकारी |url=https://www.un.org/geospatial/content/georgia |website=संयुक्त राष्ट्र |publisher=UN Geospatial |access-date=14 जुलाई 2021}}< /ref> ''[[विश्वकोश ब्रिटैनिका]]'',<ref>"सोखुमी". (2006)। [[एन्साइक्लोपीडिया ब्रिटैनिका]] में। अभिगमन तिथि 6 नवम्बर 2006, Encyclopædia Britannica ऑनलाइन: [http://www.britannica.com/eb/article-9070213 Britannica.com]</ref> ''[[MSN Encarta]]'',<ref>"सोखुमी"। (2006)। [[एनकार्टा]] में। अभिगमन तिथि: ६ नवम्बर २००६: [http://encarta.msn.com/encyclopedia_761584388/Sokhumi.html Encarta.msn.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071230011021/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761584388/Sokhumi.html |date=30 December 2007 }} {{Cite web |url=http://http/ |title=Archive copy |access-date=16 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071230011021/http://http/ |archive-date=30 December 2007 |dead-url=yes}}</ref> [[एस्री]]<ref>{{cite news|title=एस्री आर्कगिस वेबमैप|url=http://www .arcgis.com/home/webmap/viewer.html|access-date=2 मई 2016|work=Esri}}</ref> आओर [[गूगल मैप्स]].<ref>{{cite news|title=गूगल मैप्स जॉर्जिया केरऽ अनुरोध के बाद सुखुमी क॑ सोखुमी म॑ बदली दै छै|url=http://agenda.ge/news/29597/eng|access-date=22 फरवरी 2015|work=Agenda.ge|date=10 फरवरी 2015|archive-date=22 February 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222152225/http://agenda.ge/news/29597/eng|url-status=dead}}</ref>
==इतिहास==
[[File:Colchis coin.jpg|thumb|देवताओं के सिक्का, 2 शताब्दी ईसा पूर्व के अंत। अग्रभाग : टोपियों के ([[पिलेयस (टोपी)|टोपी]]) क [[डियोसकुरी]] तारा द्वारा अतिक्रमित; विपरीत: [[थाइरसोस]], DIOSKOURIADOS के|left]]
ई शहर के इतिहास ईसा पूर्व 6वीं शताब्दी के मध्य में शुरू होलै जबे ईसा पूर्व दोसर आरू प्रारंभिक प्रथम सहस्राब्दी के एक पूर्व बस्ती, जेकरा में स्थानीय [[कोल्चियन जनजाति]] अक्सर आबै छेलै, के जगह [[मिलेटस|माइलेशियन]] [[उपनिवेश प्राचीन काल में|ग्रीक उपनिवेश]] के '''Dioscurias''' ({{lang-el|Διοσκουριάς}}).<ref name = arrian-original>{{Cite web|url=https://el.wikisource. org/wiki/%CE%A0%CE%B5%CF%81%CE%AF%CF%80%CE%BB%CE%BF%CF%85%CF%82_%CE%95%CF%85%CE %BE%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%85_%CE%A0%CF%8C%CE%BD%CF%84%CE%BF%CF%85|शीर्षक=Περίπλους Ευξείνου Πόντου – Βικιθήκη|website=el.wikisource.org}}{{Dead link|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name = arrian-translation>{{cite book |last1=राजा |first1=चार्ल्स |लेखक1-लिंक=चार्ल्स किंग (अंतर्राष्ट्रीय मामलों के प्रोफेसर ) |title=काला सागर। एकटा इतिहास। |url=https://archive.org/details/blackseahistory00king |date=2004 |publisher=ऑक्सफोर्ड यूनिवर्सिटी प्रेस |isbn=978-0-19-924161-3 |chapter=फ्लेवियस एरियानस के अभियान}}</ref> शहर के स्थापना<ref>{{Cite web|url=https://toposttext.org/work/206#275|title=ToposText|वेबसाइट=topostext.org}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{वेब|url=https://topostext.org के उद्धरण दियौ /work/145#1.111|title=ToposText|website=topostext.org}}</ref> आ [[Castor and Pollux|Dioscuri]] द्वारा नामित, [[शास्त्रीय पौराणिक कथा]] के जुड़वाँ कैस्टर आ Pollux. एकटा आओर किंवदंती के अनुसार एकर स्थापना [[Sparta]] के एम्फिटस आ सर्सियस द्वारा कयल गेल छल, जे डियोसकुरी के सारथी छलाह.<ref>{{Cite web|url=https://topostext.org/work/493#22.8.24| title=ToposText|वेबसाइट=toposttext.org}}</ref><ref>{{उद्धृत वेब|url=https://topostext.org/work/747#15.17|title=ToposText|वेबसाइट=toposttext.org}} | braund-esheray>{{cite book |last1=डेविड |first1=ब्रांड |title=प्राचीन काल में जॉर्जिया। कोलचिस और ट्रांसकॉकेशियन आइबेरिया का एक इतिहास 550 ईसा पूर्व 562 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau |date=1994 |publisher=कैलेंडन प्रेस |isbn=0198144733 |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/107 107]–108}}</ref>
ई ग्रीस आ मूल निवासी जनजाति के बीच वाणिज्य में व्यस्त भ गेल, नमक के आयात करय लागल<ref name = braund-economy>{{cite book |last1=David |first1=Braund |title=जॉर्जिया प्राचीन काल में. कोलचिस और ट्रांसकॉकेशियन आइबेरिया का एक इतिहास 550 ईसा पूर्व 562 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau |date=1994 |publisher=Calendon Press |isbn=0198144733 |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/58 58]}}</ref> और ग्रीस के कई भागों से माल, और स्थानीय लकड़ी, [[लिनन ]], आ [[भांग]]। ई कोलचिस में [[गुलामी के इतिहास|दास व्यापार]] के प्रमुख केंद्र सेहो छल।<ref>{{cite book |title= रोमन के बीच गुलामी के स्थिति के जांच|अंतिम= ब्लेयर|पहिल= विलियम|वर्ष = 1833|publisher= T. Clark|page= 25}}</ref> शहर आ एकर आसपास अपन बाजार मे बाजल जाय वाला भाषा के बहुलता के लेल उल्लेखनीय छल.<ref>{{Cite web|url=https://www .gutenberg.org/files/44885/44885-h/44885-h.htm|title=स्ट्रेबो के भूगोल के परियोजना गुटेनबर्ग ईबुक Vol. II., अनुवाद एच. सी. हैमिल्टन द्वारा.|website=www.gutenberg.org}}</ref>
यद्यपि समुद्र डियोसकुरियास के इलाका में गंभीर घुसपैठ केलक, मुदा ई पनपैत रहल आ ईसा पूर्व द्वितीय शताब्दी में [[पोंटस के मिथ्रिडेट्स छठम]] के क्षेत्र के प्रमुख शहर में स एक बनल आ अंत तक हुनकर काज के समर्थन केलक । डियोस्कुरियास ने लगभग १०० ईसा पूर्व में कांस्य सिक्का जारी करलकै जेकरा में [[Dioskuri]] आरू [[Dionysus]] के प्रतीक छेलै ।<ref name = braund-mithridates>{{cite book |last1=David |first1=Braund |title=Georgia in Antiquity . कोलचिस और ट्रांसकॉकेशियन आइबेरिया का एक इतिहास 550 ईसा पूर्व 562 |url=https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau |date=1994 |publisher=Calendon Press |isbn=0198144733 |pages=[https://archive.org/details/georgiainantiqui0000brau/page/158 158]–159}}</ref> के तहत [[रोमन सम्राट]] [[अगस्टस]] द शहर '''सेबास्टोपोलिस'''<ref name=hewitt_taah>[https://books.google.com/books?id=MNOHKnF1nl8C हेविट, जॉर्ज (1998) ''द अबखाज़ियन: एक हैंडबुक''] के नाम ग्रहण कर लेलक। सेंट मार्टिन प्रेस, न्यूयॉर्क, पृष्ठ 10। 62, {{ISBN|0-312-21975-X}}</ref> ({{लैंग-एल|Σεβαστούπολις}})। लेकिन एकरऽ समृद्धि बीती गेलऽ छेलै, आरू प्रथम शताब्दी में [[प्लिनी द एल्डर]] न॑ ई जगह क॑ वस्तुतः सुनसान बतैलकै हालांकि ई शहर केरऽ अस्तित्व १३० के दशक म॑ [[एरियन]] के समय म॑ भी जारी छेलै ।<ref>Dioscurias । ''प्राचीन दुनिया के एक गाइड'', एच.डब्ल्यू. विल्सन (1986)। अभिगमन तिथि २० जुलाई २००६, [http://www.xreferplus.com/entry/5073174 Xreferplus.com]{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} सँ{{मृत लिंक|तिथि=नवम्बर २०१९ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempt=yes }}</ref> The सेबास्टोपोलिस केर टावर आ देबालक अवशेष पानिक भीतर भेटल अछि ; जमीन पर पुरातत्वविद सब द्वारा एखन धरि पहुँचल सबसँ निचला स्तर 1 आ 2 शताब्दी ई. के अछि | [[Nyssa के ग्रेगरी]] के अनुसार 4वीं शताब्दी के अंत में शहर में ईसाई थे।<ref>{{cite journal|last1= Vinogradov|first1= Andrey|date= 2014|title= Some Notes On The Topography Of Eastern देर से प्राचीनता और प्रारंभिक बीजान्टिन में पोन्टोस यूक्सेनोस|url= https://poseidon01.ssrn.com/delivery.php?ID=3350741110740150641091011250901050731090170240720350301060790211111210 50090640821070370330350600580991120050130970300991241080620660430490611241131180060921090140670860290231241260881020821208 51061030220800210281061211190820940670071100040241160
09091&EXT=pdf}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 542 मे रोमन लोकनि एहि शहर केँ खाली क' देलनि आ एकर किला केँ तोड़ि देलनि जाहि सँ एकरा [[सासानी साम्राज्य]] द्वारा कब्जा नहि कयल जा सकय. लेकिन ५६५ में सम्राट [[जस्टिनियन प्रथम]] किला के पुनर्स्थापित करी देलकै आरू सेबास्टोपोलिस कोलचिस के बीजान्टिन गढ़ऽ में से एक बनलऽ रहलै जब तलक [[मरवान इब्न मुहम्मद के जॉर्जिया पर आक्रमण|बदली नै करलऽ गेलै]] [[उमय्यद खिलाफत|अरब ]] विजेता [[मारवान द्वितीय]] 736 में।
mxwzh3umwza0vecu0511mnb2zjgpfdx
किम्ची
0
44689
280493
265704
2026-09-29T01:08:28Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280493
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox food
| name = किम्ची
| image = Various kimchi.jpg
| caption = ऊपर-बाँया से घड़ी की दिशा में: [[ककदुगी]], [[पा-किमची]], [[येओलमु-किमची]], [[डोंगचिमी]], [[नबक-किमची]], मत-किमची
| country = [[कोरिया]]
| national_cuisine = [[कोरियन व्यंजन|कोरियाई व्यंजन]]
| creator =
| year =
| mintime =
| maxtime =
| type =
| course = ''[[ख एक चान]]''
| served =
| main_ingredient = [[नापा गोभी]] आ [[कोरियाई मूली]] सहित विभिन्न तरकारी।
| minor_ingredient =
| variations = ''[[बएचु-किमची]]'', ''[[बैक-किमची]]'', ''[[डोंगचिमी]]'', ''[[ककदुगी]]'', ''[[नबक- किमची]]'', ''[[पा-किमची]]'', ''[[येओलमु-किमची]]'', ''[[मोरकोवचा]]''
}}
{{Infobox Korean name
| title = कोरियाई नाम
| hangul = {{lang|ko|김치}}
| hanja = कोनो नहि
| rr = गिमचि
| mr = किमच'इ
| koreanipa = {{IPA-ko|kim.tɕʰi|}}
}}
'''किमची''' ({{IPAc-en|ˈ|k|ɪ|m|tʃ|iː}}; {{लंग-को|김치|गिमची}}, {{IPA-ko|kim.tɕʰi| IPA}}), एक पारंपरिक कोरियाई ''[[banchan]]'' छै जे नमकीन आरू [[खाद्य प्रसंस्करण में किण्वन|किण्वित]] सब्जी स॑ मिलै छै, जेकरा म॑ सबसें जादा [[नापा गोभी]] या [[कोरियाई मूली]] के प्रयोग करलऽ जाय छै । . मसाला केरऽ विस्तृत चयन के प्रयोग करलऽ जाय छै, जेकरा म॑ ''[[गोचुगारू]]'' (कोरियाई मिर्च पाउडर), [[वसंत प्याज]], [[लहसुन]], [[अदरक]], आरू ''[[जेओटगल] शामिल छै ]]'' (नमकीन समुद्री भोजन), आदि<ref name="Britannica">{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/kimchi|title=Kimchi|date=1 अक्टूबर 2008| website=[[Encyclopædia Britannica]]|access-date=23 मार्च 2017}}</ref><ref name="Chin">{{समाचार उद्धृत करू|url=http://www.saveur.com/article/रसोई /किमची-की-कला|title=किमची की कला|last=चिन|first=मेई |author-link=मेई चिन |date=14 अक्टूबर 2009|work=[[Saveur]]|access-date=9 अगस्त २०१०}}</ref> किमची के प्रयोग विभिन्न प्रकार के सूप आ स्टू में सेहो होइत अछि | किमची [[कोरियाई व्यंजन]] में एक [[मुख्य भोजन]] छै आरू लगभग हर कोरियाई भोजन के साथ साइड डिश के रूप में खालऽ जाय छै ।<ref name=":5">{{Cite journal|last1=Hongu|first1=नोबुको |last2=किम|first2=एंजेला एस|last3=सुजुकी|first3=आसुका|last4=विल्सन|first4=आशा|last5=त्सुई|first5=कैरन सी.|last6=पार्क|first6=सुनमिन|तिथि=सितम्बर 2017| title=कोरियाई किमची : सांस्कृतिक परंपरा के माध्यम से स्वस्थ भोजन को बढ़ावा देना |journal=जर्नल ऑफ एथनिक फूड्स|volume=4|issue=3|pages=172–180|doi=10.1016/j.jef.2017.08.005|issn=2352-6181 |doi-access=मुफ्त}}</ref>
सैकड़ों अलग-अलग प्रकार के किमची छै जे अलग-अलग तरकारी के मुख्य सामग्री के रूप में बनलऽ जाय छै.<ref name="चिन" /> परंपरागत रूप स॑ जाड़ा के किमची, जेकरा [[गिमजंग|किमजंग]] कहलऽ जाय छै, क॑ बड़ऽ-बड़ऽ माटी के किण्वन बर्तनऽ म॑ संग्रहित करलऽ जाय छेलै, जेकरा ' '[[onggi]]'', जमीन में जाड़ा के महीना में जमना रोकय लेल आ गर्मी के महीना में किण्वन प्रक्रिया के धीमा करय लेल एतेक ठंडा राखय लेल.<ref name=":6">{{Cite journal|last1 =जंग|पहिल1=दाई-जा|अंतिम2=चुंग|पहिल2=क्यूंग रान|अंतिम3=यांग|पहिल3=ह्ये जेओंग|अंतिम4=किम|पहिल4=कांग-गाना|अंतिम5=क्वोन|पहिल5=दाए यंग|तिथि=सितम्बर 2015 |title=कोरियाई अद्वितीय किण्वित सब्जियों के प्रतिनिधि किमची की उत्पत्ति पर चर्चा |journal=जर्नल ऑफ एथनिक फूड्स|volume=2|issue=3|pages=126–136|doi=10.1016/j.jef.2015.08.005| issn=2352-6181|doi-access=free}}</ref> जहाज क॑ बाहर भी विशेष छत प॑ रखलऽ जाय छै जेकरा [[jangdokdae]] कहलऽ जाय छै । समकालीन समय में घरेलू [[किमची फ्रिज|किमची फ्रिज]] के प्रयोग बेसी होइत अछि।<ref name="Chin" />
== व्युत्पत्ति विज्ञान ==
=== ''जी'' ===
''जी'' ({{lang|ko|지}}) शब्द, जेकरऽ उत्पत्ति पुरातन कोरियाई ''दिही'' ({{lang|ko|디히}}) में छै, किमची के संदर्भ में प्रयोग करलऽ गेलऽ छै प्राचीन काल से।<ref name="Lee">{{Cite news|url=http://www.hani.co.kr/arti/opinion/column/125949.html|title=[고장말탐험] '김치 '와 '지'|last=이|first=태영|date=23 मई 2006|work=[[द हंक्योरेह]]|access-date=27 मार्च 2017|भाषा=ई}}</ref> द [[ध्वनि परिवर्तन]] के मोटा-मोटी वर्णन इस प्रकार किया जा सकता है:<ref name="Hong_G">{{cite journal |doi=10.19069/kordialect.2016.24.061 |title=गिमची से संबंधित शब्दकोश पर अध्ययन -में जातीय जीवित शब्दों के सर्वेक्षण के आधार पर 2008- |journal=कोरियाई बोली विज्ञान के जर्नल |issue=24 |pages=61–99 |year=2016 |last1=हांग |first1=Giok }}</ref>
* ''दिही'' ({{लंग|को|पकवान}}) > ''दी'' ({{लंग|को|पकवान}}) > ''जी'' ({{लंग|को|지}} ) .
[[मध्य कोरियाई]] रूप ''दिही'' ''[[जोसेन]]'' (1392–1897) के कई पुस्तकों में पाया जाता है।दु गोंगबू सी ईओनहाए|वर्ष=1632|अंतिम संपादक=उइचिम|संस्करण= reprint|volume=3|location=जोसेन कोरिया|script-title= -title=[[दु फू]] द्वारा कविताएँ, कोरियाई अनुवाद|quote={{स्क्रिप्ट/कोरियाई|[[दु फू]] द्वारा कविताएँ, कोरियाई अनुवाद| quote|orig-date=1481|last-editor=जो|संपादक -first2=वाई|संपादक-लोड3=आप|संपादक-पहिल3=युंग्योम|संपादक-लोड4=आप|संपादक-पहिल4=ह्युबोक|प्रदर्शन-संपादक=बहुत} }</ref><ref name="Sin">{{ Cite book|title=Garye Eonhae|वर्ष=1632|खंड=10|स्थान=जोसेन कोरिया|अनुवादक-अंतिम=पाप|अनुवादक-पहिल=सिक|लिपि- title=ko:가례언해(家禮諺解)|trans- title=चिया-ली के लोकभाषा संस्करण|quote={{स्क्रिप्ट/कोरियाई|अंग्रेजी वर्नाकुलर संस्करण}}}} (मूल ''जिआलǐ'' से { {lang|zh-Hant|english} } by [[Zhu Xi]])</ref> [[कोरियाई भाषा|आधुनिक कोरियाई]] में, कोरियाई भाषा में ''-जी'' शब्द का प्रयोग किया जाता है।as in ''[[jjanji]]'', ''seokbak-ji''), <ref name="SKLD_jjan">{{वेबसाइट|url=http://stdweb2.korean.go.kr/search/ View.jsp ?idx=486741|title=jjanji|website=[[मानक कोरियाई भाषा शब्दकोश]]|publisher=[[कोरियाई भाषा के राष्ट्रीय संस्थान]]|language=ko|script-title=ko:짠지|access-date =27 मार्च 2017}}{{मृत लिंक|तिथि=मार्च 2023 |bot=इंटरनेट संग्रहबॉट |fix-attempt=हाँ }}</ref><ref name="SKLD_seokbak">{{Cite web|url=http:// stdweb2. korean.go.en/search/View.jsp?idx=184895|title=seokbak-ji|website=[[मानक कोरियाई भाषा शब्दकोश]]|प्रकाशक=[[कोरियाई भाषा के राष्ट्रीय संस्थान]]|language=ko |script -title=ko:섞박지|access-date=27 मार्च 2017}}{{Dead link|date=मार्च 2023 |bot=इंटरनेट ArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> आ प्रत्यय के रूप मे ''- [ Ref name="SKLD_ji">{{उद्धरण वेब|url=http://www.kurdipedia.org/wiki/Jeolla_ji stdweb2.korean.go.en/search/View.jsp?idx=314429|title=ji|वेबसाइट =[[मानक कोरियाई भाषा शब्दकोश]]|publisher=[[कोरियाई भाषा के राष्ट्रीय संस्थान]]|language=ko|script -title=ko:지|access-date=27 मार्च 2017|archive-date=29 सितम्बर 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180929075140/http://stdweb2.korean.go .en/search/View.jsp?idx=314429|url-स्थिति=मृत}}</ref > अरुग्ण रूप ''दी'' [[प्योंगन बोली|P'yŏngan बोली]] मे संरक्षित अछि।<ref name ="SKLD_di">{{Cite web|url=http://stdweb2.korean.go.en /search/View.jsp?idx=180741|title=seobeok-di|website=[[मानक कोरियाई भाषा शब्दकोश]|publisher=[[कोरियाई भाषा के राष्ट्रीय संस्थान]]|language=ko|script-title=ko:서벅 디|पहुंच-तिथि=27 मार्च 2017|संग्रह-तिथि=5 मई 2018|संग्रह-url=https:// web.archive.org/web/20180505070707/http://stdweb2.korean.go.en/search/ View.jsp?idx=180741|url-स्थिति=मृत}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
=== ''किम्ची'' ===
''किमची'' ({{lang|ko|김치}}) किमची में सबसे अधिक प्रयुक्त शब्द है | शब्द के पूर्व रूप में ''timchɑi'' ({{script/कोरियाई|{{lang|ko|팀ᄎᆡ}}}}), [[मध्य कोरियाई]] शब्दावली के एक [[मध्य कोरियाई]] प्रतिलेखन शामिल छै | चीन-कोरियाई]] शब्द {{lang|ko-Hant|[[कमजोर:沈|沈]][[कमजोर:菜|菜]]}} (शाब्दिक अर्थ में "डूबल सब्जी")। ''Timchɑi'' ''Sohak Eonhae'' मे प्रकट होइत अछि,<ref name="Jeong_G">{{cite wikisource|title=Confederate|last1=Jeong|last2=अज्ञात|first1=Gu|year=1586|plaintitle= Sohak Eonhae ''[[:s:ko:english|english(english)]]''|wslanguage=ko|trans-title=प्राथमिक सीखने के लोकभाषा प्रस्तुति|स्थान=जोसेन कोरिया|भाषा=okm| display-authors=1 }}</ref> चीनी पुस्तक, ''Xiaoxue'' के 16 वीं शताब्दी के कोरियाई प्रस्तुति Liú|first1=Xǐ|first2=Qīngzhī|author-link1=Zhu Xi|plaintitle=Xiǎoxué गीत चीन|language=lzh}}< /ref> मध्य कोरियाई सँ आधुनिक कोरियाई मे ध्वनि परिवर्तन नीचाँ देल गेल अछि .go.en/search/View.jsp?idx=52827|title=Kimchi|website=[[मानक कोरियाई भाषा शब्दकोश]]|publisher=[[राष्ट्रीय कोरियाई भाषा के संस्थान]]|language=ko|script-title= ko:김치|trans-title=kimchi|access-date=24 मार्च 2017|archive-date=29 सितम्बर 2018|archive-url=https://web .archive.org/web/20180929073148/http://stdweb2{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} korean.go.en/search/View.jsp?idx=52827|url-स्थिति=मृत}}</ref>
* ''timchɑi'' ({{लिपि/कोरियाई|{{भाषा|सह|राजा}}}}; {{भाषा|सह-हंट|भाषा}}) > ''dimchɑi'' ({{लिपि/ कोरियाई| {{भाषा|भाषा|भाषा}}}}) > ''jimchɑi'' ({{स्क्रिप्ट/कोरियाई|भाषा|भाषा|भाषा}}}}) > ''jimchui'' ( {{भाषा|रंग|जीवन} }) > ''गिमची'' ({{भाषा|जीवन|जीवन}})
''तिमचए'' के [[आस्पिरेटेड व्यंजन|आस्पिरेट]] प्रथम व्यंजन ''डिमचए'' में अआस्पिरेट हो गया, फिर ''जिमचए'' में [[तालुकरण (ध्वनि परिवर्तन)|तालुकरण]] हुआ | शब्द तखन कोरियाई भाषा मे ''ɑ'' ({{script/कोरियन|{{lang|ko|ㆍ}}}}) स्वर के नुकसान के संग ''जिमचुई'' भ गेल, तखन ''किमची'', वितालित शब्द-प्रारंभिक व्यंजन के साथ। आधुनिक कोरियाई में {{lang|ko-Hant|沈菜}} वर्ण के उच्चारण ''चिमचाए'' ({{lang|ko|침채}}) होय छै, आरू एकरऽ प्रयोग किमची, या कोनो अन्य चीज के संदर्भ में नै करलऽ जाय छै । ''किमची'' शब्द क॑ [[चीन-कोरियाई शब्दावली|चीन-कोरियाई शब्द]] नै मानलऽ जाय छै ।<ref name=SKLD /><!-- --> शब्द केरऽ पुरानऽ रूप बहुत सारा म॑ बरकरार छै क्षेत्रीय बोली: ''jimchae'' (जेओला, [[Hamgyŏng बोली]]s),<ref name="SKLD_jimchae">{{उद्धरण वेब|url=http:/ /stdweb2.korean.go.en/search/View .jsp?idx=317715|title=jimchae|website=[[मानक कोरियाई भाषा शब्दकोश]]|publisher=[[कोरियाई भाषा के राष्ट्रीय संस्थान]]|language=ko| script-title=ko:짐채|access-date= 27 मार्च 2017|archive-date=27 मार्च 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171443/http://stdweb2.korean.go.kr/search/View.jsp?idx= 317715|url-status=dead}}</ref> ''जिमची'' ([[चुंगचेओंग बोली|चुंगचेओंग]], [[गंगवॉन बोली|गंगवॉन]], [Ref name="SKLD_jimchi">{{वेबसाइट|url =http://stdweb2.korean.go.kr/search/View.jsp?idx).=317716|title=jimchi|website=[[मानक कोरियाई भाषा शब्दकोश]]|प्रकाशक=[[कोरियाई भाषा के राष्ट्रीय संस्थान] ]|language=ko|script-title=ko:짐치|access-date=27 मार्च 2017| संग्रह-तिथि=27 मार्च 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171812/http: //stdweb2.korean.go.kr/search/View.jsp?idx=317716|url- status=dead}}</ref> आओर ''डिमची'' (प्योंगन बोली).<ref name="SKLD_dimchi"> {{वेबसाइट|url=http://stdweb2.korean.go.eng/search /View.jsp?idx=96720|title=dimchi|website=[[मानक कोरियाई भाषा शब्दकोश]]|प्रकाशक=[[राष्ट्रीय संस्थान के कोरियाई भाषा]]|language=ko|script-title=ko:딤치|access- date=27 मार्च 2017|archive-date=28 मार्च 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170328015621 /http://stdweb2.korean.go.kr/search/View.jsp?idx=96720|url-स्थिति=मृत}}</ref>
अंग्रेजी शब्द "किमची" संभवतः ''किमची'', कोरियाई शब्द ''किमची'' ({{lang|ko|김치}}) केरऽ [[McCune–Reischauer]] प्रतिलेखन स॑ बनलऽ छै ।
== इतिहास ==
=== प्रारम्भिक इतिहास ===
''[[समगुक सागी]]'', [[कोरिया के तीन राज्य]] के ऐतिहासिक अभिलेख, में [[ओंगगी|अचार जार]] के उल्लेख छै जे सब्जी के किण्वन के लेलऽ प्रयोग करलऽ जाय छेलै, जे ई दर्शाबै छै कि किण्वित सब्जी आमतौर पर ई दौरान खालऽ जाय छेलै period hour.<ref name="Hui">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=dVpQVJ46C5gC&pg=PA190|title=सब्जी संरक्षण एवं प्रसंस्करण की हैंडबुक|प्रकाशक=[[मार्सल डेकर ]]|वर्ष=2004|isbn=978-0824743017|अंतिम संपादक=हुई|पहिल संपादक=वाई. एच.|स्थान=न्यूयॉर्क|पृष्ठ=190–191|अंतिम-संपादक2=गजाला|पहिल-संपादक2=मुकदमा|अंतिम-संपादक3=ग्राहम|पहिल-संपादक3=डी एम.|अंतिम-संपादक4=मुरेल|पहिल-संपादक4= के. D.|editor-last5=Nip|editor-first5=वाई-किट}}</ref><ref name="Gim">{{cite wikisource |title=जॉर्जिया|first=Kim|last=Bu-sik|लेखक -link=किम बु-सिक|वर्ष=1145|plaintitle=समगुक सागी ''[[:s:ko:जॉर्ज|जॉर्ज(अंग्रेजी)]]''|wslanguage=ko|trans-title=तीन राज्यों का इतिहास | location=Goryeo Korea|language=lzh}}</ref> सबसँ पहिने के किमची के कारण [[Goguryeo]] लोक किण्वन में निपुण छल आ व्यापक रूप स किण्वित भोजन के सेवन करैत छल।<ref>{{cite book |last1=Park | first1 =Kun-Young |last2=Cheigh |first2=Hong-Sik |title=सब्जी संरक्षण एवं प्रसंस्करण की हैंडबुक |date=2003 |publisher=CRC Press |page=190 |chapters=Kimchi}}</ref> के दौरान [ दौरान [सिल्ला]] राजवंश (57 ईसा पूर्व – ई. 935), किमची प्रचलित भ गेल जेना [[बौद्ध धर्म]] पूरा राष्ट्र में पकड़ि लेलक आ शाकाहारी जीवनशैली के पोषण केलक Logarta |first=Margie T. |date=September 2013 |title=In A अचार |journal=व्यापार यात्री (एशिया-प्रशांत संस्करण) |पृष्ठ=70–73 |url=http://www.pressreader.com/australia/ business-traveller-asia-pacific/20130901/281505043889849}}</ref>
सब्जी के अचार बनाना एकटा आदर्श तरीका छल, फ्रिज सं पहिने, जे खाद्य पदार्थ के जीवन काल के संरक्षित करय में मदद करैत छल. कोरिया में किमची जाड़ा में सब्जी के किण्वन क, आ ओकरा जमीन में पारंपरिक भूरा रंग के सिरेमिक बर्तन में गाड़ल जाइत अछि जेकरा ''[[ओंगी] कहल जाइत अछि | <ref name="btpickle-201309"/> 13वीं सदी के एक लेखक यी ग्युबो द्वारा लिखित [[कोरियाई मूली]] पर एक कविता से पता चलै छै कि मूली किमची [[गोर्यो]] (918-1392) में एक आम बात छेलै। <ref name="अवधि">{{Cite book|last=Period|first=माइकल जे|url=https://books.google.com/books?id =wzJ7_WcLJSwC&pg=PA47|title=कोरियाई व्यंजन: एक सचित्र इतिहास|प्रकाशक=[[प्रतिक्रिया पुस्तकें]]|वर्ष=2008|isbn=978-1-86189-348-2|स्थान=लंदन|पृष्ठ=47–51}} </ref><ref name="Yi_G"> {{Cite book|title=[[DonggukIsanggukjip]]|last=Yi|first=Gyubo|वर्ष=1241|स्थान=गोर्यो कोरिया|भाषा=lzh|स्क्रिप्ट-शीर्षक= ko:Gapoyugyeong (संयुक्त राज्य अमेरिका)|trans-title= पूर्वी देश के मंत्री यी के संग्रहीत कृतियाँ|chapter=Gapoyugyeong|script-chapter=ko:Gapoyugyeong(अंग्रेजी भाषा)|chapter-url=http:/ /db.itkc.or.kr/itkcdb/text/nodeViewIframe.jsp? bizName=MM&seojiId=kc_mm_a004&gunchaId=bv004&muncheId=01&finId=036|via=[[कोरियाई क्लासिक्स के डीबी]] ITKC द्वारा]]}}{{मृत लिंक|तिथि=अप्रैल 2018 |bot=इंटरनेटआर्काइवबॉट |फिक्स-प्रयास=हाँ }}< /ref><ref name="Extended">{{Cite book|title=खाद्य सूक्ष्मजीव विज्ञान: मौलिकता आ सीमा|last1=ब्रेडट|first1=फ्रेड|last2=मैकफीटर्स|first2=रोजर एफ|last3=पेरेज-डायज|first3 =Ilenys|last4=ली|first4=चेरल-हो|प्रकाशक=[[अमेरिकन सोसाइटी फॉर माइक्रोबायोलॉजी] |वर्ष=2013|isbn=9781555816261|अंतिम संपादक=डॉयल|पहिल संपादक=माइकल पी.|संस्करण=4th|स्थान=वाशिंगटन , D.C.|pages=841|chapters=किण्वित सब्जियां|doi=10.1128/9781555818463.ch33|अंतिम-संपादक2=बुकानन|पहिल-संपादक2=रॉबर्ट एल|अध्याय-url=https://fbns.ncsu.edu/USDAARS/ एक्रोबैटपब्स/पी376-400/पृष्ठ 380.pdf}}</ref>
{{Quote|text=अचार वाला मूली के स्लाइस गर्मी के नीक साइड-डिश बनबैत अछि,<br />अचार वाला मूली के स्लाइस शुरू स अंत तक गर्मी के नीक साइड-डिश बनबैत अछि।<br />Sign=Yi Gyubo|source=' '[[Donggukisanggukjip]]'' (माइकल जे पेटिड द्वारा अनुवादित, ''कोरियाई व्यंजन : एक सचित्र इतिहास'' में)}}
कोरियाई संस्कृति में किमची एकटा मुख्य भोजन अछि, मुदा ऐतिहासिक संस्करण मसालेदार व्यंजन नहिं छल.<ref>किमची. (2016)। फंक एवं वैगनाल्स न्यू वर्ल्ड विश्वकोश, 1p. 1.</ref> किमची के प्रारंभिक अभिलेख में लहसुन या [[मिर्च]] के जिक्र नै छै।<ref name="KCIS">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id =NoxoBgAAQBAJ&pg=PA133|title=कोरियाई संस्कृति के लिए गाइड: कोरिया की सांस्कृतिक विरासत|publisher=[[संस्कृति, खेल और पर्यटन मंत्रालय]], [[संस्कृति, खेल और पर्यटन मंत्रालय]]|year=2015|isbn=9788973755714| edition= 2015|location=Seoul|pages=131–133|orig-date=1995}}</ref> मिर्च मिर्च, जे आब किमची मे एकटा मानक घटक अछि, कोरिया मे सत्रहवीं शताब्दीक प्रारंभ धरि अज्ञात छल, कारण एकर एकटा [[ New World]] crop.<ref>{{cite web |last=ली |first=Dahyeon |date=8 जनवरी, 2008 |title=लाल मिर्च , देश , गरम चटनी... "मसालेदार।" स्वाद संस्कृति") | shindonga.donga.com |प्रकाशक=[[द डोंग के इलbo]] |language=ko}}</ref> मिर्च मिर्च, मूल रूप स अमेरिका के मूल निवासी, पूर्वी एशिया में पुर्तगाली व्यापारी द्वारा पेश कयल गेल छल।<ref name="KCIS" /><ref name="Park">{{Cite news|url=https://cpi.nmsu.edu/wp-content/uploads/sites/60/2016/06/99-spring.pdf|title=कोरिया मे लाल मिर्च आ किची|अंतिम=पार्क|पहिल=जे बोक|तिथि=वसंत 1999|काम=[[चिली मिर्च संस्थान]] समाचार पत्र|access-date=20 मार्च 2017|अंक=1|खंड=8|पृष्ठ=3|archive-date=2018-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20181007210343/https://cpi.nmsu.edu/wp-content/uploads/sites/60/2016/06/99-spring.pdf|dead-url=yes}}</ref><ref name="Marianski." ">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=anbDBazwLmsC&pg=PA45|title=सॉरक्राउट, किमची, अचार एवं रिलेश|अंतिम1=मैरियनस्की|पहिले1=स्टैनली|अंतिम2=मैरियनस्की|पहिले2 =Adam|publisher=Bookmagic|year=2012|isbn=9780983697329|location=Seminole, FL|pages=45}}</ref> मिर्च मिर्च के पहिल उल्लेख ''[[Jibong yuseol]]'', 1614 में प्रकाशित एक विश्वकोश।<ref name="हुई" /><ref name="Yi_S">{{cite wikisource |title=지봉유설|first=सुग्वांग|last=Yi|plaintitle=जिबोंग युसेओल ''[[: s:ko:지봉유설|지봉유설(芝峯類說)]]''|wslanguage=ko|trans-title=जिबोंग के सामयिक प्रवचन|स्थान=जोसियन कोरिया|भाषा=lzh}}</ref> ''[ [Sallim gyeongje]]'', खेत प्रबंधन पर 17‒18वीं सदी के पुस्तक, मिर्च मिर्च के साथ किमची पर लिखने छल।<ref name="Hui" /><ref name="Hong_M">{{Cite book|url=http://db.itkc.or.kr/index.jsp?bizName=KO&url=%2Fitkcdb%2Ftext%2FbookListIframe.jsp%3FbizName%3DKO&seojiId=kc_ko_g003&gunchaId=&NodeId=&setid=389232|आर्काइव-url=https://web. archive.org/web/20170328021323/http://db.itkc.or.kr/index.jsp?bizName=KO&url=%2Fitkcdb%2Ftext%2FbookListIframe.jsp%3FbizName%3DKO&seojiId=kc_ko_g003&gunchaId=&NodeId=&id=3 89232|संग्रहालय -date=28 मार्च 2017|title=Sallimongje|last=हांग|पहिल=Manseon|स्थान=जोसेन कोरिया|भाषा=lzh|script-title=zh:산림경제(山林經濟)|trans-title=खेत प्रबंधन|वाया=[[कोरियाई क्लासिक्स के डीबी]] द्वारा [[कोरियाई क्लासिक्स के अनुवाद के लिए संस्थान|ITKC]]|access-date=17 फरवरी 2020|url-status=dead|archivedate=2017-03-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170328021323/http://db.itkc.or.kr/index.jsp?bizName=KO&url=%2Fitkcdb%2Ftext%2FbookListIframe.jsp%3FbizName%3DKO&seojiId=kc_ko_g003&gunchaId=&NodeId=&setid=389232}}</ref> तथापि, ई तब तक नै छेलै जब तक कि... 19 वीं शताब्दी कि किमची में मिर्च मिर्च का प्रयोग व्यापक था।<ref name="Cho">{{Cite journal|last=Cho|first=Hong Sik|year=2006|title=खाद्य और राष्ट्रवाद: किमची और कोरियाई राष्ट्रीय पहचान |journal=अंतर्राष्ट्रीय अध्ययन के कोरियन जर्नल|volume=4|issue=1|pages=207–229|doi=10.14731/kjis.2006.12.46.5.207|doi-access=free}}</ref> से नुस्खे 19 वीं शताब्दी के प्रारंभ आज के किमची से बहुत मिलते हैं।<ref name="Jeong_H">{{Cite book|title=Nongga wollyeongga|last=Jeong|first=Hakyu|script-title=ko:농가월령가(農家月令歌)|अनुवाद -title=खेत परिवारों के मासिक घटनाओं के गीत|chapter=Siwol|script-chapter=ko:시월(十月)|trans-chapter=दसवाँ महीना|chapter-url=http://www.culturecontent.com/content /contentView.do?search_div_id=CP_THE011&cp_code=cp0612&index_id=cp06120139&content_id=cp061201390001}}</ref><ref name="Hong_S">{{उद्धृत पुस्तक|शीर्षक=[[डोंगगुकसेसिगि]]|अंतिम=हॉन्ग|पहिल सेकमो| स्थान =जोसेन कोरिया|script-title=ko:동국세시기(東國歲時記)|trans-title=पूर्वी राज्य के मौसमी रीति रिवाज का एक अभिलेख}}</ref>
१७६६ केरऽ एगो पुस्तक, ''[[Jeungbo sallim gyeongje]]'', असंख्य सामग्री स॑ बनलऽ किमची किस्मऽ के रिपोर्ट करै छै, जेकरा म॑ ''चोंगगक-किमची'' ([[चोंगक मूली]] स॑ बनलऽ किमची), ''ओई-सोबागी'' शामिल छै । ' (खीरा के साथ), ''सेकबक-जी'' (''[[जोगी-जेओत]]'' के साथ), और ''[[डोंगचिमी]]''।<ref name="हुई" /><ref name="Yu">{{Cite book|title=Jeungbo sallim gyeongje|अंतिम1=यू|पहिल1=जंगरिम|अंतिम2=हांग|पहिल2=मानसेओन|वर्ष=1766|स्थान=जोसेन कोरिया|स्क्रिप्ट-शीर्षक=को:증보산림 경제(增補山林經濟)|trans-title=संशोधित आ संवर्धित खेत प्रबंधन}}</ref> तथापि, [[नापा गोभी]] कोरिया मे 19वीं शताब्दीक अंत मे मात्र प्रवेश कयल गेल छल,<ref name="Cho" / > आरू एकरऽ वर्तमान रूप स॑ मिलै वाला साबुत गोभी के किमची के वर्णन ''[[Siuijeonseo]]'' म॑ करलऽ गेलऽ छै, जे एक पाक पुस्तक छेकै जे लगभग वू समय म॑ प्रकाशित छेलै ।<ref name="Sim">{{Cite book|title=Siuijeonseo|title- link=Siuijeonseo|last=अज्ञात|others=सिम ह्वान्जिन द्वारा पाण्डुलिपि|वर्ष=1919|स्थान=संगजू, कोरिया|भाषा=ko|orig-date=19 वीं शताब्दी के अंत}} {{cite web |url=http://archive .hansik.org/contents_list/oldbook/item/contents_oldbook/42/23206 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312200136/http://archive.hansik.org/%E0%A4%B8%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A4%B8%E0%A5%82%E0%A4%9A%E0%A5%80/%E0%A4%AA%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A8 |archive-date=2017-03-12 |script-title=ko:시의전서 是議全書 |वेबसाइट=हंसिक संग्रह |भाषा=को |access-date=2023-11-15 |dead-url=no }}</ref>
=== आधुनिक इतिहास ===
[[वियतनाम युद्ध#दक्षिण कोरिया|वियतनाम युद्ध में दक्षिण कोरिया के संलग्नता]] के दौरान किमची उत्पादन के औद्योगीकरण आरू व्यावसायिकरण के महत्व बढ़ी गेलै, कैन्हेंकि कोरिया सरकार अपनऽ सैनिकऽ लेली राशन उपलब्ध करैना चाहै छेलै । कोरिया सरकार न॑ ई सुनिश्चित करै लेली अमेरिकी मदद के आग्रह करलकै कि दक्षिण कोरियाई सैनिक, जेकरा बारे म॑ कहलऽ जाय छै कि ई भोजन लेली “हताश” छै, ओकरा मैदान म॑ मिल॑ सक॑ ।<ref name="Choe">{{Cite news|url=https://www.nytimes/|title=स्टारशिप किमची: एकटा बोल्ड स्वाद ओतय जाइत अछि जतय पहिने कहियो नहि गेल छल|last=Sang-hun|first=Choe|date=24 February 2008|work=[[द न्यूयॉर्क टाइम्स]]|access-date=27 अगस्त 2012|archive-date=25 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025020156/https://www.nytimes/|dead-url=yes}}</ref><ref name=":8">{{उद्धरण|last=राजा|first=मिशेल|title=परिचय: पाक राष्ट्रवाद एशिया में|date=2019|url=http://dx.doi.org/10.5040/9781350078703.0008|work=एशिया में पाक राष्ट्रवाद|पृष्ठ=1–20|प्रकाशक=ब्लूम्सबरी पब्लिशिंग पीएलसी|doi=10.5040/9781350078703.0008|isbn= 978-1-350-07870-3|s2cid=201328713|पहुंच-तिथि=2021-08-04}}</ref>
२००८ म॑ दक्षिण कोरियाई वैज्ञानिक न॑ अंतरिक्ष म॑ जाय वाला पहलऽ कोरियाई अंतरिक्ष यात्री [[यी सो-यॉन]] लेली एगो विशेष कम कैलोरी वाला, विटामिन स॑ भरपूर "अंतरिक्ष किमची" के निर्माण करलकै । ई बैक्टीरिया मुक्त छेलै, जे सामान्य किमची के विपरीत छेलै, जेकरा म॑ किण्वन लेली बैक्टीरिया बहुत जरूरी होय छै । आशंका छल जे ब्रह्माण्डीय किरण बैक्टीरिया के उत्परिवर्तन क सकैत अछि.<ref name="कोरियाई आत्मा भोजन किमची के इतिहास. किमची मजेदार तथ्य हम BAECHU के नहिं जनैत छलहुं.">{{cite web|title=कोरियाई किमची के इतिहास आत्मा भोजन। किमची मजेदार तथ्य हम BAECHU के पता नै छल|url=https://hyphe-nated.com/history-of-kimchi-the-korean-soul-food-kimchi-and-coreans-go-waaaaaay-back-kimchi-%20fun-facts-we-baechu-didnt-know/|access-date=9 सितम्बर 2021|प्रकाशक=हाइफ-नेटेड|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909034338/https://hyphe/|आर्काइव-तिथि=९ सितम्बर २०२१|archive-date=2021-09-09|dead-url=no}}</ref>
दक्षिण कोरिया न॑ वयस्क [[दक्षिण कोरियाई बच्चाक कें अंतर्राष्ट्रीय गोद लेनाय|कोरियाई गोद लेनाय]] कें लेल दक्षिण कोरिया वापस आ कोरियाई होनाय कें मतलब की छै, इ जानय कें लेल कार्यक्रम तैयार करलकय. एहि मे सँ एकटा कार्यक्रम छल किमची बनेनाइ सीखब।<ref>{{Cite AV media
|title=दत्तक एवं अपनेपन की राजनीति
| वर्ष= 2013
| प्रकाशक= द कोरिया सोसाइटी
| via= यूट्यूब
| समय= 26:56-28:09
| last= किम | प्रथम= एलेना जे।
|url=https://www.youtube.com/watch?v=Irn1yXF_1H4|भाषा=हि|पहुंच-तिथि=2023-01-02
| quote = कोरियाई गोद लेला के अनुभव के एकटा आओर पहलू जे हम अपन किताब में खोजैत छी ओ अछि दक्षिण कोरिया सं हुनकर संबंध, आ दक्षिण कोरियाई राज्य आ एकटा एहन बात जे दक्षिण कोरिया सरकार, एक तरह सं, मजबूर छल, करय लेल, में 1990 के दशक के अंत में गोद लेनिहार, विदेश में गोद लेनिहार के कोरियाई के रूप में कोनो तरहे मान्यता देबय के छल. अस्तु, 1998 धरि, कोरिया में रहनिहार वयस्क कोरियाई गोद लेनिहार लोकनि दक्षिण कोरियाई राज्य सं याचिका केलनि जे हुनका विदेशी कोरियाई, ''[[कोरियाई प्रवासी|Hanguggye dongpo]]'' के रूप में मान्यता देल जाय, जाहि सं एकर मतलब छल जे ओ विशेष वीजाक पात्र भ' जेताह दर्जा जे ओकरा विस्तारित समय कें लेल दक्षिण कोरिया वापस आवय कें अनुमति देयत, आ, एकर अनुरूप, इ विदेशी गोद लेनाय कें लेल प्रवासी कोरियाई फाउंडेशन कें ग्रीष्मकालीन सांस्कृतिक कार्यक्रम सं एकटा छवि छै, आ अइ प्रकार, ओ वयस्क गोद लेनाय कें मदद कें लेल इ कार्यक्रमक कें विकास करलकय कोरिया वापस आऊ आ कोरियाई होय के की मतलब छै ताहि पर किछु जानू। त॑ ई कार्यक्रम आम तौर प॑ पारंपरिक कोरियाई संस्कृति केरऽ गोद लेन॑ वाला [[हनबोक]] म॑ सज-धज क॑ किमची बनाबै के तरीका सीखै प॑ केंद्रित छै, जेना कि यहाँ के ई छवि ।
}}</ref>
==== जापान के साथ 1996 किमची मानक विवाद ====
१९९६ म॑ कोरिया न॑ किमची केरऽ जापानी व्यावसायिक उत्पादन के खिलाफ विरोध करलकै आरू ई तर्क देलकै कि जापानी-उत्पादित उत्पाद (''[[wikt:kimuchi|kimuchi]]'', {{lang|ja|[[wikt:キムチ|キムチ]]}} ) किमचीसँ भिन्न छल। विशेष रूप सं जापानी किमची किण्वित नहिं छल आ [[asazuke]] सं बेसी मिलैत जुलैत छल. कोरिया न॑ [[Codex Alimentarius]] स॑ एगो अंतर्राष्ट्रीय मानक के पैरवी करलकै, जे विश्व स्वास्थ्य संगठन स॑ जुड़लऽ एगो संगठन छै जे अंतर्राष्ट्रीय व्यापार के उद्देश्य स॑ खाद्य तैयारी लेली स्वैच्छिक मानक परिभाषित करै छै.<ref name="LAT" /><ref name="NYT ">{{Cite news|last=Sims|first=केल्विन|date=2000-02-05|title=गोभी गोभी अछि? किमची प्रेमी लोकनि केँ नहि; कोरियाई जापान में बनल अपन राष्ट्रीय व्यंजन के प्रस्तुति के संग मुद्दा उठबैत छथि|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2000/02/05/business/cabbage-cabbage -not-kimchi-lovers-koreans-take-issue-with-rendition-their.html|access-date=2023-01-02|issn=0362-4331}}</ref> 2001 म॑ कोडेक्स एलिमेंटेरियस न॑ एक स्वैच्छिक मानक जे किमची क॑ "एक किण्वित भोजन के रूप म॑ परिभाषित करै छै जे नमकीन नापा गोभी के उपयोग अपनऽ मुख्य घटक के रूप म॑ मसाला के साथ मिलाबै छै, आरू कम तापमान प॑ लैक्टिक एसिड उत्पादन प्रक्रिया स॑ गुजरै छै", लेकिन जेकरा म॑ न त॑ किण्वन के न्यूनतम मात्रा निर्दिष्ट करलऽ गेलऽ छेलै आरू नै ही एकरऽ उपयोग प॑ रोक लगाय देलऽ गेलऽ छेलै कोनो एडिटिव्स.<ref>{{cite web|title=किमची के लेल कोडेक्स मानक|url=http://www.codexalimentarius.net/download/standards/365/CXS_223e.pdf|url-status=dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20051212095607/http://www.codexalimentarius.net/download/standards/365/CXS_223e.pdf|archive-date=2005-12-12|प्रकाशक=द कोडेक्स एलिमेंटेरियस कमीशन }}</ref> किमची मानक के शामिल करला के बाद कोरिया में किमची के निर्यात में जरूर वृद्धि भेल, मुदा चीन में किमची के उत्पादन आ कोरिया में चीनी किमची के आयात सेहो बढ़ल.<ref name=":8" />
==== 2010 किमची सामग्री मूल्य संकट ====
2010 मे भारी वर्षा के कारण किमची के लेल कोबी आ अन्य मुख्य सामग्री के कटाई के समय कम भेला के कारण किमची के सामग्री आ खुद किमची के दाम में बहुत बढ़ोतरी भेल। कोरियाई आरू अंतर्राष्ट्रीय अखबारऽ न॑ दामऽ म॑ बढ़ोत्तरी क॑ राष्ट्रीय संकट बतैलकै ।<ref>{{Cite news|title=Of cabbages and Kims|newspaper=The Economist|url=http://www.economist.com/node/17204655| access-date=28 June 2016|issn=0013-0613}}</ref> किछु रेस्टोरेंट मे किमची के मुफ्त साइड डिश के रूप में देबय बंद क देल गेल, जकर तुलना ''द न्यूयॉर्क टाइम्स'' के तुलना में एकटा अमेरिकी हैम्बर्गर रेस्टोरेंट के तुलना में जे आब मुफ्त में नहिं देल जाइत अछि [ [ketchup]].<ref name="nyt2010">{{cite news|author=McDonald, Mark|date=14 अक्टूबर 2010|title=किमची अलार्म कोरियाई के बढ़त लागत|work=[[द न्यूयॉर्क टाइम्स]]| url=https://www.nytimes.com/2010/10/15/world/asia/15kimchi.html?_r=2&src=me&ref=general|access-date=16 अक्टूबर 2010}}</ref> के जवाब में किमची केरऽ दाम संकट के कारण दक्षिण कोरिया सरकार न॑ [[gimjang|kimjang]] मौसम के साथ मेल खाबै लेली आयातित गोभी प॑ टैरिफ म॑ अस्थायी कमी के घोषणा करलकै ।<ref name="EconomistOct72010">{{cite news|date=7 अक्टूबर 2010| title=दक्षिण कोरिया के किमची संकट|newspaper=[[द इकोनॉमिस्ट]]|url=http://www.economist.com/node/17204655?story_id=17204655|access-date=}}</ref>
==== मानवता की अमूर्त सांस्कृतिक धरोहर ====
किमची स॑ संबंधित वस्तु क॑ [[यूनेस्को]] केरऽ [[मानवता केरऽ अमूर्त सांस्कृतिक विरासत केरऽ प्रतिनिधि सूची]] प॑ दक्षिण आरू उत्तर कोरिया दोनों द्वारा अंकित करलऽ गेलऽ छै । एहि सँ किमची दोसर अमूर्त धरोहर बनि गेल अछि जे दू देश द्वारा प्रस्तुत कयल गेल छल, दोसर लोकगीत "[[Arirang]]" जे दुनू कोरिया द्वारा सेहो प्रस्तुत कयल गेल छल ।<ref name="worl_UNES">{{Cite web|date=3 दिसम्बर 2015|title=यूनेस्को न॑ एन कोरिया केरऽ किमची-मेकिंग क॑ सांस्कृतिक धरोहर सूची म॑ जोड़लकै|url=http://world.kbs.co.kr/english/news/news_In_detail.htm?No=115259|access-date=३ दिसम्बर २०१५|प्रकाशक=केबीएस|आर्काइव-तिथि=१४ अप्रैल २०२१|आर्काइव-url=https://web.archive.org/web/20210414141221/http://world.kbs.co.kr/english/news /news_In_detail.htm?No=115259|url-status=dead|archive-date=2021-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414141221/http://world.kbs.co.kr/english/news/news_In_detail.htm?No=115259|dead-url=yes}}</ref> "किमजंग के संस्कृति" अमूर्त सांस्कृतिक धरोहर के विषय छल. ध्यान रहे किमची अपने आप पंजीकृत नहीं है |
===== दक्षिण कोरिया द्वारा प्रस्तुत (अभिलेखित 2013) =====
[[gimjang|Kimjang]], किमची बनाबै आरू साझा करै के परंपरा जे आमतौर पर शरद ऋतु के अंत में होय छै, क॑ "गिमजांग, कोरिया गणराज्य म॑ किमची बनाबै आरू साझा करै के" के रूप म॑ जोड़लऽ गेलै । गिमजांग केरऽ प्रथा कोरियाई पहचान क॑ दोबारा पुष्टि करै छै आरू पारिवारिक सहयोग क॑ मजबूत करै छै । गिमजांग बहुत कोरियाई लोगऽ लेली एगो महत्वपूर्ण याद दिलाबै वाला भी छै कि मानव समुदाय क॑ प्रकृति के साथ सामंजस्य म॑ रहना जरूरी छै ।<ref>{{cite web|title=2003 Convention|url=http://www.unesco.org/culture/ich/en /RL/kimjang-making-and-sharing-kimchi-in-the-republic-of-corea-00881|publisher=यूनेस्को - अमूर्त धरोहर अनुभाग}}</ref>
===== उत्तर कोरिया द्वारा प्रस्तुत (अभिलेखित 2015) =====
उत्तर कोरियाई किमची-निर्माण क॑ दिसंबर २०१५ म॑ ई सूची म॑ दर्ज करलऽ गेलऽ छेलै<ref name="worl_UNES" /> क॑ "कोरिया केरऽ लोकतांत्रिक जनगणराज्य म॑ किमची बनाबै के परंपरा" के रूप म॑ दर्ज करलऽ गेलऽ छेलै ।<ref name="unes_Trad">{{Cite web |title=कोरिया के लोकतांत्रिक जनगणराज्य में किमची-निर्माण की परंपरा|url=http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/tradition-of-kimchi-making-in-the-democratic- people-s-republic-of-korea-01063|access-date=3 December 2015|publisher=संस्कृति क्षेत्र - यूनेस्को}}</ref> उत्तर कोरियाई किमची दक्षिण कोरियाई किमची के तुलना में कम मसालेदार आ लाल होय के प्रवृत्ति रखै छै.<ref name ="yout_Nort">{{Cite video|url=https://www.youtube.com/watch?v=7uPJB__JuF0|title=उत्तर कोरियावासी अपन किमची भिन्नता के लेल यूनेस्को के मान्यता चाहैत छथि|date=2 December 2015|publisher=[[ Voice of America]]|time=1:10|access-date=3 December 2015|work=YouTube}}</ref> समुद्री भोजन केरऽ प्रयोग कम होय छै आरू नमक कम डाललऽ जाय छै । अतिरिक्त चीनी केरऽ उपयोग ठंडा जलवायु म॑ किण्वन म॑ मदद करै लेली करलऽ जाय छै ।<ref>{{cite web|last1=Jeong|first1=Sophie|title=उत्तर कोरिया केरऽ नवीनतम शांति प्रसाद: किमची|url=https://edition.cnn.com /travel/article/north-korea-kimchi-festival/index.html|website=CNN|तिथि=2 नवम्बर 2018 |भाषा=hi}}</ref>
====किमची दिवस====
[[File:Kimchi Day Proclamation Maryland (2022-11-21).jpg|thumb|Proclamation signed by [[Governor of Maryland]] [[Larry Hogan]] declaring November 22 as 'Kimchi Day' (2022)]]
[[संयुक्त राज्य अमेरिका]] मे, राज्य [[कैलिफोर्निया]], [[वर्जीनिया]], [[मैरीलैंड]] आ [[न्यूयॉर्क (राज्य)|न्यूयॉर्क]], आ राजधानी शहर [[वाशिंगटन डी.सी.]]। कोरियाई संस्कृति के हिस्सा के रूप में एहि व्यंजन के महत्व के स्वीकार करय लेल 22 नवंबर के 'किमची दिवस' घोषित करय के घोषणा जारी केलक अछि.<ref>{{cite web|url=https://www.cbsnews.com/baltimore/news/nov- 22-marks-kimchi-day-maryland/|title=मसालेदार उत्सव: 22 नवम्बर के मैरीलैंड में किमची दिवस|newspaper=CBS News|date=2022-11-22|access-date=2022-11-23}}< /ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/service/news_view.htm?lang=e&Seq_Code=173962|title=मैरीलैंड के गवर्नर न॑ 22 नवंबर क॑ ‘किमची दिवस’ के रूप म॑ नामित करलकै । |newspaper=केबीएस वर्ल्ड|तिथि=2022-11-22|पहुंच-तिथि=2022-11-23}}</ref>
==== कोरियाई किमची आयात पर चीन द्वारा 2012 प्रभावी प्रतिबंध ==== |
2012 स॑ चीन सरकार न॑ सरकारी नियमऽ के माध्यम स॑ कोरियाई किमची के आयात प॑ प्रभावी ढंग स॑ रोक लगाय देल॑ छै । कोडेक्स एलिमेंटेरियस द्वारा रेखांकित किमची के मानक के अनदेखी करी क॑ चीन न॑ किमची क॑ अपनऽ एक व्यंजन के व्युत्पन्न के रूप म॑ परिभाषित करलकै, जेकरा [[pao cai]] कहलऽ जाय छै ।<ref name="seoul.co.kr">{{cite web|title =對중국 수출 '0'... 한국 김치가 운다| date=20 जुलाई 2013 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=20130720011020|publisher=seoul.co.kr}}</ref> तथापि, काफी भिन्न तैयारी के कारण तकनीक पाओ कै स॑, किमची म॑ अपनऽ किण्वन प्रक्रिया के माध्यम स॑ काफी अधिक लैक्टिक एसिड बैक्टीरिया छै, जे चीन केरऽ नियमऽ स॑ अधिक छै ।<ref>{{cite web|date=15 जनवरी 2014|title=수입만 하고 수출 못하는 韓·中 '김치무역' 바꿀 것|url=http://www.hankyung.com/news/app/newsview.php?aid=2014011481381|आर्काइव-url=https://web.archive.org/web/20150924115104/http://www .hankyung.com/news/app/newsview.php?aid=2014011481381|archive-date=2015-09-24|publisher=Hankyung.com|access-date=2023-11-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924115104/http://www.hankyung.com/news/app/newsview.php?aid=2014011481381|dead-url=yes}}</ref> 2012 स॑ चीन म॑ कोरियाई किमची केरऽ व्यावसायिक निर्यात शून्य होय गेलऽ छै; कोरियाई किमची केरऽ लेखा-जोखा निर्यात केरऽ एकमात्र छोटऽ मात्रा चीन म॑ आयोजित प्रदर्शनी आयोजन छै.<ref name="seoul.co.kr" />
==== चीन मे बहिष्कार ====
''[[द न्यूयॉर्क टाइम्स]]'' म॑ २०१७ केरऽ एगो लेख म॑ कहलऽ गेलऽ छै कि [[चीन म॑ कोरियाई विरोधी भावना]] दक्षिण कोरिया न॑ [[टर्मिनल हाई अल्टीच्यूड एरिया डिफेंस|THAAD]] केरऽ तैनाती क॑ स्वीकार करला के बाद बढ़ी गेलऽ छै दक्षिण कोरिया,<!--ई जानकारी ओहि पैराग्राफ में अछि जे "दक्षिण कोरिया विरोधी के लहर" स शुरू होइत अछि | ओहि पैराग्राफ में "दक्षिण के आलिंगन" वाक्यांश न्यूयॉर्क टाइम्स के एकटा आओर लेख के लिंक अछि. न्यूयॉर्क टाइम्स केरऽ दोसरऽ लेख म॑ कहलऽ गेलऽ छेलै कि दक्षिण कोरिया अमेरिका क॑ दक्षिण कोरिया म॑ जमीन के इस्तेमाल करै के अनुमति द॑ रहलऽ छै ताकि वू लिंक-टू लेख केरऽ पैराग्राफ म॑ THAAD डाललऽ जाय सक॑ जे "अपनऽ सौदा के तहत" स॑ शुरू होय छै आरू ओकरा बाद के पैराग्राफ म॑ ।- -> सरकार द्वारा संचालित चीनी समाचार मीडिया दक्षिण कोरिया के सामान के बहिष्कार के प्रोत्साहित केलक अछि,<!--ई ओहि पैराग्राफ में अछि जे "सरकार नियंत्रित" स शुरू होइत अछि | "सरकार द्वारा संचालित" वाक्यांश स्रोत पाठ केरऽ वाक्यांश "सरकारी-नियंत्रित" केरऽ पुनर्शब्दीकरण छेकै । "प्रोत्साहित" शब्द स्रोत पाठ के शब्द "आग्रहित" के पुनर्शब्दीकरण अछि | "दक्षिण कोरियाई माल" वाक्यांश स्रोत पाठ के वाक्यांश "दक्षिण कोरियाई उत्पाद" के पुनर्शब्दीकरण छै.--> आ चीनी राष्ट्रवादी सब किमची नै खाय के प्रण लेलक अछि<!--ई जानकारी ओहि पैराग्राफ में अछि जे "Frustrated Nationalists" स शुरू होइत अछि। .-->.<ref>{{समाचार का हवाला |last1=हरनान्डेज |first1=जेवियर सी |last2=गुओ |first2=ओवेन |last3=मैकमारो |first3=रयान |तिथि=2017-03-09 |title=दक्षिण कोरियाई स्टोर चीन केरऽ कोप महसूस करी रहलऽ छै, कैन्हेंकि अमेरिकी मिसाइल सिस्टम तैनात होय गेलऽ छै |language=en-US |work=द न्यूयॉर्क टाइम्स |url=https://www.nytimes.com/2017/03/09/world/asia/china-lotte -thaad-south-korea.html |url-status=लाइव |url-access=सीमित |पहुंच-तिथि=2023-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220527032634/https ://www.nytimes.com/2017/03/09/world/asia/चीन-लोट्टे-थाड-दक्षिण-कोरिया.html |archive-date=27 मई 2022 |issn=0362-4331}}</ref> ई कदम के आलोचना चीनी अन्य राष्ट्रवादी सिनी न॑ करलकै, जेकरा न॑ नोट करलकै कि चीन न॑ आधिकारिक तौर प॑ कोरियाई लोगऽ क॑ बहुराष्ट्रीय राज्य केरऽ अभिन्न जातीय समूह मानलकै, आरू किमची [[यांबियन कोरियाई स्वायत्त प्रांत]] म॑ कोरियाई लोगऽ के मूल निवासी भी छै ।<ref name=" kimchi-yanbian">{{Cite web |last=Lankov |first=आंद्रेई निकोलाएविच |date=3 जून 2013 |title=पतन में 'तीसरा कोरिया' यानबियन |url=http://www.theasian.asia/archives/ 75217 |access-date=2021-10-03 |वेबसाइट=एशियाई }}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==== चीन के साथ 2020 किमची आईएसओ मानक विवाद ====
नवम्बर २०२० म॑ [[मानकीकरण लेली अंतर्राष्ट्रीय संगठन]] (ISO) न॑ ISO 24220:2020, [[pao cai]] केरऽ निर्माण लेली नया नियम पोस्ट करलकै ।<ref>{{Cite web|url=https://www .iso.org/standard/78112.html|title=ISO 24220:2020|website=ISO}}</ref> ओही महीना [[बीबीसी न्यूज]] न॑ खबर देलकै कि चीनी समाचार संगठन ''[[ग्लोबल टाइम्स]] । '' न॑ दावा करलकै कि नयका आईएसओ मानक "चीन केरऽ नेतृत्व वाला किमची उद्योग लेली एगो अंतर्राष्ट्रीय मानक" छै, बावजूद एकरऽ मानक म॑ स्पष्ट रूप स॑ कहलऽ गेलऽ छै कि "ई दस्तावेज किमची प॑ लागू नै होय छै".<ref name="BBC2020-11-30">{{cite news|date=30 November 2020|title=किमची दक्षिण कोरिया आ चीन के बीच सांस्कृतिक झगड़ा के किण्वन|language=en|website=[[The BBC]]|url=https://www.bbc.co.uk/news/world -asia-55129805|access-date=20 January 2021}}</ref> एहि स दक्षिण कोरियाई मीडिया आ लोक स प्रबल आक्रोश भ गेल,<ref>{{cite news|date=30 नवम्बर 2020|title=दक्षिण कोरिया चीन क दावा क खंडन करैत अछि किमची के लिये औद्योगिक मानक पर|language=en|website=[[द कोरिया टाइम्स]]|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/culture/2020/11/135_300132.html|access-date= 23 जनवरी 2021}}</ref><ref>{{cite news|date=2 दिसम्बर 2020|title=किमची विवाद: चीन के सांस्कृतिक उकसावे|language=hi|website=[[द कोरिया टाइम्स]]|url=http: //www.koreatimes.co.kr/www/culture/2020/12/135_300227.html|access-date=23 जनवरी 2021}}</ref><ref>{{cite news|date=20 जनवरी 2021|शीर्षक=किमची युद्ध: दक्षिण कोरियाई शिक्षाविद न्यूयॉर्क टाइम्स में तीखा विज्ञापन के साथ चीन के साथ थूक क॑ नया स्तर प॑ पहुँचाय देलकै|language=en|website=[[South China Morning Post]]|url=https://www.scmp.com/week -asia/lifestyle-culture/article/3118544/kimchi-wars-south-korean-academic-takes-spat-china-new|access-date=20 जनवरी 2021}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{समाचार के उद्धरण| date=20 जनवरी 2021|title=शैक्षणिक कार्यकर्ता ने एनवाईटी में किमची के विज्ञापन डाल|language=en|website=[[द कोरिया टाइम्स]]|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/culture/2021/ 01/141_302729.html|access-date=21 जनवरी 2021}}</ref><ref>{{cite news|date=20 जनवरी 2021|title=कोरियाई चीन के खिलाफ किमची, ssam के बचाव|language=en|website=[ [द कोरिया हेराल्ड]]|url=https://technology.inquirer.net/107347/koreans-defend-kimchi-ssam-against-china|access-date=21 जनवरी 2021}}</ref><ref>{ {cite news|date=1 December 2020|title=की चीन सेहो किमची पर दावा क रहल अछि? किछु दक्षिण कोरियाई सोचैत छथि|language=en|website=[[द न्यूयॉर्क टाइम्स]]|url=https://www.nytimes.com/2020/12/01/world/asia/south-korea-china-kimchi -paocai.html|access-date=21 जनवरी 2021}}</ref><ref>{{cite news|date=3 दिसम्बर 2020|title=किमची: चीनी अधिग्रहण के प्रयास पर कोरियाई लोग नाराज|language=en|website=[ [ड्यूश वेले]]|url=https://www.dw.com/hi/दक्षिण-कोरिया-चीन-पंक्ति-ओवर-किमची/a-55808530|पहुंच-तिथि=21 जनवरी 2021}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> के रूप में साथ ही कुछ चीनी लोगऽ के प्रतिक्रिया भी जेकरऽ तर्क छेलै कि चीन के पास किमची क॑ अपनऽ दावा करै के अधिकार छै ।<ref>{{cite news|date=1 December 2020|title='हमरऽ संस्कृति क॑ चोरी करना': चीन न॑ किमची के दावा के बाद परेशान दक्षिण कोरियाई लोग के रूप में अपने|भाषा=hi|वेबसाइट=[[द गार्जियन]]|url=https://www.theguardian.com/world/2020/dec/01/चोरी-हमार-संस्कृति-दक्षिण-कोरियाई-उपस्थित-बाद -china-claims-kimchi-as-its-own|access-date=20 जनवरी 2021}}</ref>
तथापि दुनू देशक स्पष्टीकरण, बाद मे पता चलल जे चीनी शब्द "पाओ कै" केर अनुवादक गलतफहमी सँ विवाद शुरू भेल छल।<ref>{{Cite web |date=2020-12-08 |title=Translation Matters! चीन आ दक्षिण कोरिया के बीच 'किमिची' आ 'पाओ कै' के ल क सांस्कृतिक युद्ध गलतफहमी निकलल {{!}} 🍔 LatestLY |url=https://www.latestly.com/lifestyle/food/translation-matters-cultural -किमिची-और-पाओ-कै-के-बीच-चाइना-और-दक्षिण-कोरिया-के-2188096.html |access-date=2023-07-08 |website=LatestLY |language=hi }}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> विवाद सामने ऐला के बाद ग्लोबल टाइम्स न॑ बतैलकै कि ई खाली "अनुवाद म॑ गलतफहमी" छेकै, जहां ओकरऽ मतलब चीनी "पाओ कै" के संदर्भ देना छेलै, आरू ओकरऽ चीनी भाषा के लेख म॑ ई शब्द के प्रयोग करलऽ गेलऽ छेलै के "पाओ कै", लेकिन हुनकऽ अंग्रेजी भाषा संस्करण न॑ "गलती स॑" एकरऽ अनुवाद "किमची" के रूप म॑ करलकै, आरू ई कि ई विवाद निर्दोष रूप स॑ "अनुवाद म॑ खो गेलऽ" स॑ पैदा होय गेलऽ छेलै ।<ref>{{Cite web |title=किमची आरू पाओकै छै दू अलग-अलग खाद्य पदार्थ,' चीनी सरकारी मीडिया कहैत अछि |url=https://www.donga.com/en/article/all/20201210/2269204/1 |access-date=2023-07-08 |website=동아일보 |भाषा =hi}}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-05-30 |title=चीन दक्षिण कोरिया के साथ 'किमची युद्ध' स कोना बचि सकैत छल |url=https://www.scmp. com/magazines/post-magazine/short-reads/article/3179460/how-kimchi-war-between-चीन-एण्ड-दक्षिण-कोरिया |access-date=2023-07-08 |website=दक्षिण चीन मॉर्निंग पोस्ट |भाषा=en }}{{Dead link|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ओ सब स्वीकार केलक जे किमची आ पाओ कै दू अलग-अलग खाद्य पदार्थ अछि, जतय "किमची एक तरहक किण्वित गोभी के व्यंजन के संदर्भित करैत अछि जे कोरियाई भोजन में अभिन्न भूमिका निभाबैत अछि, जखन कि ''pàocài'', या सिचुआन '." 'pàocài'', अचार वाला सब्जी क॑ संदर्भित करै छै जे मूल रूप स॑ दक्षिण-पश्चिम चीन केरऽ सिचुआन प्रांत म॑ लोकप्रिय छै, लेकिन अब॑ उत्तरी चीन केरऽ अधिकांश भाग म॑."<ref name=":7">{{cite news|date=10 December 2020|title=किमची आरू पाओकै दू अलग-अलग खाद्य पदार्थ छै,' चीनी सरकारी मीडिया के कहना छै|language=en|website=[[The Dong-a Ilbo]]|url=https://www.donga.com/en/article/all/20201210 /2269204/1/किमची-आ-पाओकै-दू-अलग-फूड-चीनी-राज्य-मीडिया-कहै छै|access-date=8 अक्टूबर 2021}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ग्लोबल टाइम्स न॑ ई भी खबर देलकै कि [[बैडू बैके] ], चीनी ऑनलाइन विश्वकोश, अनुरोध के बाद विवादित वाक्यांश "कोरियाई किमची के उत्पत्ति चीन स भेल" के हटा देलक।<ref name=":7" />
[[मध्य लंकाशायर विश्वविद्यालय]] केरऽ कोरियाई अध्ययन संस्थान केरऽ सह-निर्देशक डॉ. सोजिन लिम के अनुसार चीन म॑ कोरियाई किमची क॑ अक्सर "पाओ कै" कहलऽ जाय छै, लेकिन चीन केरऽ अपनऽ [[सिचुआन व्यंजन|सिचुआनीज़ ]] किण्वित सब्जी पकवान जकरा ई "पाओ कै" सेहो कहैत अछि।<ref>{{Cite web |last=Travel |first=B. बी.सी -07-08 |website=www.bbc.com |language=en}}</ref> 2021 म॑ दक्षिण कोरियाई [[संस्कृति, खेल आरू पर्यटन मंत्रालय]] न॑ एकरऽ बाद "xīnqí ( 辛奇)" किमची के नया उचित चीनी अनुवाद के रूप में, जबकि "pàocài" अब॑ स्वीकार्य अनुवाद नै छेलै ।<ref>{{cite news|date=23 जुलाई 2021|title=संस्कृति मंत्रालय न॑ किमची|भाषा= के लेलऽ अनुवाद दिशा-निर्देशऽ म॑ संशोधन करलकै en|website=[[द कोरिया हेराल्ड]]|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210723000677|access-date=8 अक्टूबर 2021}}</ref> हालांकि सीएनएन न॑ रिपोर्ट करलकै कि... किमची केरऽ नया चीनी अनुवाद चीनी आरू कोरियाई दोनों नेटिजनऽ के बीच लोकप्रिय नै छेलै । आरू कि कुछ चीनी लोगऽ के शिकायत छेलै कि वू व्यंजनऽ के अंतर क॑ जरूर पहचानै छै, लेकिन चीनी म॑ किमची के अनुवाद केना करलऽ जाय छै, ई कहलऽ जाय क॑ अच्छा नै लगै छै, जबकि कोरियाई लोगऽ के बीच ई भी शिकायत छै कि कोरिया चीनी लोगऽ लेली अपनऽ पारंपरिक संस्कृति क॑ अपनाबै छै, द्वारा किमची केरऽ चीनी शब्द क॑ बढ़ावा दै के कोशिश करी रहलऽ छै जेकरा म॑ प्रामाणिक कोरियाई ध्वनि नै छै ।<ref>{{Cite web |last=Wong |first=Maggie Hiufu |date=2021-08-20 |title=किमची केरऽ नया चीनी नाम म॑ छै एक सांस्कृतिक युद्ध के केन्द्र बन ... फिर से |url=https://www.cnn.com/travel/article/xinqi-kimchi-new-chinese-name-cmd/index.html |access-date=2023- 07-08 |वेबसाइट=सीएनएन |भाषा=hi}}</ref>
<ref name=""></ref>
3qrvatsgxrrzh7b2luja1uyy2cifurr
वर्षावन विश्व संगीत महोत्सव
0
44696
280523
280456
2026-09-29T05:01:25Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280523
wikitext
text/x-wiki
{{Short description|Malaysian annual music festival}}
{{Use dmy dates|date=February 2014}}
{{Use British English|date=February 2014}}
{{Infobox recurring event
| name = Rainforest World Music Festival
| logo =
| logo_alt =
| logo_caption =
| logo_size =36
| image = RWMF logo transparent.png
| image_size = 200px
| alt =
| caption =
| status = Active<!-- e.g. defunct, active, inactive ... -->
| genre = Music Festivals<!-- e.g. natural phenomena, fairs, festivals, conferences, exhibitions ... -->
| date = <!-- {{start date|YYYY|mm|dd}} "dates=" also works, but do not use both -->
| begins = <!-- {{start date|YYYY|mm|dd}} -->
| ends = <!-- {{start date|YYYY|mm|dd}} -->
| frequency = Annually<!-- Weekly, Monthly, Quarterly, Semi-annually, Annually, Bi-annually, 2nd Tuesday of November, etc. -->
| venue = Sarawak Cultural Village
| location = [[Kuching]], [[Sarawak]], [[Malaysia]]
| coordinates = {{Coord|1|44|57.1|N|110|18|57.9|E|display=title}}<!-- {{coord|LAT|LON|type:event|display=inline,title}} -->
| country = [[Malaysia]]
| years_active = 1998 - Present <!-- {{age|YYYY|mm|dd}} Date of the first occurrence -->
| first = <!-- {{start date|YYYY|mm|dd}} "founded=" and "established=" also work -->
| last = 23 - 25 June 2023<!-- Date of most recent event; if the event will not be held again, use {{End date|YYYY|MM|DD|df=y}} -->
| prev =
| next = 28-30 June 2024
| participants =
| attendance = 23,650 <small>(2019)</small><ref name=2019edition/>
| capacity =
| area =
| budget = RM 4 million <small>(unofficial figures, 2018)</small><ref name="comingofage">[http://www.theborneopost.com/2018/07/14/the-rainforest-world-music-festival-comes-of-age/ The Rainforest World Music Festival comes of age], ''The Borneo Post''. 14 July 2018.</ref>
| activity =
| leader_name =
| patron =
| organised = Sarawak Tourism Board <!-- [sarawaktourism.com] -->
| filing =
| people =
| member =
| website = {{URL|https://rwmf.net/|RWMF.net}}
| footnotes =
}}
'''रेनफॉरेस्ट वर्ल्ड म्यूजिक फेस्टिवल''' (प्रायः आरडब्ल्यूएमएफ के रूप में संक्षिप्त) एक वार्षिक तीन दिन के संगीत महोत्सव छै जे [[विश्व संगीत]] के विविधता के जश्न मनाबै छै, जे [[कुचिंग]], [[सरवाक]], [[मलेशिया]], दिन के समय संगीत कार्यशाला, सांस्कृतिक प्रदर्शन, शिल्प प्रदर्शन, भोजन स्टॉल, आ मुख्य मंच पर साँझ संगीत कार्यक्रम के साथ. ई महोत्सव क॑ लगातार छह साल स॑ [[Songlines (magazine)|Songlines]] द्वारा २५ सर्वश्रेष्ठ अंतर्राष्ट्रीय महोत्सव स॑ सम्मानित करलऽ गेलऽ छै; २०१० सँ २०१५ धरि।<ref name="songlinesaward2015">[https://web.archive.org/web/20160415015709/http://sarawaktourism.com/event/rainforest-world-music-festival/ वर्षावन विश्व संगीत महोत्सव २०१६], ''सरावक पर्यटन बोर्ड''। १५ अप्रैल २०१६.</ref>
ई महोत्सव म॑ पारंपरिक संगीत स॑ ल॑ क॑ विश्व संलयन आरू समकालीन विश्व संगीत तक के विस्तृत श्रृंखला के प्रदर्शन करलऽ जाय छै । ई महोत्सव पारंपरिक ध्वनिक विश्व वाद्ययंत्र के प्रयोग पर जोर दै छै, हालांकि इलेक्ट्रिक संगत वाद्ययंत्र आम छै ।
==इतिहास==
[[File:Sape Performance at WOMEX 1997.jpg|thumb|Sape Performers at WOMEX 1997 in Marseilles, France.|267x267px]][[File:Shannon from Poland, Rainforest World Music Festival.jpg|thumb|Shannon band performing during RWMF 2005]]
[[File:Québécois band performing during RWMF 2006.jpg|thumb|Québécois band performing during RWMF 2006]]
1997 में वापस, एकटा [[कनाडाई|कनाडाई]] [[संगीतशास्त्री]] नामक [[रैंडी रेन-रेउश]] रॉबर्ट बस्यूक के पास गेल छलाह, जे तखन सारावाक पर्यटन बोर्ड के उप मुख्य कार्यकारी अधिकारी छलाह. रैंडी जातीय संगीत पर शोध करी रहलऽ छेलै आरू ओकरा खास करी क॑ सापे म॑ दिलचस्पी छेलै, जेकरा मुख्य रूप स॑ [[कायन लोगऽ (बोर्नियो)|कयान]] आरू [[केन्याह लोगऽ|केन्याह]] [[सरावक]] केरऽ लोगऽ द्वारा बजाबै छेलै ।<ref name=" कार्यक्रम पुस्तक 2017">{{Cite book|title=20th रेनफॉरेस्ट वर्ल्ड म्यूजिक फेस्टिवल प्रोग्राम बुक|publisher=सरावक पर्यटन बोर्ड|year=2017|location=सरावक, मलेशिया|pages=7–8}}</ref> उनकी बैठकों के दौरान , ओ सब दुनिया के अन्य महोत्सव के तर्ज पर सारावाक में वार्षिक संगीत महोत्सव के संभावना पर चर्चा केलनि.<ref name="Programme Book 2017" />
विचार क॑ परखै लेली स्थानीय संगीतकारऽ के एगो समूह के गठन करलऽ गेलै जेकरा स॑ सारावाक संगीत क॑ विश्व मंच प॑ पहुँचैलऽ गेलै [[WOMEX|World Music Expo (WOMEX)]] महोत्सव म॑ [[Marseille]]s, France म॑ । <blockquote>"हमरा मार्सेल केरऽ WOMEX स॑ कुछ पारंपरिक संगीतकारऽ क॑ लानै के आमंत्रण छेलै, ई लेली हम्में बॉब, आरू पर्यटन बोर्ड क॑ सुझाव देल॑ छेलियै कि हमरा सब क॑ कुछ संगीतकार क॑ वहाँ भेजलऽ जाय ताकि सारावाक केरऽ प्रचार-प्रसार करलऽ जाय." - रैंडी रेन-रेउश<ref name="मुनान 2007">{{Cite book|title=संगीत बिना सीमा के; सारावाक में वर्षावन विश्व संगीत महोत्सव|अंतिम=मुनान|पहिल=हैडी|प्रकाशक=मार्शल कैवेंडिश|वर्ष=2007|isbn=978-9833-845-14-9|स्थान=मलेशिया|पृष्ठ=36–39}}</ ref></blockquote>मजलिस अदात इस्टियादात (देशी प्रथागत कानून प्राधिकरण) के जेल लंगुब के मदद स॑ दू सापे खिलाड़ी असंग लवाई आरू तेगीत उसत क॑ [[बेलागा, सारावाक|बेलागा] म॑ बलुई नदी केरऽ ऊपरी हिस्सा स॑ कुचिंग लानलऽ गेलै ]] आरू एरंग लहंग आरू उचाउ बिलोंग न॑ जुड़लऽ छे लै ।<ref name="मुनान २००७" /><ref>{{Cite book|title=सांस्कृतिक अध्ययन म॑ विधि के सवाल|last=गोरा|first=मिमी|प्रकाशक= ब्लैकवेल पब्लिशिंग|वर्ष=2006|isbn=9780631229773|स्थान=ऑक्सफोर्ड, यूके|पृष्ठ=[https://archive.org/details/questionsofmetho0084unse/page/257 257]|url=https://archive.org/details/ questionsofmetho0084unse/page/257}}</ref> ओ सब कुचिंग में एक सप्ताह तक रैंडी के संग रिहर्सल केलक आ WOMEX महोत्सव में अपन प्रस्तुति देबय लेल मार्सेल के लेल विदा भेल. कठोर यूरोपीय एजेंट, प्रबंधक आ महोत्सव निर्देशक सब के सापे पर अपन प्रस्तुति के सुंदरता आ शुद्धता देखि नोर आबि गेल।<ref name="Munan 2007" /><ref>{{Cite news|url=http://rwmf. net/2011/masters-of-the-sape-%E2%80%93-this-is-how-it-all-began/|title=मास्टर ऑफ द सापे – ई सब कोना शुरू होइत अछि - रेनफॉरेस्ट वर्ल्ड म्यूजिक फेस्टिवल|publisher=सरावक पर्यटन बोर्ड|date=2011-07-05|work=वर्षावन विश्व संगीत महोत्सव|access-date=2017-08-05|language=hi-GB}}{{Dead link|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
WOMEX के बाद सारावाक वापसी पर रैंडी आरू रॉबर्ट सारावाक म्यूजिक सोसाइटी के प्रतिनिधि आरू सोसाइटी एटेलियर सारावाक नाम के एगो सांस्कृतिक संघ के समिति के सदस्य दातिन जूलिया चोंग के साथ एक बैठक में भाग लेलकै।<ref name="मुनान 2007" /> सारावाक म्यूजिक सोसाइटी छेलै शो चलाबय लेल संपर्क केलनि, मुदा हुनका लोकनिक दायरा सं बाहर भेटलनि. सोसाइटी एटेलियर सारावाक के सदस्य आरू खास करी क॑ एकरऽ अध्यक्ष एड्रिक ओंग न॑ ई उपक्रम क॑ बहुत रसद सहयोग देलकै । मुदा एहि आयोजन के समेकित आ वित्तपोषण के काज सारावाक पर्यटन बोर्ड केने छल.<ref name="मुनान 2007" />
मार्च १९९८ म॑ पर्यटन बोर्ड न॑ ई महोत्सव लेली फंडिंग क॑ मंजूरी द॑ देलकै, लेकिन ई प्रावधान के साथ कि आयोजक सारावाक पर्यटन बोर्ड होतै । सोसाइटी एटेलियर सारावाक क॑ संगीत के मामला म॑ तकनीकी सहायता के भूमिका लेन॑ छेलै आरू रैंडी क॑ ई आयोजन लेली मुख्य सलाहकार के रूप म॑ नियुक्त करलऽ गेलै ।<ref name="Programme Book 2017" /> ई समय तलक सारावाक केरऽ बाकी पर्यटन बोर्ड महोत्सव के आयोजन आ संचालन में सहायता के लेल कर्मचारी के भर्ती भ रहल छल; पर्दा के पाछु के भूमिका जे ओ सब लेलक आ वर्तमान समय तक भरैत रहल अछि.<ref name="Programme Book 2017" />
पहिल साल में भीड़ कम छल जाहि में मात्र 300 दर्शक छल, मुदा जल्दिये बढ़ि गेल आ सब सं बेसी प्रतीक्षित संगीत समारोह में सं एक भ गेल जेकर आयोजन सारावाक में हर साल गर्व सं होइत अछि.<ref>{{Cite news|url=http://my./|title=एकटा अंदरूनी सूत्र स पूछू: एकरा संगठित करबा मे की चाही वर्षावन विश्व संगीत महोत्सव|work=मलेशिया टैटलर|access-date=2017-08-05|language=hi|archive-date=18 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231218071024/http://www.my/|url-status=dead}}</ref>
==महोत्सव की तिथियाँ==
२००५ सँ आयोजित एहि महोत्सवक तिथि : १.
{| class="wikitable" style="पाठ-संरेखित: सही; हाशिया-दाहिना: 60px"।
!साल
!तारीख
!उपस्थिति
|-
|align=बाँया|2005
|align=left|8–10 जुलाई 2005
|न/क
|-
|align=बाँया|2006
|align=left|7–9 जुलाई 2006
|20,000<ref>[http://www.rainforestmusic-borneo.com/assets/images/mtvasia.pdf 8 वीं सारावाक वर्षावन विश्व संगीत महोत्सव] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060113130724/http://rainforestmusic-borneo.com/assets/images/mtvasia.pdf |date=13 January 2006 }}, ''एमटीवी एशिया''। १९ अप्रैल २०११.</ref>
|-
|align=बाम|2007
|align=left|13–15 जुलाई 2007
|न/क
|-
|align=बाँया|2008
|align=left|11–13 जुलाई 2008
|22,000<ref>[http://ecentral.my/news/story.asp?file=/2009/7/1/music/4220054&sec=music वर्षावन संगीत उत्सव के प्रशंसक के लेल आओर आनंद] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120603131139/http://ecentral.my/news/story.asp?file=/2009/7/1/music/4220054&sec=music |date=3 June 2012 }}, ' 'द स्टार''। १९ अप्रैल २०११.</ref>
|-
|align=बाँया|2009
|align=left|5–7 जुलाई 2020
|22,000 के
|-
|align=बाँया|2010
|align=left|9–11 जुलाई 2010
|22,000<ref>[http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2010/7/20/sarawak/6696740&sec=sarawak वर्षावन विश्व संगीत महोत्सव पठार पर पहुँचि गेल अछि, विशेषज्ञ लोकनिक कहब छनि] {{ webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017184103/http://thestar.com.my/news/story.asp?file=%2F2010%2F7%2F20%2Fsarawak%2F6696740&sec=सरवाक |तिथि =17 अक्टूबर 2012 }}, ''द स्टार''। १९ अप्रैल २०११.</ref>
|-
|align=बाँया|2011
|align=left|8–10 जुलाई 2011
|न/क
|-
|align=बाँया|2012
|align=left|13–15 जुलाई 2012
|न/क
|-
|align=बाँया|2013
|align=left|28–30 जून 2013
|22,390<ref name="thestar.com.my">[http://www.thestar.com.my/News/Community/2013/08/01/संगीत-महोत्सव-रैक-में-RM37mil.aspx संगीत महोत्सव racks in RM37mil 20,000 स॑ भी अधिक लोग ई आयोजन म॑ आबै छै, जे राज्य आरू आयोजक]{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''द स्टार'' लेली एगो आरू सफलता के कहानी छै । १ अगस्त २०१३.</ref>
|-
|align=बाँया|2014
|align=left|२०–२२ जून २०१४
|22,000<ref>[http://www.thestar.com.my/Metro/Community/2015/08/03/संगीत-प्रेमी-के लिए तीर्थयात्रा-अद्वितीय-वर्षावन-महोत्सव-प्रसिद्ध-अंतर्राष्ट्रीय- and-indig/ यूनिक रेनफॉरेस्ट फेस्टिवल में प्रसिद्ध अंतर्राष्ट्रीय आ देशी संगीतकार]{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''द स्टार'' के उपस्थिति होयत | ३ अगस्त २०१५.</ref>
|-
|align=बाँया|2015
|align=left|7–9 अगस्त 2015
|18,000<ref name="rwmf2016">[http://www.theborneopost.com/2015/10/20/rainforest-world-music-festival-2016-from-aug-5-to-7/ वर्षावन विश्व संगीत महोत्सव २०१६ ५ अगस्त सँ ७ अगस्त धरि], ''[[द बोर्नियो पोस्ट]]''। २० अक्टोबर २०१५.</ref>
|-
|align=बाँया|2016
|align=left|5–7 अगस्त 2016
|18,000<ref name="rwmf2016asiaone">[https://web.archive.org/web/20160827201956/http://travel.asiaone.com/travel/destinations/दुनिया-भर-सफर-5-हाइलाइट्स-वर्षावन -world-music-festival-2016 दुनिया भर के यात्रा: रेनफॉरेस्ट वर्ल्ड म्यूजिक फेस्टिवल 2016], ''एशिया वन'' स 5 हाइलाइट। २६ अगस्त २०१६.</ref>
|-
|-
|align=बाम|2017
|align=left|14–16 जुलाई 2017<ref name="rwmf2017date">[http://www.theborneopost.com/2017/07/16/टिकट-बिक्री-बाई-8-प्रतिशत-के लेल -this-years-rwmf/ एहि साल के आरडब्ल्यूएमएफ के लेल टिकट के बिक्री 8 प्रतिशत बढ़ल]{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''[[द बोर्नियो पोस्ट]]''. २३ अप्रैल २०१८.</ref>
|19,440<ref name="rwmf2017तिथि"/>
|-
|align=बाम|2018
|align=left|13–15 जुलाई 2018<ref name="rwmf2018date">[http://www.thesundaily.my/news/2018/04/23/airasia-partners-sarawak-tourism-board-upcoming-music -festivals एयरएशिया आगामी संगीत महोत्सव के लेल सारावाक पर्यटन बोर्ड के साझेदारी केलक]{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''द सन डेली''. २३ अप्रैल २०१८.</ref>
|22,000<ref name="rwmf2018attendance">[https://www.theborneopost.com/2019/05/29/rwmf-is-here-to-stay/ 'आरडब्ल्यूएमएफ यहाँ रहै लेली छै'], ''द बोर्नियो पद''. २९ मई २०१९.</ref>
|-
|align=बाम|2019
|align=left|12–14 जुलाई 2019
|23,650<ref name=2019edition>{{cite web|url=https://www.theborneopost.com/2019/07/17/rwmf-इस-साल-सबसे-बड़-सबसे-आगंतुकों-करीम-प्रहार-करीम/|title=RWMF एहि साल सबसँ बेसी संख्या मे आगंतुक कए मारलक — करीम|access-date=17 जुलाई 2019|date=17 जुलाई 2019|author=Jacqueline David|newspaper=द बोर्नियो पोस्ट|df=dmy-all}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
|align=बाम|2021
|align=left|१८–२० जून २०२१
|402,865<ref name=2021edition>{{cite web |url=https://www.nst.com.my/news/nation/2022/04/788449/संगीत-प्रेमी-बरसाती-दुनिया-संगीत-पर-ध्यान-देह -festival-back |title=संगीत प्रेमी ध्यान देब; वर्षावन विश्व संगीत महोत्सव वापस आबि गेल अछि |access-date=5 मई 2022|date=13 अप्रैल 2022|author= मोहम्मद रोजी कवी |newspaper=न्यू स्ट्रेट्स टाइम्स|df=dmy-all }}</ref> {{ref|A |क}}
|-
|align=बाम|2022
|align=left|17-19 जून 2022<ref name=2021edition/>
|12,000<ref name=2022edition>{{cite web |url=https://www.malaymail.com/news/malaysia/2022/06/19/वर्षावन-दुनिया-संगीत-महोत्सव-12000-के-लक्ष्य-पहुंच -visitors-says-sarawak-tourism-minister/13162 |title=वर्षावन विश्व संगीत महोत्सव 12,000 आगंतुक के लक्ष्य तक पहुंच गेल, सारावाक के पर्यटन मंत्री के कहनाय छनि|access-date=4 मार्च 2023|date=19 जून 2022|newspaper=The Borneo Post| df=dmy-all }}</ref> {{संदर्भ|B|B}}
|-
|align=बाँया|2023
|align=left|23-25 जून 2023
|19,000<ref name=2023edition>{{cite web|url=https://kuchingborneo.info/19000-wnt-to-rwmf-2023/|title=19,000 RWMF 2023|access-da पर गेलte=21 अगस्त 2023|तिथि=30 जून 2023|newspaper=कुचिंग बोर्नियो|df=dmy-all|लेखक=सिरिल डेसन}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|-
|align=बाँया|2024
|align=left|28-30 जून 2024<ref name=2024edition>{{cite web|url=https://www.theborneopost.com/2023/06/26/stb-27वीं-वर्षावन-दुनिया-संगीत-महोत्सव -to-be-held-from-june-28-30-next-year/|title=STB: 27वां वर्षावन विश्व संगीत महोत्सव अगिला साल 28-30 जून तक आयोजित होयत|access-date=27 जून 2023|date=२५ जून २०२३|newspaper=द बोर्नियो पोस्ट|df=dmy-all|लेखक=इयान डानाल्ड}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
|टीबीए
|}
* {{note|A|A|2021 केरऽ संस्करण वर्चुअल रूप स॑ आयोजित करलऽ गेलऽ छेलै आरू एकरा 79 देशऽ स॑ 402,865 दर्शक न॑ ट्यून करलकै ।}}
* {{note|B|B|केवल भौतिक उपस्थित के संख्या। 2022 के संस्करण के आयोजन संकर तरीका स भेल छल जाहि में आयोजन के भौतिक रूप स मंचन आ ऑनलाइन स्ट्रीमिंग कयल गेल छल।}}
==विशेषताएँ==
[[File:Sarawak Cultural Village, Kuching.jpg|thumb|Sarawak Cultural Village, the venue of the festival since its inception in 1998.]]
[[File:Madagascar band peforming during RWMF 2006.jpg|thumb|Madagascar band performing during RWMF 2006]]
ई महोत्सव [[माउंट संतुबोंग]] केरऽ आधार के खिलाफ बसे सारावाक सांस्कृतिक गाँव केरऽ मैदान म॑ आयोजित करलऽ जाय छै, जे लगभग ३५ किमी. कुचिंग के उत्तर में। एहि महोत्सव मे दुपहर मे कार्यशाला (मिनी संगीत कार्यक्रम) चलैत अछि आ ओकर बाद गामक दूटा मुख्य मंच पर साँझक प्रस्तुति होइत अछि । एहि महोत्सव मे आमतौर पर सप्ताहांत तक 18 सं 20 बैंड के आयोजन होएत अछि.
आमंत्रित कलाकार सारावाक, मलेशिया केरऽ अन्य प्रांत, आरू नजदीकी आरू दूर के देशऽ स॑ आबै छै । महोत्सव केरऽ अधिनियमऽ म॑ शामिल छै: [[जोय अयाला]] ([[फिलिपींस]], १९९८), [[शूग्लेनिफ्टी]] ([[स्कॉटलैंड]], १९९९), इंका मार्का ([[दक्षिण अमेरिका]], २०००), राजेरी ([[मेडागास्कर]], २००१), [[काला उम्फोलोसी]] ([[जिम्बाब्वे]], २००२), [[हुन हुर तू]] ([[तुवा]]), [[सिंथिया अलेक्जेंडर]] ([[ फिलीपींस]], २००३), [[ते वाका]] ([[समोआ]]/[[न्यूजीलैंड]], २००४), [[नामगर]] ([[मंगोलिया]], २००५), [http:// www.shannonband.com/ शैनन] ([[पोलैंड]], २००५, २००७), [[पीटबोग परी]] ([[स्कॉटलैंड]], २००६), तारिका बे ([[मेडागास्कर]], २००७), [[ रॉस डाली]] ([[ग्रीस]], २००८) आरू [[ब्लैकबियर्ड के चाय पार्टी]] ([[इंग्लैंड]], २०१४).<ref>{{cite web|url=http://www.asiaexplorers.com /malaysia/rainforest-world-music-festival.htm|title= वर्षावन विश्व संगीत महोत्सव|publisher=asiaexplorers.com|access-date=28 जनवरी 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/ 20110918034753/http://www.asiaexplorers.com/malaysia/वर्षावन-दुनिया-संगीत-महोत्सव.htm|आर्काइव-तिथि=2011-09-18|url-स्थिति=मृत}}</ref>
वातावरण बहुत ढील अछि। ओना त कार्यशाला आ साँझक प्रस्तुतिक समय सारिणी अछि मुदा आगंतुक कोनो आयोजन मे अपन इच्छानुसार प्रवेश आ बाहर निकलबाक स्वतंत्रता अछि । दिनक कार्यशाला गामक विभिन्न पारंपरिक घरक भीतर होइत अछि, जतय आयोजनक कलाकार आ नेता प्रायः दर्शकक समान मंजिल-स्तर पर रहैत छथि, जाहि सँ ओ कलाकारक नजदीक उठि सकैत छथि । कलाकार सब सं संवाद करय में सेहो कोनो रोक नहिं, आ संगीतकार स्वयं कखनो काल गप्प-सप्प के प्रोत्साहित करैत छथि, खास क' जं ओ जे कार्यशाला चला रहल छथि ओकर विषयक संबंध में हो वा ओकर उपयोग कयल गेल पारंपरिक वाद्ययंत्रक संबंध में हो. कलाकार सब सेहो एहि महोत्सव मे बाधा क पाछु नहि नुकायल रहैत छथि आ पूरा अवधि मे एहि साइट पर घुमैत देखल जा सकैत छथि, जाहि स दर्शक कए कहियो हुनका तक पहुंच भेटैत अछि।
==पुरस्कार एवं मान्यता==
*धरोहर एवं संस्कृति के विजेता [[प्रशांत एशिया यात्रा संघ|PATA]] स्वर्ण पुरस्कार 2006<ref>[http://www.sarawaktourism.com/content.cfm/id/5755DBAA-5553-46CD-AE3149A63463BF01 वर्षावन विश्व संगीत | महोत्सव] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110722153110/http://www.sarawaktourism.com/content.cfm/id/5755DBAA-5553-46CD-AE3149A63463BF01 |तिथि=22 जुलाई २०११ }}, ''सरावक पर्यटन''। १९ अप्रैल २०११.</ref>
*आसेनटा उत्कृष्टता पुरस्कार 2009 -सर्वश्रेष्ठ [[आसियान]] विपणन एवं प्रचार अभियान<ref>[http://www.thestar.com.my/Story/?file=%2F2009%2F1%2F7%2Fsouthneast%2F2941479 सारावाक पर्यटन बोर्ड आसेन्टा पुरस्कार सुरक्षित] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171019165504/http://www.thestar.com.my/story/?file=%2F2009%2F1%2F7%2Fsouthneast%2F2941479 |date=19 October 2017 }} {{Cite web |url=http://www.thestar.com.my/story/?file=%2F2009%2F1%2F7%2Fsouthneast%2F2941479 |title=Archive copy |access-date=19 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171019165504/http://www.thestar.com.my/story/?file=%2F2009%2F1%2F7%2Fsouthneast%2F2941479 |archive-date=19 October 2017 |dead-url=yes}}, ''द स्टार''। ७ जनवरी २००९.</ref>
*2012 हॉस्पिटैलिटी सेल्स एंड मार्केटिंग एसोसिएशन इंटरनेशनल (एचएसएमएआई) सिल्वर एड्रियन अवार्ड ('रि-इमेजिंग' अभियान के लेल)।<ref name="2012adrianawards">[http://www.theborneopost.com/2013/01/31/stb -wins-award-for-re-imaging-campaign/ एसटीबी क॑ पुनः इमेजिंग अभियान लेली पुरस्कार मिललै], ''द बोर्नियो पोस्ट'' । ३१ जनवरी २०१३.</ref>
*द ब्रांडलॉरेट कंट्री ब्रांडिंग अवार्ड 2012–2013.<ref>[http://www.theborneopost.com/2013/05/31/rainforest-world-music-festival-receives-brandlaureate-country-branding-award/ वर्षावन विश्व संगीत महोत्सव प्राप्त BrandLaureate देश ब्रांडिंग पुरस्कार], ''द बोर्नियो पोस्ट''. ३१ मई २०१३.</ref>
*पत्रिका द्वारा टॉप 25 सर्वश्रेष्ठ अंतर्राष्ट्रीय महोत्सव [[गीत पंक्ति (पत्रिका)|गीत पंक्ति]] (2010-2015)<ref name="songlinesaward2015"/><ref>[http://thestar.com.my/news/story .asp?sec=sarawak&file=/2011/4/8/sarawak/8437342 25 शीर्ष उत्सव के बीच आरडब्ल्यूएमएफ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017184141/http://thestar.com/ |तिथि=17 अक्टूबर 2012 |date=17 October 2012 }}, ''द स्टार''. १९ अप्रैल २०११.</ref>
*2016 हॉस्पिटैलिटी सेल्स एंड मार्केटिंग एसोसिएशन इंटरनेशनल (एचएसएमएआई) के "विशेष आयोजन" श्रेणी में रजत एड्रियन पुरस्कार।<ref name="2016adrianawards">[http://www.adrianawards.com/_pdf/Adrian%20Gold%20Silver%20Bronze% 20विजेता%202016.pdf#zoom=100 एचएसएमएआई 2016 एड्रियन पुरस्कार रात्रिभोज स्वागत एवं गाला]{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''एड्रियन पुरस्कार''। २३ अप्रैल २०१८.</ref>
*2016 संचार निदेशक एशिया-प्रशांत उत्कृष्टता पुरस्कार "इवेंट एवं अनुभवात्मक विपणन" श्रेणी में।<ref>{{cite web|url=http://www.theborneopost.com/2017/05/31/rwmf-wins-asia -pacific-excellence-award/ |title=RWMF ने एशिया-प्रशांत उत्कृष्टता पुरस्कार जीते|publisher=द बोर्नियो पोस्ट |language=hi |access-date=23 अप्रैल 2018}}</ref>
*2018 ट्रांसग्लोबल वर्ल्ड म्यूजिक चार्ट (TWMC) फेस्टिवल पुरस्कार "ग्लोबल टॉप 10" श्रेणी में (8वें स्थान पर)।<ref>{{cite web|url=http://www.transglobalwmc.com/festival-awards/transglobal- world-music-chart-reveals-its-first-festival-awards-application-open-for-2019/ |title=TWMC महोत्सव पुरस्कार: 2018 के परिणाम
|publisher=TransglobalWMC.com |language=hi |पहुंच-तिथि=11 मार्च 2019}}</ref>
*2019 ट्रांसग्लोबल वर्ल्ड म्यूजिक चार्ट (TWMC) फेस्टिवल पुरस्कार "ग्लोबल टॉप 10" श्रेणी में (8वें स्थान पर)।<ref>{{cite web|url=https://www.theborneopost.com/2020/02/04/ rwmf-still-ranks-8th-in-twmc-festival-awards/ |title=RWMF अभी भी TWMC महोत्सव पुरस्कार में 8वें स्थान पर है|publisher=द बोर्नियो पोस्ट |language=hi |access-date=4 फरवरी 2020|date=4 फरवरी २०२०}}</ref>
*[[द मलेशिया बुक ऑफ रिकॉर्ड्स]] "मोस्ट पर्क्यूशनस्ट इन ए म्यूजिक फेस्टिवल" के लेल।<ref>{{cite web|url=https://www.thestar.com.my/lifestyle/living/2023/07 /03/sarawak-tourism-board-enters-malaysia-book-of-records-for-039most-percussionists-in-a-music-festival039|title=सरावक पर्यटन बोर्ड न॑ मलेशिया बुक ऑफ रिकॉर्ड्स म॑ प्रवेश करलकै 'मोस्ट पर्क्यूशनिस्ट इन ए म्यूजिक' के लेलऽ Festival'|publisher=द स्टार|language=hi|access-date=3 जुलाई 2023|date=3 जुलाई 2023|लेखक=शीला चंद्रन}}{{Dead link|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>
==खाना-पीना==
पूरा स्थल में विभिन्न प्रकारक भोजनक स्टॉल में विभिन्न प्रकारक स्थानीय आ क्षेत्रीय [[मलेशियाई भोजन]] आ अन्य [[एशियाई भोजन]] केर विशेषता अछि. ओना त किछु साल स शराब मुफ्त मे भेटैत छल, मुदा किछु सरकारी शिकायत क कारण महोत्सव एकर उपलब्धता पर नियंत्रण क लेल कदम उठेलक अछि। आब पूरा महोत्सव मे कईटा जगह पर आधिकारिक आपूर्तिकर्ता द्वारा बियर उपलब्ध कराउल जाइत अछि। एहि पर महोत्सव देखनिहार लोकनिक मिश्रित समीक्षा भेटल अछि।
==सुरक्षा==
[[File:Wrist band for RWMF 2006.jpg|thumb|Wrist band for RWMF 2006]]
2007 केरऽ महोत्सव के दौरान महोत्सव आरू आसपास के सुरक्षा म॑ उल्लेखनीय वृद्धि होय गेलै ताकि लोगऽ क॑ जाली टिकट ल॑ क॑ प्रवेश नै करलऽ जाय या परेशानी नै होय सक॑ । प्रवेश द्वार पर आगंतुक के अपन टिकट पेश करय पड़त आओर फेर आधिकारिक कलाई के पट्टी देल जाएत जाहि मे सुरक्षा यूवी पट्टी अछि.
प्रत्येक आगंतुक कें स्कैन करय कें लेल [[मेटल डिटेक्टर]] कें उपयोग सेहो कैल जायत छै आ खोजय कें लेल सामने कें गेट पर कर्मचारीक कें बैकपैक आ बैग पेश करनाय आवश्यक छै. अतिरिक्त सुरक्षा में नव छल सांस्कृतिक गाम के आसपास गार्ड डॉग जेकर उपयोग महोत्सव में नशा आ मादक पदार्थ के तस्करी के हतोत्साहित करय लेल कयल जाइत छल.
==भविष्य मे==
रेनफॉरेस्ट वर्ल्ड म्यूजिक फेस्टिवल में किछु बढ़ैत दर्द भ रहल बुझाइत अछि, कारण ई स्पष्ट रूप सं अपन स्थल के सीमा पर पहुंचि रहल अछि. 2008 मे तीन राति मे सं दू राति मे ई महोत्सव बिका गेल छल, आओर कतेको कुंठित प्रशंसक के गेट पर घुमा देल गेल छल. एहि क्षेत्रक होटल में एक साल पहिने बुकिंग भ रहल अछि, मुदा सौभाग्य सं स्थानीय गेस्ट हाउस बेसी आम भ रहल अछि. ओना त एहि ठाम आबय-जायब बस परिवहन अछि मुदा एखनो बहुतो स्थानीय लोक अपन गाड़ी चलाबय पर अड़ल छथिन्ह आओर अंत मे पार्किंग के कमी सं चिढ़ भ जाएत छथिन्ह. तइयो ई महोत्सव बढ़ैत रहैत अछि आ दुनिया भरिक दर्शक के आकर्षित करैत अछि ।
==संदर्भ ==
{{सामान्य श्रेणी|वर्षावन विश्व संगीत महोत्सव}}
{{पुनः सूची}}
==बाहरी लिंक==
*{{आधिकारिक वेबसाइट|http://rwmf.net/}}
*[http://sarawaktourism.com/ सारावाक पर्यटन बोर्ड]
[[श्रेणी:विश्व संगीत महोत्सव]]।
[[श्रेणी:मलेशिया में संगीत महोत्सव]]।
[[श्रेणी:१९९७ मे स्थापित संगीत महोत्सव]]
[[श्रेणी:1997 मलेशिया में प्रतिष्ठान]]।
[[श्रेणी:सारावाक में घटनाक्रम]]।
mtalm0z2mow5wde1ankr4rr0t0cdv7p
लता रजनीकांत
0
48662
280522
275675
2026-09-29T04:52:23Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280522
wikitext
text/x-wiki
{{short description|भारतीय फिल्म निर्माता (जन्म 1958)}}
{{Use dmy dates|date=December 2020}}
{{Use Indian English|date=September 2018}}
{{Infobox person
| name = लता रजनीकांत
| image = Latha Rajinikanth at NDTV Indian Of The Year 2013 awards.jpg
| birth_name = लता रंगाचारी
| caption = २०१३ मे [[NDTV]] इंडियन ऑफ द ईयर पुरस्कार समारोह मे लता
| birth_date = {{birth date and age|1958|3|2|df=y}}
| birth_place = [[तिरुवल्लिकेनी]], [[मद्रास]], [[तमिलनाडु]], भारत
| othername = लता राव गायकवाड़
| occupation = {{ublist|[[फ़िल्म निर्माता]]|[[पार्श्व गायिका]]}}
| spouse = {{marriage|[[रजनीकांत]]|1981}}
| children = [[ऐश्वर्या रजनीकांत]]<br />[[सौंदर्या रजनीकांत]]
| relatives = [[रवि राघवेंद्र]] (भाई)<br />[[वाई. जी. महेंद्रन]] (देवर)<br />[[अनिरुद्ध रविचंदर]] (भतीजा)
}}
'''लता रजनीकांत''' (जन्म '''लता रंगाचारी'''; २ मार्च १९५८) एक भारतीय फिल्म निर्माता आ पार्श्व गायिका छथि।<ref>{{Cite news|title=On Rajinikanth And Latha's 39th Wedding Anniversary, A Rare Throwback Pic Shared By Daughter Soundarya|url=https://www.ndtv.com/entertainment/on-rajinikanth-and-lathas-39th-wedding-anniversary-a-rare-throwback-pic-shared-by-daughter-soundarya-2186029|access-date=12 July 2020|work=NDTV.com}}</ref> ओ अभिनेता [[रजनीकांत]] केर पत्नी छथि।<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/rajini-has-been-a-friend-says-wife-latha/106987-8.html|title=Rajini has been a friend, says wife Latha|work=IBNLive|date=12 December 2009|access-date=24 July 2012|archive-date=15 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091215071956/http://ibnlive.in.com/news/rajini-has-been-a-friend-says-wife-latha/106987-8.html|dead-url=yes}}</ref>
== प्रारंभिक जीवन ==
लता केर जन्म [[चेन्नई]] (तत्कालीन मद्रास), भारत मे एक [[तमिल ब्राह्मण]] परिवार मे भेल छल।<ref>{{Cite news|url=https://www.mynation.com/news/rajinikanth-s-wife-latha-in-exclusive-interview-with-my-nation-spiritual-politics-runs-in-family-pd1k4o|title=Rajinikanth's wife Latha in exclusive interview with MyNation: Spiritual politics runs in family|website=Asianet News Network Pvt Ltd|access-date=12 November 2019}}</ref><ref>{{cite news |date=12 September 2013 |title=Rajinikanth is extremely persistent |url=https://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Rajinikanth-is-extremely-persistent/articleshow/22487545.cms |access-date=15 November 2019 |work=The Times of India |language=en}}</ref> हुनका [[एथिराज कॉलेज फॉर वुमेन]], चेन्नई सँ अंग्रेजी साहित्य मे स्नातक उपाधि प्राप्त भेल।<ref>{{Cite news |title=The Women in Rajinikanth's Life |url=https://www.rediff.com/movies/special/the-women-in-rajinikanths-life/20180607.htm |work=Rediff.com |access-date=12 November 2019}}</ref>
== करियर ==
१९८० दशक मे लता तमिल सिनेमा मे पार्श्व गायिका रूप मे कार्य केलनि। हुनकर गाओल गीत सभ ''[[टिक टिक टिक (1981 फ़िल्म)|टिक टिक टिक]]'' (१९८१) आ ''[[अनबुल्ला रजनीकांत]]'' (१९८४) जेकाँ फिल्म मे सम्मिलित अछि। ओ ''रजनी २५'' (१९९९) नामक एक संगीत एल्बम मे सेहो योगदान देलनि, जे [[रजनीकांत]] केर करियरक २५ वर्ष पूर्ण होएबाक उपलक्ष्य मे जारी कएल गेल छल।
१९९१ मे लता [[वेलाचेरी]], [[चेन्नई]] मे "द आश्रम" नामक एक विद्यालयक स्थापना केलनि, जतय ओ वर्तमान मे प्रमुख छथि।<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/life-and-style/article44300.ece|title=Latha Rajinikanth's dreams for 'little people'|work=The Hindu|date=6 November 2009|access-date=24 July 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220231857/http://www.thehindu.com/life-and-style/article44300.ece|archive-date=20 December 2016|dead-url=yes}}</ref>
== व्यक्तिगत जीवन ==
लता तमिल नाटककार आ फिल्म अभिनेता [[वाई. जी. महेंद्रन]] केर भाभी छथि। ओ पूर्व फिल्म अभिनेत्री [[वैजयंतीमाला]] सँ सेहो संबंधित छथि।<ref name=":0">{{cite web|url=http://www.rajinikanth.com/bio-data.htm|title=First Experience of RajiniKanth|website=rajinikanth.com|access-date=24 July 2012}}</ref> हुनकर भाई [[रवि राघवेंद्र]] एक अभिनेता छथि आ ओ संगीत निर्देशक [[अनिरुद्ध रविचंदर]] केर पिता छथि।
लता [[रजनीकांत]] सँ २६ फरवरी १९८१ केँ [[तिरुपति]] मे विवाह केलनि। दुनू केर भेट एक विशेष साक्षात्कारक दौरान भेल छल। एहि दंपति केर दू बेटी छथि — [[ऐश्वर्या रजनीकांत|ऐश्वर्या]] आ [[सौंदर्या रजनीकांत|सौंदर्या]]। हुनका सभक चारि नाती-पोता छथि।<ref>{{Cite web|date=24 August 2020|title=Dhanush's adorable picture with sons Linga and Yatra goes viral, see pic|url=https://www.hindustantimes.com/regional-movies/dhanush-s-adorable-picture-with-sons-linga-and-yatra-goes-viral-see-pic/story-Xcu14cFxjN9MwlY7eEgE4L.html|access-date=3 December 2020|website=Hindustan Times|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Soundarya Rajinikanth welcomes baby boy Veer, shares unseen pregnancy photos |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/soundarya-rajinikanth-welcomes-baby-boy-veer-shares-unseen-pregnancy-photos-8145564/ |website=The Indian Express |date=12 September 2022 |access-date=21 August 2023}}</ref>
== विवाद ==
=== दस्तावेज जालसाजी मामला ===
१५ जून २०१५ केँ [[बेंगलुरु]] मे लता विरुद्ध एक प्राथमिकी दर्ज कएल गेल छल। हुनका पर आरोप छल जे ओ ''[[कोचादैयां]]'' केर अधिकार बिक्री सँ संबंधित विवाद पर मीडिया मे समाचार प्रकाशन रोकबाक लेल अदालत सँ आदेश प्राप्त करबाक उद्देश्य सँ दस्तावेज मे जालसाजी केलनि।<ref>{{cite web|url=http://www.ndtv.com/south/police-complaint-lodged-against-rajnikanths-wife-for-alleged-fraud-771955|title=Police Complaint Lodged Against Rajinikanth's Wife Latha for Alleged Fraud|work=NDTV|access-date=12 July 2020}}</ref>
=== किराया विवाद ===
लता सी. पी. रामास्वामी रोड पर एक दुकान संचालन करैत छथि। चेन्नई निगमक स्वामित्ववाली इमारत मे ओ २५ वर्ष सँ "ट्रैवल एक्सचेंज इंडिया" नामक ट्रैवल एजेंसी चला रहल छल। बाद मे निगम मासिक किराया {{INRConvert|3702|lk=r|year=2017}} सँ बढ़ा कए {{INRConvert|21160|year=2017}} कए देलक। लता एहि निर्णय केँ चुनौती दैत [[मद्रास उच्च न्यायालय]] मे याचिका दायर केलनि।<ref>{{Cite news|title=Latha Rajinikanth's plea against rent hike rejected|url=https://www.newindianexpress.com/states/tamil-nadu/2017/nov/21/latha-rajinikanths-plea-against-rent-hike-rejected-1706585.html|access-date=3 December 2020|work=The New Indian Express}}</ref> न्यायालय याचिका खारिज कए देलक आ निर्देश देलक जे यदि बकाया किराया जमा नहि कएल गेल त एक मास भीतर निगम संपत्ति अधिग्रहण क सकैत अछि।<ref>{{cite web|url=https://www.thehindu.com/news/cities/chennai/latha-rajinikanth-moves-hc-on-rent-for-travel-agency/article19920742.ece|title=Latha Rajinikanth moves HC on rent for travel agency|work=The Hindu}}</ref><ref>{{Cite news|date=29 December 2017|title=Pay the increased rent or vacate: Madras HC's ultimatum to Latha Rajinikanth|url=https://www.thenewsminute.com/article/pay-increased-rent-or-vacate-madras-hcs-ultimatum-latha-rajinikanth-73907|access-date=12 July 2020|work=The News Minute}}</ref>
अगस्त २०१७ मे चेन्नई मे लता द्वारा संचालित एक विद्यालय भवन-स्वामी द्वारा सील कएल गेल। स्वामीक दावा छल जे हुनका {{INRConvert|20|m|year=2017}} केर दू किराया भुगतान प्राप्त नहि भेल। ओ ईहो कहलनि जे विद्यालय प्रबंधन {{INRConvert|100|m|year=2017}} केर बकाया किराया नहि चुकौलक, जकरा लेल एक वर्ष पूर्व मुकदमा दायर कएल गेल छल।<ref>{{Cite news|author=Scroll Staff|title=Tamil Nadu: School run by Rajinikanth's wife Latha sealed for not paying rent worth Rs 2 crore|url=https://scroll.in/latest/847455/tamil-nadu-school-run-by-rajinikanths-wife-latha-sealed-for-not-paying-rent-worth-rs-2-crore|access-date=12 July 2020|work=Scroll.in|language=en-US}}</ref> दिसंबर २०२० मे [[मद्रास उच्च न्यायालय]] लता केँ ३० अप्रैल धरि विद्यालय परिसर खाली करबाक आदेश देलक।<ref>{{Cite news|title=Latha Rajinikanth backed school given time till April 30 to vacate disputed Guindy campus|url=https://www.edexlive.com/news/2020/dec/16/madras-hc-to-latha-rajinikanth-ashram-school-has-to-vacate-guindy-premises-by-april-30-16659.html|date=16 December 2020|access-date=25 December 2020|work=The New Indian Express|language=en}}</ref>
== फिल्मोग्राफी ==
=== निर्माता रूप मे ===
{| class="wikitable"
! वर्ष
! शीर्षक
|-
| १९८६
| ''[[मावीरण (1986 फ़िल्म)|मावीरण]]''
|-
| १९९३
| ''[[वल्ली (फ़िल्म)|वल्ली]]''
|}
=== गायिका रूप मे ===
* "Netru Indha Neram" – ''[[टिक टिक टिक (1981 फ़िल्म)|टिक टिक टिक]]''
* "Kadavul Ullame" – ''[[अनबुल्ला रजनीकांत]]''
* "Ding Dong" – ''[[वल्ली (फ़िल्म)|वल्ली]]''
* "Kukkukoo Koovum" – ''[[वल्ली (फ़िल्म)|वल्ली]]''
* "Manappenin Sathiyam" – ''[[कोचादैयां]]''<ref>{{Cite news |date=6 March 2014 |title=Rajinikanth's wife, Latha, sings for Kochadaiiyaan |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news-interviews/Rajinikanths-wife-Latha-sings-for-Kochadaiiyaan/articleshow/31475993.cms |work=The Times of India}}</ref>
=== वेशभूषा डिजाइनर रूप मे ===
* ''वल्ली'' (१९९३)
== संदर्भ ==
{{Reflist}}
{{Authority control}}
{{DEFAULTSORT:Rajinikanth, Latha}}
[[Category:भारतीय महिला फ़िल्म निर्माता]]
[[Category:चेन्नई के फ़िल्म निर्माता]]
[[Category:जीवित लोग]]
[[Category:चेन्नई के गायक]]
[[Category:तमिल फ़िल्म निर्माता]]
[[Category:तमिल भाषा की पार्श्व गायिका]]
[[Category:भारतीय महिला पार्श्व गायिका]]
[[Category:भारतीय विद्यालयों के संस्थापक]]
[[Category:भारतीय महिला परोपकारी]]
[[Category:भारतीय परोपकारी]]
[[Category:20वीं सदी की भारतीय महिला गायिका]]
[[Category:21वीं सदी की भारतीय महिला गायिका]]
[[Category:तमिलनाडु की महिला संगीतकार]]
[[Category:तमिलनाडु की व्यवसायी महिलाएँ]]
[[Category:20वीं सदी की भारतीय व्यवसायी महिलाएँ]]
[[Category:20वीं सदी के भारतीय व्यवसायी]]
[[Category:1958 में जन्म]]
[[Category:रजनीकांत]]
pho0gs0uthz59uj14n8qjwvp26cmon7
कोचीन विज्ञान और प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालय
0
49194
280494
279623
2026-09-29T01:22:41Z
InternetArchiveBot
10060
Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6
280494
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox university
| name = कोचीन विज्ञान आ प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालय
| native_name = Cochin University of Science and Technology
| image =
| motto = ''तेजस्वि नावधीतमस्तु'' (संस्कृत)
| motto_eng = हमर अर्जित ज्ञान हमरा दुनू गोटे केँ प्रकाशित करए<ref name="Motto"/>
| established = {{start date and age|1971|07|10}}
| type = [[सार्वजनिक विश्वविद्यालय|राज्य विश्वविद्यालय]]
| chancellor = [[केरलक राज्यपाल]]<ref>{{cite web | url=https://cusat.ac.in/office/chancellor | title=Cochin University of Science and Technology | trans-title=कोचीन विज्ञान आ प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालय | language=en}}</ref>
| vice_chancellor = डॉ. एम. जुनैद बुशिरी ''(प्रभारी)''<ref>{{cite web | url=https://cusat.ac.in/office/vc | title=Cochin University of Science and Technology | trans-title=कोचीन विज्ञान आ प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालय | language=en}}</ref>
| head_label = प्रति-कुलाधिपति
| head = <br />{{Small|(उच्च शिक्षा मंत्री)}}<ref>{{cite web | url=https://www.cusat.ac.in/office/pro-chancellor | title=Pro-Chancellor | trans-title=प्रति-कुलाधिपति | publisher=कुसैट | access-date=July 2026 | language=en}}</ref>
| undergrad =
| postgrad =
| address = यूनिवर्सिटी रोड, [[कलमस्सेरी|दक्षिण कलमस्सेरी]]
| city = [[कोच्चि]]
| state = [[केरल]]
| country = भारत
| coordinates = {{Coord|10.0443|N|76.3282|E|display=inline,title}}
| campus = शहरी, {{cvt|180|acre}}
| website = {{URL|www.cusat.ac.in}}
| colours = {{color box|#c0ffff}} हल्का हरियर <br />{{color box|darkgray}} धूसर
| affiliations = [[विश्वविद्यालय अनुदान आयोग (भारत)|UGC]], [[राष्ट्रीय मूल्यांकन एवं प्रत्यायन परिषद|NAAC]], [[अखिल भारतीय तकनीकी शिक्षा परिषद|AICTE]], [[भारतीय विश्वविद्यालय संघ|AIU]], ACU, NBA
}}
'''कोचीन विज्ञान आ प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालय''' (Cochin University of Science and Technology), जाहि केँ संक्षेप मे '''कुसैट''' कहल जाइत अछि, [[भारत]]क [[केरल]] राज्यक [[कोच्चि]] मे स्थित एक राज्य सरकारक स्वामित्व वला स्वायत्त विश्वविद्यालय अछि। एकर स्थापना 1971 मे भेल छल। एकर तीन परिसर अछि: दुइ कोच्चि मे (कलमस्सेरी आ एर्नाकुलम) आ एक कोच्चि सँ लगभग 66 कि॰मी॰ दूर आलाप्पुड़ा ज़िलाक कुट्टनाड मे स्थित अछि।
एहि विश्वविद्यालयक स्थापना 1971 मे केरल विधानमंडलक एक अधिनियमक माध्यम सँ 'कोचीन विश्वविद्यालय' क रूप मे कएल गेल छल, जे राज्य मे स्नातकोत्तर शिक्षाक लेल चलाएल गेल एक अभियानक परिणाम छल। फरवरी 1986 मे एकर नाम बदलि कँ 'कोचीन विज्ञान आ प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालय' कएल गेल। एकर मुख्य लक्ष्य सभ मे अनुप्रयुक्त विज्ञान, प्रौद्योगिकी, उद्योग, [[वाणिज्य]], [[प्रबन्धन|प्रबंधन]] आ [[सामाजिक विज्ञान]] मे स्नातक आ स्नातकोत्तर अध्ययन तथा उन्नत अनुसंधान केँ बढ़ावा देनाइ शामिल अछि।<ref name="official">{{cite web |url=http://cusat.ac.in/cusatoverall.PDF |title=Cusat -overall |trans-title=कुसैट -समग्र |access-date=2008-06-23 |archive-date=21 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081221031546/http://cusat.ac.in/cusatoverall.PDF |url-status=dead |language=en}}</ref>
स्नातक आ स्नातकोत्तर दुनू पाठ्यक्रम सभ मे प्रवेश 'सामान्य प्रवेश परीक्षा' क आधार पर होइत अछि। किछु स्नातकोत्तर पाठ्यक्रम सभक लेल 'विभागीय प्रवेश परीक्षा' सेहो आयोजित कएल जाइत अछि। 2019 धरि, विश्वविद्यालय मे अध्ययन आ अनुसंधानक 29 विभाग अछि, जे अभियांत्रिकी, [[विज्ञान]], प्रौद्योगिकी, मानविकी, विधि आ प्रबंधनक विभिन्न विषय सभ मे स्नातक आ स्नातकोत्तर कार्यक्रम प्रदान करैत अछि। विश्वविद्यालयक दुनिया भरिक कई संस्थान सभक सङ्ग शैक्षणिक संबंध आ विनिमय कार्यक्रम अछि।<ref>{{Cite news |date=2023-10-20 |title=Cusat to collaborate with global varsities for research and exchange programmes |trans-title=अनुसंधान आ विनिमय कार्यक्रम सभक लेल वैश्विक विश्वविद्यालय सभक सङ्ग सहयोग करत कुसैट |url=https://www.thehindu.com/news/cities/Kochi/cusat-to-collaborate-with-global-varsities-for-research-and-exchange-programmes/article67442902.ece |access-date= |work=द हिन्दू |language=en-IN |issn=0971-751X}}</ref>
2018 मे कोचीन बैकवाटर्स सँ एकत्र कएल गेल एम्फिपोडक एक नव प्रजातिक नाम विश्वविद्यालयक नाम पर ''विक्टोरियोपिसा कुसैटेन्सिस'' राखल गेल छल।<ref name="auto">{{Cite web |url=http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=1261511 |title=WoRMS - World Register of Marine Species - Victoriopisa cusatensis Ph. Joseph, Abhishek Sharma, P.R. Jayachandran, 2018 |trans-title=WoRMS - विश्व समुद्री प्रजाति रजिस्टर - विक्टोरियोपिसा कुसैटेन्सिस पीएच. जोसेफ, अभिषेक शर्मा, पी.आर. जयचंद्रन, 2018 |website=marinespecies.org |language=en |access-date=2018-07-25}}</ref>
विश्वविद्यालयक आदर्श वाक्य ''तेजस्वि नावधीतमस्तु'' अछि, जे [[वेद|वेद सभ]] सँ लेल गेल अछि। एकर अर्थ अछि "हमर अर्जित ज्ञान हमरा दुनू गोटे केँ प्रकाशित करए आ अपन समग्रता मे ब्रह्मांड मे व्याप्त हुए।"<ref name="Motto">{{cite web |url=https://www.cusat.ac.in/about#vision |title=Vision and Mission |trans-title=दृष्टिकोण आ मिशन |access-date=7 September 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.cusat.ac.in/about |title=The University: About CUSAT |trans-title=विश्वविद्यालय: कुसैट क विषय मे |access-date=26 September 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090619092942/https://www.cusat.ac.in/about |archive-date=19 June 2009 |url-status=dead |language=en}}</ref>
== परिसर ==
विश्वविद्यालयक तीन परिसर अछि: दुइ [[कोच्चि]] मे अछि, आ एक [[केरल]] राज्य मे कोच्चि सँ लगभग 65 किमी दक्षिण मे आलप्पुषा ज़िलाक कुट्टनाडक पुलिनकुन्नू मे स्थित अछि।<ref name=":0">{{Cite web|url=https://cusat.ac.in/campus-life|title=Campus Life|website=कोचीन यूनिवर्सिटी ऑफ़ साइंस एंड टेक्नोलॉजी|language=en|trans-title=परिसर जीवन|access-date=2025-04-26}}</ref>
=== मुख्य परिसर ===
मुख्य परिसर दक्षिण कलमस्सेरी मे राष्ट्रीय राजमार्ग 47 सँ 1.5 कि॰मी॰ दूर स्थित अछि। 180 एकड़क एहि परिसर मे स्कूल ऑफ इंजीनियरिंग, कुंजाली मराक्कर स्कूल ऑफ मरीन इंजीनियरिंग, स्कूल ऑफ मैनेजमेंट स्टडीज़, विभिन्न विज्ञान विभाग आ स्कूल ऑफ लीगल स्टडीज़ शामिल अछि।
=== लेकसाइड परिसर ===
लेकसाइड परिसर मुख्य परिसर सँ लगभग 12 कि॰मी॰ दूर, कोचीन शहर मे फ़ाइन आर्ट्स एवेन्यू पर मुहानाक तट पर स्थित अछि। एहि मे स्कूल ऑफ मरीन साइंसेज, स्कूल ऑफ इंडस्ट्रियल फिशरीज, भौतिक समुद्र विज्ञान विभाग, वायुमंडलीय विज्ञान विभाग, रासायनिक समुद्र विज्ञान विभाग, समुद्री जीव विज्ञान, सूक्ष्म जीव विज्ञान व जैव रसायन विज्ञान विभाग आ समुद्री भूविज्ञान व भूभौतिकी विभाग शामिल अछि।
स्कूल ऑफ मरीन साइंसेज़क पुस्तकालय एशियाक सबसँ पैघ समुद्री विज्ञान पुस्तकालय सभ मे सँ एक अछि। तटीय जलक अध्ययनक लेल एहि स्कूल लग एक शोध पोत सेहो अछि, आ एकर भारत व विदेशक अन्य विश्वविद्यालय सभ आ शोध संस्थान सभक सङ्ग शैक्षणिक संपर्क सेहो अछि।<ref>{{Cite web|url=http://www.newsexperts.in/marine-science-niigata-university-co-operate-cusat/|title=Marine Science: Niigata University to Co-operate with Cusat|date=2 December 2017|website=न्यूज़ एक्सपर्ट्स|language=en-US|trans-title=समुद्री विज्ञान: निगाटा विश्वविद्यालय कुसैटक सङ्ग सहयोग करत|access-date=2019-02-21}}</ref>
=== पुलिनकुन्नू परिसर ===
आलप्पुषा ज़िलाक कुट्टनाड मे स्थित पुलिनकुन्नू परिसर मुख्य परिसर सँ 65 कि॰मी॰ दूर अछि। एतय 'कोचीन यूनिवर्सिटी कॉलेज ऑफ इंजीनियरिंग, कुट्टनाड' स्थित अछि।<ref name=":0" />
== संकाय ==
कोचीन विज्ञान आ प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालय केँ नौ संकाय सभ मे विभाजित कएल गेल अछि:<ref>{{Cite web |title=Cochin University of Science and Technology |url=https://cusat.ac.in/academics.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317193526/https://cusat.ac.in/academics.php |archive-date=2025-03-17 |access-date=2025-04-26 |website=cusat.ac.in |language=en}}</ref>
[[File:Sign Board In University showing different trades.jpg|thumb|right|विश्वविद्यालय मे विभिन्न विभाग सभ केँ दर्शाबय वला साइनबोर्ड।]]
* [[विज्ञान]]
* प्रौद्योगिकी
* इंजीनियरिंग
* पर्यावरण अध्ययन
* मानविकी
* [[कानून|विधि]]
* समुद्री विज्ञान
* चिकित्सा विज्ञान आ प्रौद्योगिकी
* सामाजिक विज्ञान
=== विज्ञान संकाय ===
==== भौतिकी विभाग ====
कोचीन विज्ञान आ प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालयक भौतिकी विभागक स्थापना 1963 मे केरल विश्वविद्यालयक एर्नाकुलम केंद्रक भौतिकी विभागक रूप मे प्रो॰ के॰ वेंकटेश्वरलू द्वारा कएल गेल छल। ई आब एक उत्कृष्टता केंद्र अछि, जे प्रायोगिक आ सैद्धांतिक भौतिकी दुनू मे शिक्षण आ अनुसंधान मे अपन योगदानक लेल भारत आ विदेश मे काफी प्रसिद्ध अछि। एकर अध्ययन आ रुचिक क्षेत्र सभ मे नैनोविज्ञान आ प्रौद्योगिकी, ऑप्टोइलेक्ट्रॉनिक उपकरण, क्वांटम कंप्यूटिंग, सेमीकंडक्टर उपकरण, सौर सेल, होलोग्राफिक सामग्री, उच्च घनत्व वला स्टोरेज बैटरी, एस्ट्रोबायोलॉजी आ क्वांटम ऑप्टिक्स शामिल अछि। एकर शोध कार्य सभ केँ यू॰जी॰सी॰, ए॰आई॰सी॰टी॰ई॰, आयुका, विज्ञान एवं प्रौद्योगिकी विभाग, डीआरडीओ, सी॰एसआई॰आर॰, आई॰यू॰एसी॰, परमाणु ऊर्जा विभाग आ के॰एस॰सी॰एस॰टी॰ई॰ सन एजेंसी सभ द्वारा प्रायोजित कएल जाइत अछि। विभाग लग उपकरण सभक एक विस्तृत श्रृंखला अछि, जाहि केँ मामूली शुल्क पर बाहरी उपयोगकर्ता सभक लेल सेहो उपलब्ध कराएल जाइत अछि।
ई विभाग एम॰एससी॰, एम॰फिल॰ आ पीएच॰डी॰ क डिग्रीक लेल स्नातकोत्तर कार्यक्रम प्रदान करैत अछि।
भौतिकी विभाग, आयुका रिसोर्स सेंटर, कुसैट आ एडुमित्रा इंटेलेक्चुअल सर्विसेजक सहयोग सँ भौतिकी मे एक विज्ञान जागरूकता कार्यक्रम<ref>{{cite web|title=Physics - scope and awareness for school students|url=http://ibnlive.in.com/news/physicsacope-and-awareness-workshop-at-cusat/238251-60-122.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104170924/http://ibnlive.in.com/news/physicsacope-and-awareness-workshop-at-cusat/238251-60-122.html|url-status=dead|archive-date=2012-11-04}}</ref><ref>{{cite news|title=Physics: Scope and Awareness|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/workshop-for-physics-students/article703979.ece|newspaper=The Hindu|date=6 February 2010}} {{Dead link|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> आ राष्ट्रीय अंतरिक्ष ओलंपियाड<ref>{{cite news|title=Cusat to host National Space Olympiad|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/cusat-to-host-national-space-olympiad/article5589041.ece|newspaper=The Hindu|date=18 January 2014}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/National-SPACE-Olympiad-at-Cusat-on-February-8/2014/01/16/article2001860.ece|archive-url=https://web.archive.org/web/20141221113310/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/National-SPACE-Olympiad-at-Cusat-on-February-8/2014/01/16/article2001860.ece|url-status=dead|archive-date=21 December 2014|title=National Space Olympiad at CUSAT}}</ref><ref>{{cite web|title=National Space Olympiad 2014|url=http://education.mathrubhumi.com/php/news_events_details.php?nid=33023|access-date=30 October 2014|archive-date=30 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141030115654/http://education.mathrubhumi.com/php/news_events_details.php?nid=33023|url-status=dead}}</ref> आयोजित करैत अछि।
=== प्रौद्योगिकी संकाय ===
==== इलेक्ट्रॉनिक्स विभाग ====
इलेक्ट्रॉनिक्स विभागक स्थापना 1975 मे भेल छल। एकर अनुसंधान क्षेत्र सभ मे माइक्रोवेव इलेक्ट्रॉनिक्स, माइक्रोप्रोसेसर, पानिक नीचाँ ध्वनिकी, महासागर इलेक्ट्रॉनिक्स, माइक्रोवेव प्रसार एंटेना, माइक्रोवेव इमेज प्रोसेसिंग, पैटर्न रिकग्निशन, सिग्नल प्रोसेसिंग मे माइक्रोप्रोसेसर अनुप्रयोग आ डिस्प्ले डिवाइस शामिल अछि। एकर शोध कार्य सभ केँ डी॰एस॰टी॰, इसरो, ए॰आई॰सी॰टी॰ई॰, डी॰ओई॰, डी॰आर॰डी॰ओ॰, एम॰ओ॰डी॰ आ राज्य सरकार सहित बाहरी एजेंसी सभ द्वारा प्रायोजित कएल जाइत अछि। विभागक डेल्फ़्ट विश्वविद्यालय (नीदरलैंड), पोलारिज़वन कॉर्पोरेशन (मलेशिया), केंट विश्वविद्यालय (यू॰के॰) आ सरे विश्वविद्यालय (यू॰के॰) क सङ्ग अंतर्राष्ट्रीय सहयोग अछि।<ref name="DOE CUSAT">{{cite news|url=http://cusat.ac.in/02Academic/01Departments/Electronics| title=Department of Electronics| access-date=5 January 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20120513215709/http://cusat.ac.in/02Academic/01Departments/Electronics| archive-date=13 May 2012| url-status=dead}}</ref>
ई विभाग माइक्रोवेव आ रडार इलेक्ट्रॉनिक्स तथा डिजिटल इलेक्ट्रॉनिक्स मे विशेषज्ञताक सङ्ग एम॰एससी॰, एम॰टेक॰ आ पीएच॰डी॰ क डिग्रीक लेल स्नातकोत्तर कार्यक्रम प्रदान करैत अछि।
विभाग द्विवार्षिक आयोजन सभक रूप मे दूटा राष्ट्रीय संगोष्ठी आयोजित करैत अछि: एंटेना आ प्रसार पर राष्ट्रीय संगोष्ठी,<ref name="APSYM">{{cite news |url=http://www.doe.cusat.edu/apsym/ | title=APSYM-Antennas and propagation Symposium | access-date=5 January 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111103174648/http://www.doe.cusat.edu/apsym/ | archive-date=3 November 2011 | url-status=dead }}</ref> आ महासागर इलेक्ट्रॉनिक्स पर संगोष्ठी।<ref name="SYMPOL">{{cite news |url=http://sympol.cusat.ac.in/index.html | title=SYMPOL – International Symposium on Ocean Electronics | access-date=5 January 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100103093538/http://sympol.cusat.ac.in/index.html | archive-date=3 January 2010 | url-status=dead }}</ref>
==== इंस्ट्रुमेंटेशन विभाग ====
इंस्ट्रुमेंटेशन विभागक स्थापना 1995 मे यूनिवर्सिटी साइंस इंस्ट्रुमेंटेशन सेंटरक विस्तारक रूप मे कएल गेल छल, जे विश्वविद्यालयक विज्ञान आ प्रौद्योगिकी विभाग सभ तथा बाहरी संगठन सभ केँ डिजाइन आ निर्माण, ग्लास ब्लोइंग आ बढ़ईगीरी सहित इंस्ट्रुमेंटेशन सेवा प्रदान करैत अछि। एक अकादमिक विभागक रूप मे, आब एहि मे इंस्ट्रुमेंटेशन आ एप्लाइड भौतिकीक क्षेत्र मे शोध कार्यक्रम अछि, जाहि केँ डी॰एस॰टी॰, परमाणु ऊर्जा विभाग, यू॰जी॰सी॰, ए॰आई॰सी॰टी॰ई॰, के॰एस॰सी॰एस॰टी॰ई॰ आ टी॰डब्ल्यू॰ए॰एस॰ सन बाहरी फंडिंग एजेंसी सभ द्वारा प्रायोजित कएल जाइत अछि। ई शिक्षण, अनुसंधान, अंशांकन आ औद्योगिक अनुप्रयोग सभक लेल प्रायोगिक प्रणाली सभक डिजाइन आ निर्माणक लेल परामर्श सेहो प्रदान करैत अछि।<ref>{{cite web|url=http://din.cusat.ac.in/about-us/|title=Department Of Instrumentation, CUSAT|access-date=2 अगस्त 2026|archive-date=28 जुलाई 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260728172822/https://din.cusat.ac.in/about-us|url-status=dead}}</ref> ई विभाग इंस्ट्रुमेंटेशन टेक्नोलॉजी मे चारि वर्षीय बी॰टेक॰ पाठ्यक्रम, इंस्ट्रुमेंटेशन टेक्नोलॉजी मे दुइ वर्षीय एम॰टेक॰ पाठ्यक्रम आ इंस्ट्रुमेंटेशन मे दुइ वर्षीय एम॰एससी॰ पाठ्यक्रम प्रदान करैत अछि।<ref>{{cite web|url=http://din.cusat.ac.in/courses/|date=4 December 2019|title=Academic programs at Department of Instrumentation}}{{Dead link|date=अगस्त 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>
इंस्ट्रुमेंटेशन विभागक प्रोफेसर के॰एन॰ मधुसूदनन केँ 25 अप्रैल 2019 केँ राज्यपाल पी॰ सदाशिवम द्वारा कुसैटक कुलपति नियुक्त कएल गेल छल।<ref>{{cite web|url=https://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/apr/25/k-n-madhusoodhanan-appointed-cusat-vc-1968709.html|date= 25 April 2019|title=K N Madhusoodhanan appointed Cusat VC}}</ref>
==== पॉलिमर विज्ञान आ रबर प्रौद्योगिकी विभाग ====
1971 मे स्थापित पॉलिमर विज्ञान आ रबर प्रौद्योगिकी विभाग, पॉलिमर विज्ञान आ इंजीनियरिंग मे शिक्षा आ अनुसंधानक क्षेत्र मे अग्रणी अछि। एकर बी॰टेक॰ कार्यक्रम 1972 मे रबर रिसर्च इंस्टीट्यूट ऑफ इंडियाक सहयोग सँ शुरू भेल छल। एकरा नुफ़िक (नीदरलैंड), वॉक्सवैगन फाउंडेशन (जर्मनी), मानव संसाधन विकास मंत्रालय, ए॰आई॰सी॰टी॰ई॰, डी॰आर॰डी॰ओ॰, डी॰एस॰टी॰ आ यू॰जी॰सी॰ सन एजेंसी सभ द्वारा वित्त पोषित कएल जाइत अछि।
==== शिप टेक्नोलॉजी विभाग ====
शिप टेक्नोलॉजी विभागक स्थापना 1974 मे भेल छल आ ई भारत मे नेवल आर्किटेक्चर शिक्षाक क्षेत्र मे अग्रणी सभ मे सँ एक अछि। नेवल आर्किटेक्चर आ शिप बिल्डिंग मे एकर बी॰टेक॰ कार्यक्रम 1975 मे शुरू भेल छल। नेवल आर्किटेक्चर कार्यक्रम जर्मनीक रोस्टॉक विश्वविद्यालयक सहयोग सँ चलाएल जाइत अछि, आ एकर स्नातक सभक जहाज निर्माण उद्योग, जहाज वर्गीकरण सोसाइटी सभ, अनुसंधान व विकास संगठन सभ आ [[भारतीय नौसेना]] मे काफी मांग रहैत अछि। पोत परिवहन मंत्रालय (भारत सरकार) एम॰ओ॰टी॰ प्रमाणपत्र परीक्षाक लेल बी॰टेक॰ पाठ्यक्रम केँ मंजूरी देलक अछि, आ भारतीय नौसेना एहि विभाग केँ अपन अधिकारी सभक उच्च शिक्षाक लेल एक केंद्रक रूप मे मान्यता देलक अछि।
विभाग मे नेवल आर्किटेक्चरक छात्र सभक सोसायटी एक वार्षिक तकनीकी पत्रिका 'शिप्सटेक्निक' प्रकाशित करैत अछि।
==== इंटरनेशनल स्कूल ऑफ फोटोनिक्स ====
इंटरनेशनल स्कूल ऑफ फोटोनिक्सक स्थापना 1995 मे भेल छल। अनुसंधान गतिविधि सभ मे विभिन्न लेजर प्रणाली सभ आ लेजर घटक सभक डिजाइन व निर्माण, फोटोथर्मल, फोटोएकॉस्टिक आ संबंधित तकनीक सभक उपयोग कए कँ विभिन्न सामग्री सभ मे गैर-रेखीय घटना सभक जांच, लेजर-प्रेरित प्लाज्मा पर समय आ स्थान-संकल्पित अध्ययन, फाइबर-ऑप्टिक सेंसरक डिजाइन व लक्षण वर्णन, पॉलिमर फाइबरक निर्माण, फोटोनिक सामग्री सभक तैयारी आ फोटोनिक्स सिद्धांत पर अध्ययन शामिल अछि। एकरा डी॰एस॰टी॰, ए॰आई॰सी॰टी॰ई॰ आ यू॰जी॰सी॰ सन फंडिंग एजेंसी सभ द्वारा प्रायोजित कएल जाइत अछि।<ref>{{Cite web|url=http://photonics.cusat.ac.in/|title=International School of Photonics CUSAT|website=International School of Photonics|language=en-US|access-date=2016-09-29}}</ref> विश्वविद्यालय अनुदान आयोग मार्च 2002 मे कोचीन विज्ञान आ प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालय केँ "लेजर आ ऑप्टोइलेक्ट्रॉनिक्स विज्ञानक क्षेत्र मे उत्कृष्टताक क्षमता वला विश्वविद्यालय" क रूप मे नामित केलक, आ 5 करोड़ रुपैयाक अनुदान प्रदान केलक, जकर उपयोग लेजर आ ऑप्टोइलेक्ट्रॉनिक्स विज्ञान मे उत्कृष्टता केंद्र स्थापित करबाक लेल कएल गेल छल। बाद मे एहि केंद्रक इंटरनेशनल स्कूल ऑफ फोटोनिक्स मे विलय भ गेल।
ई विभाग एम॰टेक॰ आ पीएच॰डी॰ क डिग्रीक लेल स्नातकोत्तर कार्यक्रम प्रदान करैत अछि।
==== कंप्यूटर एप्लीकेशन विभाग ====
कंप्यूटर एप्लीकेशन विभागक स्थापना 1994 मे भेल छल। ई यू॰जी॰सी॰ आ इलेक्ट्रॉनिक्स आ आईटी विभाग, [[भारत सरकार]] क वित्तीय सहयोग सँ एम॰सी॰ए॰ कार्यक्रम प्रदान करैत अछि। अनुसंधान क्षेत्र सभ मे सूचना सुरक्षा, सिमुलेशन आ मॉडलिंग, क्रिप्टोग्राफी आ कोडिंग सिद्धांत, भाषा कंप्यूटिंग, एल्गोरिदम, पैटर्न रिकग्निशन, वेब माइनिंग, ग्राफ थ्योरीक अनुप्रयोग, इमेज प्रोसेसिंग, डेटा माइनिंग, नेटवर्किंग आ सॉफ्टवेयर इंजीनियरिंग शामिल अछि।<ref>{{Cite web|title=Department of Computer Application|url=http://dca.cusat.ac.in}}</ref> ई विभाग 2016 सँ सॉफ्ट कंप्यूटिंग मे विशेषज्ञताक सङ्ग एम॰एससी॰ कंप्यूटर साइंस सेहो प्रदान करैत अछि। एकर उद्देश्य छात्र सभ केँ सॉफ्ट कंप्यूटिंग मे सैद्धांतिक आ व्यावहारिक दुनू तरहक मजबूत नींवक सङ्ग तैयार करनाइ अछि। पाठ्यक्रम मे मशीन लर्निंग, नेचुरल लैंग्वेज प्रोसेसिंग, कृत्रिम बुद्धिमत्ता, बिग डेटा एनालिटिक्स आदि सन वर्तमान तकनीक सभक समावेश शामिल अछि।
==== कंप्यूटर विज्ञान विभाग ====
कंप्यूटर विज्ञान विभाग सूचना प्रणाली मे अकादमिक कार्यक्रम सभ पर ध्यान केंद्रित करैत अछि, मुदा एकर अंतर्गत हाई-स्पीड कंप्यूटिंग, मानव-कंप्यूटर इंटरैक्शन, सूचना सुरक्षा, नेटवर्क एम्बेडेड सिस्टम, प्राकृतिक भाषा प्रसंस्करण, सॉफ्टवेयर इंजीनियरिंग आ वी॰एल॰एस॰आई॰ पर शोध सेहो शामिल अछि। ई विश्वविद्यालयक कंप्यूटर केंद्र आ कुसैट इंट्रानेटक स्थापना मे सहायक छल।
ई विभाग एम॰टेक॰, एम॰टेक॰ आ एम॰टेक॰, एम॰एससी॰ कंप्यूटर साइंस तथा पीएच॰डी॰ क डिग्रीक लेल स्नातकोत्तर कार्यक्रम प्रदान करैत अछि।
अनुसंधान प्रयोगशाला सभ मे शामिल अछि:
1. आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस आ कंप्यूटर विजन लेबोरेटरी
2. बायोइनफॉरमैटिक्स लेबोरेटरी
3. साइबर फिजिकल सिस्टम्स लेबोरेटरी
4. नेचुरल लैंग्वेज प्रोसेसिंग लेबोरेटरी
5. सॉफ्टवेयर इंजीनियरिंग लेबोरेटरी
=== इंजीनियरिंग संकाय ===
==== स्कूल ऑफ इंजीनियरिंग, त्रिक्काकरा ====
स्कूल ऑफ इंजीनियरिंगक स्थापना 1979 मे [[कोच्चि]] आ ओकर आसपास काज करय वला इंजीनियर सभक लेल इंजीनियरिंगक प्रमुख विषय सभ (सिविल, मैकेनिकल, इलेक्ट्रिकल आ केमिकल इंजीनियरिंग) मे अंशकालिक एम॰टेक॰ कार्यक्रम पेश करबाक लेल कएल गेल छल। 1995 मे स्कूल सिविल इंजीनियरिंग, मैकेनिकल इंजीनियरिंग, इलेक्ट्रॉनिक्स आ संचार इंजीनियरिंग, कंप्यूटर विज्ञान आ इंजीनियरिंग आ सूचना प्रौद्योगिकी मे बी॰टेक॰ कार्यक्रम शुरू केलक। 1996 मे सेफ्टी एंड फायर इंजीनियरिंग आ 2003 मे इलेक्ट्रिकल एंड इलेक्ट्रॉनिक्स इंजीनियरिंग केँ जोड़ल गेल।
1981 मे स्कूल पीएच॰डी॰ कार्यक्रम सेहो जोड़लक। 2019 धरि, स्कूल 53 पीएच॰डी॰ तैयार केने छल आ 250 सँ अधिक उम्मीदवार शोध छात्र सभक रूप मे पंजीकृत छल। अनुसंधान गतिविधि सभक लेल बाहरी वित्तपोषण डी॰एस॰टी॰, केंद्रीय जल आयोग, इसरो, ए॰आई॰सी॰टी॰ई॰, कॉयर बोर्ड आ केरल राज्य कॉयर निगम सन एजेंसी सभ द्वारा प्रदान कएल जाइत अछि।
स्कूल द्वारा पेश कएल जाए वला बी॰टेक॰ कार्यक्रम टियर-I प्रणालीक तहत राष्ट्रीय प्रत्यायन बोर्ड द्वारा मान्यता प्राप्त अछि।<ref>{{Cite web|url=http://www.cusat.ac.in/view_news.php?id=1294|title=Cochin University of Science and Technology-News|website=cusat.ac.in|access-date=2016-09-28|archive-date=12 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160812232930/http://www.cusat.ac.in/view_news.php?id=1294|url-status=dead}}</ref> राष्ट्रीय प्रत्यायन बोर्ड वाशिंगटन एकॉर्डक एक स्थायी हस्ताक्षरकर्ता अछि जे कई देश सभ मे इंजीनियरिंग स्नातक डिग्रीक लेल मानक निर्धारित करैत अछि।
'''स्नातक बी॰टेक॰ पाठ्यक्रम''' (कोष्ठक मे छात्र सभक प्रवेश संख्या)<ref name=":1">{{Cite web |title=Academic Admission CUSAT |url=https://admissions.cusat.ac.in/?tag=ug_course |archive-url=https://web.archive.org/web/20250406021538/https://admissions.cusat.ac.in/?tag=ug_course |archive-date=2025-04-06 |access-date=2025-04-26 |website=admissions.cusat.ac.in |language=en}}</ref>
* सिविल इंजीनियरिंग (90)
* कंप्यूटर विज्ञान आ इंजीनियरिंग (90)
* इलेक्ट्रिकल आ इलेक्ट्रॉनिक्स इंजीनियरिंग (60)
* इलेक्ट्रॉनिक्स आ संचार इंजीनियरिंग (90)
* सूचना प्रौद्योगिकी (90)
* मैकेनिकल इंजीनियरिंग (90)
* सेफ्टी आ फायर इंजीनियरिंग (60)
[[File:Software engineering block.jpg|thumb|259x259px|सॉफ्टवेयर इंजीनियरिंग ब्लॉक]]
'''स्नातकोत्तर एम॰टेक॰ पाठ्यक्रम'''<ref>{{Cite web |title=Academic Admission CUSAT |url=https://admissions.cusat.ac.in/?tag=pgeng_course |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401032640/https://admissions.cusat.ac.in/?tag=pgeng_course |archive-date=2025-04-01 |access-date=2025-04-26 |website=admissions.cusat.ac.in |language=en}}</ref>
'''पूर्णकालिक'''
* सूचना प्रौद्योगिकी (18)
* कंप्यूटर विज्ञान आ इंजीनियरिंग (18)
* सिविल इंजीनियरिंग (18)
* मैकेनिकल इंजीनियरिंग (18)
* इलेक्ट्रॉनिक्स आ संचार इंजीनियरिंग (18)
'''अंशकालिक'''
* सिविल इंजीनियरिंग (18)
* मैकेनिकल इंजीनियरिंग (18)
* केमिकल इंजीनियरिंग (18)
* इलेक्ट्रिकल इंजीनियरिंग (18)
उपरोक्त सभ क्षेत्र सभ मे '''पीएच॰डी॰ कार्यक्रम''' उपलब्ध अछि।
==== कुंजलि मरक्कर स्कूल ऑफ मरीन इंजीनियरिंग ====
कुंजलि मरक्कर स्कूल ऑफ मरीन इंजीनियरिंग मरीन इंजीनियरिंग मे बी॰टेक॰ कार्यक्रम प्रदान करैत अछि। ई एक पूर्णकालिक अनिवार्य आवासीय कार्यक्रम अछि। कक्षा सभक लेल छात्र मर्चेंट नेवी कैडेटक वर्दी पहिरैत छथि। कैडेट सभक लेल शारीरिक प्रशिक्षण अनिवार्य अछि।
बी॰टेक॰ मरीन इंजीनियरिंगक लेल प्रति वर्ष 80 छात्र सभक प्रवेश होइत अछि। 2014 मे, मरीन इंजीनियरिंग मे एक पूर्णकालिक दुइ-वर्षीय एम॰टेक॰ कार्यक्रम (80 छात्र) सेहो जोड़ल गेल छल।<ref>{{Cite web|url=http://kmsme.cusat.ac.in/|title=Kunjali Marakkar School of Marine Engineering|website=kmsme.cusat.ac.in|access-date=2016-09-28}}</ref> ई स्कूल नौवहन महानिदेशालय द्वारा आयोजित प्रतियोगी परीक्षा सभक तैयारी करय वला छात्र सभक लेल इंजन रूम सिम्युलेटर मे अल्पकालिक पाठ्यक्रम सेहो प्रदान करैत अछि।
==== कोचीन यूनिवर्सिटी कॉलेज ऑफ इंजीनियरिंग, कुट्टनाड ====
कोचीन यूनिवर्सिटी कॉलेज ऑफ इंजीनियरिंग, कुट्टनाडक स्थापना 1999 मे भेल छल आ ई कोचीन विज्ञान आ प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालयक स्वामित्व मे अछि। ई त्रिक्काकराक मुख्य परिसर सँ लगभग 75 किमी दूर पुलिनकुन्नू, कुट्टनाड मे 42 एकड़क परिसर मे स्थित अछि। ई कुसैटक एकमात्र परिसर अछि जे एर्नाकुलम जिलाक बाहर स्थित अछि। बी॰टेक॰ कार्यक्रम निम्नलिखित विषय सभ मे प्रदान कएल जाइत अछि:<ref name=":1" />
* कंप्यूटर विज्ञान आ इंजीनियरिंग
* इलेक्ट्रिकल आ इलेक्ट्रॉनिक्स इंजीनियरिंग
* इलेक्ट्रॉनिक्स आ संचार इंजीनियरिंग
* सूचना प्रौद्योगिकी
* मैकेनिकल इंजीनियरिंग
* सिविल इंजीनियरिंग
* कंप्यूटर एप्लीकेशन
=== पर्यावरण अध्ययन संकाय ===
==== पर्यावरण अध्ययन स्कूल ====
पर्यावरण संरक्षण आ सतत विकास केँ समर्पित उच्च शिक्षाक ई केंद्र, पर्यावरण अध्ययन स्कूल, 1983 मे स्थापित कएल गेल छल। एहि स्कूल केँ विज्ञान आ प्रौद्योगिकी विभाग आ विश्वविद्यालय अनुदान आयोग सँ प्राप्त अनुदान द्वारा वित्त पोषित कएल जाइत अछि।
पर्यावरण अध्ययन स्कूल सँ जुड़ल 'जलीय पशु स्वास्थ्यक लेल राष्ट्रीय केंद्र', जैव प्रौद्योगिकी मे मानव संसाधन विकास मे अपन नेटवर्क कार्यक्रमक तहत भारत सरकारक जैव प्रौद्योगिकी विभाग द्वारा प्रायोजित दुइ वर्षीय एम॰टेक॰ कार्यक्रम आयोजित करैत अछि।
पर्यावरण प्रौद्योगिकी मे एम॰एससी॰ दुइ विषय सभ मे विशेषज्ञताक सङ्ग पेश कएल जाइत अछि:
स्ट्रीम 1: पर्यावरण इंजीनियरिंग
स्ट्रीम 2: पर्यावरण जैव प्रौद्योगिकी
डॉक्टरेट कार्यक्रम एहि क्षेत्र सभ मे पेश कएल जाइत अछि: पर्यावरण जीव विज्ञान, पर्यावरण रसायन विज्ञान, पर्यावरण फोटोकैटलिसिस आ सोनोफोटोकैटलिसिस, पर्यावरण सूक्ष्म जीव विज्ञान, पर्यावरण प्रबंधन, पर्यावरण विष विज्ञान, पर्यावरण जैव प्रौद्योगिकी, पर्यावरण इंजीनियरिंग आ रिमोट सेंसिंग।
ई स्कूल विश्वविद्यालय आ कॉलेजक शिक्षक सभक लेल यू॰जी॰सी॰ प्रायोजित रिफ्रेशर कोर्स आयोजित करैत अछि, आ जलवायु लचीलापन, पर्यावरण सर्वेक्षण, प्रदूषण निगरानी, जल गुणवत्ता प्रबंधन, जल उपचार, रोग निदान आ जलीय कृषि प्रणाली सभक प्रबंधन, आ पर्यावरणीय प्रभाव आकलन मे परामर्श सेवा प्रदान करैत अछि। स्कूल कोच्चि शहरक मेट्रो रेल प्रोजेक्टक लेल पर्यावरणीय प्रभाव आकलन मे सेहो भाग लेलक छल।
=== मानविकी संकाय ===
==== हिंदी विभाग ====
1963 मे स्थापित हिंदी विभाग, विश्वविद्यालयक सबसँ पुरान विभाग सभ मे सँ एक अछि। ई मूल रूप सँ केरल विश्वविद्यालयक हिस्सा छल, मुदा 1971 मे कोचीन विश्वविद्यालय मे आबि गेल। ई दक्षिण भारतक एकमात्र विभाग अछि जाहि केँ हिंदी मे यू॰जी॰सी॰ द्वारा समर्थित विभाग अनुसंधान सहायता आ विभाग विशेष सहायता कार्यक्रम प्राप्त अछि।
[[File:DEPARTMENT OF HINDI.jpg|thumb|right|हिंदी विभाग]]
विभागक शोध मे प्राचीन आ आधुनिक कविता, कथा साहित्य, नाटक आ रंगमंच अध्ययन, आलोचना, व्याकरण, भाषा विज्ञान, भाषा सभ आ साहित्यक तुलनात्मक अध्ययन, लोक साहित्य, अनुवाद आ कंप्यूटर-सहायता प्राप्त भाषा शिक्षण सन क्षेत्र शामिल अछि।
अध्ययन आ शोधक कार्यक्रम:
* एम॰ए॰ हिंदी भाषा आ साहित्य
* एम॰फिल॰ अनुवाद आ कार्यात्मक हिंदी मे पीजी डिप्लोमा
* पीएच॰डी॰
* हिंदी मे कंप्यूटर आधारित प्रशिक्षण आ शिक्षण मे शॉर्ट टर्म कोर्स
==== अंग्रेजी आ विदेशी भाषा विभाग ====
अंग्रेजी आ विदेशी भाषा विभाग केँ शुरुआत मे 1976 मे विदेशी भाषा विभागक रूप मे स्थापित कएल गेल छल। विभागक मुख्य ध्यान अंग्रेजी, फ्रेंच, जर्मन, इतालवी, जापानी आ रूसी सहित भाषा सभक शिक्षण पर अछि। 2012 मे [[अंग्रेजी भाषा]] शिक्षणक विशेष महत्व केँ दर्शाबय लेल विभागक नाम बदलि कँ अंग्रेजी आ विदेशी भाषा विभाग कएल गेल।
=== विधि संकाय ===
==== स्कूल ऑफ लीगल स्टडीज ====
स्कूल ऑफ लीगल स्टडीजक स्थापना शुरुआत मे 1962 मे केरल विश्वविद्यालयक कानूनक स्नातकोत्तर विभागक रूप मे कएल गेल छल। विभागक पहिल अध्यक्ष दिवंगत डॉ॰ ए॰टी॰ मार्कोस छलाह, जे अंतरराष्ट्रीय स्तर पर प्रतिष्ठित न्यायविद, भारतीय कानून संस्थानक संस्थापक निदेशक आ अंतर्राष्ट्रीय प्रशासनिक न्यायाधिकरण मे उप न्यायाधीश छलाह।
ई स्कूल मानव संसाधन विकास मंत्रालय क मदद सँ दुर्लभ पुस्तक आ पत्रिका सभ सँ युक्त एक बौद्धिक संपदा अधिकार रिपॉजिटरीक रखरखाव करैत अछि। संयुक्त राष्ट्रक एक घटक एजेंसी, विश्व बौद्धिक संपदा संगठन एहि रिपॉजिटरी केँ अपन प्रमुख प्रकाशन दान केलक अछि। [[मानव संसाधन विकास मंत्रालय]] बौद्धिक संपदा अध्ययनक लेल एक चेयर केँ सेहो मंजूरी देलक अछि।
मानवाधिकार सभ मे अंतःविषय अनुसंधान केँ प्रोत्साहित करबाक लेल स्कूल मे दिवंगत न्यायमूर्ति वी॰आर॰ कृष्ण अय्यरक नाम पर एक मानवाधिकार चेयरक स्थापना कएल गेल अछि।
ई स्कूल 3-वर्षीय एलएल॰बी॰ कार्यक्रम, 5-वर्षीय बी॰बी॰ए॰, एलएल॰बी॰ (ऑनर्स) कार्यक्रम, आ बी॰कॉम॰ एलएल॰बी॰ (ऑनर्स) कार्यक्रम प्रदान करैत अछि।<ref name=":1" />
=== बौद्धिक संपदा अधिकार अध्ययनक लेल अंतर-विश्वविद्यालय केंद्र ===
कोचीन विज्ञान आ प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालयक स्कूल ऑफ लीगल स्टडीज मे 2003 मे स्थापित आईपीआर अध्ययन केंद्र केँ 2009 मे बौद्धिक संपदा अधिकार सभक क्षेत्र मे बहु-विषयक शिक्षण आ अनुसंधान केँ प्रोत्साहित करबाक लेल एक अंतर-विश्वविद्यालय केंद्र मे बदलि देल गेल। ई केरल सरकार द्वारा स्थापित कुसैट मे एक स्वायत्त केंद्र अछि जाहि केँ एक शोध केंद्र आ संसाधन केंद्रक रूप मे परिकल्पित कएल गेल अछि जे केरल आ बाहरक विभिन्न विश्वविद्यालय सभक शोधकर्ता सभक बीच बातचीतक सुविधा प्रदान करैत अछि। ई शिक्षा विभाग, केरल सरकार द्वारा कल्पित आ कार्यान्वित अंतर-विश्वविद्यालय केंद्र सभ मे सँ एक अछि।
आईपीआर अध्ययन केंद्रक स्थापना मूल रूप सँ डॉ॰ के॰एन॰ चंद्रशेखरन पिल्लई, डीन, विधि संकाय केँ निदेशक आ डॉ॰ एन॰एस॰ गोपालकृष्णन केँ समन्वयक बना कँ कएल गेल छल। एहि केंद्र केँ मानव संसाधन विकास मंत्रालय, भारत सरकारक सेहो समर्थन प्राप्त अछि, जे 2003 मे कुसैट मे बौद्धिक संपदा अधिकार सभ पर एक चेयर स्थापित केने छल।
ई केंद्र विभिन्न विषय सभ जहिना कानून, अर्थशास्त्र, राजनीति विज्ञान, इतिहास, विज्ञान आ प्रौद्योगिकी आदि क शोधकर्ता सभ केँ नीतिगत अनुसंधान करबाक लेल प्रोत्साहित करबाक लेल आईपीआर सँ संबंधित क्षेत्र सभ मे छात्रवृत्तिक सङ्ग बहु-विषयक पीएच॰डी॰ कार्यक्रम प्रदान क रहल अछि। विभिन्न क्षेत्र सभ मे कई शोधकर्ता काज क रहल छथि। रिपॉजिटरी मे प्राथमिक शोध सामग्रीक उपलब्धता शोधकर्ता सभक लेल बौद्धिक संपदा अधिकारक क्षेत्र मे महत्वपूर्ण विषय सभ पर माइमोग्राफ लाबनाइ संभव बनबैत अछि। ई केंद्र, स्कूल ऑफ लीगल स्टडीजक सहयोग सँ, स्कूलक एलएल॰एम॰ कार्यक्रमक लेल बौद्धिक संपदा अधिकार सभ पर पाठ्यक्रम सेहो प्रदान करैत अछि।
एहि केंद्रक प्रशासन एक गवर्निंग काउंसिल द्वारा कएल जाइत अछि जाहि मे केरल सरकारक शिक्षा आ संस्कृतिक माननीय मंत्री अध्यक्ष होइत छथि। केंद्रक प्रशासनिक आ शैक्षणिक गतिविधि सभक प्रबंधन करबाक लेल कुसैटक कुलपति क अध्यक्षक रूप मे एक कार्यकारी समिति आ एक संकाय समिति अछि। डॉ॰ एम॰ भासी केंद्रक निदेशक छथि।
=== प्रस्तावित पाठ्यक्रम ===
1. एलएल॰एम॰ (आईपीआर) पीएच॰डी॰ इंटीग्रेटेड (5 वर्ष)
2. एलएल॰एम॰ (आईपी) पीएच॰डी॰ इंटीग्रेटेड (5 वर्ष)
3. एलएल॰एम॰ (आईपीआर, 1 वर्ष)
4. बी॰बी॰ए॰ एलएल॰बी॰ (5 वर्ष)
5. बी॰कॉम॰ एलएल॰बी॰ (5 वर्ष)
=== डीडीयू कौशल केंद्र ===
यू॰जी॰सी॰ सामुदायिक कॉलेज आ बी॰वोक॰ कार्यक्रम सभ केँ शुरू करबाक अपन पहल केँ जारी रखैत व्यावसायिक शिक्षा केँ बढ़ावा देबाक लेल डीडीयू कौशल केंद्रक शुरुआत केलक अछि, जाहि सँ छात्र सभक बीच कौशल विकसित करबाक महत्व आ आवश्यकता केँ महसूस कएल जा सकय, आ पैघ पैमाना पर काजक लेल तैयार जनशक्ति तैयार कएल जा सकय।
ई देश मे उच्च शिक्षा क्षेत्र मे व्यावसायिक शिक्षा मे अग्रणी संस्थान सभ मे सँ एक अछि। डीडीयू कौशल केंद्र कुसैटक उद्देश्य व्यावसायिक घराना सभ मे इंटर्नशिप आ उद्योगक जानकार सभक अनुभव साझा करबाक सङ्ग-सङ्ग कक्षा-केंद्रित औपचारिक शिक्षा आ प्रशिक्षणक संयोजन सँ गुणवत्तापूर्ण व्यावसायिक शिक्षा प्रदान करनाइ अछि।<ref>{{cite news |title=Deen Dayal Kendra to Start Career-oriented Courses |url=https://www.newindianexpress.com/cities/kochi/2015/dec/09/deen-dayal-kendra-to-start-career-oriented-courses-853559.html |access-date=10 September 2021 |work=The New Indian Express |date=December 9, 2015}}</ref><ref>{{cite news |last1=Online |first1=Mathrubhumi Education |title=Courses under DDUKK at CUSAT |url=https://english.mathrubhumi.com/education/news/news-updates/courses-under-ddukk-at-cusat-english-news-1.673796 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210905171424/https://english.mathrubhumi.com/education/news/news-updates/courses-under-ddukk-at-cusat-english-news-1.673796 |url-status=dead |archive-date=5 September 2021 |access-date=10 September 2021 |publisher=Mathrubhumu |date=Nov 16, 2015 }}</ref> एकर मुख्य ध्यान रोजगार योग्य युवा सभक एक नव वर्ग बनयबाक दिशा मे ज्ञान प्राप्ति आ मानव कौशलक उन्नयन केँ एकीकृत करबाक दिस अछि।<ref>{{cite news |title=With eye on job market, Cusat's DDUKK enters into tie-ups with Infopark, Kitco |url=https://www.thehindu.com/news/national/kerala/with-eye-on-job-market-cusats-ddukk-enters-into-tieups-with-infopark-kitco/article7956859.ece |access-date=10 September 2021 |work=The Hindu |date=March 24, 2016}}</ref> एकर तहत पेश कएल जाए वला पाठ्यक्रम सभक शिक्षण आ प्रशिक्षण पद्धति एहीक अनुसार डिजाइन कएल गेल अछि।
डीडीयू कौशल केंद्रक स्थापना मूल रूप सँ वर्ष 2015 मे संस्थापक निदेशकक रूप मे डॉ॰ जकारिया के॰ए॰ (प्रोफेसर, स्कूल ऑफ मैनेजमेंट स्टडीज, कुसैट) क सङ्ग कएल गेल छल।
प्रस्तावित पाठ्यक्रम:
1. प्रौद्योगिकी आ प्रबंधन परामर्श मे एम॰वोक॰
2. मोबाइल फोन एप्लीकेशन डेवलपमेंट मे एम॰वोक॰
3. बिजनेस प्रोसेस आ डेटा एनालिटिक्स मे बी॰वोक॰
=== समुद्री विज्ञान संकाय ===
==== औद्योगिक मत्स्य पालन स्कूल ====
औद्योगिक मत्स्य पालन विभागक स्थापना 1976 मे भेल छल आ एकर शैक्षणिक आ वैज्ञानिक उपलब्धि सभ केँ मान्यता देबाक लेल 1995 मे एकरा एक स्कूल मे अपग्रेड कएल गेल छल। एकर पांच प्रभाग अछि:
* एक्वाकल्चर आ कैप्चर फिशरीज़
* मत्स्य पालन प्रौद्योगिकी
* मछली प्रसंस्करण प्रौद्योगिकी
* मत्स्य अर्थशास्त्र
* मत्स्य पालन प्रबंधन।
==== वायुमंडलीय विज्ञान विभाग ====
[[File:ACARR CUSAT.jpg|thumb|326x326px|कुसैट मे वायुमंडलीय रडार अनुसंधानक लेल उन्नत केंद्र]]
वायुमंडलीय विज्ञान विभाग मौसम विज्ञान/वायुमंडलीय विज्ञानक क्षेत्र मे शिक्षण आ अनुसंधान मे उत्कृष्टताक केंद्र अछि। ई कोचीन विज्ञान आ प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालयक लेकसाइड परिसर मे स्थित अछि।
एहि विभाग केँ वैज्ञानिक आ औद्योगिक अनुसंधान परिषद द्वारा मानसून-संबंधित भविष्यवाणी सभक लेल मेसोस्केल मॉडलिंग पर [[भारत सरकार]] क नव सहस्राब्दी भारतीय प्रौद्योगिकी नेतृत्व पहलक उत्कृष्टता केंद्र सभ मे सँ एकक रूप मे पहचानल गेल छल, जाहि मे अन्य प्रमुख केंद्र जहिना भारतीय प्रौद्योगिकी संस्थान दिल्ली; भारतीय उष्णकटिबंधीय मौसम विज्ञान संस्थान पुणे; भारतीय विज्ञान संस्थान बैंगलोर; टाटा मूलभूत अनुसंधान संस्थान मुंबई; सी-एमएमएसीएस बैंगलोर आ राष्ट्रीय एयरोस्पेस प्रयोगशालाएँ बैंगलोर शामिल अछि।
ई विभाग एम॰एससी॰ आ एम॰टेक॰ क डिग्रीक लेल स्नातकोत्तर पाठ्यक्रम प्रदान करैत अछि।
==== रासायनिक समुद्र विज्ञान विभाग ====
रासायनिक समुद्र विज्ञान विभाग जलीय प्रणाली सभक रसायन विज्ञान पर शिक्षण आ अनुसंधान पर केंद्रित अछि। ई समुद्री विज्ञानक विभिन्न विषय सभ मे अनुसंधानक लेल एक मुख्य विषय अछि।
==== समुद्री जीव विज्ञान, सूक्ष्म जीव विज्ञान आ जैव रसायन विभाग ====
समुद्री जीव विज्ञान, सूक्ष्म जीव विज्ञान आ जैव रसायन विभाग देश मे समुद्री जीव विज्ञानक अग्रणी शैक्षणिक केंद्र सभ मे सँ एक अछि। एकर स्थापना 1938 मे भेल छल आ तुरंतहि एक शोध कार्यक्रम स्थापित कएल गेल छल। एहि विभाग सँ 100 सँ अधिक पीएच॰डी॰ छात्र स्नातक भ चुकल छथि।
ई विभाग एम॰एससी॰ आ एम॰फिल॰ क डिग्रीक लेल स्नातकोत्तर पाठ्यक्रम प्रदान करैत अछि।
विभागक शोधकर्ता सभ विश्वविद्यालयक नाम पर एक नव प्रजातिक नाम रखने छथि, ''Victoriopisa cusatensis''<ref name="auto"/>।
==== समुद्री भूविज्ञान आ भूभौतिकी विभाग ====
समुद्री भूविज्ञान आ भूभौतिकी विभाग पर्यावरण आ विकासात्मक मुद्दा सभ मे भूविज्ञान आ भूभौतिकीक महत्व केँ पहचानय वला देशक पहिल विभाग सभ मे सँ एक छल। समुद्री भूविज्ञान मे स्नातकोत्तर कार्यक्रम 1976 मे शुरू भेल छल।
ई विभाग एम॰एससी॰ क डिग्रीक लेल स्नातकोत्तर पाठ्यक्रम प्रदान करैत अछि।
==== भौतिक समुद्र विज्ञान विभाग ====
भौतिक समुद्र विज्ञान विभाग केरल विश्वविद्यालयक समुद्री जीव विज्ञान आ समुद्र विज्ञान विभागक एक विस्तार छल। समुद्र विज्ञान मे एक स्नातकोत्तर कार्यक्रम 1965 मे शुरू भेल, जे बाद मे कोचीन विश्वविद्यालयक भौतिक समुद्र विज्ञान आ मौसम विज्ञान प्रभाग मे चलि गेल। 1996 मे, भौतिक समुद्र विज्ञान विभागक स्थापना कएल गेल छल।
ई विभाग एम॰एससी॰ आ एम॰टेक॰ क डिग्रीक लेल स्नातकोत्तर पाठ्यक्रम प्रदान करैत अछि।
=== चिकित्सा विज्ञान आ प्रौद्योगिकी संकाय ===
==== जैव प्रौद्योगिकी विभाग ====
वर्ष 1991 मे स्थापित जैव प्रौद्योगिकी विभाग, माइक्रोबायोलॉजी, वायरोलॉजी, माइक्रोबियल इकोलॉजी, न्यूरोबायोलॉजी, सेल आ मॉलिक्यूलर बायोलॉजी, मेडिकल बायोकैमिस्ट्री, जेनेटिक इंजीनियरिंग, प्लांट बायोटेक्नोलॉजी, बायो-इलेक्ट्रोकेमिकल सिस्टम आ माइक्रोबियल जेनेटिक्स मे शोध पर केंद्रित अछि।
ई विभाग एम॰एससी॰ माइक्रोबायोलॉजी, एम॰एससी॰, जैविक विज्ञान मे एकीकृत एम॰एससी॰ आ जैव प्रौद्योगिकी मे पीएच॰डी॰ क डिग्रीक लेल स्नातकोत्तर पाठ्यक्रम प्रदान करैत अछि। प्रो॰ पार्वती ए॰ वर्तमान मे विभागाध्यक्षक रूप मे कार्यरत छथि।
=== सामाजिक विज्ञान संकाय ===
==== व्यावहारिक अर्थशास्त्र विभाग ====
व्यावहारिक अर्थशास्त्र विभाग प्रौद्योगिकीक अर्थशास्त्र, अर्थमिति आ संचालन अनुसंधान पर केंद्रित अछि। [[कोच्चि]] शहर मे एक औद्योगिक बेल्ट आ एक तटीय क्षेत्र अछि जे मछली पकड़बाक समर्थन करैत अछि। उद्योग आ मछली पकड़नाइ एहि क्षेत्र मे पर्यावरण प्रदूषण मे काफी योगदान देने अछि। ताहि लेल, ई विभाग उद्योग आ मत्स्य पालन क्षेत्रक तकनीकी समस्या सभ, आ पर्यावरणक अर्थशास्त्र मे विशेष रुचि लैत अछि।
ई विभाग एम॰ए॰ क डिग्रीक सङ्ग-सङ्ग एम॰फिल॰ आ पीएच॰डी॰ कार्यक्रम सभक लेल स्नातकोत्तर पाठ्यक्रम प्रदान करैत अछि।
==== स्कूल ऑफ मैनेजमेंट स्टडीज ====
स्कूल ऑफ मैनेजमेंट स्टडीज विश्वविद्यालयक सबसँ पुरान शैक्षणिक इकाई सभ मे सँ एक अछि आ देश मे स्थापित होय वला पहिल पांच प्रबंधन स्कूल सभ मे सँ एक छल। एकर स्थापना अक्टूबर 1964 मे केरल विश्वविद्यालयक एक भागक रूप मे, एमेरिटस प्रोफेसर एम॰वी॰ पायलीक नेतृत्व मे कएल गेल छल, आ ई फर्टिलाइजर्स एंड केमिकल्स त्रावणकोर लिमिटेडक परिसर मे स्थित छल। ई 1971 मे कोचीन विश्वविद्यालयक हिस्सा बनि गेल, जे बाद मे कोचीन विज्ञान आ प्रौद्योगिकी विश्वविद्यालय बनि गेल। ई स्कूल अकादमिक गतिक चारि क्षेत्र सभ केँ आगाँ बढ़बैत अछि: शिक्षण, प्रशिक्षण, अनुसंधान आ परामर्श।
ई स्कूल निम्नलिखित डिग्री सभक लेल स्नातकोत्तर पाठ्यक्रम प्रदान करैत अछि: एम॰बी॰ए॰, एम॰फिल॰ आ पीएच॰डी॰।
== संदर्भ ==
{{reflist}}
== बाहरी कड़ियाँ ==
* {{Official website|https://www.cusat.ac.in}}
[[श्रेणी:केरल]]
[[श्रेणी:कोच्चि]]
r1mb2xw8ej5u0h2s5eov3o5qig4go2c