Wikipedia mgwiki https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Rakitra Manokana Dinika Mpikambana Dinika amin'ny mpikambana Wikipedia Dinika amin'ny Wikipedia Sary Dinika amin'ny sary MediaWiki Dinika amin'ny MediaWiki Endrika Dinika amin'ny endrika Fanoroana Dinika amin'ny fanoroana Sokajy Dinika amin'ny sokajy TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk Fiteny malagasy 0 600 1138987 1131890 2026-05-16T23:26:07Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138987 wikitext text/x-wiki {{Infobox fiteny |fiteny = Fiteny malagasy |faritany = {{Madagasikara}}, {{Komaoro}}<ref>Jereo ny [[fiteny antalaotra]]</ref> |isan'ny mpiteny = 25 tapitrisa (teny nibeazana)<ref>Isaina ny teny malagasy ofisialy miaraka amin'ny tenim-paritra</ref> |sata = Ofisialy any Madagasikara (miaraka amin'ny teny frantsay) |kaodim-piteny = mg, mlg<ref>[http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=mlg Lisitry ny kaody ISO 639 ho an'ny fitenim-paritra]</ref> |soratra = latina |mpandamina = [[Akademia Malagasy]] }} [[File:WIKITONGUES- Candy speaking Malagasy.webm|thumb|Fiteny malagasy]] Ny '''fiteny''' '''malagasy''' dia fiteny ao amin'ny [[Fiteny baritô|vondrom-piteny baritô]], anisan'ny [[fiteny aostrôneziana]] sy [[Fitenim-paritra malagasy|fitohizam-pitenim-paritra]] ampiasaina indrindra eto [[Madagasikara]]. Ny karazany mahazatra, antsoina hoe "[[Fiteny malagasy ôfisialy|malagasy ôfisialy]]", no [[Fiteny ôfisialy|fiteny ôfisiali]]<nowiki/>n'ny [[Madagasikara|Repoblikan'i Madagasikara]], miaraka amin' ny [[fiteny frantsay]]. Ny fiteny malagasy no [[Fiteny malaiô-pôlineziana andrefana|fiteny malaiô-pôlineziana andrefana indrindra]], fitenin'ny mponina eto [[Madagasikara]] nanomboka tamin'ny fiorenam-ponenan'ny [[Aostrôneziana (vahoaka)|Aostrôneziana]] avy any amin'ny [[Nosy Sunda]] (eo amin' ny 7 300 km any ho any) tamin'ny manodidina ny taonjato faha-5 taor. J.K. Anisan' ny [[fiteny baritô]] ny fiteny malagasy ary mifandray akaiky indrindra amin'ny [[fiteny maaniany]], izay mbola ampiasaina any [[Bôrneô|Borneo]]. Ahitana teny indrana avy amin'ny [[Fiteny malay|fiteny maley]] maro koa ny fiteny malagasy<ref><small>Blench, Roger (2009), ''[https://www.rogerblench.info/Language/Austronesian/General/Blench%20Ross%20Festschrift%20paper%20revised.pdf Remapping the Austronesian expansion] {{Wayback|url=https://www.rogerblench.info/Language/Austronesian/General/Blench%20Ross%20Festschrift%20paper%20revised.pdf |date=20240516141156 }}'' (PDF), p. 8. In Evans, Bethwyn (2009). Discovering History Through Language: Papers in Honour of Malcolm Ross. Pacific Linguistics.</small></ref>, nanomboka tamin'ny fiorenam-ponenan'ny Aostrôneziana sy ny varotra teo amin'i Madagasikara sy ireo Nosy Sunda<ref name=":0"><small>Otto Chr. Dahl, ''Malgache et Maanjan: une comparaison linguistique'', Egede-Instituttet Avhandlinger, no. 3 (Oslo: Egede-Instituttet, 1951), p. 13.</small></ref>. Taorian'ny taona 1000 taor. J.K. dia nampiditra [[Fianakaviam-piteny banto|teny banto]] sy [[Fiteny arabo|teny arabo]] maro, nentin'ny mpivarotra sy mpifindra monina vaovao, ny fiteny malagasy. Manodidina ny 29 tapitrisa ny olona miteny malagasy eto Madagasikara sy ao [[Kômôro]]. Ny ankabeazan'ny mponina eto Madagasikara dia manao an'io fiteny io ho fiteny voalohany, toy ny ataon'ny sasany amin'ny taranaky ny Malagasy any amin'ny toeran-kafa. Mizarazara ho [[Fitenim-paritra malagasy|fitenim-paritra]] roa ambin'ny folo ny fiteny malagasy, izay azo avondrona amina sokajim-pitenim-paritra roa lehibe: fitenim-paritra tatsinanana sy fitenim-paritra tandrefana. Miteny amin'ny [[Fiteny merina|fitenim-paritra merina]] ny mponina ao amin' ny tany avo afovoan'ny Nosy, izay misy an'Antananarivo renivohitra sy nisy ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]] taloha. Ny fitenim-paritra merina no fototry ny fiteny malagasy ampiasain' ny fitantanan-draharaham-panjakana sy ny haino aman-jery eto Madagasikara. Io fiteny malagasy manara-penitra io no iray amin' ny fiteny ôfisialy roa ao Madagasikara, miaraka amin'ny fiteny frantsay, araka ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|lalàm-panorenan]]'ny [[Repoblika Fahefatra (Madagasikara)|Repoblika fahefatr]]'i Madagasikara tamin' ny taona 2010. Soratana amin'ny [[tarehin-tsoratra latina]] nampidirin'ny misiônera tandrefana tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-19 ny fiteny malagasy. Talohan'izany dia nampiasaina ny [[Sorabe]] izay fampifanarahana ny [[abidy arabo]] amin'ny fiteny malagasy. Araka ny antontanisan'ny [[Akademia Malagasy|Akademia malagasy]] dia ny 83,61 % dia tsy miteny afatsy amin' ny fiteny malagasy<ref><small>http://www.lexpressmada.com/5156/print-article-32163.html [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lexpressmada.com%2F5156%2Fprint-article-32163.html archive]]</small></ref>. == Fanasokajiana == Ny endriky ny fiteny malagasy dia tsy tahaka ny fiteny ao [[Afrika]] satria io fiteny io dia ao amin'ny vondrona [[Fiteny malaiô-pôlineziana|malaiô-pôlineziana]], sampan'ny vondrona [[Fiteny aostrôneziana|aostrôneziana]]<ref><small>"[[ethnologuefamily:1767-16|Malagasy's family tree]]" on ''Ethnologue''</small></ref>, vondrona ahitana koa fiteny any [[Indônezia]], [[Malezia]], [[Filipina]] ary any nosy any [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]]. Raha ny marina, ny fifandraisan'ny fiteny malagasy amin'ny fiteny aostrôneziana hafa dia efa tsikaritry ny manampahaizana tany am-boalohany, toa an'ilay Hôlandey manampahaizana, [[Adriaan Reland]], tamin'ny taona 1708<ref><small>Blench, Roger (2007). [https://web.archive.org/web/20110721180146/http://www.rogerblench.info/Archaeology%20data/Indian%20Ocean/Blench%20final%20Azania%202007.pdf "New Palaeozoogeographical Evidence for the Settlement of Madagascar"] (PDF). ''Azania: Archaeological Research in Africa''. [https://www.rogerblench.info/Archaeology%20data/Indian%20Ocean/Blench%20final%20Azania%202007.pdf Arsiva] tamin’ ny 21 -07-2011.</small></ref>. Ny fiavian'ny fiteny malagasy dia fantatry ny mpandinika ny fiteny hatramin'ny taonjato faha-19. Ny fiteny malagasy dia iray vondrona amin'ny [[fiteny baritô]] any amin' ny faritany atsimo-atsinanana amin'ny nosy [[Bôrneô]]. Amin'ny fiteny aostrôneziana rehetra, i [[Otto Christian Dahl|Dahl]] (1951) dia nampiseho fa ny fiteny malagasy sy ny fiteny maaniany – izay fiteny baritô atsinanana ampiasaina any Kalimantan Afovoany (any Indônezia ao amin'ny nosy Borneo) – dia tena mifandray akaiky<ref><small>Dahl, Otto Christian (1951), ''Malgache et Maanyan: Une comparaison linguistique'', Avhandlinger utgitt av Instituttet 3 (in French), Oslo: Egede Instituttet</small></ref>. Io fiteny io koa dia misy nandray singa maro avy amin'ny [[fiteny malay taloha]]. Fanampin'izany dia nindrana teny sy singa momba ny fanakambanana feo avy amin'ny [[Fianakaviam-piteny banto|fiteny banto]] ny fiteny malagasy (Dahl 1988). Betsaka ny fitovian'ny fiteny malagasy amin'ny [[fiteny maaniany]], fiteny tenenina ao amin'ny faritry ny renirano [[Barito (renirano)|Barito]], ao amin'ny tapany atsimon'i [[Bôrneô]]. Lazaina fa [[Aostrôneziana (vahoaka)|mponina aotrôneziana]] avy amin'ny [[Vondro-nosy Maley|Tambanosy Maley]] nandalo tany Bôrneô no nipetraka teto Madagasikara, na dia tsy fantatra aza ny anton'io fifindramonina io. Taty aoriana dia nihevitra i [[Alexander Adelaar|Adelaar]] (1995) fa ny voambolana ao amin'ny fiteny malagasy koa dia ahitana teny maro avy any [[Sulawesi Atsimo]]<ref><small>Adelaar, Alexander (1995). "[https://brill.com/view/journals/bki/151/3/article-p325_1.xml Asian Roots of the Malagasy: A Linguistic Perspective]". ''Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde''. 151 (3): 325–356..</small></ref>. Ny porofo fanampiny momba ity sosokevitra ity dia natolotr'i [[Roger Blench|Blench]] (2018)<ref><small>Blench, Roger (2018), ''[https://www.rogerblench.info/Language/Austronesian/Malagasy/Stratification%20in%20the%20settlement%20of%20Madagascar%202018.pdf Interdisciplinary Approaches to Stratifying the Peopling of Madagascar] {{Wayback|url=https://www.rogerblench.info/Language/Austronesian/Malagasy/Stratification%20in%20the%20settlement%20of%20Madagascar%202018.pdf |date=20240523032831 }}'' (PDF) – via ''www.rogerblench.info''</small></ref>. Taonjato maro taty aoriana, nifangaro tamin'ny [[Arabo (olona)|Arabo]] sy ny [[Masombika]] (Afrikana avy amin'ny Tontolo Soahily) ny [[Aostrôneziana (vahoaka)|Aostrôneziana]]. Any [[Banjarmasin]], nosin'i [[Kalimantan]] ([[Indônezia]]) no foiben'ny fiteny baritô. Ny fiteny akaikikaikin'ny fiteny malagasy ankehitriny dia ny [[fiteny maaniany]]. Misy koa ny [[fiteny samihima]] sy ny [[fiteny dosona deiaha]] sns. Ao amin'ny fiteny malagasy dia misy indran-teny avy amin'ny [[fiteny arabo]] sy avy amin'ny [[fiteny soahily]]. === Oha-pampitahana === Azo ampitahaina ny voambolana fototra avy amin' ny [[lisitra Swadesh]] ary izy io dia mamoaka ity tabilao manaraka ity: {| class="wikitable" ! malagasy || [[Fiteny malay|malay-indôneziana]]|| [[Fiteny tahisiana|tahisiana]] |-- | ''tany '' || ''tanah'' || ''fenua'' (ind. ''benua'' = "kôntinenta") |-- | ''lanitra '' || ''langit'' || ''ra'i'' |-- | ''rano '' || ''air'' (''danau'' = "farihy") || ''vai'' |-- | ''afo'' || ''api'' || ''āuahi'' |-- | ''lehilahy'', ''lahy'' || ''laki-laki'' || ''tane'' |-- | ''vehivavy'', ''vaviny'' || ''wanita'', ''perempuan'' || ''vahine'' |-- | ''mihinana'', ''homana'' || ''makan'' || '' 'amu'' |-- | ''misotro'' (''minona'') || ''minum'' || ''inu'' |-- | ''lehibe'', ''ngeza'',"be" || ''besar'' || ''rahi'' |-- | ''kely'', ''tity'' || ''kecil'' || ''iti'' |-- | ''alina'', ''Maizina'' || ''malam'' || ''po'' |-- | ''andro'', ''matsana'' || ''hari'' || ''mahana'' |} {|class="wikitable" style=text-align:center |- ! Fanisana ! 1 ! 2 ! 3 ! 4 ! 5 ! 6 ! 7 ! 8 ! 9 ! 10 |- | '''[[Fiteny prôtô-aostrôneziana|prôtô-aostrôneziana]]''', tokony 4000 tal. J.K. | *isa | *duSa | *telu | *Sepat | *lima | *enem | *pitu | *walu | *Siwa | *puluq |- ! malagasy | iray/isa | roa | telo | efatra | dimy | enina | fito | valo | sivy | folo |- ! [[Fiteny maaniany|maaniany]] | isa | rueh | telo | epat | dime | enem | pitu | balu | su'ey | sapulu |- ! [[Fiteny kadazana|kadazana]] | iso | duvo | tohu | apat | himo | onom | tu'u | vahu | sizam | hopod |- ! [[Fiteny dosona deiaha|dosona]] | iso | duo | tolu | apat | limo | onom | turu | walu | siam | hopod |- ! [[Fiteny varay|varay]] | usá | duhá | tuló | upát | limá | unóm | pitó | waló | siyám | napúlo |- ! [[Fiteny tagalôga|tagalôga]] | isá | dalawá | tatló | ápat | limá | ánim | pitó | waló | siyám | sampu |- ! [[Fiteny hiligainôna|hiligainôna]] | isa | duha | tatlu | apat | lima | anum | pito | walu | siyam | pulo |- ! [[Fiteny karay-a|kinaray-a]] | sara | darwa | tatlo | apat | lima | anəm | pito | walo | siyam | pulû |- ! [[Fiteny ilôkanô|ilôkanô]] | maysá | dua | talló | uppát | limá | inném | pitó | waló | siam | sangapúlo |- ! [[Fiteny samôrô|samôrô]] | maisa/håcha | hugua | tulu | fatfat | lima | gunum | fiti | guålu | sigua | månot/fulu |- ! [[Fiteny malay|maley]] ([[Fiteny indôneziana|indôneziana]] sy [[Fiteny maleziana|maleziana]]) | satu | dua | tiga | empat | lima | enam | tujuh | (de)lapan | sembilan | sepuluh |- ! [[Fiteny sondaney|sondaney]] | hiji | dua | tilu | opat | lima | genep | tujuh | dalapan | salapan | sapuluh |- ! [[Fiteny javaney|javaney]] | siji | loro | telu | papat | limå | nem | pitu | wålu | sångå | sepuluh |- ! [[Fiteny tetoma|tetoma]] | ida | rua | tolu | haat | lima | neen | hitu | ualu | sia | sanulu |- ! [[Fiteny fijiana|fijiana]] | dua | rua | tolu | vā | lima | ono | vitu | walu | ciwa | tini, -sagavulu |- ! [[Fiteny tôngana|tôngana]] | taha | ua | tolu | fā | nima | ono | fitu | valu | hiva | -fulu |- ! [[Fiteny samôana|samoan]] | tasi | lua | tolu | fa | lima | ono | fitu | valu | iva | sefulu |} == Tantara == [[File:Sorabe-Malagasy Arabic script.jpg|thumb|right|250px|[[Sorabe]] mandraikitra ny ampahan' ny tadidy mikasika an' i [[Ralitavaratra]]. Ny sorabe no abidy nampiasaina tamin' ny fanoratana ny teny malagasy malagasy alohan' ny naha-ôfisialy ny [[abidy latina]].]] Ny [[Aostrôneziana (vahoaka)|Aostrôneziana]] avy any [[Azia Atsimo-Atsinanana an-dranomasina]] avy any amin'ny [[Nosy Sunda]] (Tangoro-nosy Maley) no nanorim-ponenana voalohany teto [[Madagasikara]]<ref><small>Ricaut, François-X; Razafindrazaka, Harilanto; Cox, Murray P; Dugoujon, Jean-M; Guitard, Evelyne; Sambo, Clement; Mormina, Maru; Mirazon-Lahr, Marta; Ludes, Bertrand; Crubézy, Eric (2009). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2808327/ "A new deep branch of eurasian mtDNA macrohaplogroup M reveals additional complexity regarding the settlement of Madagascar"]. ''BMC Genomics''. 10 (1): 605.</small></ref>. Mikasika ny làlan'izy ireo, ny mety ho nahatongavan'ny [[Fiteny indôneziana|fiteny aostrôneziana indôneziana]] dia niampita mivantana ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] avy any [[Java]] ka hatraty Madagasikara. Azo inoana fa namakivaky ireo nosin'i [[Maldiva]] izy ireo, izay misy porofon'ny famolavolana endriky ny sambo indôneziana tranainy sy ny teknôlôjian'ny fanjonoana izay mbola misy mandraka ankehitriny<ref><small>P. Y. Manguin. ''Pre-modern Southeast Asian Shipping in the Indian Ocean: The Maldive Connection''. ‘New Directions in Maritime History Conference’ Fremantle. December 1993.</small></ref>. Nitohy nandritra ny arivo taona voalohany ny fifindramonina, araka ny nohamafisin'ny mpikaroka momba ny fiteny izay naneho ny fifandraisana akaiky teo amin'ny fiteny malagasy sy ny [[fiteny maley taloha]] sy ny [[fiteny javaney taloha]] tamin'io vanim-potoana io<ref><small>Adelaar, K. Alexander; Himmelmann, Nikolaus, eds. (2005). ''[https://books.google.mg/books?id=5i1aMcmLWlMC&pg=PR14&redir_esc=y The Austronesian Languages of Asia and Madagascar]''. Psychology Press.</small></ref>. Avy amin'ny [[fiteny baritô]] atsimo-atsinanana ny fiteny malagasy, ary ny fiteny maaniany no mpihavana akaiky indrindra aminy, miaraka amin'ny indran-teny maley sy javaney maro<ref name=":0" /><ref><small>K. Alexander Adelaar, "[https://wiki.santafe.edu/images/6/6d/IndonesianMigrations.pdf The Indonesian Migrations to Madagascar: Making Sense of the Multidisciplinary Evidence] {{Wayback|url=https://wiki.santafe.edu/images/6/6d/IndonesianMigrations.pdf |date=20241107020436 }}" (PDF), in Truman Simanjuntak, Ingrid Harriet Eileen Pojoh and Muhammad Hisyam (eds.), ''Austronesian Diaspora and the Ethnogeneses of People in Indonesian Archipelago'', (Jakarta: Indonesian Institute of Sciences, 2006), pp. 8–9.</small></ref>. Fantatra fa nentin'ny [[Maley (vahoaka)|Maley]] sy ny [[Javaney (vahoaka)|Javaney]] mpivarotra ho mpiasa sy [[Andevo (teto Madagasikara)|andevo]] tamin'ny andian-tsambon'izy ireo ny [[Maaniany (vahoaka)|Maaniany]], andian-tsambo izay tonga teto Madagasikara tamin'ny manodidina ny taona 50–500 taor. J.K.<ref><small>Dewar, Robert E.; Wright, Henry T. (1993). [["The culture history of Madagascar"]]. ''Journal of World Prehistory''. 7 (4): 417–466.</small> </ref><ref><small>Burney DA, Burney LP, Godfrey LR, Jungers WL, Goodman SM, Wright HT, Jull AJ (August 2004). [http://www.cavereserve.org/resources/publications-burneys/Burney%20et%20al%202004%20chronology%20madagascar.pdf "A chronology for late prehistoric Madagascar"]. ''Journal of Human Evolution''. 47 (1–2): 25–63..</small></ref>. Taty aoriana, tokony tamin'ny taona 1000, ny Aostrôneziana tonga voalohany dia nifangaro amin'ny [[Banto (vahoaka)|Banto]] sy ny [[Arabo (vahoaka)|Arabo]], ankoatra ny hafa<ref><small>Ferrand, Gabriel (1905), "[https://books.google.mg/books/about/Les_Migrations_Musulmanes_Et_Juives_%C3%80_M.html?id=dpbztwEACAAJ&source=kp_book_description&redir_esc=y Les migrations musulmanes et juives à Madagascar]", ''Revue de l'histoire des religions'', Paris</small></ref>. Misy ny porofo fa ny fahatongavan'ny [[fitenim-paritra malagasy]] voalohany tany amin'ny faritra atsimon'ny morontsiraka atsinanan'i Madagasikara<ref><small>Serva, Maurizio; Petroni, Filippo; Volchenkov, Dima; Wichmann, Søren (2011). "[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3223632/ Malagasy Dialects and the Peopling of Madagascar]". ''Journal of the Royal Society'', Interface. 9 (66): 54–67.</small> </ref>. Manana zavakanto nentim-paharazana amin'ny teny ([[hainteny]]) ary tantara sy angano an-tononkalo ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]. Ny malaza indrindra dia ny tantaran'i Ibonia, izay Malagasy maherifo <ref name=":2"><small>"[https://web.archive.org/web/20110722072223/http://www.haisoratra.org/breve.php3?id_breve=529 La traduction de la Bible malgache encore révisée]". ''haisoratra.org''. 3 May 2007. [https://web.archive.org/web/20110722072223/http://www.haisoratra.org/breve.php3?id_breve=529http://www.haisoratra.org/breve.php3?id_breve=529 Arsiva] tamin' ny 22 Jolay 2011.</small></ref>. Ny haisoratra malagasy dia efa nanomboka tamin'ny taonjato faha-19. Ny Frantsay tonga tao Fort-Dauphin ([[Taolagnaro]]) tamin'ny taonjato faha-17, dia nahita soratra tamin'ny [[sorabe]]. Ny soratra voalohany natao amin'ny [[abidy latina]] dia ny [[rakibolana]] malagasy-hôlandey nosoratana tamin' ny fanombohan'ny taonjato faha-17 navoakan' i [[Gabriel Ferrand]] voalohany tamin'ny 1908. Ny sorabe dia soratra mety nampidirina eto Madagasikara tamin'ny taonjato faha-15. [[Radama Voalohany|Radama I]], mpanjaka nahay mamaky teny sy manoratra tao amin'ny [[Fanjakana Merina]], dia nametra ny [[litera]] ampiasaina ao amin'ny [[abidy malagasy]] avy amin'ny [[abidy latina]] mbola ampiasaintsika amin'izao fotoana izao; saingy ny fitsipi-panoratana ampiasaina fotsiny no niova. Nikasa hanangana fiangonana sy trano sekoly hianarana [[abidy]] miaraka amin'ireo misiônera prôtestanta avy ao amin'ny [[London Missionary Society]] i Radama I. Ny boky voalohany natonta printy tamin'ny teny malagasy soratana amin'ny abidy vaovao, dia ny [[Baiboly amin' ny teny malagasy|Baiboly]], nadikan'ny misiônera kristiana britanika niasa tao Imerina tamin'ny taona 1835. Ny [[rakibolana]] vita printy voalohany dia ny rakibolana malagasy-frantsay nataon'i [[Étienne de Flacourt]]. == Faritra itenenana azy == Ny fiteny malagasy no tena fiteny ampiasaina indrindra eto [[Madagasikara]]. Miteny izany koa ny vondrom-piarahamonina malagasy any amin’ ireo nosy manodidina ao amin'ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] toa an'i [[La Réunion]], i [[Mayotte]] ary i [[Maorisy]]. Misy ihany koa ny vondrom-piarahamonina malagasy mpila ravinahitra miteny io fiteny io any [[Eorôpa]] sy any [[Amerika Avaratra]]. == Satan'ny fiteny malagasy == Ny [[Fiteny merina|fitenim-paritra merina]] ao amin'ny fiteny malagasy no heverina ho [[fitenim-pirenena]] eto Madagasikara. Anisan'ny [[fiteny ôfisialy]] roa, miaraka amin'ny [[fiteny frantsay]] izy io ao amin' ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|Lalàm-panorenana]] tamin'ny taona 2010 izay nametraka ny [[Repoblika Fahefatra (Madagasikara)|Repoblika fahefatra]]. Teo aloha, araka ny lalàm-panorenana tamin'ny taona 2007, ny fiteny malagasy dia iray amin'ireo fiteny ôfisialy telo miaraka amin'ny fiteny frantsay sy ny [[fiteny anglisy]]. Ny fiteny malagasy no fiteny enti-mampianatra eny amin'ny sekolim-panjakana rehetra hatramin'ny kilasy fahadimy ho an'ny taranja rehetra, ary mijanona ho fiteny enti-mampianatra hatramin'ny lisea ho an'ny taranja tantara sy ny teny malagasy. (jereo: [[Fanagasiana]]) == Fitenim-paritra eto Madagasikara == [[Sary:Map_of_Malagasy_language_dialects.svg|vignette|260x260px|Fitenim-paritra malagasy]] Rehefa jerena amin'ny lafiny fandiniham-piteny ny fiteny malagasy, dia misy [[Fitenim-paritra malagasy|fitenim-paritra]] maromaro fa mitovitovy, izay heverina fa tsy fiteny mahaleotena ny tsirairay aminy. Ny mpahay teny dia mizara ny fitenim-paritra malagasy ho vondrona roa, dia ny fitenim-paritra tatsinanana (ahitana ny [[fiteny merina]]) sy ny fitenim-paritra tandrefana (ahitana ny [[fiteny sakalava]]), ka ny faritry ny tovifiteny dia manaraka ny hazondamosin' ny Nosy, ary amin'izany ny atsimo dia ao amin'ny vondrona andrefana, fa ny lembalemba afovoany sy ny ankamaroan'ny avaratra (ankoatra ny any amin'ny tendrony indrindra) dia ao amin'ny vondrona atsinanana. Ny ''[[Ethnologue]]'' dia mirakitra fitenim-paritra malagasy roa ambin'ny folo izay sokajiany ho fiteny miavaka. Misy fitoviana voambolana eo amin' ny 70 % amin'ny fiteny merina izy ireo. Na dia mitondra anaram-poko aza ny fitenim-paritra malagasy dia tsy mltovy ny isan'ny [[Foko eto Madagasikara|foko]] sy ny fitenim-paritra eto Madagasikara. === Fitenim-paritra tatsinanana === Araka ny fanasokajian'ny ''[[Ethnologue]]'' dia misy fitenim-paritra dimy ny vondrona atsinanana, dia ireto izany: * [[fiteny betsimisaraka avaratra]] (mpiteny miisa 1 270 000) – fitenin'ny [[Betsimisaraka]] any amin'ny morontsiraka avaratra-atsinanan'ny Nosy; * [[fiteny betsimisaraka atsimo]] (misy mpiteny miisa 2 000 000) – tenenin'ny [[Betsimisaraka]] ao amin'ny tapany avaratra amin'ny [[Faritra Vatovavy-Fitovinany|Faritra Vatovavy sy Fitovinany]]; * [[Fiteny malagasin' ny afovoan-tany|fitenin'ny afovoan-tany]], (misy mpiteny miisa 10 893 000) – tenenina ao afovoan'ny Nosy sy ahitana fitenim-paritra [[Fiteny betsileo|betsileo]], [[Fiteny bezanozano|bezanozano]], [[Fiteny merina|merina]], [[Fiteny sihanaka|sihanaka]], [[Fiteny tanala|tanala]], [[Fiteny antefasy|antefasy]], ary [[Fiteny antemoro|antemoro]]; * [[Fiteny antanosy|fiteny tanosy]] (ahitana mpiteny miisa 639 000) – tenenin'ny [[Antanosy]] any atsimon'ny Nosy<ref><small>"[https://joshuaproject.net/people_groups/10346/MA Antanosy in Madagascar]". ''Joshua Project''.</small> </ref>; *[[Fiteny antesaka|fiteny tesaka]] (misy mpiteny miisa 1 130 000) – tenenin'ny Antaisaka any atsimo-atsinanan'ny Nosy<ref name=":1"><small>"[https://www.ethnologue.com/country/MG/ Madagascar]". ''Ethnologue''. Notsidihina tamin' ny 17 jona 2017</small></ref>. === Fitenim-paritra tandrefana === Araka ny fanasokajian'ny ''[[Ethnologue]]'' dia misy fitenim-paritra enina, miampy ny [[fiteny kibosy]], ny vondrona andrefana, dia ireto izany: * [[fiteny antankarana]] (misy mpiteny miisa 156 000) – tenenin'ny [[Antankarana]] any amin'ny tendrony avaratry ny Nosy; * [[Fiteny bara (malagasy)|fiteny bara]] (misy mpiteny miisa 724 000) – tenenin'ny [[Bara]] any amin'ny tapany atsimon'ny Nosy; * [[fiteny masikoro]] (misy mpiteny miisa 550 000) – tenenin'ny [[Masikoro]] any amin'ny tapany atsimo-andrefan'ny Nosy; * [[fiteny sakalava]] (misy mpiteny miisa 1 210 000) – fitenin'ny Sakalava any amin'ny morontsiraka andrefan'ny Nosy; * [[fiteny tandroy-mahafaly]] (mpiteny miisa 1 300 000) – fitenin'ny Antandroy sy ny Mahafaly any amin'ny tendrony atsimo amin'ny Nosy, izay mizara ho [[Fiteny antandroy|fiteny tandroy]] sy [[fiteny mahafaly]]; * [[fiteny tsimihety]] (misy mpiteny miisa 1 615 000) – tenenin'ny [[Tsimihety]]<ref name=":1" />; * [[fiteny kibosy]] (misy mpiteny miisa 41 700) dia tenenina ao amin'ny faritr' i [[Mayotte]]<ref><small>"[[ethnologue:buc/|Bushi]]". ''Ethnologue''. Notsidihina tamin' ny 18 Marsa 2024.</small></ref>, izay ao anatin'ny [[Tamba-nosin' i Kômôro|Vondro-nosy Kômôro]] any avaratra-andrefan'i Madagasikara. Eto Madagasikara dia misy ny [[Teny malagasy ôfisialy|fiteny malagasy ôfisialy]] izay miasa eran'ny Nosy amin'ny raharaham-panjakana sy ny haino aman-jery ([[gazety]] sy ny [[Onjam-peo|radiô]] ary ny [[fahitalavitra]]) ary ny [[Fivavahana eto Madagasikara|fivavahana]] nampidirina teto [[Madagasikara]]. === Fahasamihafan'ny fitenim-paritra === Hita eo ambany ny tabilao maneho ny lanjan'isan'ny fahasamihafan'ny tenim-paritra. {| class="wikitable" style="margin:auto;clear:both;text-align:center;" |+ '''Lanjan' isan' ny fitoviam-boambolana amin' ny tenim-paritra''' |- !colspan="2" | !width=4% align=center | 1 !width=4% align=center | 2 !width=4% align=center | 3 !width=4% align=center | 4 !width=4% align=center | 5 !width=4% align=center | 6 !width=4% align=center | 7 !width=4% align=center | 8 !width=4% align=center | 9 !width=4% align=center | 10 !width=4% align=center | 11 !width=4% align=center | 12 !width=4% align=center | 13 !width=4% align=center | 14 !width=4% align=center | 15 !width=4% align=center | 16 !width=4% align=center | 17 !width=4% align=center | 18 |- | align=center | 1 || [[Fiteny merina|Merina]]|| 100 || 81 || 81 || 92 || 92 || 86 || 78 || 80 || 79 || 68 || 71 || 68 || 70 || 70 || 61 || 77 || 69 || 61 |- | align=center | 2 || [[Fiteny antemoro|Temoro]]|| 81 || 100 || 78 || 79 || 80 || 78 || 81 || 88 || 88 || 67 || 69 || 71 || 72 || 69 || 61 || 76 || 73 || 65 |- | align=center | 3 || [[Fiteny betsimisaraka|Betsimisaraka]]|| 81 || 78 || 100 || 84 || 78 || 77 || 80 || 78 || 75 || 77 || 70 || 65 || 66 || 62 ||style="background-color:yellow"| 54 || 74 || 96 || 61 |- | align=center | 4 || [[Fiteny sihanaka|Sihanaka]]|| 92 || 79 || 84 || 100 || 86 || 81 || 76 || 79 || 77 || 72 || 69 || 67 || 68 || 66 ||style="background-color:#B2FFFF"| 59 || 72 || 68 ||style="background-color:#B2FFFF"| 58 |- | align=center | 5 || [[Fiteny betsileo|Betsileo]]-1<ref group=m>Ambositra</ref> || 92 || 80 || 78 || 86 || 100 || 88 || 77 || 81 || 79 || 68 || 74 || 71 || 75 || 71 || 61 || 79 || 71 || 62 |- | align=center | 6 || Betsileo-2<ref group=m>Fianarantsoa</ref> || 86 || 78 || 77 || 81 || 88 || 100 || 77 || 80 || 77 || 67 || 71 || 74 || 79 || 74 || 66 || 82 || 75 || 66 |- | align=center | 7 || [[Fiteny antambahoaka|Antambahoaka]]|| 78 || 81 || 80 || 76 || 77 || 77 || 100 || 74 || 74 || 69 || 66 || 64 || 64 || 60 ||style="background-color:red"| <font color=white>52</font> || 67 || 64 ||style="background-color:#B2FFFF"| 56 |- | align=center | 8 || [[Fiteny antesaka|Antesaka]]|| 80 || 88 || 78 || 79 || 81 || 80 || 74 || 100 || 89 || 67 || 70 || 71 || 73 || 72 || 62 || 76 || 72 || 63 |- | align=center | 9 || [[Fiteny zafisoro|Zafisoro]]|| 79 || 88 || 75 || 77 || 79 || 77 || 74 || 89 || 100 || 63 || 68 || 68 || 72 || 71 || 61 || 76 || 71 || 63 |- | align=center | 10 || [[Fiteny tsimihety|Tsimihety]]|| 68 || 67 || 77 || 72 || 68 || 67 || 69 || 67 || 63 || 100 || 75 || 61 || 64 || 63 ||style="background-color:yellow"| 54 || 68 || 64 ||style="background-color:#B2FFFF"| 56 |- | align=center | 11 || [[Fiteny antankarana|Tankarana]]|| 71 || 69 || 70 || 69 || 74 || 71 || 66 || 70 || 68 || 75 || 100 || 65 || 68 || 69 ||style="background-color:#B2FFFF"| 59 || 70 || 67 ||style="background-color:#B2FFFF"| 56 |- | align=center | 12 || [[Fiteny vezo|Vezo]]|| 68 || 71 || 65 || 67 || 71 || 74 || 64 || 71 || 68 || 61 || 65 || 100 || 84 || 74 || 64 || 77 || 80 || 69 |- | align=center | 13 || [[Fiteny mahafaly|Mahafaly]]|| 70 || 72 || 66 || 68 || 75 || 79 || 64 || 73 || 72 || 64 || 68 || 84 || 100 || 80 || 68 || 83 || 86 || 76 |- | align=center | 14 || [[Fiteny sakalava|Sakalava]]-1<ref group=m>Morondava</ref> || 70 || 69 || 62 || 66 || 71 || 74 || 60 || 72 || 71 || 63 || 69 || 74 || 80 || 100 || 82 || 79 || 75 || 66 |- | align=center | 15 || Sakalava-2<ref group="m">Belon' i Tsiribihina</ref>|| 61 || 61 ||style="background-color:yellow"| 54 ||style="background-color:#B2FFFF"| 59 || 61 || 66 ||style="background-color:red"| <font color=white>52</font> || 62 || 62 ||style="background-color:yellow"| 54 ||style="background-color:#B2FFFF"| 59 || 64 || 68 || 82 || 100 || 70 || 67 || 63 |- | align=center | 16 || [[Fiteny bara|Bara]]|| 77 || 76 || 74 || 72 || 79 || 82 || 68 || 76 || 76 || 68 || 70 || 77 || 83 || 79 || 70 || 100 || 85 || 74 |- | align=center | 17 || [[Fiteny antandroy|Tandroy]]-1<ref group=m>Masinoro, Ambalavao</ref> || 69 || 73 || 69 || 68 || 71 || 75 || 64 || 72 || 71 || 64 || 67 || 80 || 86 || 75 || 67 || 85 || 100 || 83 |- | align=center | 18 || Tandroy-2<ref group=m>Antanimoro</ref> || 61 || 65 || 61 ||style="background-color:#B2FFFF"| 58 || 62 || 66 ||style="background-color:#B2FFFF"| 56 || 63 || 63 ||style="background-color:#B2FFFF"| 56 ||style="background-color:#B2FFFF"| 56 || 69 || 76 || 66 || 68 || 74 || 83 || 100 |} <references group=m/> == Voambolana == Ny ankamaroan'ny voambolana fototra dia itovian'ny fiteny malagasy amin'ny [[fiteny maaniany]], izay fiteny any amin'ny faritry ny ony [[Barito (ony)|Barito]] any amin'ny tapany atsimon' i [[Bôrneô|Borneo]]. Ny fiteny malagasy koa dia ahitana indran-teny sasany avy amin'ny [[fiteny arabo]] sy [[Fianakaviam-piteny banto|banto]] (indrindra ny [[Fiteny sabaky|sampana sabaky]], izay niavian'ny [[fiteny soahily]] indrindra), ary vao haingana avy amin'ny [[fiteny frantsay]] sy [[Fiteny anglisy|anglisy]]. === Indran-teny tamin' ny fiteny javaney sy maley === Betsaka ny indran-teny amin'ny fiteny malagasy avy amin'ny [[fiteny malay|fiteny maley]] sy [[fiteny javaney]] taloha; anisan'ireo teny ireo ny hoe [[trozona|''trozona'']], iray amin'ny teny maley hoe ''duyung''; ny ''[[horita]]'' avy amin'ny teny hoe ''gurita''; ny ''[[fano]]'' avy amin' ny teny hoe ''penyu'', ny ''hara'' avy amin'ny teny maley hoe ''karah'', ny ''fanohara'' (karazan-tsokatra) avy amin'ny teny maley hoe ''penyu karah''; ''[[rivotra]]'' avy amin'ny teny maley hoe ''ribut'' midika "rivomahery" na "rivodoza"; ''[[Tanjona (jeôgrafia)|tanjona]]'' avy amin'ny teny maley hoe ''tanjung''; ''harana'' avy amin' ny teny maley hoe ''karang''; ''[[sambo]]'' sy ''[[nosy]]'' avy amin' ny [[Fiteny javaney|teny javaney]] hoe ''sāmvaw'' sy ''nusa'', sns. === Indran-teny avy amin' ny fiteny sanskrity === Ny indran-teny avy amin'ny [[Fiteny sanskrity|teny sanskrity]] dia mikasika ny isa sy ny [[Tetiandro malagasy|tetiandro]]. Azo atao ohatra izao ny teny hoe ''[[tantara]]'' avy amin'ny teny sanskrity hoe ''tantra'' midika "rijan-kevitra" na "teôria"; toraka izany koa ny teny hoe ''[[hetsy]]'' (100 000) izay avy amin'ny teny maley hoe ''keti'' nindramina tamin'ny teny sanskrity hoe ''koṭi'' midika hoe "folo tapitrisa". Ny teny avy amin'ny [[fiteny sanskrity]] moa dia nindramin'ny fiteny malagasy talohan'ny nahatongavan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] teto Madagasikara. Noho izany dia niharan'ny fiovàna ara-drafipeo izy ireo, ka tsy fantatra avy hatrany intsony ny fiaviany raha tsy dinihana amin'ny alalan'ny [[Haitsikerafiteny|haifiteny]] mampitaha ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''linguistique comparative'')<ref><small>Hita ao amin' ny fiteny malay koa ireo indran-teny ireo, ka anisan' ny poforon' ny fiantraikan' ny fiteny sanskrity tamin' ny fiteny malagasy talohan' ny nahatongavan' ny Malagasy teto Madagasikara izany zavatra izany.</small></ref>. === Indran-teny avy amin'ny fiteny hafa === Ankehitriny ny fiteny malagasy dia indran-teny tamin'ny [[fiteny arabo]] (voambolana mikasika ny [[Fanandroana malagasy|fanandroana]]), ny [[Fiteny soahily|fieny soahily]] (voambolana mikasika ny biby ompiana toy ny teny hoe ''omby'', ''ondry'' na ''akoho'') ary tamin'ny [[teny frantsay]] sy [[Fiteny anglisy|anglisy]] ho an'ny voambolana mikasika ny fitaovana ampiasaina amin'izao fotoana izao, toy ny [[solosaina]] azo tenenina koa hoe ''ordinatera'' na ''kompiotera''. Ao koa ny anaran'ny karazan-java-kohanina toy ny ''piza'' (na ''pija''), ny ''makaraona'' sns... Nanana ny fianjadiany ihany koa ny [[fiteny arabo]], indrindra indrindra amin'ny voambolana ampiasaina amin'ny [[Fanandroana malagasy|fanandroana]] ary ireo vondron-kintan'ny [[Zodiaka|zôdiaka]]: ''Alahamady'', ''Adaoro'', ''Asorotany'', sns...; ary koa amin'ny lafiny [[tetiandro]], amin'ny fampiasana ireo teny arabo ho fiantsoana ny [[anaran'andron'ny herinandro|anaran'andron' ny herinandro]]: ''Alatsinainy'', ''Talata'', ''Alarobia'', sns.. == Feon-teny == === Zanapeo === Aseho anatin'ity fàfana eto ambany ity ny [[zanapeo]]<nowiki/>n'ny fiteny malagasy. {| class="wikitable" style="text-" ! ! Aloha ! Afovoany ! Aoriana |- ! Avo | {{IPA|i}} (i, y) | | {{IPA|u}} (o) |- ! Afovoany | {{IPA|e}} (e) | | |- ! Ambany | | {{IPA|a}} (a) | |} === Renifeo === Ireto kosa ny [[renifeo]]<nowiki/>n'ny fiteny malagasy.<br /> {| class="wikitable" style="text-align: center" ! colspan="2" | ! Amolotra roa ! Amolora sy anify ! Anify ! Ankihy ! Andanilany ! Ambavatraoka |- ! rowspan="4" | Mipoaka ! <small>Marenina</small> | {{SAPI|p}} (p) | | {{SAPI|t}} (t) | {{SAPI|t͡s}} (ts) | {{SAPI|k}} (k) | |- ! <small>Misy feo</small> | {{SAPI|b}} (b) | | {{SAPI|d}} (d) | {{SAPI|d͡z}} (j) | {{SAPI|ɡ}} (g) | |- ! <small>Marenina mialohan'ny orona</small> | {{SAPI|ᵐp}} (mp) | | {{SAPI|ⁿt}} (nt) | {{SAPI|ⁿt͡s}} (nts) | {{SAPI|ŋk}} (nk) | |- ! <small>Misy feo mialohan'ny orona</small> | {{SAPI|ᵐb}} (mb) | | {{SAPI|ⁿd}} (nd) | {{SAPI|ⁿd͡z}} (nj) | {{SAPI|ᵑɡ}} (ng) | |- ! rowspan="2" | Mikasaoka ! <small>Marenina</small> | | {{SAPI|f}} (f) | | {{SAPI|s}} (s) | | {{SAPI|h}} (h) |- ! <small>Misy feo</small> | | {{SAPI|v}} (v) | | {{SAPI|z}} (z) | | |- ! colspan="2" | An' orona | {{SAPI|m}} (m) | | | {{SAPI|n}} (n) | | |- ! colspan="2" | An-tsisiny | | | | {{SAPI|l}} (l) | | |- ! colspan="2" | Mikodia | | | | {{SAPI|r}} (r) | | |} == Fanoratana ny teny malagasy == === Ny fampiasana ny abidy arabo: ny Sorabe === [[File:Sorabe malagasy.jpg|thumb|right|250px|[[Sorabe]] malagasy]] Ny fiteny malagasy dia nanana literatiora an-tsoratra izay azo inoana fa efa tamin'ny taonjato faha-15. Rehefa nanorina an'i [[Tolagnaro|Fort-Dauphin]] ny Frantsay tamin'ny taonjato faha-17, dia nahita soratra arabo-malagasy nampiasaina, antsoina hoe [[Sorabe]] (<big>سُرَبِ</big>). Ny Sorabe dia [[abidy]] avy amin'ny [[Abidy arabo|abjady arabo]] (''ajami'') izay natao hanoratana ny fiteny malagasy, indrindra indrindra ny fiteny ao amin'ny tapany atsimo-atsinanan'i Madagasikara: ny fiteny [[antemoro]] ([[Anteony|anteoñy]] sy [[anakara]]). Fantatra fa isaina aman-jatony ny lahatsoratra nosoratana tamin'ny alalan'io abidy io; ny tena antitra amin'ireo lahatsoratra ireo dia nosoratana tany amin'ny taonjato faha-17 tany ho any. Io abidy sorabe io dia nampiasaina indrindra tamin'ny lahatsoratra momba ny [[Fanandroana malagasy|fanandroana]]. Ny sora-tanana tranainy indrindra fantatra fa natao tamin'io soratra io dia angona voambolana fohy malagasy-[[Fiteny hôlandey|hôlandey]] tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-17, izay navoakan'i [[Gabriel Ferrand]]<ref><small>Ferrand, Gabriel (1908). "Un vocabulaire malgache-hollandais." ''Bijdragen tot de taal-, land- en volkenkunde van Nederlandsch Indië'' 61.673-677.</small></ref> voalohany tamin'ny taona 1908 na dia tsy maintsy efa tafiditra tany amin'ny tapany atsimo-atsinanan'i Madagasikara aza ilay soratra tamin'ny taonjato faha-15<ref><small>Ferrand, Gabriel (1905), "Les migrations musulmanes et juives à Madagascar", ''Revue de l'histoire des religions'', Paris</small></ref>. Tamin'ny taonjato faha-18 dia fantatra ary nampiasain'ny [[Foko eto Madagasikara|foko]] rehetra eran'i Madagasikara io abidy io: tao Imerina, nanafatra mpanoratra antemoro i [[Andrianampoinimerina]] mba hampianatra ny ankizy hamaky teny ary hanoratra. Izay no nahatonga an-d[[Radama Voalohany|Radama]] hahay manoratra sy namaky teny hatry ny fahazazàny. Ny fandikana amin'ny fiteny roa voalohany ny lahatsoratra ara-pivavahana dia ny nataon'i [[Étienne de Flacourt]]<ref><small>Flacourt, Étienne de (1657). ''Le Petit Catéchisme madécasse-français''.Paris; (1661). ''Histoire de la grande isle Madagascar''.Paris, pp.197–202.</small></ref>, izay namoaka ny rakibolana voalohany tamin'io fiteny io koa<ref><small>Flacourt, Étienne de (1658). ''Dictionnaire de la langue de Madagascar''. Paris.</small></ref>. {| class="wikitable" |+Sorabe ampifandraisina amin'ny tarehin-tsoratra latina !Litikana !Fiafarana !Anatiny !Fiandohana !IPA !Abidy latina |- |<big>ا‎</big> | colspan="2" |<big>ـا‎</big> |<big>ا‎</big> |/ʔ/ | - |- |<big>ب‎</big> |<big>ـب‎</big> |<big>ـبـ‎</big> |<big>بـ‎</big> |/b, ᵐb/ |''b / mb'' |- |<big>ت‎</big> |<big>ـة‎</big> |<big>ـتـ‎</big> |<big>تـ‎</big> |/ts, ⁿts/ |''ts / nts'' |- |<big>ج‎</big> |<big>ـج‎</big> |<big>ـجـ‎</big> |<big>جـ‎</big> |/dz, ⁿdz/ |''j / nj'' |- |<big>ڊ‎</big> | colspan="2" |<big>ـڊ‎</big> |<big>ڊ‎</big> |/d/ |''d'' |- |<big>ر‎</big> | colspan="2" |<big>ـر‎</big> |<big>ر‎</big> |/r/ |''r'' |- |<big>رّ‎</big> | colspan="2" |<big>ـرّ‎</big> |<big>رّ‎</big> |/ɖʳ, ᶯɖʳ, ʈʳ, ᶯʈʳ/ |''dr / ndr / tr / ntr'' |- |<big>س‎</big> |<big>ـس‎</big> |<big>ـسـ‎</big> |<big>سـ‎</big> |/s/ |''s'' |- |<big>ࢋ‎</big> |<big>ـࢋ‎</big> |<big>ـࢋـ‎</big> |<big>ࢋـ‎</big> |/t, ⁿt/ |''t / nt'' |- |<big>ع‎</big> |<big>ـع‎</big> |<big>ـعـ‎</big> |<big>عـ‎</big> |/ŋ/ |''n̈'' |- |<big>غ‎</big> |<big>ـغ‎</big> |<big>ـغـ‎</big> |<big>غـ‎</big> |/g, ᵑɡ/ |''g / ng'' |- |<big>ٯ‎</big> |<big>ـٯ‎</big> |<big>ـڧـ‎</big> |<big>ڧـ‎</big> |/f/ |''f'' |- |<big>ٯّ‎</big> |<big>ـٯّ‎</big> |<big>ـڧّـ‎</big> |<big>ڧّـ‎</big> |/p, ᵐp/ |''p / mp'' |- |<big>ك‎</big> |<big>ـك‎</big> |<big>ـكـ‎</big> |<big>كـ‎</big> |/k, ᵑk/ |''k / nk'' |- |<big>ل‎</big> |<big>ـل‎</big> |<big>ـلـ‎</big> |<big>لـ‎</big> |/l/ |''l'' |- |<big>م‎</big> |<big>ـم‎</big> |<big>ـمـ‎</big> |<big>مـ‎</big> |/m/ |''m'' |- |<big>ن‎</big> |<big>ـن‎</big> |<big>ـنـ‎</big> |<big>نـ‎</big> |/n/ |''n'' |- |<big>و‎</big> | colspan="2" |<big>ـو‎</big> |<big>و‎</big> |/v/ |''v'' |- |<big>ه‎</big> |<big>ـه‎</big> |<big>ـهـ‎</big> |<big>هـ‎</big> |/h/ |''h'' |- |<big>ي‎</big> |<big>ـي‎</big> |<big>ـيـ‎</big> |<big>يـ‎</big> |/z/ |''z'' |} === Ny fampiasana ny abidy latina === [[Radama Voalohany|Radama I]], izay nahay namaky teny voalohany tao amin'ny [[Fanjakana Merina]], na dia nahay nampiasa ny Sorabe aza<ref><small>Berthier, H.J. (1934). ''De l'usage de l'arabico=malgache en Imérina au début du XIXe siècle: Le cahier d'écriture de Radama Ier''. Tananarive.</small></ref>, dia nisafidy ny [[Tarehin-tsoratra latina|abidy latina]] avy amin'i [[David Jones]] tamin'ny taona 1823 ary nanasa ny misiônera prôtestanta tao amin'ny [[London Missionary Society]] hanangana sekoly sy fiangonana. Ny [[Baiboly]], izay [[Baiboly amin' ny teny malagasy|nadika tamin'ny teny malagasy]] tamin'ny taona 1835 nataon'ny misiônera prôtestanta britanika niasa tany afovoan-tany teto Madagasikara, no boky voalohany natao pirinty tamin'ny teny malagasy nampiasa ny tarehin-tsoratra latina<ref name=":2" />. Misy [[litera]] 21 (''a, b, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, r, s, t, v, y, z'' ) ny [[abidy malagasy]] ankehitriny. Samy maneho ny feo [i] ny litera ''i'' sy ''y'': ny ''y'' ampiasaina any amin'ny fiafaran'ny teny, fa ny ''i'' kosa any an-kafa.Tononina hoe [u] ny ''o,'' tahaka ny ou amin' ny teny frantsay. Ny feo [ʈʂ/] sy [ɖʐ] dia soratana hoe ''tr'' sy ''dr'', ary ny [ts] sy [dz] dia soratana hoe ''ts'' sy ''j''. Matetika dia tsy tononina ny litera ''h''. Manaraka ny fanononana azy ao amin'ny [[Abidy ara-drafipeo iraisam-pirenena]] ny litera hafa rehetra. Tsy ampiasaina amin'ny fanoratana ny teny malagasy na amin'ny teny vahiny [[Fanagasiana|nohagasina]] ny litera ''c, q, u, w'' ary ''x''. Ny ''mp'', ary indraindray ny ''nt'', dia mety manomboka teny iray, saingy tononina [p] sy [t]. Mitovy rafitra amin'ny abidy ampiasaina amin'izao fotoana izao ny abidin-dRadama I: ny isan'ny [[litera]] ampiasaina dia mbola iraika ambin'ny roapolo. Izany anefa tsy misakana ny fampiasana ny litera latina hafa mba hanoratana ny teny vahiny tsy nohagasina (toy ny hoe ''watt''). Ireto ny [[litera]] ampiasaina amin'ny teny malagasy (ny eo anelanelan'ny fononteny dia ampiasaina amin'ny fiteny malagasy noho ny fampiasana azy ireo amin' ny teny vahiny): a, b, (c), d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, (q), r, s, t, (u), v, (w), (x), y, z. === Fivoaran'ny fanoratana ny teny malagasy === Niharan'ny fiovana ny fanoratana ny teny malagasy. Samihafa ny fanoratana ny teny malagasy tamin'ny andron-d[[Radama I]] (taona 1820-1830) sy ny fanoratana ny teny malagasy tamin'ny faramparan' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]] (faran'ny taonjato faha-19). Io fanoratana ny teny malagasy tamin'ny faran'ny taonjato faha-19 io koa dia samihafa amin'ny fanoratana ny teny malagasy tamin'ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahantany]] izay samihafa ihany koa amin'ny fanoratana ny teny malagasy amin'izao fotoana izao. Ny [[tendro satroka]] dia apetraka eo ambonin' ny litera ''o'' (''ô'') mba hanoratana ny teny indrana sasany na amin'ny [[fitenim-paritra malagasy]] sasany, araka ny Didim-panjakana laharana 17-603 AC tamin' ny 10 Nôvambra 1965<ref><small>"[https://www.degruyterbrill.com/database/IABO/entry/iab19830694/html?lang=en& L’enseignement du malgache: les fautes d’orthographe]", ''www.degruyterbrill.com''</small></ref><ref><small>[[Narivelo Rajaonarimanana]], ''[https://dokumen.pub/dictionnaire-du-malgache-contemporain-malgache-franais-franais-malgache-9782865376278.html Dictionnaire du malgache contemporain : malgache-français français-malgache]'', Karthala, 1995, <abbr>p.</abbr> 37.</small></ref>. Misy fitenim-paritra malagasy ampiasana litera fanampiny, ny roa amin' ireo dia nampidirina tamin' ny alalan' ny Didim-panjakana laharana 62-404 tamin' ny 9 Aogositra 1962: * ny ''n̂'' ilazana ny feo ''n'', alohan' ny fototeny manomboka amin' ny ''e'' na ''i'', ohatra: ''man̂embana'' (''man''+''embana'') (izay midika hoe "mangalatra") sy manembana (''man''+''sembana'') (izay midika hoe "manakorontana"); * ny n̈ manamarika ny ''n'', alohan' ny fototeny manomboka amin' ny ''a'' na ''o'', ohatra: ''man̈asa'' (''man''+''asa'') (izay midika hoe "madranitra") sy ''manasa'' (''man''+''sasa'') (izay midika hoe "manadio amin' ny rano")<ref><small>Oliva Ramavonirina, "Les caractères spéciaux dans l’orthographe courante: le cas du malgache", ''Cahiers du Rifal'', vol. 23 « Le traitement informatique des langues »,‎ novembre 2003, p. 73-75</small></ref>. ==Fampiasana ny teny malagasy== Ampisain'ny Malagasy amin'ny endrika [[Fitenim-paritra malagasy|fitenim-paritra]] na ny [[fiteny ôfisialy]] ny fiteny malagasy. Amin'ny lafiny ôfisialy dia ny tenim-pirenena ([[Fiteny malagasy ôfisialy|malagasy ôfisialy]]) no tena ampiasaina ary matetika io ihany no fiteny an-tsoratra. Mampiasa ny teny malagasy fiteny ôfisialy na tenim-paritra koa ny Malagasy mipetraka any ivelan' i [[Madagasikara]], na dia tsy maro aza ny fianakaviana malagasy tsy mampianatra ny tenindrazany amin'ny zanany. Eo amin'ny [[aterineto]] indray, dia vitsy ny tranonkala mampiasa ny teny malagasy ho fitenin'ny votoatiny. Matetika ny Malagasy dia mampiasa ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] rehefa miresaka momba ny fampahalalàna. Miampy izany koa ny safidin'ny mpikarakara tranonkala izay misafidy ny teny frantsay ho fitenin'ny votoatiny. Araka izany dia mamaky ary matetika mifanakalo hevitra amin'ny teny frantsay ny Malagasy eo amin'ny tranonkala. Volana natokana ho an'ny fiteny malagasy ny volana Jona, ka ny [[Akademia Malagasy]] sy ny Ministera misahana ny kolontsaina no mikarakara ny fankalazàna azy. === Wikipedia sy Aterineto amin' ny teny malagasy === Tsy mampiasa ny [[Wikipedia]] amin'ny fiteny madinika ny olona noho ny [[ratsy mifamahana]]. "Tsy tia hamorona votoatiny ny olona satria tsy hisy hamaky, ary tsy misy mamaky satria tsy misy votoatiny." Tahàka ireo [[Jordania]]nina manoratra amin'ny [[fiteny anglisy|teny anglisy]] mba ho azon'ny olona bebe kokoa, manoratra amin'ny [[fiteny frantsay|teny frantsay]] ny Malagasy mba ho azon'ny olona any ivelan'i Madagasikara. Hoy izay mpanoratra izay," raha mamorona votoatiny bebe kokoa amin' ny teny nibeazany ny Malagasy, dia hisy kokoa ny votoatiny amin'ny teny malagasy ary ho vaky ilay boribory vetaveta". Araka izany, amin'ny lafiny sasany, hahafahana mamorona fitaovana toy ny mpandika teny anglisy-malagasy ireo orinasa lehiben'ny tranonkala.<ref>Ethan Zuckerman, 2013 : ''Rewire: Digital Cosmopolitans in the Age of Connection''</ref> == Rakibolana == Ny rakibolana voalohany amin’ny teny malagasy an-tsoratra dia nosoratana tamin’ny alalan’ny sorabe. Ny rakibolana voalohany nampiasa abidy latina dia ny ''Dictionnaire de la langue de Madagascar'' nosoratan’i Etienne de Flacourt, izay natonta tamin’ny taona 1658. Taorian’izany dia nivoaka ny ''English-Malagasy Vocabulary''. Tamin’ny taona 1885, dia navoakan’ny London Missionary Society ny rakibolana malagasy-anglisy iray izay ahitana pejy 892. Na izany aza, dia misy voambolana tranainy ao anatin’io rakibolana io. Efa nisy fanovàna maro natao tamin’io rakibolana io taty aoriana, indrindra amin’ny lafiny hatetika, izay miankina amin’ny firaketan-dahatsoratra misy teny mihoatra ny dimy tapitrisa. * Winterton, M. et al.: ''Malagasy–English, English–Malagasy Dictionary / Diksionera Malagasy–Anglisy, Anglisy–Malagasy''. Raleigh, North Carolina. USA: Lulu Press 2011, 548 p. * Richardson: ''A New Malagasy–English Dictionary''. Farnborough, England: Gregg Press 1967, 892 p. <nowiki>ISBN 0-576-11607-6</nowiki> (Original edition, Antananarivo: The London Missionary Society, 1885). * ''Diksionera Malagasy–Englisy''. Antananarivo: Trano Printy Loterana 1973, 103 p. * ''An Elementary English–Malagasy Dictionary''. Antananarivo: Trano Printy Loterana 1969, 118 p. * ''English–Malagasy Phrase Book''. Antananarivo: Editions Madprint 1973, 199 p. (Les Guides de Poche de Madagasikara.) * Paginton, K: ''English–Malagasy Vocabulary''. Antananarivo: Trano Printy Loterana 1970, 192 p. * Bergenholtz, H. et al.: ''Rakibolana Malagasy–Alemana''. Antananarivo: Leximal/Moers: aragon. 1991. * Bergenholtz, H. et al.: ''Rakibolana Alemana–Malagasy''. Antananarivo: Tsipika/Moers: aragon. 1994. * Régis Rajemisa-Raolison: ''Rakibolana Malagasy''. Fianarantsoa 1995, 1061 p. == Fitsipi-pitenenana == <nowiki>Ny fehezanteny amin’ny teny malagasy dia matetika manaraka ny rafitra manaraka izao: Matoanteny – Fameno – Lazaina (MFL), izay fantatra amin’ny teny anglisy hoe VOS (Verb–Object–Subject). Na izany aza, mety hiovaova io firafitry ny fehezanteny io arakaraka ny endriky ny matoanteny ampiasaina, araka ny ohatra aseho etsy ambany. MFL tsotra</nowiki> * ''Mandahatra ny miaramila aho.'' Mampiasa endrika mivantana ny [[Fitodika mpanao|matoantenin' ny mpanao]] ny fehezanteny eo ambony<ref >''A Grammar of the Malagasy language'' nosoratan'i David Griffith, p. 106</ref>, ; Rariteny M(L)F * ''Alahatro ny miaramila.'' Mampiasa ny [[Fitodika atao|matoantenin' ny atao]] ny fehezanteny eo ambony. Miraikitra amin'ny matoanteny ny mpanao ny asa (-''ko''). === Matoanteny === Ny [[matoanteny]] no fanahin'ny fiteny ary mamaritra ny ''tao'' sy ''hetsika'' ary ''fiainana'' ny matoanteny. Mamaritra ny fisiana izy, noho ny fisian'ny matoanteny ''misy''; mamaritra ny ''tao'' izy, ohatra: "tia aho", "miasa ianareo"; mamaritra ny fiaretana izy, amin'ny alalan'ny matoantenin'ny atao: "tiana aho", "esorina ianao".<ref >''A Grammar of the Malagasy language'' nosoratan'i David Griffith, p. 106</ref> Ny matoanteny dia ampiasaina amin'ny filazàna, [[Fandavana (fitsipiteny)|fandavana]] na fanambaràna zavatra izay mbola atao na efa natao: "miasa ny olona", "nomen'olona vola aho"; mibaiko, manasa na mametra-panontaniana<ref >''A Grammar of the Malagasy language'' nosoratan'i David Griffith, p. 106-107</ref>. ==== Matoantenin' ny mpanao sy ny matoantenin' ny atao ==== Ny matoanteny dia azo atao anaty sokajy telo: ny [[Fitodika mpanao|matoantenin'ny mpanao]] sy ny [[Fitodika atao|matoantenin'ny atao]], ary ny matoanteny tsy mitongilana. Ny matoantenin'ny mpanao dia mamaritra ny [[Lazaina (fitsipiteny)|lazaina]] manao zavatra. Ny matoantenin'ny atao dia mamaritra ny lazaina miaritra na iharan-javatra. Ny matoantenin'ny mpanao dia: * lazaina fa mivantana (anglisy: ''direct'') rehefa manaraka ny matoanteny ny lazaina: ohatra: "miteny aho"; "miasa aho", sns. * lazaina fa manilika (anglisy: ''exclusive'') rehefa manaraka ny lazaina ny mpameno. Izany dia midika fa ilay lazaina ary ilay lazaina ihany no manao ilay zavatra. Ohatra: "izaho no miteny"; "Rakoto no manjono", sns. * lazaina fa manantitra (anglisy: ''emphatic'') rehefa manaraka ny matoanteny ny lazaina. ohatra : "izaho miteny", "izaho misotro". Telo no endriky ny matoantenin'ny atao. # Ny voalohany dia antsoina hoe ''endrika tsotra'', satria avy amin'ny [[Filaza mandidy|filaza mandid]][[Filaza mandidy|i]]<nowiki/>n<nowiki/>'ny fototeny izy. Ohatra: ny matoantenin'ny atao "sotroina" dia avy amin'ny filaza mandidy "sotroy" izay avy amin'ny fototeny "sotro". # Ny endrika faharoa dia manana [[Tovana (fitsipiteny)|tovana]] mamaritra ny mpanao, na ny [[Lazaina (fitsipiteny)|lazaina]]. Ohatra "ampianariko ny ankizy", "dioviko ny trano", sns. # Ny fahatelo dia ny endrika ara-[[Toe-javatra (fitsipiteny)|toejavatra]], satria mampiasa ny toejavatry ny fotoana, na toerana, na fomba. Ohatra: "Tany an-trano no nisotroan'ny olona rano". Ny matoantenin'ny atao tsotra dia manana endrika mivantana, manantitra na manilika.<ref >''A Grammar of the Malagasy language'' nosoratan'i David Griffith, p. 109-110</ref>. Ny matoanteny tsy mitongilana dia mamaritra tao izay mikasika ny mpanao ary ny mpanao ihany. Ohatra: "Velona aho"; "Mandeha ianao". Manana fiendrika manano ary fiendrika anoina ny matoanteny tsy mitongilana: "Mandeha aho" (mat. mpanao); "andehanako", "alehako" (mat. atao). Manana ny endrika mivantana, manantitra ary manilika ireo matoanteny tsy mitongilana ireo. ==== Sokajy matoanteny dimy ==== Faharoa, azo sokajina dimy ny matoanteny malagasy : * Ny [[matoanteny mitampody]] (reflektiva), * Ny matoanteny mamari-pahafahana ([[fiteny anglisy|anglisy]]: ''potentative verb''). Ny [[Tovona (fitsipiteny)|tovona]] mamaritra azy io dia ny tovona ''maha-''. Manana endrika mivantana, manantitra (emfatika) ary mandroaka ireo matoanteny ireo. * Ny matoanteny mamaritra fivoarana ([[fiteny anglisy|anglisy]]: ''intensive verb'') dia mamaritra ny hafatratra, ny fitomboana na ny fivoaran'ny ''tao'' iray. Ny tovona mamaritra ireo matoanteny ireo dia ny tovona ''miha-'' ohatra ao anatin'ny ''mihalava'', ''mihafohy'', ''mihavitsy'', ''mihafeno'', sns. Misy fiendrika manano sy ny fiendrika anoina io matoanteny io. Ao amin' ny [[Fiendrika mañano|fiendrika manano]] (ang.: ''active voice'') sy amin'ny [[fiendrika anoina]] (ang. ''passive voice'') dia ahitana ny endrika mivantana, endrika manantitra (emfatika) ary endrika mandroaka (ang.: ''exclusive form''). Amin'ny endrika misy solonteny voatovana amin'ny matoanteny mamaritra fivoarana dia ahitana ny endrika mivantana manantitra sy mandroaka.<ref >''A Grammar of the Malagasy language'' nosoratan'i David Griffith, p. 116</ref> * Ny matoanteny mampita (ang.: ''transitive verb'') izay mamaritra ny tao ataon'ny lazaina eo amin'ny fameno. Ny tovona mamaritra ireo matoanteny ireo dia ny tovona ''man-'' (manana endrika miova arakaraky ny [[fototeny]]) * Ny matoanteny [[Fitodika mpifanao|mpifanao]] (ang.: ''reciprocative verb'') Ao amin'io sokajy matoanteny io dia ahitana ny fiendrika manano ary ny fiendrika anoina izay samy manana ny endrika mivantana, manantitra ary manilika.<ref >''A Grammar of the Malagasy language'' nosoratan'i David Griffith, p. 117</ref>. Ny endrika mpifanao dia manana ny fiendrika manano, ny fiendrika anoina ary ny endrika voatovana solonteny. Amin'ny fàfana eo ambany dia aseho ny [[tsirinteny]] araky ny endriky ny matoanteny avy amin'ny fototeny "latsaka". {| class="wikitable" size=80% |+ Tsirinteny matoanteny* araky ny sokajiny ! ! fiendrika manano ! fiendrika anoina<br>ary endrika voatovana soloteny |- ! Reflektiva | milatsaka | latsahana |- ! Mamari-pahafahana | mahalatsaka | ahalatsahana |- ! Mamari-pivoarana | mihalatsaka | ihalatsahana |- ! Mampita | mandatsaka | andatsahana |- ! Mifanao | mifandatsaka | ifandatsahana |} (*) Ny endrika ankehitriny ihany no aseho. ==== Zana-pizaràna na fisokajiana fanampiny ==== Ny fizaràna fanindroan'ny matoanteny malagasy dia sokajy telo: endrika [[Fitodika mpampanao|mpampanao]] (ang.: ''causative''), endrika mampanao mpifanao (ang.: ''reciprocative causative'') ary endrika mampanao mamaritra fahafahana (ang.: ''potentative causative''). Ny [[tovona]] amin'ireo matoanteny ireo dia fitambaran'ny tovona ao amin'ny endrika mampanao amin'ny tovoy na ao amin'ny endrika mpifanao na mamari-pivoarana. {| class="wikitable" width=80% |+Tsirintenin' ny matoanteny* mampanao<ref>''A Grammar of the Malagasy language'' nosoratan'i David Griffith, p. 119</ref> ! ! fiendrika manano ! fiendrika anoina<br> na endrika voatovana soloteny |- ! Mampitranga<br>reflektiva | mampilatsaka | ampilatsahana |- ! Mampitranga<br>mamari-pahafahana | mampahalatsaka | ampahalatsahana |- ! Mampitranga<br>mamari-pivoarana | mampihalatska | ampihalatsahana |- ! Mampitranga<br>mampita | mampandatsaka | ampandatsahana |- ! Mampitranga<br>mifanao | mifampilatsaka | ifampilatsahana |} (*) Ny endrika ankehitriny ihany no aseho. Ireo matoanteny mampanao mpifanao dia natao hamaritana ny zavatra mampanao, na, ny zavatra ataon'ny olona na zavatra mifampivoho. Ireo matoanteny ireo dia aorina amin'ny alalan'ny fanovàna ny tovona ''m-'' ho ''mif-'' amin'ny endrika mampanao ny matoanteny mivantana. {| class="wikitable" width=80% |+Tsirintenin'ny matoanteny mampanao* mifampivoho<ref>''A Grammar of the Malagasy language'' nosoratan'i David Griffith, p. 119-120</ref> ! ! fiendrika manano ! fiendrika anoina<br> na endrika voatovana soloteny |- ! mampitranga mpifanao<br> ny matoanteny reflektiva | mifampilatsaka | ifampilatsahana |- ! mampitranga mpifanao<br> ny matoanteny mamari-pahafahana | mifampahalatsaka | ifampahalatsahana |- ! mampitranga mpifanao<br> ny matoanteny mamari-pivoarana | mifampihalatsaka | ifampihalatsahana |- ! mampitranga mpifanao<br> ny matoanteny mampita | mampandatsaka | ampandatsahana |- ! mampitranga mpifanao<br> ny matoanteny mifamoivoho | mifampilatsaka | ifampilatsahana |} (*) Ny endrika ankehitriny ihany no aseho. Ny endrika mampitranga fahafahana dia maneho ny fahafahana na ny fahafahana mampanaon'ny tao. {| class="wikitable" width=80% |+Tsirintenin'ny matoanteny mampanao* fahafahana<ref>''A Grammar of the Malagasy language'' nosoratan'i David Griffith, p. 121</ref> ! ! fiendrika manano ! fiendrika anoina<br> na endrika voatovana soloteny |- ! mampitranga fahafahana<br> ny matoanteny reflektiva | mahampampilatsaka | ahampampilatsahana |- ! mampitranga fahafahana<br> ny matoanteny mamari-pahafahana | mahampampahalatsaka | ahampampahalatsahana |- ! mampitranga fahafahana<br> ny matoanteny mamari-pivoarana | mahampampihalatsaka | ahampampihalatsahana |- ! mampitranga fahafahana<br> ny matoanteny mampita | mahampampandatsaka | ahampampandatsahana |- ! mampitranga fahafahana<br> ny matoanteny mifanao | mahampampifandatsaka | ahampampifandatsahana |} (*) Ny endrika ankehitriny ihany no aseho. === Anarana sy mpisolo === Ny [[Mpisolo (fitsipiteny)|mpisolo]] tena amin'ny teny malagasy dia maro ary miankina amin'ny fifandraisan'ilay mpiteny amin'ilay olona itenenana ny fampiasana azy. === Tambinteny === Ny [[tambinteny]] dia teny ampiarahina amin'ny [[Mpamaritra (fitsipiteny)|mpamaritra]], ny [[matoanteny]] (mamaritra anarana na tsia) ary tambinteny hafa. Ao amin'ny teny malagasy dia ahitana karazana tambinteny telo: ny tambinteny mamaritra isa (fandaharana na fanisàna); tambinteny mamaritra fotoana: ankehitriny (oh.: ''ankehitriny'', ''izao ihany'', ''anio'', sns.), efa lasa (''sahady'', ''taloha'', ''rahateo'', sns.) na ho avy (oh.: ''hatrizay'', ''arakizao'', ''rahampitso'', sns.); ireo tambinteny mamaritra fitsingerenana (''matetika'', ''indraindray'', ''rahoviana'', sns.); ireo tambinteny mamaritra fitsingerenana voatanisa (oh.: ''indray'', ''indroa'', ''intelo'', ''isan'andro'', ''isam-bolana'', sns.); ireo tambinteny mamaritra toerana (oh.: ''aloha'', ''aoriana'', ''dia'', ''mandavanandro'', sns.); ireo tambinteny mamaritra zava-mitranga tsy misy fiafaràna (oh.: ''mandrakariva'', ''mandrakizay'', ''tsy ... intsony'')<ref><small>''A Grammar of the Malagasy language'' nosoratan' i David Griffith, p. 190</small></ref> ==== Mpamaritra toerana ==== {| class=wikitable |+Mpamaritra toerana malagasy !colspan=2| !!colspan=2| Akaiky !!colspan=2| Lavidavitra !!colspan=3| Lavitra |- !rowspan=2|Tambinteny!!Tsy hita |atỳ || àto || ào || àtsy || àny || aròa* || arỳ |- !Hita |etỳ || èto || èo || ètsy || èny || eròa || erỳ |- !rowspan=3|Soloteny!!Tsy hita |izatỳ*||izàto*||izào||izàtsy*||izàny||izaròa*||izarỳ* |- !Hita |itỳ||ìto||ìo||ìtsy||ìny||iròa*||irỳ |- !Hita pl. | colspan="2" style="text-align:center;"|irèto||irèo||irètsy||irèny||ireròa*||irerỳ* |} Fanamarihana : * Tsy voatery asiana [[Tendro (soratra)|tendro]] ny mpamaritra toerana. * Tsy ampaisaina matetika ny mpamaritra toerana misy ny *. == Jereo koa == *[[Abidy malagasy]] *[[Fiteny eto Madagasikara]] *[[Fitsipiteny malagasy]] '''Lohahevitra sasany momba ny fitsipiteny malagasy''' *[[Fameno (fitsipiteny)|Fameno]] *[[Mpampiankina]] *[[Fiendrika|Fitodika]] na [[fiendrika]] *[[Tsirinteny]] *[[Filazam-potoana (fitsipiteny)|Filazam-potoana]] *[[Fanehoan-javatra (fitsipiteny)|Fanehoan-javatra]] *[[Filaza (fitsipiteny)|Filaza]] *[[Sokajin-teny]] '''Fiteny be mpampiasa ao Afrika''' * Ireto ireo fiteny be mpampiasa ao Afrika: ny [[fiteny afrikansa]], [[Fiteny agny|agny]], [[Fiteny amharika|amharika]], [[Fiteny anglisy|anglisy]], [[Fiteny arabo|arabo]], [[Fiteny bambara|bambara]], [[Fiteny baole|baole]], [[Fiteny berbera|berbera]], [[Fiteny bete|bete]], [[Fiteny diola|diola]], [[Fiteny fanga|fanga]], [[Fiteny fola|fola]] (na [[fiteny peola]]), [[Fiteny frantsay|frantsay]], [[Fiteny haosa|haosa]], [[Fiteny iôroba|iôroba]], [[Fiteny kitoba|kitoba]], [[Fiteny lingala|lingala]], [[Fiteny malagasy|malagasy]], [[Fiteny môre|môre]], [[Fiteny pôrtogey|pôrtogey]], [[Fiteny soahily|soahily]], [[Fiteny sômaly|sômaly]], [[Fiteny sôninke|sôninke]], [[Fiteny soso|soso]], [[Fiteny tigrinia|tigrinia]], [[Fiteny vôlôfo|vôlôfo]] ary [[Fiteny zolo|zolo]]. == Rohy ivelany == *[http://www.ethnologue.com/show_family.asp?subid=91254 Tatitra ''Ethnologue'' mikasika ny teny malagasy] *[https://web.archive.org/web/20030622220010/http://www.teny.org/ Foibe momba ny Teny an' ny Akademia Malagasy] *[http://teny.org/index.php?option=com_content&view=article&id=49:ny-fifehezanteny-malagasy&catid=34:teny&Itemid=56 ''Ny fifehezanteny malagasy''] ao amin'i teny.org ([http://teny.org/index.php?option=com_content&view=category&id=34&Itemid=27 renisokajy] {{Wayback|url=http://teny.org/index.php?option=com_content&view=category&id=34&Itemid=27 |date=20220408140513 }}) *[https://tenymalagasy.org/bins/alphaLists?lang=fr&w= Rakibolana sy Rakipahalalana malagasy] *"[https://www.tiatanindrazana.mg/politique/mediatioranny-repoblika-mila-hadika-aminny-teny-malagasy-ny-didy-aman-dalana-53737.php Mediatioran' ny Repoblika “Mila hadika amin' ny teny malagasy ny didy aman-dalàna]”", ''www.tiatanindrazana.mg'' '''Boky malalaka''' * {{en}} [http://archive.org/download/grammarofmalagas00grifrich/grammarofmalagas00grifrich.pdf ''A grammar of the Malagasy language, in the Ankova dialect ''], nosoratan'i David Griffiths, 1854 * [https://old.bigenc.ru/linguistics/text/2168075?ysclid=lqhludz8js447330367 ''Клименко В. В.'' Малагасийский язык // Большая российская энциклопедия. Том 18. Москва, 2011, с. 600-601.] {{Wayback|url=https://old.bigenc.ru/linguistics/text/2168075?ysclid=lqhludz8js447330367 |date=20231223051804 }} * [https://www.elibrary.ru/item.asp?edn=bcztjl&ysclid=lqhlds3jgp16057165 ''Клименко В. В.'' Словари малагасийского языка в России и за рубежом // Архонт, 2023, № 2, с. 83-91.] == Tsiahy == {{ref}} [[Sokajy:Fiteny]] [[Sokajy:Madagasikara]] 3lp4flj6nkvhqfh6i78p6ytah6kq855 Kristianisma eto Madagasikara 0 1169 1138993 1128245 2026-05-17T02:44:16Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138993 wikitext text/x-wiki [[Sary:Antsirabe - église.JPG|vignette|316x316px|Fiangonana katôlika ao [[Antsirabe]]]] Ny '''kristianisma''' '''eto''' '''Madagasikara''' dia iray amin' ny [[Fivavahana ao Madagasikara|fivavahana]] arahin' ny mponin' i [[Madagasikara]], indrindra ny Malagasy, ankoatry ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahan-drazana]] sy ny [[Finoana silamo ao Madagasikara|finoana silamo]] sy ny hafa koa. Ny 41&nbsp;% amin' ny Malagasy dia Kristiana, araka ny tatitry ny ''[[United States Department of State|US Departement of State]]'' tamin' ny taona 2011<ref name=":0"><small>Bureau of African Affairs (3 May 2011). "{{Wayback|url=https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5460.htm |date=20110902021759 }}". U.S. Department of State. (t[https://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/5460.htm ahiry 24/08/2011]).</small></ref>. Hita ao ny sampan' ny fivavahana kristiana toy ny [[Fiangonana nohavaozina]] sy ny [[Loteranisma|Fiangonana loterana]] sy ny [[Fiangonana katolika|Fiangonana katôlika]] sy ny [[Adventisma|Fiangonana adventista]] sy ireo [[Evanjelisma|Fiangonana evanjelika]] tsy mitsaha-mihamaro. Miezaka ny hampitombo isa ny fiangonany ny [[Fiangonana Ôrtôdôksa eto Madagasikara|Ôrtôdôksa]] sy ny [[Eklesia Episkopaly Malagasy|Anglikana]] sy ny hafa koa. Tamin' ny taona 1963 hatramin' ny 2004 dia niisa 72 ny "fikambanana ara-pinoana" voasoratra ao amin' ny lisitra ôfisialy tanan' ny fanjakana malagasy<ref><small>Sophie Blanchy, Jean-Aimé Rakotoarisoa, Philippe Beaujar, Chantal Radimilahy (dir.), ''Les dieus au service du peuple'', 2006, p.92.</small></ref>. Manodidina ny 200 any ho any ny isan' ny karazam-piangonana eto Madagasikara tamin' ny taona 2020, ka ny ankamaroan' ireo dia fiangonana vao niorina taty afara, dia ny [[Evanjelisma|fiangonana evanjelika]] na ara-pilazantsara sy [[Pentekôtisma|pentekôtista]]. == Tantaran' ny kristianisma eto Madagasikara == === Faha mpanjaka === ==== Fidiran' ny fivavahana kristiana ==== Efa nisy nitondra teto amin' ny Nosy hatramin' ny faran' ny taonjato faha-16 ny [[katôlisisma]], sady efa nisy ny nanandrana nanao asa misiôna tamin' ny taona 1540 avy eo tamin' ny nahatongavan' ny [[Dôminikanina]] tamin' ny taona 1580 ary ny [[Zezoita]] tamin' ny taona 1610. Tsy nahitam-pahombiazana kely izany raha tsy tany amin' ny taona 1642. Ny misiônera avy amin' ny [[London Missionary Society|''London Missionary Society'']] (LMS) no nahomby tamin' ny fampidirana ny fivavahana kristiana tamin' ny taona 1818 ka ny [[protestantisma|prôtestantisma]] izany, na dia efa nitondra ny [[fivavahana katolika|fivavahana katôlika]] aza ny vazaha nandalo taty Madagasikara tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-16. Tamin' ny nidiran' ny fivavahana kristiana teto Madagasikara dia tao anaty fanarahana ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahan-drazana]] ny Malagasy, indrindra ny tao amin' ny lapan' ny mpanjaka, ka singanina manokana ny tao [[Imerina]]. Tsy mbola nisy anefa ny fanenjehana ny kristianisma satria ny fandrosoana nentin' ny misiônera no navesa-danja tamin' ny mpanjaka [[Radama I]]. Nampiely ny prôtestantisma sady nampianatra literatiora tamin' ny alalan' ny [[Baiboly amin'ny teny malagasy|Baiboly voadika amin' ny fiteny malagasy]] ireo misiônera ireo tao amin' ny sekoly naoriny tao afovoan-tany araka ny fanirian' ny mpanjaka. Tamin' ny taona 1830 no vita dika amin' ny teny malagasy ny [[Testamenta Vaovao]]. Tamin' ny taona 1835 no vita dika amin' ny teny malagasy ny Baiboly iray manontolo. ==== Ny fanenjehana ny fivavahana kristiana ==== Tamin' ny voalohany dia ambany ny isan' ireo izay niova ho Kristiana nefa nitombo tsikelikely izany na dia nisy aza ny fanenjehana tamin' ny andron' ny mpanjakavavy [[Ranavalona I]]. Nolefonina ho faty na nampisotroina [[Tangena (fampinomana)|tangena]] izay tratra mitazona Baiboly. Fatra-pifikitra amin' ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahan-drazana]] ilay mpanjakavavy merina ka nanenjika mafy ny Kristiana sy nandroaka ny misiônera ary nampandoro ny Baiboly. Tamin' ny taona 1831 dia voarara ny fananana Baiboly sy ny fivavahana kristiana. Tamin' izany fotoana izany no nampisy ny Kristiana malagasy maty martira voalohany ka anisan' izany [[Rasalama (maritiora)|Rasalama]] (taona 1837). Nanahy mantsy ilay mpanjakavavy sao mahavery hasina ny [[Sampy (malagasy)|sampy]] sy ny [[razana]] ny fivavahana amin' ny "razam-bazaha". Tsy nankasitrahany koa ny fitoriana ny [[fitovian' ny samy olombelona]] izay manohintohina ny rafitra ara-pôlitika sy ara-toekarena izay niorina amin' ny fisian' ny [[fanandevozana]]. Tsy nekeny ho tonga Kristiana (hatao [[batisa]]) ny miaramilany. Hatramin' ny sekoly naorin' ny misiônera dia tsy azoazony fa ataony hoe "misoko olona" (fahenoany ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]] hoe "''school''"). Tamin' ny taona 1849 no tena nafana ny fanenjehana ka ao ny nodorana velona sy ny notapahin-doha ary ny navarina tao amin' ny hantsan' Ampamarinana. ==== Ny prôtestantisma lasa fivavaham-panjakana ==== Tamin' ny fitondran-d[[Radama II]] (nanjaka tao anelanelan' ny taona 1861 sy 1863) sy [[Rasoherina]] (nanjaka teo anelanelan' ny taona 1863 sy 1868) dia niverina nalalaka indray ny fivavahana kristiana sy ny famakiana Baiboly. Nanome fahalalahana ny finoana isan-karazany teo amin' ny fanjakany Radama II. Rasoherina moa dia lasa Kristiana ka nampandoro ny [[Sampy (malagasy)|sampi]]<nowiki/>m-panjakana sy nanao ny fivavahana kristiana ho [[fivavaham-panjakana]]. Maro noho izany ny olona tao an-dapa sy ny olona ao amin' ny saranga ambony tao [[Imerina-Ambaniandro|Imerina]] niova ho Kristiana nefa lazain' ny mpahay tantaram-piangonana fa "nanao rebik' ondry" ny ankamaroany. Tonga teto tsy nisy mpanakantsakana ny misiônera prôtestanta anglisy tao amin' ny fikambanana toa ny ''[[Church Mission Society|Church Missionary Society]]'' sy ny ''[[United Society Partners in the Gospel|Society for the Propagation of the Gospel]]'' (samy misiona anglikana) izay tonga tamin' ny taona 1864; ny ''[[Norwegian Missionary Society]]'' (na ''Norsk Misjonsselskap'', amin' ny [[Fiteny nôrveziana|teny nôrveziana]], misiona loterana norveziana) tamin' ny taona 1866; ary ny ''[[Friends of Foreign Mission Association]]'' (misiona frenjy) tamin’ ny taona 1867. Ny fielezan' ny prôtestantisma teo amin' ny [[Merina]] nanana saranga ambony teo antenantenan' ny taompolo 1800, isan' izany ny mpanjaka [[Ranavalona II]] (izay namoaka didy momba ny famerenana ny fivavahana kristiana sy natao [[batisa]] tamin' ny taona 1869), niaraka tamin' ny fitomboana ara-pôlitikan' ny misiônera britanika, dia nitarika ny praiminisitra [[Rainilaiarivony]] hamoaka didy nahatonga ny [[Kristianisma]] ho fivavahana tao an-dapa, izany hoe fivavaham-panjakana. Izany no nanafaingana ny fiovam-pinoan' ny vahoaka tany afovoan-tany ho amin' ny prôtestantisma tamin' ny faramparan' ny taompolo 1800. ==== Fidiran' ny fivavahana katôlika ==== Tafiditra teto Madagasikara tamin' ny alalan' ny masoivoho sy misiônera frantsay tamin' ny tenantenan' ny taonjato faha-19 ny [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Eglizy katôlika rômanina]], nefa tsy nitombo ny isan' ny mpanaraka azy raha tsy tamin' ny fanombohan' ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahan' ny Frantsay an' i Madagasikara]] tamin' ny taona 1896. === Tamin' ny fanjanahan-tany === ==== Fahazoan' ny Katôlika vahana ==== Lasa [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|zanatanin' i Frantsa]] i Madagasikara tamin' ny taona 1897 nefa tsy nanohana ny misiona katôlika i [[Joseph Simon Gallieni|Galliéni]] (nanapaka an' i Madagasikara tamin' ny taona 1896-1905). Amin' ny ankapobeny anefa dia nahazo vahana ny katôlisisma. Sahirana ny Prôtestanta tamin' ny fotoana nanombohan' ny fanjanahan-tany noho ny nataon' ny [[Zezoita]] izay nampifangaro ny raharaha pôlitika sy ny raharaham-pivavahana ka nanao ny Prôtestanta ho sakaizan' ny Anglisy sy ho fahavalon' ny Frantsay. Maro ny mpino prôtestanta niala amin' ny fiangonany noho ny tahotra ary nisy ny trano fiangonana prôtestanta no lasan' ny Katôlika. Fotoana nisian' ny tsy fifanarahan' ny Prôtestanta sy ny Katôlika malagasy izany. Tamin' ny nanapahan' ny governora frantsay manaja ny maha fanjakana laîka an' i Frantsa vao niverina nalalaka indray ny safidy momba ny fivavahana. Naverina tamin' ny Prôtestanta ihany ny trano fiangonana prôtestanta lasan' ny Katôlika taty aoriana, afa-tsy ny fiangonana tao amin' ny faritr' Ambatomanga. Tamin' ny taona 1938 no nahavitana printy ny [[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Baiboly katôlika voalohany amin' ny teny malagasy]]. ==== Fitomboan' ny isan' ny antokom-pivavahana kristiana ==== Tonga teto Madagasikara ny misiônera [[Adventisma|adventista]] tamin' ny taona 1926 ary tafaorina teto koa ny [[Fiangonana Advantista Mitandrina ny Andro Fahafito eto Madagasikara|Fiangonana adventista]] tamin' ny taona 1927. Tamin' ny taona 1930 dia tafaorina teto Madagasikara koa ny Fiangonana [[Kristianisma ôrtôdôksa|ôrtôdôksa]]. Efa nahatsangana ny sinôdany ny fiangonana [[Anglikanisma|anglikana]] tamin' ny taona 1937. ==== Fanafahana an' i Madagasikara ==== Nandray anjara betsaka ny Kristiana tamin' ny fanafahana an' i Madagasikara amin' ny fanjanahan-tany. Nisongadina tamin' ny fanoherana ny mpanjana-tany ny Prôtestanta. Ny avara-pianarana malagasy, indrindra ny mpitsabo sy ny pastora, dia nivondrona tanaty fikambanana talohan' ny taona 1920, dia ny ''[[Vy Vato Sakelika|Vy, Vato, Sakelika]]'' (VVS). Prôtestanta ny ankamaroan' ny mpikambana tao. Tamin' ny raharaha 1947 dia maro ny Kristiana malagasy (indrindra ny Prôtestanta) no nampangaina ho niray tetika tamin' ny mpanohitra ny fanjakana frantsay. Tetsy an-daniny koa dia niampanga ny Kristiana ho mpiray tsikombakomba tamin' ny Vazaha ny fikambanana mpanafaka tanindrazana ''[[Mouvement Démocratique de la Rénovation Malgache]]'' (MDRM) izay nanimba sy nandroba ny trano fiangonana tamin' ny faritra sasany teto Madagasikara. === Fahaleovan-tena === ==== Fahaleovan-tenam-piangonana ==== Taorian' ny nahazoan' i Madagasikara ny fahaleovan-tena ara-pôlitika no nandraisan' ny Malagasy koa ny fitantanana feno ny Fiangonana na dia tsy afa-niala tamin' ny fanohanana avy any ivelany izany Fiangonana izany. Nahazo fahaleovan-tena tamin' ny taona 1950 ny [[Fiangonana Loterana Malagasy]] (FLM). Tamin' ny taona 1968 dia tonga fiangonana iray nomena ny anarana hoe [[Fiangonan'i Jesoa Kristy eto Madagasikara|Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara]] (FJKM) ny fikambanan' ny fiangonana telo [[Fiangonana nohavaozina|nohavaozina]], dia ny Fiangonana Frenjy Malagasy (FFM) sy ny Fiangonana ara-Pilazantsara eto Madagasika (FPM) ary ny Fiangonan' i Kristy eto Madagasikara (FKM). Niorina ara-panjakana koa ny fiangonana [[Anglikanisma|anglikana]], dia ny [[Eklesia Episkopaly Malagasy]] (EEM) tamin' ny taona 1969. ==== Fivavahana kristiana sy kômonisma ==== Tamin' ny vanim-potona nanjakan' ny firehana ara-pôlitika [[Kômonisma|kômonista]] tamin' ny firenena maro dia nisy ny tsy fankasitrahan' ny mpitondra fanjakana ny fivahana kristiana teto Madagasikara (tamin' ny [[Repoblika Demôkratika Malagasy|Repoblika faharoa]]). ==== Firoborobon' ny evanjelisma ==== Taorian' ny nahazoan' i Madagasikara ny fahaleovan-tena koa, indrindra fa teo amin' ny taompolo 1990, no nanombohan' ny [[Evanjelisma|fiangonana evanjelika]] sy [[Pentekotisma|pentekôtista]] maro niditra teto Madagasikara ==== Fandraisan' anjaran' ny Fiangonana amin' ny raharaham-pirenena ==== Ankehitriny dia mandray anjara lehibe eo amin' ny fiainam-pirenena malagasy ny fivavahana kristiana, na amin' ny lafiny sôsialy na amin' ny fanabeazana na ara-pôlitika, ary tsy manavaka saranga na fiaviana ny fidirana ho mpikambana amin' ny antokom-pinoana izatsy na izaroa. == Ny antokom-pinoana kristiana misy eto Madagasikara == === Ny katôlisisma sy ny ôrtôdôksia ary ny anglikanisma === ==== Ny katôlisisma ==== [[Sary:Marie Immaculée Conception à Andohalo 2019-10-02 3.jpg|vignette|Marie Immaculée Conception ao Andohalo]] Ansan' ny [[Eglizy katôlika rômanina|fiangonana katôlika]] maneran-tany izay eo ambany fitarihana ara-panahin' ny [[Papa]] ao [[Rôma]] ny [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina]] eto Madagasikara, izay niorina tamin' ny taona 1857. Fivavahana voalohany eto Madagasikara ny Eglizy katôlika raha ny habetsahan' ny mpino no jerena, izay manakaiky ny iray ampahefatry ny mponin' ny Nosy. Ankehitriny dia efa misy ny [[Eglizy Komonio Apostolika Malagasy|Eglizy Komonio Apôstôlika Malagasy]] izay manana ny foiben-toerany any Bekily ao amin' ny [[Faritra Androy]]. ==== Ny Fiangonana ôrtôdôksa ==== Anisan' ny [[Fiangonana Tatsinanana|fiangonana tatsinanana]] efa tafasaraka tamin' ny fiangonana katôlika tany aloha ny [[Fiangonana Ôrtôdôksa eto Madagasikara|fiangonana ôrtôdôksa]] eto Madagasikara. Fehezin' ny [[Fiangonana Ortodoksan'i Aleksandria sy Afrika manontolo|Fiangonana Ôrtôdôksan' i Aleksandria sy Afrika manontolo]] izy. Tamin' ny taona 1930 no niorina voalohany teto Madagasikara ny fiangonana ôrtôdôksa. ==== Ny anglikanisma ==== Hita amin' ny alalan' ny [[Eklesia Episkopaly Malagasy]]''',''' hafohezina amin' ny hoe EEM, ny [[anglikanisma]] eto Madagasikara. Miombona ao amin' ny [[Fiombonambe Anglikana]] (''Anglican Communion'') izay mampifandray ny [[Anglikanisma|Anglikana]] maneran-tany ny EEM. Azo lazaina ho niorina tamin' ny taona 1864 na 1969 ny EEM. === Ny prôtestantisma === Efa tonga teto Madagasikara tamin' ny vanim-potoana faha mpanjaka ny [[prôtestantisma]]. Misy fiangonana maro ny prôtestantisma eto Madagasikara ka ny roa voalohany tonga niorina teto Madagasikara dia ny [[loteranisma]] sy ny [[kalvinisma]]. Prôtestanta ny 25&nbsp;% amin' ny Malagasy. ==== Ny loteranisma ==== Tsy ny FLM ihany no [[Loteranisma eto Madagasikara|fiangonana loterana eto Madagasikara]] fa ao koa ny fiangonana niforona taty aoriana vokatry ny fisarahana tao amin' ny FLM. * '''Ny Fiangonana Loterana Malagasy''' Ny [[Fiangonana Loterana Malagasy]] (FLM) dia fiangonana kristiana prôtestanta vokatry ny fitoriana ny [[Filazantsara]] nataon' ny misiônera avy tamin' ny Misiôna Nôrveziana (anglisy: ''[[Norwegian Missionary Society]]'' - NMS) niatomboka tamin' ny taona 1866 sy ny Misiôna Amerikana (''[[Americana Lutheran Church]]'' - ALC) nanomboka tamin' ny taona 1888. Tao [[Betafo]] no niorina ny trano fiangonana loterana voalohany teto Madagasikara. Tamin' ny taona 1950 anefa vao nahazo fahaleovan-tena io fiangonana io ary tamin' io koa no niantsoana azy amin' ny hoe FLM. Ankehitriny dia ny 11&nbsp;% amin' ny Malagasy no mivavaka ao amin' ny FLM, izany hoe 26&nbsp;% amin' ny Kristiana malagasy<ref><small>''"[https://www.lutheranworld.org/country/madagascar Madagascar | The Lutheran World Federation]". www.lutheranworld.org. [https://web.archive.org/web/20160701165757/https://www.lutheranworld.org/country/madagascar Tahiry] taminn' ny 1 Jolay 2016''. Notsidihina tamin' ny 14 Oktobra 2016''.''</small></ref>. * '''Ny fiangonana loterana hafa''' Ireto ny tena fantatra amin' ny fiangonana loterana ankoatry ny FLM: - ny [[Fiangonana Loterana Malagasy Nohavaozina]] (FLMN) izay nisitaka tamin' ny FLM tany amin' ny taompolo 1970 noho ny tsy fankasitrahana ny rafi-pitantanana, fa tsy noho ny [[Fotopampianarana sy Fanekempihavanana|foto-pampianarana]]; io no fiangonana loterana fantatra indrindra manaraka ny FLM. Matanjaka io fiangonana io ao amin' ny [[distrikan'Antanifotsy|distrikan' Antanifotsy]] sy ao [[Antananarivo]]. Ahitana azy koa ny any [[Toliara]] sy any [[Mahanoro]]. - ny [[Fiangonana Fifohazam-Panahy Loterana Malagasy]] (FFPLM) naorin' ilay mpiandry atao hoe [[Neny Olga]]. Ao Anolaka any [[Fianarantsoa]] no misy ny foibeny. - ny [[Fiangonana Protestanta Loterana Malagasy]] (FPLM) izay ao Ankofafa any Fianarantsoa ny misy ny foibeny. ==== Ny kalvinisma na nohavaozina ==== * '''Ny Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara''' Ny [[Fiangonan'i Jesoa Kristy eto Madagasikara|Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara]] (FJKM), dia niforona vokatry ny fitambaran' ny fiangonana telo notarihin' ny ''[[London Missionary Society]]'' (tonga teto tamin' ny taona 1818) ny ''Société des Missions Evangeliques de Pari''s (tonga teto tamin' ny taona 1867) ary ny ''Frends Foreign Missionary Association'' (tonga teto tamin' ny taona 1897). Mikambana ao amin' ny ''Communion Mondiale des Eglises Réformées'' ny FJKM. Tamin' ny taona 1968 vao nitondra io anarany io ity fiangonana ity. * '''Ny fiangonana nohavaozina hafa''' - ny [[Fiangonana Malagasy Tranozozoro Antranobiriky]] (FMTA) dia fiangonana avy amin' ny ''London Missionary Society'' (LMS) tamin' ny taona 1894 izay niala noho ny tsy fifanarahana nisy tamin' ny pastora malagasy sy ny misionera anglisy izay nihevitra azy ireo ho mpanampy fotsiny ihany. Ny pastora Rajaonary no nitantana an' io fiangonana voalohany. - ny [[Misiona Evanjelika Teratany eto Madagasikara]] (METM) dia fiangonana naorin' ny pastora Rakotobe Andriamaro tamin’ ny taona 1955. Miara-miasa amin' ny FJKM ny METM. - ny [[Fiangonana Protestanta Vaovao eto Madagasikara]] (FPVM) dia fiangonana niala avy amin' ny FJKM noho ny tsy fitoviam-pomba fijery ny amin' ny asam-pifohazana. Tamin' ny taona 2002 no nanorenan' ny mpitandrina Randrianantoandro Jean Joseph azy io. - ny [[Fiangonana Kristiana Protestanta Malagasy Vavolombelona]], niorina tamin' ny taona 1967<ref name=":2"><small>''Les dieux au service du peuple'' p.94</small></ref>. - ny [[Fiangonana Kristianina Fifohazana eto Madagasikara]] (FKFM) - ny [[Fiangonan'ny Fifohazan'ny Mpianatry ny Tompo|Fiangonan' ny Fifohazan' ny Mpianatry ny Tompo]], niorina tamin' ny taona 1954<ref name=":5"><small>''Les dieux au service du peuple'' - p. 108</small></ref>. - ny [[Fiangonan'ny Fifohazam-Panahy Malagasy|Fiangonan' ny Fifohazam-Panahy Malagasy]], niorina tamin' ny taona1963/64<ref name=":5" />. - ny Fiangonana Tana City Church (TCC), niorina ny faran'ny taona 1990 (fiangonana Reformé Evanjelika nivoaka taty aoriana) === Ny adventisma === * '''Ny Fiangonana Adventista Mitandrina ny Andro Fahafito''' Niorina tamin' ny taona 1927 ny [[Fiangonana Adventista Mitandrina ny Andro Fahafito eto Madagasikara|Fiangonana Adventista Mitandrina ny Andro Fahafito]] eto Madagasikara. Misionera avy ao amin' ny nosy [[Maorisy]] no nitondra ny [[adventisma]] teto Madagasikara tamin' ny taona 1910. Notokanana ny fiangonana voalohany tao Manjakaray tamin' ny 27 Aogositra 1927. Mihoatra ny 76&nbsp;000 ny Malagasy adventista izay manana trano fiangonana mihoatry ny 1&nbsp;200. === Ny evanjelisma sy ny karismatika === Betsaka ny fiangonana niorina taorian' ny fiangonana voalaza anarana etsy ambony ireo, ka ny ankamaroany dia ao amin' ny atao hoe [[evanjelisma]] sy ny [[Fiangonana karismatika vaovao|karismatika]] (anisan' izy ireo ny [[Pentekôtisma eto Madagasikara|fiangonana pentekôtista]] isan-karazany). Tsy mitsaha-mitombo isa ireo fiangonana ireo. Maro amin' izy ireo no matetika lazaina amin' ny anarana hoe "[[fiangonana zandriny]]". ==== Ny fantatra indrindra ==== Ireto tanisaina manaraka ireto ny fiangonana evanjelika sy pentekôtista fantatra indrindra: * ny [[Fivondronan' ny Fiangonana Batista Biblika eto Madagasikara|Fiangonana Batista Biblika eto Madagasikara,]] niorina tamin' ny taona 1963. *ny [[Fiangonana Pentekotista Mitambatra (Madagasikara)|Fiangonana Pentekotista Mitambatra]], niorina tamin' ny taona 1970<ref name=":2" />. *ny [[Fikambanana Apokalypsy eto Madagasikara]] (FAM), niorina tamin' ny taona 1996; *ny [[Fiainana Ao amin' i Kristy]] (FAK), niorina tamin' ny taona 1985<ref><small>''Les dieux au service du peuple'' - p.99</small></ref>. *ny [[Fiangonana Jesosy Mamonjy|Jesosy Mamonjy]], niorina tamin' ny taona1963<ref name=":3"><small>''Les dieux au service du peuple'' - p.93</small></ref> *ny [[Jesosy Famonjena]] *ny [[Vahao ny Oloko]] *ny [[Fiangonana Evanjelika Shine|Fiangonana Evanjelika Shine,]] niorina tamin' ny taona 2004. *ny [[Fiangonan' ny Ampakarina]] (FnA) *ny [[Fiangonana Mahery ny Ran' i Jesosy]] *ny [[Fiangonana Rhema]]<ref><small>[http://rhemacommunitychurch.org/doctrines/ "Rhema community Church - Foudational doctrines"] {{Wayback|url=http://rhemacommunitychurch.org/doctrines/ |date=20181203230523 }} - [http://rhemacommunitychurch.org Rhema community Church.] {{Wayback|url=http://rhemacommunitychurch.org/ |date=20181127101919 }}</small></ref> *ny [[Fiangonan' Andriamanitra]] (na ''Assemblée de Dieu'') eto Madagasikara, niorina tamin' ny taona 1967<ref name=":3" />. *ny ''[[Eglise Universelle du Royaume de Dieu]]'', niorina tamin' ny taona 1998<ref name=":2" /> *ny [[Fiangonan' ny Vondrona Kristianin' ny Fanahy Masina]] (FVKFM) *ny ''[[Communauté Evangélique Indépendante de Madagascar]]'' (CEIM), niorina tamin' ny taona 1991<ref name=":4"><small>''Les dieux au service du peuple'' - p. 101.</small></ref>. *ny [[Fahazavan'i Kristy|Fahazavan' i Kristy]] (FAKRI), niorina tamin' ny taona 1996<ref name=":4" />. *ny [[Fiangonan' i Jehovah Tompon' ny Sabata Andro Fahafito|Fiangoann' i Jehovah Tompon' ny Sabata Andro Fahafito]] (FJTSa7), niorina tamin' ny taona 1996 Ireto manaraka ireto koa no vao manombola fantatry ny olona: *ny [[Tafik'i Jesosy Kristy|Tafik' i Jesosy Kristy]] (TAJEKRI) *ny [[Eglizy Sambofiara eto Madagasikara]] (ESM) *ny ''[[Centre Parole Vivante]]'' niorina tamin' ny taona 1993<ref><small>''Les dieux au service du peuple'' - p.100</small></ref>. *ny ''[[Communauté Evangélique du Réveil]]'', niorina tamin' ny taona 1990<ref name=":4" />. *ny ''[[Centre d'évangélisation de Madagascar]]'' (CEVAM), niorina tamin' ny taona 1996. === Ny Vavolombelon' i Jehovah sy ny Olomasin' ny Andro Farany === Tsy azoazon' ny ankamaroan' ny Kristiana hafa ireto fiangonana roa ireto, indrindra noho ny [[Foto-pampianarana|foto-pampianaran]]' izy ireo betsaka zavatra tsy itoviany amin' ny finoana sy fampianaran' ny fiangonana mahazatra ny Malagasy. Izany no ilazan' ireo fiangonana tranainy azy ireo tsy amim-pihambahambana hoe "[[sekta]]". ==== Ny Vavolombelon' i Jehovah ==== Tamin' ny 1925 no nitsidika voalohany an' i Madagasikara ny iraky ny [[Vavolombelon' i Jehovah|Fikambanan' ny Vavolombelon' i Jehovah]]. Tamin' ny taona 1970 dia tsy neken' ny fitondram-panjakana malagasy ny fikambanan' ny Vavolombelon' i Jehovah notarihin' ny teratany vahiny. Tamin' ny taona 1984 vao neken' ny fanjakana ny fijoroan' ny fikambanan' ny [[Mpianatra ny Baiboly]] ary tamin' ny taona 1994 vao nankatoavin' ny fanjakana ny [[Vavolombelon' i Jehovah eto Madagasikara|Fikambanan' ny Vavolombelon' i Jehovah]] eto Madagasikara. ==== Ny Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an' ny Olomasin' ny Andro Farany ==== Niorina tamin' ny taona 1993 ny [[Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an' ny Olomasin' ny Andro Farany eto Madagasikara|Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an' ny Olomasin' ny Andro Farany]]. Fantatra amin' ny anarana hoe "Fiangonana Môrmôna" koa ity fiangonana ity. Razanaparany Ramiandrisoa no nitondra ny [[môrmônisma]] teto Madagasikara tamin' ny taona 1989. Efa Tamin' ny taona 1990 no nananganana ilay fiangonana, nefa tamin' ny taona 1993 vao voaorina ara-panjakana ny izany fiangonana izany ka Razanapanala Ramiandrisoa no lasa filohany. == Ny fifandraisana == === Ny fifandraisan' ny samy fiangonana === ==== Ny ekiomenisma ==== Miseho amin' ny alalan' ny [[Fiombonan'ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara|Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara]] ny [[ekiomenisma]] (FFKM), izay niorina tamin' ny taona 1980 sy ikambanan' ny fiangonana efatra: * [[Eklesia Episkopaly Malagasy|Eklesia Episkopaly Malagasy (Anglikana)]] (EEM), niorina tamin' ny taona 1969 na 1864<ref name=":2" /> *[[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina]] (EKAR), niorina tamin' ny taona 1857; *[[Fiangonan'i Jesoa Kristy eto Madagasikara|Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara]] (FJKM), niorina tamin' ny taona 1968; * [[Fiangonana Loterana Malagasy]] (FLM), niorina tamin' ny taona 1950. Mikambana ao amin' ny [[Fiombonan'ny Fiangonana Protestanta eto Madagasikara|Fiombonan' ny Fiangonana Protestanta eto Madagasikara]] (FFPM) ny FJKM sy ny FLM amin' ny maha fiangonana samy [[Protestantisma eto Madagasikara|prôtestanta]] sady nateraky ny [[Fanavaozam-piangonana|reformasiona]] azy ireo. Tsy ao anatin' ny FFPM ny Eklesia Episkopaly Malagasy (EEM) sady tsy tena fantatra loatra ho prôtestanta raha eto Madagasikara na dia tsy voatery ho izany ny zava-misy any ivelany (''Jereo'': [[Anglikanisma]]). Tanterahina amin' ny alalan' ny fiaraha-mivavaka amin' ny fotoana sasantsasany eo amin' ny fiangonana maromaro ny [[ekiomenisma]] eo amin' ny fiangonana kristiana eto Madagasikara. Tsy mijanona amin' ny lafiny ara-pivavahana ihany ny ekiomenisma malagasy fa miitatra amin' ny fiaraha-mikaon-doha amin' ny famahana ny olana ara-sôsialy sy ny disadisa ara-pôlitika misy eto Madagasikara. Endrika isehoan' ny ekiomenisma ao amin' ny FFKM koa ny tsy famerenana manao [[batisa]] na [[Batisa|batemy]] ny mpino mifindra finoana avy amin' ny fiangonana iray mankamin' ny fiangonana iray hafa samy mpiombona. Iraisany ny [[Fanekem-pinoana ekiomenika|fiekem-pinoana ekiomenika]], ny [[vavaka nampianarin'ny Tompo|vavaka nampianarin' ny Tompo]], ny hira sasany izay efa nahavitany boky (''Miara-mizotra''). Efa nisy koa fandikan-teny ny Baiboly niraisan' ireo fiangonana mpikambana ireo, dia ny [[Baiboly Dikanteny Iombonana Eto Madagasikara|Baiboly Dikan-teny Iombonana Eto Madagasikara]] (DIEM) izay ezahana vakina amin' ny fanompoam-pivavahana iraisam-pinoana. Efa manana toeram-piofanana iraisana momba ny ekiomenisma ny FFKM, dia ny Ivontoeram-Pampianarana Ambony momba ny Ekiomenisma (IPAE), izao ny FFKM. Tsy mbola voakasiky ny ekiomenisma amin' ny fomba lalina koa ny lafiny ara-teôlôjia ([[tenim-pinoana]], [[foto-pampianarana]], sns) izay ahitana fahasamihafana sarotra aravina, indrindra eo amin' ny Katôlika sy ny Prôtestanta. Ny FLM sy ny FJKM, izay samy prôtestanta, no afaka mampifanakaiky ny [[Teôlôjia|teôlôjiany]] noho ny fampianaram-pinoany tsy mifanalavitra firy vokatry ny maha samy fiangonana nateraky ny [[reformasiona]] azy ireo. Tsy mboka miara-mandray [[eokaristia]] na [[fanasan'ny Tompo|fanasan' ny Tompo]], izay marika hita maso, ankoatry ny batisa na [[batemy]], sady [[sakramenta]] roa tokony hiraisan' ny fiangonana mpiombona, ny Kristiana ao amin' ny FFKM. Tsy mbola mifampiditra alitara (na ôtely) ny mpitondra fiangonana na dia efa mifampindrana polipitra aza. Na dia efa misy aza ilay [[Baiboly DIEM]] dia maro ny mpitarika fotoam-pivavahana sy ny mpitondra fivavahana mampiasa ny Baibolin' ny fiangonany amin' ny fotoana anaovana fivavahana iraisam-pinoana. ==== Fifanilihana ==== Tsy dia mahazoazo ny fiombonanam-bavaka ny fiangonana lazaina hoe "[[Fiangonana zandriny|zandriny]]" izay lazain' ny mpino ao amin' ny "[[fiangonana zokiny]]" sasany hoe "[[sekta]]". Voailika avy hatrany sady tsy mieritreritra ny hikambana ao koa ny fiangonana tsy mino ny [[Andriamanitra Zanaka|maha Andriamanitra]] an' i [[Jesosy|Jesoa Kristy]] sy tsy mino ny [[Trinite]]. === Ny fifandraisan' ny kristianisma sy ny finoana hafa === ==== Ny kristianisma sy ny fivavahan-drazana malagasy ==== Teo amin' ny tantara dia i [[Ranavalona I]] no nalaza tamin' ny fiarovana ny fivavahan-drazana manoloana ny kristianisma izay niteraka ny fanenjehana mamaivay ny mpanaraka ity farany ity. Rehefa maty [[Ranavalona I]] dia nahazo laka amin' izay ny fivavahana kristiana. Hatramin' ny fiandohan' ny fivavahana kristiana teto Madagasikara no nisian' ny fifanandrenana teo aminy sy ny fivavahan-drazana malagasy<ref><small>Tokotokony ho ny antasasaky ny Malagasy no manaraka ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahan-drazana]], araka ny tatitry ny ''US Department of State'' tamin' ny taona 2011, fa 4,5% kosa izany hoy ny ''Pew Research Center'' tamin' ny taona 2010. Ny fanadihadiana tamin' ny taona 2020 dia nametraka io tarehimarika io ho 39,22 %. Izany fivavahan-drazana izany dia mino fa [[Andriamanitra (ankapobeny)|andriamanitra]] iray ihany no nanao izao rehetra izao, izay antsoina hoe [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]]. Fanampin' izany dia manantitra ny fifandraisan' ny velona sy ny maty ([[Razana (finoana malagasy)|Razana]]) io fivavahan-drazana io. Ny [[Fivavahana amin' ny razana|fivavahanana amin' ny Razana]] no nitarika ho amin' ny fanamboarana fasana andaniam-bola be, fanaovana [[famadihana]] (ho an' ireo mponina afovoan-tany) izay amongarana amin' ny fomba miverimberina ireo havana efa maty mba hamonosan-[[Lambamena|dambamena]] vaovao azy ireo alohan' ny hamerenana azy indray any am-pasana.</small></ref>. Milaza ny Kristiana fa asan' ny [[devoly]] na asan' ny maizina ny fivavahan-drazana malagasy fa ny mpandala ny fivavahan-drazana kosa miampanga ny Kristiana ho mpanimbazimba ny zavatra navelan' ny razana. Miseho ny fanoheran' ny Kristiana ny fivavahana amin' ny [[Sampy (malagasy)|sampy]], ny [[Fivavahana amin' ny razana|fivavahana amin' ny]] [[Razana (finoana malagasy)|razana]], ny finoana ny [[tromba]] sns, indrindra eo amin' ireo [[Prôtestantisma eto Madagasikara|fiangonana prôtestanta]] (ao amin' ny sehatry ny [[Fifohazana (kristianisma malagasy)|fifohazana]]) sy [[Evanjelisma eto Madagasikara|evanjelika]]. Mandraka ankehitriny dia mahazo laka ny kristianisma ka na amin' ny sehatra ara-pôlitika sy ao amin' ny fitondram-panjakana aza dia tsy mipetraka mazava ny maha [[fanjakana laîka]] an' i Madagasikara. Matetika ny fivavahana kristiana dia tanterahin' ny mpino kristiana sasany amin' ny fampifangaroharoana azy amin' ny fivavahan-drazana ([[sinkretisma]]). Tamin' ny taona 2010 dia Kristiana malagasy maro no mampiditra ny finoa kristiana amin' ny [[Fivavahana amin' ny razana|fanompoam-pivavahana atao amin' ny razana]]. Ohatra, afaka mitso-drano ny fahafatesana any am-piangonana alohan' ny hirosoana amin' ny fombafomba fandevenana na manasa mpitondra fivavahana kristiana hanamasina ny famadihana indray ny Malagasy. == Jereo koa == * [[Kristianisma]] * [[Prôtestantisma]] * [[Katôlisisma]] *[[Evanjelisma]] *[[Baiboly amin' ny teny malagasy]] *[[Fivavahana ao Madagasikara]] *[[Prôtestantisma eto Madagasikara]] *[[Evanjelisma eto Madagasikara]] *[[Firaisan' ny Skotisma eto Madagasikara]] == Azo anovozan-kevitra == *Sophie Blanchy, Jean-Aimé Rakotoarisoa, Philippe Beaujar, Chantal Radimilahy (dir.), ''Les dieux au service du peuple'', Paris, Éditions Karthala, coll. « Religions contemporaines », 2006, 536 p. *Bruno Hübsch, ''Madagascar et le Christianisme'', Antananarivo / Paris, Ambozontany / ACCT / Karthala, 1993. *Vincent Huyghues-Belrose, ''Les premiers missionnaires protestants à Madagascar (1795-1827)'', Paris, Karthala / Inalco, 2001. == Rohy ivelany == * [https://docplayer.fr/4472158-Ambatonakanga-sy-ny-misionera.html "Ambatonakanga sy ny Misionera"] {{Wayback|url=https://docplayer.fr/4472158-Ambatonakanga-sy-ny-misionera.html |date=20181118130056 }} == Loharano sy fanamarihana == [[Category:Fiangonana]] 2z187wz8mzriktvftu8zioophbtzun0 Voankazo 0 2277 1139030 1131109 2026-05-17T09:24:15Z Thelezifor 15140 Nanatsara rafi-pehezanteny 1139030 wikitext text/x-wiki [[Sary:Fruit_Stall_in_Barcelona_Market.jpg|363x363px|thumb|right|Voankazo isan-karazany]] Ny '''voankazo''', amin' ny fiteny andavanandro sy amin' ny fandrahoan-tsakafo, dia sakafo avy amin' ny zavamaniry, misy tsiro mamy, hanina tsy nahandroina amin' ny ankapobeny. Mety ho [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] tokoa no mamokatra azy nefa mety ho zavamaniry hafa ([[Zavamaniry ahitra|ahitra]], [[vahy]], sns). == Voan' anana sy voankazo == Betsaka ny voan-javamaniry sokajiana ho [[anana]] rehefa atao [[sakafo]]. Ohatra ny [[kitsaotsao]], ny [[voatavo]], ny [[voatabia]], ny [[sakay]], ny [[baranjely]]. Ny [[robarba]] koa dia sokajiana ho voankazo. Ary ny [[karaoty]] koa dia sokajiana ho voankazo kanefa dia vokatra anaty tany. == Voankazo tsy misy voniny == Ny voankazo tsy misy voniny dia tian' ny olona ary mora lafo. Ohatra ny [[akondro]], [[mananasy]], [[voaloboka]], sns. == Jereo koa == * [[Lisitry ny taovan-javamaniry|Lisitry]] [[Lisitry ny taovan-javamaniry|ny taovan-javamaniry]] * [[Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara]] == Rohy ivelany == * http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/pages/fruit-devel.htm {{Wayback|url=http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/pages/fruit-devel.htm |date=20070218043544 }} * http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/pages/fruit-seed-dispersal.htm {{Wayback|url=http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/pages/fruit-seed-dispersal.htm |date=20170425010454 }} * http://www.crfg.org/pubs/frtfacts.html {{Wayback|url=http://www.crfg.org/pubs/frtfacts.html |date=20200712003428 }} Fruit Facts * http://www.1911encyclopedia.org/Fruit Encyclopedia Britannica 1911 momban'ny voankazo * http://crosstree.info/Documents/Fruit%20ID0.pdf {{Wayback|url=http://crosstree.info/Documents/Fruit%20ID0.pdf |date=20210109110037 }} Photo ID of Fruits [[Sokajy:Voankazo|*]] gdqqt0zwz1u8wp1jwvqbg4zq602f7zx 1139031 1139030 2026-05-17T09:25:01Z Thelezifor 15140 1139031 wikitext text/x-wiki [[Sary:Fruit_Stall_in_Barcelona_Market.jpg|363x363px|thumb|right|Voankazo isan-karazany]] Ny '''voankazo''', amin' ny fiteny andavanandro sy amin' ny fandrahoan-tsakafo, dia sakafo avy amin' ny zavamaniry, misy tsiro mamy, hanina tsy nahandroina amin' ny ankapobeny. Mety ho [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] tokoa no mamokatra azy nefa mety ho zavamaniry hafa ([[Zavamaniry ahitra|ahitra]], [[vahy]], sns). == Voan' anana sy voankazo == Betsaka ny voan-javamaniry sokajiana ho [[anana]] rehefa atao [[sakafo]]. Ohatra ny [[kitsaotsao]], ny [[voatavo]], ny [[voatabia]], ny [[sakay]], ny [[baranjely]]. Ny [[robarba]] koa dia sokajiana ho voankazo. Ary ny [[karaoty]] koa dia sokajiana ho voankazo kanefa dia vokatra anaty tany. == Voankazo tsy misy voniny == Ny voankazo tsy misy voniny dia tian' ny olona ary mora lafo. Ohatra ny [[akondro]], [[mananasy]], [[voaloboka]], sns. == Jereo koa == * [[Voa (bôtanika)]] * [[Lisitry ny taovan-javamaniry|Lisitry]] [[Lisitry ny taovan-javamaniry|ny taovan-javamaniry]] * [[Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara]] == Rohy ivelany == * http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/pages/fruit-devel.htm {{Wayback|url=http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/pages/fruit-devel.htm |date=20070218043544 }} * http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/pages/fruit-seed-dispersal.htm {{Wayback|url=http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/pages/fruit-seed-dispersal.htm |date=20170425010454 }} * http://www.crfg.org/pubs/frtfacts.html {{Wayback|url=http://www.crfg.org/pubs/frtfacts.html |date=20200712003428 }} Fruit Facts * http://www.1911encyclopedia.org/Fruit Encyclopedia Britannica 1911 momban'ny voankazo * http://crosstree.info/Documents/Fruit%20ID0.pdf {{Wayback|url=http://crosstree.info/Documents/Fruit%20ID0.pdf |date=20210109110037 }} Photo ID of Fruits [[Sokajy:Voankazo|*]] g2qpwg4jyuhje72npycyu8ysoaidbic 1139038 1139031 2026-05-17T11:01:06Z Thelezifor 15140 1139038 wikitext text/x-wiki [[Sary:Fruit_Stall_in_Barcelona_Market.jpg|363x363px|thumb|right|Voankazo isan-karazany]] Ny '''voankazo''', amin' ny fiteny andavanandro sy amin' ny fandrahoan-tsakafo, dia sakafo avy amin' ny zavamaniry, misy tsiro mamy, hanina tsy nahandroina amin' ny ankapobeny. Mety ho [[Hazo (zavamaniry)|hazo]] tokoa no mamokatra azy nefa mety ho zavamaniry hafa ([[Zavamaniry ahitra|ahitra]], [[vahy]], sns). == Voan' ahitra sy voankazo == Betsaka ny voan-javamaniry sokajiana ho [[anana]] rehefa atao [[sakafo]]. Ohatra ny kitsaotsao (''[[Kôkômbra|Cucumis sativus]]''), ny voatavo (''[[Cucurbita]]'' sy ''[[Lagenaria]]''), ny voatabia (''[[Voatabia|Solanum lycopersicum]]''), ny [[Sakay (fanao sakafo)|sakay]] (''[[Capsicum]]''), ny baranjely (''[[Baranjely|Solanum melongena]]''). Ny robarba (''[[Rheum]]'') koa dia sokajiana ho voankazo. Ary ny karaoty ([[Karaoty|''Daucus carota'' subsp. ''sativus'']]) koa dia sokajina ho voankazo kanefa dia vokatra anaty tany. Ohatra ny akondro (''[[Akondro (voany)|Musa paradisiaca]]''), mananasy (''[[Mananasy|Ananas comosus]]''), voaloboka (''[[Voaloboka|Vitis vinifera]]''), sns. == Jereo koa == * [[Voa (bôtanika)]] * [[Lisitry ny taovan-javamaniry|Lisitry]] [[Lisitry ny taovan-javamaniry|ny taovan-javamaniry]] * [[Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara]] == Rohy ivelany == * http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/pages/fruit-devel.htm {{Wayback|url=http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/pages/fruit-devel.htm |date=20070218043544 }} * http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/pages/fruit-seed-dispersal.htm {{Wayback|url=http://www.cas.vanderbilt.edu/bioimages/pages/fruit-seed-dispersal.htm |date=20170425010454 }} * http://www.crfg.org/pubs/frtfacts.html {{Wayback|url=http://www.crfg.org/pubs/frtfacts.html |date=20200712003428 }} Fruit Facts * http://www.1911encyclopedia.org/Fruit Encyclopedia Britannica 1911 momban'ny voankazo * http://crosstree.info/Documents/Fruit%20ID0.pdf {{Wayback|url=http://crosstree.info/Documents/Fruit%20ID0.pdf |date=20210109110037 }} Photo ID of Fruits [[Sokajy:Voankazo|*]] 943z353wf98fghaen50q0sh3emtotzn Dakota Atsimo 0 4371 1138981 1049413 2026-05-16T21:24:49Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138981 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+<big><big>'''South Dakota'''</big><br /> |- | style="background:#efefef;" align="center" colspan=2 | {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | align="center" width="140px" | [[Sary:Flag of South Dakota.svg|150px]] | align="center" width="140px" | [[Sary:SouthDakota-StateSeal.svg|150px]] |} |- | align=center colspan=2 | [[Sary:Map of USA SD.svg|300px]] |} Ny '''{{BASEPAGENAME}}''' dia firenena any [[Etazonia]], ny renivohitra-ny dia [[Pierre, South Dakota|Pierre]]. Misy mponina 754.844 any. == Jereo koa == {{firenena amerikana}} == Rohy ivelany == * {{en}} [http://www.state.sd.us Tranonkala ofisialy] {{Wayback|url=http://www.state.sd.us/ |date=20070726081835 }} * {{en}} [http://www.travelsd.com Tranonkala ofisialy ny Torisma] {{Wayback|url=http://www.travelsd.com/ |date=20150328100810 }} {{vangovango}} [[Sokajy:South Dakota|*]] biny3lzrdncsx3zt9fdyt0rb8swvdkl Manga 0 5601 1138971 1127608 2026-05-16T20:20:02Z Thelezifor 15140 Fampiasana amin' ny fitsaboana sy ny fahasalamana 1138971 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mango - single.jpg|vignette|Manga|347x347px]] Ny '''manga''' dia [[voankazo]] avy amin' ny zavamaniry [[Manga (maniry)|mitovy anarana]] aminy, antsoina amin' ny anarana ara-tsiansa hoe ''[[Mangifera indica]]'', hazo ao amin' ny fianankaviana ''[[Anacardiaceae]]''. Avy any [[India]] ny manga, ary volena eny amin' ny faritra manana [[toetanin-jana-pehin-tany]] manerana ny tany. Anisan' ny voakazo vokarina noho ny ranony, noho ny tsirony ary noho ny lokony ny manga.[[Image:Mango tree Kerala in full bloom.jpg|thumb|404x404px|A mango tree in full bloom in [[Kerala]], [[India]]]]Ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] hoe ''manga'' dia avy amin' ny [[Fiteny portogey|teny pôrtogey]] hoe ''manga'', izay avy amin' ny [[Fiteny malaialama|teny malaialamo]] hoe ''മാങ്ങ'' / ''māṅga'', izay avy amin' ny [[Fiteny tamily|teny tamoly]] hoe ''மாங்காய்'', ''māṅgā,'' == Toetoetrany == Afaka telo hatramin' ny enim-bolana ny manga vao masaka. Miovaova ny hangeza sy ny lokon' ny manga masaka, mety mavo, laoranjy, mena na maintso rehefa masaka, araka ny karazany. Rehefa masaka ny manga, dia misy fofona mampiavaka azy manokana avoakany. == Fampiasana amin' ny fitsaboana sy ny fahasalamana == === Mamelombelona sy manampy amin' ny fanaretana === [[Sary:Mangos - single and halved.jpg|vignette|Manga]]Be [[vitaminina A]] sy [[Vitaminina C|C]] ary [[Vitaminina E|E]], [[tsiraka]], [[sira mineraly]] ary haro fiarovana toy ny [[pôlifenôla]] sy [[karôtenôida]] ary [[mangiferinina]] ny manga. Noho ireo singa ao aminy ireo dia heverina ho [[voankazo]] mamelombelona sy manatanjaka ny manga, matetika atolotra hohanina mandritra ny fotoanan' ny [[harerahana]], ny [[faneratana]] (alohan' ny fahasitranana tanteraka), ny tsy fahampian-drano, na ny hafanana. Amin' ny fomban-drazana sasany dia ampiasaina ho zava-pisotro mahasitrana haingana hamerenana ny angovo sy ny [[rano]] amin' ny vatana ny ranom-boankazo vaovao azo avy amin' ny manga. === Manampy ny taovam-pandevonan-kanina === Manamora ny fiasan' ny [[tsinay]] ny manga masaka noho ny [[tsiraka]] mety levona sy ny [[anzima]] voajanahary izay manampy amin' ny fandravana ny sakafo. Ampiasaina ny manga mba hitsaboana ny [[fitohanana]] malefaka sy handrisika ny [[fahazotoan-komana]] ary hanatsarana ny [[fandevonan-kanina]]. Izy io koa dia afaka manampy amin' ny fampitoniana ny famaivay sasany amin' ny [[vavony]] sy ny [[hodimando]]<nowiki/>m-pandevonan-kanina. Manana toetra mampifintina ny hodimando ny manga manta, izay makirana kokoa sy be [[taninina]]. Raha hanina miaraka amin' ny [[sira]] na avy hohamainina izy io dia ampiasaina amin' ny fitsaboana ny [[piriritra]] tsotra sy ny fikorontanana sasany mahazo ny [[tsinay]]. Potehina ho lasa vovoka ny vihim-boan' ny manga, rehefa maina, mba hitsaboana ny [[piriritra]] mitaiza sy ny [[valan-dra]], ary ny [[katsentsitra]] an-tsinay sasany. Malaza any amin' ny faritra trôpikaly maromaro ny fananany toetra mamono [[kankana]]. === Antiôksida sy manampy ny hery fiarovana === [[Sary:Mango and cross sections.jpg|342x342px|ankavanana|thumb|Manga masaka]]Manampy amin' ny fiarovana ny [[sela]] amin' ny fahanterana aloha loatra ny [[vitaminina]] sy ny [[pôlifenôla]] ary indrindra ny [[Mangiferinina|mangiferina]]. Mandray anjara amin' ny fanohanana ny [[hery fiarovana]] koa ny manga. Mandrisika ny famokarana [[sela fotsy]] sy manampy ny vatana hahatohitra [[areti-mihanaka]]. ny fananany [[vitaminina C]] betsaka. === Manohana ny fahasalaman' ny fo sy ny lalan-dra === Manampy amin' ny fandrindrana ny tosidra ny [[pôtasiôma]] sy [[maneziôma]] ao amin' ny manga, fa ny [[tsiraka]] azo levona kosa dia manampy amin' ny fampidinana ny [[kôlesterôla]] ratsy sy ny [[trigliserida]]. Toa manampy amin' ny fampihenana ny fivontosan' ny [[lalan-dra]] sy ny [[tsindrin' ôksida]] mifandray amin' ny [[Aretim-po aman-dalandra|aretim-po]] [[Aretim-po aman-dalandra|aman-dalandra]] sy ny [[diabeta]] karazany faha-2 ny [[pôlifenôla]] sy [[mangiferinina]]. === Manohana ny fahasalaman' ny maso sy ny hoditra === Noho ny habetsahan' ny [[beta-karôtena]] sy ny [[loteinina]] ​​ary ny [[zeaksantinina]] ao aminy dia fantatra fa mahasoa ny [[maso]] ny manga. Manampy amin' ny fiarovana ny [[temimaso]] sy misoroka ny fahasimbana sasany mifandraika amin' ny fihanterana na amin' ny fiaretana hazavana ireo fandoko voajanahary ireo. Manampy amin' ny fitazonana ny [[hoditra]] sy ny [[hodimando]] salama koa ny [[vitaminina A]]. === Mitsabo aretina maro hafa === Manohitra ny famaivay sy misoroka ny aretina mitaiza sy mamaivay sasany ny [[vitaminina]] sy ny [[pôlifenôla]] ary ny [[Mangiferinina|mangiferina]]. Amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] maro dia heverina ho mpanatanjaka amin' ny ankapobeny izy io ka ilaina hanoherana ny havizanana ara-batana sy ara-tsaina (rafi-pitatitra). Ampiasaina mba hanamaivanana ny aretina maivana mpahazo ny [[taovam-pisefoana]] madinika sy ny [[Sita (aretina)|sita]] ny fanafody sasany vita amin' ny nofo-manga sy [[tantely]]. Ampiasaina amin' ny endrika feta apetaka ny nofom-bihin' ny manga dia hampitony ny fahamaizana madinika na hanakana ny fandehanan-dra kely noho ny fananany toetra misakana [[fahaverezan-dra]]. Ampiasaina koa ny nofom-bihin' ny manga mba hanamboarana dobera zavamaniry hikarakarana ny [[hoditra]] maina sy ny [[volo]]. === Fitandremana === Na dia eo aza ny toetrany maro momba ny fitsaboana sy ny fahasalamana dia tokony hohanina amin' ny antonony ny manga. Somary be siramamy voajanahary ny manga tena masaka, ka mitaky fitandremana ho an' ny olona voan' ny [[diabeta]]. Misy akora mampamaivay ary mety hiteraka [[Tohina (fahasalamana)|tohina]] (tsy fahazakana) na [[aretin-koditra]] amin' ny olona sarotiny amin' izany ny hodi-manga sy ny ranom-boany. Farany, mety hiteraka [[piriritra]] sy fanaintainan' ny fandevonan-kanina ary fivozihi-kibo ny fihinanana manga be loatra. == Jereo koa == * [[Manga (zavamaniry)]] * [[Voankazo]] * [[Voasary]] * [[Voasarimakirana]] * [[Mandarinina]] * [[Laoranjy]] * [[Akondro (voany)|Akondro]] * [[Paoma]] * [[Paiso]] [[Sokajy:Voankazo]] trbkod0qx4ui1mgn18o6574pzo4n609 1138972 1138971 2026-05-16T20:28:51Z Thelezifor 15140 1138972 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mango - single.jpg|vignette|Manga|367x367px]] Ny '''manga''' dia [[voankazo]] avy amin' ny zavamaniry [[Manga (maniry)|mitovy anarana]] aminy, antsoina amin' ny anarana ara-tsiansa hoe ''[[Mangifera indica]]'', hazo ao amin' ny fianankaviana ''[[Anacardiaceae]]''. Avy any [[India]] ny manga, ary volena eny amin' ny faritra manana [[toetanin-jana-pehin-tany]] manerana ny tany. Anisan' ny voakazo vokarina noho ny ranony, noho ny tsirony ary noho ny lokony ny manga.[[Image:Mango tree Kerala in full bloom.jpg|thumb|404x404px|A mango tree in full bloom in [[Kerala]], [[India]]]]Ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] hoe ''manga'' dia avy amin' ny [[Fiteny portogey|teny pôrtogey]] hoe ''manga'', izay avy amin' ny [[Fiteny malaialama|teny malaialamo]] hoe ''മാങ്ങ'' / ''māṅga'', izay avy amin' ny [[Fiteny tamily|teny tamoly]] hoe ''மாங்காய்'', ''māṅgā,'' == Toetoetrany == Afaka telo hatramin' ny enim-bolana ny manga vao masaka. Miovaova ny hangeza sy ny lokon' ny manga masaka, mety mavo, laoranjy, mena na maintso rehefa masaka, araka ny karazany. Rehefa masaka ny manga, dia misy fofona mampiavaka azy manokana avoakany. == Fampiasana amin' ny fitsaboana sy ny fahasalamana == === Mamelombelona sy manampy amin' ny fanaretana === [[Sary:Mangos - single and halved.jpg|vignette|Manga]]Be [[vitaminina A]] sy [[Vitaminina C|C]] ary [[Vitaminina E|E]], [[tsiraka]], [[sira mineraly]] ary haro fiarovana toy ny [[pôlifenôla]] sy [[karôtenôida]] ary [[mangiferinina]] ny manga. Noho ireo singa ao aminy ireo dia heverina ho [[voankazo]] mamelombelona sy manatanjaka ny manga, matetika atolotra hohanina mandritra ny fotoanan' ny [[harerahana]], ny [[faneratana]] (alohan' ny fahasitranana tanteraka), ny tsy fahampian-drano, na ny hafanana. Amin' ny fomban-drazana sasany dia ampiasaina ho zava-pisotro mahasitrana haingana hamerenana ny angovo sy ny [[rano]] amin' ny vatana ny ranom-boankazo vaovao azo avy amin' ny manga. === Manampy ny taovam-pandevonan-kanina === [[Sary:Mangues sechees.jpg|vignette|206x206px|Manga nohamainina]] Manamora ny fiasan' ny [[tsinay]] ny manga masaka noho ny [[tsiraka]] mety levona sy ny [[anzima]] voajanahary izay manampy amin' ny fandravana ny sakafo. Ampiasaina ny manga mba hitsaboana ny [[fitohanana]] malefaka sy handrisika ny [[fahazotoan-komana]] ary hanatsarana ny [[fandevonan-kanina]]. Izy io koa dia afaka manampy amin' ny fampitoniana ny famaivay sasany amin' ny [[vavony]] sy ny [[hodimando]]<nowiki/>m-pandevonan-kanina. Manana toetra mampifintina ny hodimando ny manga manta, izay makirana kokoa sy be [[taninina]]. Raha hanina miaraka amin' ny [[sira]] na avy hohamainina izy io dia ampiasaina amin' ny fitsaboana ny [[piriritra]] tsotra sy ny fikorontanana sasany mahazo ny [[tsinay]]. Potehina ho lasa vovoka ny vihim-boan' ny manga, rehefa maina, mba hitsaboana ny [[piriritra]] mitaiza sy ny [[valan-dra]], ary ny [[katsentsitra]] an-tsinay sasany. Malaza any amin' ny faritra trôpikaly maromaro ny fananany toetra mamono [[kankana]]. === Antiôksida sy manampy ny hery fiarovana === [[Sary:Mango and cross sections.jpg|342x342px|ankavanana|thumb|Manga masaka]]Manampy amin' ny fiarovana ny [[sela]] amin' ny fahanterana aloha loatra ny [[vitaminina]] sy ny [[pôlifenôla]] ary indrindra ny [[Mangiferinina|mangiferina]]. Mandray anjara amin' ny fanohanana ny [[hery fiarovana]] koa ny manga. Mandrisika ny famokarana [[sela fotsy]] sy manampy ny vatana hahatohitra [[areti-mihanaka]] ny fananany [[vitaminina C]] betsaka. === Manohana ny fahasalaman' ny fo sy ny lalan-dra === Manampy amin' ny fandrindrana ny tosidra ny [[pôtasiôma]] sy [[maneziôma]] ao amin' ny manga, fa ny [[tsiraka]] azo levona kosa dia manampy amin' ny fampidinana ny [[kôlesterôla]] ratsy sy ny [[trigliserida]]. Toa manampy amin' ny fampihenana ny fivontosan' ny [[lalan-dra]] sy ny [[tsindrin' ôksida]] mifandray amin' ny [[Aretim-po aman-dalandra|aretim-po]] [[Aretim-po aman-dalandra|aman-dalandra]] sy ny [[diabeta]] karazany faha-2 ny [[pôlifenôla]] sy [[mangiferinina]]. === Manohana ny fahasalaman' ny maso sy ny hoditra === Noho ny habetsahan' ny [[beta-karôtena]] sy ny [[loteinina]] ​​ary ny [[zeaksantinina]] ao aminy dia fantatra fa mahasoa ny [[maso]] ny manga. Manampy amin' ny fiarovana ny [[temimaso]] sy misoroka ny fahasimbana sasany mifandraika amin' ny fihanterana na amin' ny fiaretana hazavana ireo fandoko voajanahary ireo. Manampy amin' ny fitazonana ny [[hoditra]] sy ny [[hodimando]] salama koa ny [[vitaminina A]]. === Mitsabo aretina maro hafa === [[Sary:Mangifera indica pit.jpg|vignette|208x208px|Manga nosilahina mampiseho ny nofom-bihiny]] Manohitra ny famaivay sy misoroka ny aretina mitaiza sy mamaivay sasany ny [[vitaminina]] sy ny [[pôlifenôla]] ary ny [[Mangiferinina|mangiferina]]. Amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] maro dia heverina ho mpanatanjaka amin' ny ankapobeny izy io ka ilaina hanoherana ny havizanana ara-batana sy ara-tsaina (rafi-pitatitra). Ampiasaina mba hanamaivanana ny aretina maivana mpahazo ny [[taovam-pisefoana]] madinika sy ny [[Sita (aretina)|sita]] ny fanafody sasany vita amin' ny nofo-manga sy [[tantely]]. Ampiasaina amin' ny endrika feta apetaka ny nofom-bihin' ny manga dia hampitony ny fahamaizana madinika na hanakana ny fandehanan-dra kely noho ny fananany toetra misakana [[fahaverezan-dra]]. Ampiasaina koa ny nofom-bihin' ny manga mba hanamboarana dobera zavamaniry hikarakarana ny [[hoditra]] maina sy ny [[volo]]. === Fitandremana === [[Sary:Mangue coupé (Tchad)1.jpg|vignette|276x276px|Manga]] Na dia eo aza ny toetrany maro momba ny fitsaboana sy ny fahasalamana dia tokony hohanina amin' ny antonony ny manga. Somary be siramamy voajanahary ny manga tena masaka, ka mitaky fitandremana ho an' ny olona voan' ny [[diabeta]]. Misy akora mampamaivay ary mety hiteraka [[Tohina (fahasalamana)|tohina]] (tsy fahazakana) na [[aretin-koditra]] amin' ny olona sarotiny amin' izany ny hodi-manga sy ny ranom-boany. Farany, mety hiteraka [[piriritra]] sy fanaintainan' ny fandevonan-kanina ary fivozihi-kibo ny fihinanana manga be loatra. == Jereo koa == * [[Manga (zavamaniry)]] * [[Voankazo]] * [[Voasary]] * [[Voasarimakirana]] * [[Mandarinina]] * [[Laoranjy]] * [[Akondro (voany)|Akondro]] * [[Paoma]] * [[Paiso]] [[Sokajy:Voankazo]] 2vq2uc5of3s5xd5rlsqv3w2zrcxtjdk 1138975 1138972 2026-05-16T20:51:34Z Thelezifor 15140 1138975 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mango - single.jpg|vignette|Manga|367x367px]] Ny '''manga''' dia [[voankazo]] avy amin' ny zavamaniry [[Manga (maniry)|mitovy anarana]] aminy, antsoina amin' ny anarana ara-tsiansa hoe ''[[Mangifera indica]]'', hazo ao amin' ny fianankaviana ''[[Anacardiaceae]]''. Avy any [[India]] ny manga, ary volena eny amin' ny faritra manana [[toetanin-jana-pehin-tany]] manerana ny tany. Anisan' ny voakazo vokarina noho ny ranony, noho ny tsirony ary noho ny lokony ny manga. Ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] hoe ''manga'' dia avy amin' ny [[Fiteny portogey|teny pôrtogey]] hoe ''manga'', izay avy amin' ny [[Fiteny malaialama|teny malaialamo]] hoe ''മാങ്ങ'' / ''māṅga'', izay avy amin' ny [[Fiteny tamily|teny tamoly]] hoe ''மாங்காய்'', ''māṅgā,'' == Toetoetrany == Afaka telo hatramin' ny enim-bolana ny manga vao masaka. Miovaova ny hangeza sy ny lokon' ny manga masaka, mety mavo, laoranjy, mena na maintso rehefa masaka, araka ny karazany. Rehefa masaka ny manga, dia misy fofona mampiavaka azy manokana avoakany. == Fampiasana amin' ny fitsaboana sy ny fahasalamana == === Mamelombelona sy manampy amin' ny fanaretana === [[Sary:Mangos - single and halved.jpg|vignette|Manga]]Be [[vitaminina A]] sy [[Vitaminina C|C]] ary [[Vitaminina E|E]], [[tsiraka]], [[sira mineraly]] ary haro fiarovana toy ny [[pôlifenôla]] sy [[karôtenôida]] ary [[mangiferinina]] ny manga. Noho ireo singa ao aminy ireo dia heverina ho [[voankazo]] mamelombelona sy manatanjaka ny manga, matetika atolotra hohanina mandritra ny fotoanan' ny [[harerahana]], ny [[faneratana]] (alohan' ny fahasitranana tanteraka), ny tsy fahampian-drano, na ny hafanana. Amin' ny fomban-drazana sasany dia ampiasaina ho zava-pisotro mahasitrana haingana hamerenana ny angovo sy ny [[rano]] amin' ny vatana ny ranom-boankazo vaovao azo avy amin' ny manga. === Manampy ny taovam-pandevonan-kanina === [[Sary:Mangues sechees.jpg|vignette|206x206px|Manga nohamainina]] Manamora ny fiasan' ny [[tsinay]] ny manga masaka noho ny [[tsiraka]] mety levona sy ny [[anzima]] voajanahary izay manampy amin' ny fandravana ny sakafo. Ampiasaina ny manga mba hitsaboana ny [[fitohanana]] malefaka sy handrisika ny [[fahazotoan-komana]] ary hanatsarana ny [[fandevonan-kanina]]. Izy io koa dia afaka manampy amin' ny fampitoniana ny famaivay sasany amin' ny [[vavony]] sy ny [[hodimando]]<nowiki/>m-pandevonan-kanina. Manana toetra mampifintina ny hodimando ny manga manta, izay makirana kokoa sy be [[taninina]]. Raha hanina miaraka amin' ny [[sira]] na avy hohamainina izy io dia ampiasaina amin' ny fitsaboana ny [[piriritra]] tsotra sy ny fikorontanana sasany mahazo ny [[tsinay]]. Potehina ho lasa vovoka ny vihim-boan' ny manga, rehefa maina, mba hitsaboana ny [[piriritra]] mitaiza sy ny [[valan-dra]], ary ny [[katsentsitra]] an-tsinay sasany. Malaza any amin' ny faritra trôpikaly maromaro ny fananany toetra mamono [[kankana]]. === Antiôksida sy manampy ny hery fiarovana === [[Sary:Mango and cross sections.jpg|342x342px|ankavanana|thumb|Manga masaka]]Manampy amin' ny fiarovana ny [[sela]] amin' ny fahanterana aloha loatra ny [[vitaminina]] sy ny [[pôlifenôla]] ary indrindra ny [[Mangiferinina|mangiferina]]. Mandray anjara amin' ny fanohanana ny [[hery fiarovana]] koa ny manga. Mandrisika ny famokarana [[sela fotsy]] sy manampy ny vatana hahatohitra [[areti-mihanaka]] ny fananany [[vitaminina C]] betsaka. === Manohana ny fahasalaman' ny fo sy ny lalan-dra === Manampy amin' ny fandrindrana ny tosidra ny [[pôtasiôma]] sy [[maneziôma]] ao amin' ny manga, fa ny [[tsiraka]] azo levona kosa dia manampy amin' ny fampidinana ny [[kôlesterôla]] ratsy sy ny [[trigliserida]]. Toa manampy amin' ny fampihenana ny fivontosan' ny [[lalan-dra]] sy ny [[tsindrin' ôksida]] mifandray amin' ny [[Aretim-po aman-dalandra|aretim-po]] [[Aretim-po aman-dalandra|aman-dalandra]] sy ny [[diabeta]] karazany faha-2 ny [[pôlifenôla]] sy [[mangiferinina]]. === Manohana ny fahasalaman' ny maso sy ny hoditra === Noho ny habetsahan' ny [[beta-karôtena]] sy ny [[loteinina]] ​​ary ny [[zeaksantinina]] ao aminy dia fantatra fa mahasoa ny [[maso]] ny manga. Manampy amin' ny fiarovana ny [[temimaso]] sy misoroka ny fahasimbana sasany mifandraika amin' ny fihanterana na amin' ny fiaretana hazavana ireo fandoko voajanahary ireo. Manampy amin' ny fitazonana ny [[hoditra]] sy ny [[hodimando]] salama koa ny [[vitaminina A]]. === Mitsabo aretina maro hafa === [[Sary:Mangifera indica pit.jpg|vignette|208x208px|Manga nosilahina mampiseho ny nofom-bihiny]] Manohitra ny famaivay sy misoroka ny aretina mitaiza sy mamaivay sasany ny [[vitaminina]] sy ny [[pôlifenôla]] ary ny [[Mangiferinina|mangiferina]]. Amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] maro dia heverina ho mpanatanjaka amin' ny ankapobeny izy io ka ilaina hanoherana ny havizanana ara-batana sy ara-tsaina (rafi-pitatitra). Ampiasaina mba hanamaivanana ny aretina maivana mpahazo ny [[taovam-pisefoana]] madinika sy ny [[Sita (aretina)|sita]] ny fanafody sasany vita amin' ny nofo-manga sy [[tantely]]. Ampiasaina amin' ny endrika feta apetaka ny nofom-bihin' ny manga dia hampitony ny fahamaizana madinika na hanakana ny fandehanan-dra kely noho ny fananany toetra misakana [[fahaverezan-dra]]. Ampiasaina koa ny nofom-bihin' ny manga mba hanamboarana dobera zavamaniry hikarakarana ny [[hoditra]] maina sy ny [[volo]]. === Fitandremana === [[Sary:Mangue coupé (Tchad)1.jpg|vignette|276x276px|Manga]] Na dia eo aza ny toetrany maro momba ny fitsaboana sy ny fahasalamana dia tokony hohanina amin' ny antonony ny manga. Somary be siramamy voajanahary ny manga tena masaka, ka mitaky fitandremana ho an' ny olona voan' ny [[diabeta]]. Misy akora mampamaivay ary mety hiteraka [[Tohina (fahasalamana)|tohina]] (tsy fahazakana) na [[aretin-koditra]] amin' ny olona sarotiny amin' izany ny hodi-manga sy ny ranom-boany. Farany, mety hiteraka [[piriritra]] sy fanaintainan' ny fandevonan-kanina ary fivozihi-kibo ny fihinanana manga be loatra. == Jereo koa == * [[Manga (zavamaniry)]] * [[Voankazo]] * [[Voasary]] * [[Voasarimakirana]] * [[Mandarinina]] * [[Laoranjy]] * [[Akondro (voany)|Akondro]] * [[Paoma]] * [[Paiso]] [[Sokajy:Voankazo]] pkrvhby25ggtdwtkkq0esm653ay92e4 1138976 1138975 2026-05-16T20:52:57Z Thelezifor 15140 1138976 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mango - single.jpg|vignette|Manga|367x367px]] Ny '''manga''' dia [[voankazo]] avy amin' ny zavamaniry [[Manga (maniry)|mitovy anarana]] aminy, antsoina amin' ny anarana ara-tsiansa hoe ''[[Mangifera indica]]'', hazo ao amin' ny fianankaviana ''[[Anacardiaceae]]''. Avy any [[India]] ny manga, ary volena eny amin' ny faritra manana [[toetanin-jana-pehin-tany]] manerana ny tany. Anisan' ny voakazo vokarina noho ny ranony, noho ny tsirony ary noho ny lokony ny manga. Ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] hoe ''manga'' dia avy amin' ny [[Fiteny portogey|teny pôrtogey]] hoe ''manga'', izay avy amin' ny [[Fiteny malaialama|teny malaialamo]] hoe ''മാങ്ങ'' / ''māṅga'', izay avy amin' ny [[Fiteny tamily|teny tamoly]] hoe ''மாங்காய்'', ''māṅgā,'' == Toetoetrany == Afaka telo hatramin' ny enim-bolana ny manga vao masaka. Miovaova ny hangeza sy ny lokon' ny manga masaka, mety mavo, laoranjy, mena na maintso rehefa masaka, araka ny karazany. Rehefa masaka ny manga, dia misy fofona mampiavaka azy manokana avoakany. == Fampiasana amin' ny fitsaboana sy ny fahasalamana == === Mamelombelona sy manampy amin' ny fanaretana === [[Sary:Mangos - single and halved.jpg|vignette|Manga]]Be [[vitaminina A]] sy [[Vitaminina C|C]] ary [[Vitaminina E|E]], [[tsiraka]], [[sira mineraly]] ary haro fiarovana toy ny [[pôlifenôla]] sy [[karôtenôida]] ary [[mangiferinina]] ny manga. Noho ireo singa ao aminy ireo dia heverina ho [[voankazo]] mamelombelona sy manatanjaka ny manga, matetika atolotra hohanina mandritra ny fotoanan' ny [[harerahana]], ny [[faneratana]] (alohan' ny fahasitranana tanteraka), ny tsy fahampian-drano, na ny hafanana. Amin' ny fomban-drazana sasany dia ampiasaina ho zava-pisotro mahasitrana haingana hamerenana ny angovo sy ny [[rano]] amin' ny vatana ny ranom-boankazo vaovao azo avy amin' ny manga. === Manampy ny taovam-pandevonan-kanina === [[Sary:Mangues sechees.jpg|vignette|206x206px|Manga nohamainina]] Manamora ny fiasan' ny [[tsinay]] ny manga masaka noho ny [[tsiraka]] mety levona sy ny [[anzima]] voajanahary izay manampy amin' ny fandravana ny sakafo. Ampiasaina ny manga mba hitsaboana ny [[fitohanana]] malefaka sy handrisika ny [[fahazotoan-komana]] ary hanatsarana ny [[fandevonan-kanina]]. Izy io koa dia afaka manampy amin' ny fampitoniana ny famaivay sasany amin' ny [[vavony]] sy ny [[hodimando]]<nowiki/>m-pandevonan-kanina. Manana toetra mampifintina ny hodimando ny manga manta, izay makirana kokoa sy be [[taninina]]. Raha hanina miaraka amin' ny [[sira]] na avy hohamainina izy io dia ampiasaina amin' ny fitsaboana ny [[piriritra]] tsotra sy ny fikorontanana sasany mahazo ny [[tsinay]]. Potehina ho lasa vovoka ny vihim-boan' ny manga, rehefa maina, mba hitsaboana ny [[piriritra]] mitaiza sy ny [[valan-dra]], ary ny [[katsentsitra]] an-tsinay sasany. Malaza any amin' ny faritra trôpikaly maromaro ny fananany toetra mamono [[kankana]]. === Antiôksida sy manampy ny hery fiarovana === [[Sary:Mango and cross sections.jpg|342x342px|ankavanana|thumb|Manga masaka]]Manampy amin' ny fiarovana ny [[sela]] amin' ny fahanterana aloha loatra ny [[vitaminina]] sy ny [[pôlifenôla]] ary indrindra ny [[Mangiferinina|mangiferina]]. Mandray anjara amin' ny fanohanana ny [[hery fiarovana]] koa ny manga. Mandrisika ny famokarana [[sela fotsy]] sy manampy ny vatana hahatohitra [[areti-mihanaka]] ny fananany [[vitaminina C]] betsaka. === Manohana ny fahasalaman' ny fo sy ny lalan-dra === Manampy amin' ny fandrindrana ny tosidra ny [[pôtasiôma]] sy [[maneziôma]] ao amin' ny manga, fa ny [[tsiraka]] azo levona kosa dia manampy amin' ny fampidinana ny [[kôlesterôla]] ratsy sy ny [[trigliserida]]. Toa manampy amin' ny fampihenana ny fivontosan' ny [[lalan-dra]] sy ny [[tsindrin' ôksida]] mifandray amin' ny [[Aretim-po aman-dalandra|aretim-po]] [[Aretim-po aman-dalandra|aman-dalandra]] sy ny [[diabeta]] karazany faha-2 ny [[pôlifenôla]] sy [[mangiferinina]]. === Manohana ny fahasalaman' ny maso sy ny hoditra === Noho ny habetsahan' ny [[beta-karôtena]] sy ny [[loteinina]] ​​ary ny [[zeaksantinina]] ao aminy dia fantatra fa mahasoa ny [[maso]] ny manga. Manampy amin' ny fiarovana ny [[temimaso]] sy misoroka ny fahasimbana sasany mifandraika amin' ny fihanterana na amin' ny fiaretana hazavana ireo fandoko voajanahary ireo. Manampy amin' ny fitazonana ny [[hoditra]] sy ny [[hodimando]] salama koa ny [[vitaminina A]]. === Mitsabo aretina maro hafa === [[Sary:Mangifera indica pit.jpg|vignette|208x208px|Manga nosilahina mampiseho ny nofom-bihiny]] Manohitra ny famaivay sy misoroka ny aretina mitaiza sy mamaivay sasany ny [[vitaminina]] sy ny [[pôlifenôla]] ary ny [[Mangiferinina|mangiferina]]. Amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] maro dia heverina ho mpanatanjaka amin' ny ankapobeny izy io ka ilaina hanoherana ny havizanana ara-batana sy ara-tsaina (rafi-pitatitra). Ampiasaina mba hanamaivanana ny aretina maivana mpahazo ny [[taovam-pisefoana]] madinika sy ny [[Sita (aretina)|sita]] ny fanafody sasany vita amin' ny nofo-manga sy [[tantely]]. Ampiasaina amin' ny endrika feta apetaka ny nofom-bihin' ny manga dia hampitony ny fahamaizana madinika na hanakana ny fandehanan-dra kely noho ny fananany toetra misakana [[fahaverezan-dra]]. Ampiasaina koa ny nofom-bihin' ny manga mba hanamboarana dobera zavamaniry hikarakarana ny [[hoditra]] maina sy ny [[volo]]. === Fitandremana === [[Sary:Mangue coupé (Tchad)1.jpg|vignette|276x276px|Manga]] Na dia eo aza ny toetrany maro momba ny fitsaboana sy ny fahasalamana dia tokony hohanina amin' ny antonony ny manga. Somary be siramamy voajanahary ny manga tena masaka, ka mitaky fitandremana ho an' ny olona voan' ny [[diabeta]]. Misy akora mampamaivay ary mety hiteraka [[Tohina (fahasalamana)|tohina]] (tsy fahazakana) na [[aretin-koditra]] amin' ny olona sarotiny amin' izany ny hodi-manga sy ny ranom-boany. Farany, mety hiteraka [[piriritra]] sy fanaintainan' ny fandevonan-kanina ary fivozihi-kibo ny fihinanana manga be loatra. == Jereo koa == * [[Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara]] * [[Manga (zavamaniry)]] * [[Voankazo]] * [[Voasary]] * [[Voasarimakirana]] * [[Mandarinina]] * [[Laoranjy]] * [[Akondro (voany)|Akondro]] * [[Paoma]] * [[Paiso]] [[Sokajy:Voankazo]] ri3ig22d09s8hzpexsao2rr2uke0gv6 Fiteny newari 0 6924 1138988 1103515 2026-05-16T23:28:24Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138988 wikitext text/x-wiki {{Infobox Language/en |name=Nepal Bhasa |nativename=नेपाल भाषा |familycolor=Sino-Tibetan |states=[[Nepal]], [[India]], [[Bhutan]] |region=[[Azia atsimo]] |speakers=800 000 eo ho eo |fam1=Sino-Tibetana |script=[[Devanagari]], [[Kutakshari script]], [[Ranjana script]], [[Prachalit script]], [[Brahmi script]], [[Gupta script]], [[Bhujimol]] script, [[Golmol script]] |nation={{NEP}} |agency=[[Nepal Bhasa Academy]], [[Nepal Bhasa Parishad]] |iso2=new |iso3=new }} Ny '''Nepal Bhasa''' (नेपाल भाषा, fantatra Newah Bhaye sy Newari) dia anisan'ny fiteny manjaka any Nepal. Voasokajy ao amin'ny fiteny Sino-tibetana io fiteny io, fa soratana amin'ny fanoratana devanagari. Ny ankabeazan'ny olona miteny Newar dia ny foko Newar, miaina ao amin'ny lohasahan'ny Katmandu, voanjadian'ny fiteny indo-eoropeana io fiteny io na dia fiteny sino-tibetana aza. == Jereo koa == * [[Fiteny nepaley]] * [[Nepaly]] ** [[Kathmandu]] === Rohy ivelany === * [http://oopslite.appspot.com/software/nepali_keyboard.html Romanized Nepali Unicode Keyboard] {{Wayback|url=http://oopslite.appspot.com/software/nepali_keyboard.html |date=20090911025007 }} developed by OOPSLite Technologies *[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=new Ethnologue] *[http://video.yahoo.com/video/play?vid=bb8c02a998885f204ca3f92a1b395447.1684967 Nepalese Supreme leader (सर्वमान्य नेता) Late Ganesh Man Singh's speech in Nepal Bhasa] * Michael Noonan, [http://www.uwm.edu/~noonan/Recent%20Language%20Contact.pdf Recent Language Contact in the Nepal Himalaya (PDF)] {{Wayback|url=http://www.uwm.edu/~noonan/Recent%20Language%20Contact.pdf |date=20060503101326 }}. *[http://www.nepalisongs.info/html/nepal_bhasa.php Newari Music & Songs] {{Wayback|url=http://www.nepalisongs.info/html/nepal_bhasa.php |date=20100102044824 }} *[http://www.jwajalapa.com], http://www.jwajalapa.com ज्वजलपा डट कम a window to Newar culture *[http://www.layalama.com] {{Wayback|url=http://www.layalama.com/ |date=20170913202247 }} *[http://www.omniglot.com/writing/ranjana.htm Newari/Ranjana script pejy on Omniglot] *[http://www.evertype.com/standards/tai/newari.pdf Proposal for encoding Newari in Unicode] *[http://www.nepalnews.com.np/sandyatimes.htm Sandhya Times, Nepal Bhasa daily newspaper] {{Wayback|url=http://www.nepalnews.com.np/sandyatimes.htm |date=20070515013505 }} *[http://www2.pair.com/webart/mysqllex/ntr_sword.html Online Nepal Bhasa dictionary] {{Wayback|url=http://www2.pair.com/webart/mysqllex/ntr_sword.html |date=20120822144418 }} *[http://newawiki.no-ip.org Editable Online Nepal Bhasa dictionary] *[http://nepalbhasa.co.cc/dhapu Collection of Nepal Bhasa Idioms & Phrases] {{Wayback|url=http://nepalbhasa.co.cc/dhapu |date=20110706215127 }} *[http://www.explorenepal.com/fonts Nepal Bhasa (Newari) Fonts] *[http://www.newar.com.np The Newar Community Network.] {{Wayback|url=http://www.newar.com.np/ |date=20091219021811 }} {{vangovango}} [[sokajy:fiteny]] q8vylw8y9egxeif6vrhvb9yxj1wk7vv Mesnil-Bruntel 0 12078 1138946 1025827 2026-05-16T13:03:59Z CommonsDelinker 112 Replacing Eglise_Saint-Médard.JPG with [[File:Mesnil-Bruntel,_Fr-80,_église_Saint-Médard.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 1138946 wikitext text/x-wiki {{Coord|49.8975|2.9594}} {{infobox tanàna |tanàna=Mesnil-Bruntel |sary=Mesnil-Bruntel, Fr-80, église Saint-Médard.jpg |firenena={{Frantsa}} |faritany=[[Hauts-de-France]] |velarantany=7.31 |isam-ponina=325 |ben'ny tanàna=Jean-Dominique Payen }} I '''Mesnil-Bruntel''' dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Péronne, ao amin'ny departemantan'i [[Somme]], ao amin'ny faritr'i [[Hauts-de-France]], ao [[Frantsa]]. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 80536. I Jean-Dominique Payen no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2001&ndash;2008. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i [[Communauté de communes de la Haute Somme|Haute Somme]] == Jeografia == Ny isam-ponin'i Mesnil-Bruntel dia 325 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 48 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 85 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.8975° ary 2.9594° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1. == Rohy ivelany == * : Tranonkala * [http://www.communes.com/recherche/?q=Mesnil-Bruntel Eo amin'i www.communes.com] <references/> [[Sokajy:Tanàna ao amin'ny faritr'i Somme]] idrakfefgjskfgeqcg06zt9pdzn3ogc Milionera 0 40356 1139016 1049764 2026-05-17T04:53:46Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1139016 wikitext text/x-wiki [[Image:NASDAQ.JPG|ankavanana|thumb|200px|Ny [[fanakalozana petrabola]] [[NASDAQ]], Times Square, [[New York]]]] Ny milionera dia izay olona manana sanda afa-karatsaka ([[vola]], [[trano]], [[orinasa]], [[petrabola]], sns) na ventim-bola antapitrisany farafakeliny, matetika dolara amerikana na euro. Mety koa hoe manana kaontim-bola na tahirim-bola antapitrisany any amin’ny banky ity olona ity. Araka ny vetim-bola, mitondra voninahitra na haja ny maha-milionera, ary ny tanjon’ny olona sasantsasany dia ny ho lasa milionera, izay tanjona tsy hotratran’ny hafa.<ref>Marlys Harris. [http://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2007/07/01/100116670/ How to marry a billionaire] {{Wayback|url=http://money.cnn.com/magazines/moneymag/moneymag_archive/2007/07/01/100116670/ |date=20070701184758 }}. Money Magazine. June 21, 2007.</ref> Ankehitriny, mitombo ny isan’ny milionera satria mandroso ny toe-karena ankapobe sy nitombo ny harin-karena. Ny fahefa-mividin’ny iray tapitrisa dolara amerikana tamin’ny taona 1959 dia mitovy amin’ny 7,3 tapitrisa tamin’ny taona 2009.<ref>[http://www.usinflationcalculator.com/ US Inflation Calculator] US Inflation Calculator and Rate Charts (1913-current).</ref> Tsy izay ihany, ny teny milionera manoritra hoe ny fananam-bola be. Leonard Beeghley, izay sosiology amerikana, dia mamaritra ireo tokantrano manana sanda afa-karatsaka mihoatra ny iray tapitrisa dolara ireo hoe “mpanankarena”. Tamin’ny taona 2008, nisy olona 10 tapitrisa avy amin’izao tontolo izao voasokajy hoe milionera amin’ny dolara amerikana.<ref>David Teather. [http://www.guardian.co.uk/business/2008/jun/25/richlists.globaleconomy Richlists]. The Guardian. 25 June 2008.</ref> == Ny sanda afa-karatsaka mihoatra ny hary ara-bola == Ankehitriny, miteraka ady hevitra kely ny fomba famaritan’ny olona ny milionera. Isan’ny iray amin’ireo fepetra roa tena ampiasaina ireo ny sanda afa-karatsaka, izay manisa ny hary rehetra ao amina tokantrano iray ka analanan’ny trosany. Araka ity famaritana ity, izay tokantrano manana trano amin’ny sandany $800.000, fanaka misanda $50.000, fiara anakiroa amin’ny $60.000, kaonty tahiry $60.000, petrabola $45.000, trano fialan-tsasatra $325.000, ary manana findramam-bola ho an’ny trano $250.000, findramam-bola ho an’ny fiara $45.000, sy trosa amin’ny karatra lono $25.000, dia manana sanda afa-karatsaka manodidina ny $1.085.000 ary ny olona tsirairay ao amin’io tokantrano io dia milionera. Kanefa, araky ny fepetra amin’ny hary ara-bola (ampiasain’ny banky arabarotra amin’ny fitsikerana ny tahan’ny risika raisin’ny mpanao petrabola) dia tsy manisa ny sandan’ny trano sy ny hary ao an-trano, ohatra fiarakodia sy fanaka. Noho izany, ny tokantrano tao amin’ny ohatra eto ambony dia manana hary ara-bola $80.000. Hatramin’ny kibolabola ara-trano tamin’ny taona 2007, ny vidin’ny trano tamin’ny [[faritra]] sasantsasany tao Etazonia dia nihoatra ny iray tapitrisa dolara, kanefa maromaro ny tompon-trano nanana findramam-bola ho an’ny trano nihoatra ny iray tapitrisa dolara ihany koa, ary ny vokatra izany dia tsy mihoatra ny iray tapitrisa mihitsy ny sanda afa-karatsaky ny olona. Indraindray, mantsy miiba ny sanda afa-karatsakany. == Fironana == Na dia kely aza ny isanjaton’ny mponina rehetra izay milionera, kanefa manana fifehezana manan-danja ara-toe-karena ary matetika anisan’ireny ny olo-manga sy olona manan-kasina. Eo ihany koa, ny sandan’ny milionera mitambatra dia mitovy amin’ny sandan’ny mahantra maro be mitambatra. Ny anon’i Gini, sy fepetra ara-toe-karena hafa, dia vinavinaina ho an’ny firenena tsirairay ary ampiasaina mba hahalalana hoe firy amin’ny olona mahantra indrindra no manana harena totaly mitovy amin’ny olona vitsy manan-karena indrindra. Manampahaizana momba ny olona manan-karena ny tranom-printy Forbes sy Fortune ary mitazona ny lisitry ny olona manam-bola be indrindra amin’izao tontolo izao. Amin’ny milionera, 16 isan-100 nandova ny volany, 47 isan-100 dia tompona orinasa, ary 23 isan-100 dia mpiasa mahazo karama ambony, indrindraindrindra mpitantana sy mpiasa avo lenta.<ref>''[[The Economist]]: A special report on global leaders'', "More millionaires than Australians", 22 January 2011, pp. 4-7.</ref> == Isan’ny milionera amin’izao tontolo izao == Isan’ny milionera (eo amin’ny ankavia, isa antapitrisany) sy milionera be (miohatra $30 tapitrisa dolara) (eo amin’ny ankavanana, isa anarivony) Ny « Dinika momban’ny Harenan’Izao Tontolo Izao » dia famelabelarana mikasika ny olona manana sanda afa-karatsaka (afy tsy ny trano fonenany) mihoatra ny iray tapitrisa dolara. Nataon’ny cabinetra mpikaroka Capgemini ity dinika ity ho an’ny banky Merrill Lynch. Araky ny « Dinika momban’ny Harenan’Izao Tontolo Izao » tamin’ny taona 2007, ny edisiona faha-11 dia misy milionera 9,5 tapitrisa ary izy ireo dia manana 37,2 triliona (tapitrisatapitrisa) dolara mitambatra.<ref name="WorldWealthReport">"[http://www.capgemini.com/resources/thought_leadership/world_wealth_report_2007/ World Wealth Report 2007] {{Wayback|url=http://www.capgemini.com/resources/thought_leadership/world_wealth_report_2007/ |date=20091207015411 }}."</ref> Araky ny Spectrum Group ny isan’ny tokantrano amerikana izay manana iray tapitrisa dolara farafakeliny (tsy miaraka amin’ny trano fonenany) tamin’ny taona 2008 izay nitsitotongana dia 2,5 tapitrisa hatramin’ny 6,7 tapitrisa.<ref name ="Reuters, Number of U.S. millionaires falls by a quarter">"[http://www.reuters.com/article/domesticNews/idUSTRE52A71B20090311]."</ref> Tamin’ny Oktobra 2007 hatramin’ny Febroary 2009 dia notombanana [[fanakalozana petrabola]] S&P 500 ary latsaka miohatra 50 isan-jato ny sandany. Avy amin’ny tendrom-bolany tamin’ny jona 2006 hatramin’ny desembra 2010, latasaka 26,7 isan-jato ny sandan’ny trano amerikana. Anisan’ny antony mitombo ankehitriny ny isan’ny milionera ankehitriny amin’izao tontolo izao dia ny hamoran’ny dolara amerikana amin’ny tsena iraisam-pirenena. Lisitry ny firenena misy ireo olona izay manana sanda afa-karatsaka miohatra ny iray tapitrisa dolara amerikana (taona 2009) {| class="wikitable" style="text-align:right; margin-right:60px" |- !colspan=3|Olona izay manana sanda afa-karatsaka miohatra $1 tapitrisa, taona 2009)<ref name="WorldWealthReport2010">"[http://www.capgemini.com/insights-and-resources/by-publication/world-wealth-report-2010/ World Wealth Report 2010] {{Wayback|url=http://www.capgemini.com/insights-and-resources/by-publication/world-wealth-report-2010/ |date=20120406122836 }}."</ref> |- !Laharana||Firenena||Isan'ny milionera |- | style="text-align:center;"|-||[[Izao Tontolo Izao]]||10,000,000 |- | style="text-align:center;"|{{nts|1}}||{{USA}}||2,886,200 |- | style="text-align:center;"|{{nts|2}}||{{JAP}}||1,650,000 |- | style="text-align:center;"|{{nts|3}}||{{GER}}||861,500 |- | style="text-align:center;"|{{nts|4}}||{{CHI}}||477,400 |- | style="text-align:center;"|{{nts|5}}||{{UK}}||383,000 |- | style="text-align:center;"|{{nts|6}}||{{FRA}}||280,000 |- | style="text-align:center;"|{{nts|7}}||{{CAN}}||251,300 |- | style="text-align:center;"|{{nts|8}}||{{SWI}}||222,000 |- | style="text-align:center;"|{{nts|9}}||{{ITA}}||179,000 |- | style="text-align:center;"|{{nts|10}}||{{AUS}}||173,600 |- | style="text-align:center;"|{{nts|11}}||{{BRA}}||146,700 |- | style="text-align:center;"|{{nts|12}}||{{SPA}}||143,000 |- | style="text-align:center;"|{{nts|13}}||{{IND}}||139,835 |- | style="text-align:center;"|{{nts|14}}||{{RUS}}||117,700 |- | style="text-align:center;"|{{nts|15}}||{{MEX}}||70,000 |- | style="text-align:center;"|{{nts|16}}||{{NOR}}||54,810 |- |} ==Jereo koa== *[[Miliaridera]] *[[ Lisitry ny Miliaridera arakin’ny Forbes]] ==Tsiahy== <references/> b5tuw2snjq65e2d1cfuwg5mvaemxi9s Freeland, Pennsylvania 0 194992 1138989 939038 2026-05-16T23:55:46Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138989 wikitext text/x-wiki {{Coord|41.0197222222|-75.8958333333}} {{infobox tanàna |tanàna=Freeland, Pennsylvania |firenena={{Etazonia}} |faritany=Pennsylvania |velarantany=1.7 |isam-ponina=3531 |ben'ny tanàna=Lynn Falatko }} '''Freeland, Pennsylvania''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[Pennsylvania]], ao [[Etazonia]]. Ny kaodim-paositra dia 18224.. == Jeografia == Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 41.0197222222 ary -75.8958333333. Ny faritr'ora dia GMT -5. == Jereo koa == * [[Etazonia]] ** [[Pennsylvania]] === Rohy ivelany === * [http://www.freelandborough.com Freeland Borough] {{Wayback|url=http://www.freelandborough.com/ |date=20150801134629 }} [[sokajy:Tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Pennsylvania]] 18irbz3raxpfhgye04vdhngq0ljfnqo Davida (mpanjaka) 0 198162 1138982 1084954 2026-05-16T21:31:40Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138982 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= David SM Maggiore.jpg |anarana=Davida |teraka=1040 tal. J.K. |maty=970 tal. J.K. |firenena= |mpiaraka= |asa= * [[mpanjaka]] |taona niasàna= }} I '''Davida''' dia [[mpanjakan' i Israely]] teraka tokony ho tamin' ny taona 1040 tal. J.K. ary maty tamin' ny taona 970 tal. J.K. tao [[Jerosalema (Andro Taloha)|Jerosalema]]. Araka ny [[Testamenta Taloha]] ao amin' ny [[Baiboly]] dia mpanjaka faharoan' i [[Fanjakan' i Israely (mitambatra)|Israely]] nandimby an' i [[Saoly]] (na Saola) i Davida teo anelanelan' ny taona 1000 sy 970 tal. J.K. Taranany ny [[mpanjakan' i Jodà]] nifandimby. I Davida no mpanjaka nahatanteraka ny firaisan' ny [[Israelita]] rehetra sady nanao an' i Jerosalema ho renivohitry ny fanjakany. Amin' ny Kristiana dia tandindon' ny [[Mesia]] izy. Ao amin' ny [[Bokin' i Samoela]] roa sy ny [[Bokin' ny Mpanjaka]] roa ary ny [[Boky voalohan' ny Tantara]] no tena ahitana ny tantarany ao amin' ny Baiboly. == I Davida araka ny Baiboly == Araka ny fampahatsiahivan' i [[André Chouraqui]], ny boky ao amin' ny [[Baiboly]] dia tsy natao hitantarana tantara amin' ny fomba fijery araka ny literatiora na ara-tsiansa, fa amin' ny ankapobeny dia misy fikendrena ara-[[Faminaniana|paminaniana]]. Ny lahatsoratra lehibe miresaka an' i Davida dia ireto manaraka ireto: * [[Boky voalohan' i Samoela]] toko faha-16 ka hatramin' ny faha-31<ref><small>[https://motmalgache.org/bins/bcv?bcv=9.16 1Samoela 16-31], ''tenymalagasy.org''</small></ref><ref><small>[https://nybaiboly.net/Bible/BibleMalagasyHtm-at09-1Samuel.htm#at09_16 1Samoela 16-31], ''nybaiboly.net''</small></ref><ref><small>[https://baiboly.katolika.org/boky/1%20Samoela/16 1Samoela 16-31] {{Wayback|url=https://baiboly.katolika.org/boky/1%20Samoela/16 |date=20240317000859 }}, ''baiboly.katolika.org''</small></ref>; * [[Boky faharoan' i Samoela]] toko voalohany ka hatramin' ny faha-24<ref><small>[https://motmalgache.org/bins/bcv?bcv=10.1 2Samoela 1-24], ''tenymalagasy.org''</small></ref><ref><small>[https://nybaiboly.net/Bible/BibleMalagasyHtm-at10-2Samuel.htm#at10_01 2Samoela 1-24], ''nybaiboly.net''</small></ref><ref><small>[https://baiboly.katolika.org/boky/2%20Samoela/1 2Samoela 1-24] {{Wayback|url=https://baiboly.katolika.org/boky/2%20Samoela/1 |date=20240317000859 }}, ''baibolykatolika.org''</small></ref>; * [[Boky voalohan' ny Mpanjaka]] toko voalohany sy faha-2<ref><small>[https://motmalgache.org/bins/bcv?bcv=11.1 1Mpanjaka 1-2], ''tenymalagasy.org''</small></ref><ref><small>[https://nybaiboly.net/Bible/BibleMalagasyHtm-at11-1Rois.htm#at11_01 1Mpanjaka 1-2], ''nybaiboly.net''</small></ref><ref><small>[https://baiboly.katolika.org/boky/1%20Mpanjaka/1 1Mpanjaka 1-2] {{Wayback|url=https://baiboly.katolika.org/boky/1%20Mpanjaka/1 |date=20240317000858 }}, ''baibolykatolika.org''</small></ref>. === Ny anarany === Atao hoe דָּוִד / ''Dawid'' i Davida amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]], izay midika hoe "tiana indrindra", "malala", ary ary ampiasaina amin' io heviny io ao amin' ny [[Tononkira Fanaperana|Tononkiran' i Sôlômôna]]. === Ny fianakaviany === I [[Jese (rain' i Davida)|Jese]] no rainy. Ny vadiny dia i [[Batseba]] (na Betsabe) sy i [[Abigaila]] sy i [[Egla]] sy i [[Maka (vadin'i Davida)|Maaka]] sy i [[Ahinôama]] sy i [[Hagita]] ary i [[Abitala]]. Araka ny [[Bokin' i Samoela]], i Davida dia nanan-janaka lahy enina nateraky ny vehivavy samy hafa tao [[Hebrôna]], sy iraika ambin' ny folo lahy nateraky ny vehivavy samihafa tao [[Jerosalema]]: i [[Amnôna]] (אַמְנוֹן), tamin' i Akinôama avy any Jezirela, no lahimatoany; i [[Kileaba]] (כִלְאָב) tamin' i Abigaila, vady navelan' i Nabala avy any Karmela, no faharoa; [[Absalôma]] (אַבְשָׁלוֹם), tamin' i Maaka, zanakavavin' i Talmay, mpanjakan' i Gesora, no fahatelo; i [[Adônia (zanak' i Davida)|Adônia]] (אֲדֹנִיָּה) no fahefatra, tamin' i Hagita; i Kefatia (שְׁפַטְיָה) no fahadimy, tamin' i Abitala; i Jistreama (יִתְרְעָם) tamin' i Egla. Ny iraika ambin' ny folo lahy teraka tao [[Jerosalema]] dia i [[Jibara]] (יִבְחָר), i Elisama (אֱלִישׁוּעַ), i Nefega (נֶפֶג), i Jafia (יָפִיעַ), i Elisama (אֱלִישָׁמָָּע), i Eliada (אֱלִישָׁמָע) sy i Elifeleta (אֱלִיפָלֶט), i Samoa (שַׁמּוּעַ), i Sobaba (שׁוֹבָב), i [[Natana (zanak' i Davida)|Natana]] (נתן) tamin' i Davisy, ary i [[Sôlômôna]] (שְׁלֹמֹה) izay nandova an-drainy. I Jerimôta, izay tsy hita ao amin' ny tetiaraa dia resahina ao amin' ny Boky faharoan' ny Tantara (2Tantara11:18). Nanan-janaka vavy tamin' i Maaka i Davida, dia i Tamara. === Ny fahazazany sy ny fahatanorany === Teraka tao [[Betlehema]] i Davida. Izy no faralahin' i [[Jese (rain' i Davida)|Jese]] mpiompy ondry tao amin' ny [[fokom-pirenen' i Jodà]]. Niandry ny andian' ondrin-drainy i Davida nandritra ny fahatanorany. Nibaiko ny mpaminany [[Samoela]] Andriamanitra mba handeha mangingina any amin' i Jese hisafidy izay handimby an' i [[Saoly]] mpanjakan' i Israely amin' ireo zanany sivy lahy. I Davida faralahy no nosafidin' i Samoela ka nohosorany menaka, araka ny [[Boky voalohan' i Samoela]] (1Sam. 16.1-13). Mpitendry zavamaneno mahay i Davida ka noraisin' i Saoly tao an-dapany mba hankafizany ny fanenenon' ny valihany. [[Sary:Sweet stories of God; in the language of childhood and the beautiful delineations of sacred art (1899) (14751566596).jpg|vignette|258x258px|''Nobatain' i Davida ny lohan' i Gôliata'', sary nataon' i Josephine Pollard, taona 1899.]] === Ny fandreseny an' i Gôliata sy fanenjehan' i Saoly azy === Taty aoriana, nandritra ny fotoana nampifandimbiasany ny findrasana ondry sy ny nitendreny valiha tao an-dapa dia nitsidika ny tobin' ny miaramila israelita izy mba hanome hanina ny rahalahiny. Tany no nahalalany fa misy lehilahy amin' ny fahavalon' ny [[Israelita]], dia ilay mpiady mahery indrindra tamin' ny tafiky ny [[Filistina (ao amin' ny Baiboly)|Filistina]], atao hoe [[Gôliata]] avy any Gata, izay nanao fihaikana ny Israelita hanao adin' olon-droa alohan' ny tena hiadian' ny tafika roa tonta. Nanolo-tena hamaly izany fihaikana izany amim-pahasahiana i Davida. Rehefa natao ny adin' i Davida sy i Gôliata teo amin' ny lohasaha Elaha, dia voan' ny vato natorak' i Davida tamin' ny [[antsamotady]] i Gôliata ka maty dia notapahin' i Davida ny loha (1Sam. 17.40-54). Raiki-tahotra ny Filistina ka nandositra. Tamin' izany no nahatonga an' i Davida ho mpinamana tamin' i [[Jônatana]] zanak' i Saoly.[[Sary:Rosselli Triunfo David.jpeg|vignette|195x195px|''I Davida mpandresy'', sary nataon' i Matteo Rosselli, 1620]]Niteraka fatahorana sy fialonan' i Saoly izany lazan' i Davida izany, satria nihevitra i Saoly fa tsy hahatanteraka ny fandovan' ny zanany lahy ny fanjakana izany. Nikendry ny hahafaty an' i Davida i Saoly ka nomeny azy ho vadiny ny zanany vavy atao hoe Mikala nefa tsy maintsy hiady amin' ny Filistina zato i Davida alohan' ny hanatanterahana ny fanambadiana (1Sam. 18.20-27). Resin' i Davida, izay lasa vinanton' i Saoly noho izany, ny Filistina, nefa nitohy ny fifofoan' i Saoly ny ain' i Davida. Nandositra tany an-tany efitra sahala amin' ny olon-dratsy i Davida ka nikambana tamin' ny jiolahy izay nanampy azy. Rehefa nitady azy i Saoly ka nahita azy sady saika hahafaty azy, dia nakany amin' ny Filistina fahavalony taloha, ka nanompo ny mpanjakan' ny Filistina tao Gata, atao hoe Akisy, i Davida. === Ny fiakaran' i Davida teo amin' ny fitondrana === [[Sary:081.David Mourns the Death of Absalom.jpg|vignette|246x246px|''Misaona ny fahafatesan' i Absalôma i Davida'', sary nataon' i Gustave Doré, 1866.]] Rehefa maty i Saoly sy i Jônatana, tamin' ny ady nifanaovany tamin' ny [[Filistina (ao amin' ny Baiboly)|Filistina]], dia niverina tao amin' ny [[tanin' i Israely]] i Davida ka nasandratra ho mpanjakan' ny [[fokom-pirenen' i Jodà]] tao Hebrôna (2Sam. 2.1-4), nefa tsy nanitatra ny fanjakany tamin' ny [[fokom-pirenen' i Israely]] hafa izy. Fito taona taty aoriana dia nanaiky an' i Davida ho mpanjakany ny fokon' i Israely sisa rehetra, talohan' izany dia notapahin' i [[Isbôseta|Isbaala]] (na [[Isbôseta]]) zanak' i Saoly izy ireo (2Sam. 5.1-5). Niady matetika i Davida ka nandresy ny [[Filistina]], ny [[Môaba (fanjakana)|Môabita]], ny [[Arameana]], ny [[Edôma|Edômita]] ary ny [[Amôna (fanjakana)|Amônita]], dia lasa lehibe ny tany notapahiny tao amin' ny [[Fanjakan' i Israely (mitambatra)|Fanjakan' i Israely]] fony mbola tsy nivaky, ka izany no tanim-panjakana lehibe indrindra teo amin' ny tantaran' i Israely. Mba hampiraisany tanteraka ilay fanjakana vaovao dia nalainy ny mandan' ny [[Jebosita]] (na Jeboseana) tao [[Ziôna]] (na Siôna) ka nataony renivohitra ny tanàna jebosita atao hoe [[Jerosalema (Andro Taloha)|Jerosalema]], izay lasa fantatra amin' ny anarana hoe "tanànan' i Davida" (2Sam. 5.6-9). Nitoky tamin' Andriamanitra i Davida ka nanaraka an-tsakany sy an-davany ny tenin' ny mpaminany, indrindra ny an' ny mpaminany [[Natàna (mpaminany)|Natàna]] izay nandrara azy tsy hanangana ny [[Tempolin' i Jerosalema|tempoly]] hametrahana ny [[Fiaran' ny Fanekena]]. Nanambara ny mpaminany fa tsy mendrika ny olona mpiady ny hanao izany asa izany sady ny zanak' i Davida no hanatanteraka ny fananganana ny tempoly (2Sam. 7.1-7). Noho izany dia tao anaty [[tabernakely]] ao Jerosalema no nametrahana ny Fiaran' ny Fanekena, ka nahatonga an'io tanàna io ho foiben' ny fivavahana sy renivohi-panjakan' ny tany nakamban' i Davida. Tao Jerosalema no tena nanaovana fihirana salamo amin' ny fotoam-pivavanana ka nahatonga an' i Davida ataon' ny [[lovantsofina]] fa mpamorona ny salamo miisa 73 ao amin' ny [[Bokin' ny Salamo]] ao amin' ny [[Baiboly]]. === Ny fahotan' i Davida sy ny vokatr' izany === Nanao fahadisona lehibe i Davida rehefa nahatratra ny tampon' ny voninahiny, dia ny nanaovany fijangajangana niampy vonoana olona. Raiki-pitia tamin' i [[Batseba]] (na Betsabe), izay vadin' ny miaramilany atao hoe Oria izay lehilahy [[Hitita (vahoaka)|Hitita]] (na Heteana), mantsy ny mpanjaka Davida. Nitoe-jaza ilay vehivavy dia nalefan' i Davida tany an' ady eny alohan' ny miaramila rehetra i Oria ka maty (2Sam. 11.2-27). Mba ho setrin' ny fahotany dia maty ilay zaza vokatry ny fijangajangana tamin' i Batseba. Fanampin' izany koa dia nanakorontana ny filaminana tao an-dapa ny zanaka lahin' i Davida, ohatra amin' izany i Absalôma zanany izay tsy nikomy taminy nefa tsy nahomby ka niafara tamin' ny fahafatesana, sy i Adônia (na Adôniasa) izay nikononkonona fikomiana tao an-dapa mba haka ny fitondrana. Tsy nahomby i Adônia ka i [[Sôlômôna]] (na Salômôna) zanaka lahin' i Davida faharoa tamin' i Batseba no nataon' i Davida mpandova ny fanjakany, araka ny [[Boky voalohan' ny Mpanjaka]] (1Mpanj. 1.11-40). == I Davida araka ny fivavahana abrahamika == === I Davida araka ny jodaisma === I Davida dia olo-malaza ao amin' ny [[jodaisma rabinika]], ary misy angano maro momba azy. Araka ny lovantsofina iray, i Davida dia notezaina amin' ny maha zanak' i [[Jese (rain' i Davida)|Jese]] rainy ary nandany ny fahazazany niandry ny ondrin-drainy tany an-tany efitra, nefa tany an-tsekoly ny rahalahiny. Ny fijangajangana nataon’ i Davida tamin' i [[Batseba]] dia adika ho fahafahana hanehoana ny herin' ny fibebahana, ary ny [[Talmoda]] dia milaza fa tsy fijangajangana mihitsy izany, amin' ny filazana ny fanao jiosy momba ny fisaraham-panambadiana amin' ny ankatoky ny ady. Fanampin’ izany, araka ny Talmoda ihany dia tsy famonoana olona ny fahafatesan' i Oria satria nanao heloka bevava i Oria tamin' ny nandavany tsy hankatò ny baiko mivantana avy amin' ny mpanjaka. Kanefa, ao amin' ny lahatsoratra atao hoe ''Sanedrina'' ​​i Davida dia naneho nenina noho ny fandikan-dalàna nataony ary nangataka famelan-keloka. Nahazo faelan-keloka avy amin' Andriamanitra i Davida sy i Batseba tamin' ny farany, nefa tsy nesorin' izy ireo tao amin' ny [[Soratra Masina]] ny [[Fahotana|fahotany]]. Ao amin' ny angano jiosy, ny fahotan' i Davida tamin' i Batseba dia sazy noho ny fahatsiarovan-tena tafahoatra nataon' i Davida. Niangavy an' Andriamanitra hitarika azy ho amin' ny fakam-panahy izy mba hahafahany manome porofo ny amin' ny tsy fivadihany toa an' i [[Abrahama (patriarka)|Abrahama]] sy [[Isaaka zanak' i Abrahama|Isaaka]] ary [[Jakôba (patriarka hebreo)|Jakôba]], izay nahomby tamin' ny fitsapana ary ny anarany tatỳ aoriana dia niray tamin’ ny anaran' Andriamanitra, fa i Davida kosa tsy nahomby noho ny fakam-panahin' ny vehivavy. Araka ny filazan' ny [[midrasa]] dia nahafoy ny 70 taona tamin' ny fiainany i Adama ho an' ny fiainan' i Davida. Ary koa, araka ny [[Talmodan' i Jerosalema]], i Davida dia teraka sy maty tamin' ny fety jiosy ''[[Shavuot]]'' ("[[Shavuot|Fetin' ny Herinandro]]"). Lazaina fa lehibe tokoa ny fivavahany ka afaka nampidina zavatra avy any an-danitra ny vavaka nataony. === I Davida araka ny kristianisma === Ny fiheverana momba ny [[Mesia]] dia zava-dehibe ao amin' ny [[kristianisma]]. Tamin' ny fiandohany dia mpanjaka nanapaka teto an-tany tamin' ny alalan 'ny fanendren' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] ("ilay voahosotra", araka ny hevitry ny anaram-boninahitra hoe ''Mesia''), tamin' ny taonjato roa farany tal. J.K., ny "zanak' i Davida" dia lasa ilay olona [[Literatiora apôkaliptika|apôkaliptika]] sy avy any an-danitra, izay hanafaka an' i [[Zanak' i Israely|Israely]] sy hanomboka fanjakana vaovao. Izany no fototry ny fiheverana ny atao hoe Mesia tao amin' ny kristianisma voalohany, izay nandika ny asan' i [[Jesoa]] na [[Jesoa|Jesosy]] tamin' ny alalan' ny anaram-boninahitra sy ny asa nanendrena an' i Davida tao amin' ny [[mistisisma]]<nowiki/>n' ny fanompoam-pivavahana tao [[Ziôna]] na [[Siôna]], izay nanompoany tamin' ny naha mpanjaka-mpisorona azy. Izy no mpanelanelana eo amin' Andriamanitra sy ny olona<ref><small>"[https://www.britannica.com/biography/David David]" in ''Encyclopædia Britannica Online'', [https://web.archive.org/web/20090819074455/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/152497/David arsiva] tamin’ ny 19 Aogositra 2009</small></ref>. Ny Fiangonana voalohany dia nino fa "ny fiainan' i Davida dia tandindon' ny fiainan' i [[Kristy]]; i [[Betlehema]] no toerana nahaterahan' izy roa, ny fiainan' i Davida mpiandry ondry dia manondro an' i Kristy, ilay Mpiandry Tsara; ny vato dimy nofidina hamonoana an' i [[Gôliata]] dia mariky ny ratra dimy; ny famadihana nataon' i Ahitôfela, mpanolo-tsaina nitokisany, sy ny fiampitana an’i Kedrôna, dia mampahatsiahy antsika ny [[Fijalian' i Jesoa|fijalian' i Kristy]]. Maro amin' ny [[Bokin' ny Salamo|salamo]] nataon' i Davida, araka ny ianarana azy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]], no mampiseho mazava tsara ny amin' ny Mesia ho avy<ref><small>"[https://www.britannica.com/biography/David David]" in ''Encyclopædia Britannica Online'', [https://web.archive.org/web/20090819074455/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/152497/David arsiva] tamin' ny 19 Aogositra 2009</small></ref>. Tamin' ny [[Andro Antenatenany]] dia nihevitra ny tenany i Charlemagne, ary noheverin' ny manam-pahaizana tao an-dapany, ho toy ny "Davida vaovao". Tsy zava-baovao izany nefa naitatra ho lehibe ny lanjany sy ny hevitra fonosiny<ref><small>McManners, John (2001-03-15). ''[https://books.google.mg/books?id=DhpKxQT8n74C&pg=PA101&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false The Oxford Illustrated History of Christianity]''. OUP Oxford. p. 101. [https://web.archive.org/web/20160209020220/https://books.google.com/books?id=DhpKxQT8n74C&pg=PA101 Arsiva] tamin’ ny 2016 09 Febroary 2016.</small></ref>. Ny [[Kristianisma Tandrefana|fiangonana tandrefana]] ([[Loteranisma|loterana]], [[Katôlisisma|katôlika rômana]]) dia mankalaza ny fetin' i Davida amin' ny 29 Desambra na 6 Ôktôbra, fa ny [[Fiangonana Tatsinanana|fiangonana tatsinanana]] amin' ny 19 Desambra. Ny [[Fiangonana ôrtôdôksa tatsinanana|Fiangonana Ôrtôdôksa Tatsinanana]] sy ny [[Fiangonana katôlika tatsinanana|Eglizy Katôlika Tatsinanana]] dia mankalaza ny andro firavoravoana fahatsiarovana ny "Mpaminany masina sy mpanjaka Davida" amin' ny Alahadin' ny Razambe masina (Alahady roa alohan' ny andro firavoravoana lehibe amin' ny fankalazana ny [[fahaterahan' i Jesoa]]) sy ny Alahadin' ny Ray Masina (Alahady alohan' ny nahaterahan' i Jesoa), rehefa ankalazaina miaraka amin' ny razamben' i Jesoa hafa izy. Ankalazaina koa ny Alahady aorian' ny nahaterahan' i Jesoa, miaraka amin' i [[Jôsefa (vadin' i Maria)|Jôsefa]] sy [[Jakôba ilay Marina|Jakôba]], rahalahin' ny Tompo ary ny 26 Desambra (Sinaksisy ho an' ny [[Renin' Andriamanitra]])<ref><small>"[https://azbyka.ru/days/sv-david-car Пророк Дави́д Псалмопевец, царь Израильский]". ''azbyka.rudays'' (amin' ny teny rosiana).</small></ref>. === I Davida araka ny silamo === Manao an' i [[Dawud|Dâwûd]] ho mpaminany-mpanjaka lehibe sy mpitsara feno fahendrena manatanteraka ny sitrapon' i [[Allah]], ny lovan-tsofina silamo. Tahaka ny amin' ny tantara hafa, ny [[Kor'any]] dia tsy mitazona afa-tsy singa manan-danja vitsivitsy amin' ny tantara ara-[[Baiboly]], toy ny ady amin' i [[Gôliata]], izay fitantarana manan-tanjona amin' ny fitorian-teny. Nampiasa ny fitantarana ao amin' ny Baiboly kosa ny mpanao heviteny silamo toa an' i Tabari mba hamenoana ny fitantarana ao amin' ny Kor'any.[[Sary:King David Bathsheba Bathing.jpg|vignette|201x201px|''Ny mpanjaka Davida mitazana an' i [[Batseba]] mandro'']]Iray amin' ny fizaràna resahina an-kolaka ao amin' ny soràta faha-38 ny fitantarana ny fahadisoan’ i Davida. Miresaka ny fitiavan' i Davida an' i [[Batseba]], vadin' i Oria, ny mpivaofy teny momba io andalan-teny io. Araka ny hevitr' i Dye dia misy fitoviana amin' ny [[Boky faharoan' i Samoela|2Sam]] 12:1-6 ity lahatsoratra ity, saingy faritany ny fahasamihafana misy amin' ireo lahatsoratra roa ireo. Azo atao ny fampitahana hafa amin' ny lahatsoratra hafa ao amin' ny [[Baiboly]] ([[Salamo faha-148|Salamo 148]]; 9-10 ho an' ny soràta 38:18-19) na amin’ ny olona hafa ao amin' ny Baiboly. Ho an' i Gobillot, ny fitantarana ao amin' ny Kor'any dia mampiseho ny fahalalana ny [[Torah]] sy ny [[Filazantsara]] ananan' ny mpanoratra an' ity andalan-tsoratra ity izay manambatra fitantarana roa. Na izany aza dia manao ny [[fakam-panahy]] nahazo an' i Davida ho fizahan-toetra sitrak' Andriamanitra ny fitantaran' ny mpanao heviteny, izany dia famerenana mandrafitra ny lahatsoratra mba hiarovana ny [[Tenim-pinoana|dôgma]] momba ny [[tsy fahaizan' ny mpaminany manota]]. Ny fitantarana ao amin' ny Kor'any dia "''dhikr''", izany hoe fampahatsiahivana ny singa efa voarakitra ao amin' ny asasoratra ara-pivavahana isan-karazany. Ho an' ny Kor'any, tahaka ny nandraisan' i [[Mosesy]] ny [[Tawrat|Torah]] sy ny fandraisan' i [[Jesoa araka ny silamo|Jesoa]] ny [[Injil|Evanjely]], dia nandray ny [[Fanambaràna (finoana)|fanambaràna]] ny soratra masina iray i Davida, tsy inona izany fa ny [[Zabur]], izay mifandray amin' ny [[Bokin' ny Salamo]]. Na izany aza, ho an' ny mpandinika maro dia boky mampandroso kokoa fa tsy Lalàna vaovao ny Zabur. Ny Kor'any dia manantitrantitra ny fanomezam-pahasoavan' i Davida amin' ny fihirana sy ny mozika, ka manome azy ny anjara asany amin' ny fandaminana ny zavamaneno ao amin' ny [[litorjia]] kôsmika: nanazava izy fa nampanompoin' Andriamanitra azy ny vorona sy ny tendrombohitra mba hahafahan' izy ireo mitory ny fiderana avy amin' i Davida ho an' Andriamanitra. Hazavain’ ny mpanao heviteny fa ny hakanton’ ny feony, rehefa nihira ny salamo izy, dia nampijanona ny vorona eny am-panidinana mba hamaly azy, na koa voasinton' ny hiran’ ny mpanjaka ny biby ka mety ho faty mosary na hetaheta. Ilay mpahay tantara persiana Ibn Jarīr Tabari dia miresaka ao amin' ny fitantarany momba ny fifaninanana fanontaniana folo mba hahitana hoe iza amin' ireo mpandova no mahazo ny zo hipetraka eo amin' ny seza fiandrianana ho mpandimby an' i Davida mpanjaka, araka izao: "Inona no kely indrindra? Inona no lehibe indrindra? Ny mangidy indrindra? Ny mamy indrindra? Ny mahamenatra indrindra? Ny tsara indrindra? Ny akaiky indrindra? lavitra indrindra? Inona no mahatonga ny alahelo lehibe? Ary ny mahafinaritra indrindra?". Ilay Alemàna Tatsinanana Gustave Weil dia mitatitra ao amin' ny ''angano silamo'' nosoratany fa i [[Sôlômôna]] dia teraka nanana fahendrena sy fahalalana lehibe. Araka ny voalazan' ny Kor'any dia nomen' Andriamanitra azy ny "maha mpanjaka sy ny fahendrena", ny "fahalalana" ary ny "teny fanapahan-kevitra", ka nanome azy fahalehibiazana roa sosona, mpanjaka sy mpaminany. I Davida, izay nalaza noho ny fanfalany ny rariny, dia anisan' ny taranaky ny [[mpaminanin' ny silamo]] izay mitory ny [[mônôteisma]] hatramin' ny voalohany ka hatramin' ny farany amin' izy ireo, dia i [[Mohamady]] izany. Ankoatra izany dia mitatitra ny Kor'any fa Andriamanitra dia nampianatra an' i Davida ny tsiambaratelon' ny fanaovana akanjo fiarovan-tratra mba hiarovan' ny olona tena amin' ny herisetra. [[Hadita]] maromaro no manao an' i Davida ho lehilahy be herim-po amin' ny fotoanan' ny ady (ohatra ny ady tamin' i [[Gôliata]]) sy firesahana momba ny fomba [[Vavaka|fivavahany]] mandritra ny ampahatelon' ny alina sy ny [[fifadian-kanina]] isaky ny roa andro. Ny lovan-tsofina silamo dia manao azy ho maty teo am-piankohofana. == Ny salamo == Ny [[Bokin' i Samoela]] dia manao an' i Davida ho mpitendry harpa nahay sy mpanao salamon' i Israely ([[Boky voalohan' i Samoela|1Samoela]] 16:15–18). Na dia efa ho ny antsasaky ny [[Bokin' ny Salamo|Salamo]] aza dia mitondra ny lohateny hoe "Salamo nataon' i Davida" (adika koa hoe "ho an' i Davida") ary ny lovantsofina dia manondro ny sasany amin' ireo zava-mitranga manokana teo amin' ny fiainan' i Davida (ohatra ny Salamo [[Salamo faha-3|3]], [[Salamo faha-7|7]], [[Salamo faha-18|18]], [[Salamo faha-34|34]], [[Salamo faha-51|51]], [[Salamo faha-52|52]], [[Salamo faha-54|54]], [[Salamo faha-56|56]], [[Salamo faha-57|57]], [[Salamo faha-59|59]], [[Salamo faha-60|60]], [[Salamo faha-63|63]] ary [[Salamo faha-142|142]]), ny lohateny dia fanampiny natovona taty aoriana ary tsy misy salamo azo lazaina fa an' i Davida. Nolazaina fa nataon' i Davida ny [[Salamo faha-34]] tamin' ny fotoana nandosirany an' i Abimeleka (na Akisy Mpanjaka) tamin' ny nanaovany mody adala. Araka ny fitantarana mifanitsy ao amin' ny 1Samoela 21, dia tsy namono an' ilay lehilahy nitaky fatiantoka be dia be taminy i Abimeleka, fa namela an' i Davida handeha, ary niantsoantso hoe:<blockquote>"Moa tsy ampy adala loatra va aho, ka entinao atỳ ity lehilahy ity hanohy ny asany tahaka izao eto anatrehako? Moa tsy maintsy miditra ao an-tranoko va ity lehilahy ity?".</blockquote> == Jereo koa == * [[Biôgrafia]] * [[Dawud]] (Davida araka ny [[silamo]]) * '''Mpanjakan' i Israely:''' [[Saoly]] - [[Isbôseta]] - [[Davida (mpanjaka)|Davida]] - [[Sôlômôna]] (na Salômôna) - [[Jerôbôama I]] - [[Nadaba]] - [[Baasa]] (na Basa) - [[Ela (mpanjakan' i Israely)|Ela]] - [[Zimry]] - [[Ômry]] - [[Ahaba]] (na Akaba) - [[Ahazia (mpanjakan' i Israely)|Ahazia]] (na Ôkôziasa) - [[Jôrama (mpanjakan' i Israely)|Jôrama]] - [[Jeho]] - [[Jôahaza (mpanjakan' i Israely)|Jôahaza]] (na Jôakaza) - [[Jôasy (mpanjakan' i Israely)|Jôasy]] (na Jôasa) - [[Jerôbôama II]] - [[Zakaria (mpanjakan' i Israely)|Zakaria]] - [[Saloma (mpanjakan' i Israely)|Saloma]] - [[Menahema]] - [[Pekahia]] (na Faseia) - [[Peka (mpanjakan' i Israely)|Peka]] (na Fasea) - [[Hôsea (mpanjakan' i Israely)|Hôsea]] (na Ôsea). * '''Mpanjakan' i Jodà:''' [[Saoly]] - [[Isbôseta]] - [[Davida (Baiboly)|Davida]] - [[Sôlômôna]] (na Salômôna) - [[Rehôbôama]] (na Rôbôama) - [[Abiama]] (na Abia) [[Asa (mpanjakan'i Jodà)|- Asa]] - [[Jôsafata]] - [[Jehôrama (mpanjakan' i Jodà)|Jehôrama]] (na Jôrama) - [[Ahazia (mpanjakan'i Jodà)|Ahazia]] (na Ôkôziasa) - [[Atalia]] - [[Jôasy (mpanjakan' i Jodà)|Jôasy]] (na Jôasa) - [[Amazia]] (na Amaziasa) - [[Ozia]] (na Oziasa na [[Azaria]] na Azariasa) - [[Jôtama]] - [[Ahaza]] (na Akaza) - [[Hezekia]] (na Ezekiasa) - [[Manase]] - [[Amôna (mpanjakan' i Jodà)|Amôna]] - [[Jôsia (mpanjakan' i Jodà)|Jôsia]] (na Jôsiasa) - [[Jôahaza (mpanjakan' i Jodà)|Jôahaza]] (na Jôakaza) -[[Jôiakima]] (na Jôakima) - [[Jôiakina]] (na Jôasina na [[Jôiakina|Jekônia]] na Jekôniasa) - [[Zedekia]] (na Sedekiasa). * [[Mpaminanin' ny jodaisma]] * [[Mpaminanin' ny kristianisma]] * [[Mpaminanin' ny silamo]] == Rohy ivelany == * Ao amin' ny Freebase: [https://www.freebase.com/m/02cvn] == Loharano sy fanamarihana == [[sokajy:Biôgrafia]] [[sokajy:mpanao politika]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona -1040]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona -970]] 0lmapbqr6jdegg4aiwc42gbanw0qevm Baiboly 0 240090 1138968 1129565 2026-05-16T19:20:46Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138968 wikitext text/x-wiki [[Sary:Biblia-1-.png|vignette|Baiboly|328x328px]] Ny '''Baiboly''' dia fitambarana asa soratra maromaro, nosoratan' olona maro nandritra ny taonjato maro, niharan' ny fanovana sy fisivanana, izay inoan' ny [[Kristianina|Kristiana]] fa [[Soratra Masina]] mirakitra ny tenin' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]]. Lazaina hoe ''Baiboly'' koa ny Soratra Masin' ny [[Jiosy]], izay tsy ahitana afa-tsy ampahan' ny Baiboly kristiana, dia ny [[Testamenta Taloha]], atao hoe [[Tanakh]]. Mizara roa lehibe ny Baiboly kristiana ka ny fizaràna voalohany, izay fitambaran' ny boky voasoratra talohan' i [[Jesoa|Jesoa Kristy]], dia atao hoe Testamenta Taloha, fa ny fizaràna faharoa kosa, izay fitambaran' ny boky voasoratra taorian' ny nahaterahan' i Jesoa Kristy, dia atao hoe [[Testamenta Vaovao]]. Mety hampiditra amin' ny fomba samy hafa ny boky ao amin' ny Baiboly ny fiangonana tsirairay. == Fiforonan-teny == Ny teny hoe ''Baiboly'' dia avy amin' ny fanononana amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]] ny hoe ''Bible'', izay avy amin' ny [[Fiteny latina|teny latina]] hoe ''Biblia''. Io indray dia avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ''βιβλία'' / ''biblía'', teny milaza maro avy amin' ny hoe ''βιβλίον'' / ''biblíon'' izay midika hoe "boky". Noho izany, amin' ny heviny voalohany, ny Baiboly dia fitambarana boky maro. == Ny dikan-teny tranain' ny Baiboly == === Dikan-teny tranain' ny Baiboly jiosy === ==== Ny Baiboly hebreo na ''Tanakh'' ==== Voasoratra amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]] na ny [[Tanakh]] (hebreo: תנ"ך) nefa ahitana andalana sasany voasoratra amin' ny [[Fiteny arameana|teny arameana]] (na aramianina na aramaika). Mitsinjara amin' ny fomba hafa ny Baiboly hebreo araka ny [[Lahatsoratra Masôretika|kanôna masôretika]] satria manasokajy ireo boky ireo ho telo: dia  ny [[Torah|Lalàna]] (hebreo: תּוֹרָה / ''Torah'') sy ny [[Nevi'im|Mpaminany]] (hebreo: נְבִיאִים / ''Nevi'im'') ary ny [[Ketuvim|Soratra]] (hebreo: כְּתוּבִים / ''Ketuvim''). ==== Ny Baiboly samaritana ==== Miorina amin' ny dikantenin' ny Tôrah azy manokana, atao hoe [[Baiboly samaritana]], ny fivavahan' ny [[Samaritana]]. Tsy ahitana boky hafa ao amin' ny ''Tanakh'' ity Baiboly ity afa-tsy ny Lalàna (''Torah'') izay ataon' ny Kristiana hoe [[Pentateoka]]. Voasoratra amin' ny [[fiteny hebreo samaritana]] sy amin' ny [[abidy samaritana]] (karazan' ny [[abidy hebreo]] taloha izay tsy ampiasain' ny Jiosy intsony) ny Baiboliny. Misy fahasamihafam-botoatiny ny ''Torah'' hebreo sy ny ''Torah'' samaritana. Ny fiheveran' ny Samaritana fa "tsy i [[Jerosalema (Andro Taloha)|Jerosalema]] fa ny tendrombohitra [[Tendrombohitra Garizima|Garizima]] no toerana masina" no lehibe indrindra amin' izany . Ahitana, ao amin' ny didy faha-10, ny fanajana an' i Garizima ho ivon-toeran' ny fanompoam-pivavahana ny [[Didy Folo|Didy folo]] ao amin' ny ''Torah'' samaritana<ref name=":0"><small>"The Samaritan Tenth Commandment", ''The Samaritans, Their History, Doctrines and Literature'', par Moses Gaster, ''The Schweich Lectures'', 1923.</small></ref>. Narindrany hitovy ny Didy folo ao amin' ny [[Bokin' ny Eksôdôsy|''Bokin' ny Eksôdôsy'']] sy ao amin' ny [[Bokin' ny Deoterônômia|''Bokin' ny Deoterônômia'']]<ref name=":0" />. Mba hitazomany ny isan' ny didy dia heveriny ho fampahafantarana fotsiny ny didy voalohany ("''Izaho no [[IHVH]] Andriamanitrao, izay nitondra anao avy any amin' ny tanin' i Ejipta, niala tamin' ny tranon' ny fanandevozana''"). Ny didy faharoa ao amin' ny ''Torah'' jiosy no didy voalohany ao amin' ny ''Torah'' samaritana. Amin' ny Samaritana dia namadika io fampahafantarana io ho didy "ny olon-kendry jiosy mba haha folo ny isan' ny didy raha nahitsin' izy ireo ny ''Torah'' tamin' ny nanesorany ny didy fahafolo"<ref><small>''The Tenth Commandment in the Pentateuch in the hands of the Israelite Samaritans'' (notsidihina tamin'ny 29/12/2006).</small></ref> izay mifanandrify amin' ny tendrombohitra Gerizima. Voalaza ao amin' ny ''Bokin' ny Eksôdôsy'' (34:28) ny isan' ireo didy ireo. Ankoatra ireo fahasamihafana lehibe ireo dia misy koa ny fahasamihafana maivana momba ny fanoratana ny ''Torah'' samaritana sy ny ''Torah'' jiosy, izay mampifanakaiky kokoa ny Baiboly samaritana amin' ny [[Septoajinta]] toy izay amin' ny [[Lahatsoratra Masôretika|''Torah'' masôretika]]<ref><small>Robert David, Manuel Jinbachian, ''Translating the Hebrew Bible: from the Septuagint to the Nouvelle Bible Segond'', Médiaspaul, 2005, <abbr>p.</abbr> 97</small></ref>. ==== Ny Septoajinta ==== Dikan-tenin' ny Baiboly hebreo nampanaovin' i [[Ptôlemaiôsy II]] amin' ny [[Fiteny grika kôine|teny grika kôine]], izay natao ho an' ny [[Jiosy]] any am-pielezana efa tsy mahay [[Fiteny hebreo|teny hebreo]], ny Baiboly atao hoe [[Septoajinta]] na [[Septoajinta|Septanta]] (latina: ''Septuaginta'' midika hoe: "fitopolo"), izay fantatra amin' ny tarehimarika rômana hoe ''LXX'' (midika hoe "70"). ''Ἡ μετάφρασις τῶν Ἑβδομήκοντα'' / ''Hê'' ''metafrasis tôn Hebdomêkonta'' (izay midika hoe "Dikan-tenin' ny Fitopolo") ny anaran' io Baiboly io amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]]. ''<nowiki/>'' Misy tsy fitoviana ny isan' ny boky ([[Kanônan' ny Baiboly|kanôna]]) sy ny zavatra voasoratra ao amin' ny boky tsirairay raha ampitahaina ny Baiboly masôretika (amin' ny teny hebreo) sy ny Septoajinta. Tsy mitovy koa ny fizaràna ny boky ho toko. Amin' ny ankapobeny dia ny fanasokajiana ao amin' ny Septoajinta no arahina ao amin' ny [[Testamenta Taloha]] kristiana. Misokajy ny boky ao amin' ny Testamenta Taloha ho efatra ny Septoajinta, dia ny [[Pentateoka|Boky dimy]] (na [[Pentateoka]]), ny [[Bokin' ny mpaminany (Baiboly)|Bokin' ny mpaminany]], ny [[Boky ara-tantara (Baiboly)|Boky ara-tantara]] ary ny [[Bokin' ny olon-kendry]]. Nadika tamin' ny teny grika tao [[Aleksandria]] tamin' ny taonjato faha-3 tal. J.K. ny Pentateoka. Araka ny tantara miendrika angano notaterin' ny ''[[Taratasin' i Arstea]]''<ref><small>« Sources chrétiennes » N° 91, Paris, Le Cerf, 1962.</small></ref>, izay niitatra miandalana hatramin' izay, dia asa nataona manam-pahaizana Jiosy miisa 72 ny fandikana amin' ny teny grika ny ''Torah'' izay atao hoe "''Torah a''n' ny Fitopolo" na "''Torah'' Aleksandrina", ka nanana solontena enina avy, hono, ny [[Fokom-pirenen' i Israely|foko roa ambin' ny folon' i Israely]]. Noheverin' ny mpampiasa azy tamin' izany fotoana izany ho mitovy lanja amin' ny ''[[Tanakh]]'' amin' ny teny hebreo nandikana azy ireo voalohany io dikan-teny io, na dia nisy ihany ny zavatra azo notsikeraina tao anatiny. Notehirizina tao amin' ny fitehirizam-bokin' i Aleksandria niaraka amin' ny "Lalàna" ny Septoajinta na Septanta: tsy natokana ho an' ny fivavahana fotsiny izy io fa lasa fehezan-dalàna nentim-paharazana ho an' ny [[Jiosy]]. Nadika amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] tamin' ny taonjato vitsy manaraka ny boky hafa rehetra ao amin' ny Baiboly hebreo. Niitatra noho izany ny zavatra tondroina amin' ny anarana hoe ''Septoajinta'' na ''Septanta'' ka nahafaoka ny Baiboly jiosy amin' ny teny grika manontolo fa tsy amin' ny Torah fotsiny ihany. Nisy anefa boky sy andalana izay nosoratana mivantana amin' ny teny grika nefa tsy hita ao amin' ny Baiboly jiosy amin' ny teny hebreo. Ireo no ataon' ny [[Prôtestantisma|Prôtestanta]] sy Jiosy hoe [[Apôkrifan' ny Baiboly|soratra apôkrifa]]. Nandray tsy nisy fanovana sy nampiasa betsaka ny Septoajinta ny Jiosy miteny grika tamin' ny taonjato voalohany taor. J.K. sy ny [[Apôstôly roa ambin' ny folo|Apôstoly]] ary ny Kristiana voalohany, ka io (afa-tsy boky sasany) no natao hoe [[Testamenta Taloha]] taty aoriana. Na dia misy ireo izay mihevitra fa misy zavatra diso ao amin' ny Septoajinta, dia izao no nolazain' i Pierre Gilnert: <blockquote>"Nalaina avy ao amin' ny dikan-teny grika Septoajinta izay misy tsy fitovizany amin' ny soratra fototra hebreo ny ankamaroan' ny soratry ny Testamenta Taloha izay anaovana tonon-tsiahy ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]]"<ref><small>Pierre Gilnert, ''Comment la Bible fut écrite,'' Centurion- Bayard, 1995, p.18.</small></ref>. </blockquote>Tamin' ny nanamafisana indray ny [[jodaisma rabinika]], mba hiavahany amin' ny [[kristianisma]] izay vao niforona, dia nilaozana ny lahatsoratra grika fa ny lahatsoratra hebreo no noraisin' ny Jiosy, ary nampiasa ny [[fiteny hebreo]] ny jodaisma rabinika fa ny kristianisma kosa nampiasa ny [[fiteny grika]]<ref><small>André-Marie Gerard, « Septante » ao min'ny ''Dictionnaire de la Bible'', Laffont/Bouquins.</small></ref>. Taorian' ny nanjakan' io dikan-teny grika io teo amin' ny [[Jodaisma helenistika|Jiosy helenista]] dia nanjary [[Testamenta Taloha]] ho an' ny Kristiana ny Septoajinta. Noho izany dia nitombo ny tsy fitiavan' ny jodaisma io dikan-teny io nanomboka tamin' ny fiafaran' ny taonjato voalohany<ref><small>Geoffrey Wigoder (dir.) « Septante » ao amin'ny ''Dictionnaire encyclopédique du judaïsme'', Laffont/Bouquins.</small></ref>. Teo amin' ny Kristiana tany amin' ny [[Kristianisma Tandrefana|Fiangonana Tandrefana]] kosa dia nitohy ny maha boky fototra azy ka maro ny dikan-teny [[Fiteny latina|latina]]<nowiki/>n' ny Baiboly avy aminy. Tsy voasolon' ny [[Volgata]] izy raha tsy tamin' ny taonjato faha-8<ref><small>Marguerite Harl, ''La Bible en Sorbonne, ou la revanche d'Érasme'', Cerf, 2004. Recension dans ''Esprit et Vie'', 2005. (tahiry)</small></ref>. Tao amin' ny [[Fiangonana Tatsinanana]] kosa, izay mampiasa ny fiteny grika amin' ny [[sorona masina]], dia mitoetra ho lahatsoratra fototra ho an' ny fandikan-teny samihafa ny Septoajinta na Septanta. === Ny dikan-teny tranain' ny Baiboly kristiana === ==== Ny ''Vetus Latina'' ==== Tamin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] ny Baiboly kristiana voalohany, dia ny [[Septoajinta]] na [[Septoajinta|Septanta]] sy ny [[Testamenta Vaovao]]. Nampiasa ny dikan-teny latinan' ireo boky ireo ny Kristiana any amin' ny tany miteny latina taty aoriana. Ireo dikan-teny amin' ny [[Fiteny latina|teny latina]] ireo no atao hoe ''[[Vetus Latina]],'' izany hoe "Latina Tranainy"<ref name=":1"><small>"Vulgate de Saint Jérôme", ''Encyclopaedia Universalis'' (391-405 env.) (tahiry]</small></ref>. Hita, tamin' ny taonjato faha-4, fa tsy tongalafatra ireo Baiboly amin' ny teny latina ireo ka dia nanao dikan-teny vaovao amin' io fiteny io indray i [[Hieronimo avy any Stridona|Hierônimo]], dia ny ''Volgata''. ==== Ny ''Vulgata'' ==== Dikantenin' ny Baiboly amin' ny [[Fiteny latina|teny latina]] ny [[Volgata|''Vulgata'']]. Voalohany indrindra dia niainga tamin' ny ''[[Heksapla]]'' nosoratan' i [[Ôrigenesy avy any Aleksandria|Ôrigenesy]] i [[Jerôma avy any Stridôna|Hierônimo]] (atao hoe ''Zerôma'' na ''Jerôma'' koa), avy eo nampiasa ny soratra tamin' ny [[fiteny hebreo]] izay heveriny fa hany vokatry ny [[Tsindrimandry (fivavahana)|tsindrimandry]] avy amin' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] izy<ref name=":1" />. Efa nandika ampahany tamin' ny [[Testamenta Vaovao]] koa i Hierônimo tamin' ny taona 382, telo taona talohan' ny nandikany ny [[Testamenta Taloha]]<ref name=":1" />. Nadikany avy tamin' ny [[Sora-tanam-piraketana|soratananana]] grika ny [[Filazantsara|Evanjely]] efatra. Tsy i Hierônimo no nanao ny fandikana ny boky hafa ao amin' ny Testamenta Vaovao: olona niara-niaina taminy no nanao izany ka anisan' izany i [[Rofino Siriana]]. Vita ny ''Vulgata'' tamin' ny taona 405<ref name=":1" />. ==== Ny ''Peshitta'' ==== Dikan-teny tranain' ny Baiboly kristiana amin' ny [[Fiteny siriaka|teny siriaka]] ny ''[[Peshitta]]''. Nadika avy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] ny Testamenta Taloha fa ny Testamenta Vaovao kosa dia mety avy tamin' ny [[Fiteny grika|teny grika]]. Izany fandikana izany dia mety natao tamin' ny taonjato faha-2 taor JK. == Dikan-teny amin' ny fiteny andavanandron' ny olona == === Talohan' ny fandraràna === ==== Baiboly amin' ny teny gôtika ==== Ny fandikan-teny feno voalohany amin' ny tenim-pirenena ampiasain' ny olona andavanandro dia ilay natao tamin' ny [[Fiteny gôtika|teny gôtika]] tamin' ny taonjato faha-4. I [[Ulfilas]] (na [[Wulfila]]) no nanatanteraka izany tamin' ny taona 340 hatramin' ny 380 taor JK. Fandikan-teny natao ho an' ny [[Vahoaka jermanika|vahoaka]] [[Vahoaka jermanika|jermanika]], amin' ny fampiasana [[Abidy gôtika|abidy]] namboarina manokana izany. ==== Baiboly amin' ny teny armeniana ==== Nadika ho amin' ny [[Fiteny armeniana|teny armeniana]] ny Baiboly tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-5 (taona 405–414). I Mesrop Mashtots (362–440), izay mpamorona ny [[abidy armeniana]] tany amin' ny taona 405 tany ho any, no nanao ny fandikan-teny niaraka amin' i Sahak Partev (Isaac). Ny [[Septoajinta]] no niaingana ho an' ny [[Testamenta Taloha]] fa ny Baiboly amin' ny fiteny siriaka (''[[Peshitta]]'') ho an' ny fizaràna sasany. ==== Baiboly amin' ny teny jeôrjiana ==== Ny Baiboly amin' ny [[fiteny jeôrjiana]] dia nadika fotoana fohy taorian' ny Baiboly armeniana, tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-5, tamin' ny fampanjakana ny kristianisma tao [[Jeôrjia]] (Iberia sy Colchis). Nampiasaina amin' izany ny abidy jeôrjiana taloha izay niavaka tamin' ny [[abidy grika]] sy [[abidy armeniana]]. Ny lovantsofina jeôrjiana dia milaza fa i Josèb avy any Tibilisi sy moanina hafa no mpandika teny voalohany, niainga avy amin' ny rijanteny [[Fiteny grika|grika]] sy [[Fiteny siriaka|siriàka]] ary [[Fiteny armeniana|armeniana]]. ==== Baiboly amin' ny teny geezy ==== Ny Baiboly amin' ny [[Fiteny geezy|teny geezy]] (na fiteny etiôpiana klasika) dia iray amin' ny fandikan-tenin' ny Baiboly tranainy indrindra aty [[Afrika]] ary mifandray akaiky amin' ny tantaran' ny [[kristianisma any Etiôpia]]. Teo anelanelan' ny taonjato faha-4 sy faha-6 ny fandikana manontolo ny Baiboly amin' ny teny geezy, angamba nandalo dingana maromaro. Tsy fantatra ny mpandika teny, fa ny [[Septoajinta]] no niaingana ho an' ny Testamenta Taloha ary ny rijanteny grika sy siriaka ho an' ny Testamenta Vaovao. Mampiasa ny [[:fr:Alphasyllabaire_guèze|abidy]] [[:fr:Alphasyllabaire_guèze|geezy]] izy io ary misy boky maromaro tsy hita ao amin' ny Baiboly katôlika na prôtestanta, toy ny ''[[Bokin' i Henôka]]'' sy ny ''[[Bokin' ny Jobily]]'' ary ny [[bokin' ny Mekabiana]] ([[Boky voalohan' ny Mekabiana|voalohany]] sy [[Boky faharoan' ny Mekabiana|faharoa]] ary [[Boky fahatelon' ny Mekabiana|fahatelo]]). Mbola ampiasain' ny [[Fiangonana Ôrtôdôksa Teoahedo Etiôpiana|Fiangonana Ôrtôdôksa Etiôpiana]] io Baiboly io. === Famerana ny fandikana ny Baiboly === ==== Fandraràna ny fandikana sy ny fananana Baiboly ==== Tsy nalalaka hatrany akory ny fahazoana mandika na mamaky na mitahiry ny Baiboly kristiana amin' ny fitenin' ny olona andavanandro fa nisy fotoana nandaràna izany ka ny Baiboly amin' ny [[fiteny latina]] ihany no nankatoavina. Izany no anisan' ny zavatra notapahina tamin' ny [[Kônsily tao Tôlôsa, taona 1229|Kônsily tao Tôlôsa]] tamin' ny taona 1229<ref><small>[http://sourcesmedievales.unblog.fr/2008/04/06/les-canons-du-concile-de-toulouse-1229/ Canon 14] {{Wayback|url=http://sourcesmedievales.unblog.fr/2008/04/06/les-canons-du-concile-de-toulouse-1229/|date=20180828105446}} [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fsourcesmedievales.unblog.fr%2F2008%2F04%2F06%2Fles-canons-du-concile-de-toulouse-1229%2F tahiry]].</small></ref>. ==== Baiboly amin' ny teny anglisy ==== Nanao ny fandikana ny Baiboly amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]] i [[John Wycliffe]] tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-14 (taona 1382–1395). Fandikan-teny feno ny Testamenta Taloha sy ny Testamenta Vaovao avy amin' ny [[Fiteny latina|teny latina]] (''[[Volgata|Vulgata]]'') izany, ka ny tanjona dia ny hahafahan' ny [[laîka]] hahazo mamaky ny Baiboly na dia eo aza ny fandrarana (Jereo: [[Baibolin' i Wycliffe]]). ==== Baiboly amin' ny teny alemana ==== Nisy koa ny fandikana ny Baiboly amin' ny [[Fiteny alemàna|teny alemàna]] nataon' i [[Johannes Mentelin]] (atao hoe ''[[Baibolin' i Mentelin]]'' na ''[[Baibolin' i Weimar]]'') tamin' ny taonjato faha-15 (taona 1466), izay natao [[Sora-tanam-piraketana|sora-tanana]]. Nadika avy amin' ny Baiboly latina (''[[Volgata|Vulgata]]'') izany Baiboly izany. Nanao fandikan-teny ny Baiboly koa i [[Martin Lotera|Martin Luther]] teo anelanelan' ny taona 1522 sy 1534. Fandikana natao pirinty izany. Mbola hita tao ny [[boky deoterôkanônika]] katôlika nefa nalahatra tany amin' ny faran' ny Baiboly. Nadika avy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] ny Testamenta Taloha fa avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] kosa ny [[Testamenta Vaovao]]) (Jereo: ''[[Baibolin' i Lotera]]''). ==== Baiboly amin' ny teny frantsay ==== Tamin' ny [[Andro Antenatenany]] dia nisy ny fandikana ny Baiboly amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]]: nisy fandikan-teny ampahany maromaro nanomboka tamin' ny taonjato faha-13. Ohatra: ny ''Baibolin' i Guyart des Moulins'' (taona 1295), fandikan-teny feno avy amin' ny ''Vulgata''. Matetika no tamin' ny endrika sora-tanana no nananana ireo fandikan-teny ireo, izay indraindray voarara. ==== Baiboly amin' ny teny espaniôla ==== Tamin' ny taonjato faha-14 sy faha-15 dia nisy ny fadikana ny Baiboly amin' ny [[Fiteny espaniôla|teny espaniôla]] ho an' ny [[Môriska]] (Mozilmana tany [[Espaina]] izay niova ho Katôlika an-tery teo anelanelan' ny taona 1499 sy 1526) izay natao sora-tananana, izay nampiasa ny [[abidy arabo]] fa tsy ny [[abidy latina]]. Dikan-teny ampahany avy amin' ny ''[[Volgata|Vulgata]]'' izany. ==== Baiboly amin' ny teny italiana ==== Nisy ny fandikana amin' ny teny italiana ny Baiboly amin' ny fomba voafetra, matetika natao sora-tanana sady niafina, hatramin' ny taonjato faha-16. == Ny fizaràn' ny Baiboly kristiana == Mizara roa lehibe ny Baiboly kristiana ka izao avy ireo fizaràna ireo. Ny voalohany dia atao hoe [[Testamenta Taloha]], izay tsy inona fa ny [[Tanakh]] jiosy, raha tsy isaina ny fahasamihafana mety hisy. Ny faharoa dia ny [[Testamenta Vaovao]]. Fitambaram-boky maromaro izay nofidina ho fototra, ho [[kanona|kanôna]], ny fizaràna tsirairay. === Ny boky ao amin' ny Testamenta Taloha === Ny [[Testamenta Taloha]] dia ahitana ny [[Pentateoka]], ny [[Boky ara-tantara (Baiboly)|Boky ara-tantara]] (na Bokim-pitantarana), ny [[Bokin' ny olon-kendry]], ny [[Bokin' ny mpaminany (Baiboly)|Bokin' ny mpaminany]]. Atao amin' ny teny grika hoe ''ἡ Παλαιὰ Διαθήκη'' / ''hê Palaià Diathếkê'' ny Testamenta Taloha. ==== Ny Pentateoka ==== Fiitambaran' ny ''[[Bokin' ny Genesisy|Genesisy]]'' (na ''Jenezy''), ny ''[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksôdosy]]'' (na ''Eksaody''), ny ''[[Bokin' ny Levitikosy|Levitikosy]]'' (na ''Levitika''), ny ''[[Bokin' ny Nomery|Nomery]]'' (na ''Fanisana'') ary ny ''[[Bokin' ny Deoterônômia|Deoterônômia]]'' (na ''Deoterônômy'') ny [[Pentateoka]]. Araka ny lovantsofina jiosy dia i [[Mosesy]] na [[Mosesy|Môizy]] no nanoratra azy ka izany no iatsoana azy io indraindray hoe "Boky Dimin' i Mosesy" na "Boky Dimin' i Môizy". ==== Ny boky ara-tantara ==== Ny [[Boky ara-tantara (Baiboly)|boky ara-tantara]] dia ny ''[[Bokin' i Jôsoa|Jôsoa]]'' (na ''Jôsoe''), ny ''[[Bokin' ny Mpitsara|Mpitsara]]'', ny ''[[Bokin' i Rota|Rota]]'', ny ''[[Boky voalohan' i Samoela|Samoela voalohany]]'', ny ''[[Boky faharoan' i Samoela|Samoela faharoa]]'', ny ''[[Boky voalohan' ny Mpanjaka|Mpanjaka voalohany]]'', ny ''[[Boky faharoan' ny Mpanjaka|Mpanjaka faharoa]]'', ny ''[[Boky voalohan' ny Tantara|Tantara voalohany]]'', ny ''[[Boky faharoan' ny Tantara|Tantara faharoa]]'', ny ''[[Bokin' i Ezra|Ezra]]'' (na ''Esdrasa''), ny ''[[Bokin' i Nehemia|Nehemia]]'' ary ny ''[[Bokin' i Estera|Estera]]''. Misy boky hafa atao hoe [[Boky deoterôkanônika|deoterôkanônika]] avy ao amin' ny [[Septoajinta]] ny [[Baiboly katôlika]], dia ny ''[[Bokin' i Tôbia|Tobià]]'', ny ''[[Bokin' i Jodita|Jodita]]'', ny [[Boky voalohan' ny Makabeo|''Makabeo'' ''voalohany'']] ary ny ''[[Boky faharoan' ny Makabeo|Makabeo faharoa]]''. Misy [[Fanampin' ny Bokin' i Estera|lahatsoratra fanampiny]], izay tsy hita ao amin' ny [[Baiboly prôtestanta]] sy ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]], ny ''Estera'' sy ny ''Daniela'' ao amin' ny Baiboly katôlika. ==== Ny bokin' ny olon-kendry ==== Ny [[bokin' ny olon-kendry]] dia ny ''[[Bokin' i Jôba|Jôba]]'', ny ''[[Bokin' ny Salamo|Salamo]]'', ny ''[[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]]'', ny ''[[Bokin' ny Mpitoriteny|Mpitoriteny]]'' (na ''Kôhelety''), ary ny ''[[Tononkira Fanaperana]]'' (na ''Tononkiran' i Solômôna'', ''Tononkira dia Tononkira'')''.'' Ahitana boky fanampiny [[Boky deoterôkanônika|deoterôkanônika]] ny Baiboly Katôlika: ny ''[[Bokin' ny Fahendrena|Fahendrena]]'' sy ny ''[[Bokin' ny Ekleziastika|Siràka]]'' (na Ekleziastika). ==== Ny bokin' ny Mpaminany ==== Ny [[Bokin' ny mpaminany (Baiboly)|bokin' ny mpaminany]] dia ny ''[[Bokin' i Isaia|Isaia]]'' (na ''Izaia''), ny ''[[Bokin' i Jeremia|Jeremià]]'', ny ''[[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]]'', ny ''[[Bokin' i Daniela|Daniela]]'' (na ''Daniely''), ny ''[[Bokin' ny Fitomaniana|Fitomaniana]], ny'' ''[[Bokin' i Hôsea|Hôsea]]'' (na ''Ôsea''), ny ''[[Bokin' i Jôela|Jôela]]'' (na ''Jôely'') ny ''[[Bokin' i Amôsa|Amôsa]]'' (na ''Amôsy''), ny ''[[Bokin' i Ôbadia|Ôbadià]]'' (na ''Abdiasa'' na ''Hôbadia''), ny ''[[Bokin' i Jônà|Jônà]]'' (na ''Jônasa''), ny ''[[Bokin' i Mikà|Mikà]]'' (na ''Mikea''), ny ''[[Bokin' i Nahoma|Nahoma]]'', ny ''[[Bokin' i Habakoka|Habakoka]]'' (na ''Habakòka'') ny ''[[Bokin' i Zefania|Zefania]]'' (na ''Sôfônia''), ny ''[[Bokin' i Hagay|Hagay]]'' (na ''Akjea''), ny ''[[Bokin' i Zakaria|Zakaria]]'' ary ny ''[[Bokin' i Malakia|Malakia]]'' (na ''Malaký''). Misy [[Fanampin' ny Bokin' i Daniela|tohiny]] izay tsy hita ao amin' ny Baiboly prôtestanta na ny Baiboly hebreo ny ''Daniely'' ao amin' ny Baiboly katôlika. Ahitana ny ''[[Bokin' i Baroka|Bokin' i Baròka]]'' koa ny ao amin' ny Baiboly katôlika. === Ny boky ao amin' ny Testamenta Vaovao === Mizara efatra ny boky ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]] (grika: ''ἡ'' ''Καινὴ Διαθήκñ'' / ''Hê Kainề Diathếkê''), dia ny [[Filazantsara]] (na [[Filazantsara|Evanjely]] na koa [[Filazantsara|Vaovao Mahafaly]]), ny [[Epistily]] (na Epistolà), ny [[Asan' ny Apôstôly|''Asan' ny Apôstôly'']] ary ny [[Apôkalipsan' i Joany|''Apôkalipsy'']] (na ''Apôkalipsa''). An' ny Kristiana manokana ny Testamenta Vaovao fa tsy misy ao amin' ny [[Tanakh]]. ==== Ny Filazantsara na Vaovao Mahafaly ==== Ny Filazantsara dia ahitana ny ''[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]]'', ny ''[[Filazantsara araka an' i Marka|Marka]]'', ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Lioka]]'' ary ny ''[[Evanjely araka an' i Joany|Joany]]'' (na ''Jaona''). ==== Ny epistily na epistola na taratasy ==== Ireto ny [[epistily]] na epistola na taratasy: ny ''[[Epistily ho an' ny Rômana|Rômana]]'', ny ''[[Epistily voalohany ho an' ny Kôrintiana|Kôrintiana voalohany]],'' ny ''[[Epistily faharoa ho an' ny Kôrintiana|Kôrintiana faharoa]],'' ny ''[[Epistily ho an' ny Galatiana|Galatiana]],'' ny ''[[Epistily ho an' ny Efesiana|Efesiana]]'' (na Efezianina)'','' ny ''[[Epistily ho an' ny Filipiana|Filipiana]],'' ny ''[[Epistily ho an' ny Kôlôsiana|Kôlôsiana]], ''ny ''[[Epistily voalohany ho an' ny Tesalôniana|Tesalôniana voalohany]]'' (na ''Tesalônisianina voalohany''), ny ''[[Epistily faharoa ho an' ny Tesalôniana|Tesalôniana faharoa]]'' (na ''Tesalônisianina faharoa'')'','' ny ''[[Epistily voalohany ho an' i Timôty|Timôty voalohany]]'' (na ''Timôte voalohany'')'','' ny ''[[Epistily faharoa ho an' i Timôty|Timôty faharoa]]'' (na ''Timôte faharoa'')'','' ny ''[[Epistily ho an' i Titosy|Titosy]],'' ny ''[[Epistily ho an' i Filemôna|Filemôna]],'' ny ''[[Epistily ho an' ny Hebreo|Hebreo]]'' (na ''Hebrio''), ny ''[[Epistily nosoratan' i Jakôba|Jakôba]],'' ny ''[[Epistily voalohany nosoratan' i Petera|Petera voalohany]],'' (na ''Piera voalohany'') ny ''[[Epistily faharoa nosoratan' i Petera|Petera faharoa]]'' (na ''Piera faharoa'')'','' ny ''[[Taratasy voalohany nosoratan' i Joany|Joany voalohany]]'' (na ''Jaona voalohany'')'','' ny ''[[Taratasy faharoa nosoratan' i Joany|Joany faharoa]]'' (na ''Jaona faharoa'')'','' ny ''[[Taratasy fahatelo nosoratan' i Joany|Joany fahatelo]],''(na ''Jaona fahatelo'') ary ny ''[[Epistily nosoratan' i Joda|Jodà]]'' (na ''Joda''). ==== Ny ''Asan' ny Apôstôly'' ==== Tokana fa tsy maro ny ''[[Asan' ny Apôstôly]]'' ao amin' ny Baiboly kristiana. Tohin' ny ''[[Filazantsara araka an' i Lioka|Evanjelin' i Lioka]]'' izy io. ==== Ny ''Apôkalipsy'' na ''Apôkalipsa'' na ''Fanambaràna'' ==== Tokana koa fa tsy maro ny ''[[Apôkalipsan' i Joany|Apôkalipsy]]'' (na ''Apôkalipsa'' na ''Apokalypsy'') ao amin' ny Baiboly kristiana. == Jereo koa == * [[Baiboly amin' ny teny malagasy|Baiboly malagasy]] * [[Baiboly katôlika]] - [[Baiboly prôtestanta]] - [[Baiboly ôrtôdôksa]] - [[Ny Soratra Masina - Fandikan-Tenin' ny Tontolo Vaovao|Baibolin' ny Vavolombelon' i Jehovah]] - Baiboly *[[Testamenta Taloha]] - [[Testamenta Vaovao]] * ''[[Tanakh]]'' *[[Kor'any]] *[[Baiboly sy tantara]] ('''''[[:en:Historicity_of_the_Bible|en]]''''') *[[Arkeôlôjian' ny Baiboly]] ('''''[[:en:Biblical_archaeology|en]]''''' '''''[[:fr:Archéologie_biblique|fr]]''''') *[[Fandikan-teny ny Baiboly]] == Rohy ivelany == ==== Baiboly amin' ny teny frantsay ==== Wikisource: * [https://fr.wikisource.org/wiki/Bible_Segond_1910 Bible Segond 1910] * [https://fr.wikisource.org/wiki/Bible_Crampon_1923 Bible Crampon 1923] ==== Baiboly amin' ny teny anglisy ==== Wikisource: * [[wikisource:Translation:Bible|''The Free Bible'', translated by Wikisource, ongoing since 2006.]] * [[wikisource:Bible_(World_English)|''The Emphasised Bible'', translated by Joseph Bryant Rotherham, 1916]]. * [[wikisource:Bible_(Basic_English)|''The Emphasised Bible'', translated by Joseph Bryant Rotherham, 1916]]. ==== Baiboly amin' ny teny malagasy ==== * ''[https://nybaiboly.net/Bible.htm Baiboly malagasy]'' (Prôtestanta) * [http://baiboly.katolika.org/ ''Ny Baiboly Masina'' (Katôlika)] {{Wayback|url=http://baiboly.katolika.org/ |date=20180826051946 }} * [https://www.jw.org/mg/zavatra-misy/baiboly/bi12/boky-baiboly/ ''Ny Soratra Masina'' (Vavolombelon' i Jehovah)] ==== Baiboly amin' ny teny tanana malagasy ==== * [https://www.jw.org/mzc/zavatra-misy/baiboly/nwt/boky/ ''Ny Soratra Masina'' (Vavolombelon' i Jehovah)] '''Samihafa''' * https://mg.globalvoices.org/2014/01/09/56577/ * https://mg.globalvoices.org/2025/02/10/173162/ == Loharano == [[Sokajy:Kristianisma]] [[Sokajy:Baiboly]] nzqz5hb7irlmlw5ew1bw79ge40rcb4f Baiboly amin' ny teny malagasy 0 240096 1138969 1122854 2026-05-16T19:21:42Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138969 wikitext text/x-wiki [[Sary:Malagasy bible.png|vignette|Baiboly malagasy voalohany|303x303px]]Ny '''Baiboly amin' ny teny malagasy''' dia dikan-tenin' ny [[Baiboly]] amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ampiasain' ny fiangonana miteny malagasy amin' ny fotoam-pivavahana, indrindra fa ny eto [[Madagasikara]]<ref><small>"[https://fr.allafrica.com/stories/202504160470.html Madagascar: 190 ans de la Bible en langue malgache - L'apogée de la célébration, le 21 juin 2025]", ''fr.allafrica.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.agencemalagasydepresse.com/social/semaine-de-la-bible-21-juin-honneur-a-la-bible/ Semaine de la Bible: 21 Juin : honneur à la Bible !]", ''www.agencemalagasydepresse.com''</small></ref>. Amin' izao fanombohan' ny taonjato faha-21 izao dia maro ny dikan-tenin' ny Baiboly amin' ny teny malagasy azo vakina, ka tsy amin' ny teny malagasy ôfisialy ihany izany fa misy amin' ny [[Fitenim-paritra malagasy|fitenim-paritra]] koa<ref><small>"[https://www.ibe.unesco.org/sites/default/files/medias/fichiers/2024/11/RAPPORT%20DE%20SYNTHESE%20-%20Malgache.pdf Madagascar: Bible en malgache - Les traductions en dialectes présentées à l'Akademia Malagasy]", ''www.ibe.unesco.org''</small></ref><ref><small>"[https://new.moov.mg/article/102903-finoana-andalam-panatanterahana-ny-fandikana-ny-baiboly-aminny-fiteny-miisa-9-eto-madagasikara? Finoana : Andalam-panatanterahana ny fandikana ny baiboly amin’ny fiteny miisa 9 eto Madagasikara]", ''new.moov.mg''</small></ref>. Manana ny lanjany eo amin' ny tantaran' ny [[Fiangonana eto Madagasikara]] sy ny [[Tantaran'ny firenenana malagasy|tantaran' ny Firenenana malagasy]] ny Baiboly. Anisan' ny mampiavaka ny Baiboly amin' ny teny malagasy ny tsy fisian' ny fifanarahan' ny mpandika teny amin' ny fanagasiana ny [[Fiteny grika taloha|teny grika]] sy [[Fiteny hebreo|hebreo]] manondro [[anaran-tsamirery]]. == Tantaran' ny Baiboly amin' ny teny malagasy == === Ny nandikana voalohany ny Baiboly ho amin' ny teny malagasy === Araka ny tantara, dia i [[David Jones]], izay tonga tao [[Antananarivo]] ny 04 Oktobra 1820, sy i [[David Griffiths]] tamin' ny 15 Mey 1821, izay samy avy amin' ny ''[[London Missionary Society]]'' (LMS) no nanomboka nandika ny Baiboly tamin' ny teny malagasy ary ny [[Filazantsara araka an'i Lioka|Filazantsaran'i Lioka]] no nanombohana izany niaraka tamin' ny mpianatr' izy ireo roapolo lahy. Tamin' ny taona 1830 no vita tanteraka ny [[Testamenta Vaovao]] ka 3&nbsp;000 no naparitaka. Tamin' ny taona 1835 dia vita dika manontolo amin' ny teny malagasy ny Baiboly. Mandraka ankehitriny dia io dikan-teny io, izay nisy fanavaozana ihany taty aoriana, no ampiasain' ireo Fiangonana prôtestanta dia ny [[Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara|Fiangonan' i Jesoa Krisy eto Madagasikara]], ny [[Fiangonana Loterana Malagasy]], ny [[Eklesia Episkopaly Malagasy]] sns. ary saika mampiasa io dikan-teny io daholo ireo [[Fiangonana zandriny]] izay niorim-paka manerana an' i Madagasikara taty aoriana. === Ny dikan-teny taty aoriana === Amin' izao fiantombohan' ny taonjato faha-21 izao dia maro ny dikan-tenin' ny Baiboly amin' ny teny malagasy izay azo vakina. Ao ireo dikan-teny nataon' ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|Prôtestanta]], ao ny nataon' ny [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Katôlika]], ao ny dikan-teny iombonana, sns. Samy milaza ny mpandika teny fa avy amin' ny teny fototra, dia ny [[fiteny hebreo]] sy ny [[fiteny grika]], no niaingany tamin' ny fandikan-teny nataony. Ny fitambaran' ny boky filamatra (na [[kanona|kanôna]]) ao amin' ny Baiboly kosa dia misy roa, dia ny [[Baiboly prôtestanta|kanôna prôtestanta]] sy ny [[Baiboly katôlika|kanôna katôlika]]. Tamin' ny taona 1938 no nahavitana printy ny [[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|Baiboly katôlika]] voalohany amin' ny teny malagasy nefa amin' izao dia ampiasaina ilay vita tamin' ny taona 2011. Tamin' ny taona 2003 no nanaovana printy voalohany ny [[Baiboly Dikanteny Iombonana Eto Madagasikara|Baiboly DIEM]]. Ny [[Fikambanana Mampiely Baiboly Malagasy]] no niandraikitra ny fanontana. Ny ''[[Watch Tower Bible and Tract Society|Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania]]'' dia namoaka ny [[Ny Soratra Masina - Fandikan-Tenin' ny Tontolo Vaovao|Baibolin' ny Vavolombelon' i Jehovah]] izay natao pirinty tany [[Japana]] tamin' ny taona 2009, nefa talohan' io dia efa nivoaka tamin' ny taona 2003 ny ''Soratra Grika Kristianina'' (izany hoe ny [[Testamenta Vaovao]]). Taty aoriana dia nisy ny fandikan-teny ny Baiboly amin' ny [[fitenim-paritra malagasy]] toy ny amin' ny fiteny malagasy antandroy, ny fiteny malagasy masikoro, sns<ref><small>[https://journals.openedition.org/oceanindien/pdf/881 "Plantes de la Bible en malgache et plantes « bibliques » dans la culture malgache"] in Etude océan indien.</small> </ref>. == Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy ankehitriny == Ny [[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy]] dia fandikana ny Baiboly ampiasain' ny [[Fiombonan' ny Fiangonana Protestanta eto Madagasikara|fiangonana prôtestanta malagasy]] sy ireo [[Fiangonana zandriny|fiangonana lazaina hoe zandriny]]. Ny Baiboly prôtestanta no nampiasain' ny [[Vavolombelon' i Jehovah eto Madagasikara]] talohan' ny namoahany ny dikan-teny azy manokana. Ny anaran' ny Baiboly prôtestanta dia ''Ny Baiboly''. Ny edisiona tamin' ny taona 1909 izay nasiam-panitsiana madinika tamin' ny taona 1965 sy taty aoriana no ampiasaina amin' izao. === Lisitry ny boky === Miavaka amin' ny Baiboly katôlika ny Baiboly prôtestanta amin' ny tsy fahitana ao aminy ireo [[boky deoterôkanônika]]<nowiki/>n' ny [[Testamenta Taloha]]. Ireto avy ny anaran' ny boky ao amin' ny Testamenta Taloha: ''Genesisy'', ''Eksodosy'', ''Levitikosy'', ''Nomery'', ''Deoteronomia Josoa, Mpitsara, Rota, Samoela voalohany, Samoela faharoa, Mpanjaka voalohany, Mpanjaka faharoa, Tantara voalohany, Tantara faharoa, Ezra, Nehemia, Estera, Joba, Salamo, Ohabolana, Mpitoriteny, Tononkiran'i Solomona, Isaia, Jeremia, Ezekiela, Daniela, Fitomaniana, Hosea, Joela, Amosa, Obadia, Jona, Mika, Nahoma, Habakoka, Zefania, Hagay, Zakaria ''ary ''Malakia''. Ireto kosa ny anaran' ny boky ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]]: ''Matio'', ''Marka'', ''Lioka,'' ''Jaona, Asan'ny Apostoly, Romana, Korintiana voalohany, Korintiana faharoa, Galatiana, Efesiana, Filipiana, Kolosiana, Tesaloniana voalohany, Tesaloniana faharoa, Timoty voalohany, Timoty faharoa, Titosy, Filemona, Hebreo Jakoba, Petera voalohany, Petera faharoa, Jaona voalohany, Jaona faharoa, Jaona fahatelo, Joda ary Apokalypsy''. === Endriky ny fandikan-teny === Ny Baiboly prôtestanta no azo lazaina hoe zokiny tamin' ny dikan-tenin' ny Baiboly amin' ny fiteny malagasy ka ny fanapahan-kevitry ny mpandika teny voalohany dia matetika nolovan' ny taty aoriana'','' indrindra fa eo amin' ny [[fanagasiana]] ny anarana. Milaza ny mpandika teny fa nalaina amin' ny teny fototra, dia ny [[Fiteny hebreo|hebreo]] sy [[Fiteny grika|grika]], ny dikan-teny nataony, nefa hita ihany fa misy ireo zavatra sasany izay notakarina avy amin' ny Baiboly prôtestanta amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]]. ==== Fanagasiana ny teny hebreo sy grika ==== Nanakaiky ny fanononana anglisy ny mpandika teny malagasy amin' ny ankapobeny. Izany no ahitana ny hoe ''Jaona'' ([[Fiteny anglisy|anglisy]]: ''John'') fa tsy ''Joany'' na ''Joana'' na dia tokony ho ny "o" no hialoha ny "a" ao amin' io anarana io. Ny teny hebreo anefa dia יהוחנן / ''Iehohānan'' ary ny teny grika kosa Ἰωάννης / ''Iôannês''. Ny tokony ho ''Iehody'' lasa ''Jiosy'' satria ny teny anglisy dia milaza hoe ''Jews''. Ny Baiboly prôtestanta dia tsy mampiasa tendron-tsoratra (` na ´ na ^) raha manoratra ny anaran' olona na anaran-toerana na anaram-boky ka anjaran' ny mpamaky ny mamantatra'','' araka ny fahazarany'','' ny toerana misy ny [[tsindrimpeo]] sy ny fomba tokony hamakiana ny [[litera]] "o" (na /u/ na /o/). Ny anarana mponina dia tsy miafara amin' ny hoe -''nina'' (ohatra: ''Romana'' na ''Korintiana'' fa tsy ''Rômanina'' na ''Kôrintianina''). Tsy fahita firy ny "ô" misy satrony. Amin' ny ankapobeny dia naka tahaka ny fanononana amin' ny teny anglisy ny teny hebreo sy amin' ny fiteny grika'','' na ny marina kokoa ny [[Fiteny latina|teny latina]]'','' ny mpandika teny. Hany ka ny teny grika hoe ''Biblia'' dia lasa ''Baiboly'' nefa ny teny anglisy nalaina tahaka tsy ahitana ny litera "a" (ao amin' ny hoe "ba-") sy "o" (ao amin' ny hoe "-bo-"). Nanaraka an' io avokoa ny mpandika teny rehetra taty aoriana'','' na inona na inona fiangonana misy azy. Ohatra, ny Katôlika izay misafidy amin' ny ankapobeny ny fanononana manakaiky ny an' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] dia tsy nanoratra hoe ''Bibla'' fa ''Baiboly'' ihany koa. Ny anarana ahitana ny litera ''iôda'' (yod: י) [[Abidy hebreo|hebreo]] na ny litera ''iôta'' (iota: ι) [[Abidy grika|grika]] izay samy tokony ho vakina hoe /i/ dia voasoratra ho "j" sady tononina hoe /dz/ na /z/ rehefa arakarahina [[zanapeo]] (zanatsoratra). Mijanona ho "i" ihany ny fanoratana raha [[renifeo]] no manarakaraka ilay ''iôda'' na ''iôta'' (ohatra: ''Isiraely'' fa tsy ''Jsiraely''; ''Isimaela'' fa tsy ''Jsimaela'' sns.). Izany no nahatonga ny fanoratana hoe ''[[Jehovah]]'' fa tsy ''Iehovah''; ''Jesosy'' na ''Jesoa'' fa tsy ''Iesosy'' na ''Iesoa; [[Jiosy]]'' fa tsy ''Iehody sns.'' Ny fiteny hebreo anefa tsy ahitana io feo /dz/ io. Ary ny mpiteny grika fahizay dia tsy namadika ny ''iôda'' (י) amin' ny litera hafa afa-tsy amin' ny ''iôta'' (ι) izay mitovitovy fanonona aminy. Nisy akony eo amin' ny fandikana ny Baiboly malagasy aty aoriana izany rehetra izany. Na ny anaran' ilay litera ''iôda'' aza dia lasa hoe ''joda'' (vakina hoe /dzuda/) ao amin' io Baiboly io (jereo ohatra: [[Salamo faha-119]]). Marihina fa ny teôlôjiana prôtestanta dia mampiasa ny hoe ''[[Iahveh|Iahve]]'' na ''[[Iahveh|Yahweh]]'' matetika amin' ny boky soratany na rehefa mampianatra fa mampiasa kosa ny ''[[Jehovah]]'' rehefa mitory teny. Ahitana teny misy litera "y" tsy any amin' ny fiafaran' ny voanteny ny Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy. Ohatra: ''Apokalypsy'' (fa tsy ''Apokalipsy'')'','' ''Babylona'' (fa tsy ''Babilona''). Ny [[Fitsipi-panoratana ny teny malagasy|lalànan' ny fanoratana ny teny malagasy]] anefa dia ny tsy manoratra litera "y" any anaty voanteny na any am-piandohany. Ny sasany amin' ireo teny grika miafara amin' ny -''os'' na -''ous'' indraindray dia lasa miafara amin' ny hoe -''osy'' rehefa nohagasina. Ohatra: ''Jesosy'' (grika: Ἰησοῦς / ''Iēsoûs''), ''Patmosy'' (Πάτμος/ ''Patmos''), ''Eksodosy'' (grika: Ἔξοδος / ''Exodos''). Misy koa ny nofaranana amin' ny -''o'' fotsiny. Ohatra: ''Korinto'' (grika: Κόρινθος / ''Kórinthos''); ''Ponto'' (Πόντος/ ''Pόntos''). Toy izany koa ireo anarana miafara amin' ny -''as'' na -''is'': ''Tomasy'' (Θωμᾶς / ''Thômas''), ''Jodasy'' (Ὶούδας/ ''Ioudas'') nefa ''Lioka'' (grika: Λουκᾶς / ''Loukas''; hebreo'': לוקאס‎ / Lûkâs''). ''Genesisy'' (grika: Γένεσις / ''Genesis'') nefa ''Apokalypsy'' (grika: Ἀποκάλυψις ''/ Apokalupsis'') fa tsy ''Apokalypsisy''. == Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy ankehitriny == [[Sary:Ny Baiboly Masina - Malagasy catholic bible.jpg|vignette|241x241px|Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy natonta voalohany tamin' ny taona 1938]] Ny [[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy]] dia fandikana ny Baiboly ampiasain' ny [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina]] eto Madagasikara. Toy ny Baiboly prôtestanta dia misy ny Baiboly amin' ny dikan-teny tranainy izay ahitana ny anaran' Andriamanitra hoe ''[[Iahveh|Iahve]]'' sy ilay Baiboly tsy ahitana an' io anarana io. Ny anaran' ny Baiboly katôlika dia [[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy|''Ny'' ''Baiboly Masina'']]. Tamin' ny taona 1938 no nahavitana printy ny Baiboly katôlika voalohany amin' ny teny malagasy nefa amin' izao dia ampiasaina ilay vita tamin' ny taona 2011. === Ny lisitry ny boky === Miavaka ny Baiboly katôlika amin' ny fisian' ny boky fanampiny atao hoe [[Boky deoterôkanônika|deoterôkanônika]] izay ao aminy nefa tsy hita ao amin' ny Baiboly prôtestanta sy ao amin' ny Baibolin' ny Vavolombelon' i Jehovah. Ireto avy ny anaran' ny boky ao amin' ny [[Testamenta Taloha]]: ''Jenezy'', ''Eksaody'', ''Levitika'', ''Fanisana'', ''Detôrônômy'', ''Jôsoé'', ''Mpitsara'', ''Rota'', ''Samoela voalohany, Samoela faharoa, Mpanjaka voalohany, Mpanjaka faharoa, Tantara voalohany, Tantara faharoa, Esdrasa, Nehemia, Tôbia, Jodita, Estera, Makabeo voalohany, Makabeo faharoa, Joba, Salamo, Ohabolana, Mpitoriteny, Tononkira, Fahendrena, Ekleziastika, Izaia, Jeremia, Fitomaniana, Baroka, Ezekiela, Daniely, Ôsea, Jôely, Amôsy, Abdiasa, Jônasa, Mikea, Nahoma, Habakòka, Sôfônia, Hagay'' (na ''Akjea'', tao amin' ny ''Baiboly Masina 1938'')'', Zakaria'' ary ''Malakia.'' Ireto kosa ny anaran' ny boky ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]]: ''Matio, Marka, Lioka, Joany, Asa, Rômanina, Kôrintianina voalohany, Kôrintianina faharoa, Galata, Efezianina, Filipianina, Kôlôsianina, Tesalônisianina voalohany, Tesalônisianina faharoa, Timôte voalohany, Timôte faharoa, Tito, Filemôna, Hebrio, Jakôba, Piera voalohany, Piera faharoa, Joany voalohany, Joany faharoa, Joany fahatelo, Joda ary Fanambaràna''. == Baiboly iraisam-pinoana == Ny [[Baiboly Dikanteny Iombonana Eto Madagasikara|Baiboly ''Dikanteny Iombonana Eto Madagasikara'']] (hafohezina amin' ny hoe: ''Baiboly DIEM'') dia vokatry ny asan' ny mpandika teny avy amin' ny fiangonana maro eto Madagasikara. Mihevitra ireo mpandika teny ireo fa maro amin' ny teny malagasy tranainy no efa tsy azon' ny mpamaky ankehitriny intsony ny heviny, noho izy tsy fandre andavanandro na koa efa niova hevitra, ka izany no anisan' ny nanosika azy ireo hanao dikan-teny vaovao. Mikendry ny hananan' ny Kristiana [[Fiteny malagasy|miteny malagasy]] Baiboly iraisan' ny fiangonana kristiana samihafa ([[ekiomenisma]]) koa ireo mpandika teny ireo, no mikendry ny hahazoan' ny mpiteny malagasy ankehitriny ny tian' Andriamanitra ho lazaina. Izany no antony ampiasan' ny mpandika teny ny teny malagasy tenenina sy soratana amin' izao taonjato izao. Ampiasaina indrindra io dikan-teny io amin' ny fotoam-pivavahana iraisam-pinoana ataon' ny fiangonana miray ao amin' ny [[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara]] (FFKM). Tamin' ny taona 2003 no nanaovana printy voalohany ny Baiboly DIEM. === Lisitry ny boky === Misy roa karazana ny Baiboly DIEM: ny iray natao ho an' ireo zatra nampiasa ny Baiboly prôtestanta (tsy ahitana [[boky deoterôkanônika]]) ary ny iray natao ho an' ny mpamaky ny Baiboly katôlika (ahitana boky deoterôkanônika). === Endriky ny fandikan-teny === ==== Fanagasiana ny teny grika sy hebreo ==== Tsy voatery nisafidy ny iray amin' ny anaran' ny boky efa misy ao amin' ny Baiboly prôtestanta na amin' ny Baiboly katôlika ny mpandika teny fa indraindray dia nanao anarana vaovao izay heverin' izy ireo fa manakaiky kokoa ny fanononana amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] na eo anelanelan' ny anarana prôtestanta sy katôlika. Ohatra: ny ''Genesisy'' na ''Jenezy'' dia lasa ''Genesỳ''. Ny anaran' olona na toerana dia natao tahak' izany koa, nampanakaikezina ny teny grika na [[Fiteny hebreo|hebreo]]. Misy fahasamihafany amin' ny Baiboly prôtestanta sy amin' ny Baiboly katôlika malagasy tranainy izy raha ny amin' ny anaran' olona sy ny anaran-tany ary ny anaran' ny boky ao amin' ny Baiboly no asian-teny. Mampiavaka azy ny fanatsofohana ny litera "h" amin' ny anarana izay efa mahazatra tsy nisy an' io litera io. Ny hoe ''[[Isaaka zanak' i Abrahama|Isaka]]'' na ''[[Isaaka zanak' i Abrahama|Isaaka]]'' lasa hoe ''Itsehàka'' (hebreo: יצחק / ''Iishḥâk''; grika: Ισαάκ/ ''Isaak''). Hita koa ny hoe ''Kanahana'' fa tsy ''[[Kanaana|Kanana]]'' na ''[[Kanaana]]'' (hebreo: <big>כְּנָעַן‬</big> / ''Kənâ‘an''; grika: Χαναάν / ''Khanaan''). Ny anaram-boky milaza anarana mponina miafara amin' ny hoe -''na'' ao amin' ny Baiboly prôtestanta dia miafara amin' ny -''nina'' ao amin' io Baiboly io (ohatra: ''Rômanina'' fa tsy ''Rômana''). ==== Safidy momba ny fanoratana ny teny sasany ==== Ny anarana hoe ''[[Jehovah]]'' na ''[[Iahveh]]'' dia nosoloana ny hoe ''TOMPO'' (amin' ny [[Sora-baventy|sorabaventy]]) ka ny fomban' ny Baiboly jiosy amin' ny teny grika ([[Septoajinta|Septoaginta]] na [[Septoajinta|Septanta]]) izany, izay nanolo ny anaran' Andriamanitra teny hebreo hoe יהוה‬ / ''[[IHVH|Yhwh]]'' (ilay nogasina hoe ''Jehovah'' na ''Iahve'') ho ''Kύριος / kúrios'' (midika hoe "Tompo") fotsiny amin' ny teny grika. Ao amin' ny Baiboly jiosy amin' ny teny hebreo anefa io anarana io dia tsy nesorina fa voasoratra ihany nefa tsy tononina. == Baibolin' ny Vavolombelon' i Jehovah == Ny Baibolin' ny [[Vavolombelon' i Jehovah eto Madagasikara|Vavolombelon' i Jehovah]] dia fandikan-tenin' ny [[Baiboly]] manakaiky ny dikan-teny prôtestanta tranainy raha ny anaran' ny boky tsirairay sy ny anaran' ny olona ary ny anaran' ny tanàna maro voalaza ao amin' ny Baiboly no jerena. Atao hoe ''[[Ny Soratra Masina - Fandikan-Tenin' ny Tontolo Vaovao]]'' ny anaran' io Baiboly io. Nadika avy amin' ny dikan-teny anglisy (''New World Translation of the Holy Scriptures'') an' ny Vavolombelon' i Jehovah, izay nivoaka tamin' ny taona 1984 sady iaingan' ny fandikan-teny amin' ny fiteny hafa rehetra, io Baiboly io. Ny ''[[Watch Tower Bible and Tract Society|Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania]]'' no namoaka azy izay natao pirinty tany [[Japana]] tamin' ny taona 2009. Efa nivoaka tamin' ny taona 2003 ny ''Soratra Grika Kristianina'' (izany hoe ny [[Testamenta Vaovao]]) nefa nohavaozina indray ny dikan-teny tamin' io fanontana farany io. Tsorin' ny mpandika teny fa tsy nadika mivantana avy amin' ny teny fototra ([[Fiteny hebreo|hebreo]] sy [[Fiteny grika kôine|grika]] ary [[Fiteny arameana|aramianina]]) ny Baibolin' ny Vavolombelon' i Jehovah amin' ny teny malagasy. === Endriky ny fandikan-teny === ==== Fanagasiana ny teny grika sy hebreo ==== Ny anaram-boky milaza anarana mponina miafara amin' ny hoe -''na'' ao amin' ny Baiboly prôtestanta dia miafara amin' ny -''nina'' ao amin' io Baiboly io (ohatra: ''Romanina'' fa tsy ''Romana''). Itovitoviany amin' ny DIEM sy ny Baiboly katôlika vaovao izany. Tsy mampiasa ny tendro satroka (^) anefa izy. Ny [[Testamenta Taloha]] dia ataony hoe "''Soratra Hebreo sy Aramianina"'' fa ny [[Testamenta Vaovao]] kosa "''Soratra Grika Kristianina"''. Toy ny Baiboly prôtestanta dia tsy mampiasa tendron-tsoratra (` na ´ na ^) firy io Baiboly io ka anjaran' ny mpamaky ny mamantatra, araka ny fahazarany, ny toerana misy ny [[tsindrimpeo]] sy ny fomba tokony hamakiana ny litera "o" (vakina hoe /u/ na /o/). ==== Safidy momba ny fanoratana ny teny sasany ==== Betsaka kokoa ny isam-pitrangàn' ny anarana hoe ''Jehovah'' ao amin' ny Baibolin' ny Vavolombelon' i Jehovah raha ampitahaina amin' ny isan' io teny io ao amin' ny Baiboly prôtestanta satria, ankoatry ny fitomboan' io isa io ao amin' ny "Soratra Hebreo sy Aramianina", dia mipoitra imbetsaka ao amin' ny "Soratra Grika Kristianina" koa io anarana io satria nasolo ny sasany amin' ny fitrangan' ny teny hoe ''Tompo'', izay heverin' ny mpandika teny fa tokony ho ''Jehovah'' tamin' ny nanoratana voalohany ny bokin' ireo [[Apôstôly roa ambin'ny folo|apôstôly]] sy [[evanjelista]] ao. Tsy ny mpadika teny malagasy no nisafidy izany fa hatramin' ny dikan-teny anglisy (''New World Translation of the Holy Scriptures''). Tsy mampiasa ny teny hoe ''Testamenta Taloha'' sy ''Testamenta Vaovao'' ny Vavolombelon' i Jehovah satria "asa soratra iray ihany mantsy ny Baiboly, ary tsy misy lany andro na azo antsoina hoe “taloha” amin' izy io"'','' hoy ny mpampanonta an' ilay Baiboly. Be mpitsikera ny ''Ny Soratra Masina - Fandikan-Tenin' ny Tontolo Vaovao'' noho izy heverina fa nanova ny rafitry ny fehezanteny sasany na nandika amin' ny fomba tsy mahazatra ny teny sasany mba hanamarinany ny fivoasany ny [[Soratra Masina]]'','' indrindra mba hanesorana ny maha Andriamanitra an' i [[Jesoa|Jesoa Kristy]] ka handisoana ny [[Trinite]]. === Lisitry ny boky === Ireto avy ny anaran' ny boky ao amin' ny "Soratra Hebreo sy Aramianina": ''Genesisy, Eksodosy, Levitikosy, Nomery, Deoteronomia, Josoa, Mpitsara, Rota voalohany, Samoela voalohany, Samoela voalohany, Mpanjaka voalohany, Mpanjaka faharoa, Tantara voalohany, Tantara faharoa, Ezra, Nehemia, Estera, Joba, Salamo, Ohabolana, Mpitoriteny, Tononkiran’i Solomona, Isaia, Jeremia, Fitomaniana, Ezekiela, Daniela, Hosea, Joela, Amosa, Obadia, Jona, Mika, Nahoma, Habakoka, Zefania, Hagay, Zakaria'' ary ''Malakia''. Ireto kosa ny anaran' ny boky ao amin' ny "Soratra Grika Kristianina": ''Matio, Marka, Lioka, Jaona, Asan' ny Apostoly, Romanina, Korintianina voalohany, Korintianina faharoa, Galatianina, Efesianina, Filipianina, Kolosianina, Tesalonianina voalohany, Tesalonianina faharoa, Timoty voalohany, Timoty, Titosy, Filemona, Hebreo, Jakoba, Petera voalohany, Petera faharoa, Jaona voalohany, Jaona faharoa, Jaona fahatelo, Joda'' ary ''Apokalypsy''. == Ohatra fampitahana dikan-teny == {| class="wikitable" | |Mika 2.8 |Mpitsara 5.13 |- |Baiboly prôtestanta 1908 |<small>"Vao omaly no omaly no nitsanganan' ny oloko ho fahavalo; endahanareo hiala eo amin' ny lamba ny '''kapôti'''n' izay mandeha tsy manana ahiahy, Dia izay tsy tia ady."</small> |<small>"Tamin' izany dia nidina izay olo-malaza sisa mbamin' ny vahoaka, '''Jehovah''' nidina homba ahy koa '''hamely''' ny olo-mahery."</small> |- |Baiboly katôlika 1938 |<small>Omaly ny vahoakako no nitsangan-ko fahavalo: ny '''kapaoty''' endahanareo hiala eo ambonin' ny akanjo; ny mizotra tsy manan' ahiahy, ataonareo fahavalo.</small> |<small>Midìna amin' izay ny sisan' ny andriana amin' ny vahoaka! Midìna ho aty amiko, '''Iaveh''', '''eo amin'''<nowiki/>' ireo olo-mahery!</small> |- |Baiboly DIEM 2004 |<small>“Nitsangan-ko fahavalon’ ny vahoakako ianareo; ka ny lehilahy miverina avy any an’ ady sy mandalo tsy manana ahiahy no endahanareo ny '''akanjobeny'''.</small> |<small>Nirohotra nankany amin’ ny lehibeny ireo Israelita ary nivory teo amiko ny vahoakan’ ny '''TOMPO''' '''niaraka tamin’''' ireo lehilahy mahery fo.</small> |- |Baiboly Vavolombelon' i Jehovah 2008 |<small>Vao omalin’ omaly ny oloko no nitsangana ho tena fahavalo. Ny '''haingo mihaja''' dia endahanareo amin’ ny tratran’ akanjon’ ny mpandalo, izay tsy manana ahiahy toy ny olona avy tany an’ady.</small> |<small>Tamin’ izay ireo sisa tsy maty noo nidina tany amin’ ireo olo-manankaja. Nidina ho aty amiko ny vahoakan’ i '''Jehovah''' mba '''hiady amin'''’ ny olomahery.</small> |- |Baiboly katôlika 2011 |<small>Omaly ny vahoakako no nitsangan-ko fahavalo: ny '''akanjobeny''' endahanareo hiala eo ambonin’ ny akanjo; ny mizotra tsy manan’ ahiahy, ataonareo fahavalo.</small> |<small>I Israely dia nirohotra mankeny amin’ ny lehibeny; ny vahoakan’ ny '''Tompo''' dia mirohotra teo amiko '''miaraka amin’''' ireo lehilahy maherifo.</small> |- |Baiboly prôtestanta 2013 |<small>"Vao omaly no omaly no nitsanganan' ny oloko ho fahavalo; Sendahanareo hiala eo amin' ny lamba ny '''kapôti'''n' izay mandeha tsy manana ahiahy, Dia izay tsy tia ady."</small> |<small>"Tamin' izany dia nidina izay olo-malaza sisa mbamin' ny vahoaka, '''Jehovah''' nidina homba ahy koa '''hamely''' ny olo-mahery."</small> |} == Boky azo anovozan-kevitra == * Clark Henry E., 1887, ''Tantaran' ny Fiangonana eto Madagasikara'', Antananarivo, FFMA. * Cousins William E., 1897, « Reminiscences of Bible Revision », ''Antananarivo Annual'', 21, pp. 117-119. * Dahl Otto C., 1992, « Zanahary, Andriananahary, Andriamanitra. Désignation des êtres divins en malgache », ''in'' Condominas G., (éd.), ''Disciplines croisées'', Paris, Éditions de l’École des Hautes Études en Sciences Sociales, pp. 99-114. –, 1966, ''Les débuts de l’orthographe malgache.'' Oslo, Universitetsforlaget. * Guenier Noël J., 1996, « La Langue du catéchisme malgache de 1657. Les premiers essais d’une formulation malgache de la doctrine chrétienne », ''in Le Christianisme'' ''dans le sud de Madagascar''. ''Mélanges à l’occasion de la reprise de l’évangélisation'' ''dans le sud de Madagascar par la Congrégation de la Mission (Lazaristes), 1896-1996'', Fianarantsoa, Ambozontany, pp. 23-77. * Guenier Noël J.,, 1997, « Le Catéchisme de Flacourt comme témoin des relations linguistiques dans le Sud-Est de Madagascar au milieu du XVIIe siècle », ''Études Océan Indien'', 23-24, pp. 67-147. [Contient : « Lexique du Catéchisme de 1657 », pp. 86-145] * Guenier Noël J.,, 2004, « Expressions bibliques en malgache parlé contemporain », ''in'' Rossi-Gensane N., (éd.), ''Mélanges en l’honneur de Nicole Gueunier'', Tours, Université François Rabelais, pp. 273-298. * Guenier Noël J., Solo-Raharinjanahary, 2007, « Plantes de la Bible en malgache, et plantes “bibliques” en malgache. Quelques directions de recherche », Communication au colloque ''Fankalazana ny faha-120 taonan’ny Fanitsiana Lehibe ny Baiboly Malagasy voalohany'' (120e anniversaire de la Grande Révision de la Bible malgache), Fikambanana Mampiely Baiboly Malagasy, Antananarivo, 3-8 mai ; à paraître dans ''Études Océan Indien.'' * Huyghues-Belrose Vincent, 2001, ''Les premiers missionnaires protestants de Madagascar (1795-1827)'', Paris, Karthala. * Munthe Ludvig, 1969, ''La Bible à Madagascar. Les deux premières traductions du Nouveau Testament malgache'', Oslo, Egede Instituttet. * Raison-Jourde Françoise, 1991, ''Bible et pouvoir à Madagascar au XIXe siècle. Invention d’une identité chrétienne et construction de l’État (1780-1880)'', Paris, Karthala. * Rakotomalala Malanjaona, Blanchy Sophie, Raison-Jourde Françoise, (éds.), 2001, ''Usages sociaux du religieux sur les Hautes Terres malgaches. Les ancêtres au quotidien'', Paris, L’Harmattan. * Ramaroson Léonard, 1969, « Anaran’olona sy Anaran-tany ao amin’ny Testamenta Vaovao (Tantara kely) », ''Tahiry sy Remby'', 26, pp. 198-216. * Razafindrakoto Georges A., 2006, ''Old Testament Texts in Malagasy Contexts: An Analysis of the Use of the Old Testament in Three Religious Contexts in Madagascar'', Thèse de Théologie, University of South Africa. Consultable en ligne : etd.unisa.ac.za/ ETD-db/theses/available/etd-08102006-113454/unrestricted/thesis.pdf * Smalley, William A., 1991, ''Translation as Mission. Bible Translation in the Modern Missionary Movement'', Macon (Ga), Mercer University Press. * Spindler Marc, 1992, « L’usage de la Bible dans le discours politique malgache depuis l’indépendance, 1960-1990 », ''in'' Durand J.-D., Ladous R., (dirs.), ''Histoire religieuse,'' ''histoire globale, histoire ouverte. Mélanges offerts à Jacques Gadille'', Paris, Beauchesne, pp. 199-220. == Jereo koa == * [[Baiboly]] *[[Kristianisma eto Madagasikara]] *[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy]] *[[Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy]] *[[Ny Soratra Masina - Fandikan-Tenin' ny Tontolo Vaovao|Baibolin' ny Vavolombelon' i Jehovah amin' ny teny malagasy]] *[[Baiboly Dikanteny Iombonana Eto Madagasikara|Baiboly dikanteny iombonana eto Madagasikara]] * [[Kor'any amin' ny teny malagasy]] *[[Fandikan-teny]] == Rohy ivelany hamakiana Baiboly == * Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy: http://www.baiboly.org {{Wayback|url=http://www.baiboly.org/ |date=20180903044900 }}; https://nybaiboly.net/Bible.htm * Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy: http://baiboly.katolika.org {{Wayback|url=http://baiboly.katolika.org/ |date=20180826051946 }} * Baibolin' ny Vavolombelon' i Jehovah: https://wol.jw.org/mg/wol/binav/r26/lp-mg/bi12/MG/2008 *Hafa koa (katôlika - prôtestanta - sns): http://tenymalagasy.org/bins/teny2/baiboly *Hafa koa (prôtestanta): https://etory.net/smartbaiboly/online {{Wayback|url=https://etory.net/smartbaiboly/online |date=20210309052305 }} == Loharano sy fanamarihana == tc17nms9ys3r0x26w9orvvviiumx314 Kônkôrdisma 0 244556 1138994 1127074 2026-05-17T02:46:31Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138994 wikitext text/x-wiki Ny '''kônkôrdisma''' dia fivoasana ny bokim-pinoana izay anaovana fanadihadiana ny [[Soratra Masina|soratra masina]] ao aminy mba tsy hampifanohitra azy amin' ny [[Siansa|fahalalana siantifika]]<nowiki/>n' ny vanim-potoana iray. Amin' ny alalan’ ny fivoasana ara-bakiteny na amin’ ny alalan' ny fanakaran-kevitra lalina kokoa ilay soratra masina no anatanterahana ny fanamarinana ara-tsiansa. Tsy voatery hisy fifandraisany anefa ny voalazan' ny soratra masin' ny fivavahana iray sy ny petra-kevitra siantifika na dia mifanindran-dalana eny ihany aza. Ny [[Baiboly]] sy ny [[Korana|Kor'any]] no matetika anaovan' ny mpanao heviteny fivoasana araka ny kônkôrdisma. Ny fivavahana [[Bodisma|bodista]] sy [[Hindoisma|hindoa]] koa dia ahitana betsaka ny fivoasana ny boky masiny araka ny kônkôrdisma. == Ny kônkôrdisma eo amin' ny fivoasana ny Baiboly == Niseho tao amin' ny [[Tontolo Kristiana]] tamin' ny taonjato faha-19 ny kônkôrdisma mba ho entin' ny mpanao heviteny manamarina ny zavatra voasoratra ao amin' ny [[Baiboly]]. Ny [[prôtestantisma]] [[Teôlôjia liberaly|liberaly]], izay miavaka noho ny fanaovany [[Famakafakana ny Baiboly|fanadihadiana ny Baiboly]] amin' ny fomba siantifika sahala amin' ny fitsikerana ny literatiora hafa rehetra, dia tsy iharan' izany fomba fiasa izany. === Kônkôrdisma eo amin' ny fivavahana katôlika === Ity dia tsy midika fa ny [[Katôlisisma|fivavahana katôlika]] dia kônkôrdista. Olona na fikambanana sasany no fantatra fa nanao an' io fomba fivoasana ny Baiboly io. ==== Ny kônkôrdisma tamin' ny taonjato faha-19 ==== Nisy asa soratra nampiasa ny kônkôrdisma dia nivoaka tao amin' ny Tontolo Katôlika. Ny [[pretra]] A. Arduin ohatra dia namoaka ny boky mitondra ny lohateny hoe ''La religion en face de la science: leçons sur l'accord entre les données de la révélation biblique et les théories scientifiques modernes'' tamin’ ny taona 1883. Io boky io dia nanao izay hampifanaraka ny "andro" voalaza ao amin’ ny Baiboly mba hifanandrify amin’ ny vanim-potoana lehibe nivoaran’ ny [[Tany]]. Mifamadika amin’ izany anefa ny nataon’ ny pretra Jean Guilbert, mpampianatra taranja zavaboary tao amin’ ny Seminera Teôlôjikan' i Saint-Sulpice tao Issy-les-Moulinaux, izay namoaka ny boky voalohany fianarana ny zava-nisy talohan’ ny Tantara, tamin' ny taona 1896, nosoratany<ref><small>Jean Guibert, ''Les origines : questions d'apologétique'', éd. Letouzey et Ané, 1896, 359 p.</small></ref> ho an' ny seminarista mba hianaran' izy ireo ny [[siansa]] amin' ny fomba tsy mitanila<ref><small>Arnaud Hurel & Noël Coy, ''Dans l’épaisseur du temps : archéologues et géologues inventent la préhistoire'', Publications scientifiques du Muséum, 2011, 442 <abbr>p.</abbr> (ISBN [[978-2-85653-666-7]])</small></ref>. Nanomboka tamin’ ny taona 1893 anefa ny papa [[Leo XIII (papa)|Leo XIII]] dia nanisy teny izany fomba fiasa izany. Ka tao amin' ny taratasiny ho an' ny [[eveka]] rehetra (''Providentissimus Deus'') dia nanambara ny [[Tsy fisian-diso ao amin' ny Baiboly|tsy misian-diso ao amin' ny Baiboly]] nefa nandà ny [[Fôndamentalisma kristiana|fandraisana ara-bakiteny]] izany toetran' ny Baiboly izany. Nanambara izy fa tsy afaka hifanohitra ny siansa tena izy sy ny soratra ao amin' ny Baiboly raha hazavaina tsara. Izany ihany koa no hevitr' i [[Tômasy avy any Akoino|Tômà avy any Akoino]]. Famporisihana lehibe ho an' ny fandinihana ny Baiboly izany taratasin' ny papa izany ka nahatonga ny mpanao fivoasana hampifanaraka izay voalazan' ny Baiboly amin' ny fahitana zava-baovao ataon' ny manam-pahaizana siantifika tamin' ny fotoanandrony. Namoaka ny ''Manuel d’apologétique'' i Emmanuel d’Alès'','' izany dia fitambarana boky efatra nosoratany tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-19, araka ny fanomezana alalana sy famelana hatao pirinty ka hampiasain' ny Semineran' i Frantsa. Tsy dia tena asasoratra misy ady hevitra ny ao fa andrana kônkôrdisma izay nampifanarahina tamin' ny fahalalana siantifikan' izany andro izany.   ==== Ny kônkôrdisma nanomboka tamin' ny taonjato faha-20 ==== Tamin' ny namoahana ny taratasin’ ny papa atao hoe ''Divino afflante Spiritu'' tamin’ ny taona 1943 dia nanamafy ny fanambaràn' ny papa nodimbiasany ny papa [[Pio XII]] ka nidera ny fahitana zava-baovao tao amin' ny Commission biblique pontificale sy tao amin' ny Sekoly biblika sy arkeôlôjika frantsay ao [[Jerosalema]] sady nihevitra fa ny [[Famakafakana ara-tantara aman-tsikera|fomba fiasa ara-tantara aman-tsikera]] dia azo ekena rehefa vonton' ny finoana ny [[Fanahy Masina]] ny fon' ny mpampihatra izany fomba fiasa izany. Tamin' ny taona 1993, izany hoe 50 sy 100 taona taty aorian' ny fivoahan' ireo taratasin’ ny papa ireo, ny tahirin-tsoratra nataon' ny Commission biblique pontificale, ''L’interprétation de la Bible dans l’Egise'', dia nasehon' ny [[kardinaly]] [[Joseph Ratzinger]] tamin’ ny papa [[Joany Paoly II]]. Ny fivoasana kônkôrdista fôndamantalista izay manome fahamarinana siantifika ny antsipiriany madinika ao amin' ny Baiboly dia lavina mazava tsara, sady nisy fijerena mahafaoka ny fomba fiasa isan-karazany sy ny vokatra nentin' ireo fomba fiasa ireo koa tao amin' ireo taratasy ireo<ref><small>[https://www.portstnicolas.org/Interpretation-de-la-Bible-dans-l.html L'interprétation de la Bible dans l'Église] {{Wayback|url=https://www.portstnicolas.org/Interpretation-de-la-Bible-dans-l.html |date=20160401183537 }} [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.portstnicolas.org%2FInterpretation-de-la-Bible-dans-l.html tahiry]].</small></ref>. == Ny kônkôrdisma eo amin' ny fivoasana ny Kor'any == Ny kônkôrdisma silamo dia hetsika mikendry ny hanaporofo ara-tsiansa fa avy amin' [[Andriamanitra ao amin' ny fivavahana abrahamika|Andriamanitra]] ny [[Silamo|fivavahana silamo]]. Izany dia aharihariny amin' ny alalan' ny fisian-javatra heverina fa mifanaraka amin' ny fahalalana siantifika ao amin' ny [[Kor'any]], izay tsy fantatra tamin' ny andro nanoratana ity boky masina ity. Izany dia manaporofo, noho ny fifanarahan' ny Kor'any amin' ny siansa, amin' ny maha boky nataon' Andriamanitra sora-tononina azy araka ny teôlôjia mozilmana, fa ny mpanoratra azy dia tsy ho iza fa olona nahazo [[Tsindrimandry (fivavahana)|tsindrimandry]] avy amin' Andriamanitra. Ny kônkôrdisma silamo dia fantatra koa amin' ny anarana hoe "Fahagagana siantifikan' ny Kor'any" na "Fahagagana siantifikan' ny Sonà" na "Fahamarinana siantifikan' ny Kor'any" na "Fahamarinana siantifikan' ny Sonà". Marihina fa tsy ny Mozilmana rehetra akory no mpomba ny kônkôrdisma. === Ireo mpanandratra ny kônkôrdisma silamo === Ny voalohany nandray anjara tamin' io kônkôrdisma silamo io dia ny mpitsabo frantsay Maurice Bucaille izay namoaka boky tamin' ny taona 1976 mitondra ny lohateny hoe ''La Bible, le Coran et la Science'' ("Ny Baiboly sy ny Kor'any ary ny Siansa")<ref><small>« Le créationnisme musulman, espèce récente mais bien ancrée », Libération.fr,‎ 2015 ([http://www.liberation.fr/planete/2015/12/25/le-creationnisme-musulman-espece-recente-mais-bien-ancree_1422957 vakio an-tranonkala] [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.liberation.fr%2Fplanete%2F2015%2F12%2F25%2Fle-creationnisme-musulman-espece-recente-mais-bien-ancree_1422957 tahiry]])</small></ref>. Nisy vokany lehibe teo amin' ny olo-manana ny maha izy azy eo amin' ny [[Tontolo Arabo]] sy mozilmana ny asa sorany, indrindra ilay jeôlôga [[Ejipta|ejipsiana]] atao hoe Zaghloul El-Naggar sy ny mpiara-miasa aminy dia i Abdul Majeed Zindani izay [[Iemena|Iemenita]] karismatika. Nanorina ny ''Commission sur les Signes Scientifiques dans le Coran et la Sunna'' ("Vaomiera momba ny Famantarana Siantifika ao amin' ny Kor'any sy ny Sonà") i Zindani tao [[Arabia Saodita]], ka tohanan' ny Fiombonambe Silamo Maneran-Tany (''Ligue Islamique Mondiale'') sady vatsian’ ny fitondram-panjakana vola izany. Lasa sekretera jeneralin' ilay vaomiera mandraka amin' ny taona 1995 i Zindani. Nanao valandresaka maro eran-tany, izay nanasany siantifika tsy mozilmana miasa amin' ny sehatra isan-karazany, ilay vaomiera. Maro ny resadresaka an-kaino aman-jery izay notanterahina nandritra ireo valandresaka ireo tamin' ny taona 1980, izay mbola azo jerena ao amin' ny [[Youtube]] sy amin' ny [[Dailymotion]] sy ny hafa koa. Azo jerena na vakina amin' ny tranon-kala mivoy an' io hevitra io izay manambara ny fitiavan' ny mpino mozilmana maro azy eo amin' ny tontolo silamo izany<ref><small>https://www.islam-guide.com/</small></ref>. Ny sarimihetsika (videô) miely indrindra<ref name=":0"><small>Fanadihadiana nataon'ny ''Wall Street Journal tamin'ny'' 23 Janoary 2002, nataon'i Daniel Golden. Lohateny « Western scholar play a key role in touting the "Science" of the Quran » Jereo: https://www.wsj.com/articles/SB1011738146332966760 ([http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Foumma.com%2Fislam-et-science-moderne-les-questions-qui-fachent tahiry]);</small> <small>http://www.faithfreedom.org/Articles/DGolden/touting_science.htm {{Wayback|url=http://www.faithfreedom.org/Articles/DGolden/touting_science.htm |date=20180108175446 }} ([http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.faithfreedom.org%2FArticles%2FDGolden%2Ftouting_science.htm tahiry]);</small> <small>http://www.anti-religion.net/scientifiques_coran.htm ([http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.anti-religion.net%2Fscientifiques_coran.htm tahiry])</small></ref> dia ny ''Ceci est la vérité'' ("Ity ny fahamarinana")<ref><small>Abu-Ayyub Cédric-Ali, « [https://www.youtube.com/watch?v=zdXj9tcX_7E Ceci est la vérité] » [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.youtube.com%2Fwatch%3Fv%3DzdXj9tcX_7E tahiry]], 23 Jolay 2014.</small></ref>, izay navoaka an-kasety maro sady ahitana an' i Zindani mampiresaka siantifika tsy mozilmana.    === Fitsikerana ny kônkôrdisma silamo === Eo amin' ny tontolo silamo miteny frantsay, ny tsikera mafy indrindra dia ny nataon' ilay astrôfizisiana Nidhal Guessoum ([[Aljeria|Aljeriana]]) izay milaza fa manao "bricolages scintifiques" ("fanefitefena siantifika") ny mpiaro ara-tsiasa ny finoana silamo, sady milaza fa ny fahalalana siantifikan' izy ireo dia ivelambelany fotsiny sy tsy ampy ary diso na lany andro, ary ny fanaovany hevi-teny ny andininy ao amin' ny [[Kor'any]] dia entina hanohanana firehana sady noterena fotsiny<ref><small>https://oumma.com/islam-et-science-moderne-les-questions-qui-fachent</small> <small>[[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Foumma.com%2Fislam-et-science-moderne-les-questions-qui-fachent tahiry]]</small></ref>. Ilay fizisiana vavy atao hoe Faouzia Charfi ([[Tonizia|Toniziana]]) dia nanoratra boky tamin' ny taona 2013 atao hoe ''La Science voilée'' (“Ny Siansa voasarona”), izay anoherany ny kônkôrdisma silamo mihanaka eo amin' ny tontolo akademika toniziana sady anaovany fanadihadiana ny sampan' ny Siansa iharan' izany<ref><small>http://www.lepoint.fr/science/la-science-face-aux-islamistes-20-06-2013-1688946_25.php {{Wayback|url=http://www.lepoint.fr/science/la-science-face-aux-islamistes-20-06-2013-1688946_25.php |date=20180110114700 }} [[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lepoint.fr%2Fscience%2Fla-science-face-aux-islamistes-20-06-2013-1688946_25.php tahiry]]</small></ref>. Tamin' ny taona 2002 ny ''Wall Street Journal'' dia namoaka lahatsora-panadihadiana momba ny fampiresahana an-kaino aman-jery ny siantifika navoaka ho fantatry ny rehetra avy ao amin' ny valandresaka iraisam-pirenena maro nampanaovin' ny ''Commission sur les Signes Scientifiques dans le Coran et la Sunna''. Izany fanadihadiana izany dia mitondra ny lohateny hoe ''Western Scholars Play Key Role In Touting "Science" of the Quran'' ka mitsikera mafy dia mafy an' i Zindani sy ny tsy fanajana ny tsy fiandaniana siantifika ary ny fanomezana tombontsoa be mialoha ny siantifika handray anjara amin' ny valandresaka<ref name=":0" />. == Jereo koa == * [[Fôndamentalisma]] *[[Tsy fisian-diso ao amin' ny Baiboly]] == Loharano == 6wi9izianv60s6lggdkqwkjv07lqgwg Saint Helena 0 258280 1138995 1101589 2026-05-17T03:14:59Z YiFeiBot 7855 Nanala rohy interwiki 1 izay efa omen'i [[d:|Wikidata]] eo amin'i [[d:q34497]] 1138995 wikitext text/x-wiki {{coord|15|57|S|05|42|W}} {{infobox tanàna |anarana = Saint Helena |velarantany =123,28 |faritany = |isam-ponina = 4439 |firenena = {{Fanjakana Mitambatra}} |ben'ny tanàna = |sary =Topographic map of Saint Helena-de.svg |saina =Flag of Saint Helena.svg }} '''Saint Helena''' (''fantatra koa amin'ny hoe Saint Helena na St Helena'') dia [[nosy]] volkano any amin'ny [[Atlantika Atsimo]]. Miaraka amin'ny [[Nosy Ascension]] sy ny vondronosy [[Tristan da Cunha]], mandrafitra ny Faritany Britanika any ampitan-dranomasina any Saint Helena, Nosy Ascension ary Tristan da Cunha. [[Napoleon I]] dia maty teto (1821) ==Jeografia== Ny nosy Saint Helena dia 1859 km avy any Afrika ([[Angola]]) ary 3286 km avy any Amerika Atsimo ([[Recife]], [[Brezila]]) [[Sokajy:Nosy britanika]] [[Sokajy:Nosy ny Ranomasimbe Atlantika]] 9p1mtwulrtbm8a2s4gp4m40lst51sqq Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy 0 263903 1138970 1101402 2026-05-16T19:21:44Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138970 wikitext text/x-wiki [[Sary:Baiboly katolika malagasy2011.jpg|vignette|372x372px|Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy, fandikan-teny tamin' ny taona 2011.]] Ny '''Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy''' dia fandikana ny [[Baiboly]] ampiasain' ny [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina]] eto [[Madagasikara]]. Efa misy fanitsiana natao io Baiboly io, anisan' izany ny Baiboly amin' ny dikan-teny tranainy (1938) izay ahitana ny anaran' Andriamanitra hoe ''[[Iahveh|Iahve]]'' sy ilay Baiboly tsy ahitana an' io anarana io (2011). Ny anaran' ny Baiboly katôlika dia '''''Ny''''' '''''Baiboly Masina'''''. Tamin' ny taona 1938 no nahavitana printy ny Baiboly katôlika voalohany amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], nefa amin' izao dia ampiasaina ilay vita tamin' ny taona 2011. Toy ny Baiboly katôlika rehetra dia ahitana boky [[Kanona|kanônika]] miisa 73 ny Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy, anisan' izany ny 46 ao amin' ny [[Testamenta Taloha]] (izay ahitana ny boky [[Boky prôtôkanônika|prôtôkanônika]] sy ny boky [[Boky deoterokanonika|deoterôkanônika]]) sy boky 27 ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]]. == Ny lisitry ny boky == Miavaka ny Baiboly katôlika amin' ny fisian' ny boky fanampiny atao hoe [[Boky deoterôkanônika|deoterôkanônika]], nolovana tamin' ny baiboly jiosy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] atao hoe [[Septanta]] sy ny [[Volgata]] amin' ny [[Fiteny latina|teny latina]], izay tsy hita ao amin' ny [[Baiboly protestanta|Baiboly prôtestanta]], nefa itoviany amin' ny [[Baiboly ôrtôdôksa]] sasany. === Boky ao amin' ny Testamenta Taloha === Ireto avy ny anaran' ny boky ao amin' ny [[Testamenta Taloha]]: ''[[Bokin' ny Genesisy|Jenezy]]'', ''[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksaody]]'', ''[[Bokin' ny Levitikosy|Levitika]]'', ''[[Bokin' ny Nomery|Fanisana]]'', ''[[Bokin' ny Deoterônômia|Deoterônômy]]'', ''[[Bokin' i Jôsoa|Jôsoé]]'', ''[[Bokin' ny Mpitsara|Mpitsara]]'', ''[[Bokin' i Rota|Rota]]'', ''[[Boky voalohan' i Samoela|Samoela voalohany]], [[Boky faharoan' i Samoela|Samoela faharoa]], [[Boky voalohan' ny Mpanjaka|Mpanjaka voalohany]], [[Boky faharoan' ny Mpanjaka|Mpanjaka faharoa]], [[Boky voalohan' ny Tantara|Tantara voalohany]], [[Boky faharoan' ny Tantara|Tantara faharoa]], [[Bokin' i Ezra|Esdrasa]], [[Bokin' i Nehemia|Nehemia]], [[Bokin' i Tôbia|Tôbia]], [[Bokin' i Jodita|Jodita]], [[Bokin' i Estera|Estera]], [[Boky voalohan' ny Makabeo|Makabeo voalohany]], [[Boky faharoan' ny Makabeo|Makabeo faharoa]], [[Bokin' i Jôba|Jôba]], [[Bokin' ny Salamo|Salamo]], [[Bokin' ny Ohabolana|Ohabolana]], [[Bokin' ny Mpitoriteny|Mpitoriteny]], [[Tononkira Fanaperana|Tononkira]], [[Bokin' ny Fahendrena|Fahendrena]], [[Bokin' ny Ekleziastika|Ekleziastika]], [[Bokin' i Isaia|Izaia]], [[Bokin' i Jeremia|Jeremia]], [[Bokin' ny Fitomaniana|Fitomaniana]], [[Bokin' i Baroka|Baroka]], [[Bokin' i Ezekiela|Ezekiela]], [[Bokin' i Daniela|Daniely]], [[Bokin' i Hôsea|Ôsea]], [[Bokin' i Jôela|Jôely]], [[Bokin' i Amôsa|Amôsy]], [[Bokin' i Ôbadia|Abdiasa]], [[Bokin' i Jônà|Jônasa]], [[Bokin' i Mikà|Mikea]], [[Bokin' i Nahoma|Nahoma]], [[Bokin' i Habakoka|Habakòka]], [[Bokin' i Zefania|Sôfônia]], [[Bokin' i Hagay|Hagay]]'' (na ''[[Bokin' i Hagay|Akjea]]'')'', [[Bokin' i Zakaria|Zakaria]]'' ary ''[[Bokin' i Malakia|Malakia]].'' === Boky ao amin' ny Testamenta Vaovao === Ireto kosa ny anaran' ny boky ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]]: ''[[Filazantsara araka an' i Matio|Matio]], [[Filazantsara araka an' i Marka|Marka]], [[Filazantsara araka an' i Lioka|Lioka]], [[Filazantsara araka an' i Joany|Joany]], [[Asan' ny Apôstôly]], [[Epistily ho an' ny Rômana|Rômanina]], [[Epistily voalohany ho an' ny Kôrintiana|Kôrintianina voalohany]], [[Epistily faharoa ho an' ny Kôrintiana|Kôrintianina faharoa]], [[Epistily ho an' ny Galatiana|Galata]], [[Epistily ho an' ny Efesiana|Efezianina]], [[Epistily ho an' ny Filipiana|Filipianina]], [[Epistily ho an' ny Kôlôsiana|Kôlôsianina]], [[Epistily voalohany ho an' ny Tesalôniana|Tesalônisianina voalohany]], [[Epistily faharoa ho an' ny Tesalôniana|Tesalônisianina faharoa]], [[Epistily voalohany ho an' i Timôty|Timôte voalohany]], [[Epistily faharoa ho an' i Timôty|Timôte faharoa]], [[Epistily ho an' i Titosy|Tito]], [[Epistily ho an' i Filemôna|Filemôna]], [[Epistily ho an' ny Hebreo|Hebrio]], [[Epistily nosoratan' i Jakôba|Jakôba]], [[Epistily voalohany nosoratan' i Petera|Piera voalohany]], [[Epistily faharoa nosoratan' i Petera|Piera faharoa]], [[Epistily voalohany nosoratan' i Joany|Joany voalohany]], [[Epistily faharoa nosoratan' i Joany|Joany faharoa]], [[Epistily fahatelo nosoratan' i Joany|Joany fahatelo]], [[Epistily nosoratan' i Joda|Joda]] ary [[Apôkalipsin' i Joany|Fanambaràna]]''. == Endriky ny fandikan-teny == Milaza ny mpandika teny fa nalaina amin' ny teny fototra, dia ny [[Fiteny hebreo|hebrio]] sy [[Fiteny grika koine|grika]], ny dikan-teny nataony, nefa hita ihany fa misy ny zavatra sasany izay notakarina avy amin' ny Baiboly katôlika amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]], indrindra ny avy ao amin' ilay atao hoe ''[[La Bible de Jérusalem]]''. === Fanagasiana ny teny grika sy hebrio === ==== Ao amin' ny dikan-teny tamin' ny taona 1938 ==== Amin' ny [[fanagasiana]] ny [[anarana]] sy ny [[Fiteny hebreo|teny hebrio]] na [[Fiteny grika|grika]] dia tsy ny hebrio na ny grika avy hatrany no niaingana (amin' ny ankapobeny) fa ny fanoratana na ny fanononana [[Fiteny frantsay|frantsay]]. Izany no ahitana ny hoe ''[[Petera|Piera]]'' fa tsy ''Petro'' na ''Petra; [[Mosesy|Môizy]]'' fa tsy ''Mose'' na ''Mosesy'' (hebreo: ''מֹשֶׁה / Moshé''; grika'': Μωσῆς / Mōusēs'')''.'' Misy ihany anefa ny lova noraisin' ny Baiboly katôlika tamin' ny fandikan-teny [[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|prôtestanta]] ka anisan' izany ny anarana hoe ''Baiboly''. Niverina amin' ny teny fototra tokoa ny mpandika teny rehefa tena manalavitra ny fanonona grika na hebrio ny fanoratana na ny fanononana frantsay; izany no anoratana hoe ''Joany'' (jereo: frantsay: ''Jean'' vakina hoe /ʒɑ̃/). Tsy niala tamin' ny fampiasana ny litera "j" anefa ny mpandika teny hanagasiana ny ''iôda'' (י) na ny ''iôta'' (ι) arakarahina [[zanatsoratra]]. Tranga maningana ny hoe ''[[Iahveh|Iahve]]'' ao aminy (dikan-teny tamin' ny taona 1938, satria amin' ny teny frantsay dia ny hoe ''Iahvé'' no fanoratra). ==== Ao amin' ny dikan-teny tamin' ny taona 2011 ==== Vao nanavao ny dikan-tenin' ny Baiboliny ny [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Katôlika malagasy]] ka ahitana fahasamihafana araka endrika raha ampitahaina amin' ny dikan-teny mahazatra ny mpamaky teo aloha. Izany dia vokatry ny fikatsahana ny hanakaiky ny fanononana amin' ny teny fototry ny Baiboly ([[Fiteny hebreo|hebrio]] na [[Fiteny grika|grika]]). Vokatr' izany dia misy ny fifanakekezan' ny anarana sasany amin' ny fanoratana an' izany ao amin' ny Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy toy ny hoe ''[[Jiosy]]'' (fa tsy ''Jody'')'','' ''[[Hagay]]'' (fa tsy ''Akjea''). Ny anarana tena mahazatra ny mpino katôlika kosa dia tsy novana fa notazonina, toy ny hoe ''[[Petera|Piera]],'' ''[[Mosesy|Môizy]]'' sns. Nifamadika amin' ny nandrasana ny zavatra sasany toy ny nanoratana ny ''[[Israely|Ismaely]]'' ho ''Jismaela'' ao amin' ny dikan-teny vaovaon' ny Baiboly katôlika tamin' ny taona 2011, ka nanoloana ny "i" (izay efa nanakaiky ny fanononana tena izy) ho "j". Io antony voalaza eo aloha io ihany koa no mahatonga ny fampiasana ny [[tendro satroka]] (^) eo ambonin' ny litera "o" (ô) ho maro dia maro mba hahamarina kokoa ny fanononana ka hiavahan' izay tokony ho tononina ô (/o/) na o (/u/). Tsy nahitana izany firy ny Baiboly katôlika malagasy tranainy (taona 1938) sy ny fanitsiana an' io teo aloha. Ohatra: ''[[Nebokadnetsara II|Nabokôdônôzôra]]'' fa tsy ''Nabokodonozora; Môizy'' fa tsy ''Moizy''. Itoviany amin' ny Baiboly [[Ekiomenisma|ekiomenika]] malagasy [[Baiboly Dikanteny Iombonana Eto Madagasikara|DIEM]] io''.'' Ny anarana hoe ''[[Bokin' ny Eksôdôsy|Eksaody]]'' dia sisa navelan' ny fomba fanagasiana ny feo /o/ (ô) ka tsy novana ho ''Eksôdy''. Voamarika ihany koa ny tokony hisy ny [[tsindrimpeo]] raha tsy araka ny mahazatra ny Malagasy ka amin' ny fampiasana ny [[tendro miraika havia]] (`) na [[Tendro miraika havanana|miraika havanana]] (´) no anamarihana izany. ==== Safidy momba ny fanoratana ny teny sasany ==== Ao amin' ny dikan-tenin' ny Baiboly katôlika malagasy tamin' ny taona 2011, ny anarana hoe ''[[Iahveh|Iahve]]'' dia nosoloana ny hoe ''Tompo'' ka nanaraka ny fanaon' ny Baiboly jiosy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] atao hoe [[Septoajinta|Septanta]] izany sady itoviany amin' ny [[Baiboly Dikanteny Iombonana Eto Madagasikara|Baiboly DIEM]]. Ao amin' ny Baiboly jiosy amin' ny teny hebreo ([[Lahatsoratra Masôretika]]) anefa io anarana io ('''[[IHVH|יהוה]]''') dia tsy hoe nesorina ka tsy nosoratana intsony, fa voasoratra ihany nefa tsy tononina. == Ohatra fampitahana dikan-teny == {| class="wikitable" | |Mika 2.8 |Mpitsara 5.13 |- |Baiboly prôtestanta 1908 |<small>"Vao omaly no omaly no nitsanganan' ny oloko ho fahavalo; endahanareo hiala eo amin' ny lamba ny '''kapôti'''n' izay mandeha tsy manana ahiahy, Dia izay tsy tia ady."</small> |<small>"Tamin' izany dia nidina izay olo-malaza sisa mbamin' ny vahoaka, '''Jehovah''' nidina homba ahy koa '''hamely''' ny olo-mahery."</small> |- |Baiboly katôlika 1938 |<small>Omaly ny vahoakako no nitsangan-ko fahavalo: ny '''kapaoty''' endahanareo hiala eo ambonin' ny akanjo; ny mizotra tsy manan' ahiahy, ataonareo fahavalo.</small> |<small>Midìna amin' izay ny sisan' ny andriana amin' ny vahoaka! Midìna ho aty amiko, '''Iaveh''', '''eo amin'''<nowiki/>' ireo olo-mahery!</small> |- |Baiboly DIEM 2004 |<small>“Nitsangan-ko fahavalon’ ny vahoakako ianareo; ka ny lehilahy miverina avy any an’ ady sy mandalo tsy manana ahiahy no endahanareo ny '''akanjobeny'''.</small> |<small>Nirohotra nankany amin’ ny lehibeny ireo Israelita ary nivory teo amiko ny vahoakan’ ny '''TOMPO''' '''niaraka tamin’''' ireo lehilahy mahery fo.</small> |- |Baiboly Vavolombelon' i Jehovah 2008 |<small>Vao omalin’ omaly ny oloko no nitsangana ho tena fahavalo. Ny '''haingo mihaja''' dia endahanareo amin’ ny tratran’ akanjon’ ny mpandalo, izay tsy manana ahiahy toy ny olona avy tany an’ady.</small> |<small>Tamin’ izay ireo sisa tsy maty noo nidina tany amin’ ireo ol-manankaja. Nidina ho aty amiko ny vahoakan’ i '''Jehovah''' mba '''hiady amin'''’ ny olomahery.</small> |- |Baiboly katôlika 2011 |<small>Omaly ny vahoakako no nitsangan-ko fahavalo: ny '''akanjobeny''' endahanareo hiala eo ambonin’ ny akanjo; ny mizotra tsy manan’ ahiahy, ataonareo fahavalo.</small> |<small>I Israely dia nirohotra mankeny amin’ ny lehibeny; ny vahoakan’ ny '''Tompo''' dia mirohotra teo amiko '''miaraka amin’''' ireo lehilahy maherifo.</small> |- |Baiboly prôtestanta 2013 |<small>"Vao omaly no omaly no nitsanganan' ny oloko ho fahavalo; Sendahanareo hiala eo amin' ny lamba ny '''kapôti'''n' izay mandeha tsy manana ahiahy, Dia izay tsy tia ady."</small> |<small>"Tamin' izany dia nidina izay olo-malaza sisa mbamin' ny vahoaka, '''Jehovah''' nidina homba ahy koa '''hamely''' ny olo-mahery."</small> |} == Jereo koa == * [[Baiboly]] * [[Baiboly katolika|Baiboly katôlika]] * [[Baiboly amin' ny teny malagasy]] *[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy]] *[[Baiboly Dikanteny Iombonana Eto Madagasikara]] *[[Ny Soratra Masina - Fandikan-Tenin' ny Tontolo Vaovao]] (Vavolombelon' i Jehovah) == Rohy ivelany == * Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy: [http://baiboly.katolika.org/ http://baiboly.katolika.org] {{Wayback|url=http://baiboly.katolika.org/ |date=20180826051946 }} * Hafa koa (katôlika - prôtestanta - sns): http://tenymalagasy.org/bins/teny2/baiboly == Loharano sy fanamarihana == fa0fggph3egayynmizh3y00t84sue04 Mangifera indica 0 279308 1138974 1137992 2026-05-16T20:50:58Z Thelezifor 15140 Nanampy sary 1138974 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mango_tree_Kerala_in_full_bloom.jpg|vignette|458x458px|Manga]] Ny '''manga''' dia [[zavamaniry]], [[hazo]] fihinam-boa volena maro any amin' ny faritra manana [[toetanin-jana-pehin-tany]] mba hahazoana voany maro rantsana, misy voany be nofony. Ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'' ity zavamaniry ity. Ny anarany ara-tsiansa dia '''''Mangifera indica''' L.'' Hazo mety hahatratra haavo 25 hatramin' ny 40 m ny manga. Mety hahatratra 10 m hatramin' ny 20 m eo ho eo ny savaivo azony alofana. Mety hahatratra 300 taona ny manga ary mbola mety hamokatra foana izy amin' izany taonany izany. Mety hidina 6 m any amban' ny tany ny fakan' ny manga. Maitso ny lokon' ny raviny izay manana halava 15 hatramin' ny 35 sm, sy ambainy 6 hatramin' ny 16 sm. [[Sary:Alphonso mango.jpg|vignette|210x210px|Manga (voany)]] Hazo avy any amin' ny faritra atsinana any [[India]] sy avy any [[Birmania]] ny manga. Nampidirin' ny [[Arabo (vahoaka)|Arabo]] taty [[Afrika]] ary nampidirin' ny [[Pôrtogaly|Pôrtogey]] tao [[Brezila|Brezily]] ny manga tamin' ny taonjato faha-16. Volena betsaka any amin' ny firenena manana [[toetanin-jana-pehin-tany]] ny manga nanomboka tamin' ny taonjato faha-17, indrindra taty Afrika, tao [[La Réunion]], tao [[Maorisy]], tao [[Seisely]], tany [[Antilia]] ary tany Brezily. == Jereo koa == * [[Manga]] * [[Paiso]] * [[Paoma]] * [[Litisia]] * [[Akondro (maniry)|Akondro]] * [[Antrendry (zavamaniry)|Antrendry]] * [[Zavôka]]<br /> {{reflist}} [[Sokajy:Hazo fihinam-boa]] [[Sokajy:Voankazo]] fqx29quvbmohmcnzp4zqzqjetlofy8d 1138977 1138974 2026-05-16T20:53:53Z Thelezifor 15140 1138977 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mango_tree_Kerala_in_full_bloom.jpg|vignette|458x458px|Manga]] Ny '''manga''' dia [[zavamaniry]], [[hazo]] fihinam-boa volena maro any amin' ny faritra manana [[toetanin-jana-pehin-tany]] mba hahazoana voany maro rantsana, misy voany be nofony. Ao amin' ny fianakaviana ''[[Anacardiaceae]]'' ity zavamaniry ity. Ny anarany ara-tsiansa dia '''''Mangifera indica''' L.'' Hazo mety hahatratra haavo 25 hatramin' ny 40 m ny manga. Mety hahatratra 10 m hatramin' ny 20 m eo ho eo ny savaivo azony alofana. Mety hahatratra 300 taona ny manga ary mbola mety hamokatra foana izy amin' izany taonany izany. Mety hidina 6 m any amban' ny tany ny fakan' ny manga. Maitso ny lokon' ny raviny izay manana halava 15 hatramin' ny 35 sm, sy ambainy 6 hatramin' ny 16 sm. [[Sary:Alphonso mango.jpg|vignette|210x210px|Manga (voany)]] Hazo avy any amin' ny faritra atsinana any [[India]] sy avy any [[Birmania]] ny manga. Nampidirin' ny [[Arabo (vahoaka)|Arabo]] taty [[Afrika]] ary nampidirin' ny [[Pôrtogaly|Pôrtogey]] tao [[Brezila|Brezily]] ny manga tamin' ny taonjato faha-16. Volena betsaka any amin' ny firenena manana [[toetanin-jana-pehin-tany]] ny manga nanomboka tamin' ny taonjato faha-17, indrindra taty Afrika, tao [[La Réunion]], tao [[Maorisy]], tao [[Seisely]], tany [[Antilia]] ary tany Brezily. == Jereo koa == * [[Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara]] * [[Manga]] (voany) * [[Paiso]] * [[Paoma]] * [[Litisia]] * [[Akondro (maniry)|Akondro]] * [[Antrendry (zavamaniry)|Antrendry]] * [[Zavôka]]<br /> {{reflist}} [[Sokajy:Hazo fihinam-boa]] [[Sokajy:Voankazo]] 8byxgfzzohemh1erpm6prrxwg3mr9a9 Zavamananaina bitika 0 280229 1138954 1117389 2026-05-16T14:01:00Z Thelezifor 15140 Nanisy sary 1138954 wikitext text/x-wiki [[Sary:E coli at 10000x, original.jpg|vignette|366x366px|Fivangongoan' ny ''Escherichia coli'', sary nampitomboana in-10&nbsp;000.]] Ny '''zavamananaina bitika''', na '''mikraoba''', na '''mikrôba''' dia [[zavamananaina]] farany kely izay tsy hita raha tsy jerena amin' ny alalan' ny [[mikrôskôpy]], izay mety misy amin' ny endriny manana [[sela]] tokana na fivondronana sela. Betsaka amin' ireo zavamananaina ireo no tsy hita raha tsy jerena amin' ny alalan' ny mikrôskôpy, izany hoe [[biby]] sy [[holatra]] ary lomotra bitika sasany. [[sokajy:Biolojia]] r1slswji757vbpjx05agqtlhbwpkxfe 1138955 1138954 2026-05-16T14:03:06Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1138955 wikitext text/x-wiki [[Sary:E coli at 10000x, original.jpg|vignette|366x366px|Fivangongoan' ny ''Escherichia coli'', sary nampitomboana in-10&nbsp;000.]] Ny '''zavamananaina bitika''', na '''mikraoba''', na '''mikrôba''' dia [[zavamananaina]] farany kely izay tsy hita raha tsy jerena amin' ny alalan' ny [[mikrôskôpy]], izay mety misy amin' ny endriny manana [[sela]] tokana na fivondronana sela. Betsaka amin' ireo zavamananaina ireo no tsy hita raha tsy jerena amin' ny alalan' ny mikrôskôpy, izany hoe [[biby]] sy [[holatra]] ary [[ahidrano]] bitika sasany. == Jereo koa == * [[Bakteria]] * [[Virosy]] [[sokajy:Biolojia]] ryuwu6fzle4qro7zrsvvnau5i8zzmdw Shahnez Boushaki 0 282124 1139027 1138060 2026-05-17T08:42:05Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1139027 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Shahnez Boushaki |teraka=22 Oktobra 1985 |maty= |firenena= {{DZA}} |karazana= [[Fiteny berbera|Berbera]] |mpiaraka= |asa= * [[mpilalao basikety]] |taona niasàna= }} '''Shahnez Boushaki''' (22 Oktobra 1985) dia mpilalao basikety [[Alzeria]]na izay milalao ao amin'ny Mouloudia Club of Algiers (MCA), Groupement Sportif des Pétroliers (GS Pétroliers) ary ny ekipam-pirenena basketball vehivavy Alzeria.<ref>[https://www.fiba.basketball/fr/afrobasketwomen/2015/player/Shahnez-Boushaki Shahnez BOUSHAKI (ALG)'s profile — Afrobasket Women 2015 — FIBA.basketball]</ref><ref>[https://basketball.afrobasket.com/player/Shahnez-Boushaki/Algeria/GS-Petroliers-Alger/228958 Shahnez Boushaki Player Profile, GS Petroliers Alger, News, Stats — AfroBasket]</ref><ref>[https://play.fiba3x3.com/players/60a075a6-69cd-4eb8-8436-e3fc920b3ae2 Shahnez Boushaki]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.djazairess.com/fr/apsfr/424110 |title=Djazairess : Basketball/Coupe d’Algérie (Dames): le GS Pétroliers remporte le trophée face à l’OC Alger (73-55) |access-date=2022-06-28 |archive-date=2022-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217104229/https://www.djazairess.com/fr/apsfr/424110 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.djazairess.com/fr/lesoirdalgerie/179295 |title=Djazairess : Basket-Ball : Coupe D’Algerie Seniors Dames |access-date=2022-06-28 |archive-date=2022-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217091721/https://www.djazairess.com/fr/lesoirdalgerie/179295 |url-status=dead }}</ref> == Jereo koa == * [[Biôgrafia]] ===Rohy ivelany=== {{Commonscat|Shahnez Boushaki}} * [https://www.facebook.com/shahnez.boushaki Profile ao amin'ny Facebook] * [https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/p/rpp//q//pid/95216/_//players.html Profile ao amin'ny FIBA.] * [https://basketball.afrobasket.com/player/Shahnez-Boushaki/Algeria/GS-Petroliers-Alger/228958?Women=1 Profile ao amin'ny AfroBasket.] * [https://play.fiba3x3.com/players/60a075a6-69cd-4eb8-8436-e3fc920b3ae2 Profile ao amin'ny FIBA ​​3x3.] == Loharano == {{Reflist}} [[sokajy:Biôgrafia]] {{vangovango}} [[sokajy:mpilalao basikety alzeriana]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1985]] a5o17g283k4spjbznsga1iv3bxdjvus Mananasy 0 283025 1139023 1137077 2026-05-17T06:35:17Z Thelezifor 15140 Nandamina lahatsoratra 1139023 wikitext text/x-wiki [[Sary:AnanasComosusOnPlant.jpg|vignette|353x353px|Mananasy (''Ananas comosus'')]] Ny '''manananasy''' dia [[zavamaniry]] trôpikaly, nipoitra avy any amin' ny faritra afovoany amin' i [[Amerika]] trôpikaly sy any amin' ireo nosy [[Antilia]], ary ambolena hahazoana ilay voankazo mitambatambara misy nofony mamy. Atao hoe '''''Ananas comosus''''' ny anarany ara-tsiansa ary ao amin' ny fianakaviana ''Bromeliaceae'' no anasokajiana azy. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''fandra''', '''mananasy''', '''satra''', '''voafandrana'''. == Famariparitana == [[Sary:Pineapple_(organic).jpg|thumb|Mananasy|321x321px]]Mirefy iray metatra eo ho eo ny haavon' ny mananasy maniry. Ny raviny dia matevina, mafy, lava ary mandrakotra ka ahafahany manangona rano. Ny [[Vondrombony|vondromboniny]] dia ahitana vony zato ka hatramin' ny roanjato any ho any, izay samy mitombo aorian' ny fahalonahany ka lasa voa be nofony. Ireo voany rehetra ireo no mamorona ny nofon' ny mananasy. == Fiavian' ny anarana == Avy amin' ny teny indiana any [[Amerika Afovoany]] hoe ''nana'' ny anaran' ny mananasy. == Faritra aniriany sy fielezany == [[Sary:Puerto Rico - Pineapple field.jpg|vignette|ankavia|Tani-mananasy]] Tamin' ny taonjato faha-16 dia ny Pôrtogey sy ny Espaniôla no nampiditra azy io any amin' ny nosy sy firenena maro amin' ny tany mafana. Izany no niparitahan' ny mananasy any [[Azia Atsimo-Atsinanana]], any Pôlinezia, sns. Amin' izao fotoana izao ny mananasy dia ambolena any amin' ny faritra manana [[Toetanin-jana-pehin-tany|toetanin-jana-pehintany]] rehetra. I [[Hawaii]] no miantoka ny ankamaroan' ny famokarana mananasy am-bifotsy. Mpamokatra lehibe hafa koa i [[Sina]] sy i [[Brezila]] ary i [[Meksika]]. == Fampiasana == [[Sary:Pineapple (sliced).jpg|thumb|Mananasy voadidy|208x208px]]Azo atao fanafody koa ny mananasy, anisan' izany ny fampihenana fanaintainana, ny mamono [[mikrôba]] sady manampy amin' ny fandevonan-kanina (misy [[anzima]] afaka mandevona [[prôteinina]] - antsoina hoe brômelainina). == Jereo koa == * ''[[Ananas]]'' (antokon-javamaniry) * [[Voankazo]] * [[Manga]] * [[Voasary]] * [[Voasarimakirana]] * [[Mandarinina]] * [[Laoranjy]] * [[Akondro (voany)|Akondro]] * [[Paoma]] * [[Paiso]] * [[Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara]] asva6za489hutld4x37svo7g4c1xi4x 1139024 1139023 2026-05-17T08:03:13Z Thelezifor 15140 Famariparitana 1139024 wikitext text/x-wiki [[Sary:Ananas-foret-Bali.jpg|vignette|486x486px|Mananasy (''Ananas comosus'')]] Ny '''manananasy''' dia karazana [[zavamaniry]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Bromeliaceae]]''. Zavamaniry trôpikaly izy io, nipoitra avy any amin' ny faritra afovoany amin' i [[Amerika]] trôpikaly sy any amin' ny vondro-nosy [[Antilia]], ary ambolena hahazoana ilay voankazo mitambatambara misy nofony mamy. Atao hoe '''''Ananas comosus''''' ny anarany ara-tsiansa. Fantatra koa amin' ny anarana hoe '''''Bromelia ananas''''' izy. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''fandra''', '''mananasy''', '''satra''', '''voafandrana'''. Mirefy iray metatra eo ho eo ny haavon' ny mananasy maniry. Matevina sy mafy ary lava ny raviny ary mandrakotra ka ahafahany manangona rano. Ahitana vony zato ka hatramin' ny roanjato any ho any ny [[Vondrombony|vondromboniny]], izay samy mitombo ka lasa voa be nofony rehefa matoy. == Fiavian' ny anarana == Avy amin' ny teny indiana any [[Amerika Afovoany]] ([[Vondrom-piteny topy-goarany|fiteny topy-goarany]]) hoe ''naná naná'' ny anaran' ny mananasy. == Famariparitana == [[Sary:AnanasComosusOnPlant.jpg|vignette|228x228px|Mananasy (''Ananas comosus'')]]Karazan-javamaniry ahitra izay mahatratra haavo 1 hatramin' ny 1,50 m ny ''Ananas comosus'' izay ''s''y ao amin' ny antoko ''[[Ananas]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Bromeliaceae]].'' === Ravina === [[Sary:Poales - Ananas comosus - 2.jpg|ankavia|vignette|229x229px|Mananasy (''Ananas comosus'')]] Lava sy miendrika lela lefona 50 sm ka hatramin' ny 1,80 m amin' ny ankapobeny misy nifinifiny, ary indraindray malama ny ravin' ny mananasy. Matevina sy mafy ireo ravina ireo ary manaloka ka ahafahany manangona rano. === Vony === [[Sary:Ananas comosus-pineapple flowers (കൈതച്ചക്ക).jpg|vignette|Famelanan' ny mananasy]] Rehefa afaka 12 ka hatramin' ny 20 volana, ny tahon' ny ''Ananas comosus'' dia lasa [[vondrombony]] amin' ny endrika [[salohy]], manana halava mirefy hatramin' ny 15 sm miaraka amin' ny voniny telo felana miisa mihoatra ny 100, izay samy misy brakte (ravina niova anjara asa) iray avy. Misy vondron-dravina fohy eo ambonin' ny [[vondrombony]] manga tsy maharitra (miaina iray andro monja) sy tsy misy [[Tangozam-bony|tangozany]] eny amin' ny tendron' ny taho. Ireo voniny ireo dia miteraka voany maro miendrika [[kitsoloha]], izay mitombo tsirairay mandra-pahatongan' izy ireo hitambatra, ka hamorona ny mananasy araka ny endrika ahafantarana azy rehefa matoy. Raha maniry hoazy any an' ala ny mananasy dia ny [[voronkely]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Trochilidae]]'' (kôlibry) indrindra no miantoka ny [[famindrana vovobony]]. Misy [[ramanavy]] izay mitady [[Maminy (amin' ny zavamaniry)|maminy]] eo amin' ny mananasidia sasany sady miantoka ny famindrana vovobony amin' ny alina. Eo amin' ny fambolena, satria mampihena ny kalitaon' ny voa-mananasy ny fitomboan' ny vihim-boa, ny famindrana vovobony dia atao amin' ny tanana, ary ny vihim-boa dia tahirizina ho an' ny fampitomboana taranaka ihany. Any [[Hawaii]], izay nambolena sy nanaovana am-bifotsy ny mananasy nandritra ny taonjato faha-20, dia voarara ny fanafarana ireo karazana voronkaly ireo. === Voa === [[Sary:Pineapple_(organic).jpg|thumb|Mananasy|321x321px]][[Tamba-boa]], antsoina koa hoe [[vondromboa]], avy amin' ny [[vondrombony]] ny mananasy. Lava sy mety hahatratra halava 30 sm io vondromboa io. Miovaova loko arakaraka ny ovan-karazany ny hodiny izay ahitana soritsoritra enin-dafy toa kirana. Miovaova loko ihany koa ny nofony be ranony, nefa amin' ny ankapobeny fotsy na mavo. Ny ''Ananas comosus'' no hany karazana ao amin' ny antoko ''Ananas'' izay tsy afaka mamokatra voa amin' ny alalan' ny [[lahimbony]] sy [[vavimbony]] ao aminy fa tsy maintsy mila ovan-karazana hafa ho eo akaikiny. Tsy fahita firy àry ny [[Vihim-boa|vihim-boany]], ary ovan-karazana roa samy hafa no tsy maintsy miara-maniry mba ho afaka mamoa. Mamony sy mamoa indray mandeha fotsiny io zavamaniry io dia maty. Amin' ny alalan' ny [[Solofo|solofony]] na [[Sakelika|sakeliny]], izay vokariny betsaka eo am-potony, ny fitomboan' ny taranany. == Faritra aniriany sy fielezany == [[Sary:Puerto Rico - Pineapple field.jpg|vignette|ankavia|Tani-mananasy]] Zavamaniry trôpikaly ny mananasy, izay teratany any amin' ny faritra afovoany amin' i [[Amerika]] trôpikaly sy any amin' ny vondro-nosy [[Antilia]]. Tamin' ny taonjato faha-16 dia ny Pôrtogey sy ny Espaniôla no nampiditra azy io any amin' ny nosy sy firenena maro amin' ny tany mafana. Izany no niparitahan' ny mananasy any [[Azia Atsimo-Atsinanana]], any Pôlinezia, sns. Amin' izao fotoana izao ny mananasy dia ambolena any amin' ny faritra manana [[Toetanin-jana-pehin-tany|toetanin-jana-pehintany]] rehetra. I [[Hawaii]] no miantoka ny ankamaroan' ny famokarana mananasy am-bifotsy. Mpamokatra lehibe hafa koa i [[Sina]] sy i [[Brezila]] ary i [[Meksika]]. == Fampiasana == [[Sary:Pineapple (sliced).jpg|thumb|Mananasy voadidy|208x208px]] === Sakafo === === Taozavatra === === Fanafody sy fahasalamana === Azo atao fanafody koa ny mananasy, anisan' izany ny fampihenana fanaintainana, ny mamono [[mikrôba]] sady manampy amin' ny fandevonan-kanina (misy [[anzima]] afaka mandevona [[prôteinina]] - antsoina hoe brômelainina). == Jereo koa == * ''[[Ananas]]'' (antokon-javamaniry) * ''[[Bromelia]]'' * [[Voankazo]] * [[Manga]] * [[Voasary]] * [[Voasarimakirana]] * [[Mandarinina]] * [[Laoranjy]] * [[Akondro (voany)|Akondro]] * [[Paoma]] * [[Paiso]] * [[Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara]] fm8k6z031icadqcr5rfjwqdl4c0a8pe 1139025 1139024 2026-05-17T08:27:27Z Thelezifor 15140 Famariparitana 1139025 wikitext text/x-wiki [[Sary:Ananas-foret-Bali.jpg|vignette|486x486px|Mananasy (''Ananas comosus'')]] Ny '''manananasy''' dia karazana [[zavamaniry]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Bromeliaceae]]''. Zavamaniry trôpikaly izy io, nipoitra avy any amin' ny faritra afovoany amin' i [[Amerika]] trôpikaly sy any amin' ny vondro-nosy [[Antilia]], ary ambolena hahazoana ilay voankazo mitambatambara misy nofony mamy. Atao hoe '''''Ananas comosus''''' ny anarany ara-tsiansa. Fantatra koa amin' ny anarana hoe '''''Bromelia ananas''''' izy. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''fandra''', '''mananasy''', '''satra''', '''voafandrana'''. Mirefy iray metatra eo ho eo ny haavon' ny mananasy maniry. Matevina sy mafy ary lava ny raviny ary mandrakotra ka ahafahany manangona rano. Ahitana vony zato ka hatramin' ny roanjato any ho any ny [[Vondrombony|vondromboniny]], izay samy mitombo ka lasa voa be nofony rehefa matoy. == Fiavian' ny anarana == Avy amin' ny teny indiana any [[Amerika Afovoany]] ([[Vondrom-piteny topy-goarany|fiteny topy-goarany]]) hoe ''naná naná'' ny anaran' ny mananasy. == Famariparitana == [[Sary:AnanasComosusOnPlant.jpg|vignette|228x228px|Mananasy (''Ananas comosus'')]]Karazan-javamaniry ahitra izay mahatratra haavo 1 hatramin' ny 1,50 m ny ''Ananas comosus'' izay ''s''y ao amin' ny antoko ''[[Ananas]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Bromeliaceae]].'' === Ravina === [[Sary:Poales - Ananas comosus - 2.jpg|ankavia|vignette|229x229px|Mananasy (''Ananas comosus'')]] Lava sy miendrika lela lefona 50 sm ka hatramin' ny 1,80 m amin' ny ankapobeny misy nifinifiny, ary indraindray malama ny ravin' ny mananasy. Matevina sy mafy ireo ravina ireo ary manaloka ka ahafahany manangona rano. === Vony === [[Sary:Ananas comosus-pineapple flowers (കൈതച്ചക്ക).jpg|vignette|Famelanan' ny mananasy]] Rehefa afaka 12 ka hatramin' ny 20 volana, ny tahon' ny ''Ananas comosus'' dia lasa [[vondrombony]] amin' ny endrika [[salohy]], manana halava mirefy hatramin' ny 15 sm miaraka amin' ny voniny telo felana miisa mihoatra ny 100, izay samy misy brakte (ravina niova anjara asa) iray avy. Misy vondron-dravina fohy eo ambonin' ny [[vondrombony]] manga tsy maharitra (miaina iray andro monja) sy tsy misy [[Tangozam-bony|tangozany]] eny amin' ny tendron' ny taho. Ireo voniny ireo dia miteraka voany maro miendrika [[kitsoloha]], izay mitombo tsirairay mandra-pahatongan' izy ireo hitambatra, ka hamorona ny mananasy araka ny endrika ahafantarana azy rehefa matoy. === Voa === [[Sary:Pineapple_(organic).jpg|thumb|Mananasy|321x321px]][[Tamba-boa]], antsoina koa hoe [[vondromboa]], avy amin' ny [[vondrombony]] ny mananasy. Lava sy mety hahatratra halava 30 sm io vondromboa io. Miovaova loko arakaraka ny ovan-karazany ny hodiny izay ahitana soritsoritra enin-dafy toa kirana. Miovaova loko ihany koa ny nofony be ranony, nefa amin' ny ankapobeny fotsy na mavo. Ny ''Ananas comosus'' no hany karazana ao amin' ny antoko ''Ananas'' izay tsy afaka mamokatra voa amin' ny alalan' ny [[lahimbony]] sy [[vavimbony]] ao aminy fa tsy maintsy mila ovan-karazana hafa ho eo akaikiny. Tsy fahita firy àry ny [[Vihim-boa|vihim-boany]], ary ovan-karazana roa samy hafa no tsy maintsy miara-maniry mba ho afaka mamoa. Mamony sy mamoa indray mandeha fotsiny io zavamaniry io dia maty. Amin' ny alalan' ny [[Solofo|solofony]] na [[Sakelika|sakeliny]], izay vokariny betsaka eo am-potony, ny fitomboan' ny taranany. Raha maniry hoazy any an' ala ny mananasy dia ny [[voronkely]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Trochilidae]]'' (kôlibry) indrindra no miantoka ny [[famindrana vovobony]]. Misy [[ramanavy]] izay mitady [[Maminy (amin' ny zavamaniry)|maminy]] eo amin' ny mananasidia sasany sady miantoka ny famindrana vovobony amin' ny alina. Eo amin' ny fambolena, satria mampihena ny kalitaon' ny voa-mananasy ny fitomboan' ny vihim-boa, ny famindrana vovobony dia atao amin' ny tanana, ary ny vihim-boa dia tahirizina ho an' ny fampitomboana taranaka ihany. Any [[Hawaii]], izay nambolena sy nanaovana am-bifotsy ny mananasy nandritra ny taonjato faha-20, dia voarara ny fanafarana ireo karazana voronkaly ireo. == Ovan-karazana == Ny mananasy dia misy ovan-karazana dimy, izay noheverina ho karazana misaraka taloha<ref><small>Bartholomew DP, Paull RE, Rohrbach KG (2002). ''The Pineapple: Botany, Production, and Uses''. CABI. p. 23. <nowiki>ISBN 9780851999791</nowiki>.</small></ref>. * ''Ananas comosus'' var. ''bracteatus'' <small>(L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> -- [[Brezila]], [[Bôlivia]], [[Arzantina]], [[Paragoay]], [[Ekoadôra]]; * ''Ananas comosus'' var. ''comosus'' <small>(Linnaeus) Merrill</small> -- Brezila sy Paragoay; nampidirina tany amin' ny faritra sasany any [[Azia]], aty [[Afrika]], any [[Aostralia]], any [[Meksika]], any [[Amerika Afovoany]], any [[Karaîba|Karaiba]], any amin' ny faritra avaratra amin' i [[Amerika Atsimo]], ary any amin' ny [[nosin' i Pasifika]] maro; * ''Ananas comosus'' var. ''erectifolius'' <small>(L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> -- [[Però]], Ekoadôra, [[Kôlômbia]], [[Venezoela]], faritra avaratra amin' i Brezila, [[Goiana Frantsay]]; * ''Ananas comosus'' var. ''microstachys'' <small>(Mez) L.B.Sm.</small> -- any [[Kôsta Rika]] hatrany Paragoay; * ''Ananas comosus'' var. ''parguazensis'' <small>(Camargo & L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> -- Kôlômbia, Venezoela, Brezila avaratra, [[Goiana|Goiiana]], [[Goiana Frantsay]]. == Faritra aniriany sy fielezany == [[Sary:Puerto Rico - Pineapple field.jpg|vignette|ankavia|Tani-mananasy]] Zavamaniry trôpikaly ny mananasy, izay teratany any amin' ny faritra afovoany amin' i [[Amerika]] trôpikaly sy any amin' ny vondro-nosy [[Antilia]]. Tamin' ny taonjato faha-16 dia ny Pôrtogey sy ny Espaniôla no nampiditra azy io any amin' ny nosy sy firenena maro amin' ny tany mafana. Izany no niparitahan' ny mananasy any [[Azia Atsimo-Atsinanana]], any Pôlinezia, sns. Amin' izao fotoana izao ny mananasy dia ambolena any amin' ny faritra manana [[Toetanin-jana-pehin-tany|toetanin-jana-pehintany]] rehetra. I [[Hawaii]] no miantoka ny ankamaroan' ny famokarana mananasy am-bifotsy. Mpamokatra lehibe hafa koa i [[Sina]] sy i [[Brezila]] ary i [[Meksika]]. == Fampiasana == [[Sary:Pineapple (sliced).jpg|thumb|Mananasy voadidy|208x208px]] === Sakafo === === Taozavatra === === Fanafody sy fahasalamana === Azo atao fanafody koa ny mananasy, anisan' izany ny fampihenana fanaintainana, ny mamono [[mikrôba]] sady manampy amin' ny fandevonan-kanina (misy [[anzima]] afaka mandevona [[prôteinina]] - antsoina hoe brômelainina). == Jereo koa == * ''[[Ananas]]'' (antokon-javamaniry) * ''[[Bromelia]]'' * [[Voankazo]] * [[Manga]] * [[Voasary]] * [[Voasarimakirana]] * [[Mandarinina]] * [[Laoranjy]] * [[Akondro (voany)|Akondro]] * [[Paoma]] * [[Paiso]] * [[Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara]] == Loharano == lbv2fwdrf99mwjbugf6kv2eonb00gv8 1139026 1139025 2026-05-17T08:39:39Z Thelezifor 15140 Fampiasana 1139026 wikitext text/x-wiki [[Sary:Ananas-foret-Bali.jpg|vignette|486x486px|Mananasy (''Ananas comosus'')]] Ny '''manananasy''' dia karazana [[zavamaniry]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Bromeliaceae]]''. Zavamaniry trôpikaly izy io, nipoitra avy any amin' ny faritra afovoany amin' i [[Amerika]] trôpikaly sy any amin' ny vondro-nosy [[Antilia]], ary ambolena hahazoana ilay voankazo mitambatambara misy nofony mamy. Atao hoe '''''Ananas comosus''''' ny anarany ara-tsiansa. Fantatra koa amin' ny anarana hoe '''''Bromelia ananas''''' izy. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''fandra''', '''mananasy''', '''satra''', '''voafandrana'''. Mirefy iray metatra eo ho eo ny haavon' ny mananasy maniry. Matevina sy mafy ary lava ny raviny ary mandrakotra ka ahafahany manangona rano. Ahitana vony zato ka hatramin' ny roanjato any ho any ny [[Vondrombony|vondromboniny]], izay samy mitombo ka lasa voa be nofony rehefa matoy. == Fiavian' ny anarana == Avy amin' ny teny indiana any [[Amerika Afovoany]] ([[Vondrom-piteny topy-goarany|fiteny topy-goarany]]) hoe ''naná naná'' ny anaran' ny mananasy. == Famariparitana == [[Sary:AnanasComosusOnPlant.jpg|vignette|228x228px|Mananasy (''Ananas comosus'')]]Karazan-javamaniry ahitra izay mahatratra haavo 1 hatramin' ny 1,50 m ny ''Ananas comosus'' izay ''s''y ao amin' ny antoko ''[[Ananas]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Bromeliaceae]].'' === Ravina === [[Sary:Poales - Ananas comosus - 2.jpg|ankavia|vignette|229x229px|Mananasy (''Ananas comosus'')]] Lava sy miendrika lela lefona 50 sm ka hatramin' ny 1,80 m amin' ny ankapobeny misy nifinifiny, ary indraindray malama ny ravin' ny mananasy. Matevina sy mafy ireo ravina ireo ary manaloka ka ahafahany manangona rano. === Vony === [[Sary:Ananas comosus-pineapple flowers (കൈതച്ചക്ക).jpg|vignette|Famelanan' ny mananasy]] Rehefa afaka 12 ka hatramin' ny 20 volana, ny tahon' ny ''Ananas comosus'' dia lasa [[vondrombony]] amin' ny endrika [[salohy]], manana halava mirefy hatramin' ny 15 sm miaraka amin' ny voniny telo felana miisa mihoatra ny 100, izay samy misy brakte (ravina niova anjara asa) iray avy. Misy vondron-dravina fohy eo ambonin' ny [[vondrombony]] manga tsy maharitra (miaina iray andro monja) sy tsy misy [[Tangozam-bony|tangozany]] eny amin' ny tendron' ny taho. Ireo voniny ireo dia miteraka voany maro miendrika [[kitsoloha]], izay mitombo tsirairay mandra-pahatongan' izy ireo hitambatra, ka hamorona ny mananasy araka ny endrika ahafantarana azy rehefa matoy. === Voa === [[Sary:Pineapple_(organic).jpg|thumb|Mananasy|321x321px]][[Tamba-boa]], antsoina koa hoe [[vondromboa]], avy amin' ny [[vondrombony]] ny mananasy. Lava sy mety hahatratra halava 30 sm io vondromboa io. Miovaova loko arakaraka ny ovan-karazany ny hodiny izay ahitana soritsoritra enin-dafy toa kirana. Miovaova loko ihany koa ny nofony be ranony, nefa amin' ny ankapobeny fotsy na mavo. Ny ''Ananas comosus'' no hany karazana ao amin' ny antoko ''Ananas'' izay tsy afaka mamokatra voa amin' ny alalan' ny [[lahimbony]] sy [[vavimbony]] ao aminy fa tsy maintsy mila ovan-karazana hafa ho eo akaikiny. Tsy fahita firy àry ny [[Vihim-boa|vihim-boany]], ary ovan-karazana roa samy hafa no tsy maintsy miara-maniry mba ho afaka mamoa. Mamony sy mamoa indray mandeha fotsiny io zavamaniry io dia maty. Amin' ny alalan' ny [[Solofo|solofony]] na [[Sakelika|sakeliny]], izay vokariny betsaka eo am-potony, ny fitomboan' ny taranany. Raha maniry hoazy any an' ala ny mananasy dia ny [[voronkely]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Trochilidae]]'' (kôlibry) indrindra no miantoka ny [[famindrana vovobony]]. Misy [[ramanavy]] izay mitady [[Maminy (amin' ny zavamaniry)|maminy]] eo amin' ny mananasidia sasany sady miantoka ny famindrana vovobony amin' ny alina. Eo amin' ny fambolena, satria mampihena ny kalitaon' ny voa-mananasy ny fitomboan' ny vihim-boa, ny famindrana vovobony dia atao amin' ny tanana, ary ny vihim-boa dia tahirizina ho an' ny fampitomboana taranaka ihany. Any [[Hawaii]], izay nambolena sy nanaovana am-bifotsy ny mananasy nandritra ny taonjato faha-20, dia voarara ny fanafarana ireo karazana voronkaly ireo. == Ovan-karazana == Ny mananasy dia misy ovan-karazana dimy, izay noheverina ho karazana misaraka taloha<ref><small>Bartholomew DP, Paull RE, Rohrbach KG (2002). ''The Pineapple: Botany, Production, and Uses''. CABI. p. 23. <nowiki>ISBN 9780851999791</nowiki>.</small></ref>. * ''Ananas comosus'' var. ''bracteatus'' <small>(L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> -- [[Brezila]], [[Bôlivia]], [[Arzantina]], [[Paragoay]], [[Ekoadôra]]; * ''Ananas comosus'' var. ''comosus'' <small>(Linnaeus) Merrill</small> -- Brezila sy Paragoay; nampidirina tany amin' ny faritra sasany any [[Azia]], aty [[Afrika]], any [[Aostralia]], any [[Meksika]], any [[Amerika Afovoany]], any [[Karaîba|Karaiba]], any amin' ny faritra avaratra amin' i [[Amerika Atsimo]], ary any amin' ny [[nosin' i Pasifika]] maro; * ''Ananas comosus'' var. ''erectifolius'' <small>(L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> -- [[Però]], Ekoadôra, [[Kôlômbia]], [[Venezoela]], faritra avaratra amin' i Brezila, [[Goiana Frantsay]]; * ''Ananas comosus'' var. ''microstachys'' <small>(Mez) L.B.Sm.</small> -- any [[Kôsta Rika]] hatrany Paragoay; * ''Ananas comosus'' var. ''parguazensis'' <small>(Camargo & L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> -- Kôlômbia, Venezoela, Brezila avaratra, [[Goiana|Goiiana]], [[Goiana Frantsay]]. == Faritra aniriany sy fielezany == [[Sary:Puerto Rico - Pineapple field.jpg|vignette|ankavia|Tani-mananasy]] Zavamaniry trôpikaly ny mananasy, izay teratany any amin' ny faritra afovoany amin' i [[Amerika]] trôpikaly sy any amin' ny vondro-nosy [[Antilia]]. Tamin' ny taonjato faha-16 dia ny Pôrtogey sy ny Espaniôla no nampiditra azy io any amin' ny nosy sy firenena maro amin' ny tany mafana. Izany no niparitahan' ny mananasy any [[Azia Atsimo-Atsinanana]], any Pôlinezia, sns. Amin' izao fotoana izao ny mananasy dia ambolena any amin' ny faritra manana [[Toetanin-jana-pehin-tany|toetanin-jana-pehintany]] rehetra. I [[Hawaii]] no miantoka ny ankamaroan' ny famokarana mananasy am-bifotsy. Mpamokatra lehibe hafa koa i [[Sina]] sy i [[Brezila]] ary i [[Meksika]]. == Fampiasana == [[Sary:Pineapple (sliced).jpg|thumb|Mananasy voadidy|208x208px]] === Sakafo === === Taozavatra === Ny ravin' ny mananasy dia ampiasaina hahazoana ilay [[tsiraka]] atao hoe ''piña'', indrindra hanamboarana ny fitafiana [[Filipina|filipinina]] nentim-paharazana atao hoe ''barong''. Ho fanampin' io tsiraka fanenomana io, ny ravin' ny mananasy koa dia mamokatra iray amin' ny "hoditra zavamaniry" voalohany, izay antsoina hoe ''Piñatex'', novokarin' ny orinasa Ananas Anam. === Fahasalamana === Azo atao fanafody koa ny mananasy, anisan' izany ny fampihenana fanaintainana. Mamono [[mikrôba]] sady manampy amin' ny [[fandevonan-kanina]] (misy [[anzima]] afaka mandevona [[prôteinina]] - antsoina hoe brômelainina) koa ny mananasy. == Jereo koa == * ''[[Ananas]]'' (antokon-javamaniry) * ''[[Bromelia]]'' * [[Voankazo]] * [[Manga]] * [[Voasary]] * [[Voasarimakirana]] * [[Mandarinina]] * [[Laoranjy]] * [[Akondro (voany)|Akondro]] * [[Paoma]] * [[Paiso]] * [[Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara]] == Loharano == 8tetkhqt2d66ra7vtn1byeeri6v5sot Christian Ntsay 0 283841 1138973 1138917 2026-05-16T20:50:53Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138973 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona |anarana=Christian Louis Ntsay |teraka=27 martsa 1961 |toerana=[[Atsiranana]]( Diègo-suarez) |firenena={{Madagasikara}} |asa=Praiministra|asa hafa=Mpanao pôlitika Mpahay toe-karena|image=https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D1%82%D1%81%D0%B0%D0%B9_(22-12-2020).jpg}} I '''Christian Louis Ntsay''' dia mpanao pôlitika malagasy izay [[Praiminisitran'i Madagasikara|praiminisitr]]' i [[Madagasikara]] nanomboka tamin' ny taona 2018. Teraka tamin' ny 27 Marsa 1961 izy tao [[Diego-Suarez]].<ref>{{Cite web |title=Membres du Gouvernement |url=https://www.primature.gov.mg/index.php/membres-du-gouvernement-2/ |access-date=2025-03-22 |archive-date=2025-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401135257/https://www.primature.gov.mg/index.php/membres-du-gouvernement-2/ |url-status=dead }}</ref> Notendren' ny filoha [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]] izy taorian' ny fialan' i [[Mahafaly Solonandrasana Olivier|Olivier Mahafaly Solonandrasana]] noho ny fihetsiketsehana niely manerana ny firenena nataon' ny mpanohitra. Mbla voatendry ho praiminisitra indray izy tamin' ny naha filoham-pirenena an' i [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]]. Niasa tao amin' ny [[Firenena Mikambana]] izy talohan' ny hiantsoana azy ho praiminisitra. Nanomboka ny volana septambra 2025, ny governemantan'i Christian Ntsay dia niatrika fihetsiketsehana goavana vokatry ny tsy fahampian-drano sy herinaratra maharitra. Naneho ny valinteniny izy ka nilaza fa toehiriny mafy izany fihetsiketsehana manoloana ny tranga tamin'izany. Ny mpitandro-filaminana eo ambany didiny tamin'izay dia nampiasa ireo heri-pamoretana toy ny : fisamborana tsy ara-dalàna, nampiasa entona mandatsa-dranomaso tsy voafetra ary ny fanaovana herisetra ara-batana amin'ireo mpanao fihetsiketsehana, anisan'izany ireo mpanao gazety izay nanatrika ny zava-misy tény. Ireo hetsika ireo, izay heverin'ny fiombonan'ny [[Firenena Mikambana]] ho tsy mifanaraka amin'ny antony, dia nitarika fahavoazana betsaka sy nampiteraka fihorohoroana tao an-drenivohitra sy tany amin'ny tanàna lehibe hafa maro.<ref>https://2424.mg/news/executif-andry-rajoelina-dissout-le-gouvernement/</ref> Ny filoham-pirenena Malagasy [[Rajoelina Andry|Andry Nirina Rajoelina]] dia nampitsahatra an'i Christian Ntsay amin'ny asany nanoloana ny fitomboan'ny krizy sy ny tsy fahafahana nifehy ny fahatezeran'ny vahoaka tami'izay fotoana izay.<ref>https://2424.mg/news/executif-andry-rajoelina-dissout-le-gouvernement/</ref> . ==Amin'ny maha mahamatianina azy== Teo anelanelan'ny taona 1998 sy 2007, dia an'isan' ireo mpanolotsaina nasionaly sy iraisam-pirenena ho amin'ny Fampandrosoana ny Firenena Mikambana izy. Teo ihany koa ny anjara toerany sy ny asany tao amin'ny ny Banky Iraisam-pirenena, ny fitantànana ny Tahirim-bolan'ny Firenena Mikambana amin'ny fampandrosoana ny mponina, ny Vondrona Eoropeana, ary ny Ivotoerana Iraisam-pirenena momba ny Varotra amin'ny ireo sehatra maro isan-karazany toy ny fikarohana sy fanadihadiana ara-tsiantsa, fanomanana tetikasa amin'ny sehatrin'ny fampanànana asa, orinasa, fanomanana ny CCA-UNDAF, eo ihany koa ny varotra iraisam-pirenena ho an'ny Komision'ny ranomasim-be Indiana sy ny Vondrona iraisam-pireena momba ny fampandrosoana ao Afrika Atsimo, tanora, sakafo. Tamin'ny taona 1997 sy 2007 izy dia filoha mpanatanteraka ny Entreprendre any Madagasikara.<ref>{{Lien web|langue=français|titre=CV Premier Ministre, Chef du Gouvernement, Christian Ntsay|url=http://www.gasypatriote.com/politique/item/16173-cv-premier-ministre,-chef-du-gouvernement,-christian-ntsay.html|site=gasypatriote.com|date=|consulté le=}} {{Wayback|url=http://www.gasypatriote.com/politique/item/16173-cv-premier-ministre,-chef-du-gouvernement,-christian-ntsay.html |date=20180612143248 }}.</ref> Tamin'ny taona 1986 ka hatramin'ny 1992, izy dia talen'ny fitantanana sy ny vola, tale jeneraly lefitra.<ref>{{Lien web|langue=français|titre=CV Premier Ministre, Chef du Gouvernement, Christian Ntsay|url=http://www.gasypatriote.com/politique/item/16173-cv-premier-ministre,-chef-du-gouvernement,-christian-ntsay.html|site=gasypatriote.com|date=|consulté le=}} {{Wayback|url=http://www.gasypatriote.com/politique/item/16173-cv-premier-ministre,-chef-du-gouvernement,-christian-ntsay.html |date=20180612143248 }}.</ref> Manambady izy ary manan-janaka 2.<ref>{{Cite web |title=Membres du Gouernement |url=https://www.primature.gov.mg/index.php/membres-du-gouvernement-2/ |access-date=2025-03-22 |archive-date=2025-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401135257/https://www.primature.gov.mg/index.php/membres-du-gouvernement-2/ |url-status=dead }}</ref> == Loharano == {{reflist}} [[Sokajy:Praiminisitra malagasy]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1961]] j1sxzvbveobmtxejs8j6kjj0axw6uoc Cotonnière d'Antsirabe COTONA SA 0 287955 1138980 1079695 2026-05-16T21:12:42Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138980 wikitext text/x-wiki Ny '''Cotonnière d'Antsirabe''' na '''COTONA''' dia orinasa sy mpanamboatra lamba eto [[Madagasikara]], any [[Antsirabe]]. I Salim Ismail no telen' io orinasa io. Fondation: 1952<ref>{{Cite web |url=https://www.groupesocota.com/about.html |title=Socota |access-date=2024-07-10 |archive-date=2024-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240710093449/https://www.groupesocota.com/about.html |url-status=dead }}</ref> Adresse : PK 169, Route d'Ambositra BP 45 110 Antsirabe I Tél. : +261 20 44 484 22 Site web : www.groupesocota.com<ref>[http://www.gem-madagascar.com/membre/groupe-socota gem.madagascar.com]</ref> == Tsiahy == {{ref}} [[sokajy:Orinasa malagasy]] [[sokajy:Mpanamboatra lamba]] [[Sokajy:Toekarena any Antsirabe]] 84r21pkptyojmjtas021k6303bcv1l0 Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea 0 289929 1139040 1115797 2026-05-17T11:52:29Z Adansonia rayanne2 35884 /* */ Nanitsy tsipelina 1139040 wikitext text/x-wiki [[Sary:Baobab Kirindy Forest Madagascar - panoramio.jpg|vignette|[[Zaha|Reniala]] ao amin' ny alan' i Kirindy|383x383px]] Ny '''Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea''' dia [[Valan-javaboarim-pirenena|valan-javaboarim-pirenen]]' i [[Madagasikara]], tafiditra ao amin' ny [[Distrikan' i Morondava]] ary 90 km atsimon' ny tanànan' [[Morondava]], eo anelanelan' ny renirano [[Maharivo]] sy Lampaolo, eo amoron' ny [[Lakandranon' i Môzambika]]. Ny Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea, izay mirefy 72&nbsp;200 ha, dia ivon-toeran' ny endemisma sy ny fahasamihafan' ny zavamananaina eo an-toerana, mifandray amin' ny fisian' ny biôtôpy any amin' ny tapany atsimo andrefan' i Madagasikara. Manana zavatra mahasarika maro izy, noho ny fanambarany rafitra tontolo iainana maro, izay samy miavaka avokoa, ary samy manana ny karazam-biby sy karazan-javamaniry betsaka avy. Tamin' ny 18 Desambra 1997 no namoronana ilay valan-javaboary tamin' ny alalan' ny didim-panjakana laharana 97-1453 ary nankinina tamin' ny Association nationale pour la gestion des aires protégées (na ANGAP) ny fitantanana azy tamin' ny Nôvambra 2000. == Jereo koa == '''Valan-javaboary''' * [[Valan-javaboarim-pirenena Andasibe-Mantadia]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andringitra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Isalo]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Mananara-Avaratra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Marojejy]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Masoala]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Midongy Atsimo]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Namoroka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Tsimanampetsotsa]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia]] pgyey3221h2bd3eqvadvi4r0dfp40cv Valan-dra 0 289960 1138947 1091717 2026-05-16T13:10:06Z Thelezifor 15140 Nandamina lahatsoratra 1138947 wikitext text/x-wiki [[Sary:Tractus intestinalis intestinum crassum.svg|vignette|376x376px|Ny tsinaibe (nolokoana eto amin' ny sary)]] Ny '''valan-dra''' na '''disenteria''' dia [[areti-mihanaka]] mahery vaika mahavoa ny [[tsinaibe]] ao amin' ny olombelona sy ny biby, izay miseho amin' ny alalan' ny [[piriritra]] mahery vaika misy [[ra]] sy [[tsiloly]]. Ity aretina ity dia miavaka amin' ny piriritra mahazatra noho ny sotritr' aretina: ny [[tazo]] sy ny fanaintainan' ny kibo, ny [[zihinofo]] mampanaintaina mahazo ny [[tsinay]] ary ny fahatsapana tsy fahampian' ny famoahana diky. Mety hahitana tsy fahampian-drano betsaka amin' ny vatana raha mitranga ny fahasarotana. Matetika ny [[bakteria]] ao amin' ny vondron-karazana ''[[Shigella]]'' mahatonga ny disanteria, ka raha izany no mitranga dia atao hoe [[sizelôzy]] ilay aretina. Mety ho avy amin' ny [[amiba]] ''Entamoeba histolytica'' koa, ka antsoina hoe [[amibiazy]] ilay aretina. Ny antony hafa dia mety ho zavatra simika sasany, bakteria hafa, [[Protozoa|prôtôzôa]] hafa, na [[kankana]] katsentsitra. Mety hiely amin' ny olona maro io aretina io. Ny [[sakafo]] sy ny [[rano]] voaloton' ny diky noho ny faharatsian' ny fidiovana no zavatra mety miteraka azy. Ny famaivain' ny [[tsinay]], indrindra fa ny [[tsinaibe]], no fisehony matetika. Raha tsy misy fitsaboana haingana, anisan' izany ny famerenan-drano sy ny [[antibiôtika]], dia mety hiteraka fahasarotana lehibe izany na hatramin' ny fahafatesana aza. qzus8cpl8rlx16pjxslk9u2diss8cz7 1138948 1138947 2026-05-16T13:10:24Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Disanteria]] ho [[Valan-dra]] i Thelezifor 1138947 wikitext text/x-wiki [[Sary:Tractus intestinalis intestinum crassum.svg|vignette|376x376px|Ny tsinaibe (nolokoana eto amin' ny sary)]] Ny '''valan-dra''' na '''disenteria''' dia [[areti-mihanaka]] mahery vaika mahavoa ny [[tsinaibe]] ao amin' ny olombelona sy ny biby, izay miseho amin' ny alalan' ny [[piriritra]] mahery vaika misy [[ra]] sy [[tsiloly]]. Ity aretina ity dia miavaka amin' ny piriritra mahazatra noho ny sotritr' aretina: ny [[tazo]] sy ny fanaintainan' ny kibo, ny [[zihinofo]] mampanaintaina mahazo ny [[tsinay]] ary ny fahatsapana tsy fahampian' ny famoahana diky. Mety hahitana tsy fahampian-drano betsaka amin' ny vatana raha mitranga ny fahasarotana. Matetika ny [[bakteria]] ao amin' ny vondron-karazana ''[[Shigella]]'' mahatonga ny disanteria, ka raha izany no mitranga dia atao hoe [[sizelôzy]] ilay aretina. Mety ho avy amin' ny [[amiba]] ''Entamoeba histolytica'' koa, ka antsoina hoe [[amibiazy]] ilay aretina. Ny antony hafa dia mety ho zavatra simika sasany, bakteria hafa, [[Protozoa|prôtôzôa]] hafa, na [[kankana]] katsentsitra. Mety hiely amin' ny olona maro io aretina io. Ny [[sakafo]] sy ny [[rano]] voaloton' ny diky noho ny faharatsian' ny fidiovana no zavatra mety miteraka azy. Ny famaivain' ny [[tsinay]], indrindra fa ny [[tsinaibe]], no fisehony matetika. Raha tsy misy fitsaboana haingana, anisan' izany ny famerenan-drano sy ny [[antibiôtika]], dia mety hiteraka fahasarotana lehibe izany na hatramin' ny fahafatesana aza. qzus8cpl8rlx16pjxslk9u2diss8cz7 Vony 0 290230 1139039 1093012 2026-05-17T11:13:32Z Thelezifor 15140 Taovam-pananahan' ny zavamaniry 1139039 wikitext text/x-wiki [[Sary:Lillium Stamens.jpg|vignette|Faritra fananahana amin' ny ''Lilium longiflorum''. 1. [[:en:Stigma_(botany)|fandray vovobony]], 2. [[:fr:Style_(botanique)|tahom-bavimbony]], 3. [[:en:Stamen|lahimbony]], 4. [[:fr:Filet_(botanique)|tahon-dahimbony]], 5. [[:en:Petal|felam-bony]]|290x290px]]Ny '''vony''', ao amin' ny [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] (''[[Angiospermae]]''), dia ny taovam-pananahan' ny zavamaniry sy ny fonosana rehetra manodidina izany. Aorian' ny fipetahan' ny [[vovobony]] avy amin' ny [[lahimbony]] mankamin' ny [[vavimbony]] dia lonaka ilay vony ary mivoatra ho [[voankazo]] misy [[Vihin-javamaniry|vihy]] (na tsy misy vihy indraindray). Mety ho irery ny vony, nefa matetika izy ireo dia mitambatra ho [[vondrombony]]. Fitambarana taova ny vony - [[ravimbony]] izay manarona sy miaro ny vony mivoatra. Mahasarika ny biby mpamindra vovobony ny [[felambony]] sy ny taovam-pananahana mamokatra [[gametôfita]], izay mamokatra [[gameta]] ao amin' ny [[Angiospermae|zavamaniry mamelana]]. Voahidy ao anatin' ny [[vihim-bovobony]] vokarin' ny [[totsim-bovoka]] ny gametôfita lahy, izay mamokatra [[tsirinaina lahy]]. Ao anatin' ny [[:en:Ovule|tsirivavy]] novokarina tao amin' ny [[:en:Ovary_(botany)|fihary atodinaina]] ny gametôfita vavy. [[Sary:Bees Collecting Pollen cropped.jpg|vignette|Ny vovobony miraikitra amin' io [[Renitantely|tantely]] io dia hifindra any amin' ny voninkazo manaraka.]] Miankina amin' ny biby mpamindra vovobony toy ny [[Renitantely|tantely]] sy ny [[samoina]] ary ny [[Lolo (bibikely)|lolo]] ny ankamaroan' ny zavamaniry mamelana, amin' ny famindrana ny vovobony eo amin' ny vony samihafa, ary nivoatra mba hisarika ireo mpamindra vovobony ireo amin' ny alalan' ny paikady isan-karazany, anisan' izany ny loko marevaka, ny felany mibaribary, ny fofona mahafinaritra ary ny famokarana [[Maminy (amin' ny zavamaniry)|mamimbony]] izay loharanon-tsakafo ho an' ny mpamindra vovobony. Amin' izany fomba izany dia maro ny zavamaniry mamelana no nivoatra niatraka amin' ny mpamindra vovobony ka lasa nifampiankina eo amin' ny asa ifanomezan' izy samy izy— fitaovana fananahana izany ho an' ny zavamaniry fa loharanon-tsakafo kosa ho an' ny mpamindra vovobony. Mipetaka eo amin' ny [[:en:Stigma_(botany)|fandray vovobony]] ny vovobony avy amin' ny totsim-bovoka iray mba hahatonga ny fandonahana. Misy ny fandonahan-tena ao amin' ny vony izay mihamatoy miaraka ny [[:fr:Étamine|lahimbony]] sy ny [[:fr:Carpelle|singam-bavimbony]], ary apetraka mba hahafahan' ny vovobony hipetraka eo amin' ny fandray vovobony. Izany dia tsy mitaky ezaka avy amin' ny zavamaniry mba hamokatra mamimbony sy vovobony ho sakafon' ny mpamindra vovobony. Mamokatra diaspôra tsy misy [[:fr:Fécondation|fitsaihana]] (partenôkarpia) ny vony sasany. Aorian' ny fitsaihana dia mivoatra ho [[Voa (bôtanika)|voa]] misy [[Vihim-boa|vihy]] ny fihary atodinaina amin' ny vony. Nanintona ny sain’ ny [[olombelona]] hatry ny ela ny voninkazo noho ny hatsarany sy ny hanitra mahafinaritra ananany, ka nampiasaina sy nambolena ho haingo (fehi-boninkazo), haingon-trano anatiny (voninkazo notapahana, fehezam-boninkazo, sns) sy haingon-trano ivelany ([[zaridaina]], [[soriboly]], sns.). Ampiasaina amin' ny fanamboarana [[ranomanitra]] noho ny fofony, sy amin' ny fandokoana noho ny [[fandoko]] ao aminy ny vony. Ampiasaina amin' ny fanomanana zava-pisotro sy laoka ny voniny azo hanina. Loharano ahazoana [[fanafody]] koa ny vony. Matetika ny vony dia nanome aingam-panahy ny mpanakanto, ny mpanao hosodoko, ny pôety, ny mpanao sary sokitra ary ny mpanaingo trano. Nanana toerana sy dikany miovaova ny vony ao amin' ny [[kolontsaina]] sy ny [[zavakanto]] arakaraka ny [[sivilizasiôna]]; nolavina na natao tsinontsinona ny vony tamin' ny fotoana sasany, toy ny tamin' ny taonjato kristiana voalohandohany, nefa tena sarobidy tamin' ny fotoana hafa. Manana ny lanjany amin' ny [[fivavahana]] sy ny fombafomba, na amin' ny fananany hevitra an' ohatra ny vonin-javamaniry. == Jereo koa == * [[Voninkazo]] * [[Zavamaniry]] * [[Lisitry ny taovan-javamaniry]] gv0wfha3pubxpnyx7h4usj3yfdfyigc Angiospermae 0 290240 1139036 1127694 2026-05-17T10:32:22Z Thelezifor 15140 Nandamina lahatsoratra 1139036 wikitext text/x-wiki {{Boaty ny taksônômia | image = Nymphaea alba flower-and-leaves-DSC 3326w.jpg | image_caption = Voahirana fotsy (''Nymphaea alba'') | regnum = [[Plantae]] | unranked_subregnum = [[Tracheophyta]] | unranked_divisio = [[Spermatophyta]] | unranked_classis = '''Angiospermae''' | subdivision_ranks = Fanasokajiana ambany | subdivision = *[[Amborellales]] *[[Nymphaeales]] *[[Austrobaileyales]] *Klady **[[Magnôliida]] **[[Mônôkotiledôna]] **[[Eodikôtiledôna]] *Filaharana **[[Chloranthales]] **[[Ceratophyllales]] }} Ny '''''Angiospermae''''' dia [[zavamaniry]] misy [[lalan-dranon-kazo]] (''Tracheophyta'') ao amin' ny vondrona ''[[Spermatophyta]]'' (zavamaniry misy vihy), izay maniry [[Voninkazo|voniny]] sy [[Voankazo|voany]]. Matetika antsoina hoe "'''zavamaniry mamony'''" na "'''zavamaniry mamelana'''" izy ireo. Avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ἀγγεῖον / ''angeīon'', "fitahirizana", sy σπέρμα / ''spérma'', "vihy" ny hoe "''Angiospermae''", ary midika hoe "vihy anaty fitoeran-javatra" - mifanohitra amin' ny ''[[Gymnospermae]]'' ("vihy miboridana") izay vondrona mifanila aminy. Anisan' ny ''Angiospermae'' ny ankamaroan' ny karazan-javamaniry eto an-tany (90&nbsp;% hatramin' ny 96&nbsp;% amin' ny zavamaniry ivelan' ny ranomasina), izay ahitana karazana efa ho 319&nbsp;000 voarakitra tamin' ny taona 2015, satria efa ho 2&nbsp;000 ny karazana vaovao hita isan-taona. Mizara ho ''[[Dicotyledonae]]'' sy ''[[Monocotyledonae]]'' ny ''Angiospermae''. Ireto ny fianakaviana lehibe indrindra: ny ''[[Asteraceae]]'' (na ''[[Compositae]]'') izay mihoatra ny 10&nbsp;% amin' ny zavamaniry mamelana, ny ''[[Orchidaceae]]'' (na ôrkide) efa ho 9&nbsp;%, ny ''[[Fabaceae]]'' (na ''[[Leguminosae]]'') mihoatra ny 6&nbsp;%, ny ''[[Rubiaceae]]'' mihoatra kely ny 4&nbsp;%, ny ''[[Poaceae]]'' (na ahitra) 3,5&nbsp;%, ny ''[[Lamiaceae]]'' (na ''Labiaceae'') saika 2,5&nbsp;% ary ''[[Euphorbiaceae]]'' 2%. Tsy mitovy amin' ny zavamaniry misy vihy hafa ny ''Angiospermae'' noho ny fisian' ireto toetra manaraka ireto: * ny fitambaran' ny taovam-pananahana ao amin' ny [[voninkazo]]; * ny fisian' ny [[fihary atodinaina]] mandrakotra ny [[tsirivavy]], izay mivoatra ho voa; * ny fitsaihan' ny atody indroa, izay mahatonga ny fanjary tsaika sy ny [[tambatsela]] manome sakafo azy, ny tahirim-bihy (''albumen''). Ny vony sy ny voa, izay mampiavaka an' ity vondrona ity, dia miteraka, ho an' ny karazana maro, fifaneraseran' ilay zavamaniry amin' ny biby, momba ny fananahana (ny famindrana [[vovobony]] ataon' ny [[bibikely]], ny fanaparitahana ny vihy, sns.). Manjaka amin' ny tontolo voajanahary trôpikaly sy antonony, toy ny [[hivoka]] na ny [[ala]], ny ''Angiospermae''. Manome toerana ho an' ny [[kônifera]] (''[[Pinophyta]]'') sy ny [[volombato]] izy ireo, ao amin' ny biôtôpy mangatsiaka indrindra. Hita any amin' ny tontolo anaty rano (''[[Zostera]]'', sns.) koa izy ireo. == Jereo koa == * [[Zavamananaina]] * [[Zavamaniry]] * ''[[Gymnospermae]]'' 6xckzfarhcn54vusx4km6246ak67dre 1139037 1139036 2026-05-17T10:35:45Z Thelezifor 15140 1139037 wikitext text/x-wiki {{Boaty ny taksônômia | image = Nymphaea alba flower-and-leaves-DSC 3326w.jpg | image_caption = Voahirana fotsy (''Nymphaea alba'') | regnum = [[Plantae]] | unranked_subregnum = [[Tracheophyta]] | unranked_divisio = [[Spermatophyta]] | unranked_classis = '''Angiospermae''' | subdivision_ranks = Fanasokajiana ambany | subdivision = *[[Amborellales]] *[[Nymphaeales]] *[[Austrobaileyales]] *Klady **[[Magnôliida]] **[[Mônôkotiledôna]] **[[Eodikôtiledôna]] *Filaharana **[[Chloranthales]] **[[Ceratophyllales]] }} Ny '''''Angiospermae''''' dia [[zavamaniry]] misy [[lalan-dranon-kazo]] (''Tracheophyta'') ao amin' ny vondrona ''[[Spermatophyta]]'' (zavamaniry misy vihy), izay maniry [[Voninkazo|voniny]] sy [[Voankazo|voany]]. Matetika antsoina hoe "'''zavamaniry mamony'''" na "'''zavamaniry mamelana'''" izy ireo. Avy amin' ny [[Fiteny grika|teny grika]] hoe ἀγγεῖον / ''angeīon'', "fitahirizana", sy σπέρμα / ''spérma'', "vihy" ny hoe "''Angiospermae''", ary midika hoe "vihy anaty fitoeran-javatra" - mifanohitra amin' ny ''[[Gymnospermae]]'' ("vihy miboridana") izay vondrona mifanila aminy. Anisan' ny ''Angiospermae'' ny ankamaroan' ny karazan-javamaniry eto an-tany (90&nbsp;% hatramin' ny 96&nbsp;% amin' ny zavamaniry ivelan' ny ranomasina), izay ahitana karazana efa ho 319&nbsp;000 voarakitra tamin' ny taona 2015, satria efa ho 2&nbsp;000 ny karazana vaovao hita isan-taona. Mizara ho ''[[Roa ravin-tsimoka|Dicotyledonae]]'' (roa ravin-tsimoka) sy ''[[Tokan-dravin-tsimoka|Monocotyledonae]]'' (tokan-dravin-tsimoka) ny ''Angiospermae''. Ireto ny fianakaviana lehibe indrindra: ny ''[[Asteraceae]]'' (na ''[[Compositae]]'') izay mihoatra ny 10&nbsp;% amin' ny zavamaniry mamelana, ny ''[[Orchidaceae]]'' (na ôrkide) efa ho 9&nbsp;%, ny ''[[Fabaceae]]'' (na ''[[Leguminosae]]'') mihoatra ny 6&nbsp;%, ny ''[[Rubiaceae]]'' mihoatra kely ny 4&nbsp;%, ny ''[[Poaceae]]'' 3,5&nbsp;%, ny ''[[Lamiaceae]]'' (na ''Labiaceae'') saika 2,5&nbsp;% ary ''[[Euphorbiaceae]]'' 2%. Tsy mitovy amin' ny zavamaniry misy vihy hafa ny ''Angiospermae'' noho ny fisian' ireto toetra manaraka ireto: * ny fitambaran' ny taovam-pananahana ao amin' ny [[voninkazo]]; * ny fisian' ny [[fihary atodinaina]] mandrakotra ny [[tsirivavy]], izay mivoatra ho voa; * ny fitsaihan' ny atody indroa, izay mahatonga ny fanjary tsaika sy ny [[tambatsela]] manome sakafo azy, ny tahirim-bihy (''albumen''). Ny vony sy ny voa, izay mampiavaka an' ity vondrona ity, dia miteraka, ho an' ny karazana maro, fifaneraseran' ilay zavamaniry amin' ny biby, momba ny fananahana (ny famindrana [[vovobony]] ataon' ny [[bibikely]], ny fanaparitahana ny vihy, sns.). Manjaka amin' ny tontolo voajanahary trôpikaly sy antonony, toy ny [[hivoka]] na ny [[ala]], ny ''Angiospermae''. Manome toerana ho an' ny [[kônifera]] (''[[Pinophyta]]'') sy ny [[volombato]] izy ireo, ao amin' ny biôtôpy mangatsiaka indrindra. Hita any amin' ny tontolo anaty rano (''[[Zostera]]'', sns.) koa izy ireo. == Jereo koa == * [[Zavamananaina]] * [[Zavamaniry]] * ''[[Gymnospermae]]'' er9gw7xww528bikapr3abaodg8qo0q6 Kambojiana mpanao gazety mpamaky batsilana amin'ny fandripahana ala miatrika fiampangana ampolony 0 294253 1138992 1109668 2026-05-17T02:17:29Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138992 wikitext text/x-wiki {{Infobox Journaliste | nom = Uk Mao | image = | légende = | nationalité = {{KHM}} | profession = Mpanao gazety | média = Mongabay, Intriplus News | domaine = Tontolo iainana | période d’activité = Hatramin'ny 2020 }} == Fiampangana sy fisamborana == Uk Mao dia nosamborina tamin’ny [[16 mey]] [[2025]] tao amin’ny faritra [[Stung Treng]] taorian’ny tatitra nataony momba ny fandripahana ala sy ny fanararaotana ara-tontolo iainana amin’ny fomba tsy ara-dalàna. Voalaza fa fiampangana 14 samihafa no miandry azy, anisan'izany ny hoe '''nandrisika hanao heloka bevava''' sy '''fanalam-baraka ampahibemaso'''. [[Amnesty International]] sy ny solontenan’ny [[Firenena Mikambana]] manokana momba ny zon’ny olom-pirenena sy politika no nanamafy fa mitohy ny fanenjehana ataon’ny fanjakana Kambojiana amin’ireo mpanao gazety sy mpikatroka momba ny tontolo iainana. Nivoaka amin’ny fahafahana vonjimaika i Uk Mao sivy andro taorian’ny fisamborana azy, rehefa nandoa sazy vola. Na izany aza, mbola mitohy ny fanenjehana azy amin’ireo raharaha maro hafa, izay ahiana hampihitsoka ny asany maha-mpanao gazety azy.[https://mg.globalvoices.org/2025/06/23/174893/] == Tatitra momba ny fandripahana ala == Nanolotra porofo sy tatitra amin’ny antsipiriany momba ny fandripahana sy fitrandrahana tsy ara-dalàna tao amin’ny alan’ny vondrom-piarahamonina Phnom Chum Rok Sat i Uk Mao, ka voalaza fa nahatohina manampahefana ambony sasany izany. Nambarany fa: ''“Fikasana hampangina ahy fotsiny izany. Tezitra izy ireo satria notantarainay ny zava-misy marina sy nahafantatra izahay hoe iza no tena manimba ny ala.”'' Ny [[Intriplus News]] izay iasany dia namoaka lahatsary manaporofo fanorisorenana sy fanarahamaso nataon'ny manampahefana azy tamin'ny fotoana nanangonany vaovao. == Fanehoan-kevitra iraisam-pirenena == Nanao fanambaràna iombonana ireo fikambanana fiarahamonim-pirenena tao Kambodza sy iraisam-pirenena, nilaza fa: ''“Taratry ny fanararaotana ny rafi-pitsarana hampanginana ireo tatitra ara-tontolo iainana fanaony”'' ireo fiampangana rehetra mitranga amin’i Uk Mao<ref>{{Lien web |lang=en |titre=Cambodian journalist faces legal harassment after reporting on illegal logging |url=https://news.mongabay.com/2025/06/cambodian-journalist-faces-legal-harassment-after-reporting-on-illegal-logging/ |site=Mongabay |date=2025-06-19 |consulté le=2025-06-24}}</ref>. Nandritra ny antsafa nifanaovany tamin’ny Mongabay, nambarany fa: ''“Tsy tokony hovonoina amin’ny lalàna ny fahalalahana miteny sy ny fanangonam-baovao marina. Ho an’ny ho avin’ny ala sy ny taranaka ho avy no antony iasako.”'' == Hevitry ny manampahefana == Nilaza tamin'ny Mongabay ny mpitondratenin’ny governemantam-paritanin’i Stung Treng fa '''tsy misy mpanao gazety miatrika antsojay''', fa ireo olona nosamborina dia '''mpandika lalàna'''<ref>{{Lien web |lang=en |titre=Government official denies targeting journalists |url=https://news.mongabay.com/2025/06/cambodia-government-denies-targeting-journalists-environmentalists/ |site=Mongabay |date=2025-06-20 |consulté le=2025-06-24}}</ref>. == Fanamarihana == {{Références}} == Rohy ivelany == * [https://news.mongabay.com/tag/cambodia/ Pejy Mongabay – Cambodia] * [https://intriplus.news Intriplus News] {{Wayback|url=https://intriplus.news/ |date=20250620071340 }} [[Catégorie:Mpanao gazety Kambojiana]] [[Catégorie:Mpanao gazety miaro ny tontolo iainana]] [[Catégorie:Fanenjehana ara-politika]] [[Catégorie:Tontolo iainana ao Kambodza]] 62bcbw81cz0k11fmnuf1jhpp5qomur0 Internationale du crédit agricole et rural 0 294577 1138991 1120906 2026-05-17T01:25:10Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138991 wikitext text/x-wiki Ny '''Internationale de crédit agricole et rural''' (na '''ICAR''') dia fikambanana frantsay manohana ny famatsiam-bola madinika eny ambanivohitra any amin' ny [[firenena an-dalam-pandrosoana]], indrindra eto [[Madagasikara]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref name=":3" />, noforonin' ny vondrona FERT (fikambanana frantsay tsy miankina amin' ny fanjakana, mpanolo-tsaina momba ny fambolena sy fiompiana)<ref><small>Ny groupe FERT dia fikambanana frantsay tsy miankina amin' ny fanjakana (ONG) niorin' ny tompon' andraikitra avy amin' ny mpitarika ny Mouvement des Jeunes Agriculteurs tamin' ny taona 1981, ary tohanan' ny vondrona Crédit Agricole. Ny tanjony dia ny hanohana ny fambolena sy fiompiana sahanin' ny fianakaviana aty amin' ny firenena an-dalam-pandrosoana, amin' ny alalan' ny fampiroboroboana ny fikambanan' ny mpamokatra sy ny fanofanana momba ny fambolena sy fiompiana, indrindra amin' ny alalan' ny fiaraha-miombona antoka amin' ny tantsaha. Miasa aty Afrika ([[Madagasikara]], [[Tôgô]], sns.) sy any [[Kaokazy]] ary any amin' ny faritra [[Ranomasina Mediteranea|Mediteranea]]. ("[https://www.fert.fr/ Plongez au cœur de l’action de Fert avec notre nouvelle vidéo de présentation !", )], www.fert.fr).</small></ref>, miara-miombona antoka amin' ny kesim-paritry ny Crédit Agricole, tamin' ny 22 Janoary 1999<ref name=":0"><small>"[https://www.fert.fr/icar-developpement-systemes-decentralises-financement-lagriculture/ Icar : développement de systèmes décentralisés de financement de l’agriculture]", ''www.fert.fr''</small></ref><ref name=":1"><small>"[https://assoce.fr/waldec/W513003985/INTERNATIONALE-DE-CREDIT-AGRICOLE-ET-RURAL-ICAR-? Internationale de crédit agricole et rural (ICAR)]", ''assoce.fr''</small></ref><ref name=":2"><small>"[https://www.net1901.org/association/INTERNATIONALE-DE-CREDIT-AGRICOLE-ET-RURAL-ICAR%2C2260933.html? Internationale de Crédit Agricole et Rural (ICAR) (dissoute)]", ''www.net1901.org''</small></ref><ref name=":3"><small>"[https://fca-madagascar.org/realorganisation/fert/ FERT]", ''fca-madagascar.org''</small></ref>. Nandray anjara lehibe tamin' ny fandrafetana ny famatsiam-bola madinika eny ambanivohitra eto Madagasikara ny ICAR, famatsiam-bola izay naorina amin' ny foto-kevitry ny fifanampiana (''principes mutualistes'') sy fiaraha-miasa. Niasa izy io nanomboka tamin' ny taona 1999 ka hatramin' ny 2017, ary ny fandravana azy tamin' ny taona 2018 dia tsy nisakana ny fitohizan' ny tambajotra maro izay nampiany mba ho marin-toerana<ref name=":2" />. == Tantara == Tamin' ny taona 1999 no namoron' ny FERT sy ny ''Crédit agricole'' ('''''[[:fr:Crédit_agricole|fr]]''''') ny ICAR, fehezin' ny Lalàna 1901 (lalàna frantsay). Teo anelanelan' ny taona 1999 sy 2017 izy no niasa amin' ny famatsiam-bola<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":4"><small>"[https://cecam.mg/qui-sommes-nous.php? Qui sommes-nous ?] {{Wayback|url=https://cecam.mg/qui-sommes-nous.php |date=20250209235605 }}", ''cecam.mg''</small></ref>. Teo anelanelan' ny taona 1999 sy 2005 ny dingana voalohany nanomezan' ny ICAR fizakan-tena ny tambajotra CECAM (''[[Caisse d'épargne et de crédit agricole mutuel]]''), izay nisian' ny famindram-pahefana tsikelikely<ref name=":0" /><ref name=":3" /><ref name=":5"><small>"[https://www.credit-agricole.com/communiques-de-presse-generaux/les-4emes-assises-mondiales-du-financement-agricole-et-rural-se-deroulent-a-paris-les-26-et-27-septembre? Les 4èmes Assises Mondiales du Financement Agricole et Rural se déroulent à Paris les 26 et 27 septembre]", ''www.credit-agricole.com''</small></ref>. Tamin' ny taona 2006 hatramin' ny 2015 ny fanitarana ny asa sy hetsika, ny fanohanana ny [[Fitehirizana Vola Ifampisamborana|Fivoy]] sy ny tambajotra [[Tiavo]], ny fanombohana ny [[Institution financière régionale de l'Anosy]] (IFRA)<ref name=":0" /><ref name=":3" /><ref name=":5" />. Tamin' ny taona 2017 no nifarana ny famatsiam-bola ho an' ilay hetsika, nitsahatra ny asan' ny ICAR<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" />. Tamin' ny taona 2018 dia ravana amin' ny fomba ôfisialy ilay fikambanana ICAR any Frantsa<ref name=":1" /><ref name=":5" />. == Tanjona sy andraikitra == Fampandrosoana ny rafitra famatsiam-bola mipariaka ho an' ny fambolena sy fiompiana: ny ICAR dia nanohana ny fandrafetana sy ny fanajariana ny tambajotran' ny famatsiam-bola any ambanivohitra (toy ny tambajotra CECAM eto Madagasikara), any amin' ny faritra [[Faritra Androy|Androy]], [[Faritra Anosy|Anosy]], [[Faritra Matsiatra Ambony|Matsiatra]] [[Faritra Matsiatra Ambony|Ambony]], [[Ihorombe]] ary [[Faritra Vatovavy-Fitovinany|Vatovavy Fitovinany]]<ref name=":0" /><ref name=":4" /><ref name=":3" />. Nandray anjara tamin’ ny fisandratan' ny fikambanana ifanampiana toy ny [[Fitehirizana Vola Ifampisamborana|Fivoy]] (ao amin’ ny Faritra Mandrare any Anosy) sy ny tambajotra Tiavo izy, sady nanohana ny fananganana ny [[Institution financière régionale de l'Anosy|IFRA]] tamin' ny taona 2007<ref name=":0" />. == Lova napetrany == Ny ICAR dia nanampy ny tambajotra CECAM (''[[Caisse d'épargne et de crédit agricole mutuel]]'') tamin' ny fananganana kesy ifotony maromaro ho lasa rafitra ara-bola ifanampiana, izay nahitana kesy fototra miisa 170 mahery tamin' ny taona 2005, izay nahatratra taham-pamerenam-bola 94&nbsp;%<ref name=":4" /><ref><small>"[https://slideplayer.fr/slide/451243? Intervention de la CECAM Madagascar sur le thème: Utilisation de la technologie et des innovations dans le crédit rural en Afrique] {{Wayback|url=https://slideplayer.fr/slide/451243 |date=20161021102307 }}", ''slideplayer.fr''</small></ref>. Nisy ny fanofanana ny tantsaha voatsonga, ny fanatevenana ny fahaiza-manao ary ny fampitomboana ny fahaleovantenan' ny sehatra ara-bola eny ambanivohitra. Nisy ny tetezamita mankany amin' ny fikalbanana eny ifotony, ka taorian' ny taona 2017 dia nanohy ny asa ny tambajotra toy ny [[Fitehirizana Vola Ifampisamborana|Fivoy]] sy ny [[Tiavo]] ary ny [[Institution financière régionale de l’Anosy|IFRA]]) tamin' ny alalan' ny môdely eny ifotony izay efa tafapetraka. == Jereo koa == * [[Caisse d'épargne et de crédit agricole mutuel]] (CECAM) * [[Institution financière régionale de l'Anosy]] (IFRA) * [[Fitehirizana Vola Ifampisamborana]] (FIVOY) == Loharano sy fanamarihana == njrt06ms42bo4q3aeej5pjhnz8dcbmk Marcel van Hattem 0 294849 1139010 1138108 2026-05-17T04:42:59Z HarryWurst 36292 1139010 wikitext text/x-wiki [[File:Deputado Marcel Van Hattem (NOVO-RS) 04 (cropped).jpg|thumb|Marcel Van Hattem (NOVO-RS)]] '''Marcel van Hattem''' (*[[Dois Irmãos]], 8 Novambra 1985) dia mpanao gazety [[Brazila|Breziliana]] sady mpanao politika nikambana tamin'ny ''Antoko Vaovao'' - [[Partido Novo]] (NOVO). Manefa ny fe-potoam-piasany faharoa ho solombavambahoaka federaly ao {{Rio Grande do Sul}} izy amin'izao fotoana izao. Marcel Van Hattem dia taranaka alemà sy holandey ary mpanao gazety. ==Jereo koa== {{commonscat}} {{CLEFDETRI:van Hattem, Marcel}} [[Sokajy:Mpanao politika breziliana]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1985]] [[Sokajy:solombavambahoaka breziliana]] [[Sokajy:solombavambahoaka ao Rio Grande do Sul]] [[Sokajy:Partido Novo]] [[Sokajy:Mpanao gazety bresiliana]] jrx0bpy5ie9ejx6lcdp9cl5q8myl2yg Sokajy:Republicanos (Brasil) 14 295103 1139012 1123925 2026-05-17T04:45:20Z HarryWurst 36292 1139012 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Antoko politika breziliana]] [[fr:Category:Republicanos]] ko7r5hc40jboa0iuwffc0e53vwzikoc 1139014 1139012 2026-05-17T04:46:16Z HarryWurst 36292 1139014 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Antoko politika breziliana]] {{commonscat|Republicanos}} tdsmhfubc57d1l3wrbwsawpzwnzch43 Fiarahamonina malagasy 0 295121 1138985 1133258 2026-05-16T23:05:11Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138985 wikitext text/x-wiki [[Sary:Rural Life, Madagascar.jpg|vignette|339x339px|Fiainana eny ambanivohitr' i Madagasikara]] Ny '''fiarahamonina malagasy''' dia ahitana taratra ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran]]' ny firenena malagasy sy ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] ary ny zavatra iainan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] eto amin' ny taniny<ref><small>"[https://www.britannica.com/place/Madagascar/Daily-life-and-social-customs? Daily life and social customs in Madagascar in Cultural life]", ''www.britannica.com''</small></ref><ref name=":0"><small>"[https://www.wildmadagascar.org/people/culture.html? Malagasy culture: Traditional Culture in Madagascar]", ''www.wildmadagascar.org''</small></ref>. Satria eo am-pihaonan' i [[Afrika]] sy i [[Azia]] no misy an' i [[Madagasikara]] dia manana ny maha-izy azy manokana izay novolavolain' ny kolontsana [[Afrikana (vahoaka)|afrikana]], [[Aostrôneziana (vahoaka)|aostrôneziana]], [[Arabo (vahoaka)|arabo]], [[Eorôpeana (vahoaka)|eorôpeana]] ary [[Indiana (vahoaka)|indiana]] ny fiarahamonina malagasy<ref name=":1"><small>"[https://www.wildmadagascar.org/people/home.html? The Malagasy]", ''www.wildmadagascar.org''</small></ref><ref><small>"[https://evisa-madagascar.it.com/culture-of-madagascar-a-rich-tapestry-of-tradition-and-diversity/ The Culture of Madagascar: A Rich Tapestry of Tradition and Diversity]", ''evisa-madagascar.it.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.mexicohistorico.com/paginas/the-rich-tapestry-of-madagascar-s-cultural-heritage-2608758a.html? The Rich Tapestry of Madagascar's Cultural Heritage]", ''www.mexicohistorico.com''</small></ref><ref><small>"[https://kreolmagazine.com/culture/history-and-culture/madagascar-how-creole-culture-has-embedded-itself-into-the-community/ Madagascar – How Creole culture has embedded itself into the community]", ''kreolmagazine.com''</small></ref>. Nisy vokany lalina tamin' ny rafitra ara-piarahamonina sy ara-pôlitika teto amin' ny Nosy koa ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahantany frantsay]] (1896-1960)<ref><small>"[https://www.wildmadagascar.org/history/index.html? A Historical Timeline for Madagascar]", ''www.wildmadagascar.org''</small></ref><ref><small>"[https://www.pasiri.org/general-8-50? A decolonial reading of Madagascar’s national cultural policy]", ''www.pasiri.org''</small></ref> sy ny [[fanatontoloana]]. Fitambarana-tsinga maro no mamolavola ny fiarahamonina malagasy izay voamariky ny fisian' ny [[Foko eto Madagasikara|foko]] samihafa, ny [[Fomban-drazana malagasy|fomban-drazana]], ny fiainana ambanivohitra ary ny faharetan' ny Malagasy manoloana ny fahasahiranana ara-tsôsialy sy ara-toekarena<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref><small>"[https://cultures.fr/en/post/articles/malagasy-culture-traditions-and-unique-diversity? Malagasy culture: traditions and unique diversity]", ''cultures.fr''</small></ref><ref><small>"[https://awaymag.com/travel-magazine/madagascar-island-of-diversity.html? Madagascar: Island of Diversity]", ''awaymag.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.madamagazine.com/en/volksgruppen-madagaskars/ Tribes of Madagascar]", ''www.madamagazine.com''</small></ref>. Na eo aza ny olana isan-karazany ([[fahantrana]], tsy fitoviana, tsy fandriam-pahalemana, korontana ara-pôlitika) dia mbola velomin' ny fifamatorana matanjaka mifototra amin' ny fanajana sy ny firaisankina ary ny fomba amam-panao nentim-paharazana ny fiarahamonina malagasy<ref><small>"[https://shs.cairn.info/revue-pensee-plurielle-2007-3-page-123?lang=fr Visages d'exclusion à Madagascar : une tentative d'analyse des dynamiques d'exclusion sociale et de leurs conséquences sur les acteurs]", ''shs.cairn.info''</small></ref><ref><small>"[https://www.madagascar-voyage.fr/2025/01/20/la-solidarite-malgache-un-pilier-culturel-a-connaitre/ La solidarité malgache : un pilier culturel à connaître]", ''www.madagascar-voyage.fr''</small></ref><ref><small>"[https://www.thefec.org/news/madagascar-the-unstable/1080/ Madagascar the unstable]", ''www.thefec.org''</small></ref><ref><small>"[https://www.gasigasy.mg/culture/socioculturel-madagascar-entre-le-paraitre-et-la-paresse/ Socioculturel : Madagascar entre le paraître et la paresse]", ''www.gasigasy.mg''</small></ref>. == Fiaviana sy foko samihafa == [[Sary:Madagascar families by region Group-05.jpg|vignette|221x221px|Vehivavy sy ankizy malagasy any amin' ny faritra atsimo-atsinanana]]Niorim-ponenana teto [[Madagasikara]] ny [[Aostrôneziana (vahoaka)|Aostrôneziana]] (avy any [[Azia Atsimo-Atsinanana]]) tamin' ny taonarivo voalohany, ary avy eo dia tonga ny vahoaka [[Banto (vahoaka)|Banto]] (avy atsy [[Afrika]])<ref><small>"[https://www.ox.ac.uk/news/2016-05-31-crop-remains-point-surprising-early-colonisers-madagascar? Crop remains point to surprising early colonisers of Madagascar]", ''www.ox.ac.uk''</small></ref><ref><small>"[https://www.africanhistoryextra.com/p/a-complete-history-of-madagascar? A complete history of Madagascar and the island kingdom of Merina.]", ''www.africanhistoryextra.com''</small></ref>. Nivoatra teto ny fanjakana matanjaka maro toa ny [[Fanjakan' Imerina|an' Imerina]], ny [[Fanjakana sakalava|an' ny Sakalava]], ny [[Betsimisaraka|an' ny Betsimisaraka]], sns<ref><small>"[https://universalium.en-academic.com/144689/Madagascar? Madagascar]", ''universalium.en-academic.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.britannica.com/topic/history-of-Madagascar/The-Third-Republic history of Madagascar]", ''www.britannica.com''</small></ref><ref><small>"[https://courses.lumenlearning.com/atd-herkimer-worldcivilization/chapter/the-kingdoms-of-madagascar/ The Kingdoms of Madagascar]", ''courses.lumenlearning.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.historyfiles.co.uk/KingListsAfrica/AfricaMadagascar.htm? African Kingdoms - East Africa]", ''www.historyfiles.co.uk''</small></ref><ref><small>"[https://www.metmuseum.org/essays/kingdoms-of-madagascar-maroserana-and-merina? Kingdoms of Madagascar: Maroserana and Merina]", ''www.metmuseum.org''</small></ref>. Misy mponina 32 tapitrisa eo ho eo i [[Madagasikara]] tamin' ny taona 2024, mizara ho [[Foko eto Madagasikara|foko]] lehibe manodidina ny 20, samy manana ny mampiavaka azy ara-kolontsaina sy ara-[[Fitenim-paritra malagasy|piteniny]] ary ara-piarahamonina<ref><small>"[https://www.populationpyramid.net/fr/madagascar/2024/ Madagascar 2024]", ''www.populationpyramid.net''</small></ref><ref><small>"[https://srv1.worldometers.info/world-population/madagascar-population/ Madagascar Population (LIVE)]", ''srv1.worldometers.info''</small></ref><ref><small>"[https://statisticstimes.com/demographics/country/madagascar-demographics.php? Demographics of Madagascar]", ''statisticstimes.com''</small></ref>. Anisan' ireo foko ireo ny [[Merina]], ny [[Betsimisaraka]], ny [[Betsileo]], ny [[Tsimihety]], ny [[Sakalava]], ny [[Antandroy]], ny [[Antesaka]], ny [[Tanala]], ny [[Mahafaly]], sns<ref><small>"[https://www.britannica.com/place/Madagascar/Ethnic-groups? Ethnic groups in Madagascar]", ''www.britannica.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.britannica.com/topic/Malagasy-peoples? Malagasy peoples]", ''www.britannica.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.worldatlas.com/articles/ethnic-groups-of-madagascar.html? Ethnic Groups Of Madagascar]", ''www.worldatlas.com''</small></ref>. Mifandray sady mifanaja araka ny fitsipi-pihavanana manokan' ny [[Ziva|fizivana]] (na ziva) ireo foko ireo<ref><small>"[https://artsandculturesinmadagascar.blogspot.com/2015/04/arts-and-cultures-in-madagascar-people.html Arts and cultures in Madagascar]", ''artsandculturesinmadagascar.blogspot.com''</small></ref><ref><small>"[https://diego-guide-excursions.com/2024/08/22/le-fihavanana-une-valeur-fondamentale-de-la-culture-malgache/ Le Fihavanana : Une Valeur Fondamentale de la Culture Malgache]", diego-''guide-excursions.com''</small></ref><ref><small>"[https://tanikomadagascar.com/2020/01/28/ny-ziva-teo-aminny-fihavanana-malagasy/ Ny Ziva]", ''tanikomadagascar.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.rakibolana.org/rakibolana/teny/ziva? Dikan'ny teny : ziva]", ''www.rakibolana.org''</small></ref><ref><small>"[http://tenymalagasy.org/bins/teny2/ziva? Ziva]", ''tenymalagasy.org''</small></ref> nefa misy ihany indraindray ny disadisa eo amin' ny foko roa na maro, indrindra ny mpifanolo-bodirindrina. Misy koa indraindray ny fanavakavahana ara-poko sy ara-pirazanana eny amin' ny fiarahamonina indraindray. == Kolontsaina == === Soatoavina nentim-paharazna === [[Sary:Famadihana-–-dancing-with-dead.jpg|vignette|225x225px|Dihy miaraka amin' ny razana mandritra ny [[famadihana]]]] ==== Fihavanana sy ankohonana ary fianakaviana ==== Miorina amin' ny [[soatoavina]] matanjaka ny fiarahamonina malagasy. Anisan' izany ny [[fihavanana]] (firaisankina, filaminan' ny fiarahamonina) izay ivon' ny foto-pisainanana malagasy nentim-paharazana sady mifehy ny fifandraisana eo amin' ny tsirairay sy eo amin' ny [[fianakaviana]] ary eo amin' ny [[fiarahamonina]]<ref><small>"[https://www.observatoirepharos.com/pays/madagascar/le-fihavanana-mythes-et-realites-dune-valeur-garante-de-la-paix-sociale/ Le fihavanana : Mythes et réalités d’une valeur garante de la paix sociale]", ''www.observatoirepharos.com''</small></ref><ref><small>"[https://kasaina-event.com/linteret-des-malgaches-pour-les-evenements-a-madagascar-lesprit-du-fihavanana/ L’Intérêt des malgaches pour les événements à Madagascar : l’esprit du « fihavanana »] {{Wayback|url=https://kasaina-event.com/linteret-des-malgaches-pour-les-evenements-a-madagascar-lesprit-du-fihavanana/ |date=20250811194134 }}", ''kasaina-event.com''</small></ref><ref><small>"[https://generationvoyage.fr/fihavanana-esprit-entraide-partage-madagascar/ Le fihavanana, le reflet de l’esprit d’entraide et de partage à Madagascar]", ''generationvoyage.fr''</small></ref><ref><small>"[https://diego-guide-excursions.com/2024/08/22/le-fihavanana-une-valeur-fondamentale-de-la-culture-malgache/ Le Fihavanana : Une Valeur Fondamentale de la Culture Malgache]", ''diego-guide-excursions.com''</small></ref><ref><small>"[https://shs.cairn.info/revue-tiers-monde-2008-3-page-507?lang=fr& Le Fihavanana à Madagascar : lien social] [https://shs.cairn.info/revue-tiers-monde-2008-3-page-507?lang=fr& et économiques des communautés rurales]", ''shs.cairn.info''</small></ref>. Eo amin' ny Malagasy dia misy ny [[ankohonana]] izay ahitana ny [[ray aman-dreny]] sy ny zanany, izay môdely mbola manjaka eto Madagasikara<ref><small>"[https://bettercarenetwork.org/french-section/ressources/evolution-des-structures-familiales-malgaches-et-prise-en-charge-des-enfants-%C3%A0-madagascar-une? Evolution des structures familiales malgaches et prise en charge des enfants à Madagascar : une analyse à partir des Enquêtes Démographiques et de Santé (EDS)]", ''bettercarenetwork.org''</small></ref><ref><small>"[https://www.madagascar-voyage.fr/2024/12/04/limportance-de-la-famille-dans-la-culture-malgache/ L’importance de la famille dans la culture malgache]", ''www.madagascar-voyage.fr''</small></ref>. Ao koa ny [[fianakaviana]] izay mivelatra mihoatra ny [[tokantrano]] sy ny ankohonana ka ahitana tambajotra midadasika misy ny mpinakavy, ny mpihavana, ary hatramin' ny razamben' ny raibe sy ny renibe. Soatoavina manan-danja ny [[firaisankina]] sy ny [[fifanampiana]] eo anivon' ny fianakaviana<ref><small>"[https://uvhw.de/files/3_uvHW_Leseproben/uvHW-134-2_LIVRE.pdf Fihavanana – La vision d’ une société paisible à Madagascar]", ''uvhw.de''</small></ref><ref><small>"[https://www.madagascartravel.com/the-importance-of-the-malagasy-extended-family? The importance of the Malagasy extended family]", ''www.madagascartravel.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.wildmadagascar.org/overview/loc/29-family.html? Social Structure and Family in Madagascar]", ''www.wildmadagascar.org''</small></ref>. Zava-dehibe eo amin' ny Malagasy ny fianakaviana: dingana lehibe amin' ny fahazoana sata feno eo amin' ny fiarahamonina malagasy ny hoe lasa ray na reny. Mahatonga ny [[fanambadiana]] hisy heviny ny fahaterahan' ny zaza iray<ref><small>"[https://www.persee.fr/doc/tiers_1293-8882_2005_num_46_182_5914? Devenir parent en milieu Malgache. Évolution dans la province d'Antananarivo]", ''www.persee.fr''</small></ref><ref><small>"[https://www.madagascar-voyage.fr/2024/12/12/les-coutumes-de-mariage-a-madagascar-un-parcours-culturel-fascinant/ Les coutumes de mariage à Madagascar : un parcours culturel fascinant]", ''www.madagascar-voyage.fr''</small></ref><ref><small>"[https://www.madagascar-voyage.fr/2024/12/15/limportance-de-la-famille-a-madagascar-cultivez-des-liens-authentiques/ L’importance de la famille à Madagascar : cultivez des liens authentiques]", ''www.madagascar-voyage.fr''</small></ref><ref><small>"[https://www.lhebdomada.com/culture-interessante-mariage-traditionnel-malgache/ La culture intéressante du mariage traditionnel malgache]", ''www.lhebdomada.com''</small></ref>. ==== Fanajana ny zokiolona ==== Mitoetra ho ivon' ny firindrana eo amin' ny fiarahamonina ny fanajana ny zokiolona ([[raiamandreny]]) sy ny mpitondra nentim-paharazana ([[Fanandroana|mpanandro]], [[tangalamena]]) indrindra any ambanivohitra<ref><small>"[https://malagasyculturalvoices.blogspot.com/2010/09/malagasy-values-attitude-towards-age.html? Malagasy Values: Attitude Towards Age]", ''malagasyculturalvoices.blogspot.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.adventurehorizons.africa/local-customs-etiquette-in-madagascar-a-guide-for-travelers Local Customs & Etiquette in Madagascar: A Guide for Traveler]", ''www.vivytravel.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.vivytravel.com/mpanandro-malagasy/ Mpanandro Malagasy]", ''www.vivytravel.com''</small></ref>. Amin' ny ankapobeny dia misy ambaratongam-pahefana ny fiarahamonina malagasy. Miorim-paka lalina ny fanajana ny taona sy ny zokiolona ary ny manam-pahefana, ary misy fiantraikany amin' ny fifandraisana ara-tsôsialy sy amin' ny fandraisana fanapahan-kevitra izany<ref name=":0" /><ref><small>"[https://www.rivermate.com/guides/madagascar/cultural-considerations? Cultural Considerations in Madagascar]", ''www.rivermate.com''</small></ref>. ==== Sarangam-poko ==== Mbola hita taratra eo amin' ny toetsain' ny Malagasy ao amin' ny faritra sasany ny fisian' ny [[Sarangam-poko eto Madagasikara|sarangam-poko]] taloha ([[andriana]], taranak' [[Andevo (teto Madagasikara)|andevo]] sns)<ref><small>"[https://v3.elogeo.com/madagascar/decouvrir-le-pays/culture-et-patrimoine/usages-et-traditions? Madagascar] {{Wayback|url=https://v3.elogeo.com/madagascar/decouvrir-le-pays/culture-et-patrimoine/usages-et-traditions |date=20250820022623 }}", ''v3.elogeo.com''</small></ref><ref><small>"[https://books.openedition.org/pur/467? La géographie invisible de la ville : l’inscription des castes dans l’espace urbain à Tananarive (Madagascar)]", ''books.openedition.org''</small></ref><ref><small>"[https://lexpress.mg/07/02/2018/des-differences-sociales-jusquau-sein-des-castes/ Des différences sociales jusqu’au sein des castes]", ''lexpress.mg''</small></ref><ref><small>"[https://wikimonde.com/article/Noblesse_malgache? Noblesse malgache]", ''wikimonde.com''</small></ref>. === Singa ara-kolontsaina hafa === ==== Fiteny ==== Ny [[fiteny malagasy]], izay anisan' ny [[Fiteny aostrôneziana|fianakaviam-piteny aostroneziana]], no [[fitenim-pirenena]] sy [[fiteny ôfisialy]], izay anisan' ny fototra iorenan' ny [[Firaisam-pirenena|firaisam-pirenen]]' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]. Fiteny ôfisialy koa ny [[fiteny frantsay]], indrindra eo amin' ny fitantanan-draharaha sy ny [[Fanabeazana eto Madagasikara|fanabeazana]]. Saika ny Malagasy rehetra monina eto Madagasikara dia miteny malagasy, ary misy ny [[Fitenim-paritra malagasy|fiovaovan]]' io fiteny io isaky ny faritra. ==== Zavakanto sy taozavatra ==== Amin' ny lafiny [[Mozika malagasy|mozika sy dihy]] dia mampiasa [[zavamaneno]] nentim-paharazana isan-karazany ny Malagasy ([[valiha]], [[Kabôsy|kabosy]]), ary manana karazana mozika toy ny [[salegy]], ny [[hiragasy]], sns. Raha momba ny nahandro kosa dia mifototra amin' ny [[vary]] sy ny [[anana]] ary [[hena]] na [[trondro]] ny sakafo malagasy ka hita taratra ao amin' izany ny fanao afrikana sy aziatika ary eorôpeana. Tena mivoatra ny asa tanana (fandrariana, sary sokitra, peta-kofehy, fipaihana vatosoa). ==== Fivavahana nentim-paharazana ==== Ny ampahany be amin' ny mponina dia manaraka [[Fivavahana nentim-paharazana malagasy|fivavahana nentim-paharazana]] izay anjakan' ny [[fivavahana amin' ny razana]]. Ny razana dia heverina ho mpanelanelana amin' ilay [[Andriamanitra (ankapobeny)|Andriamanitra]] fara tampony ([[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]]) sy ny velona. Ny mpifanarahina amin' ny fomban' ny razana ny fanapahan-kevitra manan-danja amin' ny fomban' ny razana<ref><small>"[https://www.wildmadagascar.org/overview/loc/28-beliefs.html? Traditional Beliefs and Religion in Madagascar]", ''www.wildmadagascar.org''</small></ref><ref><small>"[https://madagascar-decouverte.net/d%C3%A9couvir-madagascar/tradition/le-culte-des-anc%C3%AAtres-%C3%A0-madagascar-pratiques-et-croyances.html? Le culte des ancêtres à Madagascar : pratiques et croyances]", ''madagascar-decouverte.net''</small></ref><ref><small>"[https://www.ask.com/entertainment/unlocking-mysteries-madagascar-s-indigenous-culture-traditions? Unlocking the Mysteries of Madagascar’s Indigenous Culture and Traditions] {{Wayback|url=https://www.ask.com/entertainment/unlocking-mysteries-madagascar-s-indigenous-culture-traditions |date=20250807102539 }}", ''www.ask.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.persee.fr/doc/jafr_0037-9166_1932_num_2_2_1533? A Madagascar, anciennes croyances et coutumes.]", ''www.persee.fr''</small></ref><ref><small>"[https://www.ile-rouge.com/culture-malgache/ Madagascar, un pays polyculturel]", ''www.ile-rouge.com''</small></ref>. ==== Kristianisma sy silamo ==== [[Sary:Royal chapel exterior Rova of Antananarivo Madagascar 2013.JPG|vignette|319x319px|Fiangonana ao amin' ny [[Rova Manjakamiadana|Rovan' Antananarivo]]]] Manodidina ny 40–45&nbsp;% amin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] no [[Kristianisma eto Madagasikara|kristianina]] ([[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Katôlika]], [[Prôtestantisma eto Madagasikara|Prôtestanta]] sns).Misy ny manaraka ny [[Silamo|finoana silamo]], indrindra ny mponina any any avaratra-andrefana. Fanao mahazatra ny Malagasy maro ny mampifangaro ny finoan-drazana amin' ny finoaa kristiana na amin' ny finoana silamo ([[sinkretisma]]). === Fomban-drazana sy fandrosoana === [[Sary:Lake Anosy, Central Antananarivo, Capital of Madagascar, Photo by Sascha Grabow.jpg|vignette|Ny [[farihin' Anosy]] ao [[Antananarivo]]]] Mbola mitana anjara toerana lehibe ny [[Fomban-drazana malagasy|fomban-drazana]] hita eo amin' ny fombafomba fandevenana (toy ny [[famadihana]] sy ny maro hafa) sy ny [[Fady (malagasy)|fady]] (momba ny sakafo, ny toerana, ny fitondran-tena sns) ary ny fombam-poko izay mbola tena voahaja, indrindra any ambanivohitra. Na izany aza dia mirona kokoa amin' ny kolontsana tandrefana ny tanora eny an-tanàn-dehibe - indrindra any amin' ny tanàn-dehibe toa an' [[Antananarivo]], [[Toamasina]], [[Antsiranana]], sns - izay indraindray ifandroritan' ny fomban-drazana malagasy sy ny fombam-piainana môderina. Nisy fiantraikany teo amin' ny fiarahamonina malagasy amin' izao fotoana izao ny fomba fiainana môderina sy ny fivavahana voalamina (indrindra ny [[Kristianisma eto Madagasikara|kristianisma]] sy ny [[Silamo eto Madagasikara|silamo]]), nefa voatahiry ny finoana sy fomba amam-panao nentim-paharazana maro. === Ny anjara toeran' ny vehivavy === [[Sary:Kakapizon and chips food vendor in Antananarivo Madagascar.jpg|ankavia|vignette|211x211px|Vehivavy mivarotra kakapizô sy tsipsa ao [[Antananarivo]]]] Manana anjara toerana nentim-paharazana lehibe ao amin' ny fianakaviana sy ao an-tokantrano ny [[vehivavy]] malagasy. Any amin' ny [[Foko eto Madagasikara|foko]] sasany dia afaka mandova, mitantana fananana, na mitarika lanonana lehibe mihitsy aza ny vehivavy. Na izany aza dia mbola mitohy ny olana momba ny [[Fitovian' ny lahy sy ny vavy|fitovian']] [[Fitovian' ny lahy sy ny vavy|ny lahy sy ny vavy]] sy ny fahazoana fanabeazana ary ny fahazoana asa ara-dalàna. == Toekarena sy pôlitika == === Toekarena sy mponina === Miaina any ambanivohitra ny ankamaroan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]. Na dia mitombo aza ny sehatry ny serivisy dia mbola miankina amin' ny [[fambolena]] sy ny [[fiompiana]] ihany ny ampahany be amin' ny mponina amin' ny fivelomany. Manodidina ny 70&nbsp;% amin' ny mponina no mivelona amin' ny [[fambolena]] ([[Fambolem-bary eto Madagasikara|vary]], [[Vanila|lavanila]], [[Kafe (zavamaniry)|kafe]]) sy ny [[fiompiana]]. Manjaka ny fiharian-karena ivelan' ny ara-dalàna (mpivarotra madinika, asa tanana, sns.). Latsaky ny 15 taona ny ampahany be amin' ny Malagasy. Miovaova be ny sokajin' olona ao amin' ny tokantrano sy ny fomba fiaina eo amin' ny faritra ambanivohitra sy an-tanàn-dehibe. === Fiainana ara-pôlitika === Ankehitriny dia miasa ny [[fiarahamonim-pirenena]] nefa voasembantsemban' ny tsy fahamarin-toerana ara-pôlitika. Mifandimby ny fanantenana demôkratika sy ny krizy pôlitika ([[fanonganam-panjakana]], fanoherana ny voka-pifidianana). Mitana anjara asa lehibe ny [[fokonolona]] eo amin' ny fiarahamonina eny amin' ny [[fokontany]]. == Fanamby sy ny olana ankehitriny == [[Sary:Housing in southern Madagascar 001.jpg|vignette|265x265px|Trano ao amin' ny tanàna any atsimo amin' i Madagasikara]] Betsaka ny fanamby sy ny olana atrehin' ny fiarahamonina malagasy ka anisan' izany ny tsy fitoviana ara-tsôsialy: olana lehibe ny [[Fahantrana eto Madagasikara|fahantrana]], indrindra ny any ambanivohitra; be lavitra ny mahantra (mihoatra ny roa ampahatelon' ny Malagasy no miaina ambanin' ny [[tokonam-pahantrana]]); mivangongo eny an-tanàn-dehibe ny harena (indrindra ao [[Antananarivo]] sy ao [[Toamasina]]). Eo amin' ny lafiny [[Fanabeazana eto Madagasikara|fanabeazana]] dia mbola maro ny tsy tafiditra amin' ny fampianarana manaraka fenitra. Misy olana ihany koa ny lafiny ara-pahasalamana: tsy ampy ny fotodrafitrasam-pitsaboana any amin' ny faritra maro eto [[Madagasikara]]. Mitombo haingana ny tanàn-dehibe tsirairay, nefa matetika amin' ny fomba tsy voalamina izany fitomboana izany. Misy ny fifindran' ny mponina avy any ambanivohitra mankany an-tanàn-dehibe, ka miteraka fiovana eo amin' ny rafitra sôsialy izany. == Jereo koa == * [[Kolikoly eto Madagasikara]] * [[Fahantrana eto Madagasikara]] == Loharano sy fanamarihana == nuus3cw5v6cnk6ek5nt6ykea3eb1dvy Gaëlle Borgia 0 295458 1139001 1132432 2026-05-17T04:20:05Z HarryWurst 36292 1139001 wikitext text/x-wiki I '''Gaëlle Borgia''' dia vehivavy [[mpanao gazety]] frantsay-malagasy, miasa eto [[Madagasikara]] amin' ny haino aman-jery iraisam-pirenena maromaro, toa ny ''[[France 24]]'' sy ny ''[[TV5 Monde]]'' ary ny ''[[Arte]],'' nanomboka tamin' ny taona 2012. Nahazo ny Loka ''Pulitzer 2020'' niaraka amin' ny mpanao gazety ao amin' ny ''[[The New York Times|New York Times]]'' maromaro izy noho ny lahatsorany momba ny fitsabahan' ny Rosiana eto Madagasikara izy. Teraka tao [[Lyon (Frantsa)|Lyon]] tamin' ny 22 Novambra 1984 izy<ref><small>"[https://africultures.com/personnes/?no=51736& The 2020 Pulitzer Prize Winner in International Reporting]", ''africultures.com''</small></ref>. == Asa fanaovan-gazety manadihady == I Gaëlle Borgia dia [[mpanao gazety]] mpanao fanadihadiana, niasa nanomboka tamin' ny taona 2012, niofana tao amin' ny [[Université Sorbonne-Nouvelle]]. Ao [[Antananarivo]] no iorenenan' ny asany izay iarahany amin' ny haino aman-jery iraisam-pirenena maromaro, anisan' izany ny ''[[France 24]]'', ny [[TV5 Monde]], ny [[Arte]], ny [[Agence France-Presse]] (AFP), ny ''[[The New York Times|New York Times]]'' sns. === Fanadihadiana nataony sy loka azony === ==== Fitsabahan' ny Rosiana tamin' ny fifidianana teto Madagasikara ==== Tamin' ny taona 2020 dia nahazo ny [[Loka Pulitzer|Loka ''Pulitzer'']] (International Reporting) niaraka tamin' ny mpanao gazety maromaro ao amin' ny ''[[The New York Times|New York Times]]'' i Gaëlle Borgia noho ny fanadihadiana nataony momba ny fitsabahan' ny fampiasam-bola rosiana tamin' ny fampielezan-kevitra tamin' ny [[Fifidianana filoham-pirenena ao Madagasikara 2013|fifidianana filoham-pirenena malagasy tamin' ny taona 2018]]<ref name=":0"><small>"[https://blackhistory247.wordpress.com/2023/11/15/gaelle-borgia/ Gaelle Borgia]", ''blackhistory247.wordpress.com''</small></ref><ref name=":1"><small>"I[https://information.tv5monde.com/afrique/ingerence-russe-madagascar-lenquete-de-gaelle-borgia-remporte-le-prix-pulitzer-33103? ngérence russe à Madagascar : l'enquête de Gaëlle Borgia remporte le prix Pulitzer]", ''information.tv5monde.com''</small></ref><ref><small>''How Russia Meddles Abroad for Profit: Cash, Trolls and a Cult Leader'' ([https://www.nytimes.com/2019/11/11/world/africa/russia-madagascar-election.html vakio eto]; [https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.nytimes.com%2F2019%2F11%2F11%2Fworld%2Fafrica%2Frussia-madagascar-election.html arsiva]) (2019)</small></ref>. Nasehony ny fomba nataon' ny Rosiana mba hamiliana ny latsa-bato tamin' ny alalan' ny fanomezan' izy ireo vaovao tsy marina sy ny fandraisan' izy ireo anjara ara-toekarena teo amin' ny sehatry ny [[Fitrandrahana harena an-kibon' ny tany eto Madagasikara|harena an-kibon' ny tany]]<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref><small>''[https://www.france24.com/fr/%C3%A9missions/focus/20211005-madagascar-des-usines-%C3%A0-trolls-s-invitent-avec-facebook-dans-l-ar%C3%A8ne-politique Madagascar : des usines à trolls s'invitent avec Facebook dans l'arène politique]'' ([https://www.google.com/search?sca_esv=3153b04427d9d7e5&sxsrf=AE3TifMzHhpJMXL3cI1Uu5s22eV9Mz-PQQ:1756048450564&udm=7&fbs=AIIjpHx4nJjfGojPVHhEACUHPiMQ_pbg5bWizQs3A_kIenjtcpTTqBUdyVgzq0c3_k8z34GUa4Q_jiUQNh5K5XfwsFj1JlsgDwnS6F9uJOn6Vp7K2HxRtqFHWBvIa21kO-nAONAdCWAawL952x2Ddz_JEAHOboiLEjjmdX60BQJqbLoULd0E4efha-wzbboS-XP1pF5OYuWed39sppk6AvxDm2wUDdtuhg&q=Madagascar+:+des+usines+%C3%A0+trolls+s%27invitent+avec+Facebook+dans+l%27ar%C3%A8ne+politique&sa=X&ved=2ahUKEwikx-qg3qOPAxWJUaQEHcsvKWgQtKgLegQIExAB&biw=911&bih=405&dpr=1.5#fpstate=ive&vld=cid:e467286a,vid:HpUxo5kr-Es,st:0 videô]) (2021)</small></ref>. ==== Ny zava-manjo ny vehivavy tantsaha malagasy ==== Ny fitantarana mivantana miompana amin' ny vehivavy tantsaha malagasy ao anatin' ny toe-javatra sarotra, ary koa ny vokatr' izany eo amin' ny maha-olombelona, no nahazon' i Gaëlle Borgia ny [[Loka François Chalais|Loka ''François Chalais'']] tamin' ny taona 2021<ref name=":2"><small>"[https://afrique.tv5monde.com/information/madagascar-les-agricultrices-ont-peine-de-quoi-survivre? Madagascar : Les agricultrices ont à peine de quoi survivre]", ''afrique.tv5monde.com''</small></ref><ref name=":3"><small>"[https://information.tv5monde.com/afrique/madagascar-les-agricultrices-ont-peine-de-quoi-survivre-16132? Madagascar : Les agricultrices ont à peine de quoi survivre]", ''information.tv5monde.com''</small></ref>. Ity fanadihadiana ity dia mampiseho ny toe-javatra izay vao mainka niharatsy vokatry ny [[Valanaretin' ny Covid 19 eto Madagasikara|Covid-19]] sy ny faharefoana ara-toekaren' izy ireo<ref name=":2" /><ref name=":3" />. ==== Fampiharihariana krizy mahakasika ny maha-olona ==== Nandrakitra ny [[Kere any Atsimo (Madagasikara)|kere tany amin' ny faritra atsimon' i Madagasikara]] i Gaëlle Borgia, nampiseho fianakaviana voatery nandao na nivarotra ny zanany mba hahafahana ho velona. Notohanan' ny [[Médecins Sans Frontières]] ny fitantarany manoloana ny fandavan' ny governemanta<ref name=":0" /><ref><small>"[https://www.zinfos974.com/madagascar-la-journaliste-gaelle-borgia-laureate-du-prix-rory-peck/ Madagascar : La journaliste Gaëlle Borgia lauréate du prix Rory Peck]", ''www.zinfos974.com''</small></ref>. Nahazoan' i Gaëlle Borgia ny [[Loka One World Media|Loka ''One World Media'']] tamin' ny taona 2022 ity fanadihadiana ity<ref name=":0" />. Tamin' ny taona 2023 izy dia nahazo ny [[Loka Rory Peck|Loka ''Rory Peck'']] noho ny fitantarany momba ny krizy ara-tsakafo teto Madagasikara<ref name=":0" />. ==== Lohahevitra hafa nanaovany fanadihadiana ==== Nanao tatitra momba lohahevitra isan-karazany koa i Gaëlle Borgia, anisan' izany ireto manaraka ireto<ref><small>"[https://muckrack.com/gaelle-borgia/articles? Articles by Gaelle Borgia]", ''muckrack.com''</small></ref><ref><small>"[https://information.tv5monde.com/auteur/gaelle-borgia/465? Gaëlle Borgia]", ''information.tv5monde.com''</small></ref>: * ny fisian' ny olona voan-karama hampiely vaovao tsy marina na mitanila mba hiarovana ny fitondram-panjakana ("usines à trolls") ao amin' ny [[Facebook]] (2021)<ref><small>"[https://www.france24.com/fr/%C3%A9missions/focus/20211005-madagascar-des-usines-%C3%A0-trolls-s-invitent-avec-facebook-dans-l-ar%C3%A8ne-politique? Madagascar : des usines à trolls s'invitent avec Facebook dans l'arène politique]", ''www.france24.com''</small></ref>; * ny fanondranana [[volamena]] tsy ara-dalàna avy eto Madagasikara<ref><small>"[https://information.tv5monde.com/afrique/madagascar-enquete-sur-le-trafic-dor-63677 Madagascar : enquête sur le trafic d'or]", ''information.tv5monde.com''</small></ref><ref><small>''[https://www.france24.com/fr/%C3%A9missions/journal-de-l-afrique/20210203-affaire-des-lingots-d-or-%C3%A0-madagascar-les-documents-france-24-contredisent-la-version-officielle Lingots d’or à Madagascar]'' ([https://www.youtube.com/watch?v=kB04E1hdbmg videô]) (2021)</small></ref>; * ny fiantraikan' ny fandalovan' ny [[rivodoza]] amin' ny fiainan' ny mponina<ref><small>"[https://information.tv5monde.com/afrique/madagascar-le-cyclone-batsirai-au-moins-six-morts-et-48-000-deplaces-104445 Madagascar : le cyclone Batsirai au moins six morts et 48 000 déplacés]", ''information.tv5monde.com''</small></ref>; * ny faharefoan' ny sehatry ny [[fambolena]] sy ny [[fiompiana]] eto Madagasikara, indrindra ny manodidina ny fambolena [[Kakaô (zavamaniry)|kakaô]]<ref><small>"[https://information.tv5monde.com/afrique/madagascar-une-vie-de-dure-labeur-pour-les-agricultrices-10102 Madagascar : une vie de dure labeur pour les agricultrices]", ''information.tv5monde.com''</small></ref>; * ny asan-dahalo eny ambanivohitra<ref><small>"[https://information.tv5monde.com/afrique/madagascar-ces-villageois-qui-vivent-sous-la-terreur-des-dahalo-bandits-des-campagnes Madagascar : ces villageois qui vivent sous la terreur des dahalo, bandits des campagnes]", ''information.tv5monde.com''</small></ref>. == Tsindry mahazo azy == Tamin' ny volana Aogositra 2025, ny [[Committee to Protect Journalists]] (CPJ) dia nanameloka ny fandrahonan' ny mpitondra fanjakana malagasy hanasazy an' i Gaëlle Borgia sy ny mpanao gazety iray hafa noho ny fanontaniany mahakasika ny filazana ôfisialy nataon' ny fanjakana momba ny fahafatesan' olona 32 farafahakeliny taorian' ny fetim-pitsingerenan' ny andro nahaterahana tao [[Ambohimalaza Miray|Ambohimalaza]]<ref><small>"[https://information.tv5monde.com/afrique/video/madagascar-28-morts-botulisme-ou-empoisonnement-la-version-gouvernementale-contestee À Madagascar, 28 morts: botulisme ou empoisonnement? La version gouvernementale contestée]", ''information.tv5monde.com''</small></ref>. Nilaza ny governemanta fa misy fanapoizinana<ref><small>"[https://english.news.cn/africa/20250619/98463f5b7af548979711d48132f317f7/c.html? Death toll from Madagascar food poisoning incident rises to 20]", ''english.news.cn''</small></ref><ref><small>"[https://www.linfo.re/ocean-indien/madagascar/affaire-ambohimalaza-andry-rajoelina-exige-des-explications-publiques-aux-ministres-concernes? Affaire Ambohimalaza : Andry Rajoelina exige des explications publiques aux ministres concernés]", ''www.linfo.re''</small></ref>, nefa ny fanadihadiana nataon' ireto mpanao gazety ireto kosa dia nanoro ny mety ho nisian' ny [[bôtiolisma]]<ref><small>"[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20250712-drame-d-ambohimalaza-%C3%A0-madagascar-intoxication-alimentaire-ou-botulisme? Madagascar: dans le drame d'Ambohimalaza, la version des autorités contredite]", ''www.rfi.fr''</small></ref>. Naneho ny ahiahiny momba ny tsy fahazakana ny fanadihadiana manohitra ny fitantarana ôfisialy ny CPJ<ref><small>"[https://cpj.org/2025/08/madagascar-threatens-criminal-sanctions-against-2-journalists/ Madagascar threatens criminal sanctions against 2 journalists]", ''cpj.org''</small></ref>. == Loharano sy fanamarihana == == Jereo koa == [[Sokajy:loka Pulitzer]] [[Sokajy:mpanao gazety frantsay]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1984]] ro12pjrvs90n2zsh4l4mwjvzwj75zcd TV5 Monde 0 295459 1139002 1120610 2026-05-17T04:21:09Z HarryWurst 36292 1139002 wikitext text/x-wiki [[Sary:Logo TV5Monde 2025.svg|vignette|382x382px|Sotatra famantarana ny TV5 Monde]] Ny '''TV5 Monde''', izay antsoina hoe '''TV5''' tany am-boalohany, dia rojom-pahitalavitra iraisam-pirenena [[Fiteny frantsay|miteny frantsay]] sady miresaka zavatra ankapobeny, naorina tamin’ ny 2 Janoary 1984. Any [[Paris]] no misy ny foibeny, ary orinasan-kaino aman-jerim-panjakan' i [[Frantsa]], i [[Belzika]], i [[Soisa]], i [[Kanada]], i [[Québec]] ary i [[Mônakô]] no tompony. Anisan' ny tambajotram-pahitalavitra lehibe indrindra eran-tany telo ny TV5 Monde. Mampita famantarana (signaux) ho an' ny faritra valo samihafa izy, ary koa rojo roa manokana momba ny Art de vivre (Style HD) sy momba ny Tanora (Tivi5monde). Tafiditra ao anatin' ny tambajotra ihany koa ny TV5 Québec Canada, saingy fananan' ny Consortium de télévision Québec–Canada. Amin' ny maha mpandraharaha azy ao amin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenen' ny Frankôfônia|Organisation internationale de la francophonie]] (OIF), dia manome sehatra isankarazany maimaim-poana ny TV5 Monde, hoenti-mianatra sy mampianatra [[Fiteny frantsay|teny frantsay]]. Mampita amin' ny teny frantsay izy, sady misy dikanteny amin' ny fiteny 13, amin' ny alalan' ny onjam-peo hertsiana, zanabolana, tariby, fahitalavitra IP ary ny tranonkala. Azo jerena ihany koa izy ao amin’ ny trano fandraisam-bahiny, fiaramanidina, fitaterana an-dalamby sy an-dranomasina. Tafiditra amin' ny tokantrano 421 tapitrisa, amin' ny firenena sy fizaràn-tany maherin' ny 200 ny TV5 Monde, izay jeren' ny olona 60 tapitrisa mahery isan-kerinandro tamin' ny taona 2022. ==Jereo koa == [[Sokajy:Fahitalavitra]] [[Sokajy:Orinasa frantsay]] [[Sokajy:Televiziona frantsay]] 9v9rrjqbxgzddy5ostpb3d5ax8l36pz Mpaminany malagasy 0 296046 1139017 1121249 2026-05-17T05:22:13Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1139017 wikitext text/x-wiki Ny '''mpaminany malagasy''' dia [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] inoan' ny Malagasy sasany na izy rehetra fa afaka mampita hafatra avy amin' ny tontolon' ny [[fanahy]] ([[Razana (finoana malagasy)|razana]], [[Andriamanitra mpamorona|Andriamanitra]], sns). Ireo olona ireo dia milaza na lazaina fa afaka mahita na maminavina ny zavatra hitranga amin' ny [[hoavy]] amin' ny alalan' ny endrika [[Tsindrimandry (fivavahana)|tsindrimandry]] na fanomezam-pahasoavana hafa. Azon' izy ireo atao ny milaza mialoha fisehoan-javatra amin' ny alalan' ny teny na soratra. Ny mpaminany dia olona milaza fa mahita na manana fahaizana mamantatra ny hoavy amin' ny alalan' ny [[Fanambaràna (finoana)|fanambaràna]], matetika miaraka amin' ny asa fanirahana hanambara ny hafatr' Andriamanitra, mitsikera ny tsy rariny eo amin' ny fiarahamonina sy eo amin' ny fivavahana, eny fa na ara-pôlitika, ary manoro hevitra amin' ny zavatra tokony hatao. Ireo olona ireo dia manana toerana manokana eo amin' ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] sy ny [[fivavahana eto Madagasikara]], na ao amin' ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahana nentim-paharazana malagasy]] izany na amin' ny endrika sasan' ny [[kristianisma eto Madagasikara]], indrindra ao amin' ny hetsika [[Fifohazana (kristianisma malagasy)|fifohazana]] sy ao amin' ny [[Evanjelisma|kristianisma evanjelika]] sy [[Pentekôtisma eto Madagasikara|pentekôtista]]. Ny fiangonana koa dia lazaina fa mpaminany, indrindra fa ny fiangonan-dehibe ao amin' ny [[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara]] (FFKM). == Mpaminany kristiana malagasy == === Rainisoalambo === [[Sary:Rainisoalambo_02.jpg|vignette|[[Rainisoalambo]]]] Niova fo ho Kristiana i [[Rainisoalambo]] taorian' ny nahazoany [[Fahitana (finoana)|fahitana]] na [[nofy]] nandidy azy hanary ny ody sy ny sikidiny ny alin’ny 14 Oktobra 1894, ary avy eo dia nahatsiaro ho afaka<ref name=":6"><small>"[https://dacb.org/fr/stories/madagascar/rainisoalambo/ Rainisoalambo]", ''Dictionary of African Christian Biography''</small></ref><ref name=":7"><small>"[https://www.fjkm.mg/index.php/2017/08/10/histoire-rainisoalambo-suite/ Histoire / Rainisoalambo (suite)]", ''www.fjkm.mg''</small></ref><ref name=":8"><small>"[https://journals.openedition.org/clo/3035? Le prophète et la souveraine. Utilisation des récits biographiques de figures historiques par les guérisseurs betsileo (Madagascar)]", ''journals.openedition.org''</small></ref>. Taorian' ny fiovam-pony dia nanomboka namaky [[Baiboly]] izy, nanangana ny vondrona atao hoe "mpianatry ny Tompo", izay nitory, nanasitrana, nametra-tanana, ary nandà ny fanompoan-tsampin-drazana (ody, sikidy)<ref name=":6" />. Izy no heverina ho mpanorina na anisan' ny mpanorina ny [[Fifohazana (kristianisma malagasy)|Fifohazana]] tao [[Soatanàna]] sy tao amin' ny ny faritra [[Betsileo]]<ref name=":7" /><ref name=":8" /><ref name=":9" />. Zavatra maromaro no manohana azy fa nanana anjara asan' ny [[mpaminany]] (amin' ny hevitr' io teny io hoe "irak' Andriamanitra"): ny zava-nitranga niteraka ny fiovam-pony: ny tantaran' ny fidiran' Andriamanitra an-tsehatra nandritra ny aretiny sy ny fahitany izay aseho ho fiantsoana sy fanambaràna<ref name=":6" /><ref><small>Lucile Jacquier-Dubourdieu, "[https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_4/sci_hum/010008301.pdf? Représentation de l’esclavage et conversion : un aspect du mouvement du réveil à Madagascar]" (PDF), ''horizon.documentation.ird.fr''</small></ref>; nampita hafatra mahery vaika momba ny fialana amin' ny fivavahana nentin-drazana izy (ny [[fanompoan-tsampy]], ny [[sikidy]]) ary nampirisika ny tokony hiverenana amin' Andriamanitra<ref name=":6" /><ref name=":7" />; nanao asa mifandray amin' ny [[Fanomezan' ny Fanahy Masina|karisma]] ara-paminaniana izy: [[Fahasitranana mahagaga|fanasitranana]], [[Fandroahana fanahy ratsy|fandroahana demonia]], [[vavaka]] iombonana, [[fametrahan-tanana]]<ref name=":8" /><ref><small>"[https://tsodrano.com/archives/181? Rainisoalambo sy ny Fifohazana Soatanana]", ''tsodrano.com''</small></ref>; nanavao ny fiainana kristianina tao amin' ny faritra nisy azy izy tamin' ny alalan' ny fampifanarahana ny hafatra misionera amin' ny zava-misy eo an-toerana, tamin' ny fampifanarahana ny kristianisma amin' ny tontolo ambanivohitra, izay manome azy endrika ara-paminaniana, dia ny maha-mpisava nanolo-tena lalana azy<ref name=":9" /><ref><small>Rafanomezantsoa Roger, "[https://researchspace.ukzn.ac.za/server/api/core/bitstreams/d6791bdd-73b2-4b17-a752-83dd65bb8d95/content The contribution of Rainisoalambo (1844-1904), the father of revivals, to the indigenization of the Protestant churches in Madagascar : a historical perspective.]", ''researchspace.ukzn.ac.za''</small></ref><ref><small>"[https://dacb.org/resources/journal/1-7/1-7-Dec2016JACB-booklet-nocover.pdf? Rainisoalambo, Ravelonjanahary, and Volahavana Germaine (Nenilava): Revival Leaders of Madagascar]" (PDF), ''dacb.org''</small></ref>. === Volahavana Germaine === [[Sary:Volahavana_Germaine.jpg|vignette|204x204px|Volahavana Germaine na Mama Nenilava]] Anisan' ny olo-malaza eto [[Madagasikara]] i [[Volahavana Germaine]] na [[Volahavana Germaine|Mama Nenilava]] ary antsoana hoe "mpaminany", izay hajaina ao amin' ny iray amin' ny fiangonana lehibe eto amin' ny firenena, dia ny [[Fiangonana Loterana Malagasy]] (FLM)<ref name=":3"><small>"[https://scholars.wlu.ca/cgi/viewcontent.cgi?article=2533&context=consensus& Nenilava, Prophetess of Madagascar: Her Life and the Ongoing Revival She Inspired]", ''scholars.wlu.ca''</small></ref>. Teraka tamin' ny taona 1918 izy ary maty tamin' ny taona 1998<ref name=":9"><small>"[https://madagascarmission.org/wp-content/uploads/2024/09/FifohazanaMovement.pdf? The Fifohazana and its impacts on the life of the Church]", ''madagascarmission.org''</small></ref><ref><small>"[https://lutheranworld.org/sites/default/files/2019/documents/lutheran_pentecostal_final_communique.pdf Fourth meeting of the International Lutheran-Pentecostal Dialogue September 7 – 13, 2019, Antananarivo, Madagascar - Communiqué]" (PDF), ''lutheranworld.org''</small></ref>. Iray amin' ny olona efatra mpanorina ny [[fifohazam-panahy]] antsoina hoe [[Fifohazana (kristianisma malagasy)|Fifohazana]] izy. Izy no nanorina ny [[Tobilehibe Ankaramalaza|tobin' Ankaramalaza]], izay anisan' ny lehibe indrindra eto amin' ny firenena<ref name=":4"><small>"[https://dacb.org/stories/madagascar/nenilava/ Nenilava]", ''Dictionary of African Christian Biography''</small></ref>. Tsy tahaka ny olona sasany milaza tena ho [[mpaminany]] izy, fa ny asany dia niorim-paka sy nivelatra teo anivon' ny FLM, izay nanaiky ny asa fanompoany sy ny fanomezam-pahasoavana amin' ny maha mpaminany azy<ref name=":5"><small>"[https://hifi-madanet.org/fifohazam-panahy/mama-nenilava/ Mama Nenilava]", ''hifi-madanet.org''</small></ref><ref><small>"[https://www.fjkm.mg/index.php/2022/04/25/volahavana-germaine/ Volahavana Germaine Nenilava]", ''www.fjkm.mg''</small></ref>. Ny faminanian' i Nenilava dia matetika tsy faminaniana ara-pôlitika toy ny mety ho hita ankehitriny. Mampiseho izany fa ny anaram-boninahitra hoe "mpaminany" dia tsy natokana ho an' ny olo-malaza ao amin' ny [[Baiboly]] fa afaka manondro olona miaina ankehitriny manana tanjaka ara-panahy lehibe, izay nanao asa nanamarika lalina sy maharitra ny firenena. Ireo faminaniana ireo dia [[Fahitana (finoana)|fahitana]], fampitandremana, fananarana ary fanambaràna ara-panahy<ref><small>Kevin Ogilvie, "[https://www.academia.edu/63127756/Breaking_words_towards_a_malagasy_oral_theology_of_homiletics? Breaking words : towards a malagasy oral theology of homiletics]", ''www.academia.edu''</small></ref><ref name=":3" />, indrindra momba: * ny hoavin' ny Fiangonana sy ny finoana eto Madagasikara<ref name=":4" />, * ny hoavin' ny [[Madagasikara|firenena malagasy]]<ref name=":4" />, * ary ny antso ho amin' ny [[fibebahana]] sy fiverenana amin' Andriamanitra<ref name=":4" />. Nangonin' ny mpianany tamim-pitandremana ny faminaniany, nosoratana ary mbola dinihin' ny mpino ao amin' ny Fifohazana sy ny teôlôjiana prôtestanta malagasy hatramin' izao. Ireo faminaniana ireo no lova ara-panahy napetrany<ref name=":5" />. === André Mailhol === [[Sary:Past.Mailhol.jpg|vignette|204x204px|Ny Pasitera Mailhol]] Tamin' ny taona 1996 i [[André Mailhol]] dia nanorina ny [[Fikambanana Apokalypsy eto Madagasikara]] (na FAM) tao [[Antananarivo]] izy, avy amin' ny vondrona madinika iray nianatra ny [[Apôkalipsan' i Joany|Bokin' ny Apokalypsy]]<ref name=":0"><small>"[https://regardsprotestants.com/actualites/francophonie/apokalypsy-une-eglise-postcoloniale-malgache/ Apokalypsy, une église postcoloniale malgache]", ''regardsprotestants.com''</small></ref><ref name=":1"><small>"[https://famfrance.fr/a-propos/ A propos]", ''famfrance.fr''</small></ref>. Ny fiangonany dia manantitrantitra ny fandalinana ny Bokin' ny Apokalypsy, sady manao antso maneho fahamehana [[Eskatôlôjia|eskatôlôjika]], izay manome endrika fanambaràna na fampitandremana ara-paminaniana ny hafany<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Maneho ny tenany ho "mpitondra hafatra" na "mpanambara" ny bokin' ny faminaniana izy<ref><small>"[https://articles.rfi.fr/fr/afrique/20181105-madagascar-mailhol-pasteur-candidat-presidentielle-eglise-apocalyptique? Madagascar: André Mailhol, pasteur et candidat à la présidentielle]", ''articles.rfi.fr''</small></ref>. Nilaza izy fa tamin' ny 1991 dia nahazo [[Fiantsoana (finoana)|antso]] avy amin' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] mba handalina ny [[Apôkalipsan' i Joany|Bokin' ny Apokalypsy]]<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Ao amin' ny tranokalan' ny fiangonany dia voalaza fa iray amin' ireo mpaminany malaza indrindra amin' izao androntsika izao izy<ref name=":2"><small>"[https://apokalypsy.com/fr/static/apocalypse-et-la-prophetie-du-jour? Les prophéties du Pasteur Maillol] {{Wayback|url=https://apokalypsy.com/fr/static/apocalypse-et-la-prophetie-du-jour |date=20251212064621 }}", ''apokalypsy.com''</small></ref>. Mamoaka "faminaniana" ao amin' ny tranokalany izy, izany hoe ny filazana ny zavatra hitranga amin' ny hoavy (areti-mifindra, loza voajanahary, fahafatesan' olo-malaza) izay, araka ny filazany, dia nambaran' Andriamanitra taminy<ref name=":0" /><ref name=":2" />. Misy lahatsoratra manakiana azy ho mpaminany sandoka, izay milaza mazava an' i André Mailhol ho mitonon-tena ho mpaminany ary manantitra fa tsy tanteraka ny faminaniany ho filohan' ny Repoblika amin' ny taona 2013<ref><small>"[https://laverite.mg/editorial/item/16859-paradis-des-faux-proph%C3%A8tes%20.html Paradis des faux prophètes !]", ''laverite.mg''</small></ref>. == Jereo koa == * [[Mpaminany]] * [[Faminaniana]] * [[Ombiasa]] * [[Sikidy (malagasy)|Mpisikidy]] == Loharano sy fanamarihana == ghnswihtq1snhfe66h4j6smrkhidz6v Marcelo Crivella 0 296411 1139015 1123174 2026-05-17T04:47:21Z HarryWurst 36292 1139015 wikitext text/x-wiki [[File:Foto oficial de Marcelo Crivella.jpg|thumb|Marcelo Crivella]] '''Marcelo Crivella''' (teraka ny 9 Oktobra 1957 tao [[Rio de Janeiro]]) dia [[injeniera]] [[Brezila|breziliana]], mpanoratra ara-pivavahana, ary [[mpanao politika]], izay mpikambana ao amin'ny Antoko [[Republicanos (Brasil)|Repoblikana]]. Senatera izy (nanomboka ny 2003 ka hatramin'ny 2017), Minisitry ny Jono sy ny Fiompiana Rano (nanomboka ny 2012 ka hatramin'ny 2014), ary ben'ny tanànan'i Rio de Janeiro<ref>(pt) [https://www.rio.rj.gov.br/documents/4803774/5dd34aa5-d45b-4cd0-8cc2-500186b7456c Cidade do Rio de Janeiro: Prefeitos]</ref> (nanomboka ny 2017 ka hatramin'ny 2020). [[Solombavambahoaka]]n'i Rio de Janeiro izy nanomboka ny Febroary 2023.<ref>(pt) [https://www.camara.leg.br/deputados/220599?ano=2023 Camara dos Deputados: Marcelo Crivella]</ref> ==Jereo Koa== {{commonscat}} [[Sokajy:Republicanos (Brasil)|Crivella]] [[Sokajy:Minisitry ny jono sy ny fiompiana rano|Crivella]] [[Sokajy:Senatera breziliana|Crivella]] [[Sokajy:Senatera ao Rio de Janeiro|Crivella]] [[Sokajy:Ben'ny tanànan'i Rio de Janeiro|Crivella]] j752s8pwlyxdmy8us12xrzh0g0z6v5y FishBase 0 296986 1138986 1125635 2026-05-16T23:15:46Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138986 wikitext text/x-wiki Ny '''''FishBase''''' dia angon-drakitra maneran-tany momba ny karazana [[trondro]] (indrindra fa ny trondro misy [[Vombo|vombony]]). Io no angon-drakitra an-tserasera lehibe indrindra sy be mpampiasa indrindra amin' ny trondro misy vombony an-tranonkala. Rehefa nandeha ny fotoana dia nivoatra ho fitaovana ara-tontolo iainana mavitrika sy azo ampiharina amin-javatra maro izay anaovana tonon-tsiahy be dia be ao amin' ny lahatsoratra avoakan' ny manam-pahaizana. Manome angon-drakitra feno momba ny karazan-trondro misy vombony ny FishBase, ao anatin' izany ny fampahalalana momba ny taksônômia, ny fitsinjarana ara-jeôgrafia, ny biômetria sy môrfôlôjia, ny fihetsika sy ny toeram-ponenana, ny ekôlôjia sy ny hetsiky ny vondron-trondro amin' ny toerana iray ary koa ny angona momba ny fananahana, ny metabôlisma ary ny fototarazo. Misy ny fidirana amin' ny fitaovana toy ny piramida trôfika, ny fanalahidy famantarana, ny môdely biôjeôgrafika ary ny antontan' isa momba ny jono ary misy rohy mivantana amin' ny habetsahan' ny karazana ahafahana miditra amin' ny fampahalalana ao amin' ny tahiry hafa toy ny [[LarvalBase]], ny [[GenBank]], ny [[IUCN Red List]] ary ny [[Catalog of Fishes]]. Tamin' ny Febroary 2024 dia nahitana famariparitana momba ny karazana sy zana-karazana 36&nbsp;100 ny FishBase, miaraka amin' ny anarana iombonana 332&nbsp;100, sary 65&nbsp;300, ary fanondroana asasoratra 67&nbsp;600 ao amin' ny literatiora siantifika. Misy fitsidihana 700&nbsp;000 eo ho eo isam-bolana ilay tranonkala. == Jereo koa == * [[International Ornithologists' Union]] * [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|International Union for Conservation of Nature]] * [[Catalogue of Life]] == Rohy ivelany == * Tranonkala ôfisialy: https://fishbase.net.br/search.php {{Wayback|url=https://fishbase.net.br/search.php |date=20250820093134 }} azojyt30of04xq2dpqstiy6kz0hssha Lisitry ny taovan-javamaniry 0 297171 1139032 1137678 2026-05-17T09:27:27Z Thelezifor 15140 1139032 wikitext text/x-wiki [[Sary:Roots by cesarpb.jpg|vignette|372x372px|[[Faka]]<nowiki/>n' ny [[honko]]]] Inty ny '''lisitry ny taovan-javamaniry''' izay mitanisa ny anaran' ny ampahan-javamaniry toy ny [[Ravina (zavamaniry)|ravina]], ny [[taho]], ny [[rantsana]], ny [[Voninkazo|vony]], ny [[faka]], sns. == Lisitra == === A === * [[atodinaina]] === B === * [[Baby (zavamaniry)|baby]] [[Baby (zavamaniry)|(zavamaniry)]] === D === === E === * [[emboka]] (akondro) === F === * [[faka]] * [[fampaho]] * [[fandray vovobony]] * [[fehezam-boninkazo]] * [[felambony]] * [[felan-dravina]] * [[fihary atodinaina]] * [[flôema]] * [[Foko (taovan-javamaniry)|foko]] ([[Cynanchum junciforme|''Cynanchum junciforme'']] na ''Pycnoneurum junciforme'') * [[Fonon-taovam-pananahana (zavamaniry)|fonon-taovam-pananahana]] * [[foto-kazo]] * [[foto-taho]] === G === === H === * [[hodi-kazo]] * [[hoditra (zavamaniry)]] * [[hoza-dravina]] === I === === J === === K === * [[kambiôma]] * [[kiran-dravina]] * [[ksilema]] === L === * [[ladina]] * [[lafitra]] (amin' ny [[akondro]]) * [[laha-kazo aman-dravina]] (fr: <nowiki>''</nowiki>''houppier''<nowiki>''</nowiki>) * [[lalan-dranon-kazo]] * [[lahimbony]] * [[lalan-dranon-kazo]] * [[londona]] === M === * [[mamimbony]] === N === * [[nofon-kazo]] * [[nofom-boa]] === O === === P === * [[pela-dravina]] = [[felan-dravina]] === R === * [[rantsana]] * [[ravimbony]] * [[Ravina (zavamaniry)|Ravina]] * [[Ravina (zavamaniry)|ravinkazo]] * [[ravin-tsimoka]] * [[rizôma]] === S === * [[sampaho]] * [[sampana]] * [[singam-bavimbony]] * [[sofim-boa]] === T === * [[taho]] * [[tahon-dahimbony]] * [[tahon-tsimoka]] * [[tangolika]] * [[tangozam-boa]] * [[tangozam-bony]] * [[tangozana]] * [[tangozan-dravina]] * [[taranja (taova)]] * [[totsim-bovoka]] * [[tsilo]] * [[tsimoka]] * [[tsiraka]] * [[tsirilahy]] * [[Tsirinaina lahy (zavamaniry)|tsirinaina lahy]] * [[Tsirivavy (zavamaniry)|tsirivavy]] === V === * [[vatan-javamaniry]] * [[vatan-kazo]] * [[vavimbony]] * [[vertisily]] * [[vihim-bovobony]] * [[vihin-javamaniry]] * [[voa (bôtanika)]] * [[vodin-javamaniry]] * [[vody (zavamaniry)]] * [[vololon-tsiry]] * [[voninkazo]] * [[Voninkazo|vony]] * [[vondrombony]] * [[vondrom-pelambony]] * [[vondron-dravimbony]] * [[vontsina]] * [[vovobony]] === Z === * [[zana-pelana]] * [[zanataho]] gd6te4aas9badgrjdhu0dl5czbn42dm Combretum grandidieri 0 297961 1138964 1130588 2026-05-16T17:41:33Z Thelezifor 15140 1138964 wikitext text/x-wiki [[Sary:Calopyxis grandidieri 0zz.jpg|vignette|417x417px|Tamenaka na kapikinala (''Combretum grandidieri'')]] [[Sary:Calopyxis grandidieri 1zz.jpg|vignette|325x325px|''Combretum grandidieri'']] Ny '''''Combretum grandidieri''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry]] [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Combretaceae]]''. Tsy hita afa-tsy eto [[Madagasikara]] ny ''Combretum grandidieri'', eny amin' ny tontolo iainana mifanaraka amin' ny toetany trôpikaly maina. Antsoina hoe '''kapikinala''' na '''tamenaka''' na '''voatamenaka''' izy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Tamin' ny taona 1903 no voalaza voalohany tao amin' ny ''Bulletin du Muséum d'Histoire Naturelle de Paris'' izy io. Anarana ara-tsiansa niantsoana azy koa ny hoe '''''Calopyxis grandidieri''''' na '''''Poivrea grandidieri'''''. == Famariparitana == [[Hazobotry]] mandadina toy ny [[vahy]] [[Zavamaniry mianika|mianika]] izay manana halava 10 m mahery ity zavamaniry ity. Mety hitovy endrika amin' ny kirihitra kely izy io raha mbola kely. === Ravina === Mifanohitra ny raviny, matetika tsy misy volovolo, miendrika fo na sofina kely ny eo am-poto-dravina. === Vony sy voa === Mamokatra voniny mahavariana mitsitokantokana na mivondrona 10 na 15 eny an-tendron-drantsana mandravina izy io, matetika mena na manopy mavo, mivondrona matevina. Mampiavaka ny vondron-karazana ''[[Combretum]]'': ny voany izay pepa misy elatra (matetika miisa efatra) izay misy vihim-boa afovoany. Manamora ny fanaparitahan' ny rivotra azy ny fisian' ny elatra. == Faritra sy toeram-paniriany voajanahary == Tsy misy afa-tsy eto [[Madagasikara]], ity karazana ity, indrindra fa any amin' ny faritra atsimo sy atsimo-andrefana izay manana toetany somary maina. Maniry indrindra any amin' ny ala maina sy eny amin' ny [[hivoka]] ary amin' ny faritra trôpikaly manana fizaràn-taona sasany maina izy io. Anisan' ny iharan' ny tsindry tsy voafehy ity zavamaniry ity any amin’' faritra sasany toa ny any [[Analamazaotra]] na any [[Zahamena]]. == Toetra sy fampiasana azy == Manana toetra mahasoa maro ny ''Combretum grandidieri''. Ampiasaina amin' ny fitsaboana ny aretim-pivalanana sy ny aretin' aty (tazovony, olan' ny afero) ary ny aretin' ny taovam-pisefoana ny [[tambavy]] avy amin' ny fitanehana ny raviny na ny hodiny. Malaza koa izy io amin' ny fitsaboana tsy fahalevonan-kanina. Ny vokatra azo avy amin' ny fandomana an' ilay zavamaniry ao anaty [[metanôla]] dia hita fa mamono [[bakteria]] ka afaka miady amin' ny [[otrikaretina]] isan-karazany, sady mamono [[holatra]] bitika (indrindra iadiana amin' ny ''Candida albicans''). Any amin' ny faritra sasany dia ampiasaina ho mpanaitaitra na hiadiana amin' ny havizanana ny hodiny. == Jereo koa == * ''[[Combretum]]'' * ''[[Calopyxis]]'' * ''[[Poivrea]]'' * [[Tamenaka (zavamaniry)|Tamenaka]] na [[Tamenaka (zavamaniry)|voatamenaka]] * ''[[Combretum micranthum]]'' 2l9nwdutbdxknljay4bwbbckv5rqd62 Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara 0 298086 1138963 1134865 2026-05-16T17:38:22Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1138963 wikitext text/x-wiki [[Sary:Litchi chinensis fruits.JPG|vignette|408x408px|Letisia (''[[Litchi chinensis]]'')]] Inty ny '''lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara'''. Marihina fa ny teny hoe "hazo" ampiasaina eto hanondroana ny [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], ny [[hazobotry]], ny [[kirihitra]], ary ny [[vahy]], eny fa na ireo atao amin' ny anarana hoe [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] rehefa tena lehibe (ohatra: [[akondro]]) na ireo ivelan' ny fanasokajiana mahazatra (toy ny [[raketa]]). Misy amin' ny zavamaniry hotanisaina eto ny tsy misy afa-tsy eto [[Madagasikara]], ny sasany hita ihany koa any amin' ny firenena sy faritra any ivelany ary ny hafa nampidirina teto. == Lisitry ny vondron-karazana sy ny finakaviana == === Lisitry ny fianakaviana === [[Sary:Starr 020803-0117 Psidium guajava.jpg|vignette|Goavy (''[[Psidium guajava]]'')]][[Sary:Adansonia rubrostipa 03.jpg|vignette|Ringy na fony (''[[Adansonia rubrostipa]]'')]]Inty ny lisitry ny fianakavian-javamaniry ahitana ny karazana fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy: * ''[[Anacardiaceae]]'' ''- [[Anisophylleaceae]] - [[Annonaceae]] - [[Apocynaceae]] - [[Arecaceae]] - [[Bombacaceae]]'' (ankehitriny nampidirina ao amin' ny ''[[Malvaceae]]'') - ''[[Bromeliaceae]]'' ''- [[Burseraceae]] - [[Cactaceae]] - [[Caricaceae]] - [[Celastraceae]] - [[Clusiaceae]] - [[Combretaceae]] - [[Ebenaceae]] - [[Fabaceae]] - [[Lauraceae]] - [[Loganiaceae]] - [[Malvaceae]]'' (ankehitriny dia tafiditra ao ny ''[[Bombacaceae]]'') - ''[[Menispermaceae]]'' ''- [[Moraceae]] - [[Musaceae]] - [[Myrtaceae]] - [[Orchidaceae]] - [[Pandanaceae]] - [[Passifloraceae]] - [[Phyllanthaceae]] - [[Piperaceae]] - [[Proteaceae]] - [[Rosaceae]] - [[Rubiaceae]] - [[Rutaceae]] - [[Sapindaceae]] - [[Sapotaceae]] - [[Solanaceae]] - [[Vitaceae]]'' === Lisitry ny vondron-karazana === [[Sary:Mangifera indica 1a 13.jpg|vignette|Manga (''[[Mangifera indica]]'')]] [[Sary:Tapia Uapaca bojeri Ibity.jpg|vignette|Tapia (''[[Uapaca bojeri]]'')]]Inty ny lisitry ny vondron-karazan-javamaniry ahitana ny karazana fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy: * ''[[Adansonia]] - [[Ananas]] - [[Anisophyllea]] - [[Annona]] - [[Bismarckia]] - [[Borassus]] - [[Bromelia]] - [[Canarium (zavamaniry)|Canarium]] - [[Carica]] - [[Carissa]] - [[Causonis]] - [[Cayratia]] - [[Cereus]] - [[Cissus]] - [[Citrus]] - [[Cocos (zavamaniry)|Cocos]] - [[Cola (zavamaniry)|Cola]] - [[Cyphomandra]] - [[Cyphostemma]] - [[Dilobeia]] - [[Diospyros]] - [[Dypsis]] - [[Elaeis]] - [[Eugenia]] - [[Ficus]] - [[Fragaria]] - [[Hylocereus]] - [[Hyphaene]] - [[Labramia]] - [[Landolphia]] - [[Leuenbergeria]] - [[Litchi]] - [[Malus]] - [[Mangifera]] - [[Mimusops]] - [[Musa]] - [[Opuntia]] - [[Pandanus]] - [[Passiflora]] - [[Persea]] - [[Pereskia]]'' (jereo koa: ''[[Leuenbergeria]]'' sy ''[[Rhodocactus]]'') ''- [[Phoenix]] - [[Piper]] - [[Poivrea]] - [[Physalis]] - [[Prunus]] - [[Psidium]] - [[Pyrus]] - [[Raphia]] - [[Ravenea]] - [[Rheedia]] - [[Rhipsalis]] - [[Rhodocactus]] - [[Rubus]] - [[Saba (zavamaniry)|Saba]]'' - ''[[Salacia]] - [[Satranala]] - [[Selenicereus]] - [[Sorindeia]] - [[Spondias]] - [[Strychnos]] - [[Solanum]] - [[Symphonia]] - [[Syzygium]] - [[Tamarindus]] - [[Treculia]] - [[Uapaca]] - [[Vangueria]] - [[Vasconcellea]] - [[Vanilla]] - [[Vitis]]'' == Lisitry ny karazana (anarana ara-tsiansa) == [[Sary:Musa acuminata 337319858.jpg|vignette|309x309px|Akondro (''[[Musa acuminata]]'')]]Inty ny lisitry ny karazan-javamaniry fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy: === A === * ''[[Adansonia digitata]]'' [''[[Bombacaceae]]'' na ''[[Malvaceae]]''] -- baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, fontana, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana, vontona * ''[[Adansonia grandidieri]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- renala, reniala, renibeala, vonoa * ''[[Adansonia madagascariensis]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- bontana, bontona, bozy, fony, mboio, reniala * ''[[Adansonia perrieri]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] – za * ''[[Adansonia rubrostipa]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- ringy * ''[[Adansonia suarezensis]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- vonoa, za * ''[[Adansonia za]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- bontana, bontona, boringy, bozo, bozy, fony, mboio, ringy, voajabo, za, zabo * ''[[Ananas bracteatus]]'' [''[[Bromeliaceae]]''] -- * ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' (= ''Bromelia ananas'') [''Bromeliaceae''] -- fandra, fandrana, mananasy, satra, voafandrana * ''[[Anisophyllea anisophyllea]]'' [''[[Anisophylleaceae]]''] -- ambalasira * ''[[Anisophyllea fallax]]'' [''Anisophylleaceae''] -- hazomamy * ''[[Anisophyllea madagascarensis]]'' [''Anisophylleaceae''] -- * ''[[Anisophyllea masoalensis]]'' [''Anisophylleaceae''] -- * ''[[Anisophyllea parafallax]]'' [''Anisophylleaceae''] -- * ''[[Anisophyllea purpurascens]]'' [''Anisophylleaceae''] -- * ''[[Anisophyllea schatzii]]'' [''Anisophylleaceae''] -- * ''[[Annona muricata]]'' [''[[Annonaceae]]''] -- karaosoly, koropataka, kôrôsôly // voantsokona, voatsiriry, * ''[[Annona squamosa]]'' [''Annonaceae''] -- konikony, konokono // voasaritany * ''[[Artocarpus altilis]]'' [''[[Moraceae]]''] -- [[soanambo]], tsirapay * [[Ampalibe|''Artocarpus heterophyllus'']] [''Moraceae''] -- ampalibe * ''[[Artocarpus integer]]'' (= ''Artocarpus integrifolia'') [''Moraceae''] -- finesy, kimahatorolela, sonambo, voanampalibe === B === * ''[[Bismarckia nobilis]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- [[satrana]] * ''[[Borassus aethiopum]]'' [''Arecaceae''] -- * ''[[Borassus madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – dimaka, befelatanana: * ''[[Borassus madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – voanio * ''[[Burasaia madagascariensis]]'' [''[[Menispermaceae]]''] -- amborasahamaitso, amborasahy, amborasaka, amboravaky, borasaha, faritatsy, faritsaty, hazondahy, odiandro, oditohina, ralakamisy, vodihazo // madiriandro === C === * ''[[Canarium madagascariensis]]'' [''[[Burseraceae]]''] -- aramy, haramy, ramy, tambazotse * ''[[Carica papaya]]'' [''[[Caricaceae]]''] -- [[papay]], mapaza * ''[[Carissa boiviniana]]'' [''[[Apocynaceae]]''] -- * ''[[Carissa comorensis]]'' [''Apocynaceae''] -- voamantsoana, taolanomby * ''[[Carissa densiflora]]'' [''Apocynaceae''] -- mango ** ''Carissa densiflora'' var ''microphylla'' -- mango * ''[[Carissa macrocarpa]]'' [''Apocynaceae''] -- * ''[[Carissa pichoniana]]'' [''Apocynaceae''] -- hazombato * ''[[Carissa sessiliflora]]'' [''Apocynaceae''] -- tavaka, voantsikomoka, voantsikopiky * ''[[Carissa spinarum]]'' (= ''Carissa edulis'' = ''Carissa pubescens'') [''Apocynaceae''] -- taolana, voakandrina * ''[[Cayratia lenticellata]]'' (= Vitis lenticellata Baker) [''[[Vitaceae]]''] -- vahintakifitra * ''[[Cayratia trifolia]]'' (= ''Causonis trifolia'') [''Vitaceae''] -- * ''[[Cereus peruvianus]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- * ''[[Cissus quadrangularis]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- * ''[[Cissus verticillata]]'' [''Vitaceae''] -- voalobokadia * ''[[Citrus aurantiifolia]]'' na ''Citrus aurantifolia'' [''[[Rutaceae]]''] -- angy, besenta, hangy, matsitso, soa, tsirebika, voantolongo, voasarimakirana, voasarimamy, voasarimandina, voasarisoa, voasary * ''[[Citrus aurantium]]'' (= ''Citrus paradisi'') [''Rutaceae''] -- voangikely, voatolongo * ''[[Citrus grandis]]'' (= ''[[Citrus maxima]]'') [''Rutaceae''] -- angibe, hangibe, papelimosy, pilionosy, tremo, voahangibe, voasaribe, voasarihangibe // vangisay * ''[[Citrus hystrix]]'' [''Rutaceae''] -- voangabe, voangibe // kaombava * ''[[Citrus limon]]'' [''Rutaceae''] -- voasarimakirana * ''[[Citrus medica]]'' [''Rutaceae''] -- voantolongo, voasarimandina ** ''Citrus medica'' subsp. ''bajoum'' -- tolongo, tsilongo, voatsilongo * ''[[Citrus reticulata]]'' [''Rutaceae''] -- // mandarina * ''[[Citrus sinensis]]'' [''Rutaceae''] -- voasarimamy, voasary * ''[[Citrus voangiala]]'' [''[[Rutaceae]]''] -- * ''[[Cocos nucifera]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- [[voanio]] * ''[[Cola acuminata]]'' [''[[Malvaceae]]''] -- kôlà * ''[[Cola nitida]]'' [''Malvaceae''] -- kôla * ''[[Cola perrieri]]'' [''Malvaceae''] -- * ''[[Combretum grandidieri]]'' (= ''Calopyxis grandidieri'') [''[[Combretaceae]]''] -- tamenaka * ''[[Combretum calopyxis]]'' (= ''Calopyxis eriantha'') [''Combretaceae''] -- boka, matitihena, tamenaka, temenaka, voantamenaka * ''[[Combretum coccineum]]'' [''Combretaceae''] -- halaitra, manikibonga * ''[[Combretum coursianum]]'' (= ''Calopyxis coursiana'') [''Combretaceae''] -- tamenaka, voatamenaka * ''[[Combretum eriogynum]]'' (= ''Calopyxis eriogyna'') [''Combretaceae''] -- voatamenaka * ''[[Combretum indicum]]'' [''Combretaceae''] -- * ''[[Combretum macrocalyx]]'' (= ''Calopyxis bernieriana'') (= Poivrea bernieriana) [''Combretaceae''] -- voantamenaka, voatamenaka * ''[[Combretum oxygonium]]'' (= ''Calopyxis oxygonia'') [''Combretaceae''] -- menakabongo, voantamenaka * ''[[Combretum sphaeroides]]'' (= ''Calopyxis brevistyla'') [''[[Combretaceae]]''] -- voantamenaka * ''[[Combretum subumbellatum]]'' (= ''Calopyxis subumbellata'') [''Combretaceae''] -- mangitohezitra, tamenaka, vakakoana, voantamenaka, voatamenaka // voanjonala * ''[[Cyphostemma greveanum]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- vahimboamena * ''[[Cyphostemma microadiparthros]]'' / ''[[Cyphostemma microadiparthra]]'' (= ''Cissus microadiparthros'') [''Vitaceae''] -- * ''[[Cyphostemma montagnacii]]'' [''Vitaceae''] -- === D === * ''[[Dilobeia thouarsii]]'' [''[[Proteaceae]]''] – bakaravina, hazobaka, hazontavolo, hovao, makaleona, mankaleo, ovao, ramandriona, rihaona, tambelomanana, tavolohazo, tavolopika, vazano, vivaona * ''[[Diospyros ferrea]]'' [''[[Ebenaceae]]''] -- * ''[[Diospyros kaki]]'' [''Ebenaceae''] -- kaky * ''[[Diospyros mespiliformis]]'' [''Ebenaceae''] -- * ''[[Diospyros perrieri]]'' [''Ebenaceae''] -- hazoarina, hazozoby, lopingo, mapingo, pingo, volombodimpoina * ''[[Diospyros sakalavarum]]'' [''Ebenaceae''] -- hazomafana * ''[[Diospyros squamosa]]'' [''Ebenaceae''] -- * ''[[Dypsis baronii]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- * ''[[Dypsis lutescens]]'' [''Arecaceae''] -- lafahazo, lafaza, lafohaza, na rehazo. * ''[[Dypsis madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – // farihazo, hirihiry === E === * ''[[Elaeis guineensis]]'' [''[[Arecaceae]]''] – palmie fanaova-menaka,  tsingilo ** ''Elaeis guineensis'' var ''madagascariensis'' (= ''Elaeis madagascariensis'') --  tsingilo * ''[[Epiphyllum anguliger]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- * ''[[Epiphyllum oxypetalum]]'' [''Cactaceae''] – * ''[[Epiphyllum phyllanthus]]'' [''Cactaceae''] -- * ''[[Eugenia brasiliensis]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- * ''[[Eugenia cotinifolia]]'' [''Myrtaceae''] -- mangidika, mantsidika * ''[[Syzygium emirnense|Eugenia emirnensis]]'' (→ ''[[Syzygium emirnense]]'') [''Myrtaceae''] - * ''[[Eugenia hazomamy]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Eugenia jambolana]]'' (→ ''[[Syzygium cumini]]'') [''Myrtaceae''] -- rotra, rotazo * ''[[Eugenia jambos]]'' (→ ''[[Syzygium jambos]]'') [''[[Myrtaceae]]''] -- * ''[[Eugenia lokhensis]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Eugenia louvelii]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Eugenia lucida]]'' [''Myrtaceae''] -- atsingilo, tsaringila * ''[[Eugenia nosibensis]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Eugenia parkeri]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Eugenia uniflora]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- === F === * ''[[Ficus carica]]'' L. [''[[Moraceae]]''] – aviavimbazaha * ''[[Ficus grevei]]'' [''Moraceae''] -- fihamy * ''[[Ficus lutea]]'' Vahl [''Moraceae''] – amontana,  mandresy , nonokalika, aviavy * ''[[Ficus pachyclada]]'' [''Moraceae''] -- adabo * ''[[Ficus polita]]'' [''Moraceae''] -- mandresy, tsaramady. * ''[[Ficus reflexa]]'' Thunb. [''[[Moraceae]]''] -- * ''[[Ficus sakalavarum]]'' [''Moraceae''] – adabo * ''[[Ficus sur]]'' [''Moraceae''] -- * ''[[Ficus sycomorus]]'' L. [''Moraceae''] -- amontana * ''[[Ficus trichoclada]]'' Baker [''Moraceae''] -- * ''[[Ficus tiliifolia]]'' Baker (ou ''Ficus trichophlebia'') [''[[Moraceae]]''] -- voara, ara, aviavy, amontana * ''[[Fragaria × ananassa]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[frezy]] * ''[[Fragaria vesca]]'' [''Rosaceae''] -- === G === * ''[[Garcinia aphanophlebia]]'' (= ''[[Rheedia aphanophlebia]]'') [''[[Clusiaceae]]''] -- * ''[[Garcinia chapelieri]]'' (= ''[[Rheedia chapelieri]]'') [''Clusiaceae''] -- dampy, vandrika, leandriaka. * ''[[Garcinia madagascariensis]]'' (= ''[[Rheedia madagascariensis]]'') [''Clusiaceae''] -- * ''[[Garcinia mangorensis]]'' [''[[Clusiaceae]]''] – vandrika * [[Garcinia mangostana|Garcinia ''mangostana'']] [''Clusiaceae''] – mangostana * ''[[Garcinia pauciflora]]'' [''Clusiaceae''] – vandrikala * ''[[Garcinia verrucosa]]'' [''Clusiaceae''] -- dampy * ''[[Garcinia zeylanica]]'' [''[[Clusiaceae]]''] -- === H === * ''[[Hyphaene compressa]]'' H.Wendl. [''[[Arecaceae]]''] -- * ''[[Hyphaene coriacea]]'' (Gaertn.) [''Arecaceae''] -- babangy, lokoko // satramira * ''[[Hyphaene shatan]]'' [''Arecaceae''] -- dana,  satra, satrakely, satramira, satrana, satrantoloho, satraviehy, satsa, taliona === L === * ''[[Labramia ambondrombeensis]]'' [''[[Sapotaceae]]''] -- * ''[[Labramia boivinii]]'' [''Sapotaceae''] -- faho, mantsadaka * ''[[Labramia bojeri]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Labramia costata]]'' [''Sapotaceae''] -- todinga * ''[[Labramia platyphylla]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Landolphia kirkii]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Landolphia madagascariensis]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Landolphia myrtifolia]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Landolphia perrieri]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Litchi chinensis]]'' [''[[Sapindaceae]]''] -- [[litisia]], letisy === M === * ''[[Malus domestica]]'' [''Rosaceae''] -- paoma * ''[[Malus × robusta]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- * ''[[Malus pumila]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Mangifera foetida]]'' [''[[Anacardiaceae]]''] -- * ''[[Mangifera indica]]'' [''Anacardiaceae''] -- manga * ''[[Mangifera odorata]]'' [''Anacardiaceae''] -- * ''[[Mimusops commersonii]]'' (= ''[[Mimusops coriacea]]'') [''[[Sapotaceae]]''] -- * ''[[Mimusops coriacea]]'' [''Sapotaceae''] -- tsirika, vohimpiky * ''[[Mimusops elengi]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Mimusops obtusifolia]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Musa × paradisiaca]]'' (safiotra M. acuminata × M. balbisiana) [''[[Musaceae]]''] -- akondrofify * ''[[Musa acuminata]]'' [''Musaceae''] -- foignonana, akondro * ''[[Musa balbisiana]]'' [''Musaceae''] -- * ''[[Musa perrieri]]'' [''Musaceae''] -- ontsy, hontsy * ''[[Musa sapientum]]'' [''Musaceae''] -- === O === * ''[[Opuntia dillenii]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- * ''[[Opuntia ficus-indica]]'' [''Cactaceae''] -- * ''[[Opuntia monacantha]]'' [''Cactaceae''] -- raketa malady * ''[[Opuntia stricta]]'' [''Cactaceae''] -- raketa mena === P === * ''[[Pandanus tectorius]]'' [''[[Pandanaceae]]''] -- * ''[[Pandanus utilis]]'' [''Pandanaceae''] -- * ''[[Passiflora caerulea]]'' [''[[Passifloraceae]]''] -- * ''[[Passiflora edulis]]'' [''Passifloraceae''] -- ** ''Passiflora edulis'' f. ''edulis'' -- ** ''Passiflora edulis'' f. ''flavicarpa'' -- * ''[[Passiflora foetida]]'' [''Passifloraceae''] -- tsipopoka * ''[[Passiflora incarnata]]'' [''Passifloraceae''] -- * ''[[Passiflora laurifolia]]'' [''Passifloraceae''] --- * ''[[Passiflora ligularis]]'' [''Passifloraceae''] -- * ''[[Passiflora quadrangularis]]'' [''Passifloraceae''] -- * ''[[Pereskia aculeata]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- * ''[[Pereskia grandifolia]]'' [''Cactaceae''] -- * ''[[Persea americana]]'' [''[[Lauraceae]]''] -- [[Zavôka|zavôkà]] * ''[[Phoenix canariensis]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- * ''[[Phoenix dactylifera]]'' [''Arecaceae''] -- [[Antrendry (zavamaniry)|antrendry]] // rofiavahiny * ''[[Phoenix reclinata]]'' [''Arecaceae''] -- antrendry, kalabo, kalalo, dara, daro, taratra, taratsa, taratsy * ''[[Phoenix roebelenii]]'' [''Arecaceae''] -- * ''[[Physalis angulata]]'' [''[[Solanaceae]]''] -- * ''[[Physalis minima]]'' [''Solanaceae''] -- * ''[[Physalis peruviana]]'' [''Solanaceae''] -- * ''[[Piper borbonense]]'' [''[[Piperaceae]]''] -- tsiperifery, voatsiperifery * ''[[Piper guineense]]'' [''Piperaceae''] -- kisiditry * ''[[Piper nigrum]]'' [''Piperaceae''] -- * ''[[Piper pachyphyllum]]'' [''Piperaceae''] -- * ''[[Piper pyrifolium]]'' [''Piperaceae''] -- voatsiperifery * ''[[Prunus africana]]'' (= ''[[Pygeum africanum]]'') [ ''[[Rosaceae]]''] -- kotofihy * ''[[Prunus armeniaca]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Prunus avium]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Prunus cerasifera]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Prunus cerasus]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Prunus domestica]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Prunus persica]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[paiso]] * ''[[Psidium cattleianum]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- goavimena * ''[[Psidium guajava]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- [[Goavy (zavamaniry)|goavy]] * [[Psidium guineense|''Psidium guineens''e]] [''[[Myrtaceae]]''] -- * ''[[Pyrus communis]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[poara]] * ''[[Pyrus pyrifolia]]'' [''Rosaceae''] -- === R === * ''[[Raphia farinifera]]'' (= ''Raphia ruffia'') [''[[Arecaceae]]''] -- rofia * ''[[Ravenea dransfieldii]]'' [''Arecaceae''] -- * ''[[Ravenea madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – gora, matitanana * ''[[Ravenea rivularis]]'' [''Arecaceae''] --  // akoraka, bakaly, gora, gory, ravina * ''[[Ravenea sambiranensis]]'' [''Arecaceae''] – manarana, sira * ''[[Rhipsalis baccifera]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- ** [[Rhipsalis baccifera subsp. horrida|''Rhipsalis baccifera'' subsp. ''horrida'']] (= ''[[Rhipsalis horrida]]'') -- ** [[Rhipsalis baccifera subsp. mauritiana|''Rhipsalis baccifera'' subsp. ''mauritiana'']] (= ''[[Rhipsalis mauritiana]]'') -- * ''[[Rhipsalis madagascariensis]]'' [''Cactaceae''] -- * ''[[Rubus alceifolius]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- * ''[[Rubus apetalus]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus eichleri]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus fraxinifolius]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus fruticosus]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus idaeus]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus pauciflorus]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus pyrifolius]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus rosifolius]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- voafotsy === S === * ''S[[aba comorensis]]'' [''[[Apocynaceae]]''] –  vandribanga  // vontaka, made * ''[[Salacia leptoclada]]'' [''[[Celastraceae]]''] -- * ''[[Salacia leptoclada]]'' [''Celastraceae''] -- * ''[[Salacia madagascariensis]]'' [''Celastraceae''] -- * ''[[Satranala decussilvae]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- satranala * ''[[Selenicereus costaricensis]]'' (= ''[[Hylocereus costaricensis]]'', ''[[Hylocereus polyrhizus]]'') [''[[Cactaceae]]''] -- * ''[[Selenicereus megalanthus]]'' (= ''[[Hylocereus megalanthus]]'') [''Cactaceae''] -- * ''[[Selenicereus undatus]]'' (= ''[[Hylocereus undatus]]'') [''Cactaceae''] -- * ''[[Solanum betaceum]]'' (= ''[[Cyphomandra betacea]]'') [''[[Solanaceae]]''] – voatabiahazo * ''[[Sorindeia madagascariensis]]'' [''[[Anacardiaceae]]''] -- sorindrano * ''[[Spondias dulcis]]'' (← ''Spondias cytherea'') [''[[Anacardiaceae]]''] -- sakoagna, sakoamanga * ''[[Spondias mombin]]'' [''Anacardiaceae''] -- * ''[[Spondias purpurea]]'' [''Anacardiaceae''] -- * ''[[Spondias tefyi]]'' [''Anacardiaceae''] -- [[sakoa]] * ''[[Strychnos madagascariensis]]'' [''[[Loganiaceae]]''] -- mokotra * ''[[Strychnos spinosa]]'' [''Loganiaceae''] -- mokotra * ''[[Symphonia louvelii]]'' [''[[Clusiaceae]]''] -- * ''[[Symphonia globulifera]]'' [''Clusiaceae''] -- * ''[[Symphonia urophylla]]'' [''Clusiaceae''] -- sirambo * ''[[Syzygium cumini]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- rotra, rôtra * ''[[Syzygium guineense]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Syzygium jambos]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Syzygium madagascariense]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Syzygium malaccense]]'' [''Myrtaceae''] -- makoba * ''[[Syzygium samarangense]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Syzygium tsimihetyglandulosum]]'' [''Myrtaceae''] -- === T === * ''[[Tamarindus indica]]'' [''[[Fabaceae]]''] -- [[kily]], madilo, madiro * ''[[Treculia africana]]'' [''[[Moraceae]]''] -- * ''[[Treculia lamiana]]'' [''Moraceae''] -- ampalibeala * ''[[Treculia madagascarica]]'' [''Moraceae''] -- ampalibeala, dipaka, famelona, tapabatry, fantsinakoho, sakoambitsy, tsipaka ** ''Treculia madagascarica'' var. ''sambiranensis'' -- dipaka, tsipaka, tsitimpahy, foza * ''[[Treculia obovoidea]]'' [''Moraceae''] -- * ''[[Treculia perrieri]]'' (= ''Treculia africana'' var. ''ilicifolia'') [''Moraceae''] -- obory, katoka, tsipa, tsitendry === U === * ''[[Uapaca ambanjensis]]'' [''[[Phyllanthaceae]]''] -- * ''[[Uapaca betamponensis]]'' [''Phyllanthaceae''] -- * ''[[Uapaca bojeri]]'' [''Phyllanthaceae''] -- tapia, voapaka * ''[[Uapaca densifolia]]'' [''Phyllanthaceae''] -- * ''[[Uapaca ferruginea]]'' [''Phyllanthaceae''] -- * ''[[Uapaca louvelii]]'' [''Phyllanthaceae''] -- anisena * ''[[Uapaca thouarsii]]'' [''[[Phyllanthaceae]]''] -- voapaka === V === * ''[[Vangueria edulis]]'' [''[[Rubiaceae]]''] -- voavandrika * ''[[Vasconcellea×heilbornii]]'' [''[[Caricaceae]]''] -- * ''[[Vangueria infausta]]'' [''Rubiaceae''] -- * ''[[Vangueria madagascariensis]]'' (= ''Vangueria edulis'') [''Rubiaceae''] -- voavanga, vavandrika * ''[[Vanilla planifolia]]'' [''[[Orchidaceae]]''] – vanila, lavanila * ''[[Vasconcellea cundinamarcensis]]'' (= ''Vasconcellea x heilbornii'') [''Caricaceae''] -- * ''[[Vasconcellea pubescens]]'' [''Caricaceae''] -- papaimbohitra * ''[[Vitis labrusca]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- voaloboka * [[Vitis lenticellata]] [''Vitaceae''] -- vahintakifitra,vahintankifotra * ''[[Vitis microdiptera]]'' [''Vitaceae''] -- divay, famakientana * ''[[Vitis vinifera]]'' [''Vitaceae''] -- [[voaloboka]] == Anarana amin' ny teny malagasy == [[Sary:Citrus-aurantiifolia-fruits.JPG|vignette|Voasary (''[[Citrus aurantiifolia]]'')]]Inty ny lisitry ny anarana amin' ny teny malagasy anondroana ny zavamaniry fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy: === A === * [[adabo]] * [[akondro]] * [[akondrofify]] * [[ambalasira]] * [[amontana]] * [[ampalibe]] * [[ampalibeala]] * [[anisena]] * [[atsingilo]] * [[aviavy]] === B === * [[boka]] * [[bozy]] === D === * [[dampy]] * [[dipaka]] * [[dipaka]] * [[divay (zavamaniry)]] === F === * [[faho]] * [[famakientana]] * [[famelona]] * [[fantsinakoho]] * [[foignonana]] * [[foza (zavamaniry)]] * [[frezy]] === G === * [[goavy]] === H === * [[hontsy]] === K === * [[kaky]] * [[kaombava]] * [[katoka]] * [[kily]] * [[kôrôsôly]] * [[kotofihy]] === L === * [[letisy]] * [[leandriaka]] * [[litsia]] === M === * [[madilo]] * [[madiriandro]] * [[madiro]] * [[makoba]] * [[mananasy]] * [[mandarina]] * [[manga]] * [[mangidika]] * [[mantsadaka]] * [[mantsidika]] * [[matitihena]] * [[mokotra]] * [[mokotra]] === O === * [[obory]] * [[ontsy]] === P === * [[paiso]] * [[paoma]] * [[papaimbohitra]] * [[papay]] * [[poara]] === R === * [[ramy]] * [[reniala]] * [[rofia]] * [[rofiavahiny]] * [[rotazo]] * [[rotra]] === S === * [[sakoa]] * [[sakoagna]] * [[sakoamanga]] * [[sakoambitsy]] * [[satranala]] * [[sirambo]] * [[sorindrano]] === T === * [[tamenaka]] * [[taolanomby]] * [[tapabatry]] * [[tapia]] * [[todinga]] * [[tsaringila]] * [[tsipa]] * [[tsipaka]] * [[tsipopoka]] * [[tsirika]] * [[tsitendry]] * [[tsitimpahy]] === V === * [[vahintakifitra]] * [[vahintankifotra]] * [[vandrika]] * [[vangisay]] * [[vavandrika]] * [[vivaona]] * [[voafotsy]] * [[voaloboka]] * [[voaloboka]] * [[voalobokadia]] * [[voamantsoana]] * [[voanjonala]] * [[voantamenaka]] * [[voantsokona]] * [[voapaka]] * [[voapaka]] * [[voasarimakirana]] * [[voasarimamy]] * [[voatamenaka]] * [[voatsiriry]] * [[voavandrika]] * [[voavanga]] * [[vohimpiky]] === Z === * [[za]] * [[Zavôka|zavokà]] == Jereo koa == * [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagsikara]] * [[Legioma]] * [[Anana]] * [[Voamaina]] * [[Voamadinika]] maon86p8ldq7klhj1eydipmsinq7fvg 1138978 1138963 2026-05-16T20:56:16Z Thelezifor 15140 1138978 wikitext text/x-wiki [[Sary:Litchi chinensis fruits.JPG|vignette|408x408px|Letisia (''[[Litchi chinensis]]'')]] Inty ny '''lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara'''. Marihina fa ny teny hoe "hazo" ampiasaina eto dia anondroana ny [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], ny [[hazobotry]], ny [[kirihitra]], ary ny [[vahy]], eny fa na ny zavamaniry atao amin' ny anarana hoe [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] rehefa tena lehibe (ohatra: [[akondro]]) na ireo ivelan' ny fanasokajiana mahazatra (toy ny [[raketa]]) koa aza. Misy amin' ny zavamaniry hotanisaina eto ny tsy misy afa-tsy eto [[Madagasikara]], ny sasany hita ihany koa any amin' ny firenena sy faritra any ivelany ary ny hafa nampidirina teto. == Lisitry ny vondron-karazana sy ny finakaviana == === Lisitry ny fianakaviana === [[Sary:Starr 020803-0117 Psidium guajava.jpg|vignette|Goavy (''[[Psidium guajava]]'')]][[Sary:Adansonia rubrostipa 03.jpg|vignette|Ringy na fony (''[[Adansonia rubrostipa]]'')]]Inty ny lisitry ny fianakavian-javamaniry ahitana ny karazana fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy: * ''[[Anacardiaceae]]'' ''- [[Anisophylleaceae]] - [[Annonaceae]] - [[Apocynaceae]] - [[Arecaceae]] - [[Bombacaceae]]'' (ankehitriny nampidirina ao amin' ny ''[[Malvaceae]]'') - ''[[Bromeliaceae]]'' ''- [[Burseraceae]] - [[Cactaceae]] - [[Caricaceae]] - [[Celastraceae]] - [[Clusiaceae]] - [[Combretaceae]] - [[Ebenaceae]] - [[Fabaceae]] - [[Lauraceae]] - [[Loganiaceae]] - [[Malvaceae]]'' (ankehitriny dia tafiditra ao ny ''[[Bombacaceae]]'') - ''[[Menispermaceae]]'' ''- [[Moraceae]] - [[Musaceae]] - [[Myrtaceae]] - [[Orchidaceae]] - [[Pandanaceae]] - [[Passifloraceae]] - [[Phyllanthaceae]] - [[Piperaceae]] - [[Proteaceae]] - [[Rosaceae]] - [[Rubiaceae]] - [[Rutaceae]] - [[Sapindaceae]] - [[Sapotaceae]] - [[Solanaceae]] - [[Vitaceae]]'' === Lisitry ny vondron-karazana === [[Sary:Mangifera indica 1a 13.jpg|vignette|Manga (''[[Mangifera indica]]'')]] [[Sary:Tapia Uapaca bojeri Ibity.jpg|vignette|Tapia (''[[Uapaca bojeri]]'')]]Inty ny lisitry ny vondron-karazan-javamaniry ahitana ny karazana fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy: * ''[[Adansonia]] - [[Ananas]] - [[Anisophyllea]] - [[Annona]] - [[Bismarckia]] - [[Borassus]] - [[Bromelia]] - [[Canarium (zavamaniry)|Canarium]] - [[Carica]] - [[Carissa]] - [[Causonis]] - [[Cayratia]] - [[Cereus]] - [[Cissus]] - [[Citrus]] - [[Cocos (zavamaniry)|Cocos]] - [[Cola (zavamaniry)|Cola]] - [[Cyphomandra]] - [[Cyphostemma]] - [[Dilobeia]] - [[Diospyros]] - [[Dypsis]] - [[Elaeis]] - [[Eugenia]] - [[Ficus]] - [[Fragaria]] - [[Hylocereus]] - [[Hyphaene]] - [[Labramia]] - [[Landolphia]] - [[Leuenbergeria]] - [[Litchi]] - [[Malus]] - [[Mangifera]] - [[Mimusops]] - [[Musa]] - [[Opuntia]] - [[Pandanus]] - [[Passiflora]] - [[Persea]] - [[Pereskia]]'' (jereo koa: ''[[Leuenbergeria]]'' sy ''[[Rhodocactus]]'') ''- [[Phoenix]] - [[Piper]] - [[Poivrea]] - [[Physalis]] - [[Prunus]] - [[Psidium]] - [[Pyrus]] - [[Raphia]] - [[Ravenea]] - [[Rheedia]] - [[Rhipsalis]] - [[Rhodocactus]] - [[Rubus]] - [[Saba (zavamaniry)|Saba]]'' - ''[[Salacia]] - [[Satranala]] - [[Selenicereus]] - [[Sorindeia]] - [[Spondias]] - [[Strychnos]] - [[Solanum]] - [[Symphonia]] - [[Syzygium]] - [[Tamarindus]] - [[Treculia]] - [[Uapaca]] - [[Vangueria]] - [[Vasconcellea]] - [[Vanilla]] - [[Vitis]]'' == Lisitry ny karazana (anarana ara-tsiansa) == [[Sary:Musa acuminata 337319858.jpg|vignette|309x309px|Akondro (''[[Musa acuminata]]'')]]Inty ny lisitry ny karazan-javamaniry fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy: === A === * ''[[Adansonia digitata]]'' [''[[Bombacaceae]]'' na ''[[Malvaceae]]''] -- baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, fontana, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana, vontona * ''[[Adansonia grandidieri]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- renala, reniala, renibeala, vonoa * ''[[Adansonia madagascariensis]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- bontana, bontona, bozy, fony, mboio, reniala * ''[[Adansonia perrieri]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] – za * ''[[Adansonia rubrostipa]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- ringy * ''[[Adansonia suarezensis]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- vonoa, za * ''[[Adansonia za]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- bontana, bontona, boringy, bozo, bozy, fony, mboio, ringy, voajabo, za, zabo * ''[[Ananas bracteatus]]'' [''[[Bromeliaceae]]''] -- * ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' (= ''Bromelia ananas'') [''Bromeliaceae''] -- fandra, fandrana, mananasy, satra, voafandrana * ''[[Anisophyllea anisophyllea]]'' [''[[Anisophylleaceae]]''] -- ambalasira * ''[[Anisophyllea fallax]]'' [''Anisophylleaceae''] -- hazomamy * ''[[Anisophyllea madagascarensis]]'' [''Anisophylleaceae''] -- * ''[[Anisophyllea masoalensis]]'' [''Anisophylleaceae''] -- * ''[[Anisophyllea parafallax]]'' [''Anisophylleaceae''] -- * ''[[Anisophyllea purpurascens]]'' [''Anisophylleaceae''] -- * ''[[Anisophyllea schatzii]]'' [''Anisophylleaceae''] -- * ''[[Annona muricata]]'' [''[[Annonaceae]]''] -- karaosoly, koropataka, kôrôsôly // voantsokona, voatsiriry, * ''[[Annona squamosa]]'' [''Annonaceae''] -- konikony, konokono // voasaritany * ''[[Artocarpus altilis]]'' [''[[Moraceae]]''] -- [[soanambo]], tsirapay * [[Ampalibe|''Artocarpus heterophyllus'']] [''Moraceae''] -- ampalibe * ''[[Artocarpus integer]]'' (= ''Artocarpus integrifolia'') [''Moraceae''] -- finesy, kimahatorolela, sonambo, voanampalibe === B === * ''[[Bismarckia nobilis]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- [[satrana]] * ''[[Borassus aethiopum]]'' [''Arecaceae''] -- * ''[[Borassus madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – dimaka, befelatanana: * ''[[Borassus madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – voanio * ''[[Burasaia madagascariensis]]'' [''[[Menispermaceae]]''] -- amborasahamaitso, amborasahy, amborasaka, amboravaky, borasaha, faritatsy, faritsaty, hazondahy, odiandro, oditohina, ralakamisy, vodihazo // madiriandro === C === * ''[[Canarium madagascariensis]]'' [''[[Burseraceae]]''] -- aramy, haramy, ramy, tambazotse * ''[[Carica papaya]]'' [''[[Caricaceae]]''] -- [[papay]], mapaza * ''[[Carissa boiviniana]]'' [''[[Apocynaceae]]''] -- * ''[[Carissa comorensis]]'' [''Apocynaceae''] -- voamantsoana, taolanomby * ''[[Carissa densiflora]]'' [''Apocynaceae''] -- mango ** ''Carissa densiflora'' var ''microphylla'' -- mango * ''[[Carissa macrocarpa]]'' [''Apocynaceae''] -- * ''[[Carissa pichoniana]]'' [''Apocynaceae''] -- hazombato * ''[[Carissa sessiliflora]]'' [''Apocynaceae''] -- tavaka, voantsikomoka, voantsikopiky * ''[[Carissa spinarum]]'' (= ''Carissa edulis'' = ''Carissa pubescens'') [''Apocynaceae''] -- taolana, voakandrina * ''[[Cayratia lenticellata]]'' (= Vitis lenticellata Baker) [''[[Vitaceae]]''] -- vahintakifitra * ''[[Cayratia trifolia]]'' (= ''Causonis trifolia'') [''Vitaceae''] -- * ''[[Cereus peruvianus]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- * ''[[Cissus quadrangularis]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- * ''[[Cissus verticillata]]'' [''Vitaceae''] -- voalobokadia * ''[[Citrus aurantiifolia]]'' na ''Citrus aurantifolia'' [''[[Rutaceae]]''] -- angy, besenta, hangy, matsitso, soa, tsirebika, voantolongo, voasarimakirana, voasarimamy, voasarimandina, voasarisoa, voasary * ''[[Citrus aurantium]]'' (= ''Citrus paradisi'') [''Rutaceae''] -- voangikely, voatolongo * ''[[Citrus grandis]]'' (= ''[[Citrus maxima]]'') [''Rutaceae''] -- angibe, hangibe, papelimosy, pilionosy, tremo, voahangibe, voasaribe, voasarihangibe // vangisay * ''[[Citrus hystrix]]'' [''Rutaceae''] -- voangabe, voangibe // kaombava * ''[[Citrus limon]]'' [''Rutaceae''] -- voasarimakirana * ''[[Citrus medica]]'' [''Rutaceae''] -- voantolongo, voasarimandina ** ''Citrus medica'' subsp. ''bajoum'' -- tolongo, tsilongo, voatsilongo * ''[[Citrus reticulata]]'' [''Rutaceae''] -- // mandarina * ''[[Citrus sinensis]]'' [''Rutaceae''] -- voasarimamy, voasary * ''[[Citrus voangiala]]'' [''[[Rutaceae]]''] -- * ''[[Cocos nucifera]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- [[voanio]] * ''[[Cola acuminata]]'' [''[[Malvaceae]]''] -- kôlà * ''[[Cola nitida]]'' [''Malvaceae''] -- kôla * ''[[Cola perrieri]]'' [''Malvaceae''] -- * ''[[Combretum grandidieri]]'' (= ''Calopyxis grandidieri'') [''[[Combretaceae]]''] -- tamenaka * ''[[Combretum calopyxis]]'' (= ''Calopyxis eriantha'') [''Combretaceae''] -- boka, matitihena, tamenaka, temenaka, voantamenaka * ''[[Combretum coccineum]]'' [''Combretaceae''] -- halaitra, manikibonga * ''[[Combretum coursianum]]'' (= ''Calopyxis coursiana'') [''Combretaceae''] -- tamenaka, voatamenaka * ''[[Combretum eriogynum]]'' (= ''Calopyxis eriogyna'') [''Combretaceae''] -- voatamenaka * ''[[Combretum indicum]]'' [''Combretaceae''] -- * ''[[Combretum macrocalyx]]'' (= ''Calopyxis bernieriana'') (= Poivrea bernieriana) [''Combretaceae''] -- voantamenaka, voatamenaka * ''[[Combretum oxygonium]]'' (= ''Calopyxis oxygonia'') [''Combretaceae''] -- menakabongo, voantamenaka * ''[[Combretum sphaeroides]]'' (= ''Calopyxis brevistyla'') [''[[Combretaceae]]''] -- voantamenaka * ''[[Combretum subumbellatum]]'' (= ''Calopyxis subumbellata'') [''Combretaceae''] -- mangitohezitra, tamenaka, vakakoana, voantamenaka, voatamenaka // voanjonala * ''[[Cyphostemma greveanum]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- vahimboamena * ''[[Cyphostemma microadiparthros]]'' / ''[[Cyphostemma microadiparthra]]'' (= ''Cissus microadiparthros'') [''Vitaceae''] -- * ''[[Cyphostemma montagnacii]]'' [''Vitaceae''] -- === D === * ''[[Dilobeia thouarsii]]'' [''[[Proteaceae]]''] – bakaravina, hazobaka, hazontavolo, hovao, makaleona, mankaleo, ovao, ramandriona, rihaona, tambelomanana, tavolohazo, tavolopika, vazano, vivaona * ''[[Diospyros ferrea]]'' [''[[Ebenaceae]]''] -- * ''[[Diospyros kaki]]'' [''Ebenaceae''] -- kaky * ''[[Diospyros mespiliformis]]'' [''Ebenaceae''] -- * ''[[Diospyros perrieri]]'' [''Ebenaceae''] -- hazoarina, hazozoby, lopingo, mapingo, pingo, volombodimpoina * ''[[Diospyros sakalavarum]]'' [''Ebenaceae''] -- hazomafana * ''[[Diospyros squamosa]]'' [''Ebenaceae''] -- * ''[[Dypsis baronii]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- * ''[[Dypsis lutescens]]'' [''Arecaceae''] -- lafahazo, lafaza, lafohaza, na rehazo. * ''[[Dypsis madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – // farihazo, hirihiry === E === * ''[[Elaeis guineensis]]'' [''[[Arecaceae]]''] – palmie fanaova-menaka,  tsingilo ** ''Elaeis guineensis'' var ''madagascariensis'' (= ''Elaeis madagascariensis'') --  tsingilo * ''[[Epiphyllum anguliger]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- * ''[[Epiphyllum oxypetalum]]'' [''Cactaceae''] – * ''[[Epiphyllum phyllanthus]]'' [''Cactaceae''] -- * ''[[Eugenia brasiliensis]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- * ''[[Eugenia cotinifolia]]'' [''Myrtaceae''] -- mangidika, mantsidika * ''[[Syzygium emirnense|Eugenia emirnensis]]'' (→ ''[[Syzygium emirnense]]'') [''Myrtaceae''] - * ''[[Eugenia hazomamy]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Eugenia jambolana]]'' (→ ''[[Syzygium cumini]]'') [''Myrtaceae''] -- rotra, rotazo * ''[[Eugenia jambos]]'' (→ ''[[Syzygium jambos]]'') [''[[Myrtaceae]]''] -- * ''[[Eugenia lokhensis]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Eugenia louvelii]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Eugenia lucida]]'' [''Myrtaceae''] -- atsingilo, tsaringila * ''[[Eugenia nosibensis]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Eugenia parkeri]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Eugenia uniflora]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- === F === * ''[[Ficus carica]]'' L. [''[[Moraceae]]''] – aviavimbazaha * ''[[Ficus grevei]]'' [''Moraceae''] -- fihamy * ''[[Ficus lutea]]'' Vahl [''Moraceae''] – amontana,  mandresy , nonokalika, aviavy * ''[[Ficus pachyclada]]'' [''Moraceae''] -- adabo * ''[[Ficus polita]]'' [''Moraceae''] -- mandresy, tsaramady. * ''[[Ficus reflexa]]'' Thunb. [''[[Moraceae]]''] -- * ''[[Ficus sakalavarum]]'' [''Moraceae''] – adabo * ''[[Ficus sur]]'' [''Moraceae''] -- * ''[[Ficus sycomorus]]'' L. [''Moraceae''] -- amontana * ''[[Ficus trichoclada]]'' Baker [''Moraceae''] -- * ''[[Ficus tiliifolia]]'' Baker (ou ''Ficus trichophlebia'') [''[[Moraceae]]''] -- voara, ara, aviavy, amontana * ''[[Fragaria × ananassa]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[frezy]] * ''[[Fragaria vesca]]'' [''Rosaceae''] -- === G === * ''[[Garcinia aphanophlebia]]'' (= ''[[Rheedia aphanophlebia]]'') [''[[Clusiaceae]]''] -- * ''[[Garcinia chapelieri]]'' (= ''[[Rheedia chapelieri]]'') [''Clusiaceae''] -- dampy, vandrika, leandriaka. * ''[[Garcinia madagascariensis]]'' (= ''[[Rheedia madagascariensis]]'') [''Clusiaceae''] -- * ''[[Garcinia mangorensis]]'' [''[[Clusiaceae]]''] – vandrika * [[Garcinia mangostana|Garcinia ''mangostana'']] [''Clusiaceae''] – mangostana * ''[[Garcinia pauciflora]]'' [''Clusiaceae''] – vandrikala * ''[[Garcinia verrucosa]]'' [''Clusiaceae''] -- dampy * ''[[Garcinia zeylanica]]'' [''[[Clusiaceae]]''] -- === H === * ''[[Hyphaene compressa]]'' H.Wendl. [''[[Arecaceae]]''] -- * ''[[Hyphaene coriacea]]'' (Gaertn.) [''Arecaceae''] -- babangy, lokoko // satramira * ''[[Hyphaene shatan]]'' [''Arecaceae''] -- dana,  satra, satrakely, satramira, satrana, satrantoloho, satraviehy, satsa, taliona === L === * ''[[Labramia ambondrombeensis]]'' [''[[Sapotaceae]]''] -- * ''[[Labramia boivinii]]'' [''Sapotaceae''] -- faho, mantsadaka * ''[[Labramia bojeri]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Labramia costata]]'' [''Sapotaceae''] -- todinga * ''[[Labramia platyphylla]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Landolphia kirkii]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Landolphia madagascariensis]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Landolphia myrtifolia]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Landolphia perrieri]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Litchi chinensis]]'' [''[[Sapindaceae]]''] -- [[litisia]], letisy === M === * ''[[Malus domestica]]'' [''Rosaceae''] -- paoma * ''[[Malus × robusta]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- * ''[[Malus pumila]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Mangifera foetida]]'' [''[[Anacardiaceae]]''] -- * ''[[Mangifera indica]]'' [''Anacardiaceae''] -- manga * ''[[Mangifera odorata]]'' [''Anacardiaceae''] -- * ''[[Mimusops commersonii]]'' (= ''[[Mimusops coriacea]]'') [''[[Sapotaceae]]''] -- * ''[[Mimusops coriacea]]'' [''Sapotaceae''] -- tsirika, vohimpiky * ''[[Mimusops elengi]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Mimusops obtusifolia]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Musa × paradisiaca]]'' (safiotra M. acuminata × M. balbisiana) [''[[Musaceae]]''] -- akondrofify * ''[[Musa acuminata]]'' [''Musaceae''] -- foignonana, akondro * ''[[Musa balbisiana]]'' [''Musaceae''] -- * ''[[Musa perrieri]]'' [''Musaceae''] -- ontsy, hontsy * ''[[Musa sapientum]]'' [''Musaceae''] -- === O === * ''[[Opuntia dillenii]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- * ''[[Opuntia ficus-indica]]'' [''Cactaceae''] -- * ''[[Opuntia monacantha]]'' [''Cactaceae''] -- raketa malady * ''[[Opuntia stricta]]'' [''Cactaceae''] -- raketa mena === P === * ''[[Pandanus tectorius]]'' [''[[Pandanaceae]]''] -- * ''[[Pandanus utilis]]'' [''Pandanaceae''] -- * ''[[Passiflora caerulea]]'' [''[[Passifloraceae]]''] -- * ''[[Passiflora edulis]]'' [''Passifloraceae''] -- ** ''Passiflora edulis'' f. ''edulis'' -- ** ''Passiflora edulis'' f. ''flavicarpa'' -- * ''[[Passiflora foetida]]'' [''Passifloraceae''] -- tsipopoka * ''[[Passiflora incarnata]]'' [''Passifloraceae''] -- * ''[[Passiflora laurifolia]]'' [''Passifloraceae''] --- * ''[[Passiflora ligularis]]'' [''Passifloraceae''] -- * ''[[Passiflora quadrangularis]]'' [''Passifloraceae''] -- * ''[[Pereskia aculeata]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- * ''[[Pereskia grandifolia]]'' [''Cactaceae''] -- * ''[[Persea americana]]'' [''[[Lauraceae]]''] -- [[Zavôka|zavôkà]] * ''[[Phoenix canariensis]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- * ''[[Phoenix dactylifera]]'' [''Arecaceae''] -- [[Antrendry (zavamaniry)|antrendry]] // rofiavahiny * ''[[Phoenix reclinata]]'' [''Arecaceae''] -- antrendry, kalabo, kalalo, dara, daro, taratra, taratsa, taratsy * ''[[Phoenix roebelenii]]'' [''Arecaceae''] -- * ''[[Physalis angulata]]'' [''[[Solanaceae]]''] -- * ''[[Physalis minima]]'' [''Solanaceae''] -- * ''[[Physalis peruviana]]'' [''Solanaceae''] -- * ''[[Piper borbonense]]'' [''[[Piperaceae]]''] -- tsiperifery, voatsiperifery * ''[[Piper guineense]]'' [''Piperaceae''] -- kisiditry * ''[[Piper nigrum]]'' [''Piperaceae''] -- * ''[[Piper pachyphyllum]]'' [''Piperaceae''] -- * ''[[Piper pyrifolium]]'' [''Piperaceae''] -- voatsiperifery * ''[[Prunus africana]]'' (= ''[[Pygeum africanum]]'') [ ''[[Rosaceae]]''] -- kotofihy * ''[[Prunus armeniaca]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Prunus avium]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Prunus cerasifera]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Prunus cerasus]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Prunus domestica]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Prunus persica]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[paiso]] * ''[[Psidium cattleianum]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- goavimena * ''[[Psidium guajava]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- [[Goavy (zavamaniry)|goavy]] * [[Psidium guineense|''Psidium guineens''e]] [''[[Myrtaceae]]''] -- * ''[[Pyrus communis]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[poara]] * ''[[Pyrus pyrifolia]]'' [''Rosaceae''] -- === R === * ''[[Raphia farinifera]]'' (= ''Raphia ruffia'') [''[[Arecaceae]]''] -- rofia * ''[[Ravenea dransfieldii]]'' [''Arecaceae''] -- * ''[[Ravenea madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – gora, matitanana * ''[[Ravenea rivularis]]'' [''Arecaceae''] --  // akoraka, bakaly, gora, gory, ravina * ''[[Ravenea sambiranensis]]'' [''Arecaceae''] – manarana, sira * ''[[Rhipsalis baccifera]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- ** [[Rhipsalis baccifera subsp. horrida|''Rhipsalis baccifera'' subsp. ''horrida'']] (= ''[[Rhipsalis horrida]]'') -- ** [[Rhipsalis baccifera subsp. mauritiana|''Rhipsalis baccifera'' subsp. ''mauritiana'']] (= ''[[Rhipsalis mauritiana]]'') -- * ''[[Rhipsalis madagascariensis]]'' [''Cactaceae''] -- * ''[[Rubus alceifolius]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- * ''[[Rubus apetalus]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus eichleri]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus fraxinifolius]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus fruticosus]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus idaeus]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus pauciflorus]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus pyrifolius]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus rosifolius]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- voafotsy === S === * ''S[[aba comorensis]]'' [''[[Apocynaceae]]''] –  vandribanga  // vontaka, made * ''[[Salacia leptoclada]]'' [''[[Celastraceae]]''] -- * ''[[Salacia leptoclada]]'' [''Celastraceae''] -- * ''[[Salacia madagascariensis]]'' [''Celastraceae''] -- * ''[[Satranala decussilvae]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- satranala * ''[[Selenicereus costaricensis]]'' (= ''[[Hylocereus costaricensis]]'', ''[[Hylocereus polyrhizus]]'') [''[[Cactaceae]]''] -- * ''[[Selenicereus megalanthus]]'' (= ''[[Hylocereus megalanthus]]'') [''Cactaceae''] -- * ''[[Selenicereus undatus]]'' (= ''[[Hylocereus undatus]]'') [''Cactaceae''] -- * ''[[Solanum betaceum]]'' (= ''[[Cyphomandra betacea]]'') [''[[Solanaceae]]''] – voatabiahazo * ''[[Sorindeia madagascariensis]]'' [''[[Anacardiaceae]]''] -- sorindrano * ''[[Spondias dulcis]]'' (← ''Spondias cytherea'') [''[[Anacardiaceae]]''] -- sakoagna, sakoamanga * ''[[Spondias mombin]]'' [''Anacardiaceae''] -- * ''[[Spondias purpurea]]'' [''Anacardiaceae''] -- * ''[[Spondias tefyi]]'' [''Anacardiaceae''] -- [[sakoa]] * ''[[Strychnos madagascariensis]]'' [''[[Loganiaceae]]''] -- mokotra * ''[[Strychnos spinosa]]'' [''Loganiaceae''] -- mokotra * ''[[Symphonia louvelii]]'' [''[[Clusiaceae]]''] -- * ''[[Symphonia globulifera]]'' [''Clusiaceae''] -- * ''[[Symphonia urophylla]]'' [''Clusiaceae''] -- sirambo * ''[[Syzygium cumini]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- rotra, rôtra * ''[[Syzygium guineense]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Syzygium jambos]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Syzygium madagascariense]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Syzygium malaccense]]'' [''Myrtaceae''] -- makoba * ''[[Syzygium samarangense]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Syzygium tsimihetyglandulosum]]'' [''Myrtaceae''] -- === T === * ''[[Tamarindus indica]]'' [''[[Fabaceae]]''] -- [[kily]], madilo, madiro * ''[[Treculia africana]]'' [''[[Moraceae]]''] -- * ''[[Treculia lamiana]]'' [''Moraceae''] -- ampalibeala * ''[[Treculia madagascarica]]'' [''Moraceae''] -- ampalibeala, dipaka, famelona, tapabatry, fantsinakoho, sakoambitsy, tsipaka ** ''Treculia madagascarica'' var. ''sambiranensis'' -- dipaka, tsipaka, tsitimpahy, foza * ''[[Treculia obovoidea]]'' [''Moraceae''] -- * ''[[Treculia perrieri]]'' (= ''Treculia africana'' var. ''ilicifolia'') [''Moraceae''] -- obory, katoka, tsipa, tsitendry === U === * ''[[Uapaca ambanjensis]]'' [''[[Phyllanthaceae]]''] -- * ''[[Uapaca betamponensis]]'' [''Phyllanthaceae''] -- * ''[[Uapaca bojeri]]'' [''Phyllanthaceae''] -- tapia, voapaka * ''[[Uapaca densifolia]]'' [''Phyllanthaceae''] -- * ''[[Uapaca ferruginea]]'' [''Phyllanthaceae''] -- * ''[[Uapaca louvelii]]'' [''Phyllanthaceae''] -- anisena * ''[[Uapaca thouarsii]]'' [''[[Phyllanthaceae]]''] -- voapaka === V === * ''[[Vangueria edulis]]'' [''[[Rubiaceae]]''] -- voavandrika * ''[[Vasconcellea×heilbornii]]'' [''[[Caricaceae]]''] -- * ''[[Vangueria infausta]]'' [''Rubiaceae''] -- * ''[[Vangueria madagascariensis]]'' (= ''Vangueria edulis'') [''Rubiaceae''] -- voavanga, vavandrika * ''[[Vanilla planifolia]]'' [''[[Orchidaceae]]''] – vanila, lavanila * ''[[Vasconcellea cundinamarcensis]]'' (= ''Vasconcellea x heilbornii'') [''Caricaceae''] -- * ''[[Vasconcellea pubescens]]'' [''Caricaceae''] -- papaimbohitra * ''[[Vitis labrusca]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- voaloboka * [[Vitis lenticellata]] [''Vitaceae''] -- vahintakifitra,vahintankifotra * ''[[Vitis microdiptera]]'' [''Vitaceae''] -- divay, famakientana * ''[[Vitis vinifera]]'' [''Vitaceae''] -- [[voaloboka]] == Anarana amin' ny teny malagasy == [[Sary:Citrus-aurantiifolia-fruits.JPG|vignette|Voasary (''[[Citrus aurantiifolia]]'')]]Inty ny lisitry ny anarana amin' ny teny malagasy anondroana ny zavamaniry fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy: === A === * [[adabo]] * [[akondro]] * [[akondrofify]] * [[ambalasira]] * [[amontana]] * [[ampalibe]] * [[ampalibeala]] * [[anisena]] * [[atsingilo]] * [[aviavy]] === B === * [[boka]] * [[bozy]] === D === * [[dampy]] * [[dipaka]] * [[dipaka]] * [[divay (zavamaniry)]] === F === * [[faho]] * [[famakientana]] * [[famelona]] * [[fantsinakoho]] * [[foignonana]] * [[foza (zavamaniry)]] * [[frezy]] === G === * [[goavy]] === H === * [[hontsy]] === K === * [[kaky]] * [[kaombava]] * [[katoka]] * [[kily]] * [[kôrôsôly]] * [[kotofihy]] === L === * [[letisy]] * [[leandriaka]] * [[litsia]] === M === * [[madilo]] * [[madiriandro]] * [[madiro]] * [[makoba]] * [[mananasy]] * [[mandarina]] * [[manga]] * [[mangidika]] * [[mantsadaka]] * [[mantsidika]] * [[matitihena]] * [[mokotra]] * [[mokotra]] === O === * [[obory]] * [[ontsy]] === P === * [[paiso]] * [[paoma]] * [[papaimbohitra]] * [[papay]] * [[poara]] === R === * [[ramy]] * [[reniala]] * [[rofia]] * [[rofiavahiny]] * [[rotazo]] * [[rotra]] === S === * [[sakoa]] * [[sakoagna]] * [[sakoamanga]] * [[sakoambitsy]] * [[satranala]] * [[sirambo]] * [[sorindrano]] === T === * [[tamenaka]] * [[taolanomby]] * [[tapabatry]] * [[tapia]] * [[todinga]] * [[tsaringila]] * [[tsipa]] * [[tsipaka]] * [[tsipopoka]] * [[tsirika]] * [[tsitendry]] * [[tsitimpahy]] === V === * [[vahintakifitra]] * [[vahintankifotra]] * [[vandrika]] * [[vangisay]] * [[vavandrika]] * [[vivaona]] * [[voafotsy]] * [[voaloboka]] * [[voaloboka]] * [[voalobokadia]] * [[voamantsoana]] * [[voanjonala]] * [[voantamenaka]] * [[voantsokona]] * [[voapaka]] * [[voapaka]] * [[voasarimakirana]] * [[voasarimamy]] * [[voatamenaka]] * [[voatsiriry]] * [[voavandrika]] * [[voavanga]] * [[vohimpiky]] === Z === * [[za]] * [[Zavôka|zavokà]] == Jereo koa == * [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagsikara]] * [[Legioma]] * [[Anana]] * [[Voamaina]] * [[Voamadinika]] qowmb5g0fsiilln19kqz7jhz1gepgmz 1138979 1138978 2026-05-16T20:56:58Z Thelezifor 15140 1138979 wikitext text/x-wiki [[Sary:Litchi chinensis fruits.JPG|vignette|408x408px|[[Litisia|Letisia]] (''[[Litchi chinensis]]'')]] Inty ny '''lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara'''. Marihina fa ny teny hoe "hazo" ampiasaina eto dia anondroana ny [[Hazo (zavamaniry)|hazo]], ny [[hazobotry]], ny [[kirihitra]], ary ny [[vahy]], eny fa na ny zavamaniry atao amin' ny anarana hoe [[Zavamaniry ahitra|ahitra]] rehefa tena lehibe (ohatra: [[akondro]]) na ireo ivelan' ny fanasokajiana mahazatra (toy ny [[raketa]]) koa aza. Misy amin' ny zavamaniry hotanisaina eto ny tsy misy afa-tsy eto [[Madagasikara]], ny sasany hita ihany koa any amin' ny firenena sy faritra any ivelany ary ny hafa nampidirina teto. == Lisitry ny vondron-karazana sy ny finakaviana == === Lisitry ny fianakaviana === [[Sary:Starr 020803-0117 Psidium guajava.jpg|vignette|Goavy (''[[Psidium guajava]]'')]][[Sary:Adansonia rubrostipa 03.jpg|vignette|Ringy na fony (''[[Adansonia rubrostipa]]'')]]Inty ny lisitry ny fianakavian-javamaniry ahitana ny karazana fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy: * ''[[Anacardiaceae]]'' ''- [[Anisophylleaceae]] - [[Annonaceae]] - [[Apocynaceae]] - [[Arecaceae]] - [[Bombacaceae]]'' (ankehitriny nampidirina ao amin' ny ''[[Malvaceae]]'') - ''[[Bromeliaceae]]'' ''- [[Burseraceae]] - [[Cactaceae]] - [[Caricaceae]] - [[Celastraceae]] - [[Clusiaceae]] - [[Combretaceae]] - [[Ebenaceae]] - [[Fabaceae]] - [[Lauraceae]] - [[Loganiaceae]] - [[Malvaceae]]'' (ankehitriny dia tafiditra ao ny ''[[Bombacaceae]]'') - ''[[Menispermaceae]]'' ''- [[Moraceae]] - [[Musaceae]] - [[Myrtaceae]] - [[Orchidaceae]] - [[Pandanaceae]] - [[Passifloraceae]] - [[Phyllanthaceae]] - [[Piperaceae]] - [[Proteaceae]] - [[Rosaceae]] - [[Rubiaceae]] - [[Rutaceae]] - [[Sapindaceae]] - [[Sapotaceae]] - [[Solanaceae]] - [[Vitaceae]]'' === Lisitry ny vondron-karazana === [[Sary:Mangifera indica 1a 13.jpg|vignette|Manga (''[[Mangifera indica]]'')]] [[Sary:Tapia Uapaca bojeri Ibity.jpg|vignette|Tapia (''[[Uapaca bojeri]]'')]]Inty ny lisitry ny vondron-karazan-javamaniry ahitana ny karazana fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy: * ''[[Adansonia]] - [[Ananas]] - [[Anisophyllea]] - [[Annona]] - [[Bismarckia]] - [[Borassus]] - [[Bromelia]] - [[Canarium (zavamaniry)|Canarium]] - [[Carica]] - [[Carissa]] - [[Causonis]] - [[Cayratia]] - [[Cereus]] - [[Cissus]] - [[Citrus]] - [[Cocos (zavamaniry)|Cocos]] - [[Cola (zavamaniry)|Cola]] - [[Cyphomandra]] - [[Cyphostemma]] - [[Dilobeia]] - [[Diospyros]] - [[Dypsis]] - [[Elaeis]] - [[Eugenia]] - [[Ficus]] - [[Fragaria]] - [[Hylocereus]] - [[Hyphaene]] - [[Labramia]] - [[Landolphia]] - [[Leuenbergeria]] - [[Litchi]] - [[Malus]] - [[Mangifera]] - [[Mimusops]] - [[Musa]] - [[Opuntia]] - [[Pandanus]] - [[Passiflora]] - [[Persea]] - [[Pereskia]]'' (jereo koa: ''[[Leuenbergeria]]'' sy ''[[Rhodocactus]]'') ''- [[Phoenix]] - [[Piper]] - [[Poivrea]] - [[Physalis]] - [[Prunus]] - [[Psidium]] - [[Pyrus]] - [[Raphia]] - [[Ravenea]] - [[Rheedia]] - [[Rhipsalis]] - [[Rhodocactus]] - [[Rubus]] - [[Saba (zavamaniry)|Saba]]'' - ''[[Salacia]] - [[Satranala]] - [[Selenicereus]] - [[Sorindeia]] - [[Spondias]] - [[Strychnos]] - [[Solanum]] - [[Symphonia]] - [[Syzygium]] - [[Tamarindus]] - [[Treculia]] - [[Uapaca]] - [[Vangueria]] - [[Vasconcellea]] - [[Vanilla]] - [[Vitis]]'' == Lisitry ny karazana (anarana ara-tsiansa) == [[Sary:Musa acuminata 337319858.jpg|vignette|309x309px|Akondro (''[[Musa acuminata]]'')]]Inty ny lisitry ny karazan-javamaniry fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy: === A === * ''[[Adansonia digitata]]'' [''[[Bombacaceae]]'' na ''[[Malvaceae]]''] -- baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, fontana, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana, vontona * ''[[Adansonia grandidieri]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- renala, reniala, renibeala, vonoa * ''[[Adansonia madagascariensis]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- bontana, bontona, bozy, fony, mboio, reniala * ''[[Adansonia perrieri]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] – za * ''[[Adansonia rubrostipa]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- ringy * ''[[Adansonia suarezensis]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- vonoa, za * ''[[Adansonia za]]'' [''Bombacaceae'' na ''Malvaceae''] -- bontana, bontona, boringy, bozo, bozy, fony, mboio, ringy, voajabo, za, zabo * ''[[Ananas bracteatus]]'' [''[[Bromeliaceae]]''] -- * ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' (= ''Bromelia ananas'') [''Bromeliaceae''] -- fandra, fandrana, mananasy, satra, voafandrana * ''[[Anisophyllea anisophyllea]]'' [''[[Anisophylleaceae]]''] -- ambalasira * ''[[Anisophyllea fallax]]'' [''Anisophylleaceae''] -- hazomamy * ''[[Anisophyllea madagascarensis]]'' [''Anisophylleaceae''] -- * ''[[Anisophyllea masoalensis]]'' [''Anisophylleaceae''] -- * ''[[Anisophyllea parafallax]]'' [''Anisophylleaceae''] -- * ''[[Anisophyllea purpurascens]]'' [''Anisophylleaceae''] -- * ''[[Anisophyllea schatzii]]'' [''Anisophylleaceae''] -- * ''[[Annona muricata]]'' [''[[Annonaceae]]''] -- karaosoly, koropataka, kôrôsôly // voantsokona, voatsiriry, * ''[[Annona squamosa]]'' [''Annonaceae''] -- konikony, konokono // voasaritany * ''[[Artocarpus altilis]]'' [''[[Moraceae]]''] -- [[soanambo]], tsirapay * [[Ampalibe|''Artocarpus heterophyllus'']] [''Moraceae''] -- ampalibe * ''[[Artocarpus integer]]'' (= ''Artocarpus integrifolia'') [''Moraceae''] -- finesy, kimahatorolela, sonambo, voanampalibe === B === * ''[[Bismarckia nobilis]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- [[satrana]] * ''[[Borassus aethiopum]]'' [''Arecaceae''] -- * ''[[Borassus madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – dimaka, befelatanana: * ''[[Borassus madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – voanio * ''[[Burasaia madagascariensis]]'' [''[[Menispermaceae]]''] -- amborasahamaitso, amborasahy, amborasaka, amboravaky, borasaha, faritatsy, faritsaty, hazondahy, odiandro, oditohina, ralakamisy, vodihazo // madiriandro === C === * ''[[Canarium madagascariensis]]'' [''[[Burseraceae]]''] -- aramy, haramy, ramy, tambazotse * ''[[Carica papaya]]'' [''[[Caricaceae]]''] -- [[papay]], mapaza * ''[[Carissa boiviniana]]'' [''[[Apocynaceae]]''] -- * ''[[Carissa comorensis]]'' [''Apocynaceae''] -- voamantsoana, taolanomby * ''[[Carissa densiflora]]'' [''Apocynaceae''] -- mango ** ''Carissa densiflora'' var ''microphylla'' -- mango * ''[[Carissa macrocarpa]]'' [''Apocynaceae''] -- * ''[[Carissa pichoniana]]'' [''Apocynaceae''] -- hazombato * ''[[Carissa sessiliflora]]'' [''Apocynaceae''] -- tavaka, voantsikomoka, voantsikopiky * ''[[Carissa spinarum]]'' (= ''Carissa edulis'' = ''Carissa pubescens'') [''Apocynaceae''] -- taolana, voakandrina * ''[[Cayratia lenticellata]]'' (= Vitis lenticellata Baker) [''[[Vitaceae]]''] -- vahintakifitra * ''[[Cayratia trifolia]]'' (= ''Causonis trifolia'') [''Vitaceae''] -- * ''[[Cereus peruvianus]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- * ''[[Cissus quadrangularis]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- * ''[[Cissus verticillata]]'' [''Vitaceae''] -- voalobokadia * ''[[Citrus aurantiifolia]]'' na ''Citrus aurantifolia'' [''[[Rutaceae]]''] -- angy, besenta, hangy, matsitso, soa, tsirebika, voantolongo, voasarimakirana, voasarimamy, voasarimandina, voasarisoa, voasary * ''[[Citrus aurantium]]'' (= ''Citrus paradisi'') [''Rutaceae''] -- voangikely, voatolongo * ''[[Citrus grandis]]'' (= ''[[Citrus maxima]]'') [''Rutaceae''] -- angibe, hangibe, papelimosy, pilionosy, tremo, voahangibe, voasaribe, voasarihangibe // vangisay * ''[[Citrus hystrix]]'' [''Rutaceae''] -- voangabe, voangibe // kaombava * ''[[Citrus limon]]'' [''Rutaceae''] -- voasarimakirana * ''[[Citrus medica]]'' [''Rutaceae''] -- voantolongo, voasarimandina ** ''Citrus medica'' subsp. ''bajoum'' -- tolongo, tsilongo, voatsilongo * ''[[Citrus reticulata]]'' [''Rutaceae''] -- // mandarina * ''[[Citrus sinensis]]'' [''Rutaceae''] -- voasarimamy, voasary * ''[[Citrus voangiala]]'' [''[[Rutaceae]]''] -- * ''[[Cocos nucifera]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- [[voanio]] * ''[[Cola acuminata]]'' [''[[Malvaceae]]''] -- kôlà * ''[[Cola nitida]]'' [''Malvaceae''] -- kôla * ''[[Cola perrieri]]'' [''Malvaceae''] -- * ''[[Combretum grandidieri]]'' (= ''Calopyxis grandidieri'') [''[[Combretaceae]]''] -- tamenaka * ''[[Combretum calopyxis]]'' (= ''Calopyxis eriantha'') [''Combretaceae''] -- boka, matitihena, tamenaka, temenaka, voantamenaka * ''[[Combretum coccineum]]'' [''Combretaceae''] -- halaitra, manikibonga * ''[[Combretum coursianum]]'' (= ''Calopyxis coursiana'') [''Combretaceae''] -- tamenaka, voatamenaka * ''[[Combretum eriogynum]]'' (= ''Calopyxis eriogyna'') [''Combretaceae''] -- voatamenaka * ''[[Combretum indicum]]'' [''Combretaceae''] -- * ''[[Combretum macrocalyx]]'' (= ''Calopyxis bernieriana'') (= Poivrea bernieriana) [''Combretaceae''] -- voantamenaka, voatamenaka * ''[[Combretum oxygonium]]'' (= ''Calopyxis oxygonia'') [''Combretaceae''] -- menakabongo, voantamenaka * ''[[Combretum sphaeroides]]'' (= ''Calopyxis brevistyla'') [''[[Combretaceae]]''] -- voantamenaka * ''[[Combretum subumbellatum]]'' (= ''Calopyxis subumbellata'') [''Combretaceae''] -- mangitohezitra, tamenaka, vakakoana, voantamenaka, voatamenaka // voanjonala * ''[[Cyphostemma greveanum]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- vahimboamena * ''[[Cyphostemma microadiparthros]]'' / ''[[Cyphostemma microadiparthra]]'' (= ''Cissus microadiparthros'') [''Vitaceae''] -- * ''[[Cyphostemma montagnacii]]'' [''Vitaceae''] -- === D === * ''[[Dilobeia thouarsii]]'' [''[[Proteaceae]]''] – bakaravina, hazobaka, hazontavolo, hovao, makaleona, mankaleo, ovao, ramandriona, rihaona, tambelomanana, tavolohazo, tavolopika, vazano, vivaona * ''[[Diospyros ferrea]]'' [''[[Ebenaceae]]''] -- * ''[[Diospyros kaki]]'' [''Ebenaceae''] -- kaky * ''[[Diospyros mespiliformis]]'' [''Ebenaceae''] -- * ''[[Diospyros perrieri]]'' [''Ebenaceae''] -- hazoarina, hazozoby, lopingo, mapingo, pingo, volombodimpoina * ''[[Diospyros sakalavarum]]'' [''Ebenaceae''] -- hazomafana * ''[[Diospyros squamosa]]'' [''Ebenaceae''] -- * ''[[Dypsis baronii]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- * ''[[Dypsis lutescens]]'' [''Arecaceae''] -- lafahazo, lafaza, lafohaza, na rehazo. * ''[[Dypsis madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – // farihazo, hirihiry === E === * ''[[Elaeis guineensis]]'' [''[[Arecaceae]]''] – palmie fanaova-menaka,  tsingilo ** ''Elaeis guineensis'' var ''madagascariensis'' (= ''Elaeis madagascariensis'') --  tsingilo * ''[[Epiphyllum anguliger]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- * ''[[Epiphyllum oxypetalum]]'' [''Cactaceae''] – * ''[[Epiphyllum phyllanthus]]'' [''Cactaceae''] -- * ''[[Eugenia brasiliensis]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- * ''[[Eugenia cotinifolia]]'' [''Myrtaceae''] -- mangidika, mantsidika * ''[[Syzygium emirnense|Eugenia emirnensis]]'' (→ ''[[Syzygium emirnense]]'') [''Myrtaceae''] - * ''[[Eugenia hazomamy]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Eugenia jambolana]]'' (→ ''[[Syzygium cumini]]'') [''Myrtaceae''] -- rotra, rotazo * ''[[Eugenia jambos]]'' (→ ''[[Syzygium jambos]]'') [''[[Myrtaceae]]''] -- * ''[[Eugenia lokhensis]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Eugenia louvelii]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Eugenia lucida]]'' [''Myrtaceae''] -- atsingilo, tsaringila * ''[[Eugenia nosibensis]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Eugenia parkeri]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Eugenia uniflora]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- === F === * ''[[Ficus carica]]'' L. [''[[Moraceae]]''] – aviavimbazaha * ''[[Ficus grevei]]'' [''Moraceae''] -- fihamy * ''[[Ficus lutea]]'' Vahl [''Moraceae''] – amontana,  mandresy , nonokalika, aviavy * ''[[Ficus pachyclada]]'' [''Moraceae''] -- adabo * ''[[Ficus polita]]'' [''Moraceae''] -- mandresy, tsaramady. * ''[[Ficus reflexa]]'' Thunb. [''[[Moraceae]]''] -- * ''[[Ficus sakalavarum]]'' [''Moraceae''] – adabo * ''[[Ficus sur]]'' [''Moraceae''] -- * ''[[Ficus sycomorus]]'' L. [''Moraceae''] -- amontana * ''[[Ficus trichoclada]]'' Baker [''Moraceae''] -- * ''[[Ficus tiliifolia]]'' Baker (ou ''Ficus trichophlebia'') [''[[Moraceae]]''] -- voara, ara, aviavy, amontana * ''[[Fragaria × ananassa]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[frezy]] * ''[[Fragaria vesca]]'' [''Rosaceae''] -- === G === * ''[[Garcinia aphanophlebia]]'' (= ''[[Rheedia aphanophlebia]]'') [''[[Clusiaceae]]''] -- * ''[[Garcinia chapelieri]]'' (= ''[[Rheedia chapelieri]]'') [''Clusiaceae''] -- dampy, vandrika, leandriaka. * ''[[Garcinia madagascariensis]]'' (= ''[[Rheedia madagascariensis]]'') [''Clusiaceae''] -- * ''[[Garcinia mangorensis]]'' [''[[Clusiaceae]]''] – vandrika * [[Garcinia mangostana|Garcinia ''mangostana'']] [''Clusiaceae''] – mangostana * ''[[Garcinia pauciflora]]'' [''Clusiaceae''] – vandrikala * ''[[Garcinia verrucosa]]'' [''Clusiaceae''] -- dampy * ''[[Garcinia zeylanica]]'' [''[[Clusiaceae]]''] -- === H === * ''[[Hyphaene compressa]]'' H.Wendl. [''[[Arecaceae]]''] -- * ''[[Hyphaene coriacea]]'' (Gaertn.) [''Arecaceae''] -- babangy, lokoko // satramira * ''[[Hyphaene shatan]]'' [''Arecaceae''] -- dana,  satra, satrakely, satramira, satrana, satrantoloho, satraviehy, satsa, taliona === L === * ''[[Labramia ambondrombeensis]]'' [''[[Sapotaceae]]''] -- * ''[[Labramia boivinii]]'' [''Sapotaceae''] -- faho, mantsadaka * ''[[Labramia bojeri]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Labramia costata]]'' [''Sapotaceae''] -- todinga * ''[[Labramia platyphylla]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Landolphia kirkii]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Landolphia madagascariensis]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Landolphia myrtifolia]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Landolphia perrieri]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Litchi chinensis]]'' [''[[Sapindaceae]]''] -- [[litisia]], letisy === M === * ''[[Malus domestica]]'' [''Rosaceae''] -- paoma * ''[[Malus × robusta]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- * ''[[Malus pumila]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Mangifera foetida]]'' [''[[Anacardiaceae]]''] -- * ''[[Mangifera indica]]'' [''Anacardiaceae''] -- manga * ''[[Mangifera odorata]]'' [''Anacardiaceae''] -- * ''[[Mimusops commersonii]]'' (= ''[[Mimusops coriacea]]'') [''[[Sapotaceae]]''] -- * ''[[Mimusops coriacea]]'' [''Sapotaceae''] -- tsirika, vohimpiky * ''[[Mimusops elengi]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Mimusops obtusifolia]]'' [''Sapotaceae''] -- * ''[[Musa × paradisiaca]]'' (safiotra M. acuminata × M. balbisiana) [''[[Musaceae]]''] -- akondrofify * ''[[Musa acuminata]]'' [''Musaceae''] -- foignonana, akondro * ''[[Musa balbisiana]]'' [''Musaceae''] -- * ''[[Musa perrieri]]'' [''Musaceae''] -- ontsy, hontsy * ''[[Musa sapientum]]'' [''Musaceae''] -- === O === * ''[[Opuntia dillenii]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- * ''[[Opuntia ficus-indica]]'' [''Cactaceae''] -- * ''[[Opuntia monacantha]]'' [''Cactaceae''] -- raketa malady * ''[[Opuntia stricta]]'' [''Cactaceae''] -- raketa mena === P === * ''[[Pandanus tectorius]]'' [''[[Pandanaceae]]''] -- * ''[[Pandanus utilis]]'' [''Pandanaceae''] -- * ''[[Passiflora caerulea]]'' [''[[Passifloraceae]]''] -- * ''[[Passiflora edulis]]'' [''Passifloraceae''] -- ** ''Passiflora edulis'' f. ''edulis'' -- ** ''Passiflora edulis'' f. ''flavicarpa'' -- * ''[[Passiflora foetida]]'' [''Passifloraceae''] -- tsipopoka * ''[[Passiflora incarnata]]'' [''Passifloraceae''] -- * ''[[Passiflora laurifolia]]'' [''Passifloraceae''] --- * ''[[Passiflora ligularis]]'' [''Passifloraceae''] -- * ''[[Passiflora quadrangularis]]'' [''Passifloraceae''] -- * ''[[Pereskia aculeata]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- * ''[[Pereskia grandifolia]]'' [''Cactaceae''] -- * ''[[Persea americana]]'' [''[[Lauraceae]]''] -- [[Zavôka|zavôkà]] * ''[[Phoenix canariensis]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- * ''[[Phoenix dactylifera]]'' [''Arecaceae''] -- [[Antrendry (zavamaniry)|antrendry]] // rofiavahiny * ''[[Phoenix reclinata]]'' [''Arecaceae''] -- antrendry, kalabo, kalalo, dara, daro, taratra, taratsa, taratsy * ''[[Phoenix roebelenii]]'' [''Arecaceae''] -- * ''[[Physalis angulata]]'' [''[[Solanaceae]]''] -- * ''[[Physalis minima]]'' [''Solanaceae''] -- * ''[[Physalis peruviana]]'' [''Solanaceae''] -- * ''[[Piper borbonense]]'' [''[[Piperaceae]]''] -- tsiperifery, voatsiperifery * ''[[Piper guineense]]'' [''Piperaceae''] -- kisiditry * ''[[Piper nigrum]]'' [''Piperaceae''] -- * ''[[Piper pachyphyllum]]'' [''Piperaceae''] -- * ''[[Piper pyrifolium]]'' [''Piperaceae''] -- voatsiperifery * ''[[Prunus africana]]'' (= ''[[Pygeum africanum]]'') [ ''[[Rosaceae]]''] -- kotofihy * ''[[Prunus armeniaca]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Prunus avium]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Prunus cerasifera]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Prunus cerasus]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Prunus domestica]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Prunus persica]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[paiso]] * ''[[Psidium cattleianum]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- goavimena * ''[[Psidium guajava]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- [[Goavy (zavamaniry)|goavy]] * [[Psidium guineense|''Psidium guineens''e]] [''[[Myrtaceae]]''] -- * ''[[Pyrus communis]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- [[poara]] * ''[[Pyrus pyrifolia]]'' [''Rosaceae''] -- === R === * ''[[Raphia farinifera]]'' (= ''Raphia ruffia'') [''[[Arecaceae]]''] -- rofia * ''[[Ravenea dransfieldii]]'' [''Arecaceae''] -- * ''[[Ravenea madagascariensis]]'' [''Arecaceae''] – gora, matitanana * ''[[Ravenea rivularis]]'' [''Arecaceae''] --  // akoraka, bakaly, gora, gory, ravina * ''[[Ravenea sambiranensis]]'' [''Arecaceae''] – manarana, sira * ''[[Rhipsalis baccifera]]'' [''[[Cactaceae]]''] -- ** [[Rhipsalis baccifera subsp. horrida|''Rhipsalis baccifera'' subsp. ''horrida'']] (= ''[[Rhipsalis horrida]]'') -- ** [[Rhipsalis baccifera subsp. mauritiana|''Rhipsalis baccifera'' subsp. ''mauritiana'']] (= ''[[Rhipsalis mauritiana]]'') -- * ''[[Rhipsalis madagascariensis]]'' [''Cactaceae''] -- * ''[[Rubus alceifolius]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- * ''[[Rubus apetalus]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus eichleri]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus fraxinifolius]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus fruticosus]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus idaeus]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus pauciflorus]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus pyrifolius]]'' [''Rosaceae''] -- * ''[[Rubus rosifolius]]'' [''[[Rosaceae]]''] -- voafotsy === S === * ''S[[aba comorensis]]'' [''[[Apocynaceae]]''] –  vandribanga  // vontaka, made * ''[[Salacia leptoclada]]'' [''[[Celastraceae]]''] -- * ''[[Salacia leptoclada]]'' [''Celastraceae''] -- * ''[[Salacia madagascariensis]]'' [''Celastraceae''] -- * ''[[Satranala decussilvae]]'' [''[[Arecaceae]]''] -- satranala * ''[[Selenicereus costaricensis]]'' (= ''[[Hylocereus costaricensis]]'', ''[[Hylocereus polyrhizus]]'') [''[[Cactaceae]]''] -- * ''[[Selenicereus megalanthus]]'' (= ''[[Hylocereus megalanthus]]'') [''Cactaceae''] -- * ''[[Selenicereus undatus]]'' (= ''[[Hylocereus undatus]]'') [''Cactaceae''] -- * ''[[Solanum betaceum]]'' (= ''[[Cyphomandra betacea]]'') [''[[Solanaceae]]''] – voatabiahazo * ''[[Sorindeia madagascariensis]]'' [''[[Anacardiaceae]]''] -- sorindrano * ''[[Spondias dulcis]]'' (← ''Spondias cytherea'') [''[[Anacardiaceae]]''] -- sakoagna, sakoamanga * ''[[Spondias mombin]]'' [''Anacardiaceae''] -- * ''[[Spondias purpurea]]'' [''Anacardiaceae''] -- * ''[[Spondias tefyi]]'' [''Anacardiaceae''] -- [[sakoa]] * ''[[Strychnos madagascariensis]]'' [''[[Loganiaceae]]''] -- mokotra * ''[[Strychnos spinosa]]'' [''Loganiaceae''] -- mokotra * ''[[Symphonia louvelii]]'' [''[[Clusiaceae]]''] -- * ''[[Symphonia globulifera]]'' [''Clusiaceae''] -- * ''[[Symphonia urophylla]]'' [''Clusiaceae''] -- sirambo * ''[[Syzygium cumini]]'' [''[[Myrtaceae]]''] -- rotra, rôtra * ''[[Syzygium guineense]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Syzygium jambos]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Syzygium madagascariense]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Syzygium malaccense]]'' [''Myrtaceae''] -- makoba * ''[[Syzygium samarangense]]'' [''Myrtaceae''] -- * ''[[Syzygium tsimihetyglandulosum]]'' [''Myrtaceae''] -- === T === * ''[[Tamarindus indica]]'' [''[[Fabaceae]]''] -- [[kily]], madilo, madiro * ''[[Treculia africana]]'' [''[[Moraceae]]''] -- * ''[[Treculia lamiana]]'' [''Moraceae''] -- ampalibeala * ''[[Treculia madagascarica]]'' [''Moraceae''] -- ampalibeala, dipaka, famelona, tapabatry, fantsinakoho, sakoambitsy, tsipaka ** ''Treculia madagascarica'' var. ''sambiranensis'' -- dipaka, tsipaka, tsitimpahy, foza * ''[[Treculia obovoidea]]'' [''Moraceae''] -- * ''[[Treculia perrieri]]'' (= ''Treculia africana'' var. ''ilicifolia'') [''Moraceae''] -- obory, katoka, tsipa, tsitendry === U === * ''[[Uapaca ambanjensis]]'' [''[[Phyllanthaceae]]''] -- * ''[[Uapaca betamponensis]]'' [''Phyllanthaceae''] -- * ''[[Uapaca bojeri]]'' [''Phyllanthaceae''] -- tapia, voapaka * ''[[Uapaca densifolia]]'' [''Phyllanthaceae''] -- * ''[[Uapaca ferruginea]]'' [''Phyllanthaceae''] -- * ''[[Uapaca louvelii]]'' [''Phyllanthaceae''] -- anisena * ''[[Uapaca thouarsii]]'' [''[[Phyllanthaceae]]''] -- voapaka === V === * ''[[Vangueria edulis]]'' [''[[Rubiaceae]]''] -- voavandrika * ''[[Vasconcellea×heilbornii]]'' [''[[Caricaceae]]''] -- * ''[[Vangueria infausta]]'' [''Rubiaceae''] -- * ''[[Vangueria madagascariensis]]'' (= ''Vangueria edulis'') [''Rubiaceae''] -- voavanga, vavandrika * ''[[Vanilla planifolia]]'' [''[[Orchidaceae]]''] – vanila, lavanila * ''[[Vasconcellea cundinamarcensis]]'' (= ''Vasconcellea x heilbornii'') [''Caricaceae''] -- * ''[[Vasconcellea pubescens]]'' [''Caricaceae''] -- papaimbohitra * ''[[Vitis labrusca]]'' [''[[Vitaceae]]''] -- voaloboka * [[Vitis lenticellata]] [''Vitaceae''] -- vahintakifitra,vahintankifotra * ''[[Vitis microdiptera]]'' [''Vitaceae''] -- divay, famakientana * ''[[Vitis vinifera]]'' [''Vitaceae''] -- [[voaloboka]] == Anarana amin' ny teny malagasy == [[Sary:Citrus-aurantiifolia-fruits.JPG|vignette|Voasary (''[[Citrus aurantiifolia]]'')]]Inty ny lisitry ny anarana amin' ny teny malagasy anondroana ny zavamaniry fihinam-boa maniry eto [[Madagasikara]], nalahatra araka ny abidy: === A === * [[adabo]] * [[akondro]] * [[akondrofify]] * [[ambalasira]] * [[amontana]] * [[ampalibe]] * [[ampalibeala]] * [[anisena]] * [[atsingilo]] * [[aviavy]] === B === * [[boka]] * [[bozy]] === D === * [[dampy]] * [[dipaka]] * [[dipaka]] * [[divay (zavamaniry)]] === F === * [[faho]] * [[famakientana]] * [[famelona]] * [[fantsinakoho]] * [[foignonana]] * [[foza (zavamaniry)]] * [[frezy]] === G === * [[goavy]] === H === * [[hontsy]] === K === * [[kaky]] * [[kaombava]] * [[katoka]] * [[kily]] * [[kôrôsôly]] * [[kotofihy]] === L === * [[letisy]] * [[leandriaka]] * [[litsia]] === M === * [[madilo]] * [[madiriandro]] * [[madiro]] * [[makoba]] * [[mananasy]] * [[mandarina]] * [[manga]] * [[mangidika]] * [[mantsadaka]] * [[mantsidika]] * [[matitihena]] * [[mokotra]] * [[mokotra]] === O === * [[obory]] * [[ontsy]] === P === * [[paiso]] * [[paoma]] * [[papaimbohitra]] * [[papay]] * [[poara]] === R === * [[ramy]] * [[reniala]] * [[rofia]] * [[rofiavahiny]] * [[rotazo]] * [[rotra]] === S === * [[sakoa]] * [[sakoagna]] * [[sakoamanga]] * [[sakoambitsy]] * [[satranala]] * [[sirambo]] * [[sorindrano]] === T === * [[tamenaka]] * [[taolanomby]] * [[tapabatry]] * [[tapia]] * [[todinga]] * [[tsaringila]] * [[tsipa]] * [[tsipaka]] * [[tsipopoka]] * [[tsirika]] * [[tsitendry]] * [[tsitimpahy]] === V === * [[vahintakifitra]] * [[vahintankifotra]] * [[vandrika]] * [[vangisay]] * [[vavandrika]] * [[vivaona]] * [[voafotsy]] * [[voaloboka]] * [[voaloboka]] * [[voalobokadia]] * [[voamantsoana]] * [[voanjonala]] * [[voantamenaka]] * [[voantsokona]] * [[voapaka]] * [[voapaka]] * [[voasarimakirana]] * [[voasarimamy]] * [[voatamenaka]] * [[voatsiriry]] * [[voavandrika]] * [[voavanga]] * [[vohimpiky]] === Z === * [[za]] * [[Zavôka|zavokà]] == Jereo koa == * [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagsikara]] * [[Legioma]] * [[Anana]] * [[Voamaina]] * [[Voamadinika]] 6z3r6joxkvtwspv78pgjch8fq6b129a Bromeliaceae 0 298097 1139013 1131245 2026-05-17T04:45:31Z Thelezifor 15140 1139013 wikitext text/x-wiki [[Sary:Alcantaraea imperialis-red.jpg|vignette|412x412px|''Alcantaraea imperialis'']] Ny '''''Bromeliaceae''''' dia fianakavian-javamaniry ao amin' ny flaharana [[Bromeliales]] (araka ny [[fanasokajian' i Cronquist]]) na ao amin' ny filaharana Poales (araka ny [[fanasokajiana APG III]]), teratany indrindra any amin' ny faritra trôpikaly any Amerika, amin' ny faritra kely kokoa any amin' ny faritra sobtrôpikaly any Amerika, ary karazana iray (''Pitcairnia feliciana'') teratany any [[Afrika Andrefana]] trôpikaly. Karazan-javamaniry maro no [[epifita]], toa ny karazana ao amin' ny ''Tillandsias'', ary velona mihantona amin' ny sampan' ny hazon' ny ala trôpikaly. Maniry an-tany ny hafa, toy ny vondron-karazana ''[[Ananas]]'' (izay ambolena hahazoana voany, toy ny [[mananasy]]). == Lisitry ny vondron-karazana == Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[Angiosperm Phylogeny Website]]'' <small>(21</small> <small>Mey 2010)</small>: * ''Abromeitiella'' Mez * ''Acanthostachys'' Klotzsch * ''Aechmea'' Ruiz & Pav. * ''[[Ananas]]'' Mill. * ''Andrea'' Mez * ''Androlepis'' Brongn. ex Houllet * ''Araeococcus'' Brongn. * ''Ayensua'' L.B.Sm. * ''Billbergia'' Thunb. * ''Brewcaria'' L.B.Sm., Steyerm. & H.Rob. * ''Brocchinia'' Schult.f. * ''Bromelia'' L. * ''Canistrum'' E.Morren * ''Catopsis'' Griseb. * ''Connellia'' N.E.Br. * ''Cottendorfia'' Schult.f. * ''Cryptanthus'' Otto & A.Dietr. * ''Deuterocohnia'' Mez * ''Disteganthus'' Lem. * ''Dyckia'' Schult.f. * ''Encholirium'' Mart. ex Schult.f. * ''Fascicularia'' Mez * ''Fernseea'' Baker * ''Fosterella'' L.B.Sm. * ''Glomeropitcairnia'' Mez * ''Greigia'' Regel * ''Guzmania'' Ruiz & Pav. * ''Hechtia'' Klotzsch * ''Hohenbergia'' Schult.f. * ''Hohenbergiopsis'' L.B.Sm. & Read * ''Lindmania'' Mez * ''Lymania'' Read * ''Mezobromelia'' L.B.Sm. * ''Navia'' Schult.f. * ''Neoglaziovia'' Mez * ''Neoregelia'' L.B.Sm. * ''Nidularium'' Lem. * ''Ochagavia'' Phil. * ''Orthophytum'' Beer * ''Pitcairnia'' L'Her. * ''Portea'' K.Koch * ''Pseudaechmea'' L.B.Sm. & Read * ''[[Pseudananas]]'' Hassl. ex Harms * ''Puya'' Molina * ''Quesnelia'' Gaudich. * ''Ronnbergia'' E.Morren & Andre * ''Steyerbromelia'' L.B.Sm. * ''Streptocalyx'' Beer * ''Tillandsia'' L. * ''Vriesea'' Lindl. * ''Wittrockia'' Lindm. Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[National Center for Biotechnology Information|NCBI]]'' <small>(19</small> <small>Avrily 2010)</small>: * ''Abromeitiella'' * ''Acanthostachys'' * ''Aechmea'' * ''Alcantarea'' * ''[[Ananas]]'' * ''Androlepis'' * ''Araeococcus'' * ''Ayensua'' * ''Billbergia'' * ''Brewcaria'' * ''Brocchinia'' * ''Bromelia'' * ''Canistrum'' * ''Catopsis'' * ''Chevaliera'' * ''Cottendorfia'' * ''Cryptanthus'' * ''Deinacanthon'' * ''Deuterocohnia'' * ''Dyckia'' * ''Edmundoa'' * ''Eduandrea'' * ''Encholirium'' * ''Fascicularia'' * ''Fernseea'' * ''Fosterella'' * ''Glomeropitcairnia'' * ''Greigia'' * ''Guzmania'' * ''Hechtia'' * ''Hohenbergia'' * ''Hohenbergiopsis'' * ''Lindmania'' * ''Lymania'' * ''Mezobromelia'' * ''Navia'' * ''Neoglaziovia'' * ''Neoregelia'' * ''Nidularium'' * ''Ochagavia'' * ''Orthophytum'' * ''Pepinia'' * ''Pitcairnia'' * ''Portea'' * ''[[Pseudananas]]'' * ''Puya'' * ''Quesnelia'' * ''Racinaea'' * ''Ronnbergia'' * ''Streptocalyx'' * ''Tillandsia'' * ''Viridantha'' * ''Vriesea'' * ''Werauhia'' Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[DELTA Angio]]'' <small>(19</small> <small>Avrily 2010)</small>: * ''Abromeitiella'' * ''Acanthostachys'' * ''Aechmea'' * ''Alcantarea'' * ''[[Ananas]]'' * ''Androlepis'' * ''Araeococcus'' * ''Ayensua'' * ''Billbergia'' * ''Brewcaria'' * ''Brocchinia'' * ''Bromelia'' * ''Canistropsis'' * ''Canistrum'' * ''Catopsis'' * ''Chevaliera'' * ''Connellia'' * ''Cottendorfia'' * ''Cryptanthus'' * ''Deinacanthon'' * ''Deuterocohnia'' * ''Disteganthus'' * ''Dyckia'' * ''Edmundoa'' * ''Encholirium'' * ''Fascicularia'' * ''Fernseea'' * ''Fosterella'' * ''Glomeropitcairnia'' * ''Greigia'' * ''Guzmania'' * ''Hechtia'' * ''Hohenbergia'' * ''Hohenbergiopsis'' * ''Lamprococcus'' * ''Lindmania'' * ''Lymania'' * ''Macrochordion'' * ''Mezobromelia'' * ''Navia'' * ''Neoglaziovia'' * ''Neoregelia'' * ''Nidularium'' * ''Ochagavia'' * ''Ortgiesia'' * ''Orthophytum'' * ''Pepinia'' * ''Pitcairnia'' * ''Platyaechmea'' * ''Podaechmea'' * ''Portea'' * ''Pseudaechmea'' * ''[[Pseudananas]]'' * ''Puya'' * ''Quesnelia'' * ''Racinaea'' * ''Ronnbergia'' * ''Steyerbromelia'' * ''Streptocalyx'' * ''Tillandsia'' * ''Ursulaea'' * ''Vriesia'' * ''Werhauia'' * ''Wittrockia'' 2gnzcoltwt7nrtj1ijhdy848zk1y8g7 Bart De Wever 0 298346 1138996 1132770 2026-05-17T03:16:00Z YiFeiBot 7855 Nanala rohy interwiki 1 izay efa omen'i [[d:|Wikidata]] eo amin'i [[d:q336599]] 1138996 wikitext text/x-wiki [[File:Belgian Prime Minister Bart De Wever (March 2025).jpg|thumb|Bart De Wever]] '''Bart Albert Liliane De Wever''' (teraka ny 21 Desambra 1970 tao Mortsel) dia [[mpanao politika]] [[Belzika|Belza]] ary Praiminisitra {{Belzika}} nanomboka ny 3 Febroary 2025. Nanomboka ny taona 2004 ka hatramin'ny 2025, izy no Filohan'ny '' Nieuw-Vlaamse Alliantie '' (N-VA) ary nanomboka ny taona 2019 ka hatramin'ny 2024 dia mpikambana tao amin'ny Parlemanta [[Flanders]]. Nanomboka ny taona 2013 ka hatramin'ny 2025, izy no Ben'ny tanànan'i [[Anvers]]. Tamin'ny 2 Janoary 2025, nanao fianianana indray ho Ben'ny tanànan'i Anvers i De Wever. Tamin'ny 3 Febroary 2025, nanao fianianana ho Praiminisitra teo anatrehan'ny Mpanjaka [[Philippe (Belzika)]] i De Wever. == Praiministran'i Belzika == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag_of_Belgium.svg|40px]] Praiminisitran'i [[Belzika]] !mpandimby |-align="center" | [[Alexander De Croo]]<br/> Okt.2020-Feb.2025 || [[Bart De Wever]] <br/> Feb.2025- ||- |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} {{reflist}} {{commonscat}} [[Sokajy:Mpanao politika belziana]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1970]] [[Sokajy:Praiminisitra belziana]] [[Sokajy:Ben'ny tanàna belziana]] [[Sokajy:Antverpen]] svypq8my4gw5lb24wvv3mqfx92snrh1 Anja Niedringhaus 0 298416 1139000 1138804 2026-05-17T04:18:28Z HarryWurst 36292 1139000 wikitext text/x-wiki '''Anja Niedringhaus''' dia [[mpanao gazety]] mpaka sary mizaka ny zom-pirenen'i {{Alemaina}} teraka ny 12 Oktobra 1965 tao [[Höxter]] ary maty ny 4 Aprily 2014 tao Banda Khel, [[Afghanistan]] Nahazo ny loka Pulitzer sy ny loka hafa izy. Tamin'ny 2014, maty voatifitra tany [[Afghanistan]] izy ny andro talohan'ny fifidianana filoham-pirenena. ==Fikasana hamono== Niedringhaus sy ny mpiara-miasa aminy amin'ny Associated Press, Kathy Gannon, mpanao gazety kanadiana, dia nandeha tany amin'ny faritanin'i [[Khost]] nandritra ny fivorian'ny mpitandro ny filaminana Afghana sy ny mpiasan'ny fifidianana nanatitra ny vatom-pifidianana mba handrakotra ny fifidianana filoham-pirenena ao Afghanistan tamin'ny 2014. Tao amin'ny tobin'ny polisy tamin'ny 4 Aprily, niandry teo amin'ny seza aoriana tamin'ny fiarany izy ireo mba handeha rehefa nisy polisy iray nitifitra azy ireo tamin'ny AK-47 tamin'ny teny hoe ''Allahu Akbar''. Maty teo no ho eo i Niedringhaus, naratra mafy i Gannon noho ny bala telo. ==Jereo koa== [[Sokajy:Fikasana hamono]] [[Sokajy:mpanao gazety alemà]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1965]] [[Sokajy:Maty tamin'ny taona 2014]] [[Sokajy:loka Pulitzer]] 9184t1rep3xibv1zkzjlo0hqj9bg77n Conrad II (jermanika) 0 298485 1138997 1133518 2026-05-17T03:16:11Z YiFeiBot 7855 Nanala rohy interwiki 1 izay efa omen'i [[d:|Wikidata]] eo amin'i [[d:q152256]] 1138997 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Konrad2Salsky-2.jpg |anarana=Conrad II |teraka=990 |maty= 4 Jona 1039 |firenena={{Empira jermanika}}, {{Alemaina}} |mpiaraka= |asa= |taona niasàna= }} '''Conrad II''' (''Conrad Zokiny''; teraka tamin'ny taona 990 teo ho eo; maty tamin'ny 4 Jona 1039 tao [[Utrecht]]) no Emperora Masina Romana nanomboka tamin'ny taona 1027 ka hatramin'ny 1039, Mpanjakan'i Francia Atsinanana (regnum francorum orientalium) nanomboka tamin'ny taona 1024, Mpanjakan'i [[Italia]] nanomboka tamin'ny taona 1026, ary Mpanjakan'i [[Bourgogne]] nanomboka tamin'ny taona 1033. Nandimby an'i Henry II, izay tsy nanan-janaka teo alohany, i Conrad, ary lasa mpanorina ny tarana-mpanjaka Salian vaovao. ==Fanendrena ho Mpanjakan'ny Fanjakana== Tamin'ny Alahady Paska 26 Martsa 1027, dia natao tao amin'ny Basilika Masindahy Piera any Roma ny fanendrena ho Mpanjakan'ny Fanjakana an'i Conrad sy Gisela, izay notarihin'ny Papa Jaona XIX. Ny fanendrena ho Mpanjakan'ny Fanjakana dia heverina ho iray amin'ireo fankalazana lehibe indrindra tamin'ny Moyen Âge. Tao anatin'izany dia i Canute Lehibe sy [[Rudolf III (Bourgogne)|Rudolf III]] avy any Bourgogne, Abbot Odilo avy any Cluny, ary farafahakeliny mpitondra fivavahana ambony miisa 70, anisan'izany ireo arsevekan'i [[Köln]], [[Mainz]], [[Trier]], [[Magdeburg]], [[Salzburg]], [[Milano]], ary [[Ravenna]]. Nandeha tany Italia ihany koa i [[Henry III, Emperora Romana Masina|Henry]], mpandova an'i Conrad, ho amin'io fotoana io. == Emperoran'ny {{Empira jermanika}} == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Banner of the Holy Roman Emperor with haloes (1430-1806).svg|40px]] Emperoran'ny {{Empira jermanika}} !mpandimby |-align="center" | [[Henry II (HRR)|Henry II]] <br/> || [[Conrad II (jermanika)|Conrad II]] <br/>1027-1039|| [[Henry III, Emperora Romana Masina|Henry III]] <br/>1046-1056 |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} == Jereo koa == {{commonscat|Conrad II, Holy Roman Emperor}} [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 990]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 1039]] [[Sokajy:Emperora Masina Romana Jermanika]] pofb21219rswwhnbncqcjqb1nb48ae1 Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara 0 298988 1138958 1138690 2026-05-16T14:06:40Z Thelezifor 15140 1138958 wikitext text/x-wiki [[Sary:Catharanthus roseus24 08 2012 (2).JPG|vignette|364x364px|Tonga na vonenina (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'')]] Ny '''zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara''', izay misy karazana miisa 3&nbsp;245, dia ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]], ka ny 60&nbsp;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto<ref><small>"[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]", ''ethnobotanyjournal.org''</small></ref><ref><small>Andrianavalonirina A.M. et al, "Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar", ''RAMReS-PMTA'', 2023.</small></ref>. Anisan' ny [[zavamaniry fanao fanafody]] fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozomangidy (''[[Ravensara aromatica]]''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]''). == Anjara toeran' ny zavamaniry fanao fanafody == === Mitsabo aretina maro === [[Sary:Harungana madagascariensis 1DS-II 1-7688.jpg|vignette|229x229px|Harongana (''[[Harungana madagascariensis]]''[[Harungana madagascariensis|)]]]] I [[Madagasikara]] dia manana ny iray amin' ny [[farmakôpea]] nentim-paharazana manankarena indrindra eran-tany<ref><small>"[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3407148/ Rainforest Pharmacopeia in Madagascar Provides High Value for Current Local and Prospective Global Uses]", ''pmc.ncbi.nlm.nih.gov''</small></ref><ref><small>"[https://www.kloranebotanical.foundation/en/projects/improving-access-healthcare-through-medicinal-plants-northern-madagascar Improving access to healthcare through medicinal plants in Northern Madagascar]", ''www.kloranebotanical.foundation''</small></ref>. Ahitana karazana miisa 3&nbsp;245 ampiasaina amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] ny zavamaniry ao amin' ny Nosy<ref name=":0"><small>"[https://www.researchgate.net/publication/338120269_Synthese_et_analyse_de_donnees_sur_les_inventaires_de_plantes_medicinales_de_Madagascar Synthèse et analyse de données sur les inventaires de plantes médicinales de Madagascar]", ''www.researchgate.net''</small></ref><ref><small>Andrianarivelo Miora Henintsoa, "[https://univ-vakinankaratra.mg/public/uploads/livres/flore-et-plantes-medicinales-de-la-nouvelle-aire-protegee-de-manjakatompo-ankaratra.pdf Flore et plantes médicinales de la nouvelle aire protégée de Manjakatompo Ankaratra]" (PDF), ''univ-vakinankaratra.mg'' (Mémoire de Master)</small></ref>. Ary ny 60 % dia tsy fahita raha tsy eto Madagasikara<ref name=":0" />. Mampiseho ny fanadihadiana momba ny [[etnôbôtanika]] sy ny [[etnôfarmakôlôjia]] natao teto Madagasikara fa mahomby ny fitsaboana nentim-paharazana ampiasana zavamaniry amin' ny areti-mihanaka, ny aretin' ny [[fandevonan-kanina]], ny aretina vokatry ny [[katsentsitra]], ary koa ny aretina mitaiza sasany<ref><small>"[https://www.ethnopharmacologia.org/bibliotheque-ethnopharmacologie/plantes-medicinales-de-madagascar/ Plantes médicinales de Madagascar]", ''www.ethnopharmacologia.org''</small></ref><ref><small>"[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3407148/ Rainforest Pharmacopeia in Madagascar Provides High Value for Human Health]", ''pmc.ncbi.nlm.nih.gov''</small></ref>. Ny aretin' ny fandevonan-kanina no sehatra isehoan' ny fandrosoan' ny farmakôpea malagasy, indrindra ny [[piriritra]], ny [[valan-dra]], ny fanaintainan' ny [[kibo]] ary aretina vokatry ny katsentsitra an-[[tsinay]]<ref><small>R. Pernet et G. Meyer, "[https://www.betsara.com/wp-content/uploads/2022/06/Pharmacopee-de-Madagascar-Pernet.pdf Pharmacopée de Madagascar]", Publications de l'Institut de Recherche Scientifique, Tananarive Tsimbazaza, 1957, ''www.betsara.com.''</small> </ref><ref><small>"[https://moov.mg/article/102505-ireo-fahadisoana-mila-tandremana-hisoroana-ny-tsy-fahalevonan-kanina Ireo fahadisoana mila tandremana hisoroana ny tsy fahalevonan-kanina]", ''moov.mg'' (03/06/2025)</small></ref>. Anisan' ny anaovana fikarohana siantifika be indrindra amin' ny [[fitôterapia]] malagasy ihany koa ny [[tazomoka]]<ref><small>Pierre Rasoanaivo, "[https://ethnobotanika.org/wp-content/uploads/2021/05/Th%C3%A8se-Ethnobotanique-Ethnopharmacologie-plantes-contre-les-fi%C3%A8vres-paludisme-Madagascar-Boyer-2009.pdf Plantes utilisées traditionnellement contre les fièvres dans le nord de Madagascar]" (Thèse), ''ethnobotanika.org''</small></ref><ref><small>"[https://www.who.int/fr/news-room/questions-and-answers/item/artemisinin-resistance Paludisme : résistance partielle à l’artémisinine]", ''www.who.int''</small></ref>. Zavamaniry maro no nampiseho fiasa antiplasmôdialy anaty labôratoara, izany dia manazava ny fahalianan' ny mpikaroka momba ny fanafody nentim-paharazana ampiasaina amin' ity aretina ity (tazomoka)<ref><small>"[https://www.researchgate.net/publication/8238253_Screening_extracts_of_Madagascan_plants_in_search_of_antiplasmodial_compounds Screening extracts of Madagascan plants in search of antiplasmodial compounds]", ''www.researchgate.net''</small></ref>. [[Sary:Phyllanthus amarus (Carry Me Seed) W3 IMG 3851.jpg|vignette|233x233px|Anakatsotsy na ambanivoa (''[[Phyllanthus amarus]]'')]] Miseho tsy tapaka amin' ny boky ara-tsiansa mivoaka sy amin' ny fanadihadiana momba ny etnôbôtanika ny karazan-javamaniry sasany, indrindra ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]'') sy ny harongana (''[[Harungana madagascariensis]]'') ary anakatsotsy (''[[Phyllanthus amarus]]''). Malaza amin' ny fananana toetra mampitony famaivay, mamono [[mikrôba]], manampy ny fandevonan-kanina na mampihena ny [[tazo]] ireo zavamaniry ireo. Anisan' ny fantatra indrindra koa ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozomangidy (''[[Ravensara aromatica]]'') ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]''). === Mihoatra mankany amin' ny sehatra maneran-tany === [[Sary:Centella asiatica 6121.jpg|vignette|240x240px|Talapetraka (''[[Centella asiatica]]'')]] Maromaro ny zavamaniry fanao fanafody malagasy izay efa nihoatra ny sata maha fanafody nentin-drazana azy ka nahazo laza iraisam-pirenena. Nodinihina ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]'') noho ny fananany toetra mamono [[Bakteria NDM-1|bakteria]] sy [[virosy]]. Ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'') no nahatonga an' i Madagasikara ho anisan' ny mpanondrana an' io zavamaniry io be indrindra eran-tany, izay ampiasaina amin' ny fanafody fanasitranana aretin-koditra sy fanafody mampanolatra, toy ilay fanafody atao hoe ''Madécassol''. Ohatra iray hafa koa ny vonenina na trongatsy (''[[Catharanthus roseus]]'') izay malaza eto Madagasikara: ity zavamaniry ity dia nitarika ho amin' ny fanokanana ny [[alkalôida]] miady amin' ny homamiadana ampiasaina amin' ny fitsaboana môderina maneran-tany. Na izany aza dia mampiseho ny loza ateraky ny fitsaboan-tena ihany koa izy io: rehefa mihinana amin' ny fomba nentim-paharazana tsy misy fanaraha-maso ara-pitsaboana, dia mety ho tena hanapoizina. === Fetra === Na dia eo aza izany harena ananan' i Madagasikara momba ny zavamaniry fanao fanafody izany dia maro ny fampiasana zavamaniry izay mbola mifototra amin' ny fomba nentim-paharazana sy amin' ny fandalinana ara-tsiansa santatra fotsiny. Vitsy ny zavamaniry malagasy no nanaovana fanandramana ara-pitsaboana feno mifanaraka amin' ny fenitry ny farmakôlôjia môderina. Noho izany dia mitaky fahalalana marina momba ny karazana sy ny fanomanana ary ny fatra ny fampiasana zavamaniry hatao fanafody, ary tsy voasolo ny toro-hevitry ny mpitsaboa nandalim-pahaizana. == Lisitra == [[Sary:Camphora officinarum in Palm House Schoenbrunn (3).jpg|vignette|262x262px|Ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'')]] Inty ny lisitry ny anarana ara-tsiansan' ny karazan-javamaniry fanao fanafody maniry eto [[Madagasikara]], arakarahin' ny anarana ahafantarana azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Amin' ireo anarana ara-tsiansa ireo dia misy ny efa nosoloana vokatry ny fikarohana taty aoriana nataon' ny manampahaizana. === A === [[Sary:Amaranthus spinosus kz01.jpg|vignette|311x311px|Anampantsy, tsirapahy (''[[Amaranthus spinosus]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''[[Abelmoschus esculentus]] --'' gombo, tambazotse, tsirandranjaza * ''[[Abelmoschus manihot]]'' * ''[[Abrus precatorius]]'' <small>Linné</small> (mila fitandremana fa mety manapoizina ny voany) ''--'' kelimiefitra, masokoaky, masonamboangara, masonamboatora, masonombilahy, vahemboamena, <u>vahimboamena</u>, voamahatorana, voamaintilany, voamaintorana, voamantorana, voamasotrandraka, voamatorana, voamboanamainty, voamboanamena, voamena (jm) * ''[[Abutilon greveanum]]'' -- lahiriky (jm) * ''[[Abutilon indicum]]'' ''-''<nowiki/>''-'' lahiriky * ''[[Acacia decurrens]]''. -- akasia, halamborona, mimosa, mimôzà * ''Acacia farnesiana'' <small>DC</small>. (→''[[Vachellia farnesiana]]'') -- famahatra, tsorofotra, * ''Acacia morodavensis'' <small>Viguier</small>. (→ ''[[Senegalia rovumae]]'') -- roibontsy, rohibontsy, robontsy, roinosy * ''[[Acalypha indica]]'' ['''''[[:en:Acalypha_indica|e]]'''''] * ''[[Acalypha radula]]'' Baker (Tsiety) ['''''[[:ceb:Acalypha_radula|c]]'''''] * ''[[Acalypha reticulata]]'' (Poiret) (Fanavy/ Tsimbaleotra) -- bemangitra, marompototra, <u>tsimbaleotra</u>, vahizato * ''[[Acalypha]] sp.'' (Vahindranavavy II) * ''[[Acanthopale madagascariensis]]'' * ''[[Acanthospermum hispidum]]'' D.C (Bakakely) -- bakakely, fatika * ''[[Acanthus montanus]]'' * ''[[Achyranthes aspera]]'' (← ''Achyranthes argentea, Achyranthes indica, Achyranthes obtusifolia'') -- fandrangojaza, tsipolitra, tsipolomanitra, tsiporomanitra, tsipotamena, tsipotemena, vatofosa, vatomposa * ''[[Acmella oleracea]]'' (sady anana) * ''[[Acridocarpus excelsus]]'' -- kimanga * ''[[Adansonia digitata]] --'' baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, fontana, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana na vontona. * ''[[Adansonia grandidieri]]'' -- renala, reniala, renibeala na vonoa. * ''[[Adenanthera pavonina]] --'' volantsaramanga * ''[[Adenia boinensis]]'' <small>Per de la Bathie --</small> vahiranga * ''[[Adenia gummifera]]'' * ''[[Adenium obesum]]'' * ''[[Adhatoda vasica]]'' (→ ''[[Justicia adhatoda]]'') * ''[[Adiantum caudatum]]'' * ''[[Adiantum philippense]]'' * ''[[Aerva lanata]]'' (L.) Juss (→ ''[[Ouret lanata]]'' <small>(L.) Kuntze</small>) -- anantarikomby, voalafotsy, volafotsy * ''[[Aeschynomene brevifolia]]'' Poiret. (Sindahonimbohitra). * ''[[Aeschynomene uniflora]]'' E. Meyer. (Sindahorindrano). * ''[[Lingoza|Aframomum angustifolium]]'' K. Schum. -- <u>longoza</u> * [[Aframomum melegueta|A''framomum melegueta'']] * ''[[Afzelia bijuga]]'' * ''[[Agauria salicifolia]] Hook'' (Angavodiana) * [[Agauria plpyphylla|''Agauria'' ''plpyphylla'']] Hook (Angavodiana) * ''[[Agave sisalana]]'' -- lafa, laloase, laloasy, taretra, taretsy * ''[[Agelaea pentagyna]]'' (Lamk) Baillon (Vahy mainty) * ''[[Ageratum conyzoides]]'' Linné -- ahimaimbo, ahimembo, alonimpantsaka, anajazavavy, andranompatsaka, bemaimbo, fotsivony, <u>hanitrimpantsaka</u>, hanitrombalahy, timimbo, tinimbo, tsiafakanakandriana, tsiafakanandriana, tsifariparimaso * ''[[Aidia densiflora]]'' * ''[[Aidia micrantha]]'' * ''[[Alangium salviifolium]]'' * ''[[Albizia adianthifolia]] --'' sambala, volomboroña * ''Albizia aurisparsa'' Drake. (Masinanio) * ''[[Albizia lebbeck]]'' -- alibizara, benoara, boanoara, bonara, bonoara * ''Albizia saman'' (→ ''[[Samanea saman]]'') * ''Albizzia fastigiata'' <small>Oliver</small>. -- halamboro, hazomborona, <u>sambalahy</u>, sambilahy, valomborona, volomboroña * ''[[Albuca humilis]]'' * ''Alchemilla cryptantha'' Steudel. (Mahatanandofotsy I) * ''[[Aleurites moluccanus]]'' -- mofotra, savoga, savokara, tanantanana ary tanatanana * ''[[Allamanda cathartica]]'' * ''[[Allium cepa]]'' * ''[[Tongologasy|Allium sativum]]'' ''--'' tongologasy, tongolay, tongolonkova * ''[[Allophylus africanus]]'' * ''Allophylus trichodesmus'' Radlkofer. (Sanatrinamboa) ; * ''[[Aloe capitata]]'' * ''Aloe capitata'' Baker var. ''cipolicola'' H. Perr. (Vahon’olona). * ''[[Aloe divaricata]]'' -- vahonandrano * ''[[Aloe macroclada]]'' Baker. -- kisaondra, lahimbahona, vahombe, <u>vahona</u>, vahonavahona * ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey * ''[[Alovera|Aloe vera]]'' -- vahona * ''[[Alphonsea madagascariensis]]'' * ''[[Alpinia galanga]]'' * ''[[Alpinia zerumbet]]'' * ''[[Alstonia boonei]]'' * ''[[Alternanthera pungens]]'' * ''[[Alternanthera sessilis]]'' * ''Alysicarpus bupleurifolius'' ADC. (Foko lahy). * ''Alysicarpus nummularifolius'' ADC. (Mangorodefona, Vavonikena). * ''[[Alysicarpus ovalifolius]]'' * ''[[Alysicarpus rugosus]]'' -- sarivary (jm) * ''Alysicarpus'' sp. (Foko vavy). * ''Alysicarpus'' sp. (Tokambody). * ''[[Alysicarpus vaginalis]]'' * ''[[Amanita tainaomby]]'' R. Heim (Ola Tain'Omby) * ''Amaranthus dubius'' Martius (Kiatondrambohira) * ''Amaranthus hybridus'' Linné (Anamena) * ''[[Amaranthus spinosus]] --'' anampantsa, anampatsimondry, anampantsy, anampatsa, añampatsy, anapatrika, anapatsalahy, dasy, fatikao, felipatika, kimoaelahy, kimoaevavy, kimoelahy, sabotraboay, tsirapahe, tsirapahy * ''[[Amaranthus viridis]]'' * ''[[Ambavia gerrardii]]'' * ''[[Ambrosia artemisiifolia]]'' * ''Ambrosia maritima'' DC (Damsissa) * ''[[Ammi majus]]'' * ''[[Ammi visnaga]]'' * ''Amygadalus persica'' Linné. (Paiso) ; * ''[[Anacardium occidentale]] --'' abiba, abibo, habiba, koroso, mabiba, mahabiba, [[mahabibo]], tabiba, voambarika * ''[[Anacolosa pervilleana]]'' * ''Anagallis tenuicaulis'' Baker. (Tsangamanitramparihy) * ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' Merrill -- fandra, <u>mananasy</u>, satra. * ''Andasonia sp.'' (Za) * ''[[Andrographis paniculata]]'' * ''[[Andropogon gayanus]]'' * ''Andropogon schoenanthus'' Linné (Veromanitra) * ''[[Androya decaryi]]'' * ''[[Angraecum sesquipedale]]'' * ''[[Angraecum]]'' sp. (Valily vavy); * ''[[Anisopappus chinensis]]'' * ''[[Anisotes madagascariensis]]'' * ''[[Annona muricata]]'' * ''[[Annona squamosa]]'' * ''[[Anthemis nobilis]]'' Linné (Camomille) * ''[[Antherotoma naudini]]'' Hooker fils. (Kimamimamitamabina) ; * ''[[Anthocleista rhizophoroides]]'' Baker. (Ndanidemy) * ''[[Anthospermum antsirabense]]'' A.M. Homolle. (Ahipoza) * ''[[Anthospermum eminense]]'' Baker. (Alamiainga) * ''[[Antidesma madagascariense]]'' -- baronala, taindalitra, varana, varona * ''[[Antidesma petiolare]]'' Tulas. (Voavony) * ''[[Aphloia theiformis]]'' Bennet ''--'' <u>voafotsy</u>, fandramanana, hazondrano, kirandrambahivary, kirandrambehivavy, kirandrambiavy, maramanana, miaramanana * ''[[Apodytes dimidiata]]'' * ''[[Aponogeton madagascariensis]]'' * ''[[Arachis hypogaea]]'' Linné. (Voanjo). * ''Ardisia fuscopilosa'' Baker. (Hazotohobavy) ; * ''[[Argemone mexicana]]'' -- fantsimboay, betakoa * ''Aristolochia acuminata'' Lamarck (Sovy) * ''[[Aristolochia albida]]'' -- arova, fonetoangana, horovy, kita, rovy, sovy, titongana, titonganalika, totonga, tovimpatrana, voatotongana (jm) * ''[[Aristolochia petersiana]]'' * ''[[Artabotrys hexapetalus]]'' * ''[[Artemisia afra]]'' * ''[[Artemisia annua]]'' -- * ''[[Artemisia vulgaris]]'' * ''[[Artocarpus heterophyllus]]'' -- ampalibe * ''[[Asclepia curassavica]]'' Linné (Fanoromena II) * ''[[Asparagus africanus]]'' * ''[[Asparagus simulans]]'' Baker. (Ahitsifantatra) * ''[[Asparagus vaginellatus]]'' Bojer. (Roimboalavo) * ''[[Aspilia africana]]'' * ''[[Aspilia bojeri]]'' DC (Ampalimbohitra) * ''[[Asplenium]]'' (Sensu stricto) (Tsipalo) * ''[[Aster bakerianus]]'' * ''[[Aster perrieri]]'' * ''[[Asystasia gangetica]]'' * ''[[Athania brownii]]'' Hochr (Ramiary II, Ramizengy) * ''[[Athrixia debilis]]'' DC (Anjavidy lahy) * ''[[Athyrium filix-femina]]'' * ''[[Averrhoa carambola]]'' * ''[[Avicennia marina]] -''- afiafy, hafiafy, harongampanihy, honko, honkofotsy, honkolahy, mantsintay, mosotro (jm) * ''[[Nimo|Azadirachta indica]]'' -- nimo * ''[[Azima tetracantha]]'' -- fantsikandilany, filofilo, goramaky, goranaky, tsingilofilo === B === [[Sary:Burasaia madagascariensis1.png|vignette|290x290px|Borasaha, faritatsy, odiandro, vodihazo (''[[Burasaia madagascariensis]]'')]] [[Sary:Brugmansia arborea 11.jpg|vignette|310x310px|Felandakolosy (''[[Brugmansia arborea]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''Bacopa monnieri'' * ''Bakarella baronii'' baker. (Tongoalahy). * ''Balanites madagascariensis'' * ''Bambusa madagascariensis'' * ''Bambusa vulgaris'' * ''Baphia madagascariensis'' * ''Barleria lupulina'' * ''Barleria madagascariensis'' * ''Barleria prionitis'' L. (Rointsokina II) * ''Barringtonia asiatica'' * ''Barringtonia madagascariensis'' * ''Barringtonia racemosa'' * ''Basella alba'' * ''Baudouinia fluggeiformis'' * ''Baudouinia rouxevillei'' * ''Bauhinia grandidieri'' * ''Bauhinia hildebrandtii'' * ''Bauhinia madagascariensis'' * ''Bauhinia monandra'' * ''Bauhinia purpurea'' * ''Bauhinia variegata'' * ''Begonia lyallii'' * ''Begonia madagascariensis'' * ''Bertiera madagascariensis'' * ''Bertiera pervilleana'' * ''Bidens pilosa'' Linné (Tsipolitra) * ''Biophytum sensitivum'' (Linné) DC. (Kifohafoha) * ''Bixa orellana'' * ''Blechnum tabulare'' (Thunberg Kuhn) (Tsipahonamalon'a) * ''Blepharis bojeriana'' * ''Blumea balsamifera'' * ''Blumea lacera'' * ''Blumea madagascariensis'' * ''Blumea mollis'' * ''Boerhavia coccinea'' * ''Boerhavia diffusa'' * ''Boerhavia repens'' * ''Bolbitis madagascariensis'' * ''Bonamia madagascariensis'' * ''Borassus madagascariensis'' * ''Borreria verticillata'' * ''Boscia madagascariensis'' * ''Boswellia madagascariensis'' * ''Brachylaena merana'' * ''[[Brachylaena microphylla]]'' Humbert (Peha) * ''[[Brachylaena ramiflora]]'' (DC) H. Humbert ''--'' <u>hazotokana</u>, kisaka, mananitra, mananotra, mananotsa, sotromorona * ''Breonadia salicina'' (← ''Adina microcephala'') * ''Brewiera sp.'' (Ovinandrongo) * ''[[Brexia madagascariensis]]'' * ''[[Brexia pluriflora]]'' * ''[[Bridelia madagascariensis]]'' * ''Bridelia micrantha'' * ''Bridelia pervilleana'' * ''Bridelia tulasneana'' * ''Brillantaisia madagascariensis'' * ''Brochoneura voury'' Warburg. (Raraha). * ''[[Brugmansia arborea]]'' -- datiroa, felandakolosy * ''[[Bryophyllum daigremontianum]]'' (= ''Kalanchoe daigremontiana'') * ''Bryophyllum delagoense'' (= ''Kalanchoe delagoensis'') * ''Bryophyllum pinnatum'' (= ''Kalanchoe pinnata'') * ''[[Buchnera hispida]]'' Hamilt. (Tamborokijoa) * ''[[Buchnera madagascariensis]]'' * ''Buddleja axillaris'' Willd ex Roemer et Schultes. (Seva Fotsy) * ''Buddleja fusca'' Baker. (Seva Lahy) * ''[[Buddleja indica]]'' * ''[[Buddleja madagascariensis]]'' * ''[[Bulbophyllum madagascariense]]'' * ''[[Bulbostylis madagascariensis]]'' * ''[[Burasaia madagascariensis]]'' -- ambarakasa, ambarasaha, ambarasaka, ambora, amboramanitra, amborasaha, amborasahamaitso, amborasahy, amborasaka, amboravaky, borasaha, faritatsy, faritsaty, hazondahy, odiandro, oditohina, alakamisy, vodihazo * ''Burasia gracilis'' Decaisne. (Kotolahy) * ''Burasia madagascariensis'' Duperit Thouars. (Ody Tohina) * ''Burmannia madagascariensis'' * ''Bursera madagascariensis'' * ''Buxus madagascariensis'' * ''Byttneria madagascariensis'' * ''Byttneria melleri'' Baker var. triloba J. Ar. (Fanary) ; * ''Byttneria pervillei'' === C === [[Sary:Katra de oranjia 01.jpg|vignette|209x209px|Fananomahery, katra, tsiafakomby, vatolalaka (''[[Caesalpinia bonduc]]'')]] [[Sary:Starr-120522-6135-Combretum coccineum-flowers-Iao Tropical Gardens of Maui-Maui (25116873056).jpg|vignette|208x208px|Halaitra, tamenaka (''[[Combretum coccineum]]'')]] [[Sary:Peacock Flower (Caesalpinia pulcherrima) 2.jpg|vignette|209x209px|''[[Caesalpinia pulcherrima]]'']] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''Cabucala crassifolia'' Pichon (Hazotandroka) * ''Cabucala oblonga-ovata'' <small>Markgraff (Hentona)</small> * ''[[Cadaba virgata]]'' -- fandriandambo, hazomasina, irakoka, maintifo, tsiantsohilotsy, tsiariarianalotsy, tsiarinaliotsa * ''[[Caesalpinia bonduc]]'' L. -- fananomahery, katra, tsiafakomby, <u>tsirifota</u>, vatolalaka (jm) * ''Caesalpinia bonducella'' (Roxb) Fleming (Vatolalaka) * ''[[Caesalpinia pulcherrima]] --'' * ''Caesalpinia sepiaria'' Roxb (Tsiafakomby) * ''[[Amberivatry|Cajanus cajan]]'' ''--'' ambarivatry, ambatry, amberivatry, ambiatrimbohitra, ambiatry, antsotry, asotrilahy, bokana, hazondandy, kiambatrimbohitsa, kivanja * ''Cajanus indicus'' Spreng. (Ambiatry). * ''Calantica cerasifolia'' Tul. (Hazoambo) * ''Calliandra alternans'' Bentham. (Mandravasarotra I) * ''Calliandra alternans'' Bentham. (Mandravasarotra I) * ''Callisternum'' sp. (Niaouli) * ''[[Calophyllum inophyllum]]'' Linné -- anganaro, foraha, forahabe, itakamaka, mafotra, takamaka, timbarika, tsindelo, <u>vintanina</u>, vintaninaberavina, 24 voakoly, voakotry, voalavenona * ''[[Calophyllum madagascariensis]]'' * ''Calophyllum parviflorum'' Baker (Vintanina) * ''Calopyxis bernieriana'' (Tulasne) Perrier de la Bathie (Voatamenaka) * ''[[Calotropis gigantea]]'' * ''[[Cananga odorata]]'' -- ilañilañy * ''[[Canarium boivinii]]'' -- aramy, haramy, ramifotsy, ramimainty, ramimena, ramy, tambazotse * ''[[Canarium madagascariense]]'' (←''Canarium madagascariensis'') ''--'' aramy, haramy, <u>ramy</u> ary tambazotse * ''Cannabis indica'' Linné (Rongony) * ''Canthium baxifolium'' (Baker) Cavaco. (Fantsikahitra) * ''Canthium erythroxyloides'' Baillon. (Ananamboa) * ''Canthium'' sp. (Farimay) * ''Canthium'' sp. (Voanananapaha lahy / vavy) * ''Caperonia sp.'' (Vahindambo) * ''[[Capsicum frutescens]]'' * ''Capsium annuum'' Linné. (Sakaipilo) * ''[[Cardiospermum halicacabum]]'' L. Boj. -- voafaria, kisangy, masontsokina, poakpoaka, riado, siramboalavo, tsipoapoaka, vahifamakientana II; * ''[[Papay|Carica papaya]]'' L. ''--'' mapaza, papay, paza, voapaza, <u>voampazalahy</u> * ''Carissa edulis'' Vahl var. ''subtrinervia'' (Fantsimbala) * ''Casearia nigrescens'' Tul. var. ''lucida'' (Hazonakoholahy) * ''Cassia alata'' Linné (→ ''[[Senna alata]]'') -- anjananjana * ''Cassia laevigata'' Willd (Taikakoho) * ''Cassia mimosoides'' Linné (Masina anio, Mendoravina) * ''[[Cassia occidentalis]]'' Sond (= ''[[Senna occidentalis]]'') (Tsotsoranagatra) * ''Cassinopsis madagascariensis'' H. Bn. (Hazomafaitra) * ''Cassytha filiformis'' Linné. (Tsihiatofotra) ; * ''[[Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina * ''Catharanthus trichophyllus'' sy ''Catharanthus trichophyllus'' ''coriaceus'' (Bak) Pichon (Felanjirika) * ''Caucalis melanatha'' (Hoschter) Benth et Hook fils. (Tongotrandraka) ; * ''[[Cedrelopsis grevei]]'' Baillon. -- katafa, katrafaina, <u>katrafay</u>, katsafa, mampandry, mantora * ''[[Ceiba pentandra]]'' -- hazomorengy, kaboaka, kapoaka, kapôka, landahazobe, landihazobe, laoaty, moraingy, pamba, pemba, pembabe * ''Celosia trigyna'' L. (Velomitsotsorika) * ''Centella asiatica'' (L.) Urban, forma abreviata. (Talapetraka) ; * ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, talapetraka, viliantsahonantanety * ''Cephalanthus spathelliformis'' Baker. (Sidindranto) * ''Cerastinum africanum'' Oliv (Tsivahadrenikely) * ''Cerasus padus'' DC. (Paiso voaloboka) * ''Cereus sp.'' (Raketa) * ''[[Chadsia grevei]]'' -- amontilahy, monty, moty, tsivoninjao (jm) * ''Chapeliera madagascariensis'' AR. RH. (Ravimbolo) * ''[[Chassalia bojeri]]'' * ''[[Chassalia princei]]'' * ''[[Chenopodium ambrosioides]]'' Linné -- akatasavola, akatasoavaly, bemaimbo, <u>taimborontsiloza</u>, tainivorontsiloza, tetrolokoloko, tetrolokolona (rm, jm) * ''Chenopodium bonum henricum'' Linné (Takasimboloina) * ''Chenopodium murale'' Linné (Anambodihena) * ''Chlerodendron heretophyllum'' R. Br. (Fantsinakohoy) * ''[[Chromolaena odorata]]'' * ''Chrysanthellum indicum'' Linné (Trakambazimba) * ''Cineraria anampoza'' Baker (Anampoza) * ''Cinnamomosma fragrans'' Baillon (Mandravasarotra II) * ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' Linné. ''--'' <u>ravintsara</u>, ravitsara * ''[[Cinnamomum verum]]'' -- * ''[[Cinnamomum zeylanicum]]'' Breyn. -- andrembavinaveotra, hazokanelina, hazomanitra, kanelina, ravintsara * ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, [[mandravasarotra]], molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena, saro * ''[[Cinnamosma macrocarpa]]'' -- * ''[[Cinnamosma madagascariensis]]'' -- sakaihazo, sakarivohazo, vahabahatra * ''Cissampelos pareira'' Linné. (Vahivoriavina) * ''Cissampelos perrieri'' Diels. (Vahimavo) * ''Cissampelos'' sp. (Ramilelatra) * ''[[Cissus quadrangularis]]'' * ''[[Citrulus lanatus]] --'' hetsihetsy, makatendry, tsikiry, voabe, voaketrihetry, voamanga, voanketsihetsy, voantsikiry, voasavy, voazavo (jm) * ''[[Citrus aurantiifolia]]'' Swing. -- (Voasary makirana)angy, besenta, hangy * ''[[Citrus aurantium]]'' Linné. (''Citrus aurantium'' var. ) (Voatolongo). * ''[[Citrus hystrix]] -''- voangabe, voangibe * ''[[Citrus limon]]'' -- voasarimakirana * ''Citrus'' sp. (Voasary mandina) * ''Claoxylon bakerianum'' Baillon (Sitrakafavoa) * ''[[Cleistanthus boivinianus]] --'' tanatanampotsy * ''[[Cleistanthus madagascariensis]]'' * ''[[Cleistopholis madagascariensis]]'' * ''Clematis mauritiana'' Lamarck. (Farimaty) * ''Clematis trifida'' Hook. (Fotsivolomanoka) * ''[[Cleome gynandra]]'' * ''[[Cleome viscosa]]'' -- kiafafalahy (jm) * ''Clerodendron hircinum'' Schauer var. dentatum Moldenke. (Vanginamboa) * ''Clerodendron putre'' Sch. (Tsantsambaitra IV) * ''Clerodendron pyrifolium'' J.G. Baker. (Vatoana) * ''[[Clerodendrum myricoides]]'' * ''Climatis mauritiana'' Lamarck. (Vahintseva). * ''[[Clitoria ternatea]]'' -- famehifary, vahintsikomba * ''[[Cnestis polyphylla]] -''- tokambahatra, tokambahatsa, tokambahitra, tokambahy, tongambahitsy, tongambiliotsio, tongombahiby, tsefaka, vahipika, voahento, voantsefaka, voapika, voasefaka, voasefakafotsy * ''[[Voanio|Cocos nucifera]]'' Linné ''-''- voanio * ''Coffea arabica'' Pierre. (Kafe gasy) * ''Coffea liberica'' Pierre. (Kafe Liberia) * ''Coleus aromaticus'' Benth (Ahibitsy) * ''Coleus bojeri'' Baker (Bororom-parihy) * ''Colocasia antiquorum'' Sch (Saonjo) * ''[[Colocasia esculenta]]'' (Linné) Schot var. ''aquatilis'' (Saonjon-drano) * ''[[Combretum coccineum]]'' (← ''Quisqualis indica'') -- halaitra, tamenake (jm) * ''Combretum micrantum'' G. Don (Kankiliba) * ''[[Commelina benghalensis]]'' -- tsimativonoina * ''[[Commelina diffusa]]'' -- ahidimaño, tsimativonoina. * ''Commelina madagascariensis'' Clarke (Nifinankanga) * ''Commelina nudiflora'' Linné (Tsimativonoina) * ''[[Commiphora madagascariensis]]'' * ''[[Commiphora simplicifolia]]'' -- daro, fantsakatsa, fatsakatsa, mangory, sangatsy, sengatsy (jm) * ''Conyza aegyptiaca'' Aiton (DC) (Kelivoloina II) * ''Conyza garnieri'' Klatt (Miandramidrika) * ''Conyza hitella'' A. de Candolle (Dingandingantahalaka) * ''[[Cordia myxa]]'' -- lamotinalika, magora, <u>taindelokarana</u>, tsimiranjo (jm) * ''Cosmos bipinnatus'' Linné (Cosmos) * ''Craspidospermum verticillatum'' Bojer (Vandrika) * ''Crassocephalum bojeri'' (DC) Robyns (Kimalahona) * ''Crassocephalum rubens'' (Jacquin) Sp Moore (Anandrambo) * ''Crassocephalum sarcobasis'' DC (Anandrambo) * ''Crinum asiaticum'' Roxb (Tsitsaontsaona) * ''Crotalaria diosmaefolia'' Bentham. (Voatelinondry). * ''Crotalaria fulva'' Roxberg. (Crotalaria fulva Roxberg). * ''[[Crotalaria retusa]]'' Linné -- akondrojaza, akondrongolo, ambarivatrindolo, amberivatrindolo, <u>ambiatindolo</u>, ambiatrindolo, andriambavibe, bosy, diankazolahy, faliakoho, famonoakoho, hintsakintsaka, kinesakinesa, kinsakinsa, kitsakitsanakoho, kitsakitsanankizy, kitsakitsandomohina, mangakely, tsiakondroakondro, tsimembo, tsingirigiry, 116 voapika * ''Crotalaria saltiana'' Andrew. (Ambiatrimbohitra). * ''Crotalaria'' sp. (Hazongaga II). * ''Crotalaria striata'' DC. (Voakirintsana). * ''Crotalaria tenuis'' Baker. (Foko). * ''Crotalaria xanthoclada'' Bojer. (Maitsoririnina I). * ''Croton catatii'' Baillon. (Andriambolafotsy) * ''[[Croton dichogamus]]'' * ''[[Croton malgassicus]]'' * ''[[Croton noronhae]]'' -- andriambavifoty, anizety, fanafa, fotsiavadika, fotsiavady, kitimaroanaka, ndriambolafotsy * ''Croton sp.'' (Somorona hazo) * ''Croton stannaeum'' Baillon (Sily) * ''[[Cryptostegia madagascariensis]]'' -- lombiro, lombiry (jm) * ''Cucurbita maxima'' Linné (Voatavo) * ''[[Cucumis melo|Cucurmis melo]]'' L. (Voatango vavy) * ''[[Cucurmis sativus]]'' L. (Voatango lahy) * ''[[Tamotamo|Curcuma longa]]'' L. -- gingisy, gingiza, <u>tamotamo</u>, vaza, vogotany * ''[[Curcuma zedoaria]]'' -- * ''[[Cussonia bojeri]]'' -- hazongoaika, hazotsara, tsiahilika, tsingila, tsingilo * ''Cussonia fraxinifolia'' Baker (Vatsilana) * ''[[Cussonia spicata]]'' * ''Cyanotis nodiflora'' Kunt (Evonevona) * ''Cyathula cylindrica'' (Bojer) Moquin (Tangongona) * ''[[Cymbopogon citratus]]'' -- veromanitra, fantakamanitra, fatakamanitra, fiahana, fiehana, verofehana, verofehina, veromafaika. * ''[[Cymbopogon nardus]]'' * ''Cynanchum andrigitrense'' Choux (Vahinato) * ''Cynara scolimus'' L. (Artichaut) * ''[[Cynodon dactylon]]'' Pers -- arampandrotra, arapandrotra, fandrahana, fandropalana, fandrotrarana, fandrotsana, firifiry, <u>horomainty</u>, kidesy, kidresy, kindrese, kindresy, ladintrambo, rampadrotsa, rapandrotra, vahitsitafitahady, vandrahana, volonaondry, volotsaka * ''Cynoglossum rochelia'' DC (Anamaoty) * ''[[Cyperus articulatus]]'' Linné -- bitono, <u>mita</u>, mito, moita, tsimitamita, vondoha * ''Cyperus compactus'' Lamarck (Fitohizam-balala) * ''Cyperus distans'' L.F. (Kirindrambohitra II) * ''[[Cyperus esculentus]]'' -- karekika, karepoka * ''Cyperus madagascariensis'' Roemer et Schultze (Vendramparihy, Zozoro) * ''[[Cyperus rotundus]]'' * ''[[Cyphostemma microdipterum]]'' (Baker) Descoings -- famakientana, <u>vahy famakientana</u> === D === [[Sary:Datura innoxia Mill. flower, buds and foliage.jpg|vignette|278x278px|Kinakoho, ramiarana, ramiary (''[[Datura innoxia]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''Dactyloctenium aegypticum'' (Linné) P. Beauv (Ahitrombilahy) * ''Dalbergia purpurascens'' Baillon. (Hitsika). * ''Dalbergia'' sp. (Lanary). * ''Dalechampia clematidifolia'' Bojer (Teloravina) * ''Danais cernua'' Baker. (Bongontany) * ''Danais volubilis'' Baker. (Bongon-drano) * ''[[Datura alba]]'' Linné. (Ramiary / Roingivy) * ''Datura arborea'' Linné. (→ ''[[Brugmansia arborea]]'') * ''[[Datura innoxia]]'' (na ''Dature inoxia'') ''--'' (jm) * ''[[Datura tatula]]'' Linné. (Ramiary / Roingivy) -- kirary, ramiarana, voandramiary (jm) * ''[[Desmodium cajanifolium]]''. (Olana). * ''[[Desmodium canum]]'' SCHI et THEL. (Tsilavondrivotra). * ''[[Desmodium lasiocarpum]]'' Decaryi. (Lambohenjana). * ''[[Desmodium salicifolium]]'' DC. (Voapidrano). * ''[[Desmodium triflorum]]'' DC. (Voapibohitra). * ''[[Dianella ensifolia]]'' (L.) Redouté. (Kivondrombohitra) * ''Dichaetanthera cordifolia'' Baker. (Voatrotraka) * ''Dichaetanthera'' sp. (Hidina) * ''Dichapetalum chlorinum'' (Tul) Engler. (Voambahimazana) * ''Dichondra repens'' Forst (Telafoetra) * ''Dichrocephala latifolia'' DC (Ahibihidrina) * ''[[Dicoma incarna]]'' -- peha * ''Dicoryphe viticoides'' Baker (Tsitsihina) * ''[[Didierea madagascariensis]]'' -- sohongy, sogno, sogny, sony, soribarika (jm) * ''Didrostachys tenuifolia'' Benth. (Famahatra) * ''Didrostachys tenuifolia'' Bentham. (Roimainty II) * ''Dilobeia thouarsii'' R. et S. (Ramandriana) * ''Diodia sarmentosa'' Sweet. (Leiamenarana) * ''[[Dioscorea macabiha]]'' Jumelle et Perrier (Babangy) * ''[[Dioscorea oviala]]'' Baker (Oviala) * ''Diospyros sp.'' (Hazondriana) * ''Dodonaea madagascariensis'' Radlkofer. (Tsitoavana) * ''Dombeya'' sp. (Fimpona) * ''Dombeya'' sp. (Satrikoefamaratra) * ''[[Dracaena reflexa]]'' Baker. (Tavola) * ''Dracaena'' sp. (Hasina madinidravina) * ''[[Drosera madagascariensis]]'' ''--'' * ''[[Drosera ramanitacea]]'' Burchell. -- kimatanandro, mahatanando, <u>mahatanandomena</u> * ''Drymaria cordata'' Willd (Anantarika) === E === [[Sary:Eucalyptus amygdalina flower buds.jpg|vignette|276x276px| Kininina (''[[Eucalyptus amygdalina]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''Elaeodendron sp.'' (Hazondrano II et III) * ''[[Eleodendron oliganthum]]'' Baker (Fanazava I) * ''[[Eleonorus tristis]]'' Hackel (Ahitsoritra) * ''Elephantus scaper'' L. (Tambakotambako) * ''Embelia concinna'' Baker. (Takasina) * ''Embelia nummulariofolia'' Baker. (Tanterakala Vavy) * ''Embelia obovata'' Mez. (Tanterakala) * ''Embelia pyrifolia'' Wild. (Tanterakala Lahy) * ''Emilia bathiaei'' H. Humbert (Anamananajary) * ''Emilia citrina'' DC (Tsiontsiona) * ''Emilia graminea'' DC (Anantahalaka II) * ''[[Entada abyssinica]]'' (Vahikarabo) * ''[[Entada chrysostachys]]'' (Sweet) Drake. (Fano) * ''[[Enterospermum madagascariense]]'' -- masanjoana, masinjany, masinjoana, masonjana * ''Epallage anemonifolia'' DC (Anjavidy vavy) * ''Epallage dentata'' DC (Mafaitraty) * ''Equisetum rainosissimum'' Desf. (Kitohitohy) * ''Erigeron naudinii'' Bonnier (Aferontanimbohira madinika, Ahibahiny) * ''[[Eriobotrya japonica]]'' Lindl. (Bibasy) * ''Eriocaulon bifistulozum'' von Heurck (Kisangandrano vavy) * ''Eriosema procumbens'' Benth. (Fokondantra). * ''Erythroxylum discolor'' Bojer. (Taimboalavo) * ''Erythroxylum ferrugineum'' Cav. (Malaimbovony) * ''Erythroxylum gerardii'' Baker (Fanjoana) * ''Eucalyptus'' sp. (Kininimboasary) * ''Eucalyptus'' spp. -- kininina * ''Eugenia aromatica'' Linné. (→ ''[[Jirofo (zavamaniry)|Syzygium aromaticum]]'') (Jirofo) * ''Eugenia cyclophylla'' Baker. (Voaoriory). * ''[[Eugenia jambolana]]'' L. -- rotra, <u>robazaha</u>, rotrambazaha, rotravazaha, varotra * ''Eugenia phillyreaefolia'' Baker. (Rotra) * ''Eulalia villosa'' (Thunb) Nees (Mafáibaratra) * ''Eulophia madagascariensis'' Kranzl. (Tongolomboalavo) * ''Euphorbia (section Tithymalus) emirnense'' Baker. (Fanovony) * ''[[Euphorbia hirta]]'' Linné -- ahidinono, ahidronono, aidinono, fampinonoana, kironono, tambavy, tanampotsihelika, tsimenamena, <u>zanraobera</u> (Jean Robert II) * ''[[Euphorbia alluaudii]]'' -- betondro, famata, famatabetondro (jm) * ''[[Euphorbia prostrata]]'' -- kimenamena (jm) * ''[[Euphorbia stenoclada]]'' -- famata, famatabotribotrika, famatabotrika, famata-hamatse, hamatra, hamatse, hamatsy, hamotse, lokofamata, mosotse (jm) * [[Euphorbia thymifolia|''Euphorbia'' ''thymifolia'']] Linné (Jean Robert I) * ''[[Euphorbia tirucalli]]'' -- famata, laro * ''[[Euphorbia tithymaloides]]'' (← ''[[Pedilanthus tithymaloides]]'') -- bôridira (jm) * ''Euphorbia tulasneana'' Baillon. (Harina) * ''Evodia madagascariensis'' Baker. (Ampody madinika) * ''Evonymus elaeodendroides'' Loesener (Rangy) * ''Exacum quinquenervium'' Grisebach (Aferontany hazo) * ''Exacum tsimihety'' H. Humbert (Betarosa) === F === [[Sary:Flacourtia indica fruit in Hyderabad W IMG 7482.jpg|vignette|224x224px|Jingôma, lamontiala, lamonty, lamotsy, lamoty, ramontsy (''[[Flacourtia indica]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''Faureo forficuliflora'' Baker. (Hazombaroa) * ''[[Fernandoa madagacrariensis]]'' -- somontsohy (jm) * ''[[Ficus apodocephale]]'' Baker. (Voarabe). * ''[[Ficus baroni]]'' -- amonta, amontambavy, amontana, amontandahy, aviavindahy, hafotra, nohondahy, nonokaberavina, nonokorovana, nonondahy, nonosay, voara, voarabe * ''Ficus megapoda'' Baker (→''[[Ficus polita]]'') (Aviavy, ''Mananona'') * ''[[Ficus melleri]]'' Baker. (Nonoka Beravina) * ''Ficus polyphlebia'' Baker. (Fompohona) * ''Ficus pyrifolia'' Lam. (Nonoka madinidravina) * ''[[Ficus sakalavarum]]'' -- adabo, adabobe, adabolatsaka, adabonkoera, adabonomby, dabolatsaka (jm) * ''Ficus soroceoides'' Baker. (Ampaly) * [[Ficus trichopoda|''Ficus'' ''trichopoda'']] Baker. (Aviavy) * ''[[Flacourtia indica]]'' (← ''Flacourtia ramontchi'' l'Hérit.) -- hazombavy, jingôma, lamoty, ramontsy, tsingoma, tsongoma, voalamoty, voatronaka, voavoa (jm) * ''Flagellaria indica'' L. (Vahipika) * ''Floscopa glomeraia'' Hasskarl (Mahaleomitatao) * ''[[Flueggea virosa]]'' (← ''Flueggea microcarpa'') -- atsikana, fantsikakolahy, kotika, kotikana, patikahoko, teto, voafotsikotikana (jm) === G === [[Sary:Gossypium herbaceum 004.JPG|vignette|276x276px|Hasikitoky, landihazo (''[[Gossypium herbaceum]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''[[Geisoriza bojeri]]'' Baker (Tongolombato II) * ''[[Geranium simense]]'' Hochstetter (Mahatanandofotsy II) * ''[[Gerbera elliptica]]'' Humbert (Fotsiavadika, Kelivoloina I) * ''[[Gerbera hypochaeridoides]]'' Baker (Marovatra) * ''[[Gladiolus garniera]]'' Klatt (Kisesidahy) * ''[[Glochidion oreichtitum]]'' J. Leand. (Ahidratsy) * ''Gnaphalium luteo album'' L. (Ahipotsy II) * ''[[Gnidia danguyana]]'' Leandri. (Avoha) * ''[[Gomphocarpus cornutus]]'' Decaisne (Fanory) * ''[[Gomphocarpus fruticosus]]'' -- fandemy, faniry, fanoro, matsivina, poaka, tandemy, voamasivena * ''[[Gossypium herbaceum]]'' -- hasikitoky, landihazo (jm) * ''[[Grewia lavalanensis]]'' H. Bn. (Saily). * ''Grewia'' sp. (Mandrianketra) * ''Gunnera perpansa'' L. (Tangina) * ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' -- [[ambiaty]] * ''[[Gymnosporia commiphoroides]]'' H. Perr (Roitsokina) * ''[[Gymnosporia divaricata]]'' Baker (Fantsimbala II) * ''[[Gymnosporia linearis]]'' (Linné fils) Loesener (Tsingilofilo) (jm) * ''[[Gymnosporia trigyna]]'' (Lamarck) Baker (Volanany) === H === [[Sary:Hypoxis angustifolia MS 3546.jpg|vignette|315x315px|Saonjonimpanaraka (''[[Hypoxis angustifolia]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''Halleria ligustrifolia'' Baker. (Sesesoy) * ''Hartogiopsis trilobocarpa'' H. Perr (Befaroraotra) * ''[[Harungana madagascariensis]]'' (← ''Haronga madagascariensis'' Choisy) -- arongana, dity, fahotra, fohatra, haringana, haronga, harongambato, <u>harongana</u>, miangaroka * ''Helichrysum abbayesei'' Humbert (Ahitrandriana vavy) * ''Helichrysum cordifolium'' DC (Tsimanandra madinika) * ''Helichrysum delicatissimum'' Humbert (Ahitrandriana lahy, Sesinkondana) * ''Helichrysum faradifani'' Scott Ellicot (Ahibalala) * ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' Humbert -- rambazina, rambiasina, <u>rambiazina</u> * ''Helichrysum hypnoides'' Viguier et Humbert (Tsantsambaitra III) * ''Helichrysum indutum'' Humbert (Ahipotsy I) * ''Helichrysum microcephalum'' ADC (Tsimanandra madinika) * ''Helichrysum plantago'' ADC (Soatsamay) * ''Helichrysum rusillonii'' Hochreutiner (Ahibalala) * ''Helichrysum selaginifolium'' Vig et Humbert (Sava) * ''Helichrysum sp.'' (Tsantsambaitra II) * ''Helichrysum subumbellatum'' H. Humbert (Kijanonovoy) * ''Helichrysum viguieri'' et ''ambositrense'' H. Humbert (Maimboakondro) * ''Hibiscus caerulescens'' H. Bn. (Hafotsokina I) * ''Hibiscus diversifolius'' Jacquin. (Roimainty) * ''Hieracium capense'' Linné (Anantahalaka I) * ''Hieracium madagascariensis'' DC (Kiramborambo) * ''Homalium axillare'' (Lamarck) Bentham (Hazombato) * ''Homalium oppositofolium'' Baillon (Tavolo rano) * ''Hydrocotyle bonariensis'' Lam. (Kiatondra fotsy) * ''Hydrocotyle hirta'' R. Br. ex A. Richard. (Viliabetsahona). * ''Hydrocotyle ranunculoides'' Linné fils. (Telafoetrandrano) * ''Hydrostachys goudotiana'' A. Juss. (Mandriandrano) * ''[[Hylocereus triangularis]]'' Britt (Tsiloteloriana) * ''Hyparrhonia rufa'' Stapf. (Veroferana) * ''Hypericum japonicum'' Thunb (Famalhaihaihana lahy) ** ''Hypericum japonicum'' var ''crispum'' Thunb (Betoerana) * ''Hypericum lalandii'' Choisy (Kianikanika) * ''[[Hyphaene coriacea]]'' -- babangy, lohakoko, lokoko, satra (jm) * ''Hypoestes calaminthoides'' Baker (Sarikimalaho I) * ''[[Hypoxis angustifolia]]'' Lamarck (Saonjonimpanaraka) * ''[[Hyptis pectinata]]'' Poiteau (Afolava) * ''Hyptis spicigera'' Bojer (Afolava antahalaka) === I === [[Sary:Ilex mitis - Cape Holly tree - berries detail 3.JPG|vignette|243x243px|Kamasina, lampivato, lapivahatra, nofotrakoho, tsialefitra, tsimidretsa, valolahy (''[[Ilex mitis]]'')]] [[Sary:Imperata cylindrica - Cogon grass.jpg|vignette|242x242px|Antsoro, fehana, saingona, tenina (''[[Imperata cylindrica]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''Ichnocarpus frutescens'' * ''[[Ilex mitis]] --'' hazondrano, kamasina, lampivahitry, lampivato, lapivahatra, manofotrakoho, monofotrakoho, nofotrakoho, talate, timpantrozona, tsialefitra, tsimendretsa, tsimidretra, tsimidretsa, tsimitety, tsimitretra, valolahy * ''Ilysanthes rotundifolia'' L. (Voanjomanga madinika an-tanety). * ''Impatiens firmula'' Baker (Silamoridrano) * ''Impatiens sp.'' (Kivolavola, Volavolanandrongo) * ''[[Imperata cylindrica]]'' Beauv -- antsoro, fakatenina, fehana, manevika, saingona, <u>tenina</u>, tenona, tsevoka (jm) * ''[[Indigofera arrecta]] Hochstetter'' ''--'' <u>aika</u>, engitra * ''Indigofera bojeri'' Baker. (Kijanolambala). * ''Indigofera glabra'' Linné. (Aika lahy). * ''Indigofera leucoclada'' Baker. (Fisatendro). * ''Indigofera mimosella'' Baillon. (Kiotsiotsiotany Lahy). * ''Indigofera pedunculata'' Baker. (Aika mena). * ''Indigofera'' sp. (Maitsokely). * ''[[Indigofera spicata]]'' * ''Indigofera stenossepala'' Baker. (Kiotsiotsiotany Vavy). * ''[[Indigofera suffruticosa]] -''- aika, engitra, hengitra * ''[[Indigofera tinctoria]]'' -- aika, angitra, engitra, fangira, fatotra, hengitra, kitsakitsa, lefitra, netsy, tapisakondry * ''Indigofora'' ''bojeri'' Baker (Kijanom-balala) * ''Inula perrieri'' Humbert Matfeld (Lelanomby) * ''[[Ipomoea aquatica]] --'' antarika * ''[[Ipomoea batatas]]'' Lam. -- <u>vomanga</u>, bageda, bokala (jm) * ''Ipomoea beraviensis'' Vatke (Vahindranavavy) * ''Ipomoea desmophylla'' Choisy (Kifolona) * ''Ipomoea medium'' Choisy (Vanjitra) * ''[[Ipomoea pes-caprae]]'' L. ''--'' lalanda, lalandandriaka, lalandana * ''Iresine herbstii'' (= ''Iresine diffusa'' f. ''herbstii'') * ''Iresine lindenii'' Hook (Belohalika) * ''[[Isolona madagascariensis]]'' -- ambary, kililo, ombary, ombavy, roimbary, roimbavy * ''Ixora coccinea'' * ''Ixora neriifolia'' * ''Ixora perrieri'' === J === [[Sary:Jatropha curcas at thenmala 2014 (1).jpg|vignette|Kimampotsy, kizika, salabo, savoa, tanantanambazaha, tanatanampotsy, voanongo ([[Savoa|Jatropha curcas]])]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''[[Savoa|Jatropha curcas]]'' L. (Kinanomena) -- boy, ditin-kinana, kimampotsy, kinana, kinapotsy, kizika, salabo, savoa, taimboae, tanantanambazaha, tanantanampotsy, tanantanana, tanantanankisoa, tanapotsy, tanatana, tanatanafotsy, tanatanampotsy, tanatanana, tantàna, valavelo, voanongo (jm) * ''[[Jussiaea repens]]'' Linné. (Kiatondra) * ''[[Justitia tenella]]'' T. Anders (Solidandrano) === K === [[Sary:Kalanchoe prolifera 2019-12-13 6175.jpg|vignette|238x238px|Sodifafana (''[[Kalanchoe prolifera]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' Baker (Kilenga) * ''[[Kalanchoe grandidieri]] -''- isaka, lalampobohitsa, mongy, sofisofy * ''[[Kalanchoe orgyalis]]'' Baker (Toareny Hazo) * ''[[Kalanchoe pannosa]]'' Baker (Rengirengy) * ''[[Kalanchoe prolifera]]'' R. Hamet (Sodifafana) * ''[[Kaliphora madagascariensis]]'' Hook fils. (Ranendo) * ''[[Keraudrenia macrantha]]'' (H. Bn) J. Arines. (Siandahy). * ''[[Kostletzkya adoensis]]'' (A. Rich) Mast. (Kotose) === L === [[Sary:LantanaFlowerLeaves.jpg|vignette|Radriaka, tainakoho, taindelontsinoa (''[[Lantana camara]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''Labramia costata'' (Hartog) Aubréville. (Votodingana). * ''[[Lactuca indica]]'' L. (Beroberoka) * ''Lagarosiphon madagascariensis'' Caspary (Kisangandrano) * ''[[Lagenaria siceraria]]'' (Molina) Standley (Voatavo Giga) * ''Laggera alata'' Linné (Arasoy) * ''[[Lantana camara]]'' Linné.-- radredreka, <u>radriaka</u>, riadriatra, tainakoho, taindelontsinoa (jm) * ''Laportea amberana'' (Baker) Leandri. (Ambera) * ''Lasiosiphon decaryi''. (Hazomalafana). * ''Lasiosiphon perrieri'' Leandri. (Avohambohitra) ; * ''Lathraeocarpa acicularis'' Bremeka mp. (Tsimarofy) * ''Laurembergia madagascariensis'' Schindler (Kalabotretra lahy) * ''Laurembergia veronicifolia'' (Bory) Schindler (Kiatondra mena) * ''Lautembergia ankafinensis'' Baillon Pax et Hoff (Kinanafotsy) * ''Lautembergia sp.'' (Karambito Vavy) * ''Lebeckia retamoides'' Baker. (Rongalahy). * ''Lemna paucicostata'' Linné. (Manotopotsy). * ''[[Leonotis nepetifolia]]'' -- halanjanahary, hazonjanahary, kilanjananahary, kitsotsoka, lanjalanjananahary, <u>lanjambola</u> * ''[[Leptadenia madagascariensis]]'' -- mojy, taratarika, tarikarika, taritarika, vaheronto, vahirano, vahironto, vahirontovavy (jm) * ''Leptolaena pauciflora'' Baker (Larokaitkana) * ''Linociera tropophylla'' Perrier de la Bathie. (Tsilambozana). * ''Lippia citriodora'' Linné. (Kinina Oliva) ; * ''Lissochilus plantagineus'' H. Perr. (Tongolombato I) * ''Lissochilus vaginatum'' n.n. = ''Eulophia madagascariensis'' Kranzl. (Tongolomboalavo) * ''Lobelia filiformis'' Lamarck. (Kimangamanga). * ''Lophotocarpus guyanensis'' Michaux (Vilahy betsahona am-parihy) * ''Loudetia madagascariensis'' (Baker) Bosser (Menariana) * ''Ludwigia abyssinica'' A. Richard. (Kiatondra lahy) * ''Ludwigia octovalvis'' (Jacquin) Raven. (Molalia) * ''Ludwigia octovalvis s. espèce sessiliflora'' (J.) Raven. (Voangindrano I). * ''Lycopodiella cernua'' (L.) Pichi Sermolli. (Tongotsokina). * ''Lycopodium clavatum'' Linné. (Tongotsokina) * ''[[Lygodium lanceolatum]]'' Desv. -- famatotrakanga, <u>fandrikakanga</u>, karakarantoloho, karakaratoloho, kidito * ''Lysimachia rhumeriana'' Vatke. (Voahangindrano II). === M === [[Sary:Melia azedarach 01433.jpg|vignette|Voandelaka (''[[Melia azedarach]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''Macaranga cf alnifolia'' Baker (Mokanarana) * ''Macaranga cf echinocarpa'' Baker. (Fananimena) * ''Macaranga cuspidata'' Baillon. (Aposa) * ''Macaranga mongue'' Baillon (Mongy) * ''Macaranga ribesioides'' Baker var. ''longifolia'' Leandri (Karambito I) * ''Macaranga sphaerophylla'' Baker (Mongofasina) * ''[[Maerua filiformis]]'' Drake -- akaonala, akohonala, sarifilao, sasavalahy, solenty, soletry, soletsy, somanga, somangileta, somangy, tohiravina, tsimangy (jm) * ''Maesa trichophlebie'' Baker. (Voarafy). * ''Malva verticillata'' Linné. (Miakany) * ''[[Mangifera indica]]'' L. -- borabe, enbe, kitamoamoa, maitsoantitra, <u>manga</u> * ''[[Manihot esculenta]]'' (na ''Manihot utilissima'' Pohl.) -- amanga, ambazaha, avolona, balafanajaha, balafanapaka, balahazo, barara, belahazo, bononòka, hogo, kajaha, kazaha, mahogo, mangahazo, matreoka, mbalahazo, mbazaha, mohogo, ovihazo, rompotra, tsiveritelo, tsoritsoriny, vihazo, vomangahazo * ''Marattia microcarpa'' Mett. (Tsipaho II). * ''Marchantia sp.'' (Vahohotany) * ''Mariscus sp.'' (Kirindrambohitra I) * ''[[Marsdenia verrucosa]]'' -- berabohy, beraboka, boka, bokabe, bokalahy, haboka, tsingovio (jm) * ''Mascarenhasia arborescens'' DC var. ''geayi'' (Costantin et Dubois) Boiteau (Kidroa) * ''[[Mascarenhasia lisianthiflora]]'' (Bojer) ADC -- angalora, barabanja, befaroraotra II, gidroa, gidroala, gidroanala, gidroandrano, gidronosy, godroa, godroala, godroanala, hazompika, kidroala, kidroalahy, kokomba, tandrokosy, vonifotsy (jm) * ''Medinilla'' sp. (Takasina II) * ''Medinilla'' sp. (Voatotongana) * ''[[Melaleuca quinquenervia]]'' -- niaoly * ''Melanthera'' sp. (Karaoty soavaly) * ''[[Melia azedarach]]'' Linné. (Voandelaka) (jm) * ''Melinis minutiflora'' Palisot de Beauvois (Menakapaha) * ''Mentha sp.'' (Solila) * ''Mesanthemum rutenbergianum'' Kornicke (Fotsivolo) * ''Micranthus oppositifolius'' Wendland (Sarikimalaho II) * ''Micromeria flagellaris'' Baker (Ahibandana) * ''Micronychia tsaratana'' (Baker) Capuron anc. Rhus (Tarentana) * ''Mimosa latispinosa'' Lamarck. (Roikina / Roimainty III) ; * ''Mimosa pudica'' Linné. (Ramirena) ; * ''Mimulus madagascariensis'' Bentham. (Voanjomanga lahy) ; * ''Mohria caffrorum'' Desvaux. (Manilahy). * ''Mollugo nudicaulis ficoides'' Lamarck. (Aferontany). * ''[[Momordica charantia]]'' -- mafaibe, margôza, margôzy * ''[[Moringa oleifera]]'' -- anambo, anamorongo, ananaboringa, [[ananambo]], felikambo, felikamoranga, felinimorongovazaha, landihazo, moringa, morongo, morongy, soahazo (jm) * ''[[Moringa drouhardii]] --'' hazomalanga, maroseranana, marosirana (jm) * ''[[Mucuna pruriens]]'' DC. (Takilotra). * ''Muhlenbeckia platyclada'' Meisner. (Tavy Hasina). * ''Mundulea barclayi'' (Telfair) Viguier. (Fanamo I). * ''Mundulea pauciflora'' Baker. (Ranongoaka II). * ''Mundulea sericea'' (Will) Chevalier. (Fanamo II). * ''Mundulea suberosa'' Bentham. (Ranongoaka I). * ''[[Murdannia nudiflora]]'' (← ''Commelina nudiflora'') -- ahidimaño, andranahake, tsimativonoina (jm) * ''[[Musa paradisiaca]]'' -- akondro, batavia, fontsilahy, fontsy, hontsy, horita, katakata, kifapanonotsy, mavokely, otsy, tsienamboa * ''[[Musa sapientium]]'' Linné. (Akondro). * ''Mussaenda arcuata'' Poiret. (Tsantsambaitra / Tsikirity) * ''Mussaenda vestita'' Baker. (Fatora) * ''Myrica bojariana'' Baker. (Lakarano) ; * ''Myrica rugulosa'' Baillon. (Sorabatana). * ''Myrica spathulata'' Mirbel. (Sarindrahaika) ; * ''Myrothamnus moschatus'' Niedenzu. (Maharaoka). * ''Mystroxylon aethiopicum'' (Thunb.) Loesener (Fanazava II) === N === [[Sary:Nasturtium officinale kz11.jpg|vignette|208x208px|Anandrano ([[Nasturtium officinale]])]] [[Sary:Plant nicotiana tabacum.jpg|vignette|312x312px|Lobaka, parakigasy, paraky, tambako ([[Nicotiana tabacum]])]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''Nasturtium barbareaeafolium'' Baker (Tomoa) * ''[[Nasturtium officinale]]'' R. Br. -- [[anandrano]] * ''Nastus borbonicus'' J.F. Gmelin (Volo) * ''Nauclea cuspidata'' Baker. (Voamalompangady) * ''Nelsonia campestris'' R. Brown (Sirasirakanify) * ''Nematostylis loranthoides'' Hook. (Maroatody) * ''[[Neobeguea mahafaliensis]]'' -- andipasy, andy, bemahova, handy, hazolava (jm) * ''Neotina isoneura'' (Radlk) Capuron. (Ody Fo) * ''[[Nepenthes madagascariensis]]'' Poir. (Berakotra). * ''[[Nephelium let-chi]]'' Camb. (Latosy) * ''Nephrolepis tuberosa'' (Bory) Prantl. (Kivainga) * ''Nesogenes glandulosus'' (sp) (Scott Elliot) Wildr. (Tamboronomby) * ''Neyraudia arundinacea'' (L.) Henrard (anc. ''arundo mad.'') (Fataka) * ''Nicandra physaloides'' Gaertner. (Gaboreda) * ''Nicholsonia barbata'' (Linné) De Candolle. (Vonjy). * ''Nicholsonia diversifolium'' Poiret. (Vonjy lahy). * ''[[Nicotiana tabacum]]'' Linné. -- bekira, dary, dobibika, dolibika, dorindobaka, fitsako, hitsiky, lobaka, maimbobe, parakigasy, paraky, paraky gasy, sata, tambako, tobaka, tombako, tsisata, tsitata * ''Nidorella chrysocoma'' DC (Angamay) * ''[[Noronhia]]'' spp. -- laitra, tsilaitra * ''Nuxia grandifolia'' Scott Elliot. (Lambinana Tambonaika) * ''Nuxia oppositifolia'' (Hochst) Bentham. (Lambinana (Btl)) * ''Nuxia pachyphylla'' Baker. (Hazongaga) * ''Nuxia verticillata'' Lamarck. (Lambinana (Aga)) * ''[[Nymphea stelleata]]'' Willd. ([[Voahirana|Tatamo]]). === O === [[Sary:Ocimum gratissimum (21913853081).jpg|vignette|Romba, rombabe, rombanakoho (''[[Ocimum gratissimum]]'')]] [[Sary:Hint inciri - Indian fig - Opuntia ficus-indica 01.JPG|vignette|Raketa (''[[Opuntia ficus-indica]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''[[Ocimum canum]]'' Sims (Kirijana) -- karanzane, kirangay, kiranjay, kirijana, mampivehana, romba, rombakely, rombiromby, rombovola (jm) * ''[[Ocimum gratissimum]]'' Linné (← ''Ocimum guineense'') -- romba, rombabe, <u>romban' akoho</u>, romby (jm) * ''[[Ocimum suave]]'' na ''[[Ocimum gratissimum]]'' -- rombabe, romby * ''[[Olax lanceolata]]'' -- ambihotse, ambihotsy (jm) * ''Oldenlandia caffra'' Eyckl et Zeyh. (→ ''[[Cordylostigma virgatum]]'') (Ahibitsika) -- kimalomata, matoakely, rongonintany, tsipipika, voandrongonitany * ''Oldenlandia heynii'' Oliver. (Arintany) * ''Oliganthes pseudocentauropsis'' Humbert (Hazomboay) * ''Oncostemon'' sp. (Hazotohodahy) * ''[[Operculicarya decaryi]]'' -- japy, jaby (jm) * ''Ophicolea floribunda'' (Bojer) Perrier (Voalava) * ''Ophio glossum''. (Tokan-tsofina) * ''[[Opuntia ficus-indica]]'' Linné (Raketa) * ''Ottelia ulvae folia'' Buch (Lopatra) * ''Oxalis corniculata'' Linné. (Kimamy). === P === [[Sary:Pachypodium brevicaule 107837097.jpg|vignette|279x279px|Sakarivombato (''[[Pachypodium brevicaule]]'')]] [[Sary:RIPerseaGratissima.jpg|vignette|336x336px|Zavôkà (''[[Persea gratissima]]'')]] [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|'''A''']] '''- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''[[Pachypodium brevicaule]]'' Baker (Sakarivombato) * ''Pachytrophe dimepata'' Bureau. (Mahanoro lahy) * ''[[Paederia argentea]]'' A. Richard. (Kotrokantsina) * ''[[Paederia majungensis]]'' -- laingovahira, lengo, lengobe, lengomaimbo (jm) * ''[[Pandanus utilis]]'' Bory. (Vakoana). * '''''[[Parkinsonia aculeata]]'' -- (jm)''' * ''[[Passiflora stipulata]]'' Aublet. (Giranadela) * ''[[Paullinia pinnata]]'' L. -- famehivala, famevala, fany, kihosa, kiosa, marirana, masonombilahy, vahifamehivala, vahifitoaty, vahikony, vahimarinanga, vahimarirana, <u>vahy famehivala</u> (jm) * ''Pavonia bojeri'' Baker. (Hafotrakanga) * ''Pavonia urens'' Linné. (Tsontsona). * ''[[Pedilanthus tithymaloides]]'' (→ ''[[Euphorbia tithymaloides]]'') -- bôridira * ''Pellaea goudotii'' Kuntz var. ''compacta'' Bonaparte (Ampangavy) * ''Pellaea viridis'' (Forok) Prantl (Ampanganamalon'a) * ''Pentanisia veronicoides'' Baker. (Voalobotany) * ''[[Pentatropis nivalis]]'' -- tinaikibo (jm) * ''[[Pentopetia androsaemifolia]]'' Decaisne (Tandrokosy II) * ''Pentopetia androsaemifolia'' Decaisne (Vahitandrokosy) * ''Peperomia baronii'' Baker. (Toareny) * ''Peperomia'' sp. (Toareny vavy) * ''[[Persea gratissima]]'' Gaert. ([[Zavôka|Zavoka]]). * ''Peucedanum capense'' Sonder. (Fanivapotsy) * ''Phaseolus'' sp. (Vahinondry). * ''Phellolophium madagascariensis'' Baker. (Tsileondroaho) * ''Philippia sp.'' (Anjavidy lahy, Kiringy, Kisia) * ''[[Phragmites australis]]'' (jereo ''[[Phragmites mauritianus]]'') -- bararata, katsaka, katsaoka, volotara (jm) * ''[[Phragmites mauritianus]]'' (jereo ''[[Phragmites australis]]'') -- bararata, katsaka, katsaoka, volotara (jm) * ''[[Phyllanthus amarus]]'' (jereo ''[[Phyllanthus niruri]]'') -- ambanivoa, anakatsotsy (jm) * ''[[Phyllanthus casticum]]'' -- faintina, hazontanalahy, hazontanty, hazotana, hazotanty, sagnira, taintona, tentina (jm) ** ''Phyllanthus casticum'' var. ''madagascariensis'' Leandri (Repika) * ''Phyllanthus decipiens'' (Baillon) Muller d'Argovie (Hazotanalahy) * ''Phyllanthus cf echinocarpa'' Baker. (Haga) * ''[[Phyllanthus niruri]]'' -- anakatsotsy (jm) * ''Phyllanthus nummulariaefolius'' Poiret (Rimorimo) * ''Phyllanthus sp.'' (Antilafoetra) * ''Phyllanthus sp.'' (Hazotana) * ''Phyllarton bojerianum'' DC (Zahana) * ''Phymatodes scolopendria'' (Burm) Ching. (Tsiampanga). * ''Physalis alkekengii''. (Kelimatoa) * ''[[Physalis peruviana]]'' Linné. (Voanantsindrana) * ''[[Physena madagascariensis]]'' Noronba ex Thouars (Resonjo) * ''Phytolacca abyssinica'' Jacquin. (Vahivoraka). * ''Phytolacca dodecandra'' l'Heritier. (Tambonoa II) * ''Phytolacca goudotii'' Briq. (Mandemoka * ''Pigeum africanum'' Hooker fils. (Sary * ''Pimpinella ebracteata'' Baker. (Aferontanimbohitra) * ''[[Piper cubeba]]'' Linné. (Betel marron) * ''[[Piper nigrum]]'' Linné. (Poivre) * ''[[Piper pyrifolium]]'' Vahl. (Tsiperifery) * ''[[Piper subpeltatum]]'' Willd. (Voanotonotra). * ''Pistia stratiotes'' Linné (Azafy) * ''[[Pithecellobium dulce]]'' Bentham. -- kilimbazaha (jm); * ''Plantago tanalensis'' Baker. (Azafimbohitra). * ''Plectaneia elastica'' Jumelle et Perrier (Vahitsipilo) * ''[[Plectranthus amboinicus]]'' -- balisama, balsama (jm) * ''Plectranthus hoslundioides'' Scott Elliot (Felantanitely) * ''Plectranthus madagascariensis'' Benth (Farimaso) * ''Plectronia'' sp. (Tomenjana) * ''[[Pluchea bojeri]]'' -- famonty, famonto, famoty, samoty, samonty (jm) * ''[[Pluchea grevei]]'' -- famonty, famoty, samonta (jm) * ''[[Plumbago aphylla]]'' -- kifafalahy, kitohy, motimoty, tsibolo (jm) * ''[[Plumeria alba]]'' Linné (Frangipanier) * [[Plumeria rosea|''Plumeria'' ''rosea'']] Linné (Frangipanier) * ''[[Plumeria rubra]]'' -- (jm) * ''[[Poivrea coccinea]]'' DC (Halaitra) * ''[[Poivrea phaneropetala]]'' H. Perrier ([[Tamenaka (zavamaniry)|Tamenaka]]) * ''Polycline proteiformis'' H. Humbert (Jiramainty) * ''Polygonum lanigerum'' R. Br. (Tambonoa) * ''Polygonum senegalense'' Meisner. (Arivotaombelona) * ''Polyscias sp.'' (Hazotsora, Tsingatry) * ''Polystachia'' sp. (Valily lahy) * ''[[Portulaca oleracea]]'' L. -- anamatavy, ananjabora, botrabotra, fandrianomby, kalabotretra, <u>kalabotretraka</u>, kambo, kibotrabotra, taikombelahy, tsibotrabotra, tsikobokobondanitra (jm) * ''Potamogeton javanicus'' Hasskarl. (Somotra Hakàka). * ''Pothos chapelieri'' Scot (Ramatsatso I) * ''[[Prunus africana]]'' na ''[[Pygeum africanum]]'' -- paisoala, saripaiso * ''[[Psiadia altissima]]'' -- dingadinga, dingadingambazaha, dingadingana, dingandingana, mantavazana, rinarina, voaramonina * ''[[Psidium cattleyanum]]'' Sabine. ([[Goavy]] tsinahy) * ''[[Psidium guajava]]'' -- angavo, gavo, gavy, goava, goavy (jm) * ''[[Psidium pomiferum]]'' Linné. (Goavy fotsy) * ''Psindia angustifolia'' H. Humbert (Dingandahy) * ''Psindia salviaefolia'' Baker (Kimalahogasy) * ''Psorospermum androsaemifolium'' Baker (Tsifady II) * ''Psorospermum cerasifolium'' Baker (Hazomafaitra) * ''Psorospermum Fanerana'' Baker (Tsifady I) * ''Psorospermum sp.'' (Tsifady lahy) * ''Psychotria'' sp. (Voamasondrainibe) * ''Pterocolon decurrens'' S. Moore (Aniandro) * ''Pterocolon decurrens'' S. Moore (Parakinjirika) * ''[[Punica granatum]]'' Linné. (Ampongambendanitra) * ''Pycnoneurum junciforme'' Decaisne (Fokotohata) * ''Pycreus mundtii'' Nees. (Ahibita) * ''Pycreus polystachyus'' P. Beauvais * ''Pycreus sp.'' (Lohakoho) * ''[[Pygeum africanum]]'' (= ''[[Prunus africana]]'') * <u>''Pyracantha'' sp. ou ''Crataegus'' sp. (petites mandarines);</u> === Q === [[Sary:Quassia indica 30.JPG|vignette|230x230px|Bemafaitra, farafaka, fatraina, mangafoky, samandora (''[[Quassia indica]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''[[Quassia indica]]'' (na ''Samadera indica'') -- afatraiña, bemafaitra, bifetry, farafaka, fatraina, fatrain-drazana, mangafoky, menavoiny, samandora, simaroba * ''Quisqualis indica'' (→ ''[[Combretum indicum]]'') === R === [[Sary:Ricinus communis Rącznik pospolity 2024-01-20 Malaga 02.jpg|vignette|277x277px|Kinana (''[[Ricinus communis]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''Radamaea montana'' Benth. (Tambarasaha) * ''Ranunculus pinnatus'' Poiret. (Afontany) * ''[[Ravensara aromatica]]'' -- avozo, havozomangidy, havozomanitra, hazomanga, hazomangalahy, hazomanitra, laposinty, ravintsara, tavolomanitra, voaravintsara * ''[[Ravensara ovalifolia]]'' Danguy. (Molaliambo) * ''Reissantia angustipetala'' (H. Perrier) N. Hallé (Anc. ''Hippocratea'') (Fanolehana I) * ''Rhodocodon madagascariensis'' Baker. (Tongolontotozy) * ''Rhodosepala pauciflora'' Baker. (Tamborokisoa) * ''[[Rhopalocarpus lucidus]]'' -- hazondrenetsy, hazondrengetsy, hazondringitra, rengitra, rengitrabe, talafotsy, talafoty, taolafoty (jm) * ''[[Ricinus communis]]'' Linné -- fampinonoana, kimanga, kinamena, <u>kinana</u>, kinanamena, mangarahana, tanantanamanga, tanatana, tanatanamanga, tanatanamena, tanatanankisoa, tseroka (jm) * ''[[Rubus apetalus]]'' Poiret. (Roifotsy) * ''[[Rubus pauciflorus]]'' Baker. (Roimainty II) * ''[[Rubus rosaefolius]]'' (Linné) Baker. (Voaroitsaka). * ''Rumex bequaertii'' de Wildemann. (Bolela) === S === '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' [[Sary:Syzygium aromaticum on tree.jpg|vignette|Jirofo, karafoy (''[[Syzygium aromaticum]]'')]] * ''Sabaea brachyphylla'' Grisebach (Tsakomanta lahy) * ''Sabicea diversifolia'' Persoon. (Sefa) * ''[[Saccharum officinarum]]'' -- andrefo, farimainty, farimanga, fary, fia-pary, fisika, lailay, lengompary, mavotohona, ongompare (jm) * ''Salix madagascariensis'' Baker. (Siho). * ''[[Salvadora angustifolia]]'' Turill. -- sasavy, tanisy, tsingilo (jm) * ''[[Salvia coccinea]]'' Linné (Romba madinika) * ''Salvia cryptoclada'' Baker (Kanda II) * ''Sarcobotrya stringosa'' (Benth) R. Viguier. (Voavoananakova). * ''Satyrium'' sp. et ''Cynorchis'' sp. (Voatadidy). * ''Schefflera bojeri'' (Seeman) Viguier (Alomanaka) * ''Schefflera helleana'' Bernadi (Tsingila) * ''Schefflera longepedicellata'' (Lecomte) Bernadi (Felatanamanahary) * ''Scleria griegifolia'' (Riedley) Raynal (Kirindrambohitra, Kirindrandrano, Ravindahasa) * ''[[Sclerocarya birrea]]'' -- sakoa, sakoana, voankatsoa ** ''Sclerocarya birrea'' subs. ''caffra'' (←''Sclerocarya caffra'' ← ''Poupartia caffra'') -- sakoa, sakoana, voankatsoa (jm) * ''[[Scoparia dulcis]]'' L. -- fafatsambo, famafa, famafampanavy, famafampaniry, famafasambo, famafatsambo, hazomamosarikasy, hazomamy, jamalanjirika, tsianjiajia, tsijiajia, tsinjiajia (jm) * ''Secamone glaberrima'' (K. Sch) Choux (Vahimena) * ''Secamone tenuifolia'' (Kindrono, Sanatry) * ''Selaginella fissidentoides''. (Tanantrandraka II). * ''Selago muralis'' Linné. (Manahahàha) * ''Senebiera didyma'' Pers. (Tsingita) * ''Senecio ambositrensis'' Humbert (Hanindraisoanampondra) * ''Senecio canaliculatus'' Bojer ex DC (Kelimavítrika) * ''Senecio cochlearifolius'' Bojer ex DC (Anjevy) * ''Senecio decaryi'' Humbert (Rambontsoavaly II) * ''Senecio faujasioides'' Linné (Kimamboiboy) * ''Senecio hildebrandtii'' Baker (Rambontsoavaly I) * ''Senecio longiscapus'' Bojer ex DC (Menavitrana) * ''Senecio multibracreatus'' Bak (Angeambohitra) * ''Senecio resectus'' Bojer ex DC (Ahipanala) * ''Senecio vittarifolius'' Bojer in DC (Anantsongontany) * ''[[Senna alata]]'' (← ''Cassia alata'') -- anjananjana (jm) * ''Senna fistula'' (← ''Cassia fistula'') * ''[[Senna occidentalis]]'' (← ''Cassia occidentalis'') ''--'' sagnatrindolo, sanatrindolo, saringoazy, tsatsinangatra, tsirokinangatra, tsirorokanangatra, tsorokanangatra, tsororangatra, tsotsorinangatra, vantsiraokonangatra, voanembanalika, voanembanamboa, voanjary, voantsiraokonangatra, voantsirokinimaro, voantsiroko, voantsorokanangatra, voatsokonangatra, vonjara (jm) * ''Sepramacoce ocymoides'' Burman. (Ambotona) * ''Sesamum indicum'' DC. (Voanaho). * ''[[Sesbania madagascarensis]]'' -- katsakatsa (jm) * ''Sesbania rostrata'' (←''Sesbania punctata'' DC.) (). -- fanaravoana, katsakatsaka, kintsakintsana, manjato, velonasara * ''[[Sida parvifolia]]'' DC. (Mandravasarotra vavy) * ''Sida spinosa'' ''-''- mandravasarotra (jm) * ''[[Sida urens]]'' Linné. (Satrikoefamaratra / Sindahoro) * ''Siegesbeckia abyssinica'' Olivier (Kiravita) * ''[[Siegesbeckia orientalis]]'' Linné -- <u>ditinangatra</u>, <u>Fanisindoloratsy</u>, mandalodiaraikitra, satrikoazamaratra, satrikoefamaratra, tsivadihana * ''Smilax kraussiana'' Meiss. (Fandrikibodisy). * ''Smithia chamaechrista'' Benth. (Fanivamena). * ''[[Solanum aethiopicum]]'' -- * ''[[Solanum americanum]]'' -- amelo, anamamy, anantsatria, anantsindrana, avaizo, bemine, mailo, melo (jm) * ''Solanum auricula tum'' Ait. (Sevabe) * ''Solanum erythracantum'' Baker. (Sakaifantsinakohoy) * ''Solanum indicum'' Linné. (Voampoana / Voanatindrana) * ''Solanum nigrum'' Linné. (Anamafaika / Anamamy) * ''Solanum nodiflorum'' jacquin. (Anamamy) * ''Solanum'' sp. (Voanjomora) * ''Sonchus oleraceus'' L. (Anamboraka) * ''Sparmannia discolor'' Baker. (Fantsimbala III) ; * ''Sphenomeris chusanae''. (Kondrehitra) ; * ''Spilanthes oleracea'' Jacq (Anamalao) * ''Sporobolus africanus'' (Poiret) Robyns et Tournay (Fandrotrarana) * ''Stachys sp.'' (Gaga) * ''Stachytarpheta jamaicensis'' L. Vahl. (Ananomby) ; * ''Stachytarpheta jamaicensis'' Vahl. (Tsipotina) ; * ''Stenocline inuloides'' DC (Tsitakombohitra) * ''Stenotaphrum dimidiatum'' Brong. (Ahipisaka) * ''Sticherus flagellaris'' St John. (Ringotra) * ''Strongylodon'' sp. (Vahitsaramaso). * ''Strychnos diploricha'' Leeuwenberg. (Betady) * ''Symphonia sp.'' (Somoronamboa) * ''[[Jirofo (zavamaniry)|Syzygium aromaticum]]'' -- jirofo na karafoy === T === [[Sary:Tamarindus indica - mmr.jpg|vignette|373x373px|Dilo, kily, madiro (''[[Tamarindus indica]]'')]] [[Sary:Tridax procumbens 252740558.jpg|vignette|208x208px|Angamay, angea (''[[Tridax procumbens]]'')]] [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|'''A''']] '''- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''[[Tacca leontopetaloides]]'' -- maronkony * ''Tacca pinnatifida'' Forst. (Tavolo). * ''Tachiadenus carinatus'' Grisebach (Felamanga) * ''Tachiadenus longiflorus'' Grisebach (Malanilava) * ''Tagetes erecta'' Linné (Kiranjany) * ''[[Tamarindus indica]]'' Linné -- dilo, diro, kile, kililo, kily, lilo, madilo, madiro, monte, monty, voamadilo, voamatony, voamatory (jm) * ''Tambourissa parvifolia'' Baker. (Ambora lahy) * ''Tambourissa purpurea'' ADC. (Amboramavo vavy). * ''Taraxacum officinale'' Web (Ananangisa) * ''Tephrosia humberti'' N. Dumaz. (Voatelinondry vavy). * ''Tephrosia linearis'' Pers. (Manaribe). * ''Tephrosia lyallii'' Baker. (Fokongaga). * ''[[Tephrosia pungens]]'' -- taivositse (jm) * ''Tephrosia retamoides'' Solederer. (Kifafalahy). * ''[[Terminalia mantaly]]'' H. Perr (→? ''Terminalia neotaliala'') -- mantalia, mantaliala, mantaly, talio, taly, tsihazo (jm) * ''Tetracera rutenbergii'' Buch. (Vahy marâna) * ''Tetradenia fruticosa'' Benth (Bororona) * ''Tetradenia hildebrandtii'' Briquet (Bororona manala ratsy) * ''[[Tetraena madagascariensis]]'' -- filatatao (jm) * ''Thunbergia leucorhiza'' R. Benoist (Vahimavana) * ''Thunbergia platyphylla'' Baker (Voakerépoka, Voanjomanga an-tanety) * ''[[Toddalia asiatica]]'' Lamarck. (Kasimba) * ''Toneria pedunculari-formis'' Bonati. (Kimataho Lahy) * ''Torenia parviflora'' Buch. Hamilt. (Ananotsy) * ''Torenia stolonifera'' Bojer. (Tsakomanta) * ''[[Tragia furialis]]'' Bojer (Takilo-dambo) * ''Trema commersonii'' Blume (Vakoka) * ''[[Trema orientalis]]'' Blume''.'' ''--'' andraraizina, andrareza, andrarezina, andrarezo, angesoba, angezoka, hazongazona, ilaibaratra, selivaratsy, tsivakimbaratra, <u>vakoka</u> (jm) * ''[[Tridax procumbens]]'' L. -- angamay, angea (mj) * ''Tristemma virusanum'' Jussieu. (Voatrotrokala). * ''Triumphetta rhomboidea''. (Hafotsokina II) * ''Tueraea sericea'' Smith. (Lafara) * ''Tueraea sericea'' Smith. (Lafara) * ''[[Typha angustifolia]]'' Linné. (Kivondrona). * ''Typhonodorum lildleyanum'' Schott (Viha) === U === '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' [[Sary:Uncarina_stellulifera01.png|vignette|278x278px|Farehitsy (''[[Uncarina stellulifera]]'')]] * ''[[Uapaca bojeri]]'' Baillon -- hazondandy, <u>tapia</u>, voampaka, voatapia * ''[[Uncarina stellulifera]]'' -- farehetse, farehetsy, farehitsy, * ''Urera acuminata'' Gaudichaud. (Miandambo). * ''Usnea'' sp. (Lomotra hazo). * ''Uvaria acuminata'' var. ''catocarpa'' (Diles) Cavaco (Senaseria) === V === [[Sary:Voacanga thouarsii-fruit-2.jpg|vignette|206x206px|Folitra, kaboka, kanga, montafara, montaka, voakanga (''[[Voacanga thouarsii]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''Vaccinium secundiflorum'' Hook. (Voamantsitainakoho, voatsitakajaza) * ''[[Vanilla decaryana]]'' -- amalo, vaitranamalona (jm) * ''Vaucheria sesselis'' DC (Lomo-drano) * ''Vepris fitoravina'' H. Perr. (Ampody fitoravina) * ''Vepris nitida'' Verdoorn. (Ampody vato) * ''[[Vernonia alleizettes]]'' Humbert (Ambiaty lahy) * ''[[Vernonia appendiculata]]'' Less (→ ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'') -- <u>ambiaty</u> * ''Vernonia capitata'' Baker (Kijelajahy) * ''Vernonia cinerea'' Less (Ramiary I) * ''Vernonia diversifolia'' Bojer ex DC (Tsiatosika) * ''Vernonia erythromarula'' Klatt (Lahimena II) * ''Vernonia garnieriana'' Klatt (Hazomavo) * ''Vernonia garnieriana'' Klatt (Pela Lahy) * ''Vernonia glutinosa'' DC (Kanda) * ''Vernonia nudicaulis'' Lers (Lahimena I) * ''Vernonia pectoralis'' Baker (Sakatavilotra) * ''Vernonia polygalaefolia'' Lessing (Ramanjoko) * ''Vernonia pratensis'' Klatt (Anambohitra I) * ''Vernonia secundifolia'' var. ''dolicholepis'' Humbert (Masimposaina) * ''Vernonia sp.'' (Reniomby) * ''Vernonia trinervis'' (Bojer ex DC) Drake (Anambohitra II) * ''[[Vigna angivensis]]'' Baker. (Avoko). * ''Vigna capensis'' Walpig. (Masontantely). * ''Vitex betsiliensis'' Humbert. (Sevambato) * ''[[Voacanga thouarsii]]'' -- akanga, akangahazo, akangarano, akangatsimangolonanaka, folitra, haboka, kabodrano, kaboka, kabokankoraka, kaboke, kanga, kangarano, kapoka, koraka, montafara, montaka, voakanga, voakangarano === W === [[Sary:Wahlenbergia undulata 1DS-II 4-0855.jpg|vignette|232x232px|Sofintotozy (''[[Wahlenbergia undulata]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''[[Walhenbergia madagascariensis]]'' ADC (Sofintotozy) * ''[[Wahlenbergia undulata]]'' (←''Wahlenbergia bojeri'' ADC) (Anantahalaka II lahy) * ''Wedelia elongata'' Vatke (Kijitina) * ''[[Weinmannia bojeriana]]'' Tulasne (Sokia) * ''[[Weinmannia lucens]]'' Baker (Lalona) * ''[[Woodfordia fructicosa]]'' (L) S. Kurtz. (←''Woodfordia floribunda'' L. Kurtz.) ''--'' arify, lambohenjana === X === [[Sary:Xerosicyos danguyi 18547418.jpg|vignette|215x215px|Takisakisaka, tapisaka (''[[Xerosicyos danguyi]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''[[Xerochlamys pilosa]]'' Baker (Laro) * ''[[Xerosicyos danguyi]]'' -- kitsakitsakoba, takisakisaka, tapisaka, taposaka (jm) * ''[[Xyris semifuscata]]'' Bojer. (Sorobatritra). === Y === [[Sary:Youngja japonica2.jpg|vignette|212x212px|''[[Youngia japonica]]'']] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''[[Youngia japonica]]'' * ''[[Yushania madagascariensis]]'' === Z === [[Sary:Zingiber officinale 230935597.jpg|vignette|206x206px|Sakaitany, sakamalao, sakarivo, sakaviro (''[[Sakamalao|Zingiber officinale]]'')]] [[Sary:Ziziphus jujuba, Santa Coloma de Farners.jpg|vignette|208x208px|Mokonazy, tsinefo (''[[Ziziphus jujuba]]'')]] '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' * ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' -- manago, manongo, manongovola, manongovolo (jm) * ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' Baker. -- <u>fahavalonkazo</u>, <u>hazomiarotena</u>, manongo, tsihanimpoza * ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' -- vohantsilana * ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' -- tsihanimpotsy, tsihanimpoza, tsilompoza * ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' -- manongo, tsihanimpoza * ''[[Zea mays]]'' -- baby, batribatry, karanange, katsabato, katsabotso, katsaka, kipotsika, sako, tsako, tsakotsako, tsatsako (jm) * ''[[Zehneria perrieri]]'' (Baker) Keraudren (voantangonala) * ''[[Zehneria rutenbergiana]]'' (Cogniaux) Keraudren (voantangondolo) * ''[[Sakamalao|Zingiber officinale]] -''- sakaitany, sakamalao, sakamalaokely, sakarivo, sakaviro * ''[[Zingiber zerumbet]]'' L. (sakarivondambo) * ''[[Ziziphus jujuba]]'' Lamarck. (mokonazy). * ''[[Ziziphus mauritiana]]'' (jereo koa ''[[Ziziphus jujuba]]'') -- tsinefo (mj) * ''[[Zornia diphylla]]'' Pers''.'' (famahipaihana) '''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]''' == Jereo koa == * [[Zavamaniry eto Madagasikara]] * [[Zavamaniry fanao fanafody]] * [[Tambavy]] * [[Jardins du monde]] * [[Institut Malgache de Recherches Appliquées]] (IMRA) * [[Centre National de Recherche d'Application Pharmaceutique]] (CNARP) * [[Valan-javamaniry amam-bibin' i Tsimbazaza|Parc Botanique et Zoologique de Tsimbazaza]] (PBZT) == Fanovozan-kevitra == * Alex Maminiaina Andrianavalonirina & Voahangy Vestalys Ramanandraibe, ''[https://www.google.com/search?q=Alex+Maminiaina+Andrianavalonirina+%26+Voahangy+Vestalys+Ramanandraibe%2C+%C3%89tude+ethnobotanique+des+plantes+m%C3%A9dicinales+du+district+d%E2%80%99Antanifotsy%2C+r%C3%A9gion+de+Vakinankaratra&oq=Alex+Maminiaina+Andrianavalonirina+%26+Voahangy+Vestalys+Ramanandraibe%2C+%C3%89tude+ethnobotanique+des+plantes+m%C3%A9dicinales+du+district+d%E2%80%99Antanifotsy%2C+r%C3%A9gion+de+Vakinankaratra&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOdIBCDM3MzRqMGo5qAIAsAIB&sourceid=chrome&ie=UTF-8 Étude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra]'', 2023 * ''[https://publication.lecames.org/index.php/pharm/issue/view/151 Pharmacopée et Médecine Traditionnelle Africaine]'', vol. 22, n°1, 2023. * Allorge, L. (2008). ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2016/03/130812-Manuel-JDM-Mada_CORRIGE_V3.pdf Plantes de Madagascar, Atlas]''. Éditions Ulmer. * Beaujard, P. (1983). ''[https://www.persee.fr/doc/hom_0439-4216_1984_num_24_3_368524 Princes et paysans. Les tanala de l'Ikongo]'' * Beaujard, P. (1988). ''Plantes et dualisme de nature : La pharmacopée malgache''. In: ''Nouvelles de'' l'archéologie. * Boiteau, P. (1986). ''[https://fr.scribd.com/document/658620430/Precis-de-Matiere-Medicale-Malgache-P-Boiteau Précis de matière médicale malgache]''. Édition de la Librairie de Madagascar. * Boiteau, P. et Allorge-Boiteau, L. (1993). ''[https://books.google.mg/books/about/Plantes_m%C3%A9dicinales_de_Madagascar.html?hl=fr&id=zDVtAzN-A9YC&redir_esc=y Plantes médicinales de Madagascar]''. Éditions Karthala,1 janv. 1993 - 135 p * Debray, M., Jacquemin, H. & Razafindrambaon, ''[https://www.persee.fr/doc/caoum_0373-5834_1974_num_27_106_4512_t1_0206_0000_2 Contribution à l'iventaire des plantes médicinales de Madagascar]'', [[ORSTOM]], Travaux et Documents n° 8, 1971. * Debray, M., "[https://www.ethnopharmacologia.org/prelude2020/pdf/biblio-hd-28-debray.pdf Médecine et pharmacopée traditionnelles à Madagascar]"'', Études Médicales,'' 1975 * Descheemaeker, A. (2021). ''[https://search.worldcat.org/fr/title/32971526 Ravi-maitso, plantes médicinales malgaches]''. Réédité par le Musée de la Photographie de Madagascar. * Heckel, E. (1910). "[https://agris.fao.org/search/en/providers/122535/records/65de11320f3e94b9e5ca3ce8 Catalogue alphabétique des plantes utiles et en particulier des plantes médicinales et toxiques de Madagascar]", ''Annales du Musée Colonial de Marseille''. * Jean Pierre Nicolas, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2017/02/Plante-m%C3%A9dicinale-du-nord-de-madagascar.pdf Plantes médicinales du Nord de Madagascar : ethnobotanique antakarana et informations scientifiques]'', Éditions [[Jardins du monde|Jardins du Monde]], 2012, 296 p. * Jardins du monde, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2025/02/Manuel-Sante-Jardins-du-Monde-Version-web.pdf Manuel d’utilisation des plantes médicinales du nord de Madagascar version française]'', * Jardins du monde, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2025/02/Formation-recolte-sechage-et-conditionnement-des-plantes-medicinales-version-web.pdf Livret  récolte séchage et conditionnement des plantes médicinales – version malgache]'', * Jardins du monde, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2025/08/2025-HT-diabete-MST.pdf Livret  Hypertension, Diabète et MST – version malgache]'', * Jardins du monde, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2016/03/Les-plantes-m%C3%A9dicinales-de-la-r%C3%A9gion-nord-de-Madagascar-ethnobotanique-ethnopharmacologie.pdf Plantes médicinales de la région Nord de Madagascar] —'' Ethnobotanique et ethnopharmacologie, 2005. * Jean-Baptiste Gallé, Allison Ledoux, Sophie Groeber, Jean-Pierre Nicolas 2014. ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2018/01/Livret_PMSOM_Version_site.pdf Quelques plantes employées dans le Sud Ouest de Madagascar].'' Éditions [[Jardins du monde|Jardins du Monde]], Brasparts, 165 p. * L'Homme et l'Environnement (2011). ''[http://www.agriculture-biodiversite-oi.org/en/Library/Books/Inventaire-des-plantes-medicinales-de-Vohimana-Madagascar Inventaire des plantes médicinales de Vohimana Madagascar]''. Éditions Phyto-logic. * Nicolas, J.-P. (2012). ''[https://www.ethnopharmacologia.org/prelude2020/pdf/biblio-hn-42-nicolas.pdf Plantes médicinales du Nord de Madagascar : Ethnobotanique et automédication]''. Éditions [[Jardins du monde|Jardins du Monde]]. * Nicolas, J.-P. et Jardins du Monde (2012). ''Plantes médicinales du Nord de Madagascar : Une approche ethnopharmacologique''. * Novy, J. W. (1997). ''Spices of life: Ethnobotany and medicinal properties of Madagascar's floristic diversity''. In: ''Natural Change and Human Impact in Madagascar''. Smithsonian Institution Press. * Pernet, R. (1957). ''[https://www.arsie.mg/fr/metadata/les-plantes-medicinales-malgaches-catalogue-de-nos-connaissances-chimiques-et--529058/edit Les plantes médicinales malgaches : Catalogue de nos connaissances chimiques et pharmacologiques]''. Mémoires de l'Institut Scientifique de Madagascar. * Pierre Boiteau & Lucile Allorge-Boiteau, ''Plantes médicinales de Madagascar,'' Éditions ACCT / Karthala, 1993, 135 p. * Pierre Boiteau, Marc Boiteau & Lucile Allorge-Boiteau, ''Index des noms scientifiques avec leurs équivalents malgaches'', Alzieu Éditions, 1997. * Pierre Boiteau, ''Précis de matière médicale malgache,'' 2e édition, ACCT, 1986. * ''Plantes médicinales du Sud-Ouest de Madagascar,'' Ethnobotanika / [[Jardins du monde|Jardins du Monde]], 2015. * Quansah, N. (1988). ''Ethnomedicine in the Manongarivo Special Reserve''. WWF/UNESCO. * Rabesa, Z. A. (1986). ''[https://www.sudoc.abes.fr/cbs/DB=2.1/SRCH?IKT=12&TRM=097787353 Pharmacopée de l'Alaotra]''. * Randrianarivelo, R. (2015). ''Étude de l'activité antimicrobienne d'une plante endémique de Madagascar : [[Cinnamosma fragrans]]''. Thèse de doctorat, Université d'Antananarivo. * Rasoanaivo, P., et al. (1992). ''Medicinal plants used to treat malaria in Madagascar''. Journal of Ethnopharmacology. * ''Santé de la famille et plantes médicinales à Madagascar'', Ethnobotanika, 2013. * Manuel pratique destiné à la santé communautaire et à l’usage familial des plantes médicinales. * Sophie Groeber, Nina Joé Maka, Jean-Pierre Nicolas et al., 2013., ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2016/03/1306-Kobaby-Histoires-illustrees-usage-des-plantes-medicinales-Madagascar.pdf Kobaby : histoires illustrées sur l’usage des plantes médicinales de Madagascar]'', Éditions [[Jardins du monde|Jardins du Monde]]. * Verohanitra Rafidison et al. ''Synthèse et analyse de données sur les inventaires de plantes médicinales de Madagascar - Ethnobotany Research and Applications'', 2019. == Loharano == sw9xitunfet11393bi14lqk4zawpwgc Dinslaken 0 299002 1138998 1134931 2026-05-17T03:16:26Z YiFeiBot 7855 Nanala rohy interwiki 1 izay efa omen'i [[d:|Wikidata]] eo amin'i [[d:q3939]] 1138998 wikitext text/x-wiki {{coord|51|34|N|06|44|E}} {{infobox tanàna |tanàna=Dinslaken |firenena={{Alemaina}} |isam-ponina= 66.993 |velarantany= 47.66 |haavo = 20-133 |fanjakana ={{Nordrhein-Westfalen}} |ben'ny tanàna= |sary=Dinslakener Altmarkt.jpg |saina= DEU Dinslaken COA.svg }} '''Dinslaken''' dia tanàna iray ao {{Nordrhein-Westfalen}}, {{Alemaina}}. == Jeôgrafia == Mifanolo-bodirindrina amin'i [[Duisburg]] sy [[Oberhausen]] any atsimo i Dinslaken ary eo amin'ny 13 km avaratra andrefan'i Duisburg. Eo amoron'ny Reniranon'i [[Rhin]] no misy ny tanàna. ==Jereo Koa== *[[Lisitra ny tanàna ny Alemaina]] {{reflist}} {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao Alemaina]] [[Sokajy:Tanàna ao Nordrhein-Westfalen]] 1j0er45rbjax9m6weh1fcpsf3yvnejn Dormagen 0 299003 1138999 1134935 2026-05-17T03:16:36Z YiFeiBot 7855 Nanala rohy interwiki 1 izay efa omen'i [[d:|Wikidata]] eo amin'i [[d:q3978]] 1138999 wikitext text/x-wiki {{coord|51|06|N|06|51|E}} {{infobox tanàna |tanàna=Dormagen |firenena={{Alemaina}} |isam-ponina= 65.170 |velarantany= 85.5 |haavo = 45 |fanjakana ={{Nordrhein-Westfalen}} |ben'ny tanàna= |sary=Dormagen StMichael.jpg |saina= DEU Dormagen COA.svg }} '''Dormagen''' dia tanàna iray ao {{Nordrhein-Westfalen}}, {{Alemaina}}. Ao amin'ny distrikan'i Rhein-Kreis Neuss no misy azy ary eo amin'ny ilany havia amin'ny reniranon'i [[Rhin]] eo anelanelan'i [[Düsseldorf]] sy [[Köln]] no misy azy. Misy mponina 65.170 ao amin'io tanàna io. ==Jereo Koa== *[[Lisitra ny tanàna ny Alemaina]] {{reflist}} {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao Alemaina]] [[Sokajy:Tanàna ao Nordrhein-Westfalen]] 37lhgmfif12z8zdiwblys2gkaethcie Lisitry ny asa fankalazana ny tsingerin-taona faha 25 wikipedia 0 299303 1138965 1138891 2026-05-16T17:57:35Z Amber for life 34147 1138965 wikitext text/x-wiki Lahatsoratra azo alaina tahaka [https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Andohahela Valan-javaboarim-pirenena Andohahela] {| class="wikitable" |+ !N° !Wikipedia !wikidata !asa hatao !mpandray anjara |- |1 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Corridor_Forestier_Bongolava Corridor Forestier Bongolava] |https://www.wikidata.org/wiki/Q139604851 |mamorona wikidata,manatsara ny firafitry ny lahatsoratra |Ariarymadachoix |- |2 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Tahirin-javaboarin%27_ny_Tsingin%27_i_Bemaraha Tahirin-javaboarin' ny Tsingin' i Bemaraha] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1405154 Q1405154] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra |Ariarymadachoix |- |3 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Helodranon'_i_Baly Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968753 Q1968753] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,l |Lalinah |- |4 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zombitse-Vohibasia Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia ] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q2762585 Q2762585] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra |Lalinah |- |5 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Kirindy_Mitea Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1386661 Q1386661] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra, | |- |6 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Mananara-Avaratra Valan-javaboarim-pirenen' i Mananara-Avaratra] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q107426918 Q107426918] |manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra |Claudia Rahary Soa |- |7 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Marojejy Valan-javaboarim-pirenen' i Marojejy] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q2485097 Q2485097] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra |Soa.joe.P |- |8 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Tendrombohitra_Ambre Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra, |De Prisco |- |9 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Nosy_Ve-Androka Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q65040357 Q65040357] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra |Amber for life |- |10 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Ranomafana Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,m | |- |11 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zahamena Valan-javaboarim-pirenena Zahamena] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q2071200 Q2071200] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra, | |- |12 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rabemananjara_Jacques Rabemananjara Jacques] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1374750 Q1374750 ] | manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |13 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/David_Jaomanoro David Jaomanoro] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q3018152 Q3018152] |Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox |- |14 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Hajasoa_Vololona_Picard Hajasoa Vololona Picard] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q47530289 Q47530289] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |15 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ny_Avana_Ramanantoanina Ny Avana Ramanantoanina] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q18355453 Q18355453] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |HYL56 |- |16 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ravoahangy-Andrianavalona_Joseph Ravoahangy-Andrianavalona Joseph] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361889 Q31361889] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |17 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Samuel_Ratany Samuel Ratany] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q13109100 Q13109100 ] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |Ambalavola |- |18 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q30734741 Q30734741] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |19 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Henri_Rahaingoson Henri Rahaingoson] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q133545315 Q133545315] |manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |20 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Antoine_de_Padoue_Rahajarizafy Antoine de Padoue Rahajarizafy] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q2856917 Q2856917] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |21 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rapha%C3%ABl_Louis_Rafiringa Louis Rafiringa ] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |22 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q3073474 Q3073474] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |23 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Paul_Rapatsalahy Paul Rapatsalahy] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |24 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9gis_Rajemisa_Raolison Rajemisa Raolison] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q3372070 Q3372070] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |25 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/P%C3%A9nombre_Andriampenomanana Pénombre Andriampenomanana ] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q65308222 Q65308222] |manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |26 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Od%C3%A9am_Rakoto Odeam Rakoto] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361879 Q31361879] |Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox | |- |27 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Tsiranana_Philibert Tsiaranana Philibert] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q315944 Q315944] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |12cember |- |28 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ratsimandrava_Richard Ratsimandrava Richard] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q559681 Q559681] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |29 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Fredy_Jaofera Fredy Jaofera] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q13106359 Q13106359] |manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |30 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Victoire_Rasoamanarivo Victoire Rasoamanarivo ] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q3557035 Q3557035] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |Chirocca77 |- |31 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Lucien_Botovasoa Lucien Botovasoa] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q30101461 Q30101461] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |Sishan2405 |- |32 |[[Gascar Fenosoa]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q139581352 Q139581352] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra, manatsara ny wikidata,mampiditra infobox |Mammysou17 |- |33 |[[Lalatiana]] |[[wikidata:Q139581448|Q139581448]] |mampiditra infobox, manatsara ny wikidata |Mammysou17 |- |34 |[[Jaojoby]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q3061106 Q3061106] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |Ariarymadachoix |- |35 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Famadihana Famadihana] |[[wikidata:Q1395073|Q1395073]] |mampiditra loharano |Zah 3.0 |- |36 |[[Fidelis Justin Rabetsimandranto]] |[[wikidata:Q139581611|Q139581611]] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |37 |[[Fenoherintsoa Ralambomanana|Feno Ralambomanana]] |[[wikidata:Q139568654|Q139568654]] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra | |- |38 |[[Victor Ramahatra]] |[[wikidata:Q330965|Q330965]] | manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |39 |[[Guy Willy Razanamasy]] |[[wikidata:Q304179|Q304179]] |Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox |- |40 |[[Emmanuel Rakotovahiny]] |[[wikidata:Q3052852|Q3052852]] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |41 |[[Eugène Mangalaza]] |[[wikidata:Q3056246|Q3056246]] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |42 |[[Monja Roindefo]] |[[wikidata:Q2724337|Q2724337]] |mampiditra rohy,mampiditra infobox | |- |43 |[[Roger Kolo]] |[[wikidata:Q2724337|Q2724337]] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |44 |[[Mamitiana Rajaonarison]] | |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |45 |[[Herintsalama Rajaonarivelo]] | |manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |46 |[[Zafisambo Ruphin]] |[[wikidata:Q136448305|Q136448305]] |mampiditra infobox | |- |47 |[[Christian Ntsay]] | |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra |HYL56 |- |48 |[[Jean Ravelonarivo]] | |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |49 |[[Omer Beriziky]] | |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |50 |[[Charles Rabemananjara]] | |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |51 |[[Jacques Sylla]] | |manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |52 |[[Wikipedia:Justin Rakotoniaina]] | |Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox | |- |53 |[[Fomban-drazana_malagasy]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q13106282 Q13106282] |Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra |Mammysou17 |- |54 |[[Mahafaly Solonandrasana Olivier]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q23782689 Q23782689] |Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra | |- |55 |[[Jean Ravelonarivo]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q18785199 Q18785199 ] |Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra | |- |56 |[[Monja Jaona]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q16013228 Q16013228] |Mampiditra infobox | |- |57 |[[Pety Rakotoniaina]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q3377724 Q3377724] |Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra; mampiditra infobox | |- |58 |[[Robinson Jean-Louis]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q15382325 Q15382325] |Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra | |- |59 |[[Lapan'Andafiavaratra]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q181663 Q181663] |nandika mg |Mihaino |- |60 |[[Rova Manjakamiadana]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1290337 Q1290337] |nanatsara lahatsoratra |Mihaino |- |61 |[[Esther Nirina]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1290337 Q1290337] |nandika mg |Lalinah |- |62 |[[Christine Razanamahasoa]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q22338260 Q22338260] |nandika mg |Lalinah |- |63 |[[Poety rebely]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q125745078 Q125745078] |nandika mg |Ariarymadachoix |- |63 |[[Binguira Valérie Anna]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q139586677 Q139586677] |namorona lahatsoratra |Ariarymadachoix |- |64 |[[Perline Razafiarisoa]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q3375446 Q3375446] |Nandika mg |Quinze2001 |- |65 |[[Voahangy Rasolomanana]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q65621994 Q65621994] |Namorona lahatsoratra |ZATSY Mitarimy |- |66 |[[Voahangy Rasolomanana]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q65621994 Q65621994] |Namorona lahatsoratra |ZATSY Mitarimy |} 96zkvupwm3vcwj4oz9x5lfh2o9z47fk Lisitry ny lahatsoratra ao anatin'ny hetsika EditHer2026 AWW Antananarivo - Madagascar 0 299520 1138959 1138754 2026-05-16T16:04:40Z Gasisou 39590 nisafidy olo-malaza 1138959 wikitext text/x-wiki Lahatsoratra azo alaina tahaka [https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Andohahela Valan-javaboarim-pirenena Andohahela] {| class="wikitable" |+ !N° !Wikipedia !wikidata !asa hatao !mpandray anjara |- |1 |Mireille Rabenoro |[[d:Q135989622|Q135989622]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy |Haër14 |- |2 | Johanita Ndahimananjara |[https://www.wikidata.org/wiki/Q6215531 Q6215531] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy |Ravell89 |- |3 |[[Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly|Elia Béatrice Assoumacou]] |[[d:Q110634975|Q110634975]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |quinze2001 |- |4 |[[:fr:Saraha_Georget_Rabeharisoa|Saraha_Georget_Rabeharisoa]] |[[d:Q16675680|Q16675680]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |quinze2001 |- |5 |[[:fr:Harilala_Ramanantsoa|Harilala Ramanantsoa]] |[[d:Q19956125|Q19956125]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Cactus0625 |- |6 |[[:fr:Christine_Razanamahasoa|Christine_Razanamahasoa]] |[[d:Q22338260|Q22338260]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Ravell89 |- |7 |Marie Zenaïde Ramampy |[[d:Q136001033|Q136001033]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |Chounie73 |- |8 |Juliana Tahina Ratovoson |[[d:Q114804499|Q114804499]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata | |- |9 |Gisèle Ranampy |[[d:Q136001033|Q136001033]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |Rufhar |- |10 |[[:fr:Fanirisoa_Ernaivo|Fanirisoa_Ernaivo]] |[[d:Q136655325|Q136655325]] |manatsara wikidata |Haër14 |- |11 |[[:fr:Juliette_Ratsimandrava|Juliette_Ratsimandrava]] |[[d:Q125753193|Q125753193]] |adika amin'ny teny Malagasy |quinze2001 |- |12 | [[:fr:Cécile_Manorohanta|Cécile_Manorohanta]] |[[d:Q2067151|Q2067151]] |adika amin'ny teny Malagasy |quinze2001 |- |13 |[[:fr:Lantosoa_Rakotomalala|Lantosoa_Rakotomalala]] |[[d:Q89286571|Q89286571]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |quinze2001 |- |14 |[[:fr:Elia_Ravelomanantsoa|Elia_Ravelomanantsoa]] |[[d:Q3050897|Q3050897]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Gasisou |- |15 |Miorahasina Lorah |[[d:Q136230868|Q136230868]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Gasisou |- |16 |[[:fr:Hanitra_Andriamboavonjy|Hanitra_Andriamboavonjy]] |[[d:Q125866167|Q125866167]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |IrmaA2 |- |17 |[[Hanitriniaina Razafimanantsoa]] |[[d:Q108679054|Q108679054]] |manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata | |- |18 |[[Céline Ratsiraka]] |[[d:Q56192230|Q56192230]] |manisy infobox, manatsara ny wikidata |Ezekia24 |- |19 |[[Natacha Emiliame Razafindrakoto]] | |manatsara lahatsoratra sy mampiditra wikidata |Ezekia24 |- |20 |[[Laura Rasoanaivo]] |[[d:Q123299485|Q123299485]] |manatsara lahatsoratra sy ny wikidata |Ezekia24 |- |21 |[[Nataly Andria]] |[[d:Q3336435|Q3336435]] |manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy |Ezekia24 |- |22 |[[Voahangy (mpanakanto)]] |[[d:Q13109286|Q13109286]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy | Mihaino |- |23 |Voahangy Rasolomanana |[[d:Q65621994|Q65621994]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |ZATSY Mitarimy |- |24 |[[:fr:Voahangy_Rajaonarimampianina|Voahangy_Rajaonarimampianina]] |[[d:Q42129494|Q42129494]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata | |- |25 |Voahangy Rasolofo-Razanamparany |[[d:Q47087467|Q47087467]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata | |- |26 |Voahangy Randrianarison-Huetz |[[d:Q95951898|Q95951898]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata | |- |27 |[[:fr:Lila_Hanitra_Ratsifandrihamanana|Lila_Hanitra_Ratsifandrihamanana]] |[[d:Q3240758|Q3240758]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |TinahLuce23 |- |28 |[[Razafinimanjaka Raketaka]] |[[d:Q67165290|Q67165290]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |quinze2001 |- |29 |[[Razafinandriamanitra]] |[[d:Q64876017|/Q64876017]] |mamorona infobox, manatsara ny wikidata |Gasisou |- |30 |Voahangy Soarimalala |[[d:Q28735325|Q28735325]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Gasisou |- |31 |[[:fr:Hanta_Ramakavelo|Hanta_Ramakavelo]] |[[d:Q125866817|Q125866817]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |Chounie73 |- |32 |[[:fr:Vola_Hanta_Ratsifandrihamanana|Hanta_Ratsifandrihamanana]] |[[d:Q16613695|Q16613695]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |quinze2001 |- |33 |[[:fr:Julie_Hanta_Razafimanahaka|Julie_Hanta_Razafimanahaka]] |[[d:Q25391572|Q25391572]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata | |- |34 |[[:fr:Nadine_Ramaroson|Nadine_Ramaroson]] |[[d:Q3334940|Q3334940]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |ZATSY Mitarimy |- |35 |Alice N'Diaye | |mamorona lahatsoratra vaovao amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |TinahLuce23 |- |36 |[[Hantatiana]] |[[d:Q25552209|Q25552209]] |Amboarina tsara ny lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |27Ava |- |37 |[[Fanja Andriamanantena]] |[[d:Q16021022|Q16021022]] |manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny Malagasy amin'ny fanampiana loharano, manatsara ny wikidata |27Ava |- |38 |[[Marie Michelle Sahondrarimalala]] |[[d:Q114804422|Q114804422]] |manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny Malagasy amin'ny fanampiana loharano, manatsara ny wikidata |Idesa2 |- |39 |Fitia Rakotondramboa |[[d:Q135180730|Q135180730]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata | |- |40 |Marion Fitia Rasolofoson |[[d:Q135355686|Q135355686]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |- |41 |Mirana Ramialison |[[d:Q42839502|Q42839502]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy |ZATSY Mitarimy |- |42 |[[:fr:Dally_Randriantefy|Dally_Randriantefy]] |[[d:Q264088|Q264088]] |adika amin'ny teny malagasy, hatsaraina ny wikidata | |- |43 |[[:en:Natacha_Randriantefy|Natacha_Randriantefy]] |[[d:Q1634516|Q1634516]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Graciella09 |- |44 |[[:fr:Charlotte_Razafiniaina|Charlotte_Razafiniaina]] |[[d:Q124728046|Q124728046]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Graciella09 |- |45 |Naina Marthine Randriamalala |[[d:Q28502258|Q28502258]] |mamorona lahatsoratra min'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Graciella09 |- |46 |Georgette Ranivoarivelo Gabrielle |[[d:Q136486573|/Q136486573]] |mamorona lahatsoratra min'ny teny Malagasy, manatsara wikidata | |- |47 |[[:fr:Juliette_Ratsimandrava|Juliette_Ratsimandrava]] |[[d:Q125753193|Q125753193]] |adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |Mammysou17 |- |48 |Faralalao Rakotoniaina |[[d:Q42317074|Q42317074]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata | |- |49 |[[:fr:Helihanta_Rajaonarison|Helihanta_Rajaonarison]] |[[d:Q138976838|Q138976838]] |adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |Mihaino |- |50 |[[:fr:Domoina_Rabeantoandro|Domoina_Rabeantoandro]] |[[d:Q28501977|Q28501977]] |adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |quinze2001 |- |51 |[[:fr:Anyah|Anyah]] |[[d:Q126305856|Q126305856]] |adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata | |- |52 |Berthe Raharijaona | |adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |Cactus0625 |- | | |} [[Sokajy:Vehivavy]] [[Sokajy:Vehivavy Malagasy]] ffq5vkj8gl2lnzvzq35hrdx4jc1wx5b 1138960 1138959 2026-05-16T16:21:58Z Mammysou17 34685 1138960 wikitext text/x-wiki Lahatsoratra azo alaina tahaka [https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Andohahela Valan-javaboarim-pirenena Andohahela] {| class="wikitable" |+ !N° !Wikipedia !wikidata !asa hatao !mpandray anjara |- |1 |Mireille Rabenoro |[[d:Q135989622|Q135989622]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy |Haër14 |- |2 | Johanita Ndahimananjara |[https://www.wikidata.org/wiki/Q6215531 Q6215531] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy |Ravell89 |- |3 |[[Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly|Elia Béatrice Assoumacou]] |[[d:Q110634975|Q110634975]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |quinze2001 |- |4 |[[:fr:Saraha_Georget_Rabeharisoa|Saraha_Georget_Rabeharisoa]] |[[d:Q16675680|Q16675680]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |quinze2001 |- |5 |[[:fr:Harilala_Ramanantsoa|Harilala Ramanantsoa]] |[[d:Q19956125|Q19956125]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Cactus0625 |- |6 |[[:fr:Christine_Razanamahasoa|Christine_Razanamahasoa]] |[[d:Q22338260|Q22338260]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Ravell89 |- |7 |Marie Zenaïde Ramampy |[[d:Q136001033|Q136001033]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |Chounie73 |- |8 |Juliana Tahina Ratovoson |[[d:Q114804499|Q114804499]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata | |- |9 |Gisèle Ranampy |[[d:Q136001033|Q136001033]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |Rufhar |- |10 |[[:fr:Fanirisoa_Ernaivo|Fanirisoa_Ernaivo]] |[[d:Q136655325|Q136655325]] |manatsara wikidata |Haër14 |- |11 |[[:fr:Juliette_Ratsimandrava|Juliette_Ratsimandrava]] |[[d:Q125753193|Q125753193]] |adika amin'ny teny Malagasy |quinze2001 |- |12 | [[:fr:Cécile_Manorohanta|Cécile_Manorohanta]] |[[d:Q2067151|Q2067151]] |adika amin'ny teny Malagasy |quinze2001 |- |13 |[[:fr:Lantosoa_Rakotomalala|Lantosoa_Rakotomalala]] |[[d:Q89286571|Q89286571]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |quinze2001 |- |14 |[[:fr:Elia_Ravelomanantsoa|Elia_Ravelomanantsoa]] |[[d:Q3050897|Q3050897]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Gasisou |- |15 |Miorahasina Lorah |[[d:Q136230868|Q136230868]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Gasisou |- |16 |[[:fr:Hanitra_Andriamboavonjy|Hanitra_Andriamboavonjy]] |[[d:Q125866167|Q125866167]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |IrmaA2 |- |17 |[[Hanitriniaina Razafimanantsoa]] |[[d:Q108679054|Q108679054]] |manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata | |- |18 |[[Céline Ratsiraka]] |[[d:Q56192230|Q56192230]] |manisy infobox, manatsara ny wikidata |Ezekia24 |- |19 |[[Natacha Emiliame Razafindrakoto]] | |manatsara lahatsoratra sy mampiditra wikidata |Ezekia24 |- |20 |[[Laura Rasoanaivo]] |[[d:Q123299485|Q123299485]] |manatsara lahatsoratra sy ny wikidata |Ezekia24 |- |21 |[[Nataly Andria]] |[[d:Q3336435|Q3336435]] |manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny malagasy |Ezekia24 |- |22 |[[Voahangy (mpanakanto)]] |[[d:Q13109286|Q13109286]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy | Mihaino |- |23 |Voahangy Rasolomanana |[[d:Q65621994|Q65621994]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |ZATSY Mitarimy |- |24 |[[:fr:Voahangy_Rajaonarimampianina|Voahangy_Rajaonarimampianina]] |[[d:Q42129494|Q42129494]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata | |- |25 |Voahangy Rasolofo-Razanamparany |[[d:Q47087467|Q47087467]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Moumou6926 |- |26 |Voahangy Randrianarison-Huetz |[[d:Q95951898|Q95951898]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Moumou6926 |- |27 |[[:fr:Lila_Hanitra_Ratsifandrihamanana|Lila_Hanitra_Ratsifandrihamanana]] |[[d:Q3240758|Q3240758]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |TinahLuce23 |- |28 |[[Razafinimanjaka Raketaka]] |[[d:Q67165290|Q67165290]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |quinze2001 |- |29 |[[Razafinandriamanitra]] |[[d:Q64876017|/Q64876017]] |mamorona infobox, manatsara ny wikidata |Gasisou |- |30 |Voahangy Soarimalala |[[d:Q28735325|Q28735325]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Gasisou |- |31 |[[:fr:Hanta_Ramakavelo|Hanta_Ramakavelo]] |[[d:Q125866817|Q125866817]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |Chounie73 |- |32 |[[:fr:Vola_Hanta_Ratsifandrihamanana|Hanta_Ratsifandrihamanana]] |[[d:Q16613695|Q16613695]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |quinze2001 |- |33 |[[:fr:Julie_Hanta_Razafimanahaka|Julie_Hanta_Razafimanahaka]] |[[d:Q25391572|Q25391572]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata | |- |34 |[[:fr:Nadine_Ramaroson|Nadine_Ramaroson]] |[[d:Q3334940|Q3334940]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |ZATSY Mitarimy |- |35 |Alice N'Diaye | |mamorona lahatsoratra vaovao amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |TinahLuce23 |- |36 |[[Hantatiana]] |[[d:Q25552209|Q25552209]] |Amboarina tsara ny lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |27Ava |- |37 |[[Fanja Andriamanantena]] |[[d:Q16021022|Q16021022]] |manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny Malagasy amin'ny fanampiana loharano, manatsara ny wikidata |27Ava |- |38 |[[Marie Michelle Sahondrarimalala]] |[[d:Q114804422|Q114804422]] |manatsara ny lahatsoratra amin'ny teny Malagasy amin'ny fanampiana loharano, manatsara ny wikidata |Idesa2 |- |39 |Fitia Rakotondramboa |[[d:Q135180730|Q135180730]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |JianJi |- |40 |Marion Fitia Rasolofoson |[[d:Q135355686|Q135355686]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |JianJi |- |41 |Mirana Ramialison |[[d:Q42839502|Q42839502]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny malagasy |ZATSY Mitarimy |- |42 |[[:fr:Dally_Randriantefy|Dally_Randriantefy]] |[[d:Q264088|Q264088]] |adika amin'ny teny malagasy, hatsaraina ny wikidata | |- |43 |[[:en:Natacha_Randriantefy|Natacha_Randriantefy]] |[[d:Q1634516|Q1634516]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Graciella09 |- |44 |[[:fr:Charlotte_Razafiniaina|Charlotte_Razafiniaina]] |[[d:Q124728046|Q124728046]] |adika amin'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Graciella09 |- |45 |Naina Marthine Randriamalala |[[d:Q28502258|Q28502258]] |mamorona lahatsoratra min'ny teny Malagasy, manatsara wikidata |Graciella09 |- |46 |Georgette Ranivoarivelo Gabrielle |[[d:Q136486573|/Q136486573]] |mamorona lahatsoratra min'ny teny Malagasy, manatsara wikidata | |- |47 |[[:fr:Juliette_Ratsimandrava|Juliette_Ratsimandrava]] |[[d:Q125753193|Q125753193]] |adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |Mammysou17 |- |48 |Faralalao Rakotoniaina |[[d:Q42317074|Q42317074]] |mamorona lahatsoratra amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata | |- |49 |[[:fr:Helihanta_Rajaonarison|Helihanta_Rajaonarison]] |[[d:Q138976838|Q138976838]] |adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |Mihaino |- |50 |[[:fr:Domoina_Rabeantoandro|Domoina_Rabeantoandro]] |[[d:Q28501977|Q28501977]] |adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |quinze2001 |- |51 |[[:fr:Anyah|Anyah]] |[[d:Q126305856|Q126305856]] |adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata | |- |52 |Berthe Raharijaona | |adika amin'ny amin'ny teny Malagasy, manatsara ny wikidata |Cactus0625 |- | | |} [[Sokajy:Vehivavy]] [[Sokajy:Vehivavy Malagasy]] ah3cll22k04t6pvq9qf252c72rg63rs Elia Béatrice Assoumacou 0 299679 1138983 1138594 2026-05-16T21:56:10Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138983 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie2}} == tantaram-piainany == Elia Béatrice Assoumacou, Profesora Feno, Sosio-antropôlôjista ary Manampahaizana manokana momba ny Fanabeazana, ny Fiofanana ho an'ny Olon-dehibe ary ny Miralenta, dia mampianatra ao amin'ny [[Oniversiten' i Mahajanga|Oniversiten'i Mahajanga]] <ref>{{Cite web |title=Elia Béatrice Assoumacou : Livres, Biographie, Livres Audio, Bibliographie... - La Boutique Africavivre |url=https://www.laboutiqueafricavivre.com/s/24040/elia-beatrice-assoumacou |access-date=2022-01-21 |website=www.laboutiqueafricavivre.com}}</ref> . Tamin'ny 31 Janoary 2020, dia nandray ny andraikitry ny Minisiteran'ny Fampianarana Ambony sy ny Fikarohana Siansa Malagasy izy taorian'ny fanavaozana ny governemanta Ntsay nanomboka tamin'ny29 janvier 2020 <ref>{{Cite web |title=Nouveau remaniement ministériel à Madagascar, un an après l’élection d’Andry Rajoelina – Jeune Afrique |url=https://www.jeuneafrique.com/888886/politique/nouveau-remaniement-ministeriel-a-madagascar-un-an-apres-lelection-dandry-rajoelina/ |access-date=2022-01-21 |website=JeuneAfrique.com |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |last=Madagasikara |first=Redaction Midi |date=2020-01-30 |title=Équipe gouvernementale : 40% de femmes ministres |url=https://www.midi-madagasikara.mg/politique/2020/01/30/equipe-gouvernementale-40-de-femmes-ministres/ |access-date=2022-01-21 |website=Midi Madagasikara |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |date=2020-12-24 |title=Corruption au Mesrs : la ministre Béatrice A. dément {{!}} NewsMada |url=https://newsmada.com/2020/12/24/corruption-au-mesrs-la-ministre-beatrice-a-dement/ |access-date=2022-01-21 |website=newsmada.com |language=fr-FR |archive-date=2022-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121092612/https://newsmada.com/2020/12/24/corruption-au-mesrs-la-ministre-beatrice-a-dement/ |url-status=dead }}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Membres du Gouvernement {{!}} Primature |url=https://www.primature.gov.mg/index.php/gouvernement/membres-du-gouvernement/ |access-date=2022-01-21 |language=fr-FR}}</ref> , <ref>{{Cite web |title=Madagascar : 32 ministres nommés dont 22 arrivants |url=https://la1ere.francetvinfo.fr/reunion/madagascar-le-nouveau-gouvernement-comprend-22-nouveaux-ministres-et-10-reconduits-1081165.html |access-date=2022-01-21 |website=Réunion la 1ère |language=fr-FR}}</ref> ary izy no vehivavy Miozolomana Malagasy voalohany nitana io toerana io, nisolo an'i Blanche Nirina Richard <ref>{{Cite web |title=Ministère de l’Enseignement Supérieur et de la Recherche Scientifique à Madagascar |url=http://www.mesupres.gov.mg/?Elia-Beatrice-ASSOUMACOU-prend-du-service |access-date=2022-01-21 |website=www.mesupres.gov.mg}}</ref> . Nandray anjara tamin'ny fampiofanana mpianatra maro sy ny fikarohana izy nanomboka tamin'ny taona 2008 tao amin'ny Sampam-pianarana Lalàna, Fitantanana, Toekarena ary Sosiolojia ao amin'ny Oniversiten'i Antananarivo talohan'ny namoronany ny Institut des Languages and Civilisations tao amin'ny Oniversiten'i Mahajanga tamin'ny taona 2011. Nitarika ity Institut ity ihany koa izy, izay nananganany ekipa maro samihafa ho an'ny fampiroboroboana ny Fampianarana Ambony sy ny Fikarohana. Nijanona ho mpitarika ny Minisiteran'ny Fampianarana Ambony sy ny Fikarohana Siantifika teto Madagasikara izy nanomboka tamin'nyjanvier 2020 TSYjanvier 2024 Nandritra io vanim-potoana io, dia nampihatra fanavaozana maromaro izy ary nifantoka tamin'ny fampandrosoana ny fampianarana ambony tamin'ny alàlan'ny fametrahana politika misokatra sy fitarihana fahaiza-manao malefaka mba hampiroboroboana ny fandriampahalemana ara-tsosialy. Teo anelanelan'ny volana Mey sy [volana tsy ampy]août 2020 Voatendry ho Minisitry ny Fanabeazana Nasionaly, ny Fampianarana Teknika ary ny Fiofanana Ara-kasa izy, ary tamin'ny taona 2003, dia mpikambana tao amin'ny governemanta mpiara-miasa izy. Amin'izao fotoana izao, izy no Lehiben'ny Ekipa Fikarohana Dokotera momba ny Siansa Sosialy sy ny Siansa Maha-olona ary Talen'ny Sekoly Dokotera momba ny Injeniera sy ny Modely momba ny Siansa Momba ny Fiainana ao amin'ny Oniversiten'i Mahajanga.mars 2025 Voafidy ho Talen'ny Sekoly Dokotera momba ny Injeniera sy ny Modely momba ny Siansa Momba ny Fiainana ao amin'ny Oniversiten'i Mahajanga izy. Teraka tao amin'ny fianakavian'ny mpanjaka Sakalava tao Ambato Boeny, manan-dray mpampianatra sy reny mpampivelona, izy dia nianatra tao amin'ny Sekoly Notre-Dame tao Mahajanga ary nahazo ny bakalorea tamin'ny taona voalohany tamin'ny lise tamin'ny 1998. Nanomboka tamin'ny 2002 ka hatramin'ny 2010 dia nianatra sosiolojia tao amin'ny Sampam-pianarana Lalàna, Toekarena, Fitantanana ary Sosiolojia tao amin'ny Oniversiten'i Antananarivo izy, ary nahazo ny mari-pahaizana Dokotera momba ny Sosiolojia; nanomboka tamin'ny 2008 ka hatramin'ny 2009, dia nianatra tao amin'ny Kolejy Ambony momba ny Fampiofanana ho Mpampianatra ao Fianarantsoa izy ary nahazo ny diplaoma ambony momba ny Fampianarana sy Fiofanana ho an'ny Olon-dehibe, talohan'ny nanohy fiofanana Dokotera tao amin'ny Fikambanan'ny Sosiôlôgy Miteny Frantsay Iraisam-pirenena tao Lausanne, Soisa ary fiofanana momba ny Miralenta sy ny Fifandraisana Ara-tsosialy eo amin'ny Firaisana Ara-nofo tao amin'ny Oniversiten'i Rennes 2, Frantsa. Tamin'ny 2019, dia nahazo ny mari-pahaizana Habilitation to Supervise Research (HDR) momba ny Sosio-antropolojia tao amin'ny Oniversiten'i Mahajanga izy, nahazo fanasokajiana vaovao ary lasa Profesora zandriny indrindra momba ny Sosiolojia sy Antropolojia teto Madagasikara. Tamin'ny taona 2023, taorian'ny fanovana ny fanasokajiana azy indray, dia izy no vehivavy Miozolomana voalohany sady hany nahazo ny laharan'ny Profesora Feno teto Madagasikara. == References == <references responsive="1"></references> {{Liens}} lntoj4i4focn27xwe810lqahzyu30cz Harilala Ramanantsoa 0 299685 1138990 1138627 2026-05-17T00:50:20Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138990 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Harilala Ramanantsoa|firenena=Madagasikara|asa=Ben'ny tananan'Antananarivo|taona niasana=2025-2026}} Harilala Ramanantsoa dia vehivavy mpandraharaha [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] sady mpanao politika. Izy no ben'ny tanànan'[[Antananarivo]], renivohitr'i [[Madagasikara]], nanomboka ny volana Janoary 2025 ka hatramin'ny volana Martsa 2026. Mpandraharaha izy ary nahazo laza teo amin'ny vondrona misehatra amin'ny fifandraisana sy ny hetsika , mitondra ny anarana hoe "MadaVision". Niditra tamin'ny sehatry ny politika izy tamin'ny taona 2015 saingy tsy nahomby ary tsy lasa ben'ny tanànan'[[Antananarivo]]. Na izany aza, lany ho mpanolotsaina monisipaly izy tamin'ny valim-pifidianana. Tamin'ny taona 2024 dia lasa filohan'ny Delegasiona Manokana (PDS) an'Antananarivo izy taorian'ny fametraham-pialan'ny Ben'ny tanàna [[Richard Ramananbitana]]. Tamin'io taona io ihany, nirotsaka hofidiana indray izy tamin'ny [[fifidianana monisipaly]], tamin'ity indray mitoraka ity dia notohanan'ny IRMAR, fiaraha-mitantana manohana ny filoham-pirenena izany filatsahany izany. Nandresy tamin'ny fifidianana izy tamin'ny 11 Desambra 2024, izany fifidianana izany dia voampanga ho [[Hosoka amin' ny fifidianana|hosoka amin'ny fifidianana]]. Na izany aza, nohamafisin'ny Fitsarana misahana ny fitantanana izany voka-pifidianana izany, ary nandray ny andraikiny tamin'ny fomba ofisialy tamin'ny 24 Janoary 2025 i Harilala Ramanantsoa. Na izany aza, herintaona sy iray volana mahery taorian'ny nanokanana azy, dia nesorina tsy ho [[Ben' ny tanànan' Antananarivo|ben'ny tanànan'i Antananarivo]] intsony izy taorian'ny didim-pitsarana navoakan'ny Filankevi-panjakana izay nanafoana ny voka-pifidianana ho an'Antananarivo renivohitra ny 11 desambra <ref name=":3">{{Cite web |date=2026-03-09 |title=SCRUTINS – Le Conseil d’Etat casse et annule les élections municipales d’Antananarivo et ordonne de nouvelles |url=https://2424.mg/news/scrutins-le-conseil-detat-casse-et-annule-les-elections-municipales-dantananarivo-et-ordonne-de-nouvelles-elections/ |access-date=2026-03-09 |website=2424.mg - L'actualité à Madagascar en temps réel |language=fr-FR}}</ref> . Ny 31 martsa 2026 dia niala tanteraka tamin'ny toerana maha-ben'ny tanànan'Antananarivo azy izy. Ny lefitra voalohany amin'ny ben'ny tanàna, Zaratiana Rajohnson, no nandimby azy <ref>https://2424.mg/antananarivo-finaritra-zaratiana-premiere-adjointe-au-maire-prend-provisoirement-la-tete-de-la-cua-en-remplacement-dharilala-ramanantsoa/ </ref> == Tantaram-piainany == === Fianakaviana sy fianarana === Teraka tao amin'ny fianakaviana maroanaka i Harilala Ramanantsoa ary zanakavavin'ny mpandraharaha.  . Nanomboka ny fianarany tao amin'ny Kolejy Notre-Dame de Lourdes izy. Tamin'ny faharoa ambin'ny folo taonany izy lasa solotenan'ny mpianatra, filohan'ny kilasy, ary nitohy izany teny amin'ny lisea tao amin'ny Sekoly "École Sacré-Cœur Antanimena (ESCA)". === Lalan'asa === Nahazo ny amboara [[Banque Nationale de l'Industrie|BNI]] -CL Young Entrepreneurs voalohany izy tamin'ny novambre 2005 <ref>{{Cite web |date= |title=ÉVÉNEMENT COMMERCIAL - Les mères à l’honneur |url=http://www.lhebdomada.com/index.php?p=display&id=3489}}</ref> , <ref name="business">https://www.business-magazine.mu/region/harilala-ramanantsoa-une-communicatrice-dans-lame/ </ref> . Nanjary fantatra tamin'ny fananganana ny "MadaVision" izy, vondrona mifantoka amin'ny fifandraisana amin'ny fikarakarana hetsika, niaraka tamin'ny mpanao gazety Jaobarison Randrianarivony, mpanolotsainan'ny Filoha teo aloha [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]] <ref name=":0">https://www.jeuneafrique.com/1655538/politique/harilala-ramanantsoa-lautodidacte-qui-veut-sortir-antananarivo-de-la-pauvrete/</ref> . Tamin'ny taona 2014 ity vondrona ity dia nampiasa olona 500 ary nanana orinasa telo, anisan'izany ny Grande Braderie de Madagascar <ref name="business" /> . Nipoitra ihany koa ny sampana toa an'i Newbox (tambajotra misehatra amin'ny fizarana sy varotra misy mpiasa miisa 400), ny " Shoot’in ", sehatra fakana sary matihanina ary ny « Buy in Mada » <ref>{{Cite web |date= |title=Madagascar: Madavision propose « Buy in Mada », l'achat en ligne payable en ariary |url=http://www.balancingact-africa.com/news/fr/issue-no-211-24-sept/211/actualit-s-internet/madagascar-madavisio/fr |access-date=2026-05-14 |archive-date=2018-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004225940/https://www.balancingact-africa.com/news/fr/issue-no-211-24-sept/211/actualit-s-internet/madagascar-madavisio/fr |url-status=dead }}</ref>, varotra vokatra Eoropeana an-jotra. === Asa ara-politika === [[Sary:Candidate_aux_communales_2015.jpg|ankavia|vignette|Harilala Ramanantsoa nandritra ny fampielezan-kevitra ho [[Ben' ny tanànan' Antananarivo|ben’ny tanànan’Antananarivo]] ny taona 2015.]] Niditra tamin'ny politika i Harilala Ramanantsoa tamin'ny taona 2015 rehefa nirotsaka hofidiana ho ben'ny tanànan'[[Antananarivo]] renivohitra, saingy tsy nahomby <ref name=":0" /> . Na izany aza, voafidy ho mpanolotsaina monisipaly izy tamin'io fifidianana io [https://www.afrik.com/communales-a-antananarivo-harilala-ramanantsoa-nouvelle-mairesse-de-la-capitale]. Tamin'ny volana Aogositra 2024 dia voatendry ho Filohan'ny delegasiona manokana (PDS), an'ny kaominina an'Antananarivo izy, taorian'ny fametraham-pialan'ny Ben'ny tanàna [[Richard Ramananbitana]].[https://www.afrik.com/communales-a-antananarivo-harilala-ramanantsoa-nouvelle-mairesse-de-la-capitale] , <ref>{{Cite web |date=2024-08-27 |title=Harilala Ramanantsoa, nouvelle PDS de la ville d'Antananarivo |url=https://actu.orange.mg/harilala-ramanantsoa-nouvelle-pds-de-la-ville-dantananarivo/ |access-date=2024-10-28 |website=Orange actu Madagascar |language=en}}</ref> . Nirotsaka hofidiana ho ben'ny tanànan'Antananarivo indray izy tamin'io taona io ihany tamin'ny fifidianana monisipaly, izay notohanan'ny IRMAR, fiaraha-miasa ara-politika amin'ny Filoha [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]] . Nanao fampielezan-kevitra momba ny hamehana ara-tsosialy (tsy fananana asa, fahantrana, fizakantenan'ny vehivavy <ref name=":1">https://www.afrik.com/communales-a-antananarivo-harilala-ramanantsoa-nouvelle-mairesse-de-la-capitale</ref>) izy ary nanantitrantitra ny fanohanana azony avy amin'ny governemanta <ref>https://www.rfi.fr/fr/afrique/20241123-%C3%A0-madagascar-la-campagne-des-%C3%A9lections-municipales-domin%C3%A9e-par-les-urgences-sociales-du-moment</ref>, tamin'ny fampahafantarana ny tenany tamin'ny fiandohan'ny fampielezan-keviny ho " kandidà an'ny fanjakana » <ref name=":0" /> . Ny 11 desambra 2024 dia nandresy tamin'ny fifidianana monisipaly tamin'ny salan'isa 43.24 isanjaton'ny vato izy, nanohitra an'i [[Tojo Ravalomanana]] , zanaky ny filoha teo aloha [[:fr:Marc_Ravalomanana|Marc Ravalomanana]] <ref name=":2">{{Cite web |title=Madagascar: Harilala Ramanantsoa, maire de Antananarivo, selon les résultats définitifs |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20250118-madagascar-harilala-ramanantsoa-maire-de-antananarivo-selon-les-r%C3%A9sultats-d%C3%A9finitifs |website=[[Radio France internationale|RFI]]}}</ref> . Na izany aza, izany fandresena izany dia voampanga ho [[Hosoka amin' ny fifidianana|hosoka amin'ny fifidianana]], ary nandà ny tsy hanaiky ny valin'ny fifidianana ny mpanohitra ary niampanga ny tsy fanarahan-dalàna teo amin'ny fitantanana ny fifidianana dia nomarihin'ny SAFIDY observatory <ref name=":0" /> . Taorian'ny fandavana ny fampiakarana fitsarana ambony napetrak'i Tojo Lalaovohitra, dia nanamafy ny valin'ny fifidianana ihany ny fitsarana misahana ny fitantanana.17 janvier 2025 <ref name=":2" /> . Nanao fianianana ho [[Ben' ny tanànan' Antananarivo|ben'ny tanànan'Antananarivo]] tamin'ny 24 Janoary 2025 i Harilala Ramanantsoa, ​​nandritra ny lanonana tsy nankatoavin'ny mpanohitra. Izy no vehivavy faharoa nitana io toerana io, taorian'i [[Lalao Ravalomanana]]. Voafidy izy na dia tsy nahazo ny maro an'isa tanteraka aza (ny antoko IRMAR dia nahazo seza 23 amin'ny 55 monja), ary nanambara ny fikasany hiady amin'ny fahantrana, ny korontana ary ny tsy fandriampahalemana <ref name=":0" /> . Na izany aza, nesorina tamin'ny toerana maha-[[Ben' ny tanànan' Antananarivo|ben'ny tanànan'Antananarivo]] aza izy tamin'ny 9 martsa 2026, taorian'ny fanapahan-kevitry ny Filankevitry ny Fanjakana hanafoana ny vokatry ny fifidianana monisipaly tamin'ny taona 2024 ho an'Antananarivo renivohitra<ref name=":3"/> . == Hetsika ara-tsosialy sy antony tohanana == Reny mpiahy ireo nahazo diplaoma maro avy amin'ny sekoly samihafa i Harilala Ramanantsoa <ref>{{Cite web |date= |title=Madagascar: Esca Antanimena - La promotion « Atrika » marrainée par Harilala Ramanantsoa |url=http://fr.allafrica.com/stories/201308280995.html}}</ref>, toa ny oniversite ary sampam-pampianarana ambony<ref>{{Cite web |date= |title=ISCAM sort la promotion « Vahatra » |url=http://www.madagascar-tribune.com/ISCAM-sort-la-promotion-Vahatra,8116.html}}</ref> maro teto Antanananarivo. ​​Mpikambana ao amin'ny fikambanana toa ny [[Rotary Club]] Mahamasina ihany koa izy, izay iasany ho an'ny fiahiana ara-tsosialy sy fanohanana ny olona manana fahasembanana. Filoha lefitry ny fikambanana ''[[Entreprendre au Féminin Océan Indien (EFOI)|Entreprendre au Féminin Océan Indien]]'' izy. Izy ihany koa dia mpiaro ny zon'ny vehivavy <ref>{{Cite web |date= |title=RAMANANTSOA RANAIVO HARILALA : la réussite dépend de tout un chacun |url=http://www.sobika.mg/actualite/politique/2013/09/29-ramanantsoa-ranaivo-harilala-la-reussite-depend-de-tout-un-chacun}}</ref> , <ref>{{Cite web |date= |title=La femme, source de développement |url=http://www.iep-madagascar.com/index.php?option=com_content&view=article&id=125&Itemid=567}}</ref> . == Fanamarihana sy referansa == {{Reflist}} == Rohy == * http://www.midi-madagasikara.mg/tag/harilala-ramanantsoa/ * https://matv.mg/la-grande-braderie-de-madagascar-de-nouveaux-secteurs-dactivite-a-lhonneur/ * [http://tvmada.com/lcvmada/tag/madavision/ Madavision] [[Sokajy:Mpanao politika malagasy]] cknvojebwvn1m5l2692xw8ipxi6y7t2 Voahangy Rajaonarimampianina 0 299686 1139034 1138589 2026-05-17T10:22:32Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1139034 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Voahangy Rajaonarimampianina}} == Tantaram-piainany == === Fahazazana, fanabeazana ary fiandohana === Voahangy Rajaonarimampianina dia nanambady an’i Hery Rajaonarimampianina tamin’ny lanonana natao tao amin’ny [[Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara|Fiangonan’i Jesoa Kristy eto Madagasikara]] (FJKM) Ambohinaorina, ao Sabotsy Namehana.[1],[2] Ny mpivady dia manan-janaka roa vavy, ary i Hery Rajaonarimampianina kosa dia rain’ny zanaka hafa tamin’ny fanambadiany teo aloha. === Ramatoa Voalohany eto Madagasikara === Voahangy no lasa vadin'ny filoha teo aloha tao amin'ny firenena tamin'nyjanvier 2014 Miantso ireo mpampiasa vola izy mba hamorona asa ho an'ny vehivavy Malagasy, indrindra eo amin'ny sehatry ny zavakanto, fambolena, asa tanana, zavakanto ary lamba <ref name=":0">{{Cite web |title=Madagascar First ladies : De Justine à Voahangy, en passant par les deux Thérèse |url=https://www.madagate.org/reportages/manifestation/3911-madagascar-first-ladies-de-justine-a-voahangy-en-passant-par-les-deux-therese.html |access-date=2024-04-03 |website=www.madagate.org}}</ref> . Manohana ny sehatry ny fahasalamana i Vohangy Rajaonarimampianina, ary koa ny9 mai 2014 Nandritra ny Herinandron'ny Fahasalaman'ny Reny sy ny Zaza, dia nanambara izy « Isika vehivavy sy reny dia manana adidy hikarakara ny zanatsika, izay ho avin'ny firenena. Andeha isika hiantoka ny fahasalamany sy hanome lanja ny fahasalamany. » <ref>{{Cite web |date=2024-04-05 |title=Madagascar a célébré la Semaine de la Santé de la Mère et de l’Enfant (SSME), couplée à la Semaine Africaine de la Vaccination |url=https://www.afro.who.int/fr/news/madagascar-celebre-la-semaine-de-la-sante-de-la-mere-et-de-lenfant-ssme-couplee-la-semaine |access-date=2024-04-06 |website=WHO {{!}} Regional Office for Africa |language=en}}</ref> . Mikendry ny hampiroborobo ny fanabeazana izy, indrindra any amin'ny faritra mitokana, ary mandray anjara amin'ny fananganana foibe famakiam-boky any amin'ireo faritany enina eto Madagasikara <ref>{{Cite web |date=2024-04-06 |title=Voahangy Rajaonarimampianina apporte sa contribution |url=https://www.madagascar-tribune.com/Voahangy-Rajaonarimampianina,20034.html |access-date=2024-04-06 |website=Madagascar-Tribune.com |language=fr}}</ref> .12 juin 2015 Mandray anjara amin'ny Andro Iraisam-pirenena Hanoherana ny Asa Ankizy ihany koa izy <ref>{{Cite web |date=2015-06-12 |title=Célébration de la journée mondiale de lutte contre le travail des enfants à Antananarivo, le 12 juin 2015 |url=http://www.ilo.org/africa/whats-new/WCMS_386163/lang--fr/index.htm |access-date=2024-04-06 |website=www.ilo.org |language=fr}}</ref> . Manao fampielezan-kevitra ho an'ny fampiroboroboana ny vehivavy Malagasy izy, ao amin'ny latabatra boribory 8 an'ny vadin'ny filoha teo an-tsisin'ny fihaonambe COMESA, izay hanamafisany indray ny fanoloran-tenany amin'ny fanomezana hery ny vehivavy <ref>{{Cite web |last=nrgdemur1998 |date=2015-04-01 |title=VOAHANGY RAJAONARIMAMPIANINA MILITE POUR LA PROMOTION DE LA FEMME MALGACHE_Midi Madagasikara_1 Avril 2015 |url=https://genderlinks.org.za/home-page-blocks/gender-and-media/voahangy-rajaonarimampianina-milite-pour-la-promotion-de-la-femme-malgache_midi-madagasikara_1-avril-2015/ |access-date=2024-04-06 |website=Gender Links}}</ref> . ny26 juin 2016 Nanatrika ny fankalazana ny fetim-pirenena i Voahangy, nanao akanjo fotsy sy maitso misy lohahevitra [[mananasy]] Dolce &amp;amp; Gabbana, izay tombanana ho 7 745 dolara amerikana, mitovy amin'ny 20 tapitrisa [[Ariary|ariary Malagasy]] <ref name="ar">{{Cite journal |last=Razafison |first=Rivonala |date=2016-06-30 |title=Much ado about first lady's dress |url=http://www.africareview.com/news/Much-ado-about-Madagascar-first-lady-dress/979180-3274628-xwswwdz/index.html |journal=Africa Review |access-date=2017-10-16 |archive-date=2017-10-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171017094304/http://www.africareview.com/news/Much-ado-about-Madagascar-first-lady-dress/979180-3274628-xwswwdz/index.html |url-status=dead }}</ref> , <ref name="gv">{{Cite journal |last=Rakotomalala |first=Lova |date=2016-07-01 |title=Why Everyone in Madagascar Is Making Jokes About Pineapple |url=https://globalvoices.org/2016/07/01/why-everyone-in-madagascar-is-making-jokes-about-pineapple/ |journal=[[Global Voices Online]] |access-date=2017-10-16}}</ref> . Ny safidin'ny vadin'ny filoha tamin'ny fitafiany dia niteraka adihevitra mafana teo amin'ny fampitam-baovao Malagasy sy tao amin'ny tambajotra sosialy <ref name="ar" /> . Ao amin'ny firenena izay misy 92 %-n'ny mponina no heverina ho mahantra, anisan'izany ny 53 %-n'ny mponina miaina ao anatin'ny fahantrana lalina, ny ankamaroan'ny adihevitra dia mifantoka amin'ny vidin'ny akanjo lafo vidy <ref name="ar" /> . Ireo mpampiasa media sosialy Malagasy sy ny media eo an-toerana dia mamoaka meme sy sariitatra politika maro be mifantoka amin'ny mananasy, maneso sy manakiana ity akanjo lafo vidy ity, raha toa kosa ny tenifototra ''#mananasy'', izay midika hoe mananasy amin'ny [[Fiteny malagasy|teny Malagasy]], dia lasa malaza andro vitsivitsy aorian'ny zava-nitranga <ref name="gv" /> . Ao amin'nyfévrier 2023 Voasazy higadra herintaona mihantona i Voahangy, miaraka amin'ny lamandy iray tapitrisa ariary. Hita fa meloka ho mpiray tsikombakomba tamin'ny fiampangana lainga izy <ref>{{Cite web |date=2023-02-16 |title=Madagascar: un an de prison avec sursis pour l’ex-première dame Voahangy Rajaonarimampianina |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20230216-madagascar-un-an-de-prison-avec-sursis-pour-l-ex-premi%C3%A8re-dame-voahangy-rajaonarimampianina |access-date=2024-04-03 |website=RFI |language=fr}}</ref> . == Fanamarihana sy referansa == ahmeiui8k9aiksu0ibzd1ybmszcwjpr Esther Razanadrasoa 0 299697 1138984 1138645 2026-05-16T22:17:49Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1138984 wikitext text/x-wiki '''Esther Razanadrasoa''' born on11 Janoary 1892 ary maty 14 avril 1931 (39 taona), dia poeta malagasy . Nosoniavina tamin'ny anarana penina hoe '''Anja-Z''' ny tononkalony. == tantaram-piainany == I Esther Razanadrasoa ihany no fantatray fa teraka1Ny 1 janoary 1892 dia nanambady an'i Dokotera Joseph Rakotoson tara izy, fa niteraka vavy izy mivady — Esther Ny Lisy Ravaoarisoa — ary maty tamin'ny 14 avril 1931 [ 1 ] , [ 2 ] . Ny anaran'ny penina Anja-Z dia fanomezam-boninahitra ny reniny. ; Ny an-drainy kosa, araka ny nambaran’i Jean-Joseph Rabearivelo, « poeta, mpanao gazety, mpanoratra tantara, mpikabary, mpamoron-kira » [ 3 ] . Nandritra ny androm-piainany, izy koa dia lehiben'ny tonian'ny gazety ''Tsara Hafatra'' (" Vaovao mahafaly ») , . == Asa soratrany == Ny sangan'asan'i Esther Razanadrasoa dia voasoratra amin'ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] manontolo <ref name="Douna Loup, la liberté d’écrire et d’aimer">{{Cite journal|url=http://www.letemps.ch/culture/2015/08/23/douna-loup-liberte-ecrire-aimer|title=kopian'ny arisiva|archive-date=2016-03-10|access-date=2026-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310213918/http://www.letemps.ch/culture/2015/08/23/douna-loup-liberte-ecrire-aimer|url-status=dead}}.</ref>, raha ny marimarina kokoa amin'ny fitenin'ny foko [[Hova]] . Ampahany amin’ity sanganasa ity ny fitambaran’ny fampivoarana tononkira nataon’ireo tovovavy avy eto an-drenivohitra, antsoina hoe « kindriandina » , [ 7 ] . Nanoratra boky maromaro koa izy. Nijanona ho tsiambaratelo sy tsy nisy fanovana ny ankamaroan'ny vokatra nataony . Rohy * (mg) Esther Razanadrasoa, Rasolihanta, Antananarivo, Jean Paoli et Fils, 1931, 20 p. (lire en ligne) == taranany == Nanan-kery lehibe teo amin’ny poeta [[Jean-Joseph Rabearivelo]] i Esther Razanadrasoa, izay nankafiziny fatratra noho ny asany sy ny safidy manokana nataony nandritra ny fiainany . Ity farany dia namorona ''fasana'' (mitovy amin'ny threnody ) ho azy tamin'ny fahafatesany , izay, tamin'ny alalan'ny andininy « ny poeta dia hanoratra ny hirany raha mbola velona ", dia maneho ny finoany ny fahaterahana indray ny fanahin'ny muse-ny ; Ambonin’izany, Rabearivelo dia mandika ny ampahany amin’ny sanganasan’i Esther Razanadrasoa , [ 11 ] . Araka ny fieken-keloka an-tsoratra nataon-dRabearivelo, dia maty noho ny fihinanana fanalan-jaza i Esther Razanadrasoa, rehefa avy nandry taminy, mba tsy ho bevohoka <ref name="Deux poètes sous l’occupation française"> {{Cite journal |issn=2275-1742}}.</ref> . Nanoratra lahatsoratra naneho hevitra momba ny fahafatesany izy ary nandika ny tononkalony sasany tao amin'ny ''Le Journal des Poètes'' [ 13 ] . Ao amin’ny talata nandoavana azy tamin’ny taona 1931 dia voalaza fa nahazo ny ravaka malagasy manana voninahitra folo i Esther Razanadrasoa, ary etsy ankilany kosa dia heverina ho « iray amin’ireo olo-malaza indrindra eto amin’ny gazety malagasy » . Fanomezam-boninahitra no nanomezan'ilay mpanoratra tantara Soisa Douna Loup azy tao amin'ny tantarany ''L'oragé'', nivoaka tamin'ny taona 2015, izay nanehoan'ilay mpanoratra tantara an-tsaina ny fiainan'ilay poeta mifototra amin'ireo singa biografika tsy fahita firy izay nidina taminy . Ao amin’ity tantara ity, i Estera dia mitendry an-dRabearivelo ny toeran’ny mpifankatia, mpiangaly mozika, ary manana toetra tsy mety levona, tsy manaiky lembenana amin’ny fampiasana manokana ny teny malagasy ho teny fanehoana, mifanohitra amin’ny mpianany sy ny olon-tiany . == Fanamarihana sy references == <references responsive="1"></references> == Jereo koa == Ao anatiny lahatsoratra ny wikipédia : Estera Razanandeasoa Portail de poésie Portail de Madagascar Portail de la littérature africaine{{Portail|Poésie|Madagascar|Littérature africaine}} === Lahatsoratra mifandraika === * [[Jean-Joseph Rabearivelo]] === Lorano nikarohana azy === * {{Cite journal |pages=80-83 |issn=0775-0668}} ex2ze42heuw9dc7zloro4re3opg3noz Gisèle Ranampy 0 299703 1138967 1138684 2026-05-16T18:15:09Z Rufhar 39588 Nanampy rohy Ceni 1138967 wikitext text/x-wiki = '''Gisèle Ranampy''' dia olom-panjakana, mpitsara ambony sady teknisiana ambony teo anivon’ny fitondran-draharaham-panjakana malagasy. = == <big>'''<u>MOMBAMOMBA AZY:</u>'''</big> == = Izy no vadin'ny Filohan’ny Vaomieram-pirenena mahaleo tena misahana ny fifidianana [[CENI-T|(CENI)]] teo aloha, Andrianarisedo Dama Arsène. = = 3e promotion RAINANDRIAMAMPANDRY nivoaka tao amin'ny Foibe fianarana diplaomatika sy stratejika eto Madagasikara (CEDS). <ref>https://www.ceds-madagascar.com/-3eme-Promotion-RAINANDRIAMAMPANDRY-</ref> = = Manana traikefa eo amin'ny tontolon'ny lalàna sy ny fitantanana ny raharaham-pirenena izy. = == '''<big><u>POLITIKA:</u></big>''' == = '''Janoary 2019 - Febroary 2023:''' Nitana ny toeran’ny Minisitry ny Asa, ny Asam-panjakana ary ny Lalàna Sosialy tao amin'ny governementa Ntsay III.<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Gouvernement_Ntsay_III</ref> = = '''Fiandohan'ny taona 2000:''' Mpanolotsaina teo anivon’ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana (HCC), noho ny fahaiza-manaony eo amin'ny fiarovana ny lalam-panorenana. = = '''Febroary 2022:''' nitantana vonjimaika ny Minisiteran’ny Fitsarana.<ref>https://www.justice.mg/anciens-ministres</ref> = = '''Martsa 2024:''' voafidy sy voatendry ho mpikambana ao amin'ny Filan-kevitra Ambony ho Fiarovana ny Demokrasia sy ny Fanjakana tan-dalàna (HCDDED).<ref>https://newsmada.com/2024/03/12/organe-constitutionnel-le-nouveau-hcdded-bientot-operationnel/</ref> = = '''<u>LOHARANO:</u>''' = <references /> 6oyjxj9asduvmfxr1c9s87jqo2myxbn Perline Razafiarisoa 0 299712 1139022 1138729 2026-05-17T06:27:22Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1139022 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biographie2|image=PERLINE_razafiarisoa.jpg|légende=Perline Razafiarisoa}}'''Iza moa i Perline Razafiarisoa''' (died 22 décembre 2007 at the age of 44, in [[Antananarivo]], [[Madagasikara|Madagascar]] ) is a Malagasy singer, figurine of [[Hiragasy|hira gasy]] (endrika iray amin'ny fampisehoana sy hira malagasy). Co-directeur du troupe Tarika Ramilison Fenoarivo, « ny troupe malaza indrindra ao amin'ny firenena » araka ny nambaran’i Didier Mauro , mpandinika ny zava-kanto sady mpandinika ny fiaraha-monina, sady zanakavavin’ny mpihira Ramilison Besigara, dia manan-janaka telo izy, Ando sy Rado ary Fano. == tantaram-piainany == XV Razafiarisoa dia nanokana ny fiainany ho an'ny opéra klasikan'i Madagasikara antsoina hoe "Hira Gasy" ) sy ny fanabeazana malaza. Zanakavavin'i Mr. Ramilison (fantatra amin'ny anarana hoe " Dadamily/Besigara "), ary Edwige Ramanambelo nodimandry, manampy ny rainy amin'ny fitarihana ny troupe : famolavolana asa vaovao, famoronana choreographie sy fitafy, fanofanana mpanakanto, fandaminana fitetezam-paritra, fitantanana ny orinasa [loharano faharoa tadiavina] . Mikarakara firaisankina eo amin’ny mahantra sy ny mahantra, ary mandrindra ny hetsika ataon'ireo orinasa 130 mivondrona ao amin'ny Confederation of Troops " FIMPIMAMAD » . === Ny fandikana ny asa playful ny fanabeazana malaza === Eo amin’ny sehatra, i Perline Razafiarisoa no mitondra ny hira sy ny dihy, ka ny lohahevitry ny lohahevitry ny zava-misy : fanabeazana, fahasalamana, fisorohana ny SIDA, ady amin’ny kolikoly, fiarovana ny tontolo iainana [loharano faharoa tadiavina] . === Masoivohon'ny kolontsaina malagasy === Anisan’ny nasaina niaraka tamin’ny orinasa Tarika Ramilison Fenoarivo izy tamin’ny 2001 tao amin’ny Cité de la musique <sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">[loharano faharoa tiana]</sup> any [[Paris]] ; Tamin'ny 1996, nandritra ny fitetezam-paritra nandritra ny telo volana, dia nanolotra seho sy nitarika adihevitra momba ny fanabeazana momba ny fampandrosoana any amin'ny faritra rehetra any Frantsa izy noho ny fandraisana andraikitra nataon'ny Ligy frantsay momba ny fanabeazana sy ny fikambanana Orchidées. [loharano faharoa tadiavina] . [[Catégorie:Article à référence souhaitée]] === Fandraisana anjara amin'ny hetsika fampandrosoana ny fanabeazana === Tamin’ny taona 2006, i Perline Razafiarisoa dia nandray anjara tamin’ny hetsika fanabeazana rehetra nataon’ny Solidarité laïque teto Madagasikara, ary indrindra tamin’ny Rentrée Solidaire (fanomezana fitaovam-pianarana ho an’ireo ankizy sahirana indrindra eny amin’ny sekolim-panjakana any amin’ny faritra 22 eto Madagasikara), ary tamin’ny fanomezana kamiao ho an’ny mpamono afo [[Toliara|ao Toliara]] . Manome fanampiana an-tsitrapo amin’ny famahana sy fanasokajiana ny fitaovam-pianarana nomen’ny ankizy any Frantsa ho an’ny ankizy malagasy ihany koa izy. Tamin'ny taona 2007 dia nanampy tamin'ny fananganana ny Ligin'i Madagasikara ho fampandrosoana ny kolontsaina, fampianarana ary fanabeazana malaza izy (notarihin- M Mialy Rakotomalala ary ny ONG Bel Avenir, Fimpimamad, Flah, Les Kiadin'I Madagasikara, ary ny Birao any ivelany Zebu); Mandray anjara amin'ny hetsika fanentanana sy famoronana hira ho an'ny Fanentanana Maneran-tany ho an'ny Fanabeazana (miaraka amin'ny [[UNESCO]] sy Solidarité Laïque) izy. === Fanomezam-boninahitra avy amin'ny Sorbonne sy ny Akademia Nasionaly Malagasy === Tamin'ny taona 2000, ny fijoroana vavolombelona nataon'i Perline Razafiarisoa dia nampidirina tao amin'ny monografy ny thesis doctorat voalohany natokana ho an'ny opéra klasika Hira Gasy ary naseho tamin'ny siansa zavakanto teo anatrehan'ny Oniversiten'i Paris 3 - Sorbonne Nouvelle nataon'i Didier Mauro, ''Madagascar, ny opera vahoaka.'' ''Antropolojia ny zava-misy ara-tsosialy tanteraka : Kanto Hira Gasy eo anelanelan'ny fomban-drazana sy ny fikomiana'' <ref>2001, éditions Karthala, {{ISBN|2-84586-019-6}}</ref> === Fisaonana narahin’ny olona an’arivony eto Madagasikara === Perline Razafiarisoa dia nodimandry tamin'ny 22 décembre 2007 noho ny tazo typhoid, teo amin'ny faha-44 taonany. <span class="need_ref" style="cursor:help;" title="Une source secondaire est souhaitée pour ce passage.">Tamin'ny Alatsinainy <time datetime="2007-12-24" class="nowrap" data-sort-value="2007-12-24">24 Desambra 2007</time> teo anelanelan'Antananarivo sy Mandrosoa – Arivonimamo dia nanome voninahitra farany azy ireo mpanakanto tantsaha an'arivony avy amin'ny opéra klasika Hira Gasy, niaraka tamin'ny fitafian'izy ireo an-tsehatra sy ny zava-maneno, narahin'ny vahoaka marobe</span> <sup class="need_ref_tag" style="padding-left:2px;">.</sup> . [[Catégorie:Article à référence souhaitée]] === Ny dia farany === Naterina tany amin’ny tanàna niaviany (Mandrosoa Arivonimamo/Antongona) ny vatana mangatsiakany ny 24 décembre 2007 . Nalevina tao amin'ny fasana vonjimaika izy, noho ny fandinihana [[Fanandroana|ny fanandroana]], hatramin'ny avril 2008 . Amin’ny faran’ny taona 2008 no hanaovana ny fandevenana voalohany an’i Famadihana ho amin’ny famindran-toerana ny vatany eny amin’ny fasan’ny fianakaviany. == Sarimihetsika, boky ary arisiva == === Sarimihetsika === Perline Razafiarisoa est présenter en films : * ''Madagascar the word poem'' (1997, 52 min), * ''Paris of the Oceans'' (1998, 52 min),[ * ''Perline's Journal'' (2001, 52 min), La Lanterne * ''Madagascar the other journey'' (2003, 150 min), Bonne Pioche === Lova audiovisual ===  Une tournée de Perline Razafiarisoa, en 1995, a été filmée sur support Betacam SP. Les archives ont intégré le Plan pluriannuel de sauvegarde, conservation, valorisation des archives audiovisuelles de Madagascar organisé par l'association malgache FLAH avec l'Institut national de l'audiovisuel (INA/France)[source secondaire souhaitée]. === Boky === Ny sary sy ny fijoroana vavolombelona nataon'i Perline Razafiarisoa dia navoaka tao amin'ny boky : * ''Madagascar, the Mother Island'' (Paris, Anako edition, 2000) * ''Madagascar the People's Opera'' (Paris, Karthala edition, 2001).{{ISBN|2-84586-019-6}} * ''Madagascar, Word of the Ancestor'' (Paris, Anako, 2001) * ''Madagascar, the travel encyclopedia'' (Paris, Gallimard, 2007/ e edition) === Rohy ivelany === * [http://www.lexpressmada.com/index.php?p=display&id=13314 ''Ramilison Fenoarivo very Perline''], ''L'Express de Madagascar'' ,26 décembre 2007 * [http://www.ambamad.sn/panorama.htm Hira gasy] {{Wayback|url=http://www.ambamad.sn/panorama.htm |date=20071214063144 }}, famelabelarana haingana momba ny pejy momba ny kolontsaina malagasy avy amin'ny masoivohon'i Madagasikara eto Sénégal * [http://ethnology.gasy.org/article.php3?id_article=188 ''Hira Gasy the people's opera''] {{Wayback|url=http://ethnology.gasy.org/article.php3?id_article=188 |date=20070704081239 }}, famelabelarana amin'ny antsipiriany amin'ny [http://ethnology.gasy.org/ tranokala natokana] {{Wayback|url=http://ethnology.gasy.org/ |date=20080115024915 }} ho an'ny [[Etnôlôjia|foko]] malagasy * [http://www.madagate.com] “Tribute to Perline Razafiarisoa” : Tamin'ny 27 décembre 2007, ny fahafatesan'ny olona tamin'ny endrika fanomezam-boninahitra. ==== Fifidianana lahatsoratra an-tserasera natokana ho an'i Perline Razafiarisoa ==== * [http://www.madagascar-tribune.com/Il-etait-une-fois-une-grande,3840.html ''Fanomezam-boninahitra an'i Perline Razafiarisoa. Indray andro nisy zava-dehibe " mpihira opéra »''], Madagascar-Tribune.com,2 janvier 2008 * [http://dilanntours.blogspot.com/2007/12/ramilison-fenoarivo-perd-perline.html ''Ramilison Fenoarivo very Perline''], dilantours.blogspot.com,26 décembre 2007 ==== soratra ==== <references /> 🇲🇬 Portail de Madagascar{{Portail|Madagascar}} [[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]] faipl3nh3mirh74wipbloifvah4j70i Bao Andriamanjato 0 299719 1138961 1138777 2026-05-16T17:12:58Z Rufhar 39588 Nanampy loharano 1138961 wikitext text/x-wiki '''Bao Andriamanjato''', '''Rahantavololona Razanamahandry Alphonsine Razafindrakotohasina''' no tena anarany, teraka tamin'ny 21 Septambra 1929. Fantatra ho vehivavy [[Injenieria|injeniera]] voalohany teto [[Madagasikara]] sy [[Afrika]] ary mpisava lalana momba ny injeniera eto amin'ny fireneny<ref>https://www.madaction.net/reconstruction-nationale-retour-femmes-pouvoir/</ref>. Ny taona 1994 izy no maty.. == Mombamomba azy == Teraka tamin’ny 21 septambra 1929 i Bao Andriamanjato, zanak’i Dr Alfonse Razafindrakotohasina sy Razanadravao. Iray amin'ireo zanaka iraika ambin'ny folo ao amin'ny fianakaviana izy. Tamin’ny Septambra 1958 dia nanambady an’i [[Richard Andriamanjato]] izy ary niteraka efatra: Ny Aina, Ny Hasina, Ny Toky, ary Ny Hanta Andriamanjato. == Fianarana == Nianatra tao amin'ny Lycée Jules Ferry [sy ny Lycée Galliéni i Bao Andriamanjato manodidina ny taona 1949. Nahazo ny bakalorea momba ny Matematika tany [[Paris]] izy. Tamin'ny 1958, nahazo diplaoma Injeniera tao amin'ny École Polytechnique Féminine (EPF)<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/EPF_(%C3%A9cole_d%27ing%C3%A9nieurs)</ref> tany Paris izy. Tamin'ny 1959, nahazo mari-pahaizana ambony momba ny aerodynamika sy mekanika ny sidina<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9canique_du_vol</ref> ary koa ny dinamika tena izy avy amin'ny Oniversiten'i Paris Sorbonne<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Universit%C3%A9_Paris-Sorbonne</ref>, Frantsa. == Lalan'asa == Nandray anjara tamin'ny fanamboarana ny Caravelle<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Caravelle_(aviation)</ref>, iray amin'ireo fiaramanidina frantsay voalohany izy. Teo anelanelan'ny taona 1962 sy 1976 dia mpampianatra momba ny hydraulika ampiasaina sy tambajotra an-tanàn-dehibe tao amin'ny Sekolim-pirenena momba ny asa vaventy, sy tao amin'ny Ivotoerana Ambony Polyteknika ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten'Antananarivo]] izy. == Fiainam-piaraha-monina == Mpikatroka nafana fo ho an'ny fahaleovantenan'i Madagasikara i Bao Andriamanjato dia navitrika tamina fikambanana maro. Filoha lefitry ny birao foibe AEOM ny taona 1956 ka hatramin’ny 1957, mpitahiry vola tamin’ny 1957 ka hatramin’ny 1958, ary filohan’ny fikambanan’ny injeniera malagasy ny taona 1964 ka hatramin’ny 1972. Izy koa no nanangana sy nitarika ny Fikambanan’ny Vehivavy momba ny Siansa sy ny Fampandrosoana (Fikambanana Vehivavy Siansa Fampandrosoana) tamin’ny 1985 hatramin’ny 1994. Filoha lefitry ny vehivavy voalohany an'ny Federasiona Maneran-tany ho an'ny mpiasa siantifika izy ny Novambra 1992. Tamin’ny taona 1975 izy no nanangana sy nitarika ny Komity Malagasy ho an’ny taom-behivavy iraisam-pirenena (Komity Malagasy Momba ny Taonan’ny Vehivavy Erantany). Niady ho an'ny zon'ny vehivavy i Bao, indrindra ny fankalazana ny 8 martsa, andro iraisam-pirenena ho an'ny vehivavy. == Fiainana ara-pivavahana == Amin’ny maha-vadin’i Pasitera Richard Andriamanjato, Bao dia nandray anjara tamin’ny fanatsarana ny fiainan’ny mpiangona tamin’ny alalan’ny fikambanan’ny Dorkasy sy ny fananganana ny trano fisakafoana FJKM Ambohitantely, izay nanome sakafo ara-pahasalamana sy mora ho an’ny ankizy mpianatra. Tamin'ny taona 2022, nankalaza ny faha-45 taonany ny toeram-pisakafoanana. Niaro ny zon'ny vehivavy i Bao, nandrisika azy ireo hanohy fianarana sy ho mpitandrina. Nampiofana ny vadin’ny pasitera koa izy mba hanao asa fitadiavam-bola ho an’ny fianakaviany. Tamin'ny 1985, lasa tompon'andraikitra amin'ny raharaham-bahiny sy ny zon'olombelona izy tao amin'ny Filankevitry ny Fiangonana Maneran-tany. == Fiainana ara-politika == Nandritra ny fianarany tany ivelany dia mpikatroka tao amin’ny AEOM i Bao Andriamanjato. Tamin'ny Febroary 1958, notondroin'ny polisy ho nizara trakta mamporisika ny mpianatra hanohitra ny fepetra ara-politika izy. Nanokatra ny lanonana fahatsiarovana ny fikomiana 1947 tany Paris izy ny 29 martsa 1958. Taorian’ny fitsapan-kevi-bahoaka tamin’ny Septambra 1958 dia nidera ireo Malagasy tia tanindrazana izay nanda ny soso-kevitr’i Frantsa izy. Tamin’ny oktobra 1958 mpanentana fivoriana teto Antananarivo momba ny andraikitry ny vehivavy eo amin’ny politika. Tamin’ny taona 1960 izy no vehivavy voalohany voafidy ho lefitry ny ben’ny Tanànan’Antananarivo ary lasa mpanolotsainan’ny tanàna nandritra ny taona maromaro. Tamin'ny taona 1991 dia anisan'ny governemanta mpikomy notarihin'ny jeneraly Jean Rakotoarison izy, izay nitana ny toeran'ny minisitry ny Asa vaventy. == Boky nosoratany == * 1986: Fanafahana ny vehivavy, fandraisana anjara ho an'ny rariny sy ny fandriampahalemana * 1987: Feo roa vavolombelona, ​​​​fijoroana vavolombelona amin'ny from roa (niarahany nanoratra tamin'ny vadiny) == Loharano == [[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1994]] pvuhrlle8d3ksi3ytyoesnww7ygw3ql 1138962 1138961 2026-05-16T17:30:06Z Rufhar 39588 Nanampy rohy 1138962 wikitext text/x-wiki '''Bao Andriamanjato''', '''Rahantavololona Razanamahandry Alphonsine Razafindrakotohasina''' no tena anarany, teraka tamin'ny 21 Septambra 1929. Fantatra ho vehivavy [[Injenieria|injeniera]] voalohany teto [[Madagasikara]] sy [[Afrika]] ary mpisava lalana momba ny injeniera eto amin'ny fireneny<ref>https://www.madaction.net/reconstruction-nationale-retour-femmes-pouvoir/</ref>. Ny taona 1994 izy no maty.. == Mombamomba azy == Teraka tamin’ny 21 septambra 1929 i Bao Andriamanjato, zanak’i Dr Alfonse Razafindrakotohasina sy Razanadravao. Iray amin'ireo zanaka iraika ambin'ny folo ao amin'ny fianakaviana izy. Tamin’ny Septambra 1958 dia nanambady an’i [[Richard Andriamanjato]] izy ary niteraka efatra: Ny Aina, Ny Hasina, Ny Toky, ary Ny Hanta Andriamanjato.<ref>https://gw.geneanet.org/taniko?lang=fr&n=razafindrakotohasina&p=rahantavololona+razanamahandry+alphonsine+bao</ref> == Fianarana == Nianatra tao amin'ny Lycée Jules Ferry [sy ny Lycée Galliéni i Bao Andriamanjato manodidina ny taona 1949. Nahazo ny bakalorea momba ny Matematika tany [[Paris]] izy. Tamin'ny 1958, nahazo diplaoma Injeniera tao amin'ny École Polytechnique Féminine (EPF)<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/EPF_(%C3%A9cole_d%27ing%C3%A9nieurs)</ref> tany Paris izy. Tamin'ny 1959, nahazo mari-pahaizana ambony momba ny aerodynamika sy mekanika ny sidina<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9canique_du_vol</ref> ary koa ny dinamika tena izy avy amin'ny Oniversiten'i Paris Sorbonne<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Universit%C3%A9_Paris-Sorbonne</ref>, Frantsa. == Lalan'asa == Nandray anjara tamin'ny fanamboarana ny Caravelle<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Caravelle_(aviation)</ref>, iray amin'ireo fiaramanidina frantsay voalohany izy. Teo anelanelan'ny taona 1962 sy 1976 dia mpampianatra momba ny hydraulika ampiasaina sy tambajotra an-tanàn-dehibe tao amin'ny Sekolim-pirenena momba ny asa vaventy, sy tao amin'ny Ivotoerana Ambony Polyteknika ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten'Antananarivo]] izy. == Fiainam-piaraha-monina == Mpikatroka nafana fo ho an'ny fahaleovantenan'i Madagasikara i Bao Andriamanjato dia navitrika tamina fikambanana maro. Filoha lefitry ny birao foibe AEOM ny taona 1956 ka hatramin’ny 1957, mpitahiry vola tamin’ny 1957 ka hatramin’ny 1958, ary filohan’ny fikambanan’ny injeniera malagasy ny taona 1964 ka hatramin’ny 1972. Izy koa no nanangana sy nitarika ny Fikambanan’ny Vehivavy momba ny Siansa sy ny Fampandrosoana (Fikambanana Vehivavy Siansa Fampandrosoana)<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/F%C3%A9d%C3%A9ration_mondiale_des_travailleurs_scientifiques</ref> tamin’ny 1985 hatramin’ny 1994. Filoha lefitry ny vehivavy voalohany an'ny Federasiona Maneran-tany ho an'ny mpiasa siantifika izy ny Novambra 1992. Tamin’ny taona 1975 izy no nanangana sy nitarika ny Komity Malagasy ho an’ny taom-behivavy iraisam-pirenena (Komity Malagasy Momba ny Taonan’ny Vehivavy Erantany). Niady ho an'ny zon'ny vehivavy i Bao, indrindra ny fankalazana ny 8 martsa, andro iraisam-pirenena ho an'ny vehivavy.<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Journ%C3%A9e_internationale_des_femmes</ref> == Fiainana ara-pivavahana == Amin’ny maha-vadin’i Pasitera Richard Andriamanjato, Bao dia nandray anjara tamin’ny fanatsarana ny fiainan’ny mpiangona tamin’ny alalan’ny fikambanan’ny Dorkasy sy ny fananganana ny trano fisakafoana FJKM Ambohitantely, izay nanome sakafo ara-pahasalamana sy mora ho an’ny ankizy mpianatra. Tamin'ny taona 2022, nankalaza ny faha-45 taonany ny toeram-pisakafoanana. Niaro ny zon'ny vehivavy i Bao, nandrisika azy ireo hanohy fianarana sy ho mpitandrina. Nampiofana ny vadin’ny pasitera koa izy mba hanao asa fitadiavam-bola ho an’ny fianakaviany. Tamin'ny 1985, lasa tompon'andraikitra amin'ny raharaham-bahiny sy ny zon'olombelona izy tao amin'ny Filankevitry ny Fiangonana Maneran-tany.<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Conseil_%C5%93cum%C3%A9nique_des_%C3%89glises</ref> == Fiainana ara-politika == Nandritra ny fianarany tany ivelany dia mpikatroka tao amin’ny AEOM i Bao Andriamanjato. Tamin'ny Febroary 1958, notondroin'ny polisy ho nizara trakta mamporisika ny mpianatra hanohitra ny fepetra ara-politika izy. Nanokatra ny lanonana fahatsiarovana ny fikomiana 1947 tany Paris izy ny 29 martsa 1958. Taorian’ny fitsapan-kevi-bahoaka tamin’ny Septambra 1958 dia nidera ireo Malagasy tia tanindrazana izay nanda ny soso-kevitr’i Frantsa izy. Tamin’ny oktobra 1958 mpanentana fivoriana teto [[Antananarivo]] momba ny andraikitry ny vehivavy eo amin’ny politika. Tamin’ny taona 1960 izy no vehivavy voalohany voafidy ho lefitry ny ben’ny Tanànan’Antananarivo ary lasa mpanolotsainan’ny tanàna nandritra ny taona maromaro. Tamin'ny taona 1991 dia anisan'ny governemanta mpikomy notarihin'ny jeneraly Jean Rakotoarison izy, izay nitana ny toeran'ny minisitry ny Asa vaventy. == Boky nosoratany == * 1986: Fanafahana ny vehivavy, fandraisana anjara ho an'ny rariny sy ny fandriampahalemana * 1987: Feo roa vavolombelona, ​​​​fijoroana vavolombelona amin'ny from roa (niarahany nanoratra tamin'ny vadiny) == Loharano == [[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1994]] hulpgru4zzjtg9jwwha7w3hyj66s7o9 1138966 1138962 2026-05-16T18:08:18Z Rufhar 39588 Fanitsiana kely 1138966 wikitext text/x-wiki '''Bao Andriamanjato''', '''Rahantavololona Razanamahandry Alphonsine Razafindrakotohasina''' no tena anarany, teraka tamin'ny 21 Septambra 1929. Fantatra ho vehivavy [[Injenieria|injeniera]] voalohany teto [[Madagasikara]] sy [[Afrika]] ary mpisava lalana momba ny injeniera eto amin'ny fireneny<ref>https://www.madaction.net/reconstruction-nationale-retour-femmes-pouvoir/</ref>. Ny taona 1994 izy no maty. == Mombamomba azy == Teraka tamin’ny 21 septambra 1929 i Bao Andriamanjato, zanak’i Dr Alfonse Razafindrakotohasina sy Razanadravao. Iray amin'ireo zanaka iraika ambin'ny folo ao amin'ny fianakaviana izy. Tamin’ny Septambra 1958 dia nanambady an’i [[Richard Andriamanjato]] izy ary niteraka efatra: Ny Aina, Ny Hasina, Ny Toky, ary Ny Hanta Andriamanjato.<ref>https://gw.geneanet.org/taniko?lang=fr&n=razafindrakotohasina&p=rahantavololona+razanamahandry+alphonsine+bao</ref> == Fianarana == Nianatra tao amin'ny Lycée Jules Ferry Faravohitra sy ny Lycée Galliéni Andohalo i Bao Andriamanjato manodidina ny taona 1949. Nahazo ny bakalorea momba ny Matematika tany [[Paris]] izy. Tamin'ny 1958, nahazo diplaoma Injeniera tao amin'ny Sekoly Polyteknika ho an'ny Vehivavy (EPF)<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/EPF_(%C3%A9cole_d%27ing%C3%A9nieurs)</ref> tany Paris izy. Tamin'ny 1959, nahazo mari-pahaizana ambony momba ny aerodynamika sy mekanika ny sidina<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/M%C3%A9canique_du_vol</ref> ary koa ny dinamika tena izy avy amin'ny Oniversiten'i Paris Sorbonne<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Universit%C3%A9_Paris-Sorbonne</ref>, Frantsa. == Lalan'asa == Nandray anjara tamin'ny fanamboarana ny Caravelle<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Caravelle_(aviation)</ref>, iray amin'ireo fiaramanidina frantsay voalohany izy. Teo anelanelan'ny taona 1962 sy 1976 dia mpampianatra momba ny hydraulika ampiasaina sy tambajotra an-tanàn-dehibe tao amin'ny Sekolim-pirenena momba ny asa vaventy, sy tao amin'ny Ivotoerana Ambony Polyteknika ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten'Antananarivo]] izy. == Fiainam-piaraha-monina == Mpikatroka nafana fo ho an'ny fahaleovantenan'i Madagasikara i Bao Andriamanjato dia navitrika tamina fikambanana maro. Filoha lefitry ny birao foibe AEOM ny taona 1956 ka hatramin’ny 1957, mpitahiry vola tamin’ny 1957 ka hatramin’ny 1958, ary filohan’ny fikambanan’ny injeniera malagasy ny taona 1964 ka hatramin’ny 1972. Izy koa no nanangana sy nitarika ny Fikambanan’ny Vehivavy momba ny Siansa sy ny Fampandrosoana (Fikambanana Vehivavy Siansa Fampandrosoana)<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/F%C3%A9d%C3%A9ration_mondiale_des_travailleurs_scientifiques</ref> tamin’ny 1985 hatramin’ny 1994. Filoha lefitry ny vehivavy voalohany an'ny Federasiona Maneran-tany ho an'ny mpiasa siantifika izy ny Novambra 1992. Tamin’ny taona 1975 izy no nanangana sy nitarika ny Komity Malagasy ho an’ny taom-behivavy iraisam-pirenena (Komity Malagasy Momba ny Taonan’ny Vehivavy Erantany). Niady ho an'ny zon'ny vehivavy i Bao, indrindra ny fankalazana ny 8 martsa, andro iraisam-pirenena ho an'ny vehivavy.<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Journ%C3%A9e_internationale_des_femmes</ref> == Fiainana ara-pivavahana == Amin’ny maha-vadin’i Pasitera Richard Andriamanjato, Bao dia nandray anjara tamin’ny fanatsarana ny fiainan’ny mpiangona tamin’ny alalan’ny fikambanan’ny Dorkasy sy ny fananganana ny trano fisakafoana FJKM Ambohitantely, izay nanome sakafo ara-pahasalamana sy mora ho an’ny ankizy mpianatra. Tamin'ny taona 2022, nankalaza ny faha-45 taonany ny toeram-pisakafoanana. Niaro ny zon'ny vehivavy i Bao, nandrisika azy ireo hanohy fianarana sy ho mpitandrina. Nampiofana ny vadin’ny pasitera koa izy mba hanao asa fitadiavam-bola ho an’ny fianakaviany. Tamin'ny 1985, lasa tompon'andraikitra amin'ny raharaham-bahiny sy ny zon'olombelona izy tao amin'ny Filankevitry ny Fiangonana Maneran-tany.<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Conseil_%C5%93cum%C3%A9nique_des_%C3%89glises</ref> == Fiainana ara-politika == Nandritra ny fianarany tany ivelany dia mpikatroka tao amin’ny AEOM i Bao Andriamanjato. Tamin'ny Febroary 1958, notondroin'ny polisy ho nizara trakta mamporisika ny mpianatra hanohitra ny fepetra ara-politika izy. Nanokatra ny lanonana fahatsiarovana ny fikomiana 1947 tany Paris izy ny 29 martsa 1958. Taorian’ny fitsapan-kevi-bahoaka tamin’ny Septambra 1958 dia nidera ireo Malagasy tia tanindrazana izay nanda ny soso-kevitr’i Frantsa izy. Tamin’ny oktobra 1958 mpanentana fivoriana teto [[Antananarivo]] momba ny andraikitry ny vehivavy eo amin’ny politika. Tamin’ny taona 1960 izy no vehivavy voalohany voafidy ho lefitry ny ben’ny Tanànan’Antananarivo ary lasa mpanolotsainan’ny tanàna nandritra ny taona maromaro. Tamin'ny taona 1991 dia anisan'ny governemanta mpikomy notarihin'ny jeneraly Jean Rakotoarison izy, izay nitana ny toeran'ny minisitry ny Asa vaventy. == Boky nosoratany == * 1986: Fanafahana ny vehivavy, fandraisana anjara ho an'ny rariny sy ny fandriampahalemana * 1987: Feo roa vavolombelona, ​​​​fijoroana vavolombelona amin'ny from roa (niarahany nanoratra tamin'ny vadiny) == Loharano == [[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1994]] r0kezj0g4b3q111chbhdsornclf1scs Fandevonan-kanina 0 299735 1138941 2026-05-16T12:09:23Z Thelezifor 15140 Fiovan' ny sakafo ho hasa otrikaina ao amin' ny zavamananaina 1138941 wikitext text/x-wiki [[Sary:Digestive system diagram es.svg|vignette|405x405px|Taovam-pandevonan-kanin' ny olombelona]] Ny '''fandevonan-kanina''' dia fiovana ara-mekanika sy ara-tsimia izay mahatonga ny [[sakafo]] ho hasa otrikaina izay azon' ny [[zavamananaina]] trohina mba hahavelona azy. Ara-pamaritana dia dingana misy ao amin' ny zavamananaina heterôtrôfa rehetra ny fandevonan-kanina. Io fandevonan-kanina io dia mitranga ao amin' ny rafitra fandevonan-kanina, izay mety ho [[hobotsela]] fandevonan-kanina tsotra ao amin' ny ''[[Eubacteria]]'', na vondron-taova manokana, toy ny an' ny [[biby mampinono]] ([[omby]], [[ondry]], sns.). Ny fandevonan-kanina koa dia azo faritana ho fanatsorana môlekiola, izany hoe ny fiovan' ny makrômôlekiola (môlekiola lehibe) ho mikrômôlekiola (môlekiola bitika). 6hvjkd1t5ub5d54nhyo816qxuio1z4z 1138942 1138941 2026-05-16T12:11:41Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1138942 wikitext text/x-wiki [[Sary:Digestive system diagram es.svg|vignette|405x405px|Taovam-pandevonan-kanin' ny olombelona]] Ny '''fandevonan-kanina''' dia fiovana ara-mekanika sy ara-tsimia izay mahatonga ny [[sakafo]] ho hasa otrikaina izay azon' ny [[zavamananaina]] trohina mba hahavelona azy. Ara-pamaritana dia dingana misy ao amin' ny zavamananaina heterôtrôfa rehetra ny fandevonan-kanina. Io fandevonan-kanina io dia mitranga ao amin' ny rafitra fandevonan-kanina, izay mety ho [[hobotsela]] fandevonan-kanina tsotra ao amin' ny ''[[Eubacteria]]'', na vondron-taova manokana, toy ny an' ny [[biby mampinono]] ([[omby]], [[ondry]], sns.). Ny fandevonan-kanina koa dia azo faritana ho fanatsorana môlekiola, izany hoe ny fiovan' ny makrômôlekiola (môlekiola lehibe) ho mikrômôlekiola (môlekiola bitika). == Jereo koa == * [[Fitaovam-pandevonan-kanina|Taovam-pandevonan-kanina]] 1gzr41sskr3xdkj0e2wer8jryqz052d 1138943 1138942 2026-05-16T12:13:29Z Thelezifor 15140 1138943 wikitext text/x-wiki [[Sary:Digestive system diagram es.svg|vignette|405x405px|Taovam-pandevonan-kanin' ny olombelona]] Ny '''fandevonan-kanina''' dia fiovana ara-mekanika sy ara-tsimia izay mahatonga ny [[sakafo]] ho hasa otrikaina izay azon' ny [[zavamananaina]] trohina mba hahavelona azy. Ara-pamaritana dia dingana misy ao amin' ny zavamananaina heterôtrôfa rehetra ny fandevonan-kanina. Io fandevonan-kanina io dia mitranga ao amin' ny rafitra fandevonan-kanina, izay mety ho [[hobotsela]] mpandevon-kanina tsotra ao amin' ny ''[[Eubacteria]]'', na vondron-taova manokana, toy ny an' ny [[biby mampinono]] ([[omby]], [[ondry]], sns.). Ny fandevonan-kanina koa dia azo faritana ho fanatsorana môlekiola, izany hoe ny fiovan' ny makrômôlekiola (môlekiola lehibe) ho mikrômôlekiola (môlekiola bitika). == Jereo koa == * [[Fitaovam-pandevonan-kanina|Taovam-pandevonan-kanina]] pbrbo69rtxz5e1u36e6evjzzz1kvb26 Piriritra 0 299736 1138944 2026-05-16T12:44:58Z Thelezifor 15140 Famoahana fivalanana malemy na mitsiranoka mihoatra ny mahazatra 1138944 wikitext text/x-wiki Ny '''piriritra''' dia famoahana [[Tay|fivalanana]] malemy na mitsiranoka intelo farafahakeliny isan' andro, na fivalanana mihoatra ny habetsahana mahazatra (mihoatra ny 300 grama isan' andro). Tsy voatery ho aretina io fikorontanan' ny fiasan' ny [[tsinay]] io, fa [[Soritr' aretina|soritr']] [[Soritr' aretina|aretin]]' ny tsy fahatomombanan' ny [[fandevonan-kanina]]. Mazàna ny fivalanana dia mitsiranoka, fa indraindray malemy, ahitana tsiloly na [[ra]] sy ny soritr' aretina maro hafa arakaraka ny antony mahatonga ny piriritra. Amin' ny toe-javatra sasany dia mety ho rano fotsiny na ranoka mangarahara. Amin' ny toe-javatra faran' izay mafy, toy ny [[kôlerà]], dia mihoatra ny 20 litatra ny ranoka mety ho very isan' andro. Matetika miaraka amin' ny [[zihinofo]] sy fanaintainan' ny tsinay ny piriritra, izay mety hahatonga ny olona tsy hahazo aina, ary koa hangovitra sy ho tsemboka mangatsiaka amin' ny tranga sasany. Ny piriritra no antony faharoa mahatonga ny fahafatesan' ny zaza any amin' ny [[firenena an-dalam-pandrosoana]] (aorian' ny [[pneomônia]]), ary tompon' andraikitra amin' ny 18&nbsp;% amin' ny fahafatesan' ny zaza latsaky ny 5 taona. Na dia amin' ny olombelona indrindra aza no ahafantarana ny piriritra, dia mahazo ny karazam-biby maro hafa koa izy io, singanina amin' izany ny [[Primates|primata]] isan-karazany ([[rajako]] sns). Ny [[kambontsinay]], raha misy, dia toa manome fiarovana amin' ny piriritra ho an' ny primata mbola kely. cuavqb7gxoeogrkjdejj8r1x5c6qyw3 1138945 1138944 2026-05-16T12:49:58Z Thelezifor 15140 Nanisy sary 1138945 wikitext text/x-wiki [[Sary:Cholera rehydration nurses.jpg|vignette|356x356px|Olona tratran' ny piriritra, ampisotroina fanafody mpamerin-drano ]] Ny '''piriritra''' dia famoahana [[Tay|fivalanana]] malemy na mitsiranoka intelo farafahakeliny isan' andro, na fivalanana mihoatra ny habetsahana mahazatra (mihoatra ny 300 grama isan' andro). Tsy voatery ho aretina io fikorontanan' ny fiasan' ny [[tsinay]] io, fa [[Soritr' aretina|soritr']] [[Soritr' aretina|aretin]]' ny tsy fahatomombanan' ny [[fandevonan-kanina]]. Mazàna ny fivalanana dia mitsiranoka, fa indraindray malemy, ahitana tsiloly na [[ra]] sy ny soritr' aretina maro hafa arakaraka ny antony mahatonga ny piriritra. Amin' ny toe-javatra sasany dia mety ho rano fotsiny na ranoka mangarahara. Amin' ny toe-javatra faran' izay mafy, toy ny [[kôlerà]], dia mihoatra ny 20 litatra ny ranoka mety ho very isan' andro. Matetika miaraka amin' ny [[zihinofo]] sy fanaintainan' ny tsinay ny piriritra, izay mety hahatonga ny olona tsy hahazo aina, ary koa hangovitra sy ho tsemboka mangatsiaka amin' ny tranga sasany. Ny piriritra no antony faharoa mahatonga ny fahafatesan' ny zaza any amin' ny [[firenena an-dalam-pandrosoana]] (aorian' ny [[pneomônia]]), ary tompon' andraikitra amin' ny 18&nbsp;% amin' ny fahafatesan' ny zaza latsaky ny 5 taona. Na dia amin' ny olombelona indrindra aza no ahafantarana ny piriritra, dia mahazo ny karazam-biby maro hafa koa izy io, singanina amin' izany ny [[Primates|primata]] isan-karazany ([[rajako]] sns). Ny [[kambontsinay]], raha misy, dia toa manome fiarovana amin' ny piriritra ho an' ny primata mbola kely. 90a41ae49gbqksth3j60gr6fcavl9z1 Disanteria 0 299737 1138949 2026-05-16T13:10:24Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Disanteria]] ho [[Valan-dra]] i Thelezifor 1138949 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Valan-dra]] p2j2jrhvs8y1g68y733sxreztervfkw Fitôterapia 0 299738 1138950 2026-05-16T13:24:44Z Thelezifor 15140 Fitsaboana amin' ny alalan' ny zavamaniry 1138950 wikitext text/x-wiki Ny '''fitôterapia''' dia fomba [[fitsaboana]] mitrandraka ny toetran' ny [[zavamaniry]] mba hisorohana na hanamaivanana na hitsaboana [[aretina]]. Mampiasa zavamaniry amin' ny endrika isan-karazany izy io, manomboka amin' ny tambavy tsotra ka hatramin' ny fitrandrahana manara-penitra amin'ny [[farmakôlôjia]] môderina. Mifanohitra amin' ny fanafody voatr' olombelona, io sehatra io dia miankina amin' ny fiaraha-miasan' ny akora miasa maro hita ao anaty zavamaniry iray. Amin' izao fotoana izao dia eken' ny siansa izy io noho ny fahombiazany amin' ny fitsaboana ny fikorontanan' ny fahasalamana mpahazo andavanandro, ary mitaky ny fampiasana voara-maso mba hisorohana ny fifanoheran' ny fanafody. ixxwysrtpzomk7nm81s1buzzc1r1kby 1138951 1138950 2026-05-16T13:32:41Z Thelezifor 15140 Nanisy sary 1138951 wikitext text/x-wiki [[Sary:A euphorbia hirta plant at PM Palem.jpg|vignette|344x344px|Ahidronono na zanraobera (''[[Euphorbia hirta]]'')]] Ny '''fitôterapia''' dia fomba [[fitsaboana]] mitrandraka ny toetran' ny [[Zavamaniry fanao fanafody|zavamaniry]] mba hisorohana na hanamaivanana na hitsaboana [[aretina]]. Mampiasa zavamaniry amin' ny endrika isan-karazany izy io, manomboka amin' ny tambavy tsotra ka hatramin' ny fitrandrahana manara-penitra amin' ny [[farmakôlôjia]] môderina. Mifanohitra amin' ny fanafody voatr' olombelona io sehatra io izay miankina amin' ny fiaraha-miasan' ny singa maro hita ao amin' ny zavamaniry iray. Amin' izao fotoana izao dia eken' ny siansa izy io noho ny fahombiazany amin' ny fitsaboana ny fikorontanan' ny [[fahasalamana]] mpahazo andavanandro, ary mitaky ny fampiasana voara-maso mba hisorohana ny fifanoheran' ny fanafody. == Jereo koa == * [[Zavamaniry fanao fanafody]] * [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]] 24svlhfy99dflvspoc1q66yi7f4scxa Tazo 0 299739 1138952 2026-05-16T13:51:35Z Thelezifor 15140 Fiakarana vonjimaiky ny hafan' ny vatana hiadiany amin' ny fanafihan' ny mikrôba 1138952 wikitext text/x-wiki Ny '''tazo''' na ny '''fanaviana''' dia fiakarana vonjimaiky ny [[Mari-pana|hafana]] vokarin' ny vatan' ny zavamananaina ([[biby mampinono]], [[vorona]], ) mba hiadiany amin' ny fanafihan' ny [[virosy]] na ny [[bakteria]]. Mihoatra ny 38&nbsp;°C (ao amin' ny zazakely) na ny 37,2&nbsp;<abbr>°C</abbr> - 37,5&nbsp;<abbr>°C</abbr> <abbr>(ao amin' ny olo-dehibe)</abbr> izany ao amin' ny olombelona. Amin' ny fampitomboana ny hafanana anatiny, ny vatana dia manentana ny [[hery fiarovana]] ary mamorona tontolo manohitra ny fihanaky ny [[mikrôba]]. Na dia tsara sy mahasoa aza izy io amin' ny ankapobeny, dia mitaky fanaraha-maso amim-pitandremana mba hisorohana ny tsy fahazoana aina sy hamantarana ny tena antony mahatonga azy. Tsy karazana tazo ny [[tazomoka]] sy ny [[tazovony]] fa aretina manokana. drczxbymwl6cvxi3uddudmpcstjnkd5 1138953 1138952 2026-05-16T13:53:14Z Thelezifor 15140 Nanisy sary 1138953 wikitext text/x-wiki [[Sary:Symptoms-fever annotated.png|vignette|349x349px|Olona tratry ny tazo]] Ny '''tazo''' na ny '''fanaviana''' dia fiakarana vonjimaiky ny [[Mari-pana|hafana]] vokarin' ny vatan' ny zavamananaina ([[biby mampinono]], [[vorona]], sns) mba hiadiany amin' ny fanafihan' ny [[virosy]] na ny [[bakteria]]. Mihoatra ny 38&nbsp;°C (ao amin' ny zazakely) na ny 37,2&nbsp;<abbr>°C</abbr> - 37,5&nbsp;<abbr>°C</abbr> <abbr>(ao amin' ny olo-dehibe)</abbr> izany ao amin' ny olombelona. Amin' ny fampitomboana ny hafanana anatiny, ny vatana dia manentana ny [[hery fiarovana]] ary mamorona tontolo manohitra ny fihanaky ny [[mikrôba]]. Na dia tsara sy mahasoa aza izy io amin' ny ankapobeny, dia mitaky fanaraha-maso amim-pitandremana mba hisorohana ny tsy fahazoana aina sy hamantarana ny tena antony mahatonga azy. Tsy karazana tazo ny [[tazomoka]] sy ny [[tazovony]] fa aretina manokana. 4l3js071n9bfm5hcqgonk17wtck3sdd Mikrôba 0 299740 1138956 2026-05-16T14:04:16Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1138956 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA[[Zavamananaina bitika]] bgf8cfczq0co08woxtlr73ojeshyrdh Mikraoba 0 299741 1138957 2026-05-16T14:05:01Z Thelezifor 15140 Fihodinana 1138957 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA[[Zavamananaina bitika]] bgf8cfczq0co08woxtlr73ojeshyrdh Sokajy:Televiziona frantsay 14 299742 1139003 2026-05-17T04:21:34Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Orinasa frantsay]] [[Sokajy:Televiziona]] » 1139003 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Orinasa frantsay]] [[Sokajy:Televiziona]] ltclxmpaofdt81ahdjv4mx997hptsmu Sokajy:Loka Pulitzer 14 299743 1139004 2026-05-17T04:22:27Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Loka]] » 1139004 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Loka]] li8gwwn1uktdlvfgk0y60ogwtpuczpo Capitão Martim 0 299744 1139005 2026-05-17T04:37:59Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary=Capitão Martim.jpg |anarana= Capitão Martim |teraka= 1 Janoary 1987 |toerana= [[Porto Alegre]] |maty= |firenena={{Brazila}} |mpiaraka= |asa= * [[miaramila]] * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Martim Todesco Adreani''' (teraka ny 1 Janoary 1987 tao [[Porto Alegre]])<ref>(pt) [https://martim.rs/wp-content/uploads/2024/03/CURRICULO-MARTIM.pdf Curriculo do Capitao Martim]</ref>, fantatra kokoa amin'ny anarana hoe '''Kapiteny Mar... » 1139005 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary=Capitão Martim.jpg |anarana= Capitão Martim |teraka= 1 Janoary 1987 |toerana= [[Porto Alegre]] |maty= |firenena={{Brazila}} |mpiaraka= |asa= * [[miaramila]] * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Martim Todesco Adreani''' (teraka ny 1 Janoary 1987 tao [[Porto Alegre]])<ref>(pt) [https://martim.rs/wp-content/uploads/2024/03/CURRICULO-MARTIM.pdf Curriculo do Capitao Martim]</ref>, fantatra kokoa amin'ny anarana hoe '''Kapiteny Martim''', dia manamboninahitra sy mpanao politika ao amin'ny tafika an-dranomasina [[Brezila|breziliana]], izay mpikambana ao amin'ny antoko [[Republicanos (Brasil)|Repubikano]].<ref>(pt) [https://republicanos10.org.br/quem_e_quem/capitao-martim/ Republicanos10]</ref> Amin'izao fotoana izao dia miasa voalohany amin'ny maha-solontenan'ny fanjakana ao amin'ny Antenimieran-doholona ao {{Rio Grande do Sul}} izy. == Tantaram-piainana == Teraka tao [[Porto Alegre]] tamin'ny 1 Janoary 1987, manambady i ''Martim Todesco Adreani'' ary manan-janaka vavy iray. Nahazo diplaoma tao amin'ny Colégio Tiradentes sy Colégio Naval izy. Manana diplaoma momba ny Lalàna sy ny Fitantanana izy, ary koa diplaoma ambony momba ny Politika sy ny Fitantanana ny Fiarovam-bahoaka. == Asa Miaramila == Teo anelanelan'ny taona 2005 sy 2020, nanompo ny Firenena tao amin'ny Tafika Manokana an-dranomasina breziliana i Martim. Niasa ho Mpilomano Miaramila tao amin'ny GRUMEC izy, vondrona sangany ao amin'ny tafika an-dranomasina. Nandritra ny asany ara-miaramila, dia niofana manokana ho Mpanafika Sniper, Mpilalao Parachutist, Manampahaizana Manokana momba ny Fandrindrana Miaramila, ary Mpampianatra Mitifitra sy Taktika Manokana izy. ==Jereo koa== {{commonscat}} [[Sokajy:Mpanao politika ao Rio Grande do Sul|Martim]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1987]] [[Sokajy:Republicanos (Brasil)|Martim]] [[Sokajy:Miaramila breziliana|Martim]] 62dz2ctg286d424n82eczo8fsj6ue6c 1139006 1139005 2026-05-17T04:38:29Z HarryWurst 36292 1139006 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary=Capitão Martim.jpg |anarana= Capitão Martim |teraka= 1 Janoary 1987 |toerana= [[Porto Alegre]] |maty= |firenena={{Brazila}} |mpiaraka= |asa= * [[miaramila]] * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Martim Todesco Adreani''' (teraka ny 1 Janoary 1987 tao [[Porto Alegre]])<ref>(pt) [https://martim.rs/wp-content/uploads/2024/03/CURRICULO-MARTIM.pdf Curriculo do Capitao Martim]</ref>, fantatra kokoa amin'ny anarana hoe '''Kapiteny Martim''', dia manamboninahitra sy mpanao politika ao amin'ny tafika an-dranomasina [[Brezila|breziliana]], izay mpikambana ao amin'ny antoko [[Republicanos (Brasil)|Repubikano]].<ref>(pt) [https://republicanos10.org.br/quem_e_quem/capitao-martim/ Republicanos10]</ref> Amin'izao fotoana izao dia miasa voalohany amin'ny maha-solontenan'ny fanjakana ao amin'ny Antenimieran-doholona ao {{Rio Grande do Sul}} izy. == Tantaram-piainana == Teraka tao [[Porto Alegre]] tamin'ny 1 Janoary 1987, manambady i ''Martim Todesco Adreani'' ary manan-janaka vavy iray. Nahazo diplaoma tao amin'ny Colégio Tiradentes sy Colégio Naval izy. Manana diplaoma momba ny Lalàna sy ny Fitantanana izy, ary koa diplaoma ambony momba ny Politika sy ny Fitantanana ny Fiarovam-bahoaka. == Asa Miaramila == Teo anelanelan'ny taona 2005 sy 2020, nanompo ny Firenena tao amin'ny Tafika Manokana an-dranomasina breziliana i Martim. Niasa ho Mpilomano Miaramila tao amin'ny GRUMEC izy, vondrona sangany ao amin'ny tafika an-dranomasina. Nandritra ny asany ara-miaramila, dia niofana manokana ho Mpanafika Sniper, Mpilalao Parachutist, Manampahaizana Manokana momba ny Fandrindrana Miaramila, ary Mpampianatra Mitifitra sy Taktika Manokana izy. ==Jereo koa== {{commonscat}} [[pt:Capitão Martim]] {{commonscat|Capitão Martim}} [[Sokajy:Mpanao politika ao Rio Grande do Sul|Martim]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1987]] [[Sokajy:Republicanos (Brasil)|Martim]] [[Sokajy:Miaramila breziliana|Martim]] 759t4drswj1baphcpvzvcfcr9qg0vh0 1139007 1139006 2026-05-17T04:38:52Z HarryWurst 36292 1139007 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary=Capitão Martim.jpg |anarana= Capitão Martim |teraka= 1 Janoary 1987 |toerana= [[Porto Alegre]] |maty= |firenena={{Brazila}} |mpiaraka= |asa= * [[miaramila]] * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Martim Todesco Adreani''' (teraka ny 1 Janoary 1987 tao [[Porto Alegre]])<ref>(pt) [https://martim.rs/wp-content/uploads/2024/03/CURRICULO-MARTIM.pdf Curriculo do Capitao Martim]</ref>, fantatra kokoa amin'ny anarana hoe '''Kapiteny Martim''', dia manamboninahitra sy mpanao politika ao amin'ny tafika an-dranomasina [[Brezila|breziliana]], izay mpikambana ao amin'ny antoko [[Republicanos (Brasil)|Repubikano]].<ref>(pt) [https://republicanos10.org.br/quem_e_quem/capitao-martim/ Republicanos10]</ref> Amin'izao fotoana izao dia miasa voalohany amin'ny maha-solontenan'ny fanjakana ao amin'ny Antenimieran-doholona ao {{Rio Grande do Sul}} izy. == Tantaram-piainana == Teraka tao [[Porto Alegre]] tamin'ny 1 Janoary 1987, manambady i ''Martim Todesco Adreani'' ary manan-janaka vavy iray. Nahazo diplaoma tao amin'ny Colégio Tiradentes sy Colégio Naval izy. Manana diplaoma momba ny Lalàna sy ny Fitantanana izy, ary koa diplaoma ambony momba ny Politika sy ny Fitantanana ny Fiarovam-bahoaka. == Asa Miaramila == Teo anelanelan'ny taona 2005 sy 2020, nanompo ny Firenena tao amin'ny Tafika Manokana an-dranomasina breziliana i Martim. Niasa ho Mpilomano Miaramila tao amin'ny GRUMEC izy, vondrona sangany ao amin'ny tafika an-dranomasina. Nandritra ny asany ara-miaramila, dia niofana manokana ho Mpanafika Sniper, Mpilalao Parachutist, Manampahaizana Manokana momba ny Fandrindrana Miaramila, ary Mpampianatra Mitifitra sy Taktika Manokana izy. ==Jereo koa== [[pt:Capitão Martim]] {{commonscat|Capitão Martim}} [[Sokajy:Mpanao politika ao Rio Grande do Sul|Martim]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1987]] [[Sokajy:Republicanos (Brasil)|Martim]] [[Sokajy:Miaramila breziliana|Martim]] 6rz924akn5juauroc5o3mpnz8v9llgl 1139008 1139007 2026-05-17T04:41:17Z HarryWurst 36292 1139008 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary=Capitão Martim.jpg |anarana= Capitão Martim |teraka= 1 Janoary 1987 |toerana= [[Porto Alegre]] |maty= |firenena={{Brazila}} |mpiaraka= |asa= * [[miaramila]] * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Martim Todesco Adreani''' (teraka ny 1 Janoary 1987 tao [[Porto Alegre]])<ref>(pt) [https://martim.rs/wp-content/uploads/2024/03/CURRICULO-MARTIM.pdf Curriculo do Capitao Martim]</ref>, fantatra kokoa amin'ny anarana hoe '''Kapiteny Martim''', dia manamboninahitra sy mpanao politika ao amin'ny tafika an-dranomasina [[Brezila|breziliana]], izay mpikambana ao amin'ny antoko [[Republicanos (Brasil)|Repubikano]].<ref>(pt) [https://republicanos10.org.br/quem_e_quem/capitao-martim/ Republicanos10]</ref> Amin'izao fotoana izao dia miasa voalohany amin'ny maha-solontenan'ny fanjakana ao amin'ny Antenimieran-doholona ao {{Rio Grande do Sul}} izy. == Tantaram-piainana == Teraka tao [[Porto Alegre]] tamin'ny 1 Janoary 1987, manambady i ''Martim Todesco Adreani'' ary manan-janaka vavy iray. Nahazo diplaoma tao amin'ny Colégio Tiradentes sy Colégio Naval izy. Manana diplaoma momba ny Lalàna sy ny Fitantanana izy, ary koa diplaoma ambony momba ny Politika sy ny Fitantanana ny Fiarovam-bahoaka. == Asa Miaramila == Teo anelanelan'ny taona 2005 sy 2020, nanompo ny Firenena tao amin'ny Tafika Manokana an-dranomasina breziliana i Martim. Niasa ho Mpilomano Miaramila tao amin'ny GRUMEC izy, vondrona sangany ao amin'ny tafika an-dranomasina. Nandritra ny asany ara-miaramila, dia niofana manokana ho Mpanafika Sniper, Mpilalao Parachutist, Manampahaizana Manokana momba ny Fandrindrana Miaramila, ary Mpampianatra Mitifitra sy Taktika Manokana izy. == Politika == Nandritra ny fifidianana fanjakana tamin'ny taona 2022, niditra tao amin'ny antoko Republicanos izy ary voafidy ho solontenan'ny fanjakana tamin'ny vato 29.040, ary nandray toerana tao amin'ny Antenimieran-doholona tao Rio Grande do Sul (2023-2027). ==Jereo koa== [[pt:Capitão Martim]] {{commonscat|Capitão Martim}} [[Sokajy:Mpanao politika ao Rio Grande do Sul|Martim]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1987]] [[Sokajy:Republicanos (Brasil)|Martim]] [[Sokajy:Miaramila breziliana|Martim]] ls491vitnnxcfipxd915wjvi4ipab80 Ananas 0 299745 1139009 2026-05-17T04:41:40Z Thelezifor 15140 Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Bromeliaceae 1139009 wikitext text/x-wiki [[Sary:Ananas.comosus1web.jpg|vignette|384x384px|[[Mananasy]] (''Ananas.comosus'')]] Ny '''''Ananas''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Bromeliaceae]]''. Teratany any [[Amerika Atsimo]] izy. Io no antoko ahitana ilay "[[voankazo]]" azo hanina ho an' ny olombelona, avy amin' ​​ny karazana atao hoe ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' (mananasy), izay tsy inona fa vondromboniny. Misy karazany 2 hatramin' ny 6 izy, arakaraka ny mpanoratra. == Lisitry ny karazana == Ny antoko ''Ananas'' dia ahitana karazany roa ihany, araka ny voalazan' ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]''<ref><small>"[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30005793-2 ''Ananas'' Mill.]", ''powo.science.kew.org''</small></ref>: * ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' <small>(L.) Merr.</small> * ''[[Ananas macrodontes]]'' <small>E.Morren</small> == Jereo koa == mb7vmwnoxhpronukmrool0uluotpjq8 1139018 1139009 2026-05-17T05:58:16Z Thelezifor 15140 Lisitry ny karazana 1139018 wikitext text/x-wiki [[Sary:Ananas.comosus1web.jpg|vignette|384x384px|[[Mananasy]] (''Ananas.comosus'')]] Ny '''''Ananas''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Bromeliaceae]]''. Teratany any [[Amerika Atsimo]] izy. Io no antoko ahitana ilay "[[voankazo]]" azo hanina ho an' ny olombelona, avy amin' ​​ny karazana atao hoe ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' (mananasy), izay tsy inona fa vondromboniny. Misy karazany 2 hatramin' ny 6 izy, arakaraka ny mpanoratra. == Lisitry ny karazana == Fanasokajiana klasika izay nahitana karazana 6 hatramin' ny 8<ref><small>"[http://www.bromeliad.org.au/news/DD0314.htm DD0314 Most ''Ananas'' are Cultivars.]", ''www.bromeliad.org.au''</small></ref>: * ''[[Ananas ananassoides]]'' <small>(Baker) L.B.Sm.</small> (→''Ananas comosus'' var. ''ananassoides'') * ''[[Ananas bracteatus]]'' <small>(Lindl.) Schult. & Schult.f.</small> (→''Ananas comosus'' var. ''bracteatus'') * ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' <small>(L.) Merr.</small> (→''Ananas comosus'' var ''comosus'') * ''[[Ananas lucidus]]'' <small>Mill.</small> (→''Ananas comosus'' var. ''erectifolius'') * ''[[Ananas parguazensis]]'' <small>Camargo & L.B.Sm.</small> (→''Ananas comosus'' var. ''parguazensis'') * ''Ananas nanus'' (→''Ananas comosus'' var. ''ananassoides'') * ''[[Ananas sagenaria]]'' <small>(Arruda) Schult. & Schult.f.</small> (→''[[Ananas macrodontes]]'' ''←Pseudananas sagenarius'') Ny antoko ''Ananas'' dia ahitana karazany roa ihany, araka ny voalazan' ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]''<ref><small>"[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30005793-2 ''Ananas'' Mill.]", ''powo.science.kew.org''</small></ref> sy ny mpanoratra hafa<ref><small>"[https://agritrop.cirad.fr/583248/1/Coppens%202016%20The%20last%20revision%20of%20pineapple%20nomenclature.pdf The Last Revision of Pineapple Nomenclature]", ''agritrop.cirad.fr''</small></ref>: * ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' <small>(L.) Merr.</small> * ''[[Ananas macrodontes]]'' <small>E.Morren</small> (''Pseudananas macrodontes'' <small>(Morren) Harms</small>, ''Pseudananas sagenarius'' <small>(Arruda da Câmara) Camargo</small>) === Ovan-karazan' ny ''Ananas comosus'' === Indreto ny ovan-karazan' ny ''Ananas comosus'' izay heverin' ny mpanoratra sasany ho karazana manokana: * ''Ananas comosus'' var. ''bracteatus'' <small>(L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> (← ''[[Ananas bracteatus]]'' <small>(Lindl.) Schult. & Schult.f.</small>) * ''Ananas comosus'' var. ''comosus'' <small>(Linnaeus) Merrill</small> (← ''Ananas comosus'') * ''Ananas comosus'' var. ''erectifolius'' <small>(L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> (← ''Ananas erectifolius'' <small>Smith</small><small>,</small> ''[[Ananas lucidus]]'' <small>Mill.</small>) * ''Ananas comosus'' var. ''microstachys'' <small>(Mez) L.B.Sm.</small> (← [[Ananas ananassoides|''Ananas'' ''ananassoides'']] <small>(Baker) L.B.Sm.</small>) * ''Ananas comosus'' var. ''parguazensis'' <small>(Camargo & L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> (← ''[[Ananas parguazensis]]'' <small>Camargo & L.B.Sm.</small>) == Jereo koa == * ''[[Pseudananas]]'' == Loharano == ecfzdyqxs7vsklxmkvwktem2kk18ydm 1139019 1139018 2026-05-17T06:00:58Z Thelezifor 15140 1139019 wikitext text/x-wiki [[Sary:Ananas.comosus1web.jpg|vignette|384x384px|[[Mananasy]] (''Ananas.comosus'')]] Ny '''''Ananas''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Bromeliaceae]]''. Teratany any [[Amerika Atsimo]] izy. Io no antoko ahitana ilay "[[voankazo]]" azo hanina ho an' ny olombelona, avy amin' ​​ny karazana atao hoe ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' (mananasy), izay tsy inona fa vondromboniny. Misy karazany 2 hatramin' ny 6 izy, arakaraka ny mpanoratra. == Lisitry ny karazana == Fanasokajiana klasika izay nahitana karazana 6 hatramin' ny 8<ref><small>"[http://www.bromeliad.org.au/news/DD0314.htm DD0314 Most ''Ananas'' are Cultivars.]", ''www.bromeliad.org.au''</small></ref>: * ''[[Ananas ananassoides]]'' <small>(Baker) L.B.Sm.</small> (→''Ananas comosus'' var. ''ananassoides'') * ''[[Ananas bracteatus]]'' <small>(Lindl.) Schult. & Schult.f.</small> (→''Ananas comosus'' var. ''bracteatus'') * ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' <small>(L.) Merr.</small> (→''Ananas comosus'' var ''comosus'') * ''[[Ananas lucidus]]'' <small>Mill.</small> (→''Ananas comosus'' var. ''erectifolius'') * ''[[Ananas parguazensis]]'' <small>Camargo & L.B.Sm.</small> (→''Ananas comosus'' var. ''parguazensis'') * ''Ananas nanus'' (→''Ananas comosus'' var. ''ananassoides'') * ''[[Ananas sagenaria]]'' <small>(Arruda) Schult. & Schult.f.</small> (→''[[Ananas macrodontes]]'' ''←Pseudananas sagenarius'') Ny antoko ''Ananas'' dia ahitana karazany roa ihany, araka ny voalazan' ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]''<ref name=":0"><small>"[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30005793-2 ''Ananas'' Mill.]", ''powo.science.kew.org''</small></ref> sy ny mpanoratra hafa<ref><small>"[https://agritrop.cirad.fr/583248/1/Coppens%202016%20The%20last%20revision%20of%20pineapple%20nomenclature.pdf The Last Revision of Pineapple Nomenclature]", ''agritrop.cirad.fr''</small></ref>: * ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' <small>(L.) Merr.</small> * ''[[Ananas macrodontes]]'' <small>E.Morren</small> (''Pseudananas macrodontes'' <small>(Morren) Harms</small>, ''Pseudananas sagenarius'' <small>(Arruda da Câmara) Camargo</small>) === Ovan-karazan' ny ''Ananas comosus'' === Indreto ny ovan-karazan' ny ''Ananas comosus'' izay heverin' ny mpanoratra sasany ho karazana manokana<ref name=":0" />: * ''Ananas comosus'' var. ''bracteatus'' <small>(L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> (← ''[[Ananas bracteatus]]'' <small>(Lindl.) Schult. & Schult.f.</small>) * ''Ananas comosus'' var. ''comosus'' <small>(Linnaeus) Merrill</small> (← ''Ananas comosus'') * ''Ananas comosus'' var. ''erectifolius'' <small>(L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> (← ''Ananas erectifolius'' <small>Smith</small><small>,</small> ''[[Ananas lucidus]]'' <small>Mill.</small>) * ''Ananas comosus'' var. ''microstachys'' <small>(Mez) L.B.Sm.</small> (← [[Ananas ananassoides|''Ananas'' ''ananassoides'']] <small>(Baker) L.B.Sm.</small>) * ''Ananas comosus'' var. ''parguazensis'' <small>(Camargo & L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> (← ''[[Ananas parguazensis]]'' <small>Camargo & L.B.Sm.</small>) == Jereo koa == * ''[[Pseudananas]]'' == Loharano == 6zwdquivsymy3v8qhcsb17untqtacuo 1139020 1139019 2026-05-17T06:22:33Z Thelezifor 15140 /* Ovan-karazan' ny Ananas comosus */ 1139020 wikitext text/x-wiki [[Sary:Ananas.comosus1web.jpg|vignette|384x384px|[[Mananasy]] (''Ananas.comosus'')]] Ny '''''Ananas''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Bromeliaceae]]''. Teratany any [[Amerika Atsimo]] izy. Io no antoko ahitana ilay "[[voankazo]]" azo hanina ho an' ny olombelona, avy amin' ​​ny karazana atao hoe ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' (mananasy), izay tsy inona fa vondromboniny. Misy karazany 2 hatramin' ny 6 izy, arakaraka ny mpanoratra. == Lisitry ny karazana == Fanasokajiana klasika izay nahitana karazana 6 hatramin' ny 8<ref><small>"[http://www.bromeliad.org.au/news/DD0314.htm DD0314 Most ''Ananas'' are Cultivars.]", ''www.bromeliad.org.au''</small></ref>: * ''[[Ananas ananassoides]]'' <small>(Baker) L.B.Sm.</small> (→''Ananas comosus'' var. ''ananassoides'') * ''[[Ananas bracteatus]]'' <small>(Lindl.) Schult. & Schult.f.</small> (→''Ananas comosus'' var. ''bracteatus'') * ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' <small>(L.) Merr.</small> (→''Ananas comosus'' var ''comosus'') * ''[[Ananas lucidus]]'' <small>Mill.</small> (→''Ananas comosus'' var. ''erectifolius'') * ''[[Ananas parguazensis]]'' <small>Camargo & L.B.Sm.</small> (→''Ananas comosus'' var. ''parguazensis'') * ''Ananas nanus'' (→''Ananas comosus'' var. ''ananassoides'') * ''[[Ananas sagenaria]]'' <small>(Arruda) Schult. & Schult.f.</small> (→''[[Ananas macrodontes]]'' ''←Pseudananas sagenarius'') Ny antoko ''Ananas'' dia ahitana karazany roa ihany, araka ny voalazan' ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]''<ref name=":0"><small>"[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30005793-2 ''Ananas'' Mill.]", ''powo.science.kew.org''</small></ref> sy ny mpanoratra hafa<ref><small>"[https://agritrop.cirad.fr/583248/1/Coppens%202016%20The%20last%20revision%20of%20pineapple%20nomenclature.pdf The Last Revision of Pineapple Nomenclature]", ''agritrop.cirad.fr''</small></ref>: * ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' <small>(L.) Merr.</small> * ''[[Ananas macrodontes]]'' <small>E.Morren</small> (''Pseudananas macrodontes'' <small>(Morren) Harms</small>, ''Pseudananas sagenarius'' <small>(Arruda da Câmara) Camargo</small>) === Ovan-karazan' ny ''Ananas comosus'' === Indreto ny ovan-karazan' ny ''Ananas comosus'' izay heverin' ny mpanoratra talohan' ny taona 2003 ho karazana manokana<ref name=":0" />: * ''Ananas comosus'' var. ''bracteatus'' <small>(L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> (← ''[[Ananas bracteatus]]'' <small>(Lindl.) Schult. & Schult.f.</small>) * ''Ananas comosus'' var. ''comosus'' <small>(Linnaeus) Merrill</small> (← ''Ananas comosus'') * ''Ananas comosus'' var. ''erectifolius'' <small>(L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> (← ''Ananas erectifolius'' <small>Smith</small><small>,</small> ''[[Ananas lucidus]]'' <small>Mill.</small>) * ''Ananas comosus'' var. ''microstachys'' <small>(Mez) L.B.Sm.</small> (← [[Ananas ananassoides|''Ananas'' ''ananassoides'']] <small>(Baker) L.B.Sm.</small>) * ''Ananas comosus'' var. ''parguazensis'' <small>(Camargo & L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> (← ''[[Ananas parguazensis]]'' <small>Camargo & L.B.Sm.</small>) == Jereo koa == * ''[[Pseudananas]]'' == Loharano == p8a4plmuuw17pouc55ukj5428h4ktxw 1139021 1139020 2026-05-17T06:24:02Z Thelezifor 15140 Nanampy sary 1139021 wikitext text/x-wiki [[Sary:Ananas.comosus1web.jpg|vignette|384x384px|[[Mananasy]] (''Ananas comosus'')]] Ny '''''Ananas''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Bromeliaceae]]''. Teratany any [[Amerika Atsimo]] izy. Io no antoko ahitana ilay "[[voankazo]]" azo hanina ho an' ny olombelona, avy amin' ​​ny karazana atao hoe ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' (mananasy), izay tsy inona fa vondromboniny. Misy karazany 2 hatramin' ny 6 izy, arakaraka ny mpanoratra. == Lisitry ny karazana == Fanasokajiana klasika izay nahitana karazana 6 hatramin' ny 8<ref><small>"[http://www.bromeliad.org.au/news/DD0314.htm DD0314 Most ''Ananas'' are Cultivars.]", ''www.bromeliad.org.au''</small></ref>: * ''[[Ananas ananassoides]]'' <small>(Baker) L.B.Sm.</small> (→''Ananas comosus'' var. ''ananassoides'') * ''[[Ananas bracteatus]]'' <small>(Lindl.) Schult. & Schult.f.</small> (→''Ananas comosus'' var. ''bracteatus'') * ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' <small>(L.) Merr.</small> (→''Ananas comosus'' var ''comosus'') * ''[[Ananas lucidus]]'' <small>Mill.</small> (→''Ananas comosus'' var. ''erectifolius'') * ''[[Ananas parguazensis]]'' <small>Camargo & L.B.Sm.</small> (→''Ananas comosus'' var. ''parguazensis'') * ''Ananas nanus'' (→''Ananas comosus'' var. ''ananassoides'') * ''[[Ananas sagenaria]]'' <small>(Arruda) Schult. & Schult.f.</small> (→''[[Ananas macrodontes]]'' ''←Pseudananas sagenarius'') [[Sary:Pinapple - Ananas macrodontes - Jardin du Roi.jpg|vignette|328x328px|''[[Ananas macrodontes]]'']] Ny antoko ''Ananas'' dia ahitana karazany roa ihany, araka ny voalazan' ny ''[[World Checklist of Selected Plant Families]]''<ref name=":0"><small>"[https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30005793-2 ''Ananas'' Mill.]", ''powo.science.kew.org''</small></ref> sy ny mpanoratra hafa<ref><small>"[https://agritrop.cirad.fr/583248/1/Coppens%202016%20The%20last%20revision%20of%20pineapple%20nomenclature.pdf The Last Revision of Pineapple Nomenclature]", ''agritrop.cirad.fr''</small></ref>: * ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' <small>(L.) Merr.</small> * ''[[Ananas macrodontes]]'' <small>E.Morren</small> (''Pseudananas macrodontes'' <small>(Morren) Harms</small>, ''Pseudananas sagenarius'' <small>(Arruda da Câmara) Camargo</small>) === Ovan-karazan' ny ''Ananas comosus'' === Indreto ny ovan-karazan' ny ''Ananas comosus'' izay heverin' ny mpanoratra talohan' ny taona 2003 ho karazana manokana<ref name=":0" />: * ''Ananas comosus'' var. ''bracteatus'' <small>(L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> (← ''[[Ananas bracteatus]]'' <small>(Lindl.) Schult. & Schult.f.</small>) * ''Ananas comosus'' var. ''comosus'' <small>(Linnaeus) Merrill</small> (← ''Ananas comosus'') * ''Ananas comosus'' var. ''erectifolius'' <small>(L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> (← ''Ananas erectifolius'' <small>Smith</small><small>,</small> ''[[Ananas lucidus]]'' <small>Mill.</small>) * ''Ananas comosus'' var. ''microstachys'' <small>(Mez) L.B.Sm.</small> (← [[Ananas ananassoides|''Ananas'' ''ananassoides'']] <small>(Baker) L.B.Sm.</small>) * ''Ananas comosus'' var. ''parguazensis'' <small>(Camargo & L.B.Sm.) Coppens & F.Leal</small> (← ''[[Ananas parguazensis]]'' <small>Camargo & L.B.Sm.</small>) == Jereo koa == * ''[[Pseudananas]]'' == Loharano == 91of0upl73w0r7vwlkifws983roiv2y Sokajy:Solombavambahoaka ao Rio Grande do Sul 14 299746 1139011 2026-05-17T04:43:50Z HarryWurst 36292 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:solombavambahoaka breziliana]] [[Sokajy:Mpanao politika ao Rio Grande do Sul]] » 1139011 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:solombavambahoaka breziliana]] [[Sokajy:Mpanao politika ao Rio Grande do Sul]] g4366pg6dusdg94h4gpegs493bwgr0b Bromelia 0 299747 1139028 2026-05-17T08:51:47Z Thelezifor 15140 Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Bromeliaceae 1139028 wikitext text/x-wiki [[Sary:Bromelia karatas2.jpg|vignette|367x367px|''Bromelia karatas'']] Ny '''''Bromelia''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Bromeliaceae]]'', izay maniry any [[Amerika]] trôpikaly ([[Amerika Latina]] sy [[Karaîba|Karaiba]]). Avy amin' ny anaran' ilay bôtanista soedoà Olof Bromelius (1639-1705) ny anarany. Manana karazana miisa eo nelanelan' ny 60 sy 70 ity antoko ity. == Lisitry ny karazana == Inty ny lisitry ny karazana: * ''Bromelia agavifolia'' <small>Brongn. ex Houllet</small> * ''Bromelia alsodes'' <small>H.St.John</small> * ''Bromelia alta'' <small>L.B.Sm.</small> * ''Bromelia antiacantha'' <small>Bertol.</small> * ''Bromelia araujoi'' <small>P.J.Braun, Esteves & Scharf</small> * ''Bromelia arenaria'' <small>Ule</small> * ''Bromelia arubaiensis'' <small>Ibisch & R.Vásquez</small> * ''Bromelia auriculata'' <small>L.B.Sm.</small> * ''Bromelia balansae'' <small>Mez</small> * ''Bromelia binotii'' <small>E.Morren ex Mez</small> * ''Bromelia braunii'' <small>Leme & Esteves</small> * ''Bromelia charlesii'' <small>P.J.Braun, Esteves & Scharf</small> * ''Bromelia chrysantha'' <small>Jacq.</small> * ''Bromelia eitenorum'' <small>L.B.Sm.</small> * ''Bromelia epiphytica'' <small>L.B.Sm.</small> * ''Bromelia estevesii'' <small>Leme</small> * ''Bromelia exigua'' <small>Mez</small> * ''Bromelia flemingii'' <small>I.Ramírez & Carnevali</small> * ''Bromelia fosteriana'' <small>L.B.Sm.</small> * ''Bromelia fragilis'' <small>L.B.Sm.</small> * ''Bromelia glaziovii'' <small>Mez</small> * ''Bromelia goeldiana'' <small>L.B.Sm.</small> * ''Bromelia goyazensis'' <small>Mez</small> * ''Bromelia grandiflora'' <small>Mez</small> * ''Bromelia granvillei'' <small>L.B.Sm. & Gouda</small> * ''Bromelia gurkeniana'' <small>E.Pereira & Moutinho</small> * ''Bromelia hemisphaerica'' <small>Lam.</small> * ''Bromelia hieronymi'' <small>Mez</small> * ''Bromelia horstii'' <small>Rauh</small> * ''Bromelia humilis'' <small>Jacq.</small> * ''Bromelia ignaciana'' <small>R.Vásquez & Ibisch</small> * ''Bromelia interior'' <small>L.B.Sm.</small> * ''Bromelia irwinii'' <small>L.B.Sm.</small> * ''Bromelia karatas'' <small>L.</small> * ''Bromelia laciniosa'' <small>Mart. ex Schult. & Schult.f.</small> * ''Bromelia lagopus'' <small>Mez</small> * ''Bromelia legrellae'' <small>(E.Morren) Mez</small> * ''Bromelia lindevaldae'' <small>Leme & Esteves</small> * ''Bromelia macedoi'' <small>L.B.Sm.</small> * ''Bromelia minima'' <small>Leme & Esteves</small> * ''Bromelia morreniana'' <small>(Regel) Mez</small> * ''Bromelia nidus-puellae'' <small>(André) André ex Mez</small> * ''Bromelia oliveirae'' <small>L.B.Sm.</small> * ''Bromelia palmeri'' <small>Mez</small> * ''Bromelia pinguin'' <small>L.</small> * ''Bromelia poeppigii'' <small>Mez</small> * ''Bromelia redoutei'' <small>(Baker) L.B.Sm.</small> * ''Bromelia regnellii'' <small>Mez</small> * ''Bromelia reversacantha'' <small>Mez</small> * ''Bromelia rondoniana'' <small>L.B.Sm.</small> * ''Bromelia scarlatina'' <small>(Henriq. ex Linden) E.Morren ex C.H.Morren</small> * ''Bromelia serra'' <small>Griseb.</small> * ''Bromelia superba'' <small>Mez</small> * ''Bromelia sylvicola'' <small>S.Moore</small> * ''Bromelia tarapotina'' <small>Ule</small> * ''Bromelia tessmannii'' <small>Harms</small> * ''Bromelia trianae'' <small>Mez</small> * ''Bromelia tubulosa'' <small>L.B.Sm.</small> * ''Bromelia unaensis'' <small>Leme & Scharf</small> * ''Bromelia urbaniana'' <small>(Mez) L.B.Sm.</small> * ''Bromelia villosa'' <small>Mez</small> == Jereo koa == * ''[[Ananas]]'' 90fwifr5vidnipy6zj278kc920518js Mandarinina 0 299748 1139029 2026-05-17T09:13:02Z Thelezifor 15140 Voasary kely boribory somary fisaka 1139029 wikitext text/x-wiki [[Sary:Citrus reticulata April 2013 Nordbaden.JPG|vignette|''[[Citrus reticulata]]'']] Ny '''mandarinina''' dia [[voasary]] kely boribory izay dia avy amin' ny hazo mandarinina (''[[Citrus reticulata]]''), ao amin' ny fianakaviana ''[[Rutaceae]]''. Noheverina ho karazana voasary [[laoranjy]] miavaka izy. Kely sy somary fisaka ny mandarinina, tsy toy ny laoranjy (izay safiotra [[Citrus × sinensis|''Citrus'' × ''sinensis'']]). Ny tsiro dia mamy kokoa noho ny laoranjy mahazatra. Mafy na somary malemy ny mandarinina masaka, ary mavesatra raha mitaha amin' ny habeny. Manify sy mora potika ny hodiny izay misy soson-kodiny fotsy kely, ka matetika manamora ny famoasana sy fizaràna azy ho hasina. Somary manana ireo toetra ireo ihany koa ny safiotra azo avy aminy. Marefo sy mora simban' ny hatsiaka ny voasary mandarinina. Azo ambolena any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly izy io. == Jereo koa == * ''[[Citrus]]'' * [[Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara]] 1l1f46m3tuqm7v5frbellzewsc0ui9x Voa (bôtanika) 0 299749 1139033 2026-05-17T09:39:44Z Thelezifor 15140 Taovan-javamaniry 1139033 wikitext text/x-wiki Ny '''voa''', ao amin' ny [[bôtanika]], dia taovan-javamaniry misy vihy iray na maromaro. Toetra mampiavaka ny zavamaniry ao amin' ny ''[[Angiospermae]]'' ny fananana azy io, izay mivoatra aorian' ny [[vony]] amin' ny alalan' ny fiovan' ny [[vavimbony]]. Ny rindrin' ny [[fihary atodinaina]] dia miova ho lasa perikarpa aoamin' ilay voa, ary ny [[atodinaina]] dia mivoatra ho vihim-boa. == Jereo koa == * [[Voa (taovam-biby)]] * [[Voankazo]] * [[Vihim-boa]] * [[Vony]] * [[Voninkazo]] * [[Vondromboa]] * [[Tamba-boa]] 8tw4qpn7n7u4yurc136896mbbmzfj3g 1139035 1139033 2026-05-17T10:25:43Z Thelezifor 15140 Nanisy sary 1139035 wikitext text/x-wiki [[Sary:Tomato on its stem.jpg|vignette|304x304px|Voan' ny [[voatabia]]]] Ny '''voa''', ao amin' ny [[bôtanika]], dia taovan-javamaniry misy vihy iray na maromaro. Toetra mampiavaka ny zavamaniry ao amin' ny ''[[Angiospermae]]'' ny fananana azy io, izay mivoatra aorian' ny [[vony]] amin' ny alalan' ny fiovan' ny [[vavimbony]]. Ny rindrin' ny [[fihary atodinaina]] dia miova ho lasa perikarpa aoamin' ilay voa, ary ny [[atodinaina]] dia mivoatra ho [[vihim-boa]]. == Jereo koa == * [[Voa (taovam-biby)]] * [[Voankazo]] * [[Vihim-boa]] * [[Vony]] * [[Voninkazo]] * [[Vondromboa]] * [[Tamba-boa]] nnta3ebxiy4erakdendeo2agw6988jq