Wikipedia mgwiki https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Rakitra Manokana Dinika Mpikambana Dinika amin'ny mpikambana Wikipedia Dinika amin'ny Wikipedia Sary Dinika amin'ny sary MediaWiki Dinika amin'ny MediaWiki Endrika Dinika amin'ny endrika Fanoroana Dinika amin'ny fanoroana Sokajy Dinika amin'ny sokajy TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk 0 1152 1140296 1137781 2026-05-27T09:15:20Z Noum401 36528 1140296 wikitext text/x-wiki {{vangovango}} == Mahakasika == {{Infobox olona|anarana=Fomban-drazana Malagasy|firenena=[[Madagasikara]]|karazana=[[Fihavanana]] [[Famadihana]]}} Ny '''fomban-drazana malagasy''' dia ny fomba amam-panao malagasy nentim-paharazana rehetra izay lovain' ny taranaka nifandimby. Izany dia ny fitsipiky ny [[fiainana]], ny [[finoana]], ny fihetsika amin' ny fombafomba ary ny [[soatoavina]] izay mandrindra ny fiainana andavanandro, ara-piarahamonina sy ara-panahin’ ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]. Ny faritra tsirairay eto [[Madagasikara]] dia samy manana ny endrik' ireo fomba ireo, fa misy drafitra mahafaobe iraisan' ny Nosy manontolo. == Ny fihavanana == Ny fihavanana no soatoavina foibe. Mahakasika ny firaisankina, ny firindrana misy eo amin’ ny samy olona, ​​ny fifanampiana ary ny fiadanana ara-piarahamonina. Ny fihavanana no talohan' ny vola. ''Aleo very tsikalakalam-[[Vola|bola]] toy izay very tsikalakalam-pihavanana.'' ''Ny [[fandroana]] no isan-taona fa ny fihavanana kosa isan' andro. Ny fitia mifamaly no maha tsara fihavanana.''<ref>https://www.aty-aminay.com/blog/le-fihavanana-malagasy</ref> == Ny famadihana == [[Sary:Plague-Epidemic-in-Madagascar.jpg|vignette|Famadihana]] Fomba atao any amin’ ny faritra sasany (indrindra any amn' ny [[Merina]] sy ny [[Betsileo]]) - izay anosokafana ny fasana hanovana ny lamba ifonosan' ny razana sy hanamafisana ny fifamatorana eo amin' ny velona sy ny maty - ny [[famadihana]] == Ny sorona == Ny fanaovana [[sorona]] biby (matetika [[omby]]) dia fanao mandritra ny fisehoan-javatra lehibe: fahaterahana, fanambadiana, fanorenana trano, na handroahana ny loza. == Ny kabary == Ny [[kabary]] dia lahateny nentim-paharazana voarindra, ampiasaina mandritra ny lanonana ([[fanambadiana]], [[fandevenana]], [[famorana]], sns.). Zavakanto mampifangaro [[fahendrena]] sy [[ohabolana]] ary [[tononkalo]] izy io. == Fanamby == Misy koa anefa ny fanamby miseho manoloana ny fomban-drazana Malagasy noho ny tsy fitovizan-kevitra<ref>https://www.lagazette-dgi.com/index_option-com_content-view-article-id-55787-finoana-sy-fomban-drazana-lasa-mampizarazara-ny-malagasy-catid-49-Itemid-111.html</ref> . Na dia eo aza ny finoana kristianina samy manana ny azy dia misy hatrany ny fizarazarana ka mahatonga ireo fianakaviana maro misara-bazana noho ny resaka finoana. Na dia eo aza ny fanamby, dia mitohy hatrany ny fampafantarana ny fomban-drazana malagasy<ref>https://newsmada.com/2025/01/25/fomban-drazana-mitohy-ny-fampahafantarana/</ref>. == Jereo koa == * [[Kolontsaina malagasy]] * [[Famadihana]] * [[Joro]] * [[Famorana]] * [[Kabary]] * [[Fangalana]] ('''''[[:fr:Fangalana|fr]]''''') [[Category:Fomba malagasy]] <references /> [[Sokajy:Madagasikara]] [[Sokajy:Fihavanana]] a4lbexpuqyrxc281q0zaqm3i19flwib 0 2299 1140289 1139136 2026-05-27T09:00:43Z Chirocca77 30720 Nanampy loharano 1140289 wikitext text/x-wiki [[Sary:Tsingy 2008.jpg|vignette|tsingin'ny bamaraha]] Ny '''Tahirin-javaboarin' ny Tsingin'i Bemaraha''' dia tahirin-javaboary any akaikin' ny morontsiraka andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[Faritra Melaky]].Toerana voatokana noho ny endriny sy ny arena voajanahary misy ao aminy.Izay misarika ny mpizantany maro samy hafa. == Tantarany == Nanomboka tamin' ny taona 1990 dia tafiditra ao anatin' ny Lova Iraisam-Pirenen' i [[UNESCO]] izy, noho ny toetra ara-jeôgrafia tsy manam-paharoa, ny [[ala honko]] voatahiry, ary ny isan' ny karazam-boron-dia sy ny gidro aman-tsifaka ao aminy<ref>[https://whc.unesco.org/fr/list/494/ Les forêts sèches de l’Andrefana - UNESCO World Heritage Centre]</ref>.Izy io dia mirefy 157710 hektara<ref>[https://parcs-madagascar.com/parc/tsingy-de-bemaraha/ Tsingy de Bemaraha - Madagascar National Parks]</ref>. == Ara-jeografy == Any akaikin' ny tanànan' i [[Bekopaka]] any amin' ny Faritr' i Melaky<ref>[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.tsingy-madagascar.com%2Frecherche.htm Wikiwix Archives]</ref> no misy ny Tsingin' i Bemaraha, 150 km avaratr' i [[Morondava]] amin' ny fidirana ao atsimo, fa eo akaikin' ny tanànan' [[Antsalova]] izay azo aleha amin' ny fiaramanidina any amin' ny fidirana avaratra. Misokatra amin' ny volana Jona ka hatramin' ny volana Nôvambra (vanim-potoanan' ny main-tany) ity tahirin-javaboary ity befa mbola tsy mora idirana noho ny lalana sarotra aleha. == Toetrandro == Ny tsinginy bemaraha dia aminy faritra afovoan'ny andrefany [[Madagasikara]], ampiavaka ity faritra ity dia toetrandro tropikaly sy maina .<ref name=":0">https://whc.unesco.org/fr/list/494/</ref>Miaina vanimpotoana roa miavaka ny tahirinjavaboary: ny iray vanimpotoana maina mifanitsy aminy vanimpotoana ririnina ostralianina, izay voamarika ny vanimpotoana mangatsiatsiaka ka atraminy antoniny ny hafanana. Ny iray kosa dia vanimpotoana mando mafana bé n'y mari-pana amin'ity fotoana ity ary be orana<ref>[https://protectedareas.mg/content/documents/2900ee9a-1eb3-46c9-86a4-045f884fc8c7/5a4b75599d4945e99cf385e59657c964.pdf Site du patrimoine mondial des Tsingy de Bemaraha et autres sites d'interêt biologique et écologique du Fivondronana d'Antsalova: évaluation et plan d'aménagement; 1992]</ref>. == Ireo zavaboary ao aminy == Mitahiry zavaboary maro karazany ny tsinginy bemaraha, Ary maro amin'azy ireo ao ihany no ahitana azy. Araka ireo fanadiadiana taminy 2023 nahitana fa mihisa ho arivo ny karazany ireo zava- maniry aoaminy, ny biby mandady 156 karazana, biby mampinono 57 karazany sy ireo 34 karazany "amphibiens" ts hita antoeran-kafa.<ref name=":0" /> == Rohy Ivelany == * [http://whc.unesco.org/en/list/494 Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve] * [http://www.wcmc.org.uk/protected_areas/data/wh/bemaraha.html Natural Site Data Sheet] {{Wayback|url=http://www.wcmc.org.uk/protected_areas/data/wh/bemaraha.html |date=20070311064653 }} == Jereo koa == '''Valan-javaboary''' * [[Valan-javaboarim-pirenena Andasibe-Mantadia]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andringitra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Isalo]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Mananara-Avaratra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Marojejy]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Masoala]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Midongy Atsimo]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Namoroka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Tsimanampetsotsa]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia]] == Loharano == {{Reflist}} [[sokajy:toerana ao Madagasikara]] [[sokajy:Valan-javaboahary ao Madagasikara]] qgnbpit1yo6gl1ym1cqg4ifwodx4fuv 0 2546 1140256 1138769 2026-05-27T07:21:17Z Zah 3.0 35334 Famaritana ara-piforonan-teny sy ara-kevi-teny 1140256 wikitext text/x-wiki == '''Famaritana''' == === Ara-piforonan-teny: === # f-an/m-(v)adik/h(a)-ana f: tovona famoronana anarana an- ............-ana : tsirinteny sara-droa vadika: fototeny maneho Ara-bakiteny: Asa atao ho fampisehoana ny lafy tsy mbola hita amin'ny zavatra iray, toy ny akanjo, boky, tain'omby,...... Fiovan'ny olona nitokisana nanjary fahavalo (Rakibolana Malagasy) Famadihana: anarana ilazana ny toe-javatra miseho amin'ny endrika vaovao, tsy mbola hita. === Ara-kevi-teny: === # Ny atao hoe famadihana dia famonosana lamba vaovao ny razana izay efa maty na koa famongarana azy indray. Fomba fampitana ny maty ho amin'ny tontolon'ny razana. Marihina fa tsy ny rehetra no mamadika. Ohatra ny andriana. [[File:Famadihana reburial razana ancestor Madagascar.jpg|thumb|Famadihana|409x409px]] Ny '''[[famadihana]]''' dia famoahana indray avy ao am-pasana ny havana efa maty, izany hoe ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]], mba ho fahatsiarovana sy ho mari-panajana azy ireo ary ho fangataham-pitahiana aminy. Amin' izany dia entina am-pasan-drazana ny taolambalon' izay maty tany an-tany lavitra izay nalevina tamin' ny fasana vonjimaika ([[fasana anirotra]] na aniritra), na raha efa nakevina am-pasan-drazana izy dia famonosan-[[Lambamena|dambamena]] no atao ka tanterahina izany isaky ny dimy na fito na folo taona. '''Famonosan-damba''' no anarana iantsoana ny famadihana amin' ilay tranga faharoa. Ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ao amin' ny [[Foko eto Madagasikara|foko]] sasany ihany no manana izany fomba izany. Anisan' ny [[Fomban-drazana malagasy|fomban-drazana]] iray mampiavaka ny Malagasy ny famadihana na famonosan-damba. Anehoana ny [[finoana]] ny fifandraisana mbola misy eo amin' ny velona sy ny maty, izany hoe anehoana ny fanajàna sy fanomezana hasina ny razana. Tsy vitan' ny hoe hahatsiarovana izy io, fa indrindra ahazoana miverina mikasika ireo efa maty. Fotoana ahazoan' ny fianakaviana mifankahita koa izy io<ref><nowiki>https://www.aty-aminay.com/blog/le-famadihana</nowiki></ref>. == Ny fomba atao mandritra ny famadihana == === Fomba fikarakarana ny razana === Betsaka ny fomba atao mandritra io famadihana io: * famerenana indray ny famonosana ny maty, izany hoe averina fonosina [[lambamena]] izy ireo; * fampidirana anaty [[fasana]] ny faty nalevina anirotra (ny zazakely ohatra, satria raha zaza no maty dia tsy sokafana ny fasana fa alevina anirotra, izany hoe eo akaikin' ny fasana). === Fanatanterahana ny lanonana === Mampiavaka ny famadihana ny fisian' ny ny mozika, ny [[sakafo]], ny [[kao-drazana]] ary ny fihaingoana. ==== Ny mozika ==== Matetika dia manakarama [[Mozika tsofina|mpitsoka mozika]] mihitsy ny tompon-draharaha mba hampandihizana ny olona. Ary misy aza ireo maka mpanao [[hiragasy]] mandritra izany fotoana izany ==== Ny sakafo ==== Asaina ny mpiray tanàna sy ny manodidina rehetra amin' ny sakafo. Any amin' ny toerana sasany dia antsoina mihitsy hoe "[[vary be menaka]]" na "vary be saosy" izy io: mamono [[omby]] na [[kisoa]] iray na maromaro mihitsy ny tompon-draharaha hamokisana ny olona, ary atao izay hampatavy ny sakafo, mba hahatsiarovan' ny olona ny tsirony ==== Ny kao-drazana ==== Ny [[kao-drazana]] dia vola omen' ny olona nasaina ho an' ny tompom-pety. ==== Ny fihaingona ==== Fahiny ihany koa dia ny fotoanan' ny famadihana no fotoana ahitana ny fihaingona isankarazany (izany hoe manao [[akanjo]] vaovao daholo ny rehetra ka mampidera izay) == Fotoana anaovana ny famadihana == === Ny tompon' ny fanapahan-kevitra === Tsy tena misy daty voatokana hanaovana famadihana fa arakaraka ny hevitry ny raiamandreny ao amin' ny [[fianakaviana]]. Matetika dia ny iray amin' ny raiamandreny no milaza hoe: "Nanonofy an-dranona (olona efa maty) aho halina, ka niteny izy hoe ''Mangatsiaka'' ''izahay''" === Ny daty anaovana ny famadihana === Volana [[Jolay]] ka hatramin' ny [[Septambra]] no fotoana fanaovana famadihana. Ho an' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] dia manomboka amin' ny vanim-potoana [[fararano]] no fanaovana famadihana, andaniam-bola aman-karena mihitsy mantsy ny famadihana ka dia nosafidian' ny Malagasy hanaovana izany ny vanim-potoana fiakaran' ny voka-bary (fararano, [[main-tany]]). Mila [[Fanandroana malagasy|andro tsara]] ny famadihana ka nosafidina ny main-tany izay tsy misy orana, maina rahateo ny andro amin' io vanim-potoana fararano io. == Kiana == === Fomba fijerin' ny Kristiana === ==== Fomba fijerin' ny Prôtestanta ==== Ny fivavahana kristianina sasany, indrindra ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|prôtestanta]] dia milaza ny famadihana ho fomba mifanipaka amin' ny fanompoana an' [[Andriamanitra ao amin' ny kristianisma|Andriamanitra]]. Heverin' izy ireo ho anisan' ny [[fanompoan-tsampy]] ny famadihana noho izy ataony hoe [[fivavahana amin' ny razana]]. Ny karazana mpivavaka sasany toy ny [[Fifohazana (kristianisma malagasy)|mpiandry]] dia tsy mahazo mandray anjara amin' ny famadihana mihitsy. ==== Fomba fijerin' ny Katôlika ==== Etsy andaniny anefa ny fivavahana [[Katolisisma|katôlika]] dia tsapa ho mandefitra kokoa ity fomba iray ity. == Tanjona == === Ny tanjon'ny fanaovana famadihana dia ny mba hampiray ny velona rehetra, ny mpiray fihaviana sy ny fianakaviana iray manontolo. === Mandritra io famadihana io no hifankahitan'ny mpianakavy rehetra, ka eo no hanaovana ny fifankafantarana raha samy avy any lavitra. == Jereo koa == * [[Fivavahana amin' ny razana]] * [[Fivavahan-drazana malagasy]] * [[Razana]] * [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)]] * [[Fanahin' ny vatana]] [[Sokajy:Fomba malagasy]] [[Sokajy:Fety]] [[Sokajy:Kolontsaina malagasy]] ==Loharano== 77htvkkxlds029mckesx3z92m0fq6ym 1140257 1140256 2026-05-27T07:22:33Z Zah 3.0 35334 Fampidirana rohy 1140257 wikitext text/x-wiki == '''[http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=474 Famaritana]''' == === [http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=474 Ara-piforonan-teny:] === # [http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=474 f-an/m-(v)adik/h(a)-ana f: tovona famoronana anarana an- ............-ana : tsirinteny sara-droa vadika: fototeny maneho Ara-bakiteny: Asa atao ho fampisehoana ny lafy tsy mbola hita amin'ny zavatra iray, toy ny akanjo, boky, tain'omby,...... Fiovan'ny olona nitokisana nanjary fahavalo (Rakibolana Malagasy) Famadihana: anarana ilazana ny toe-javatra miseho amin'ny endrika vaovao, tsy mbola hita.] === [http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=474 Ara-kevi-teny:] === # [http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=474 Ny atao hoe famadihana dia famonosana lamba vaovao ny razana izay efa maty na koa famongarana azy indray. Fomba fampitana ny maty ho amin'ny tontolon'ny razana. Marihina fa tsy ny rehetra no mamadika. Ohatra ny andriana.] [[File:Famadihana reburial razana ancestor Madagascar.jpg|thumb|Famadihana|409x409px]] Ny '''[[famadihana]]''' dia famoahana indray avy ao am-pasana ny havana efa maty, izany hoe ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]], mba ho fahatsiarovana sy ho mari-panajana azy ireo ary ho fangataham-pitahiana aminy. Amin' izany dia entina am-pasan-drazana ny taolambalon' izay maty tany an-tany lavitra izay nalevina tamin' ny fasana vonjimaika ([[fasana anirotra]] na aniritra), na raha efa nakevina am-pasan-drazana izy dia famonosan-[[Lambamena|dambamena]] no atao ka tanterahina izany isaky ny dimy na fito na folo taona. '''Famonosan-damba''' no anarana iantsoana ny famadihana amin' ilay tranga faharoa. Ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ao amin' ny [[Foko eto Madagasikara|foko]] sasany ihany no manana izany fomba izany. Anisan' ny [[Fomban-drazana malagasy|fomban-drazana]] iray mampiavaka ny Malagasy ny famadihana na famonosan-damba. Anehoana ny [[finoana]] ny fifandraisana mbola misy eo amin' ny velona sy ny maty, izany hoe anehoana ny fanajàna sy fanomezana hasina ny razana. Tsy vitan' ny hoe hahatsiarovana izy io, fa indrindra ahazoana miverina mikasika ireo efa maty. Fotoana ahazoan' ny fianakaviana mifankahita koa izy io<ref><nowiki>https://www.aty-aminay.com/blog/le-famadihana</nowiki></ref>. == Ny fomba atao mandritra ny famadihana == === Fomba fikarakarana ny razana === Betsaka ny fomba atao mandritra io famadihana io: * famerenana indray ny famonosana ny maty, izany hoe averina fonosina [[lambamena]] izy ireo; * fampidirana anaty [[fasana]] ny faty nalevina anirotra (ny zazakely ohatra, satria raha zaza no maty dia tsy sokafana ny fasana fa alevina anirotra, izany hoe eo akaikin' ny fasana). === Fanatanterahana ny lanonana === Mampiavaka ny famadihana ny fisian' ny ny mozika, ny [[sakafo]], ny [[kao-drazana]] ary ny fihaingoana. ==== Ny mozika ==== Matetika dia manakarama [[Mozika tsofina|mpitsoka mozika]] mihitsy ny tompon-draharaha mba hampandihizana ny olona. Ary misy aza ireo maka mpanao [[hiragasy]] mandritra izany fotoana izany ==== Ny sakafo ==== Asaina ny mpiray tanàna sy ny manodidina rehetra amin' ny sakafo. Any amin' ny toerana sasany dia antsoina mihitsy hoe "[[vary be menaka]]" na "vary be saosy" izy io: mamono [[omby]] na [[kisoa]] iray na maromaro mihitsy ny tompon-draharaha hamokisana ny olona, ary atao izay hampatavy ny sakafo, mba hahatsiarovan' ny olona ny tsirony ==== Ny kao-drazana ==== Ny [[kao-drazana]] dia vola omen' ny olona nasaina ho an' ny tompom-pety. ==== Ny fihaingona ==== Fahiny ihany koa dia ny fotoanan' ny famadihana no fotoana ahitana ny fihaingona isankarazany (izany hoe manao [[akanjo]] vaovao daholo ny rehetra ka mampidera izay) == Fotoana anaovana ny famadihana == === Ny tompon' ny fanapahan-kevitra === Tsy tena misy daty voatokana hanaovana famadihana fa arakaraka ny hevitry ny raiamandreny ao amin' ny [[fianakaviana]]. Matetika dia ny iray amin' ny raiamandreny no milaza hoe: "Nanonofy an-dranona (olona efa maty) aho halina, ka niteny izy hoe ''Mangatsiaka'' ''izahay''" === Ny daty anaovana ny famadihana === Volana [[Jolay]] ka hatramin' ny [[Septambra]] no fotoana fanaovana famadihana. Ho an' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] dia manomboka amin' ny vanim-potoana [[fararano]] no fanaovana famadihana, andaniam-bola aman-karena mihitsy mantsy ny famadihana ka dia nosafidian' ny Malagasy hanaovana izany ny vanim-potoana fiakaran' ny voka-bary (fararano, [[main-tany]]). Mila [[Fanandroana malagasy|andro tsara]] ny famadihana ka nosafidina ny main-tany izay tsy misy orana, maina rahateo ny andro amin' io vanim-potoana fararano io. == Kiana == === Fomba fijerin' ny Kristiana === ==== Fomba fijerin' ny Prôtestanta ==== Ny fivavahana kristianina sasany, indrindra ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|prôtestanta]] dia milaza ny famadihana ho fomba mifanipaka amin' ny fanompoana an' [[Andriamanitra ao amin' ny kristianisma|Andriamanitra]]. Heverin' izy ireo ho anisan' ny [[fanompoan-tsampy]] ny famadihana noho izy ataony hoe [[fivavahana amin' ny razana]]. Ny karazana mpivavaka sasany toy ny [[Fifohazana (kristianisma malagasy)|mpiandry]] dia tsy mahazo mandray anjara amin' ny famadihana mihitsy. ==== Fomba fijerin' ny Katôlika ==== Etsy andaniny anefa ny fivavahana [[Katolisisma|katôlika]] dia tsapa ho mandefitra kokoa ity fomba iray ity. == Tanjona == === Ny tanjon'ny fanaovana famadihana dia ny mba hampiray ny velona rehetra, ny mpiray fihaviana sy ny fianakaviana iray manontolo. === Mandritra io famadihana io no hifankahitan'ny mpianakavy rehetra, ka eo no hanaovana ny fifankafantarana raha samy avy any lavitra. == Jereo koa == * [[Fivavahana amin' ny razana]] * [[Fivavahan-drazana malagasy]] * [[Razana]] * [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)]] * [[Fanahin' ny vatana]] [[Sokajy:Fomba malagasy]] [[Sokajy:Fety]] [[Sokajy:Kolontsaina malagasy]] ==Loharano== js2rnio0s5d4iivtd1m9uuzy5jwzcne 0 2920 1140199 1109114 2026-05-27T00:09:53Z ~2026-30465-54 39692 1140199 wikitext text/x-wiki [[Sary:LocationMozambiqueChannel.png|thumb|Ny lakandranon' i Môzambika|250x250px]] [[Sary:Mozambique Channel location map.svg|vignette|Ny lakandranon' i Môzambika]] Ny '''Lakandranon' i Môzambika''' dia sampan' ny [[Ranomasimbe Indiana]] mampisaraka an' i [[Madagasikara]] amin' i [[Afrika]], tandrify indrindra an' i [[Môzambika]]. Manodidina ny 1&nbsp;600&nbsp;km eo ho eo ny lavany, 419&nbsp;km ny sakany amin' ny toerana tery indrindra ary mahatratra 3&nbsp;292&nbsp;m ny halaliny amin' ny toerana lalina indrindra, eo amin' ny 230&nbsp;km miala ny morontsirak' i Môzambika. Mandalo ao ny korian-drano mafana mitodika mianatsimo izay mikambana amin' ny korian-dranon' i Agulhas any atsinanan' ny morontsirak' i [[Afrika Atsimo]]. == Ny nosy ao aminy == Any avaratra, eo anelanelan' i [[Madagasikara]] sy ny [[Afrika|Kôntinenta Afrikana]] no misy ny [[Tamba-nosin' i Kômôro]]. Ao ihany koa ireo nosy kely - ankoatra ny nosy [[Nosy Tromelin|Tromelin]] izay mitokana any amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]] - izay eo ambany fiadidian' i [[Frantsa]] ka antsoina hoe "[[Nosy Miparitaka]]": ny nosy [[Nosy Glorieuses|Glorieuses]], [[Juan de Nova]], [[Nosy Europa|Europa]] ary [[Bassas da India]]. == Ny tombon-tsoa azo avy aminy == Ahitana ny toerana fitiliana ny [[toetrandro]] sy ny fiavian' ny [[rivodoza]] ny nosy kely miparitaka ao amin' io lakandrano io. Maro ny [[sambo]] mpitatitra [[solitany]] no mandalo ao. Mahamora ny fiarovana ny fitaterana an-dranomasina sy ana habakabaka iraisam-pirenena ihany koa ao, indrindra ny fifamoivoizana Madagasikara-[[Jibotỳ|Jiboty]]-Madagasikara, na [[Maorisy]]-[[Kenia]]-Maorisy. == Fanatrehana Frantsay ao amin'ny Lakandranon'i Mozambika == Manatrika an'i Mayotte sy ireo Nosy Scattered i Frantsa, ary mitazona ny fisian'ny miaramila manerana an'i La Réunion, miaraka amin'ny fananan'ny tafika an-dranomasina manao fisafoana tsy tapaka. Ireo nosy kely ireo dia manome faritra ara-toekarena manokana (ZEE), manankarena amin'ny loharanon-jonoana ary mety ho hydrocarbon. Ho an’i Frantsa, ny fitandroana ny fiandrianam-pireneny amin’i Mayotte, manoloana an’i Kaomoro, indrindra ireo Nosy miparitaka no tena fanamby, manoloana ny fandrahonana ataon’ny Malagasy. Manohitra ara-dalàna ny fisian’ny Frantsay ny Malagasy, amin’ny fiheverana fa iankinan’i Madagasikara ireo nosy ireo ka rehefa azo ny fahaleovantena dia tokony hiverina amin’i Madagasikara fa tsy any Frantsa. [[Sokajy:Jeografian'i Mozambika]] [[Sokajy:Jeografian'i Madagasikara]] [[Sokajy:Ranomasimbe Indiana]] [[Sokajy:Afrika]] [[Sokajy:Lakandrano]] t8cw170ox948bjqc0unz8eb87x6t2bv 0 3314 1140283 1069108 2026-05-27T08:52:50Z Promo2024 34535 1140283 wikitext text/x-wiki {{vangovango|biografia}} '''Fredy Jaofera''' izay '''Rakotomalala Eric Fredy Jaofera''' no anarany feno dia zafikelin' i Fredy Rajaofera ary samy [[poety]] izy mianaka. Zanaka lahimatoan' Itompokolahy Rakotomalala Eugène Louis (Ingénieur et Directeur des Batiments, Ingénieur et Directeur des Ponts et Chaussées, Ingénieur en Chef des Travaux Publics) sy Itompokovavy Rajaofera Elise (Vehivavy Malagasy voalohany mpanao gazety) izy. Mpirahalahy fotsiny ry zareo no zanaky ny ray aman-dreniny. Sarotra inoana toy ny [[gisa]] mainty no naha-mpanoratra an' i Fredy Jaofera fa nisy tokoa ny sakantsakana teo amin' ny fiainany : Mino ve ianao raha lazaiko hoe mafy tamin' i Fredy Jaofera no nandray ny penina sy nanoratra litera iray na roa tany am-boalohany tany an-dakilasy ? Mino ve ianao raha lazaiko hoe tsy nahay niteny malagasy i Fredy Jaofera tamin' ny fahazazany ? Anaram-bositra nomen' ny olona azy sy ny zandriny tany amin' ny raibeny sy renibeny teny Ambohipanja taloha ny hoe : "Gasy tsy mahay miteny gasy". Araka izany dia tantara mahavariana tokoa raha olona nanana fahasahiranana tamin' ny fianarana nanoratra an' ireo literan' ny abidia no tonga mpanoratra malaza aty aoriana ; mahalasa saina ihany raha olona mpiteny [[frantsay]] no nanjary poety [[malagasy]] ngezalahy. Tsy ampy ny hoe taranaka mpanoratra nisongadinana teo amin' ny haisoratra fa nilana fitiavana sy ezaka ombieny izany : Fitiavana tononkalo sy ezaka mifandraika aminy. Ny fotoana taty afara no nanamafy an' ireo. Ireto no boky efa nivoaka : *''Teny roa'' *''Nosy mamiko'' *''Ny ranomasoko'' *''Fiainana'' *''Diavolana'' *''Iarivo'' *''Raozy'' *''Tsetsatsetsa'' *''Malagasy isika'' *''Automne'' *''Betsimihilana 1'' *''Daty tsy azo hadinoina'' *''Betsimihilana 2'' *''Ny Tanindrazako'' * ''Alfa sy Omega'' * ''Firenena hombam-pitiavana'' * ''Onjam-pitia'' * ''Bemiray'' * ''Parisy'' * ''Fota-mandry'' * ''Madagasikara'' * ''Zotra'' *''Ianao'' *''Eritreritra'' *" Indrisy, ry taniko ! " *" Hiboka " *" Ny filozofiako " *" KRISMSASY " *" Journal Testament " *" Day and night " Tao amin' ny Faribolana Sandratra izy taloha ary ankehitriny izy dia ao amin' ny [[Fikambanan' ny Poety sy Mpanoratra Malagasy]]. Mpanorina sy Filoha lefitra voalohany ny Fikambanan' ny Poeta sy Mpanoratra Malagasy sampana Frantsa izy, Mpikabary sy mpanorina ny [[Fikambanan' ny Mpikabary Malagasy]] sampana Frantsa ary mpanorina sy filoha lefitra ihany koa ny [[Trano Kolotoraly Malagasy]] eto Frantsa. Manana ny mari-boninahitra "''Chevalier de l' Ordre des Arts, des Lettres et de la Culture par la République de Madagascar'' izy. An-koatra izany dia Mpitoriteny Nasionaly amin' ny [[Fiangonana Protestanta aty Andafy]] izy (FPMA). Tompon' orinasa sy mpampianatra ny taranja Anglisy no asany. [[Sokajy:poety]] [[Sokajy:Mpanoratra malagasy]] btgiro6ls4qit0e5qjygx1de75uittw 1140284 1140283 2026-05-27T08:54:44Z Promo2024 34535 1140284 wikitext text/x-wiki {{vangovango|biografia}} '''Fredy Jaofera''' izay '''Rakotomalala Eric Fredy Jaofera''' no anarany feno dia zafikelin' i Fredy Rajaofera ary samy [[poety]] izy mianaka. == Tantarany == Zanaka lahimatoan' Itompokolahy Rakotomalala Eugène Louis (Ingénieur et Directeur des Batiments, Ingénieur et Directeur des Ponts et Chaussées, Ingénieur en Chef des Travaux Publics) sy Itompokovavy Rajaofera Elise (Vehivavy Malagasy voalohany mpanao gazety) izy. Mpirahalahy fotsiny ry zareo no zanaky ny ray aman-dreniny. Sarotra inoana toy ny [[gisa]] mainty no naha-mpanoratra an' i Fredy Jaofera fa nisy tokoa ny sakantsakana teo amin' ny fiainany : Mino ve ianao raha lazaiko hoe mafy tamin' i Fredy Jaofera no nandray ny penina sy nanoratra litera iray na roa tany am-boalohany tany an-dakilasy ? Mino ve ianao raha lazaiko hoe tsy nahay niteny malagasy i Fredy Jaofera tamin' ny fahazazany ? Anaram-bositra nomen' ny olona azy sy ny zandriny tany amin' ny raibeny sy renibeny teny Ambohipanja taloha ny hoe : "Gasy tsy mahay miteny gasy". Araka izany dia tantara mahavariana tokoa raha olona nanana fahasahiranana tamin' ny fianarana nanoratra an' ireo literan' ny abidia no tonga mpanoratra malaza aty aoriana ; mahalasa saina ihany raha olona mpiteny [[frantsay]] no nanjary poety [[malagasy]] ngezalahy. Tsy ampy ny hoe taranaka mpanoratra nisongadinana teo amin' ny haisoratra fa nilana fitiavana sy ezaka ombieny izany : Fitiavana tononkalo sy ezaka mifandraika aminy. Ny fotoana taty afara no nanamafy an' ireo. Ireto no boky efa nivoaka : *''Teny roa'' *''Nosy mamiko'' *''Ny ranomasoko'' *''Fiainana'' *''Diavolana'' *''Iarivo'' *''Raozy'' *''Tsetsatsetsa'' *''Malagasy isika'' *''Automne'' *''Betsimihilana 1'' *''Daty tsy azo hadinoina'' *''Betsimihilana 2'' *''Ny Tanindrazako'' * ''Alfa sy Omega'' * ''Firenena hombam-pitiavana'' * ''Onjam-pitia'' * ''Bemiray'' * ''Parisy'' * ''Fota-mandry'' * ''Madagasikara'' * ''Zotra'' *''Ianao'' *''Eritreritra'' *" Indrisy, ry taniko ! " *" Hiboka " *" Ny filozofiako " *" KRISMSASY " *" Journal Testament " *" Day and night " Tao amin' ny Faribolana Sandratra izy taloha ary ankehitriny izy dia ao amin' ny [[Fikambanan' ny Poety sy Mpanoratra Malagasy]]. Mpanorina sy Filoha lefitra voalohany ny Fikambanan' ny Poeta sy Mpanoratra Malagasy sampana Frantsa izy, Mpikabary sy mpanorina ny [[Fikambanan' ny Mpikabary Malagasy]] sampana Frantsa ary mpanorina sy filoha lefitra ihany koa ny [[Trano Kolotoraly Malagasy]] eto Frantsa. Manana ny mari-boninahitra "''Chevalier de l' Ordre des Arts, des Lettres et de la Culture par la République de Madagascar'' izy. An-koatra izany dia Mpitoriteny Nasionaly amin' ny [[Fiangonana Protestanta aty Andafy]] izy (FPMA). Tompon' orinasa sy mpampianatra ny taranja Anglisy no asany. [[Sokajy:poety]] [[Sokajy:Mpanoratra malagasy]] p2klec6uwpxg58n762qir49718xh623 1140286 1140284 2026-05-27T08:58:29Z Promo2024 34535 1140286 wikitext text/x-wiki {{vangovango|biografia}} '''Fredy Jaofera''' izay '''Rakotomalala Eric Fredy Jaofera''' no anarany feno dia zafikelin' i Fredy Rajaofera ary samy [[poety]] izy mianaka. == Tantarany == Zanaka lahimatoan' Itompokolahy Rakotomalala Eugène Louis (Ingénieur et Directeur des Batiments, Ingénieur et Directeur des Ponts et Chaussées, Ingénieur en Chef des Travaux Publics) sy Itompokovavy Rajaofera Elise (Vehivavy Malagasy voalohany mpanao gazety) izy. Mpirahalahy fotsiny ry zareo no zanaky ny ray aman-dreniny. Sarotra inoana toy ny [[gisa]] mainty no naha-mpanoratra an' i Fredy Jaofera fa nisy tokoa ny sakantsakana teo amin' ny fiainany : Mino ve ianao raha lazaiko hoe mafy tamin' i Fredy Jaofera no nandray ny penina sy nanoratra litera iray na roa tany am-boalohany tany an-dakilasy ? Mino ve ianao raha lazaiko hoe tsy nahay niteny malagasy i Fredy Jaofera tamin' ny fahazazany ? Anaram-bositra nomen' ny olona azy sy ny zandriny tany amin' ny raibeny sy renibeny teny Ambohipanja taloha ny hoe : "Gasy tsy mahay miteny gasy". Araka izany dia tantara mahavariana tokoa raha olona nanana fahasahiranana tamin' ny fianarana nanoratra an' ireo literan' ny abidia no tonga mpanoratra malaza aty aoriana ; mahalasa saina ihany raha olona mpiteny [[frantsay]] no nanjary poety [[malagasy]] ngezalahy. Tsy ampy ny hoe taranaka mpanoratra nisongadinana teo amin' ny haisoratra fa nilana fitiavana sy ezaka ombieny izany : Fitiavana tononkalo sy ezaka mifandraika aminy. Ny fotoana taty afara no nanamafy an' ireo. == Asa sorany == Ireto no boky efa nivoaka : *''Teny roa'' *''Nosy mamiko'' *''Ny ranomasoko'' *''Fiainana'' *''Diavolana'' *''Iarivo'' *''Raozy'' *''Tsetsatsetsa'' *''Malagasy isika'' *''Automne'' *''Betsimihilana 1'' *''Daty tsy azo hadinoina'' *''Betsimihilana 2'' *''Ny Tanindrazako'' * ''Alfa sy Omega'' * ''Firenena hombam-pitiavana'' * ''Onjam-pitia'' * ''Bemiray'' * ''Parisy'' * ''Fota-mandry'' * ''Madagasikara'' * ''Zotra'' *''Ianao'' *''Eritreritra'' *" Indrisy, ry taniko ! " *" Hiboka " *" Ny filozofiako " *" KRISMSASY " *" Journal Testament " *" Day and night " Tao amin' ny Faribolana Sandratra izy taloha ary ankehitriny izy dia ao amin' ny [[Fikambanan' ny Poety sy Mpanoratra Malagasy]]. Mpanorina sy Filoha lefitra voalohany ny Fikambanan' ny Poeta sy Mpanoratra Malagasy sampana Frantsa izy, Mpikabary sy mpanorina ny [[Fikambanan' ny Mpikabary Malagasy]] sampana Frantsa ary mpanorina sy filoha lefitra ihany koa ny [[Trano Kolotoraly Malagasy]] eto Frantsa. Manana ny mari-boninahitra "''Chevalier de l' Ordre des Arts, des Lettres et de la Culture par la République de Madagascar'' izy. An-koatra izany dia Mpitoriteny Nasionaly amin' ny [[Fiangonana Protestanta aty Andafy]] izy (FPMA). Tompon' orinasa sy mpampianatra ny taranja Anglisy no asany. [[Sokajy:poety]] [[Sokajy:Mpanoratra malagasy]] 8c1kfdcjzltx47dh4ug06sb8bdogtgv 0 6619 1140183 1110661 2026-05-26T22:55:43Z Thelezifor 15140 Nanambatra lahatsoratra 1140183 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |tanàna=Antanetibe (Ambohidratrimo) |velarana=Nc |isam-ponina=NC |sary=Antanetibe jpg |firenena=Madagasikara |faritany=Faritanin'i Antananarivo |anarana=Antanetibe}}'''Antanetibe''' dia [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina]] ao amin'ny [[distrikan' Ambohidratrimo]], ao amin'ny [[faritra Analamanga]], [[Faritanin' Antananarivo]], eto [[Madagasikara]]. Ny isan' ny mponiny dia 6 082 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 10335 ary ny kaodin-distrika dia 103. == Vokatry ny fambolena == Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia <5%. Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia tomates. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia pomme de terre. Ny isan'omby dia 1015. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo. Ny entana lafo vidy indrindra dia vary. 10 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy. 10 no isan'ny ombivavy be ronono. 95 ny mponina no miasa tany. 4 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana. 1 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha. 100 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanan-tantsaha ao. == Fotodrafitrasa == Misy masoivohon'ny banky. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. Tsy ny JIRAMA no manome ny rano. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora. Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1 ora. Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 3750 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 3750 Fmg. == Fahasoavana == 20 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra. 60 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana. 10 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 10 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. == Olana == Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 2. Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 2. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] == Jeografia == {{...}} {{kaomininan'ny Faritra Analamanga}} {{vangovango}}  [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Tanàna ao Madagasikara]] [[Sokajy:Faritra Analamanga]] 0y5oaacqdl169a3ykjsvjsiayfdzmij 4 6797 1140166 1134113 2026-05-26T17:39:13Z JianJi 36396 1140166 wikitext text/x-wiki [[Sary:Betsileo 26.JPG|vignette|355x355px|Betsileo miresadresaka]] Ny '''Betsileo''' dia [[vondrom-poko]] lehibe eto [[Madagasikara]], ao amin'ny toerana voafaritry ny ony [[Mania (ony)|Mania]] ao avaratra, ny tanin' ny [[Tanala]] ao atsinanana, ny tendrombohitr' [[Andringitra]] ao atsimo, ary ny tandavan-tendrombohitr' i [[Bongolava (tandavan-tendrombohitra)|Bongolava]] ao andrefana, izany hoe ao amin'ny [[Faritanin' i Fianarantsoa|Faritanin'i Fianarantsoa]]. Ireto ny tanàna lehibe ao amin'ny tanin'ny [[Betsileo]]''':''' [[Ambositra]], [[Ambohimahazo]], [[Ambohinamboarina]], [[Fianarantsoa]], [[Ambohimahasoa]] ary [[Ambalavao]]. Ny fanjakana betsileo samihafa ([[Fanjakan' i Fandriana|Betafo, Fandriana]], [[Fanjakan' i Fisakana|Fisakana]], [[Fanjakan' i Manandriana|Manandriana]], [[Fanjakan' Isandra|Isandra]], sns) dia tsy nifampiankina, ary nanana ny [[Lovantsofina|lovantsofiny]] nanomboka tamin'ny taonjato faha-17. Nisy fifanarahana tamin'ny [[fanjakana]] Merina tamin'ny andron'i Andrianampoinimerina. Noravain'i <ref>Lovan-tsofina Betsileo </ref>Radama I izay nandova fitondrana. Notafihin-d[[Radama I]] izy ireo izay niafara tamin'ny famonoana tao akaikin'Ambalavao, izay tany masina amin'ny Betsileo satria tsy nanaiky ho resy na babo izy ireo fa namono tena. Nisy ampahany amin' ny Betsileo voatery nifindra monina na lasa nanompo ireo izay nandresy azy. Ny Betsileo amin' ny maha-vondrom-poko azy dia nanomboka tamin'ny taonjato faha-19 ho fizarazarana ara-pitantanan'ny governemanta [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. ([[Betsileo]]|tohiny) spzka3dxp0kdn1jrd97enw57926j8wp 1140167 1140166 2026-05-26T17:42:28Z JianJi 36396 1140167 wikitext text/x-wiki [[Sary:Betsileo 26.JPG|vignette|355x355px|Betsileo miresadresaka]] Ny '''Betsileo''' dia [[vondrom-poko]] lehibe eto [[Madagasikara]], ao amin'ny toerana voafaritry ny ony [[Mania (ony)|Mania]] ao avaratra, ny tanin' ny [[Tanala]] ao atsinanana, ny tendrombohitr' [[Andringitra]] ao atsimo, ary ny tandavan-tendrombohitr' i [[Bongolava (tandavan-tendrombohitra)|Bongolava]] ao andrefana, izany hoe ao amin'ny [[Faritanin' i Fianarantsoa|Faritanin'i Fianarantsoa]]. Ireto ny tanàna lehibe ao amin'ny tanin'ny [[Betsileo]]''':''' [[Ambositra]], [[Ambohimahazo]], [[Ambohinamboarina]], [[Fianarantsoa]], [[Ambohimahasoa]] ary [[Ambalavao]]. Ny fanjakana betsileo samihafa ([[Fanjakan' i Fandriana|Betafo, Fandriana]], [[Fanjakan' i Fisakana|Fisakana]], [[Fanjakan' i Manandriana|Manandriana]], [[Fanjakan' Isandra|Isandra]], sns) dia tsy nifampiankina, ary nanana ny [[Lovantsofina|lovantsofiny]] nanomboka tamin'ny taonjato faha-17. Nisy fifanarahana tamin'ny [[fanjakana]] Merina tamin'ny andron'i Andrianampoinimerina. Noravain'i <ref>Lovan-tsofina Betsileo </ref>Radama I izay nandova fitondrana. Notafihin-d[[Radama I]] izy ireo izay niafara tamin'ny famonoana tao akaikin'Ambalavao, izay tany masina amin'ny Betsileo satria tsy nanaiky ho resy na babo izy ireo fa namono tena. Nisy ampahany amin' ny Betsileo voatery nifindra monina na lasa nanompo ireo izay nandresy azy. Ny Betsileo amin' ny maha-vondrom-poko azy dia nanomboka tamin'ny taonjato faha-19 ho fizarazarana ara-pitantanan'ny governemanta [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]]. ([[Betsileo|tohiny]]) bwb5hn2jvtwzt1r10gcslnk0ag4r6z6 4 6803 1140168 769126 2026-05-26T17:49:59Z JianJi 36396 1140168 wikitext text/x-wiki Ato amin' ny zoro "Takelaka tsara vakiana", na iza na iza ary na oviana na oviana dia afa-manova azy avokoa ; Hita eo amin'ny pejy fandraisana eo amin' ny zoro ambany ankavia ny lahatsoratra ary ny fijerena sy ny fanovàna azy dia ao amin'ny [[Wikipedia:Takelaka/*/tsara vakiana]]. Ny takelaka tondroina ho "tsara vakiana" dia takelaka tsy tokony ahitana diso tsipelina loatra, takelaka manaraka ny fitsipika tipôgrafikan'ny wikipedia, takelaka tsy tokony ho lava loatra (lahatsoratra tsy mihoatra ny teny 10.000) ary lahatsoratra ahitana loharano (na ''source'') maro. Ny lahatsoratra eto aloha hatramin'izao mbola tsy misy manana ilay marika « Lahatsoratra Tsara » (« Article de qualité » tahaka ny any amin'ny wikipedia teny frantsay). == Ny takelaka tsara vakiana ([[wikipedia:takelaka/*/tsara vakiana|ovay]]) == {{cadre|rouge|wikipedia:takelaka/*/tsara vakiana}} <includeonly> {{wikipedia:takelaka/*/tsara vakiana}} </includeonly> r9kurgyxv33hjjeu125y4egjwwkp4xz 0 6904 1140247 1084591 2026-05-27T04:07:31Z ~2026-30465-54 39692 1140247 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pays| nom_local1=República de Nicaragua| langue1=es| nom_malgache=Repoblikan'i Nicaragua| image_drapeau=Flag of Nicaragua.svg| lien_drapeau=Sainan'i Nicaragua| image_blason=Coat of arms of Nicaragua.svg| lien_blason=mari-piandrianan'i Nicaragua| image_carte=Nicaragua (orthographic projection).svg| devise=En Dios Confiamos<br />(Matoky an'Andriamanitra izahay)| langues=[[fiteny espaniola]]| capitale=[[Managua]]| coordonnées_capitale= 12°09’N, 86°16’W| lien_villes=Tanànan'i Nicaragua| titre_plus_grande_ville=Tanàna ngeza indrindra| plus_grande_ville=[[Managua]], [[León (Nicaragua)|León]], [[Granada (Nicaragua)|Granada]]| type_gouvernement=[[Repoblika]]| titres_dirigeants=[[Filoha]]| noms_dirigeants=[[Daniel Ortega]]| superficie_rang=95| superficie_totale=129 494| pourcentage_eau=2,9%| population_rang=131| population_totale=5 785 846| population_année=2008| densité=42 | type_indépendance=Date| pays_indépendance=Avy amin’ny [[Espaina]]| date_indépendance=[[15 Septambra]] [[1821]]| pays frontaliers={{HON}}{{-}}{{CRC}}| gentilé=Nicaraguaianina| IDH={{augmentation}} 0,710| IDH_année=2005| IDH_catégorie=moyen| IDH_rang=faha 118| monnaie=[[Córdoba Volamena]]&nbsp;{{exp|1}}| code_monnaie=NIO| fuseau_horaire=-6| hymne_national=[[Salve a ti]]| domaine_internet=.ni| indicatif_téléphonique=505| notes=| }} I '''Nikaragoa''' dia firenena any [[Amerika Afovoany]]. Voafaritr' i [[Kôsta Rika]] izy any atsimo ary i [[Hôndorasy]] any avaratra. Manana morontsiraka ao amin' ny [[Ranomasimbe Pasifika]] sy ao amin' ny [[Ranomasina Karaiba]] izy. Izy no firenena lehibe indrindra any Amerika Afovoany. I [[Managua]] no renivohiny. Mizara ho faritra ara-jeôgrafia telo lehibe ny tanim-pireneny: any atsinanana no ahitana an' i Moskitia, izay lemaka amorontsiraka lehibe manatrika ny Ranomasina Karaiba sady rakotra ala trôpikaly amin' ny ampahany; eo afovoany no misy ny tany avo, izay manana salan-kaavo 600 m ary zarazarain' ny [[tandavan-tendrombohitra]] maromaro (mihoatra ny 2 000 m ny Cordillera Isabelia); any andrefana, mitodika any Pasifika, dia ahitana tandavan-tendrombohitra volkano (mbola misy volkano maromaro, ary tandindomin-doza voajanahary io faritra io). Saika ny antsasaky ny tanin' i Nikaragoà no rakotra ala. Any atsimo-andrefan' ilay firenena no misy ny [[Farihy Nicaragua]] izay farihy lehibe indrindra any Amerika Afovoany. Ny mponin' i Nikaragoà dia ahitana vondrom-piarahamonina kreôla, mainty hoditra sy [[Amerindiana]]. Saika ny 90 %-n' ny mponina no katôlika. Miompana indrindra amin' ny fambolena ny toekaren' i Nikaragoà, indrindra ny [[Kafe (maniry)|kafe]] sy ny [[landihazo]] ary ny [[akondro (maniry)|akondro]]. I Nikaragoà koa no iray amin' ny firenena be mpiompy omby any [[Amerika Afovoany]]. Zanatany espaniôla ny Nikaragoà nanomboka tamin' ny taona 1524, lasa firenena manam-mahaleo tena i Nikaragoà hatry ny 15 Septambra 1821 ary nikambana tamin' ny Faritany Mikamban' ny Amerika Afovoany (''Provinces unies d'Amérique centrale''). Niala tamin' ilay fikambanana izy tamin' ny taona 1838 ary lasa repoblika mizaka tena tamin' ny taona 1854. == Jeôgrafia == [[File:Nicaragua-carteCIA.png|thumb|left|Ny sarintan' i Nikaragoa sy ny farihiny roa: [[farihy Managua]] sy ny [[farihy Nicaragua]]. Ny morontsiraka andrefana no tena be tanàna indrindra]] I Nikaragoà dia manana velarana mirefy 129&nbsp;494&nbsp;km² ary 10&nbsp;254&nbsp;km² amin' ireo no tany. Miisa 5,8 tapitrisa eo ho eo ny mponina. Firenena be tendrombohitra i Nikaragoa, ny tany lemaka eny amorontsiraka (Karaîba sy Pasifika) dia miakatra tsimoramora any amin' ny [[tandavan-tendrombohitra]] anivo (vita dilatra) hatrany amin' ny tendro Mogoton (2&nbsp;438&nbsp;m). Any avaratra no misy ny tendro farany avo indrindra, akaikin' ny sisintan' i [[Hôndorasy]]. Misy [[zetra]] ny any amin' ny sisin-tany atsimo. Ny tany lemaka amin' ny morontsiraka pasifika dia be [[afotroa]], indrindra eo amin' ny cordillère Maribios, misy ny [[farihy Nicaragua]] (na Cocibolba) sy ny [[farihy Managua]]. Misy nosy maro ao amin' ny farihy Nicaragua, anisan' izany ny nosin' afotroan' i Ometepe sy ny [[Tamba-nosy|tambanosi]]<nowiki/>n' i Solentiname. Ny 7&nbsp;%'ny velarantan' i Nikaragoa dia velaran' ny farihy. === Sisin-tany === * 923 km amin'i {{Hondorasy}}. * 309 km amin'i {{Costa Rica}} == Pôlitika == [[Repoblika ara-parlemanta]] i Nikaragoa, iray ihany ny isan' ny efitra ([[Antenimieram-pirenena]]). [[Solombavambahoaka]] miisa 93 no manan-tseza eo amin' ny Antenimieram-pirenena, mitondra mandritry ny efa-taona ny filoha lany. == Jereo koa == * '''Firenena ao Amerika:''' [[Antigoa-sy-Barboda]] - [[Arjentina]] - [[Bahamasy]] - [[Barbady]] - [[Belizy]] - [[Bôlivia]] - [[Brezila]] - [[Dôminika]] - [[Ekoadôra]] - [[Etazonia]] - [[Goatemala]] - [[Goiana]] - [[Grenady]] - [[Haitỳ|Haity]] -[[Hôndorasy]] - [[Jamaîka]] - [[Kanada]] - [[Kiobà|Kioba]] - [[Kôlômbia]] - [[Kôsta Rika]] - [[Meksika]] - [[Nikaragoa]] - [[Orogoay]] - [[Panamà|Panama]] - [[Paragoay]] - [[Però]] - [[Pôrtô-Rikô|Pôrtô Rikô]] - [[Repoblika Dôminikana]] - [[Salvadôro]] - [[Santa Losia]] - [[Santa-Kity-sy-Nevisy]] - [[Santa-Vinsanta-sy-Grenadina]] - [[Silia]] - [[Sorinama]] - [[Trinite-sy-Tôbagô]] -[[Venezoela]] * '''Kôntinenta eto an-tany:''' [[Afrika]] - [[Amerika]] ([[Amerika Avaratra]] - [[Amerika Atsimo]]) - [[Azia]] - [[Eorôpa]] - [[Ôseania]] - [[Antarktika]] == Rohy ivelany == * {{ODP|/World/Français/Régional/Amérique/Nicaragua/}} * {{es}} [http://www.presidencia.gob.ni/ Gouvernement du Nicaragua] {{Wayback|url=http://www.presidencia.gob.ni/ |date=20100508130336 }} [[Sokajy:Firenena]] [[Sokajy:Nikaragoa|*]] dvtelp79nm00mflhvqeterw6t5ufi1j 0 6908 1140215 1095185 2026-05-27T00:52:25Z ~2026-30465-54 39692 1140215 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pays| nom_local1=República de Panamá |langue1=es| nom_malgache=Repoblikan' i Panamà| de=de%20 | image_drapeau=Flag of Panama.svg | lien_drapeau=Sainan'i Panama | image_blason=Coat of arms of Panama.svg | lien_blason=mari-piandrianan'i Panama | image_carte=Panama (orthographic projection).svg | devise=Pro Mundi Beneficio <br />(Pour le plus grand bien du monde entier) | langues=[[fiteny espaniola]] | capitale=[[Panamá (tanàna)|Panamá]] | coordonnées_capitale= | lien_villes=Tanànan'i Panama | titre_plus_grande_ville=Tanàna ngeza indrindra | plus_grande_ville=[[Panamá (tanàna)|Panamá]] | type_gouvernement=[[Repoblika]] | titres_dirigeants=[[Filoha]] | noms_dirigeants=[[Juan Carlos Varela]] | superficie_rang=115 | superficie_totale=78 200 | pourcentage_eau=2,9% | population_rang=131 | population_totale=3 292 693 | population_année=2008 | densité=43 | type_indépendance=Voambarana | pays_indépendance=avy amin'ny [[Kolombia]] | date_indépendance=3 Novambra 1903 | pays frontaliers={{COL}}{{-}}{{CRC}}| gentilé=Panameanina | IDH={{augmentation}} 0,832 | IDH_année=2004 | IDH_catégorie=ambony | IDH_rang=faha 58 | monnaie=[[balboa panaméen|Balboa]] | code_monnaie=PAB | sport_national=[[baolina kitra]] | fuseau_horaire=-5 | hymne_national=Himno Istmeño | domaine_internet=.pa | indicatif_téléphonique=507 | notes=| }} I '''Panamà''' na '''Panama''' dia firenena any amin' ny farany atsimon' i [[Amerika Afovoany]], eo amin' ny andilan-tany ([[Andilan-tanin' i Panamà]]) mampitohy an' i [[Amerika Atsimo]] sy i [[Amerika Afovoany]]. Mizara sisintany amin' i [[Kôsta Rika]] sy amin' i [[Kôlômbia]] izy ary manana velarana mirefy 75&nbsp;620&nbsp;km². I [[Panamà (tanàna)|Panamá]] no renivohiny. Ny isan' ny mponin' i Panamà dia 4 337 768 (tombana tamin' ny 2022). Lalovan' ny [[Lakandranon'i Panama]], izay mampitohy ny [[Ranomasimbe Atlantika]] amin' ny [[Ranomasimbe Pasifika]] i Panamà. Be tendrombohitra ny vohon' ny tanin’ ilay firenena (mamakivaky an' io firenena io amin' ny sakany ny tendrombohitra, avy any andrefana ka hatrany atsinanana) ary andalovan' ny [[renirano]] sy [[ony]] maro izay midina avy any an-tendrombohitra mankany an-dranomasina ny faritra misy ala. Samy hafa fiaviana ny mponina ao Panamà: ao ny [[Teratanin' i Amerika|Amerindiana]] sy ny [[Afrika|Afrikana]] ary ny [[Eorôpa|Eorôpeana]]. [[Katôlisisma|Katôlika]] ny ankamaroan' ny Panameana. Ny loharanon-karena lehibe indrindra ao amin' ilay firenena dia avy amin' ny fampiasana ny Lakandranon' i Panamà, izay lasa lalana lehibe ara-barotra eo anelanelan' i [[Ranomasimbe Atlantika|Atlantika]] sy i [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]], nanomboka tamin' ny taona 1914 (tsy mila mihodidina an' i Amerika Atsimo ny sambo). [[Sary:Pm-map.png|vignette|291x291px|Sarin-tanin' i Panamà]] Fizaran-tanin' i Kôlômbia Lehibe i Panamà talohan' ny fahaleovantenany tamin' ny taona 1903. == Fiforonan-teny == Betsaka ny teôria misy momba ny fiavian' ny anarana hoe ''Panama''. Misy milaza fa avy amin' ny anarana karazan-kazo izany; misy koa ny milaza fa tamin' ny taona nahatongavan' ny mpanjanatany voalohany tany dia betsaka ny [[Lolo (bibikely)|lolo]] (bibikely) amin' ny volana Aogositra ary ''panamá'' no anaran' ny lolo amin' ny fiteny tompontany. Ny tena malaza tamin' ireo teôria ireo dia ilay vohitra ipetrahan' ny mpanjono manana anarana hoe ''Panama'', izay midika hoe "[[trondro]]". == Jeôgrafia == Firenen' i [[Amerika Afovoany]] i Panamà, izay voafaritry ny [[Ranomasina Karaiba]], ny [[Ranomasimbe Pasifika]], i [[Kôlômbia]] ary i [[Kôsta Rika]]. == Jereo koa == * '''Firenena ao Amerika:''' [[Antigoa-sy-Barboda]] - [[Arjentina]] - [[Bahamasy]] - [[Barbady]] - [[Belizy]] - [[Bôlivia]] - [[Brezila]] - [[Dôminika]] - [[Ekoadôra]] - [[Etazonia]] - [[Goatemala]] - [[Goiana]] - [[Grenady]] - [[Haitỳ|Haity]] -[[Hôndorasy]] - [[Jamaîka]] - [[Kanada]] - [[Kiobà|Kioba]] - [[Kôlômbia]] - [[Kôsta Rika]] - [[Meksika]] - [[Nikaragoa]] - [[Orogoay]] - [[Panamà]] - [[Paragoay]] - [[Però]] - [[Pôrtô-Rikô|Pôrtô Rikô]] - [[Repoblika Dôminikana]] - [[Salvadôro]] - [[Santa Losia]] - [[Santa-Kity-sy-Nevisy]] - [[Santa-Vinsanta-sy-Grenadina]] - [[Silia]] - [[Sorinama]] - [[Trinite-sy-Tôbagô]] -[[Venezoela]] * '''Kôntinenta eto an-tany:''' [[Afrika]] - [[Amerika]] ([[Amerika Avaratra]] - [[Amerika Atsimo]]) - [[Azia]] - [[Eorôpa]] - [[Ôseania]] - [[Antarktika]] [[Sokajy:Firenena]] [[Sokajy:Panama|*]] itmosf64nhs5scqd1j2dion83w7x91x 1140220 1140215 2026-05-27T01:18:19Z ~2026-30465-54 39692 1140220 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pays| nom_local1=República de Panamá |langue1=es| nom_malgache=Repoblikan' i Panamà| de=de%20 | image_drapeau=Flag of Panama.svg | lien_drapeau=Sainan'i Panama | image_blason=Coat of arms of Panama.svg | lien_blason=mari-piandrianan'i Panama | image_carte=Panama (orthographic projection).svg | devise=Pro Mundi Beneficio <br />(Pour le plus grand bien du monde entier) | langues=[[fiteny espaniola]] | capitale=[[Panamá (tanàna)|Panamá]] | coordonnées_capitale= | lien_villes=Tanànan'i Panama | titre_plus_grande_ville=Tanàna ngeza indrindra | plus_grande_ville=[[Panamá (tanàna)|Panamá]] | type_gouvernement=[[Repoblika]] | titres_dirigeants=[[Filoha]] | noms_dirigeants=[[José Raul Mulino Quintero]] | superficie_rang=115 | superficie_totale=78 200 | pourcentage_eau=2,9% | population_rang=131 | population_totale=3 292 693 | population_année=2008 | densité=43 | type_indépendance=Voambarana | pays_indépendance=avy amin'ny [[Kolombia]] | date_indépendance=3 Novambra 1903 | pays frontaliers={{COL}}{{-}}{{CRC}}| gentilé=Panameanina | IDH={{augmentation}} 0,832 | IDH_année=2004 | IDH_catégorie=ambony | IDH_rang=faha 58 | monnaie=[[balboa panaméen|Balboa]] | code_monnaie=PAB | sport_national=[[baolina kitra]] | fuseau_horaire=-5 | hymne_national=Himno Istmeño | domaine_internet=.pa | indicatif_téléphonique=507 | notes=| }} I '''Panamà''' na '''Panama''' dia firenena any amin' ny farany atsimon' i [[Amerika Afovoany]], eo amin' ny andilan-tany ([[Andilan-tanin' i Panamà]]) mampitohy an' i [[Amerika Atsimo]] sy i [[Amerika Afovoany]]. Mizara sisintany amin' i [[Kôsta Rika]] sy amin' i [[Kôlômbia]] izy ary manana velarana mirefy 75&nbsp;620&nbsp;km². I [[Panamà (tanàna)|Panamá]] no renivohiny. Ny isan' ny mponin' i Panamà dia 4 337 768 (tombana tamin' ny 2022). Lalovan' ny [[Lakandranon'i Panama]], izay mampitohy ny [[Ranomasimbe Atlantika]] amin' ny [[Ranomasimbe Pasifika]] i Panamà. Be tendrombohitra ny vohon' ny tanin’ ilay firenena (mamakivaky an' io firenena io amin' ny sakany ny tendrombohitra, avy any andrefana ka hatrany atsinanana) ary andalovan' ny [[renirano]] sy [[ony]] maro izay midina avy any an-tendrombohitra mankany an-dranomasina ny faritra misy ala. Samy hafa fiaviana ny mponina ao Panamà: ao ny [[Teratanin' i Amerika|Amerindiana]] sy ny [[Afrika|Afrikana]] ary ny [[Eorôpa|Eorôpeana]]. [[Katôlisisma|Katôlika]] ny ankamaroan' ny Panameana. Ny loharanon-karena lehibe indrindra ao amin' ilay firenena dia avy amin' ny fampiasana ny Lakandranon' i Panamà, izay lasa lalana lehibe ara-barotra eo anelanelan' i [[Ranomasimbe Atlantika|Atlantika]] sy i [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]], nanomboka tamin' ny taona 1914 (tsy mila mihodidina an' i Amerika Atsimo ny sambo). [[Sary:Pm-map.png|vignette|291x291px|Sarin-tanin' i Panamà]] Fizaran-tanin' i Kôlômbia Lehibe i Panamà talohan' ny fahaleovantenany tamin' ny taona 1903. == Fiforonan-teny == Betsaka ny teôria misy momba ny fiavian' ny anarana hoe ''Panama''. Misy milaza fa avy amin' ny anarana karazan-kazo izany; misy koa ny milaza fa tamin' ny taona nahatongavan' ny mpanjanatany voalohany tany dia betsaka ny [[Lolo (bibikely)|lolo]] (bibikely) amin' ny volana Aogositra ary ''panamá'' no anaran' ny lolo amin' ny fiteny tompontany. Ny tena malaza tamin' ireo teôria ireo dia ilay vohitra ipetrahan' ny mpanjono manana anarana hoe ''Panama'', izay midika hoe "[[trondro]]". == Jeôgrafia == Firenen' i [[Amerika Afovoany]] i Panamà, izay voafaritry ny [[Ranomasina Karaiba]], ny [[Ranomasimbe Pasifika]], i [[Kôlômbia]] ary i [[Kôsta Rika]]. == Jereo koa == * '''Firenena ao Amerika:''' [[Antigoa-sy-Barboda]] - [[Arjentina]] - [[Bahamasy]] - [[Barbady]] - [[Belizy]] - [[Bôlivia]] - [[Brezila]] - [[Dôminika]] - [[Ekoadôra]] - [[Etazonia]] - [[Goatemala]] - [[Goiana]] - [[Grenady]] - [[Haitỳ|Haity]] -[[Hôndorasy]] - [[Jamaîka]] - [[Kanada]] - [[Kiobà|Kioba]] - [[Kôlômbia]] - [[Kôsta Rika]] - [[Meksika]] - [[Nikaragoa]] - [[Orogoay]] - [[Panamà]] - [[Paragoay]] - [[Però]] - [[Pôrtô-Rikô|Pôrtô Rikô]] - [[Repoblika Dôminikana]] - [[Salvadôro]] - [[Santa Losia]] - [[Santa-Kity-sy-Nevisy]] - [[Santa-Vinsanta-sy-Grenadina]] - [[Silia]] - [[Sorinama]] - [[Trinite-sy-Tôbagô]] -[[Venezoela]] * '''Kôntinenta eto an-tany:''' [[Afrika]] - [[Amerika]] ([[Amerika Avaratra]] - [[Amerika Atsimo]]) - [[Azia]] - [[Eorôpa]] - [[Ôseania]] - [[Antarktika]] [[Sokajy:Firenena]] [[Sokajy:Panama|*]] l3jgxnevvhjsnjw2poevpamy9mcf20v 0 7468 1140285 1136721 2026-05-27T08:57:30Z Noum401 36528 1140285 wikitext text/x-wiki == Ny Momba azy == I '''Jacques Hugues Sylla''' ([[1946]] - [[26 Desambra]] [[2009]]) dia [[mpanao politika]] malagasy. Praiministr'i [[Madagasikara]] izy tamin'i [[Marc Ravalomanana]] filoha tamin'ny [[Febroary]] 2002 hatramin'ny Janoary 2007. Filohan'ny [[antenimieram-pirenenana]] izy tamin'ny 2007 hatramin'ny 2009. Teraka teo [[Nosy Boraha]] (na [[Nosy Boraha|Nosy Sainte-Marie]]) ao amin'ny [[faritra Analanjirofo]] ([[Toamasina]]) izy tamin'ny [[22 Jolay]] [[1946]]. Zanak' [[Albert Sylla]], [[minisitra ny raharaham-bahiny]] tamin'ny andron'i [[Philibert Tsiranana]]<ref name=Fil>Jean-Dominique Geslin, [http://www.jeuneafrique.com/jeune_afrique/article_jeune_afrique.asp?art_cle=LIN12082jacqunoitai0 "Jacques Sylla, diplomate par filiation."] {{Wayback|url=http://www.jeuneafrique.com/jeune_afrique/article_jeune_afrique.asp?art_cle=LIN12082jacqunoitai0 |date=20070927194743 }}, Jeuneafrique.com, August 12, 2002 {{fr icon}}.</ref> until being killed in a plane crash in July 1967.<ref name=Fil/>, alohan'ny fahafatesany tanaty lozam-piaramanidina tamin'ny Jolay 1967. Ministry ny raharam-bahoaka izy tamin'ny 1993 hatramin'ny 1996, tamin' [[Albert Zafy]] filoha. Mpanohitran'i [[Didier Ratsiraka]] izy ary anisan'ny mpisolo vava nanolo saina an'i Marc Ravalomanana tamin'izy lany ben'ny tanànan' [[Antananarivo]] tamin'ny 1999. Anisan'ny mpamorona ny Komitiam-pirenenan'ny fandinihana ny latsa-bato<ref name=Jac>[http://www.afrique-express.com/archive/AUSTRALE/madagascar/madagascarbio/246jacquessally.htm "Jacques Sylla, le Premier ministre de Marc Ravalomanana"] {{Wayback|url=http://www.afrique-express.com/archive/AUSTRALE/madagascar/madagascarbio/246jacquessally.htm |date=20070823225441 }}, ''Afrique Express'', N° 246, March 14, 2002 {{fr icon}}.</ref>. == Tantarany == Nanohana an'i Ravalomanana i Sylla tamin'ny krizy nanaraka ny fifidiana ny filoham-pirenena tamin'ny Desmabra 2001, ary niaro azy tao amin'ny Haute Cour Constitutionelle. Tamin'ny 26 Febroary 2002, teo anivon'ny krizy, lasa praiministra i Sylla, andro vitsivitsy teo aorian'ny nahafoloha azy. Tamin'ny Ravalomanana nianiana fahaindroany tamin'ny voalohan'ny Mey, Praiministra i Jaques Sylla. Tany amin'ny faramparan'ny taona 2002, lasa mpitan-tsoratry ny antoko [[Tiako i Madagasikara]](TIM) izy ; izay izy vao mpikambana antoko politika Niala tamin'ny asa praiministra izy tamin'ny Janoary 2007, tamin'ny fifaranana ny fanomezan-dalan'i Ravalomanana voalohany, neken'i Ravalomanana ny fialany ary i Charles Rabemananjara no nanolo azy tamin'ny 20 Janoary 2007 Tamin'ny fifidianana ara-antenimiera, nanolo-tena ho kandidan'ny TIM izy tao amin'ny fizaranan'i Nosy Boraha, ary nahazo ny 51,04%-n'ny vato araka ny valiny vonjimaika. Raha nanomboka ny session'ny Antenimieram-pirenena, tonga dia lany filohan'ny Antenimieram-pirenena izy tamin'ny 23 Oktobra 2007; izy irery no kandida azy nahazo vato 123 amin'ny vato 124 an'ny depiote teo, misy vato fotsy<ref>''vote blanc''</ref>. == Mahakasika azy hafa == I Jacques Sylla dia olona katôlika, ary olom-pirenena frantsay sy malagasy. == Jereo koa == * [[Praiministra malagasy]] {{ref}} [[Sokajy:Praiminisitra malagasy]] [[Sokajy:Tiako i Madagasikara]] butk349mrl25ni3mgmvu5gxcnyq18fy 1140287 1140285 2026-05-27T09:00:18Z ~2026-31603-18 39776 Ampiditra sary 1140287 wikitext text/x-wiki [[Sary:Visit of Jacques Sylla, Malagasy Prime Minister, to the EC (P-010078 00-1).jpg|vignette|Jacques Sylla]] == Ny Momba azy == I '''Jacques Hugues Sylla''' ([[1946]] - [[26 Desambra]] [[2009]]) dia [[mpanao politika]] malagasy. Praiministr'i [[Madagasikara]] izy tamin'i [[Marc Ravalomanana]] filoha tamin'ny [[Febroary]] 2002 hatramin'ny Janoary 2007. Filohan'ny [[antenimieram-pirenenana]] izy tamin'ny 2007 hatramin'ny 2009. Teraka teo [[Nosy Boraha]] (na [[Nosy Boraha|Nosy Sainte-Marie]]) ao amin'ny [[faritra Analanjirofo]] ([[Toamasina]]) izy tamin'ny [[22 Jolay]] [[1946]]. Zanak' [[Albert Sylla]], [[minisitra ny raharaham-bahiny]] tamin'ny andron'i [[Philibert Tsiranana]]<ref name=Fil>Jean-Dominique Geslin, [http://www.jeuneafrique.com/jeune_afrique/article_jeune_afrique.asp?art_cle=LIN12082jacqunoitai0 "Jacques Sylla, diplomate par filiation."] {{Wayback|url=http://www.jeuneafrique.com/jeune_afrique/article_jeune_afrique.asp?art_cle=LIN12082jacqunoitai0 |date=20070927194743 }}, Jeuneafrique.com, August 12, 2002 {{fr icon}}.</ref> until being killed in a plane crash in July 1967.<ref name=Fil/>, alohan'ny fahafatesany tanaty lozam-piaramanidina tamin'ny Jolay 1967. Ministry ny raharam-bahoaka izy tamin'ny 1993 hatramin'ny 1996, tamin' [[Albert Zafy]] filoha. Mpanohitran'i [[Didier Ratsiraka]] izy ary anisan'ny mpisolo vava nanolo saina an'i Marc Ravalomanana tamin'izy lany ben'ny tanànan' [[Antananarivo]] tamin'ny 1999. Anisan'ny mpamorona ny Komitiam-pirenenan'ny fandinihana ny latsa-bato<ref name=Jac>[http://www.afrique-express.com/archive/AUSTRALE/madagascar/madagascarbio/246jacquessally.htm "Jacques Sylla, le Premier ministre de Marc Ravalomanana"] {{Wayback|url=http://www.afrique-express.com/archive/AUSTRALE/madagascar/madagascarbio/246jacquessally.htm |date=20070823225441 }}, ''Afrique Express'', N° 246, March 14, 2002 {{fr icon}}.</ref>. == Tantarany == Nanohana an'i Ravalomanana i Sylla tamin'ny krizy nanaraka ny fifidiana ny filoham-pirenena tamin'ny Desmabra 2001, ary niaro azy tao amin'ny Haute Cour Constitutionelle. Tamin'ny 26 Febroary 2002, teo anivon'ny krizy, lasa praiministra i Sylla, andro vitsivitsy teo aorian'ny nahafoloha azy. Tamin'ny Ravalomanana nianiana fahaindroany tamin'ny voalohan'ny Mey, Praiministra i Jaques Sylla. Tany amin'ny faramparan'ny taona 2002, lasa mpitan-tsoratry ny antoko [[Tiako i Madagasikara]](TIM) izy ; izay izy vao mpikambana antoko politika Niala tamin'ny asa praiministra izy tamin'ny Janoary 2007, tamin'ny fifaranana ny fanomezan-dalan'i Ravalomanana voalohany, neken'i Ravalomanana ny fialany ary i Charles Rabemananjara no nanolo azy tamin'ny 20 Janoary 2007 Tamin'ny fifidianana ara-antenimiera, nanolo-tena ho kandidan'ny TIM izy tao amin'ny fizaranan'i Nosy Boraha, ary nahazo ny 51,04%-n'ny vato araka ny valiny vonjimaika. Raha nanomboka ny session'ny Antenimieram-pirenena, tonga dia lany filohan'ny Antenimieram-pirenena izy tamin'ny 23 Oktobra 2007; izy irery no kandida azy nahazo vato 123 amin'ny vato 124 an'ny depiote teo, misy vato fotsy<ref>''vote blanc''</ref>. == Mahakasika azy hafa == I Jacques Sylla dia olona katôlika, ary olom-pirenena frantsay sy malagasy. == Jereo koa == * [[Praiministra malagasy]] {{ref}} [[Sokajy:Praiminisitra malagasy]] [[Sokajy:Tiako i Madagasikara]] 8q2sz32seblf0vfqst62mdu4iqgc1s7 0 8624 1140195 1073925 2026-05-27T00:06:55Z ~2026-30465-54 39692 1140195 wikitext text/x-wiki [[Sary:Diagramme du canal de Panamá.png|thumb|ankavanana|250px|Sarintgany maneho ny Lakandrann' i Panama]] Ny '''Lakandranon' i Panamá''' dia [[lakandrano]] namboarin' olombelona, izay miampita ny andilan-tanin' i Panamá any [[Amerika Afovoany]]. Ny Lakandranon' i Panamá dia lakandrano namboarina eo anelanelan' ny [[Ranomasimbe Pasifika]] sy ny [[Ranomasimbe Atlantika]], ao [[Panamà|Panamá]] no misy azy. Ny fanamboarana azy dia anisan' ny tetikasa ho an' ny injenieria anisan' ny sarotra indrindra natao. Ny vokany teo amin' ny varotra miampita ranomasina dia goavana be, satria tsy mila miampita ny lalana makany amin' ny [[Tanjona Horn]] intsony ny sambo; ny Tanjona Horn dia tanjona any amin' ny farany atsimon' i [[Amerika Atsimo]]. Ny sambo avy ao [[New York]] makany [[San Francisco]] noho ilay lakandrano, dia manao 9 500 km monja kanefa 22 500 km no tokony hataony reha tsy manaraka an' ilay lakandrano. Ny fomba nanamboarana ny Lakandranon' i Panamá dia efa noeritreretina tamin' ny taonjato faha-16, fa tamin' ny taona [[1880]] ilay lakandrano vao nanomboka namboarina, ambanin' ny fambosian' ny Fantsay. Rehefa tsy nahomby ny Frantsay dia i [[Etazonia]] no namita ilay lakandrano ary i G. W. Goethals no nitondra ilay tetikasa. Nisokatra tamin' ny taona 1914 ilay lakandrano. Ny fanamboarana ny 77 km amin' ilay lakandrano dia nisy olana isan-karazany: aretina, fihotsahan-tany sns. Misy 27 500 any ho any ny isan' ny olona matin' ny aretina sy matin' ny loza isan-karazany nandritra ny fanamboarana ilay lakandrano. Hatry ny fanokafana azy tamin' ny taona [[1914]] dia betsaka ny tombontsoa azo amin' ilay lakandrano ary matetika andalovan' ny sambo mavesatra izy. Isan-taona dia sambo 14 000 mahery no mandalo amin' io lakandrano io, ary 203 tapitrisa taonina ny tontalin' ny entana entin' ireo sambo ireo. Hatry ny fanokafana azy hatramin' ny taona [[2002]] dia sambo valo hetsy mahery no efa nandalo tamin' io lakandrano io. Ny asa momba ny fanitarana ilay lakandrano dia natomboka tamin' ny taona 2007 ary mety ho vita amin' ny [[2014]], mba hahafahan' ny sambo mavesatra handalo ao. == Fanoritana == [[Sary:Panama Canal Gatun Locks.jpg|thumb|ankavanana|250px|Mpitari-tsambo makany avaratra]] Ny Lakandranon' i Panamá dia lakandrano eo anelanelan' ny [[Hoalan' i Panamá]] ao amin' ny [[Ranomasimbe Pasifika]], sy ny [[Ranomasina Karaîba|Ranomasina Karaiba]], eo amin' ny [[Ranomasimbe Atlantika|Ranomasibe Atlantika]]. Ny endriky ny [[Andilan-tanin' i Panamá]], mivilavila, dia mampikoriana ny lakandrano avy any avaratra-andrefana makany atsimo-atsinanana. Mba tsy hifangaro, ny fahefana momba ilay lakandrano dia nanasokajy ny fiampitana anaty sokajy roa: ny makany avaratra ([[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]] makany [[Ranomasimbe Atlantika|Atlantika]]) ary ny makany atsimo (Atlantika makany Pasifika). == Jereo koa == === Rohy ivelany === * {{en}}{{es}} [http://www.pancanal.com/ Sehatry ny fahefan' ny lakandrano] * {{en}} [http://www.canalmuseum.com/ Panama Canal History Museum] * {{fr}} [http://fr.structurae.de/projects/data/?id=p00033 Structurae : Lakandranon'i Panamá] * {{fr}} [http://www.sitedujour.com/dossiers/canal-panama.html Canal de Panamá (Site du jour)] {{Wayback|url=http://www.sitedujour.com/dossiers/canal-panama.html |date=20060620185139 }} * {{en}} [http://www.czbrats.com/cz_brats.htm ''Canal Zone Brats''], nombreuses informations sur le canal et la zone attenante. * {{en}} [http://www.latinbusinesschronicle.com/reports/reports/0106/panamajack.htm Latin Business Chronicle] {{Wayback|url=http://www.latinbusinesschronicle.com/reports/reports/0106/panamajack.htm |date=20060513151540 }} — Contrôle chinois du canal ? {{commonscat|Panama Canal}} [[Sokajy:Lakandranon' i Panama]] l9lkqhqeu1pyn1rkcecqn27su9vmq1k 0 8627 1140198 1104507 2026-05-27T00:09:35Z ~2026-30465-54 39692 1140198 wikitext text/x-wiki [[Sary:SuezCanal-EO.JPG|ankavanana|thumb|Ny Lakandranon' i Suez hita avy amin' ny zanabolana]] Ny '''Lakandranon' i Suez''' dia lakandrano any [[Ejipta]], eo anelanelan' ny [[Ranomasina Mena]] sy ny [[Ranomasina Mediteranea]]. 190,25 km ny halavany, 280 hatramin' ny 345 m ny sakany, ary 22,50 m ny halaliny. Miampita ny [[Andilan-tanin' i Suez]] izy, avy any [[Port-Saïd]] eo amin' ny Ranomasina Mediteranea, hatrany amin' ny tanànan' i [[Suez]] eo amin' ny Ranomasina Mena. Ahafahan' ireo ranomasina roa ireo mifandray izany. Nanomboka tamin' ny [[1859]] ilay tetikasa fangadiana azy, ary tapitra tamin' ny [[1869]] izany. Ny diplômata sy injeniera frantsay [[Ferdinand de Lesseps]] no nitondra ilay tetikasa. Io lakandrano io dia ahafahan' ny sambo avy ao [[Eorôpa]] makany [[India]] tsy mila mandalo any [[Afrika Atsimo]] eo amin' ny Cap de Bonne Esperance. Talohan' ny fanokafana ilay lakandrano tamin' ny [[1869]], ny entana dia tsy maintsy entina an-tanety eo anelanelan' ny [[Ranomasina Mediteranea]] sy ny [[Ranomasina Mena]]. Noho ny fahombiazany, izay nampitombo isa ny sambo mandalo ao, ny Lakandranon' i Suez dia fidiram-bola fahatelo any [[Ejipta]]. Raha sanatria misy zavatra manentsina ilay lakandrano, ny vola very amin' izany dia misy 7 tapitrisa dolara isan' andro. Ny tompon' io lakandrano io dia ny [[Suez Canal Authority]], tompon' andraikitry ny fikarakarana azy. == Jereo koa == === Rohy ivelany === * [http://www.suezcanal.gov.eg/ Sehatry ny] Suez Canal Authority, ho an'ny refy momban'ny lakandrano sy ny toromarika * [http://www.suezcanal.gov.eg/ Fitsipika] {{vangovango}} [[Sokajy:Jeografian' Ejipta]] [[Sokajy:Jeografian' Afrika]] [[Sokajy:Lakandrano]] lpa50jrnqyrsqxtdflzhnlcqwz22o1q 0 12302 1140304 1025906 2026-05-27T09:37:46Z CommonsDelinker 112 Replacing Raincheval_(5).JPG with [[File:Raincheval,_Fr-80,_town_hall_(5).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]:). 1140304 wikitext text/x-wiki {{Coord|50.0742|2.4392}} {{infobox tanàna |tanàna=Raincheval |sary=Raincheval, Fr-80, town hall (5).jpg |firenena={{Frantsa}} |faritany=[[Image:Blason région fr Picardie.svg|20px]] [[Hauts-de-France]] |velarantany=6.8 |isam-ponina=261 |ben'ny tanàna=Jean-Pierre Billore }} I '''Raincheval''' dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Amiens, ao amin'ny departemantan'i [[Image:Blason département fr Somme.svg|20px]] [[Somme]], ao amin'ny faritr'i [[Image:Blason région fr Picardie.svg|20px]] [[Hauts-de-France]], ao [[Frantsa]]. Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 80659. I Jean-Pierre Billore no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2001&ndash;2008. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i [[Communauté de communes du Pays du Coquelicot|Pays du Coquelicot]] == Jeografia == Ny isam-ponin'i Raincheval dia 261 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2006. Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 89 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 151 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 50.0742° ary 2.4392° amin'ny soratra desimaly. Ny faritr'ora dia GMT+1. == Rohy ivelany == * : Tranonkala * [http://www.communes.com/recherche/?q=Raincheval Eo amin'i www.communes.com] <references/> [[Sokajy:Tanàna ao amin'ny faritr'i Somme]] e4csj6siuwhlymf78bux85hd27s7kql 0 45788 1140310 1112684 2026-05-27T10:43:32Z ~2026-30465-54 39692 Faritra Melaky! 1140310 wikitext text/x-wiki {{coord|-16.750000|44.483330}} {{infobox tanàna |anarana=Besalampy |faritany=[[Faritanin'i Mahajanga|Mahajanga]] |faritra = [[Faritra Melaky|Melaky]] |isam-ponina=15009 |firenena={{Madagasikara}} |sary =Embarquement sur le port de Besalampy (40699).jpg }} '''Besalampy''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Besalampy|fivondronan'ny Besalampy]], [[Faritra Melaky]], [[Faritanin'i Mahajanga]]. Ny isam-poniny dia 15009 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40201 ary ny kaodin-distrika dia 402 ==Renirano== * [[Maningoza]] == Vokatry ny fambolena == Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia noix de cachou. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia banane. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia orange. Ny isan'omby dia 15300. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia noix de cachou. Ny entana lafo vidy indrindra dia banane. 65 ny mponina no miasa tany. 5 ny mponina no miasa amin'ny fanjonoana. 30 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana. 225 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanan-tantsaha ao. Ahitana fikambanam-panjono ao amin'io tanàna io. == Fotodrafitrasa == Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna. Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao. Misy seranana an-dranomasina ao. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Misy tsena isan'andro any. Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise). Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Misy tranom-pitsarana maharitra any. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. Tsy ny JIRAMA no manome ny rano. Ny JIRAMA no manome ny rano. Misy biraom-paositra ao. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia bateau/boutre. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 72 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 72 ora. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 160000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 160000 Fmg. == Fahasoavana == 26 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana. 4 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 70 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala. Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. == Olana == Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 1. Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001. Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina. Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 3. Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina. Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina. 5 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{reflist]] {{commonscat}} {{Melaky}} [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Melaky]] 5mwjsvbr1ba3k3445qqum4ucj3u9abw 1140311 1140310 2026-05-27T10:44:08Z ~2026-30465-54 39692 1140311 wikitext text/x-wiki {{coord|-16.750000|44.483330}} {{infobox tanàna |anarana=Besalampy |faritany=[[Faritanin'i Mahajanga|Mahajanga]] |faritra = [[Faritra Melaky|Melaky]] |isam-ponina=15009 |haavo = 30 |firenena={{Madagasikara}} |sary =Embarquement sur le port de Besalampy (40699).jpg }} '''Besalampy''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Besalampy|fivondronan'ny Besalampy]], [[Faritra Melaky]], [[Faritanin'i Mahajanga]]. Ny isam-poniny dia 15009 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40201 ary ny kaodin-distrika dia 402 ==Renirano== * [[Maningoza]] == Vokatry ny fambolena == Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia noix de cachou. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia banane. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia orange. Ny isan'omby dia 15300. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia noix de cachou. Ny entana lafo vidy indrindra dia banane. 65 ny mponina no miasa tany. 5 ny mponina no miasa amin'ny fanjonoana. 30 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana. 225 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanan-tantsaha ao. Ahitana fikambanam-panjono ao amin'io tanàna io. == Fotodrafitrasa == Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna. Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao. Misy seranana an-dranomasina ao. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Misy tsena isan'andro any. Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise). Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Misy tranom-pitsarana maharitra any. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. Tsy ny JIRAMA no manome ny rano. Ny JIRAMA no manome ny rano. Misy biraom-paositra ao. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia bateau/boutre. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 72 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 72 ora. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 160000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 160000 Fmg. == Fahasoavana == 26 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana. 4 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 70 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala. Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. == Olana == Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 1. Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001. Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina. Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 3. Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina. Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina. 5 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{reflist]] {{commonscat}} {{Melaky}} [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Melaky]] 2wj0pa8dc89aemvj7rvs5ibwst6wiov 0 67361 1140262 934777 2026-05-27T07:43:17Z ~2026-30465-54 39692 1140262 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Analândia |velarantany= 326,63 |isam-ponina=4.589 |firenena={{BRA}} |fanjakana ={{São Paulo}} |saina =Bandeiraanalandia.jpg |sary =Morro do Cuscuzeiro - Analândia.jpg |haavo =675 }} I '''Analândia''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione di Araraquara|Araraquara]], [[Microregione di São Carlos|São Carlos]]. == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 326,63 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 4.589. {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao São Paulo]] sm8z9178zuf67h21shgt9fbogwhlmeo 0 67629 1140316 935224 2026-05-27T11:14:21Z ~2026-30465-54 39692 1140316 wikitext text/x-wiki {{coord|24.1969|S|53.525|W|}} {{infobox tanàna |anarana=Brasilândia do Sul |velarantany= 291,039 |isam-ponina=3.321 |firenena={{BRA}} |fanjakana = {{Paraná}} |sary =Rio Piquiri - panoramio.jpg |saina =Bandeira Brasilândia do Sul.jpg |haavo = 378 }} [[File:Parana Municip BrasilandiadoSul.svg|thumb|left|Brasilandia do Sul]] I '''Brasilândia do Sul''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Paraná}}, ao amin'i [[Noroeste Paranaense]], [[Microregione di Umuarama|Umuarama]]. == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 291,039 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 3.321. {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao Paraná]] 57neoa4lhjxwgsp2e40qlktxupdg8t1 0 68577 1140260 953831 2026-05-27T07:35:40Z ~2026-30465-54 39692 1140260 wikitext text/x-wiki {{coord|-22.367700|-46.945520}} {{infobox tanàna |anarana=Mogi Guaçu |velarantany= 812 |haavo =617 |isam-ponina= 160.318 |firenena={{BRA}} |fanjakana = {{São Paulo}} |sary =Mogi Guaçu Janeiro de 2020.jpg |saina =Bandeira de Mogi Guaçu.png }} [[File:SaoPaulo Municip MogiGuacu.svg|thumb|left|Mogi Guacu]] I '''Mogi Guaçu''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i [[São Paulo]], ao amin'i [[Mesoregione di Campinas|Campinas]], [[Microregione di Mogi-Mirim|Mogi-Mirim]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 82 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 160.318. Kaominina manamorona ny sisin-tany: [[Aguaí]], [[Mogi Mirim]], [[Itapira]], [[Conchal]], [[Estiva Gerbi]], [[Espírito Santo do Pinhal]], [[Araras]], [[Pirassununga]], [[Leme]]. Lavitra ny renivohitra (São Paulo): 166 km {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] 1jjie5rnv7gf2d2h050zar9g2a8m11h 0 68951 1140258 953727 2026-05-27T07:29:14Z ~2026-30465-54 39692 1140258 wikitext text/x-wiki {{coord|-21.996110|-47.425830}} {{infobox tanàna |anarana=Pirassununga |velarantany= 726,942 |isam-ponina= 76.877 |haavo = 627 |firenena={{BRA}} |fanjakana = {{São Paulo}} |sary =Coreto da Praça Central, Pirassununga.jpg |saina =Pirassununga Bandeira.gif }} [[File:SaoPaulo Municip Pirassununga.svg|thumb|left|Pirassununga]] I '''Pirassununga''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione di Campinas|Campinas]], [[Microregione di Pirassununga|Pirassununga]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 726,942 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 76.877 . Kaominina manamorona: [[Porto Ferreira]], [[Descalvado]], [[Santa Cruz das Palmeiras]], [[Analândia]], [[Mogi Guaçu]], [[Aguaí]], [[Leme]] ary [[Santa Cruz da Conceição]] Lavitra ny renivohitra ([[São Paulo]]): 208 km == Jereo koa == {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] tlfbd9pc520p76xecgwig8xei5evtqf 1140259 1140258 2026-05-27T07:30:38Z ~2026-30465-54 39692 1140259 wikitext text/x-wiki {{coord|-21.996110|-47.425830}} {{infobox tanàna |anarana=Pirassununga |velarantany= 726,942 |isam-ponina= 76.877 |haavo = 627 |firenena={{BRA}} |fanjakana = {{São Paulo}} |ben'ny tanàna =Fernando Lubrechet ([[Partido Novo|Novo]] (2025–2028)) |sary =Coreto da Praça Central, Pirassununga.jpg |saina =Pirassununga Bandeira.gif }} [[File:SaoPaulo Municip Pirassununga.svg|thumb|left|Pirassununga]] I '''Pirassununga''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione di Campinas|Campinas]], [[Microregione di Pirassununga|Pirassununga]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 726,942 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 76.877 . Kaominina manamorona: [[Porto Ferreira]], [[Descalvado]], [[Santa Cruz das Palmeiras]], [[Analândia]], [[Mogi Guaçu]], [[Aguaí]], [[Leme]] ary [[Santa Cruz da Conceição]] Lavitra ny renivohitra ([[São Paulo]]): 208 km == Jereo koa == {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] fpsigcpnvhs0pww154dcupi7qbz7lwb 1140261 1140259 2026-05-27T07:38:54Z ~2026-30465-54 39692 1140261 wikitext text/x-wiki {{coord|-21.996110|-47.425830}} {{infobox tanàna |anarana=Pirassununga |velarantany= 726,942 |isam-ponina= 76.877 |haavo = 627 |firenena={{BRA}} |fanjakana = {{São Paulo}} |ben'ny tanàna =Fernando Lubrechet ([[Partido Novo|Novo]] (2025–2028)) |sary =Coreto da Praça Central, Pirassununga.jpg |saina =Pirassununga Bandeira.gif }} [[File:SaoPaulo Municip Pirassununga.svg|thumb|left|Pirassununga]] I '''Pirassununga''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione di Campinas|Campinas]], [[Microregione di Pirassununga|Pirassununga]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 726,942 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 76.877 . Kaominina manamorona: [[Porto Ferreira]], [[Descalvado]], [[Santa Cruz das Palmeiras]], [[Analândia]], [[Mogi Guaçu]], [[Aguaí]], [[Leme]] ary [[Santa Cruz da Conceição]] Lavitra ny renivohitra ([[São Paulo]]): 208 km == Demografia == * 1920 = 19,692 * 1940 = 22,921 * 1950 = 26,081 * 1960 = 27,510 * 1970 = 37,577 * 1980 = 44,970 * 1991 = 56,746 * 2000 = 64,864 * 2010 = 70,081 * 2022 = 73,545 == Jereo koa == {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] e9xxiqys5jton8v19wojxc3rinknv2w 0 69096 1140263 937809 2026-05-27T07:55:18Z ~2026-30465-54 39692 1140263 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Rinópolis |velarantany= 358,50 |isam-ponina= 9.259 |firenena={{BRA}} |fanjakana = {{São Paulo}} |ben'ny tanàna = Graziela de Lima Tomé Trevisan<ref>[https://novo.org.br/eleitos/graziela-de-lima-tome-trevisan/ Partido Novo]</ref> |sary= |saina = Bandeira de Rinópolis - SP.svg |haavo =425 }} [[File:SaoPaulo Municip Rinopolis.svg|thumb|left| Rinopolis]] I '''Rinópolis''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{São Paulo}}, ao amin'i [[Mesoregione di Presidente Prudente|Presidente Prudente]], [[Microregione di Adamantina|Adamantina]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 358,50 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 9.259. ==Jereo koa == {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] h5ytk3sozimnxe4pcw7f5u3x07nn12g 0 71702 1140308 1090630 2026-05-27T10:35:47Z ~2026-30465-54 39692 1140308 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana =Brasilândia de Minas |velarantany = 2.515,339 |isam-ponina = 15.020 |haavo = 540 |firenena ={{BRA}} |fanjakana = {{Minas Gerais}} |ben'ny tanàna = |sary =Veredão.jpg |saina =Brasao brasilandia.jpg }} [[File:MinasGerais Municip BrasilandiadeMinas.svg|thumb|let|Brasilandia de Minas]] I '''Brasilândia de Minas''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Minas Gerais}}, ao amin'i [[Noroeste de Minas]], [[Zana-paritan'i Paracatu|Paracatu]]. == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 2.515,339 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 15.020 tamin'ny taona 2022. {{reflist}} {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao Minas Gerais]] tec1y0yy3ebwiyyj4bb17c0t56mgzfj 1140309 1140308 2026-05-27T10:36:05Z ~2026-30465-54 39692 1140309 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana =Brasilândia de Minas |velarantany = 2.515,339 |isam-ponina = 15.020 |haavo = 540 |firenena ={{BRA}} |fanjakana = {{Minas Gerais}} |ben'ny tanàna = |sary =Veredão.jpg |saina =Brasao brasilandia.jpg }} [[File:MinasGerais Municip BrasilandiadeMinas.svg|thumb|left|Brasilandia de Minas]] I '''Brasilândia de Minas''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Minas Gerais}}, ao amin'i [[Noroeste de Minas]], [[Zana-paritan'i Paracatu|Paracatu]]. == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 2.515,339 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 15.020 tamin'ny taona 2022. {{reflist}} {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao Minas Gerais]] smqgpafo2ln7gsjphnzdph2atbpyjcp 1140318 1140309 2026-05-27T11:15:41Z ~2026-30465-54 39692 1140318 wikitext text/x-wiki {{coord|17|00|42|S|46|00|11|W|}} {{infobox tanàna |anarana =Brasilândia de Minas |velarantany = 2.515,339 |isam-ponina = 15.020 |haavo = 540 |firenena ={{BRA}} |fanjakana = {{Minas Gerais}} |ben'ny tanàna = |sary =Veredão.jpg |saina =Brasao brasilandia.jpg }} [[File:MinasGerais Municip BrasilandiadeMinas.svg|thumb|left|Brasilandia de Minas]] I '''Brasilândia de Minas''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Minas Gerais}}, ao amin'i [[Noroeste de Minas]], [[Zana-paritan'i Paracatu|Paracatu]]. == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 2.515,339 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 15.020 tamin'ny taona 2022. {{reflist}} {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao Minas Gerais]] p3tec2tmfu2yz0jfg7xnlw2a70sgr6f 0 182468 1140282 1070943 2026-05-27T08:50:50Z Cia 401 35882 /* Jereo koa */ google 1140282 wikitext text/x-wiki == '''Ny MOMBA AZY''' == '''Victor Ramahatra, dia teraka tamin'ny''' 6 Septambra 1945 tao Antananarivo ,praiminisitry ny Repoblikan'i [[Madagasikara]] nanomboka tamin'ny taona 12 febroary [[1988]] ka hatramin'ny 8 aogositra [[1991]] nandritra ny fitondran'i Didier Ratsiraka. == Tantarany == Tamin'ny taona 1988 dia notendrena ho Praiminisitra izy.Fotoana sarotra ho an'i Madagasikara izany satria: * niaina fahasahiranana ara-toekarena ny firenena, * nihamafy ny fahantrana, * ary nitombo ny fitakian'ny vahoaka ny demokrasia sy ny fahalalahana politika == Jereo koa == * [[Madagasikara]] * [[Politika ao Madagasikara]] * [[Praiminisitra malagasy]] [[Sokajy:Praiminisitra malagasy]] [[sokajy:Politika ao Madagasikara]] px9hua7m4vyy6fquwdko0epfxyduegf 1140299 1140282 2026-05-27T09:24:39Z Promo2024 34535 1140299 wikitext text/x-wiki == '''Ny MOMBA AZY''' == '''Victor Ramahatra, dia teraka tamin'ny''' 6 Septambra 1945 tao Antananarivo ,praiminisitry ny Repoblikan'i [[Madagasikara]] nanomboka tamin'ny taona 12 febroary [[1988]] ka hatramin'ny 8 aogositra [[1991]] nandritra ny fitondran'i Didier Ratsiraka. == Tantarany == Tamin'ny taona 1988 dia notendrena ho Praiminisitra izy.Fotoana sarotra ho an'i Madagasikara izany satria: * niaina fahasahiranana ara-toekarena ny [[firenena]], * nihamafy ny fahantrana, * ary nitombo ny fitakian'ny vahoaka ny demokrasia sy ny fahalalahana politika == Jereo koa == * [[Madagasikara]] * [[Politika ao Madagasikara]] * [[Praiminisitra malagasy]] [[Sokajy:Praiminisitra malagasy]] [[sokajy:Politika ao Madagasikara]] p8e91ijm1vapg6aodj3ybfxgr05u8gc 0 182475 1140281 1107579 2026-05-27T08:44:24Z Noum401 36528 http://fr.travel.allafrica.com/view/people/main/id/077jY9p55XZGfKmM.html 1140281 wikitext text/x-wiki == NY MOMBA AZY == {{Infobox olona|anarana=Rabemanajara Charles|teraka=9 jiona 1947|toerana=Ampatsakana-Antananarivo|firenena=Madagasikara|asa=Praiministra|sary=Original file (1,045 × 1,359 pixels, file size: 968 KB, MIME type: image/jpeg)}} I '''Charles Rabemananjara''' dia teraka ny 9 Jiona 1947 tao Ampatsakana-[[Antananarivo]]). Izy dia praiminisitry ny Repoblikan' i [[Madagasikara]] izay notendrena tamin' ny 20 janoary [[2007]]. Ny Jeneraly Charles Rabemananjara dia manambady ary manana zanaka 4. Manana ny mari-boninahitra Jeneraly de corps d'armée izy ao amin'ny Zandarmariam-pirenena, ary nandalina ny fianarana miaramila teto Madagasikara sy tany Frantsa.<ref>http://fr.travel.allafrica.com/view/people/main/id/077jY9p55XZGfKmM.html</ref> Izy koa dia fantatra amin'ny naha Praiminisitry ny Repoblikan'i Madagasikara azy tamin'ny taona 2007 hatramin'ny 2009 tamin'ny vanim-potoanan'ny Filoha Marc Ravalomanana.[http://fr.travel.allafrica.com/view/]<ref>http://fr.travel.allafrica.com/view/people/main/id/077jY9p55XZGfKmM.html</ref> == TANTARANY == Rehefa nanomboka ny asany tao amin'ny tafi-panjakan'ny Zandarmaria izy tamin'ny taona 1970, ny Jeneraly Charles Rabemananjara dia voatendry ho lehiben'ny kômpania tany Antsirabe tamin'ny 1975, ary avy eo ho mpanampy ny Lehiben'ny Zandarmaria tamin'ny faritry Tananarive tamin'ny 1976. Rehefa nanohy ny asany tao amin'ny Zandarmaria izy dia nifanesy tamin'ireto andraikitra ireto:<ref>http://fr.travel.allafrica.com/view/people/main/id/077jY9p55XZGfKmM.html</ref> * 1996: Sekretera jeneralin'ny Fiarovam-pirenena eo anivon'ny Praiminisitra. * 1998: Tale jeneralin'ny Doany. * 2000: Manam-pahaizana manokana momba ny miaramila (Expert Militaire) an'ny OUA tany Kaomoro. * 2004: Talen'ny kabinetra miaramila teo anivon'ny Fiadidian'ny Repoblika. * 28 Novambra 2005 - 19 Janovary 2007: Minisitry ny Atitany sy ny Fanavaozana ny fitantanana tao amin'ny governemantan'i Jacques Sylla.[http://fr.travel.allafrica.com] == Jereo koa == == [[Madagasikara]] == * [[Pôlitika eto Madagasikara|Pôlitika ao Madagasikara]] * [[Praiminisitra malagasy]] {{vangovango}} {{DEFAULTSORT:Rabemananjara, Charles}} [[Sokajy:Praiminisitra malagasy]] [[sokajy:Politika ao Madagasikara]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1947]] fn5v8m9xvky9yyx6xlmng5lukdfupvh 1140317 1140281 2026-05-27T11:15:16Z Promo2024 34535 1140317 wikitext text/x-wiki == NY MOMBA AZY == {{Infobox olona|anarana=Rabemanajara Charles|teraka=9 jiona 1947|toerana=Ampatsakana-Antananarivo|firenena=Madagasikara|asa=Praiministra|sary=Original file (1,045 × 1,359 pixels, file size: 968 KB, MIME type: image/jpeg)}} I '''Charles Rabemananjara''' dia teraka ny 9 Jiona 1947 tao Ampatsakana-[[Antananarivo]]). Izy dia praiminisitry ny Repoblikan' i [[Madagasikara]] izay notendrena tamin' ny 20 janoary [[2007]]. Ny Jeneraly Charles Rabemananjara dia manambady ary manana zanaka 4. Manana ny mari-boninahitra Jeneraly de corps d'armée izy ao amin'ny Zandarmariam-pirenena, ary nandalina ny fianarana miaramila teto Madagasikara sy tany Frantsa.<ref>http://fr.travel.allafrica.com/view/people/main/id/077jY9p55XZGfKmM.html</ref> Izy koa dia fantatra amin'ny naha Praiminisitry ny Repoblikan'i Madagasikara azy tamin'ny taona 2007 hatramin'ny 2009 tamin'ny vanim-potoanan'ny Filoha Marc Ravalomanana.[http://fr.travel.allafrica.com/view/]<ref>http://fr.travel.allafrica.com/view/people/main/id/077jY9p55XZGfKmM.html</ref> == TANTARANY == Rehefa nanomboka ny asany tao amin'ny tafi-panjakan'ny Zandarmaria izy tamin'ny taona 1970, ny Jeneraly Charles Rabemananjara dia voatendry ho lehiben'ny kômpania tany Antsirabe tamin'ny 1975, ary avy eo ho mpanampy ny Lehiben'ny Zandarmaria tamin'ny faritry Tananarive tamin'ny 1976. Rehefa nanohy ny asany tao amin'ny Zandarmaria izy dia nifanesy tamin'ireto andraikitra ireto:<ref>http://fr.travel.allafrica.com/view/people/main/id/077jY9p55XZGfKmM.html</ref> * 1996: Sekretera jeneralin'ny Fiarovam-pirenena eo anivon'ny Praiminisitra. * 1998: Tale jeneralin'ny Doany. * 2000: Manam-pahaizana manokana momba ny miaramila (Expert Militaire) an'ny OUA tany Kaomoro. * 2004: Talen'ny kabinetra miaramila teo anivon'ny Fiadidian'ny Repoblika. * 28 Novambra 2005 - 19 Janovary 2007: Minisitry ny Atitany sy ny Fanavaozana ny fitantanana tao amin'ny governemantan'i Jacques Sylla.[http://fr.travel.allafrica.com] == Jereo koa == == [[Madagasikara]] == * [[Pôlitika eto Madagasikara|Pôlitika ao Madagasikara]] * [[Praiminisitra malagasy]] {{vangovango}} {{DEFAULTSORT:Rabemananjara, Charles}} [[Sokajy:Praiminisitra malagasy]] [[sokajy:Politika ao Madagasikara]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1947]] ncvsvm95nakmr80ysch0gja39hbjfhz 0 183439 1140221 1136758 2026-05-27T03:03:39Z ~2026-30465-54 39692 1140221 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pays |nom_local1= República de Honduras |langue1=es |nom_malgache=Repoblikan'ny Hondorasy |de=de%20 |image_drapeau=Flag of Honduras (2022–2026).svg |lien_drapeau=Sainan'i Panama |image_blason=Coat of arms of Honduras.svg |lien_blason=mari-piandrianan'i Honduras |image_carte=Honduras (orthographic projection).svg |devise=Pro Mundi Beneficio <br /> |langues=[[fiteny espaniola]] |capitale=[[Tegucigalpa]] |coordonnées_capitale= |lien_villes= |titre_plus_grande_ville=Tanàna ngeza indrindra |plus_grande_ville=[[Tegucigalpa]] |type_gouvernement=[[Repoblika]] |titres_dirigeants=[[Filoha]] |noms_dirigeants=[[Nasry Asfura]] |superficie_rang=101 |superficie_totale= 112.090 |pourcentage_eau=2,9% |population_rang=131 |population_totale=10.278.345 |population_année= |densité=92 |type_indépendance=Voambarana |pays_indépendance= |date_indépendance=19 novembra 1839 |pays frontaliers={{SAL}}{{-}}{{NIC}}{{-}}{{GUA}} | gentilé= | IDH={{augmentation}} 0.621 | IDH_année=2021 | IDH_catégorie= | IDH_rang=faha 137 | monnaie=[[Lempira (monnaie)|Lempira]] |code_monnaie=HNL |sport_national=[[baolina kitra]] |fuseau_horaire=-5 |hymne_national=Tu bandera es un lampo de cielo (« Ton drapeau est une splendeur du ciel ») |domaine_internet=.hn |indicatif_téléphonique=504 |notes= | }} I '''Hondorasy''' dia firenena ao [[Amerika Afovoany]]. Ny renivohiny dia i [[Tegucigalpa]]. Ny tanàna lehibe indrindra dia ny renivohiny. Manana velaran-tany mirefy 112 412 km² izy ary nisy mponina miisa 9 540 539 araka ny fanisana natao tamin' ny taona 2022. Ny faritr'ora dia −6. Ankoatra ireo tandavan-tany amorontsiraka roa ao aminy (ny iray manamorona ny [[Ranomasina Karaîba|Ranomasina Karaiba]] ary ny iray, tena kely, 50 km eo ho eo, manaraka ny [[Ranomasimbe Pasifika]]), dia tendrombohitra no mandrakotra ny tanim-pirenen' i Hôndorasy. Toetanin-jana-pehintany ny toetaniny.[[sary:HND orthographic.svg|thumb|200px|Toerana misy an' i Hôndorasy]]Saika ny 90 % amin' ny mponina ao Hôndorasy no safiotra (avy amin' ny Espaniôla sy [[Teratanin' i Amerika|Amerindiana]]). Katôlika ny ankamaroan' ny mponina. Maherin' ny antsasaky ny mponina no mipetraka any ambanivohitra. [[Sary:Honduras carte.png|vignette|Sarin-tanin' i Hôndorasy]] I Hôndorasy dia isan' ireo firenena tsy mandroso indrindra any [[Amerika Latina]]. Mifototra amin' ny fambolena ny toekareny. == Jereo koa == * '''Firenena ao Amerika:''' [[Antigoa-sy-Barboda]] - [[Arjentina]] - [[Bahamasy]] - [[Barbady]] - [[Belizy]] - [[Bôlivia]] - [[Brezila]] - [[Dôminika]] - [[Ekoadôra]] - [[Etazonia]] - [[Goatemala]] - [[Goiana]] - [[Grenady]] - [[Haitỳ|Haity]] -[[Hondorasy]] - [[Jamaîka]] - [[Kanada]] - [[Kiobà|Kioba]] - [[Kôlômbia]] - [[Kôsta Rika]] - [[Meksika]] - [[Nikaragoa]] - [[Orogoay]] - [[Panamà|Panama]] - [[Paragoay]] - [[Però]] - [[Pôrtô-Rikô|Pôrtô Rikô]] - [[Repoblika Dôminikana]] - [[Salvadôro]] - [[Santa Losia]] - [[Santa-Kity-sy-Nevisy]] - [[Santa-Vinsanta-sy-Grenadina]] - [[Silia]] - [[Sorinama]] - [[Trinite-sy-Tôbagô]] -[[Venezoela]] * '''Kôntinenta eto an-tany:''' [[Afrika]] - [[Amerika]] ([[Amerika Avaratra]] - [[Amerika Atsimo]]) - [[Azia]] - [[Eorôpa]] - [[Ôseania]] - [[Antarktika]] [[sokajy:Firenena]] [[sokajy:Hondorasy|*]] 4ptnqf1xkujesncuvxn2ej7bp5va0p8 1140243 1140221 2026-05-27T03:58:17Z ~2026-30465-54 39692 1140243 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pays |nom_local1= República de Honduras |langue1=es |nom_malgache=Repoblikan'ny Hondorasy |de=de%20 |image_drapeau=Flag of Honduras (2022–2026).svg |lien_drapeau=Sainan'i Panama |image_blason=Coat of arms of Honduras.svg |lien_blason=mari-piandrianan'i Honduras |image_carte=Honduras (orthographic projection).svg |devise=Pro Mundi Beneficio <br /> |langues=[[fiteny espaniola]] |capitale=[[Tegucigalpa]] |coordonnées_capitale= |lien_villes= |titre_plus_grande_ville=Tanàna ngeza indrindra |plus_grande_ville=[[Tegucigalpa]] |type_gouvernement=[[Repoblika]] |titres_dirigeants=[[Filoha]] |noms_dirigeants=[[Nasry Asfura]] |superficie_rang=101 |superficie_totale= 112.090 |pourcentage_eau=2,9% |population_rang=131 |population_totale=10.278.345 |population_année= |densité=92 |type_indépendance=Voambarana |pays_indépendance= |date_indépendance=19 novembra 1839 |pays frontaliers={{SAL}}{{-}}{{NIC}}{{-}}{{GUA}} | gentilé= | IDH={{augmentation}} 0.621 | IDH_année=2021 | IDH_catégorie= | IDH_rang=faha 137 | monnaie=[[Lempira (monnaie)|Lempira]] |code_monnaie=HNL |sport_national=[[baolina kitra]] |fuseau_horaire=-5 |hymne_national=Tu bandera es un lampo de cielo (« Ton drapeau est une splendeur du ciel ») |domaine_internet=.hn |indicatif_téléphonique=504 |notes= | }} I '''Hondorasy''' dia firenena ao [[Amerika Afovoany]]. Ny renivohiny dia i [[Tegucigalpa]]. Ny tanàna lehibe indrindra dia ny renivohiny. Manana velaran-tany mirefy 112 412 km² izy ary nisy mponina miisa 9 540 539 araka ny fanisana natao tamin' ny taona 2022. Ny faritr'ora dia −6. Ankoatra ireo tandavan-tany amorontsiraka roa ao aminy (ny iray manamorona ny [[Ranomasina Karaîba|Ranomasina Karaiba]] ary ny iray, tena kely, 50 km eo ho eo, manaraka ny [[Ranomasimbe Pasifika]]), dia tendrombohitra no mandrakotra ny tanim-pirenen' i Hôndorasy. Toetanin-jana-pehintany ny toetaniny.[[sary:HND orthographic.svg|thumb|200px|Toerana misy an' i Hôndorasy]]Saika ny 90 % amin' ny mponina ao Hôndorasy no safiotra (avy amin' ny Espaniôla sy [[Teratanin' i Amerika|Amerindiana]]). Katôlika ny ankamaroan' ny mponina. Maherin' ny antsasaky ny mponina no mipetraka any ambanivohitra. [[Sary:Honduras carte.png|vignette|Sarin-tanin' i Hôndorasy]] I Hôndorasy dia isan' ireo firenena tsy mandroso indrindra any [[Amerika Latina]]. Mifototra amin' ny fambolena ny toekareny. == Jeôgrafia == {| class="wikitable float-right" |- ! sisin-tany misy !! halavany |- | {{Goatemala}} || style="text-align:right"| 256 km |- | {{El Salvador}} || style="text-align:right"| 342 km |- | {{Nikaragoa}} || style="text-align:right"| 922 km |- | [[Ranomasina Karaiba|Karaiba]] morontsiraka || style="text-align:right"| 644 km |- | [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]] morontsiraka || style="text-align:right"| 124 km |- | '''total''' || style="text-align:right"| '''2288 km''' |} == Jereo koa == * '''Firenena ao Amerika:''' [[Antigoa-sy-Barboda]] - [[Arjentina]] - [[Bahamasy]] - [[Barbady]] - [[Belizy]] - [[Bôlivia]] - [[Brezila]] - [[Dôminika]] - [[Ekoadôra]] - [[Etazonia]] - [[Goatemala]] - [[Goiana]] - [[Grenady]] - [[Haitỳ|Haity]] -[[Hondorasy]] - [[Jamaîka]] - [[Kanada]] - [[Kiobà|Kioba]] - [[Kôlômbia]] - [[Kôsta Rika]] - [[Meksika]] - [[Nikaragoa]] - [[Orogoay]] - [[Panamà|Panama]] - [[Paragoay]] - [[Però]] - [[Pôrtô-Rikô|Pôrtô Rikô]] - [[Repoblika Dôminikana]] - [[Salvadôro]] - [[Santa Losia]] - [[Santa-Kity-sy-Nevisy]] - [[Santa-Vinsanta-sy-Grenadina]] - [[Silia]] - [[Sorinama]] - [[Trinite-sy-Tôbagô]] -[[Venezoela]] * '''Kôntinenta eto an-tany:''' [[Afrika]] - [[Amerika]] ([[Amerika Avaratra]] - [[Amerika Atsimo]]) - [[Azia]] - [[Eorôpa]] - [[Ôseania]] - [[Antarktika]] [[sokajy:Firenena]] [[sokajy:Hondorasy|*]] 4i8saq0i1ktgeodj7ax8ep9kxccpm79 1140245 1140243 2026-05-27T04:01:49Z ~2026-30465-54 39692 1140245 wikitext text/x-wiki {{Infobox Pays |nom_local1= República de Honduras |langue1=es |nom_malgache=Repoblikan'ny Hondorasy |de=de%20 |image_drapeau=Flag of Honduras (2022–2026).svg |lien_drapeau=Sainan'i Panama |image_blason=Coat of arms of Honduras.svg |lien_blason=mari-piandrianan'i Honduras |image_carte=Honduras (orthographic projection).svg |devise=Pro Mundi Beneficio <br /> |langues=[[fiteny espaniola]] |capitale=[[Tegucigalpa]] |coordonnées_capitale= |lien_villes= |titre_plus_grande_ville=Tanàna ngeza indrindra |plus_grande_ville=[[Tegucigalpa]] |type_gouvernement=[[Repoblika]] |titres_dirigeants=[[Filoha]] |noms_dirigeants=[[Nasry Asfura]] |superficie_rang=101 |superficie_totale= 112.090 |pourcentage_eau=2,9% |population_rang=131 |population_totale=10.278.345 |population_année= |densité=92 |type_indépendance=Voambarana |pays_indépendance= |date_indépendance=19 novembra 1839 |pays frontaliers={{SAL}}{{-}}{{NIC}}{{-}}{{GUA}} | gentilé= | IDH={{augmentation}} 0.621 | IDH_année=2021 | IDH_catégorie= | IDH_rang=faha 137 | monnaie=[[Lempira (monnaie)|Lempira]] |code_monnaie=HNL |sport_national=[[baolina kitra]] |fuseau_horaire=-5 |hymne_national=Tu bandera es un lampo de cielo (« Ton drapeau est une splendeur du ciel ») |domaine_internet=.hn |indicatif_téléphonique=504 |notes= | }} I '''Hondorasy''' dia firenena ao [[Amerika Afovoany]]. Ny renivohiny dia i [[Tegucigalpa]]. Ny tanàna lehibe indrindra dia ny renivohiny. Manana velaran-tany mirefy 112 412 km² izy ary nisy mponina miisa 9 540 539 araka ny fanisana natao tamin' ny taona 2022. Ny faritr'ora dia −6. Ankoatra ireo tandavan-tany amorontsiraka roa ao aminy (ny iray manamorona ny [[Ranomasina Karaîba|Ranomasina Karaiba]] ary ny iray, tena kely, 50 km eo ho eo, manaraka ny [[Ranomasimbe Pasifika]]), dia tendrombohitra no mandrakotra ny tanim-pirenen' i Hôndorasy. Toetanin-jana-pehintany ny toetaniny.Saika ny 90 % amin' ny mponina ao Hôndorasy no safiotra (avy amin' ny Espaniôla sy [[Teratanin' i Amerika|Amerindiana]]). Katôlika ny ankamaroan' ny mponina. Maherin' ny antsasaky ny mponina no mipetraka any ambanivohitra. I Hôndorasy dia isan' ireo firenena tsy mandroso indrindra any [[Amerika Latina]]. Mifototra amin' ny fambolena ny toekareny. [[File:Honduras carte.png|thumb|left|Sarin-tanin' i Hôndorasy]] == Jeôgrafia == {| class="wikitable float-right" |- ! sisin-tany misy !! halavany |- | {{Goatemala}} || style="text-align:right"| 256 km |- | {{El Salvador}} || style="text-align:right"| 342 km |- | {{Nikaragoa}} || style="text-align:right"| 922 km |- | [[Ranomasina Karaiba|Karaiba]] morontsiraka || style="text-align:right"| 644 km |- | [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]] morontsiraka || style="text-align:right"| 124 km |- | '''total''' || style="text-align:right"| '''2288 km''' |} == Jereo koa == * '''Firenena ao Amerika:''' [[Antigoa-sy-Barboda]] - [[Arjentina]] - [[Bahamasy]] - [[Barbady]] - [[Belizy]] - [[Bôlivia]] - [[Brezila]] - [[Dôminika]] - [[Ekoadôra]] - [[Etazonia]] - [[Goatemala]] - [[Goiana]] - [[Grenady]] - [[Haitỳ|Haity]] -[[Hondorasy]] - [[Jamaîka]] - [[Kanada]] - [[Kiobà|Kioba]] - [[Kôlômbia]] - [[Kôsta Rika]] - [[Meksika]] - [[Nikaragoa]] - [[Orogoay]] - [[Panamà|Panama]] - [[Paragoay]] - [[Però]] - [[Pôrtô-Rikô|Pôrtô Rikô]] - [[Repoblika Dôminikana]] - [[Salvadôro]] - [[Santa Losia]] - [[Santa-Kity-sy-Nevisy]] - [[Santa-Vinsanta-sy-Grenadina]] - [[Silia]] - [[Sorinama]] - [[Trinite-sy-Tôbagô]] -[[Venezoela]] * '''Kôntinenta eto an-tany:''' [[Afrika]] - [[Amerika]] ([[Amerika Avaratra]] - [[Amerika Atsimo]]) - [[Azia]] - [[Eorôpa]] - [[Ôseania]] - [[Antarktika]] [[sokajy:Firenena]] [[sokajy:Hondorasy|*]] r2lr9jkaosb072266ra20wq1ga97ffp 0 183688 1140210 1094813 2026-05-27T00:36:49Z ~2026-30465-54 39692 1140210 wikitext text/x-wiki {{coord|4.609710|-74.081750}} {{infobox tanàna |anarana = Bogotá |velarantany =1.635,75 |faritany = [[departamentan'i Bogota D.C.|Bogota D.C.]] |isam-ponina = 7674366 |firenena = {{Kolombia}} |ben'ny tanàna = |sary =BOGOTA CITY (cropped).jpg |saina =Flag of Bogotá.svg }} '''Bogotá''' dia renivohitra sy tanàna lehibe indrindra any {{Kolombia}} ao amin'ny departamentan'i [[Bogota D.C.]]. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 7674366 mponina tamin'ny taona 2016.<ref name='geocities'>[http://download.geonames.org/export/ Kolombia] ao amin'i geonames.org, novangiana ny 14/ 4/2019 </ref> == Jereo koa == * [[Kolombia]] ** [[Bogota D.C.]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Kolombia]] [[sokajy:Tanàna ao amin'ny departamentan'i Bogota D.C.]] 65s3jofatg724majpneopsi1o6i58qs 0 189378 1140206 1019363 2026-05-27T00:22:04Z ~2026-30465-54 39692 1140206 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= 1590 or later Marcus Gheeraerts, Sir Francis Drake Buckland Abbey, Devon.jpg |anarana=Francis Drake |teraka=13 Jolay 1540 |maty=27 Janoary 1596 |firenena={{Fanjakana Mitambatra}} |mpiaraka= |asa= |taona niasàna= }} '''Francis Drake''' dia mizaka ny zom-pirenen'i [[Fanjakana Mitambatra]] teraka ny 13 Jolay 1540 ary maty ny 27 Janoary 1596 tao [[Panama]] == Jereo koa == {{commonscat}} [[Sokajy:Tantsambo britanika]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1540]] [[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1596]] [[Sokajy:Miaramila britanika]] f5nfnfux92hgyv4q7038i5sm90o95kh 0 189639 1140248 1039762 2026-05-27T04:13:08Z ~2026-30465-54 39692 1140248 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Ortega Lula - ABr 28.07.20102225 (cropped).JPG |anarana=Daniel Ortega |teraka=11 Novambra 1945 |maty= |firenena={{Nikaragoa}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] * [[mpanoratra]] |taona niasàna= }} '''Daniel Ortega''' dia mpanao politika, mpanoratra mizaka ny zom-pirenen'i [[Nicaragua]] teraka ny 11 Novambra 1945. Izy no filoha am-perinasa ao {{Nikaragoa}}, izay mpitondra jadona ankehitriny, nanomboka tamin'ny taona 2007 ary filohan'ny ''Frente Sandinista de Liberación Nacional'' (FSLN). ==Ny fiainany manokana== Ny vadiny dia Rosario Murillo. Tamin'ny Novambra 2021, i Daniel Ortega, dia voafidy indray nandritra ny dimy taona fahefatra tamin'ny vato 75%, araka ny voka-pifidianana ofisialy voalohany navoakan'ny Filankevitra Ambony momba ny fifidianana. == Jereo koa == {{commonscat}} [[sokajy:mpanao politika (Nikaragoa)]] [[sokajy:mpanoratra]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1945]] b5y79fjesfc4b4ieylb6qq15kke6hsq 1140251 1140248 2026-05-27T04:16:00Z ~2026-30465-54 39692 1140251 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Ortega Lula - ABr 28.07.20102225 (cropped).JPG |anarana=Daniel Ortega |teraka=11 Novambra 1945 |maty= |firenena={{Nikaragoa}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] * [[mpanoratra]] |taona niasàna= }} '''Daniel Ortega''' dia mpanao politika, mpanoratra mizaka ny zom-pirenen'i [[Nicaragua]] teraka ny 11 Novambra 1945. Izy no filoha am-perinasa ao {{Nikaragoa}}, izay mpitondra jadona ankehitriny, nanomboka tamin'ny taona 2007 ary filohan'ny ''Frente Sandinista de Liberación Nacional'' (FSLN). ==Ny fiainany manokana== Ny vadiny dia Rosario Murillo. Tamin'ny Novambra 2021, i Daniel Ortega, dia voafidy indray nandritra ny dimy taona fahefatra tamin'ny vato 75%, araka ny voka-pifidianana ofisialy voalohany navoakan'ny Filankevitra Ambony momba ny fifidianana. == Jereo koa == {{commonscat}} [[sokajy:mpanao politika (Nikaragoa)]] [[sokajy:mpanoratra]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1945]] [[Sokajy:mpitondra jadona (Nikaragoa)]] k7foqi10o41nvqfbla67ygwfq8k6jzm 1140255 1140251 2026-05-27T04:20:40Z ~2026-30465-54 39692 1140255 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Ortega Lula - ABr 28.07.20102225 (cropped).JPG |anarana=Daniel Ortega |teraka=11 Novambra 1945 |maty= |firenena={{Nikaragoa}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] * [[mpanoratra]] |taona niasàna= }} '''Daniel Ortega''' dia mpanao politika, mpanoratra mizaka ny zom-pirenen'i [[Nicaragua]] teraka ny 11 Novambra 1945. Izy no filoha am-perinasa ao {{Nikaragoa}}, izay mpitondra jadona ankehitriny, nanomboka tamin'ny taona 2007 ary filohan'ny ''Frente Sandinista de Liberación Nacional'' (FSLN). Nihamafy ny famoretana nandritra ny fe-potoam-piasany fahefatra, izay nanakatonana ONG maromaro, [[oniversite]] ary [[gazety]] mahaleo tena, ka nanangana fitondrana jadona. Nanova imbetsaka ny Lalàm-panorenana tao amin'ny firenena izy. Tamin'ny taona 2025, ny vadiny, Rosario Murillo, dia voatendry ho mpiara-miasa amin'ny Repoblika. ==Ny fiainany manokana== Ny vadiny dia Rosario Murillo. Tamin'ny Novambra 2021, i Daniel Ortega, dia voafidy indray nandritra ny dimy taona fahefatra tamin'ny vato 75%, araka ny voka-pifidianana ofisialy voalohany navoakan'ny Filankevitra Ambony momba ny fifidianana. == Jereo koa == {{commonscat}} [[sokajy:mpanao politika (Nikaragoa)]] [[sokajy:mpanoratra]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1945]] [[Sokajy:mpitondra jadona (Nikaragoa)]] 5auwpbxnu2lmxi1v4wu4at4cizbu5p1 0 200840 1140202 758246 2026-05-27T00:12:32Z ~2026-30465-54 39692 1140202 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Jorge Dely Valdés |teraka=12 Martsa 1967 |maty= |firenena={{Panama}} |mpiaraka= |asa= * [[mpilalao baolina kitra]] |taona niasàna= }} '''Jorge Dely Valdés''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i {{Panama}} teraka ny 12 Martsa 1967 == Jereo koa == {{commonscat}} [[sokajy:mpilalao baolina kitra panameana]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1967]] gvt49yn3m9f9v5tprum3hgc42lsdfin 0 203231 1140205 751635 2026-05-27T00:15:31Z ~2026-30465-54 39692 1140205 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Armando Gun |teraka=17 Janoary 1986 |maty= |firenena=Panama |mpiaraka= |asa= * [[mpilalao baolina kitra]] |taona niasàna= }} '''Armando Gun''' dia mpilalao baolina kitra mizaka ny zom-pirenen'i [[Panama]] teraka ny 17 Janoary 1986 == Jereo koa == {{commonscat}} [[sokajy:mpilalao baolina kitra panameana]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1986]] i4onsga2y1r46fievdfat86c1usult4 0 208625 1140190 737057 2026-05-27T00:01:16Z ~2026-30465-54 39692 1140190 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Julius H. Kroehl |teraka=1 Janoary 1820 |maty=9 Septambra 1867 |firenena={{Alemaina}} |mpiaraka= |asa= * [[injeniera]] |taona niasàna= }} '''Julius H. Kroehl''' dia injeniera mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina]] teraka ny 1 Janoary 1820 ary maty ny 9 Septambra 1867 tao [[Panama]] == Jereo koa == {{commonscat}} [[sokajy:injeniera alemà]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1820]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 1867]] 5all9urcynrwbg2up0soegney4fskoe 1140191 1140190 2026-05-27T00:02:32Z ~2026-30465-54 39692 1140191 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Julius H. Kroehl |teraka=1 Janoary 1820 |maty=9 Septambra 1867 |firenena={{Alemaina}} |mpiaraka= |asa= * [[injeniera]] |taona niasàna= }} '''Julius H. Kroehl''' dia injeniera mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina]] teraka ny 1 Janoary 1820 ary maty ny 9 Septambra 1867 tao [[Panama]] Niaraka tamin'ny ''Sub Marine Explorer'' no nanamboatra ny sambo mpisitrika voalohany niasa tanteraka teto amin'izao tontolo izao. == Jereo koa == {{commonscat}} [[sokajy:injeniera alemà]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1820]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 1867]] h1dej4n1ydw4gydrvm5suguu1kgb3uh 0 210094 1140207 738519 2026-05-27T00:23:11Z ~2026-30465-54 39692 1140207 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= |anarana=Jacques Besson |teraka=1 Janoary 1540 |maty=1 Janoary 1573 |firenena=Frantsa |mpiaraka= |asa= * [[mpanao matematika]] * [[injeniera]] |taona niasàna= }} '''Jacques Besson''' dia mpanao matematika, injeniera mizaka ny zom-pirenen'i [[Frantsa]] teraka ny 1 Janoary 1540 ary maty ny 1 Janoary 1573 == Jereo koa == {{commonscat}} [[sokajy:mpanao matematika frantsay]] [[sokajy:injeniera frantsay]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1540]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 1573]] mr5y92u8polkd4ld1d7esliwr3cpb24 0 225369 1140295 1071661 2026-05-27T09:15:17Z ~2026-31616-96 39777 fampidirana Loharano 1140295 wikitext text/x-wiki [[File:Roger Kolo 2014.jpg|thumb|180px|Roger Kolo 2014]] I '''Roger Kolo''' na '''Laurent Roger Kolo Christophe''' dia teraka tamin'ny [[3]] [[Septambra]] [[1943]] tao [[Belon'i Tsiribihina]], asa ataony dia [[dokotera]] mpitsabo ara-pahasalamana. Ary izy dia olo-manga [[malagasy]] sady efa [[praiminisitra]], voatendry tamin'ny [[11]] [[Aprily]] [[2014]] ary nitsahatra tamin'ny [[17 janoary]] [[2015]]. [https://www.agenceecofin.com/politique/1204-19179-roger-kolo-sera-le-prochain-premier-ministre-de-madagascar] == Mombamomba azy == == Jereo koa == * [[praiminisitra]] * [[madagasikara]] * [[Biôgrafia]] == Rohy ivelany == * {{fr}}[http://www.letemps.ch/Page/Uuid/349b1cc0-e4f2-11e3-a23d-0c2455b964fc/Un_Suisse_au_pouvoir_%C3%A0_Madagascar] * {{fr}}[http://www.rts.ch/video/info/journal-19h30/5874328-un-helveto-malgache-est-devenu-premier-ministre-de-madagascar-le-mois-dernier.html] {{Vangovango|Biôgrafia}} {{commonscat}} {{reflist}} [[Sokajy:Praiminisitra malagasy]] [[Sokajy:politika]] [[Sokajy:teraka tamin'ny taona 1943]] l1quqsasyt5785f6rr0dalckwanu4xq 1140297 1140295 2026-05-27T09:17:01Z Victoria Prestige 39773 1140297 wikitext text/x-wiki [[File:Roger Kolo 2014.jpg|thumb|180px|Roger Kolo 2014]] I '''Roger Kolo''' na '''Laurent Roger Kolo Christophe''' dia teraka tamin'ny [[3]] [[Septambra]] [[1943]] tao [[Belon'i Tsiribihina]], asa ataony dia [[dokotera]] mpitsabo ara-pahasalamana. Ary izy dia olo-manga [[malagasy]] sady efa [[praiminisitra]], voatendry tamin'ny [[11]] [[Aprily]] [[2014]] ary nitsahatra tamin'ny [[17 janoary]] [[2015]]. [https://www.agenceecofin.com/politique/1204-19179-roger-kolo-sera-le-prochain-premier-ministre-de-madagascar] == Mombamomba azy == ==Tantaram-piainany== == Ireo Fiananarana Narahiny == == Jereo koa == * [[praiminisitra]] * [[madagasikara]] * [[Biôgrafia]] == Rohy ivelany == * {{fr}}[http://www.letemps.ch/Page/Uuid/349b1cc0-e4f2-11e3-a23d-0c2455b964fc/Un_Suisse_au_pouvoir_%C3%A0_Madagascar] * {{fr}}[http://www.rts.ch/video/info/journal-19h30/5874328-un-helveto-malgache-est-devenu-premier-ministre-de-madagascar-le-mois-dernier.html] {{Vangovango|Biôgrafia}} {{commonscat}} {{reflist}} [[Sokajy:Praiminisitra malagasy]] [[Sokajy:politika]] [[Sokajy:teraka tamin'ny taona 1943]] 6wb6iw7fxrx8sebtrapy9nls2e1k1y2 1140315 1140297 2026-05-27T11:12:21Z Victoria Prestige 39773 1140315 wikitext text/x-wiki [[File:Roger Kolo 2014.jpg|thumb|180px|Roger Kolo 2014]] I '''Roger Kolo''' na '''Laurent Roger Kolo Christophe''' dia teraka tamin'ny [[3]] [[Septambra]] [[1943]] tao [[Belon'i Tsiribihina]], asa ataony dia [[dokotera]] mpitsabo ara-pahasalamana. Ary izy dia olo-manga [[malagasy]] sady efa [[praiminisitra]], voatendry tamin'ny [[11]] [[Aprily]] [[2014]] ary nitsahatra tamin'ny [[17 janoary]] [[2015]]. [https://www.agenceecofin.com/politique/1204-19179-roger-kolo-sera-le-prochain-premier-ministre-de-madagascar] == Mombamomba azy == Teraka tamin’ny 3 Septambra 1943 tany Belo-sur-Tsiribihina, ao amin’ny faritra Menabe, i Kolo Roger. Nianatra ho mpitsabo tany Frantsa izy, ary nifantoka tamin’ny radiologie tany amin’ny Hopitaly Oniversiteran’i Genève, any Soisa. Teo no nananganany foibe fitarafana maromaro. **Ny dian’ny fiainany politika** Tamin’ny fifidianana filoham-pirenena 2013, dia niverina tety Madagasikara izy mba hirotsaka. Saingy nofongarin’ny Fitsarana manokana momba ny fifidianana (CES) ny firotsahany, satria tsy nahafeno ny fepetra nipetrahana 6 volana eto an-toerana. Nanapa-kevitra ny hanohana an’i Hery Rajaonarimampianina izy avy eo. Rehefa voafidy ho filoham-pirenena i Hery Rajaonarimampianina, dia notendrena ho Praiminisitra i Kolo Roger tamin’ny 2014 ka hatramin’ny 2015. Niara-nitantana tamin’izany koa ny andraikitry ny Minisitry ny Fahasalamam-bahoaka izy. Noho ny tsindry ara-politika sy ny fanakianana mafy momba ny fitantanana ny raharaham-panjakana—indrindra ny delestazy sy ny tsy fandriampahalemana—dia nametra-pialana ny governemanta notarihiny tamin’ny Janoary 2015. Ny jeneraly Jean Ravelonarivo no nandimby azy. Taorian’ny naha-Praiminisitra azy, dia nitohy ny asany teo amin’ny sehatry ny politika, ary voafidy ho Loholona (Sénateur) tao anatin’ny Birao maharitry ny Antenimierandoholona malagasy izy. ==Tantaram-piainany== Ny fianakavian'i Kolo Roger, Praiminisitra malagasy teo aloha, dia fianakaviana ngezalahy, manankarena tantara ara-politika sady manana ny maha izy azy avy any amin'ny faritry ny Menabe (Morondava). Ny ray amandreniny sy ny fiaviany Ray aman-dreny nanana ny maha izy azy : Ny rainy dia mpandray ny paositra (receveur des postes) izay lasa Senatera sy Ben'ny tanànan'i Morondava taty aoriana. Ny reniny kosa dia vehivavy nifantoka tamin'ny asa sosialy, avy any Toliara. Fiaviana mifangaro : Manana rà mifangaro (métisse) ity fianakaviana ity, satria manana razambe avy any Lyon (Frantsa) i Kolo Roger. Fianakaviana mpanao politika lova tsy mifindra Ny rainy : Lasa Senatera sy Ben'ny tanànan'i Morondava. Ny rahalahiny : Rolland Kolo, zandriny, izay nifidy ny lalan'ny politika koa ary lasa Senatera. Ny mamany (na dadatoany) : Nanana dadatoa minisitra nisahana ny Kolontsaina koa izy. Ny mpiray tam-po aminy : Zanak'olo-mpiray tam-po aminy ny Senatera teo aloha Naika Eliane. Ny ankohonany manokana Ny vadiny : Nanambady an'i Zakia Katoun izy, izay avy any Belo sur Tsiribihina. Ny zanany : Manana niteraka telo izy mivady. == Ireo Fiananarana Narahiny == Dr. Kolo Roger Laurent dia dokotera sady mpanao politika malagasy sy soisa, izay fantatra indrindra tamin'ny naha Praiminisitry ny Repoblikan'i Madagasikara azy teo anelanelan'ny volana aprily 2014 sy janoary 2015. Ireto ny antsipirian'ny fianarana sy ny zotram-piainana narahiny: Ny fianarana sy ny fiofanana ara-pitsaboana Fianarana fototra: Nianatra tao amin'ny Kolejy Saint-Michel Amparibe (Antananarivo) tantanin'ny Jesoita izy. Oniversiten'Antananarivo: Nanohy ny fianarana ho mpitsabo tao amin'ny Oniversiten'Antananarivo. Lasa sekretera jeneralin'ny fikambanan'ny mpianatra ho dokotera izy tamin'izany. Strasbourg (Frantsa): Nanohy ny fianarany tany ivelany izy, tao amin'ny fakiolten'ny fitsaboana ao Strasbourg, ary nahazo ny diploma tamin'ny taona 1978. Nianatra asa momba ny fandidiana (interne en chirurgie) tao amin'ny Hopitalin'i Mulhouse koa izy. Genève (Soisa): Niditra tao amin'ny fakiolten'ny fitsaboana ao Genève izy tamin'ny taona 1980. Nahazo diploma momba ny fitsaboana izy, ary nirona manokana tamin'ny taranja Radiolojia sy Fitsaboana Nokleary (nahazo ny diploma FMH tamin'ny taona 1987). == Jereo koa == * [[praiminisitra]] * [[madagasikara]] * [[Biôgrafia]] == Rohy ivelany == * {{fr}}[http://www.letemps.ch/Page/Uuid/349b1cc0-e4f2-11e3-a23d-0c2455b964fc/Un_Suisse_au_pouvoir_%C3%A0_Madagascar] * {{fr}}[http://www.rts.ch/video/info/journal-19h30/5874328-un-helveto-malgache-est-devenu-premier-ministre-de-madagascar-le-mois-dernier.html] {{Vangovango|Biôgrafia}} {{commonscat}} {{reflist}} [[Sokajy:Praiminisitra malagasy]] [[Sokajy:politika]] [[Sokajy:teraka tamin'ny taona 1943]] oqghw7c7ca5rrs6h6p6grzc01ya19kw 0 230028 1140277 1115108 2026-05-27T08:39:29Z Promo2024 34535 1140277 wikitext text/x-wiki [[Sary:Régis Rajemisa Raolison, Hajia.jpg|vignette|[[Hajia]] misy ny sarin' i Régis Rajemisa Raolison]] I [[Régis Rajemisa Raolison]] (1913–1990) dia mpanoratra malagasy nisongadina tamin' ny fanoratana boky fampiarana ny [[Fitsipiteny malagasy|fitsipiky ny teny malagasy]] toa an' ''[[Isambilo]]'', ny [[Fiteny mamiko|''Fiteny mamiko'']], ny fanoratana tononkalo, sy [[rakibolana]]. == Tantara == Teraka tamin' ny 8 Mey 1913 tany [[Antsiranana]] raha niasa nanao raharaham-panjakana tany rainy sy reniny: Edouard Rajemisa sy Victoire Razaivelo, fa ny tany fiaviany dia [[Ambatoroka]] sy [[Ankadindambo-Ambohimangakely]] ([[Antananarivo]]). === Asany === [[Sary:Rakibolana Malagasy.jpg|vignette|221x221px|''[[Rakibolana malagasy]]'', nosoratan' i Régis Ralemisa Raolison]]Mpampianatra no raharaha nosafidiny. Ka raha vao nahavita ny fianarana ambaratonga faharoa izy (1931), dia nirotsaka tamin' ny fampianarana, ka tao amin' ny Misiona katolika Manjakandriana aloha (1932), dia tao amin' ny Kolejy Masi-Misely nampanomana CESD (1933-1942), dia tao amin' ny Kolejy iray tsy miankina: Institution Vigny (1943-1946), ary niverina indray tao amin' ny Kolejy Masi-Misely, fa tamin' ny fampianarana ambaratonga faharoa (1947-1957). Voaray hanao raharahan' ny Chef de cabinet tao amin' ny Ministeran' ny Fahasalamana izy (1957-1958), ary dia tafajanona tamin' ny fanjakana (sampana fampianarana) ka nomena toeran' ny mpiandraikitra lefitra tamin' ny sampan-draharaha iray vaovao (Centre d'études et d'information sur la langue et la civilisation malgaches), sady nampianatra sy niasa teny amin' ny Oniversite sy tamin' ny Lycées (1959-1973). Raim-pianakaviana izy tamin' ny taona 1942, nampakatra ho vadiny an-dRamatoa Julienne Razanajao, izay nanampy azy fatratra hatrany tamin' ny fanomezana hery sy torohevitra. Niteraka dimy izy mivady ary telo ambin' ny folo ny zafikeliny ankehitriny. Tsy mpampianatra ihany anefa izy, fa mpanoratra ihany koa; maro karazana ireo boky nandaniany ron-doha tao anatin' ny dimampolo taona satria tamin' ny taona 1935 no nanoratany voalohany. == Asa soratra == [[Sary:Grammaire malgache - Régis Rajemisa Raolison.jpg|vignette|222x222px|''Grammaire malgache'', nosoratan' i Régis Ralemisa Raolison]] Betsaka ny asa soratra nataon' i Régis Rajemisa Raolison, ka anisan' izany ireto tanisaina manaraka ireto: *''Ady anaty;'' *''Dictionnaire Historique et Géographique'' (1966); *''Fianarana ny Fitsipi-pitenenana malagasy;'' *''Fiteny mamiko: kilasy fahatelo'' (1967); *''Fiteny mamiko: kilasy fahefatra'' (1972); *''Fitsipi-panoratana Malagasy;'' *''Fomba aman-pahendena malagasy'' (1972); *''Grammaire Malgache'' (1971); *''Isambilo;'' *''Les Poètes Malgaches d'expression française;'' *''Mamy ve ny miaina;'' *''Mba olom-banona;'' *''Mba zovy kosa ho' aho?'' (tononkalo); *''Misy very anjara;'' *''Ny Fanantenana'' (tononkalo); *''Ny herin' ny Fahatsiarovana'' (tononkalo); *''Rakibolana malagasy'' (1985) *''Ratolojanahary;'' *''Rivo-doza;'' *''Tononkalo sy lahatsoratra: kilasy fahadimy, kilasy fahenina;'' *''Tsingerim-panina;'' *''Vakoka: Dictionnaire des Synonymes de la Langue Malgache'' (1948). == Fikambanana misy azy == * [[Havatsa-UPEM]] filohan' ny Fikambanana izy hatramin' ny taona niorenany (1952) * Académie Malgache (nanomboka tamin' ny 1957) == Mari-boninahitra aman-pankasitrahana == * Chevalier de l'Ordre du Mérite de Madagascar 1962 * Mari-Pankasitrahana avy amin' ny Ministeran' ny Fanolokoloana sy Zavakanto Revolisionera 1981 * Officier de l'Ordre des Arts et des Lettres (République française) 1981 * Chevalier de l'Ordre National 1964 * Officier de l'Ordre National 1978 * Commandeur de l'Ordre National 1983 == Jereo koa == * [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]] == Loharano == * "[http://tenymalagasy.org/bins/teny2/rajemisaraolisonregis?w=rajemisaraolisonregis Régis Rajemisa Raolison]", ''tenymalagasy.org'' [[Sokajy:Mpanoratra malagasy]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1913]] [[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1990]] qiodlq6zrdmavagw6mg9l95vyhbyy70 0 230043 1140189 966356 2026-05-27T00:00:23Z ~2026-30465-54 39692 1140189 wikitext text/x-wiki '''Andriamiseza Lucien''' dia mpitolona malagasy niady tamin'ny [[fanjanahantany]], anisan'ireo namorona ny antoko politika PANAMA. = Ny tantarany = == Ny fiaviany sy ny fianarany == Teraka tamin'ny faha-13 Aprily 1913 teto [[Antananarivo]]. Zanak'Andriamiseza sy Rasoazananoro. Nisantatra ny sekoly tao [[Ambohijatovo Avaratra]] ny taona 1920, ary nanohy tany Mantasoa. Niverina hanohy ny fianarany tao amin'ny sekoly [[le Myre de Vilers]] teto Antananarivo indray. == Ny asa nataony == Rehefa izany, dia voaray ho mpiasam-panjakana tamin'ny taona 1933, ary notendrena ho "écrivain-interprète" tao amin'ny kabinetran'ny governora jeneraly Cayla Léon. Nafindra toerana tany [[Maroantsetra]] ny taona 1938, ka tamin'izany, dia ireto asa ireto no nifandimby niandraiketany: * ho lehiben'ny biraon'ny distrika, * mpitsantsoratry ny Fitsarana ambaratonga voalohany, * mpitsantsoratry ny Conseil d'arbitrage et de l'Office du Travail. Taona vitsy taty aoriana, dia nafindra toerana tao [[Toamasina]] ka notendrena ho mpitantsoratry Fitsarana "indigène" ambaratonga faharoa sy ho "assesseur" tao amin'ny ambaratonga voalohany tao Toamasina. == Ny raharaha 29 Martsa 1947 == Nafindra hiasa tao amin'ny «parquet»-n'i Toamasina, ary nametra-pialana tsy hiasa tamin'ny Fanjakana intsony taorian'izany, ka ny antony voalaza dia noho ny fahasalamana. Teto Antananarivo, Andriamiseza Lucien, no nipoaka ny fikomiana tamin'ny faha-29 Martsa 1947, ka ny faha-6 Aprily 1947, dia nosamborina tao [[Antsahabe]]. Notsaraina sy nohelohin'ny Fitsarana ady heloka be vava tao [[Toamasina]] ho tanana am-ponja mandritra ny 15 taona ary 10 taona tsy hahazo mandia faritany ny faha-20 ka hatramin'ny faha-27 Jona 1949. Natao sesitany tany [[Nosilava]], ka tamin'ny taona 1956, vao nahazo famontsoran-keloka, ary dia niasa ho an'ny tenany tany [[Ambatolampy]]. == PANAMA == Rehefa noterena hangina ny [[Vy Vato Sakelika]] (VVS), dia "tony" ivelany ihany ny toe-draharaha politika teto Madagasikara, satria, najoron'ny Tia Tanindrazana manginigina tsikelikely koa ny fikambanana miafina isan-tokony, toy ny PANAMA, na ny Patriote Nationaliste Malgache, indraindray koa nadika ho Parti Nationaliste Malgache. Andriamiseza Lucien, niaraka tamin-dRamilijaona, mpaka sary nalaza, no namorona ny PANAMA, kanefa na izany aza dia tsy azo veroka marina ny tena vaninandro niforonan'ity antoko miafina ity. Araka ireo vavolombelona vitsivitsy sendra anay, izay mbola ho vahinintsika eto atsy ho atsy, dia nifantoka betsaka tamin'ny ady ho an'ny fahaleovantenan'i Madagasikara sy ny fanavotana azy no foto-kevitra sy fampielezan-kevitra novoizin'ny PANAMA sy ireo mpikambana tao anatiny. Tsy marina ihany koa hoy ireo vavolombelona ireo ny filazana fa ny vazaha-mpanjanatany no nampanangana ny PANAMA. Ankilan'izany, ny maro tamin'ireo mpikambana tao amin'ny PANAMA no mpikambana ihany koa tany amin'ny antoko na fikambanana hafa, toy ny tao amin'ny [[Mouvement démocratique de la rénovation malgache|M.D.R.M.]], [[P.D.M.]], [[JINY]],.... = Loharano = * ''Ilaitangena'', nivoaka tao amin'ny ''Feon'ny Merina'', lah. faha-163, 18 Jolay 1997. [[Sokajy:Antoko politika Malagasy]] nfqjpv0fqirxw8ik4gzlx2cp1cd1555 0 230861 1140176 1112940 2026-05-26T22:05:15Z Thelezifor 15140 Namafa soratra tsy ilaina 1140176 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Antanetibe jpg |faritany=Antananarivo |isam-ponina=6082 |firenena={{Madagasikara}} |tanàna=NC|fanjakana=NC|ben'ny tanàna=NC|tanàn-dehibe=NC}} '''Antanetibe''' dia [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina]] malagasy ao amin'ny [[distrikan' Ambohidratrimo]], [[Faritanin' Antananarivo]]. Ny isan' ny mponiny dia 6 082 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 10335 ary ny kaodin-distrika dia 103 == Vokatry ny fambolena == Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia <5%. Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia tomates. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia pomme de terre. Ny isan'omby dia 1015. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo. Ny entana lafo vidy indrindra dia vary. 10 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy. 10 no isan'ny ombivavy be ronono. 95 ny mponina no miasa tany. 4 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana. 1 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha. 100 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanan-tantsaha ao. == Fotodrafitrasa == Misy masoivohon'ny banky. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. Tsy ny JIRAMA no manome ny rano. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora. Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1 ora. Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 3750 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 3750 Fmg. == Fahasoavana == 20 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra. 60 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 7 volana. 10 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 10 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. == Olana == Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 2. Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 2. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] 854iz8a42pcuxldlgppb6gv3qxfgno9 1140184 1140176 2026-05-26T23:02:22Z Thelezifor 15140 Anaran-tanàna 1140184 wikitext text/x-wiki '''Antanetibe''': anaran-tanàna eto [[Madagasikara]], anisan' izany: * [[Antanetibe (Ambohidratrimo)|Antanetibe]] ao amin' ny [[distrikan' Ambohidratrimo]] * [[Antanetibe (Soavinandriana)|Antanetibe]] ao amin' ny [[distrikan' i Soavinandriana]] 3fb1zoebv4xwz29czxapwl8x62hzvfv 0 230916 1140180 1087264 2026-05-26T22:34:10Z Thelezifor 15140 Nandamina sary 1140180 wikitext text/x-wiki {{coord|-19.633330|47.683330}} {{infobox tanàna |anarana=Tsinjoarivo |faritany=[[Faritanin'i Antananarivo|Antananarivo]] |faritra=[[Vakinankaratra]] |isam-ponina=19771 |firenena={{Madagasikara}} |sary=Agriculture Tsinjoarivo.jpg }} I '''Tsinjoarivo''' dia [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina malagasy]] ao amin' ny [[Distrikan'Ambatolampy|distrikan' Ambatolampy]], [[Faritra Vakinankaratra]], [[Faritanin' Antananarivo]]. Ny isan' ny mponiny dia 19&nbsp;771 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 11031 ary ny kaodin-distrika dia 110. == Vokatry ny fambolena == Ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 75 % eo ho eo. Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia [[ovy]]. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin' ny lafin' ny velaran-tany dia ny [[vary]]. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia ny [[katsaka]]. Ny isan' ny omby dia 2&nbsp;313. Ny isan' ny taona nisian'ny pesitry ny vorona teo anelanelan' ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin' ny lafin' ny velaran-tany dia ny [[mangahazo]]. Ny entana lafo vidy indrindra dia ny vary. 1 isan-jaton' ny tanimbary no voatondraka amin' ny [[tohodrano]] na paompy. 99 amin' ny mponina no miasa tany. 1 amin' ny mponina no miasa amin' ny sampandraharaha. 1&nbsp;200 ny isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanam-pivarotra ao amin' io tanàna io. Ahitana fikambanan-tantsaha ao. Ahitana fikambanam-pampiasa rano ao. == Fotodrafitrasa == Tongan' ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Ijanon' ny taksiborosy ilay kaominina. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo. Misy fitrandrahana harena an-kibon' ny tany amin' ny fomba indostrialy. Ahitana kolejy ao amin' ilay tanàna. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe. Ny faharetan' ny dia mankany amin' ny renivohi-paritany dia 4 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin' ny tanàn-dehibem-paritany amin' ny andro fahavaratra dia 8 ora. Ny saran-dalan' ny olona tokana mankany amin' ny tanàn-dehibem-paritany amin' ny andro fahavaratra dia 15&nbsp;000 Fmg. Ny saran-dalan' ny olona tokana mankany amin' ny tanàn-dehibem-paritany amin' ny maintany dia 15&nbsp;000 Fmg. == Fahasoavana == 1 isan-jaton' ny mponina no tena mahantra dia mahantra. 69 isan-jaton' ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan' ny vanim-potoana mety ahalanian' ny vokatry ny taon-dasa dia 5 volana. 1 isan-jaton' ny mponina no atao hoe manan-karena. 29 isan-jaton' ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Olana == Tapaka in-3 ny lalana tao anatin' ny taona 1999-2001. Ny isan' ny vakitrano tanatin' ny taona 1999-2001 dia 4. Ahitana zandary ao amin' ilay kaominina. == Vakoka == [[Sary:Tsinjoarivo Rova 04.JPG|ankavia|vignette|[[Rovan' i Tsinjoarivo]]]] [[Sary:Tsinjoarivo.jpg|vignette|Ny reniranon' i Onive]] I Tsinjoarivo dia misy [[Rovan' i Tsinjoarivo|rova]], izay fonenan' ny mpanjakavavy tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]] tamin' ny taonjato faha-19. Eo an-tampon' ny havoana kely rakotra ala no misy azy, ary eo amoron' ny renirano [[Onive]] izay mivarina amin' ny hantsana terin' Ambavaloza sy Andremamovoka. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. * https://www.sadabe.org/Fr/Tsinjoarivo.html {{Vakinankaratra}} {{reflist}} [[Sokajy:Kaominina any Faritra Vakinankaratra]] [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] j731hin30q3o2q73866nwixgmqmzlgc 0 253635 1140278 1051738 2026-05-27T08:40:59Z Promo2024 34535 1140278 wikitext text/x-wiki I '''Pénombre Randriampenomanana''' dia teraka tamin'ny 11 Janoary 1914 tao amin’ny hopitaly Fenoarivo. Ny 13 jolay 2000 no nahafatesany. == Tantarany == Nanoratra tononkalo amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] sy [[Fiteny malagasy|malagasy]] izy. Isan’ireo 15 mirahalahy nanorina ny fikambanana HAVATSA/UPEM tamin’ny taona 1952. Niditra nianatra tao amin’ny« Ecole Administrative Le Myre de Vilers » ny taona 1932 rehefa nahavita ireo ambaratonga samihafa. Mpiasam-panjakana Andriampenomanana Pénombre ka teo amin’ ireo sehatra fitantanam-bola no nisy azy toy ny tao amin’ny « Direction Générale des Finances »sy « Direction du Contrôle Financier ». « Officier d’Académie» i Randriampenomanana Pénombre ny taona 1950 ary isan’ireo mpikambana tao amin’ny « Association Poétique française » izay nantsoina hoe FLAMMES VIVES. Maro ireo tononkalo nosoratany ka isan’ireny ny « Que vas-tu répondre ? », « Souimangue », « Bribes de l’âme ». Commandeur des arts et des lettres izy. Nahazo ny loka voalohany fifaninana tamin'ny onjapeo Malagasy 70. cikx7l6952jg8xd3tw03uml6ve7qdbj 1140279 1140278 2026-05-27T08:42:16Z Promo2024 34535 1140279 wikitext text/x-wiki I '''Pénombre Randriampenomanana''' dia teraka tamin'ny 11 Janoary 1914 tao amin’ny hopitaly Fenoarivo. Ny 13 jolay 2000 no nahafatesany. == Tantarany == Nanoratra tononkalo amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] sy [[Fiteny malagasy|malagasy]] izy. Isan’ireo 15 mirahalahy nanorina ny fikambanana HAVATSA/UPEM tamin’ny taona 1952. Niditra nianatra tao amin’ny« Ecole Administrative Le Myre de Vilers » ny taona 1932 rehefa nahavita ireo ambaratonga samihafa. Mpiasam-panjakana Andriampenomanana Pénombre ka teo amin’ ireo sehatra fitantanam-bola no nisy azy toy ny tao amin’ny « Direction Générale des Finances »sy « Direction du Contrôle Financier ». « Officier d’Académie» i Randriampenomanana Pénombre ny taona 1950 ary isan’ireo mpikambana tao amin’ny « Association Poétique française » izay nantsoina hoe FLAMMES VIVES. Maro ireo tononkalo nosoratany ka isan’ireny ny « Que vas-tu répondre ? », « Souimangue », « Bribes de l’âme ». Commandeur des arts et des lettres izy. Nahazo ny loka voalohany fifaninana tamin'ny onjapeo Malagasy 70. jw1scf9w3ozwntdlt4pyujz68hzc6qs 1140280 1140279 2026-05-27T08:43:18Z Promo2024 34535 1140280 wikitext text/x-wiki === I '''Pénombre Randriampenomanana''' dia teraka tamin'ny 11 Janoary 1914 tao amin’ny hopitaly Fenoarivo. Ny 13 jolay 2000 no nahafatesany. === == Tantarany == Nanoratra tononkalo amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] sy [[Fiteny malagasy|malagasy]] izy. Isan’ireo 15 mirahalahy nanorina ny fikambanana HAVATSA/UPEM tamin’ny taona 1952. Niditra nianatra tao amin’ny« Ecole Administrative Le Myre de Vilers » ny taona 1932 rehefa nahavita ireo ambaratonga samihafa. Asany Mpiasam-panjakana Andriampenomanana Pénombre ka teo amin’ ireo sehatra fitantanam-bola no nisy azy toy ny tao amin’ny « Direction Générale des Finances »sy « Direction du Contrôle Financier ». « Officier d’Académie» i Randriampenomanana Pénombre ny taona 1950 ary isan’ireo mpikambana tao amin’ny « Association Poétique française » izay nantsoina hoe FLAMMES VIVES. Maro ireo tononkalo nosoratany ka isan’ireny ny « Que vas-tu répondre ? », « Souimangue », « Bribes de l’âme ». Commandeur des arts et des lettres izy. Nahazo ny loka voalohany fifaninana tamin'ny onjapeo Malagasy 70. 1dyurwpm4u5oat4iw3hl3evh70io28m 10 256893 1140186 1120348 2026-05-26T23:56:29Z ~2026-30465-54 39692 1140186 wikitext text/x-wiki [[Image:Flag of Brazil.svg|22px]]&nbsp;[[Brazila]]<noinclude> [[Catégorie:Endrika ho an'ny firenena]][[Sokajy:Endrika_Brazila]]</noinclude> tiq1gi5qw8ou4245wo0dpi6f2gvlmwg 0 257357 1140331 956006 2026-05-27T11:54:40Z HarryWurst 36292 1140331 wikitext text/x-wiki {{coord|-20.443060|-53.759170}} {{infobox tanàna |anarana = Ribas do Rio Pardo |velarantany =17.308,71 | haavo = 369 |fanjakana = {{Mato Grosso do Sul}} |isam-ponina = 11934 |firenena = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = |sary =Vista aérea de Ribas do Rio Pardo dezembro-2020.jpg |saina =Bandeira de Ribas do Rio Pardo - MS.svg }} [[File:Brazil Mato Grosso do Sul Ribas do Rio Pardo location map.svg|thumb|left| Ribas do Rio Pardo]] '''Ribas do Rio Pardo''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i {{Mato Grosso do Sul}} ao amin'ny [[Brazila]]. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 11934 mponina tamin'ny taona == Jereo koa == * [[Brazila]] ** [[Mato Grosso do Sul]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Mato Grosso do Sul]] 2oeys1zgwduo4la8dd9nwhpq1sclftc 1140332 1140331 2026-05-27T11:55:20Z HarryWurst 36292 1140332 wikitext text/x-wiki {{coord|-20.443060|-53.759170}} {{infobox tanàna |anarana = Ribas do Rio Pardo |velarantany =17.308,71 | haavo = 369 |fanjakana = {{Mato Grosso do Sul}} |isam-ponina = 21.270 |firenena = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = |sary =Vista aérea de Ribas do Rio Pardo dezembro-2020.jpg |saina =Bandeira de Ribas do Rio Pardo - MS.svg }} [[File:Brazil Mato Grosso do Sul Ribas do Rio Pardo location map.svg|thumb|left| Ribas do Rio Pardo]] '''Ribas do Rio Pardo''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i {{Mato Grosso do Sul}} ao amin'ny [[Brazila]]. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 21.270 mponina tamin'ny taona == Jereo koa == * [[Brazila]] ** [[Mato Grosso do Sul]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Mato Grosso do Sul]] f4s6dvyb157pc8rzrddjp4t3khb2jbe 0 257408 1140326 1095859 2026-05-27T11:40:07Z HarryWurst 36292 Pejy nofotsiana 1140326 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1140327 1140326 2026-05-27T11:47:47Z HarryWurst 36292 Nanala ny fanavaozana [[Special:Diff/1140326|1140326]] nataon'i [[Special:Contributions/HarryWurst|HarryWurst]] ([[User talk:HarryWurst|dinika]]) 1140327 wikitext text/x-wiki {{coord|-21.356390|-51.859720}} {{infobox tanàna |anarana = Panorama |velarantany = |faritany = [[São Paulo]] |isam-ponina = 14227 |firenena = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = |sary =Panorama - São Paulo - Brasil - panoramio.jpg |saina = Bandeira de Panorama.jpg }} [[File:SaoPaulo Municip Panorama.svg|thumb|left| Panorama]] '''Panorama''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[São Paulo]] ao amin'ny [[Brazila]]. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 14227 mponina tamin'ny taona 2012.<ref name='geocities'>[http://download.geonames.org/export/ Brazila] ao amin'i geonames.org, novingiana ny 18/11/2018 </ref> Ny halavirana mankany an-drenivohitra (São Paulo): 670 km == Jereo koa == * [[Brazila]] ** [[São Paulo]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat}} [[pt:Panorama (São Paulo)]] [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] 41fhy7ei5h9jjq6rgy7yg0lcaxr1qh0 1140328 1140327 2026-05-27T11:48:37Z HarryWurst 36292 1140328 wikitext text/x-wiki {{coord|-21.356390|-51.859720}} {{infobox tanàna |anarana = Panorama |velarantany = |faritany = [[São Paulo]] |isam-ponina = 14227 |firenena = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = |sary =Panorama - São Paulo - Brasil - panoramio.jpg |saina = Bandeira de Panorama.jpg }} [[File:SaoPaulo Municip Panorama.svg|thumb|left| Panorama]] '''Panorama''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[São Paulo]] ao amin'ny [[Brazila]]. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 14227 mponina tamin'ny taona 2012.<ref name='geocities'>[http://download.geonames.org/export/ Brazila] ao amin'i geonames.org, novingiana ny 18/11/2018 </ref> Ny halavirana mankany an-drenivohitra (São Paulo): 670 km == Jereo koa == * [[Brazila]] ** [[São Paulo]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat|Panorama (São Paulo)}} [[pt:Panorama (São Paulo)]] [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] dnw82k2s0a3gcz8qvku6qqvzc8a29zx 1140329 1140328 2026-05-27T11:50:36Z HarryWurst 36292 1140329 wikitext text/x-wiki {{coord|-21.356390|-51.859720}} {{infobox tanàna |anarana = Panorama |velarantany = 353,13 |faritany = [[São Paulo]] |isam-ponina = 15.539 |haavo = 276 |fanjakana = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = |sary =Panorama - São Paulo - Brasil - panoramio.jpg |saina = Bandeira de Panorama.jpg }} [[File:SaoPaulo Municip Panorama.svg|thumb|left| Panorama]] '''Panorama''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i [[São Paulo]] ao amin'ny [[Brazila]]. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 15.539 mponina tamin'ny taona 2016. Ny halavirana mankany an-drenivohitra (São Paulo): 670 km == Jereo koa == * [[Brazila]] ** [[São Paulo]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat|Panorama (São Paulo)}} [[pt:Panorama (São Paulo)]] [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] ogwcy8kjw4sq10cz1l7zzxu51ywtd4k 1140330 1140329 2026-05-27T11:50:53Z HarryWurst 36292 1140330 wikitext text/x-wiki {{coord|-21.356390|-51.859720}} {{infobox tanàna |anarana = Panorama |velarantany = 353,13 |faritany = [[São Paulo]] |isam-ponina = 15.539 |haavo = 276 |fanjakana = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = |sary =Panorama - São Paulo - Brasil - panoramio.jpg |saina = Bandeira de Panorama.jpg }} [[File:SaoPaulo Municip Panorama.svg|thumb|left| Panorama]] '''Panorama''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i [[São Paulo]] ao amin'ny [[Brazila]]. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 15.539 mponina tamin'ny taona 2016. Ny halavirana mankany an-drenivohitra ([[São Paulo]]): 670 km == Jereo koa == * [[Brazila]] ** [[São Paulo]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat|Panorama (São Paulo)}} [[pt:Panorama (São Paulo)]] [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] izq61zx6ple4j0466dt1aildadmnj03 0 257573 1140265 956223 2026-05-27T08:05:49Z ~2026-30465-54 39692 1140265 wikitext text/x-wiki {{coord|-26.425280|-49.243060}} {{infobox tanàna |anarana = Corupá |velarantany =405,00 |haavo = 75 |fanjakana = {{Santa Catarina}} |isam-ponina = 15.337 |firenena = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = Nininho Eipper<ref>[https://novo.org.br/eleitos/nininho-eipper/ Partido Novo]</ref> |sary =Corupa Rota Cachoeiras.jpg |saina =Brasão do município de Corupá (SC).png }} '''Corupá''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i {{Santa Catarina}} ao amin'ny [[Brazila]]. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 15.337 mponina tamin'ny taona 2020. == Jereo koa == * [[Brazila]] ** [[Santa Catarina]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Santa Catarina]] m7t568pxjbjtzbccnbkak7a2zdxehgs 1140266 1140265 2026-05-27T08:07:15Z ~2026-30465-54 39692 1140266 wikitext text/x-wiki {{coord|-26.425280|-49.243060}} {{infobox tanàna |anarana = Corupá |velarantany =405,00 |haavo = 75 |fanjakana = {{Santa Catarina}} |isam-ponina = 15.337 |firenena = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = Nininho Eipper<ref>[https://novo.org.br/eleitos/nininho-eipper/ Partido Novo]</ref> |sary =Corupa Rota Cachoeiras.jpg |saina =Brasão do município de Corupá (SC).png }} [[File:SantaCatarina Municip Corupa.svg|thumb|left| Corupa]] '''Corupá''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i {{Santa Catarina}} ao amin'ny [[Brazila]]. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 15.337 mponina tamin'ny taona 2020. == Jereo koa == * [[Brazila]] ** [[Santa Catarina]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Santa Catarina]] o1c0gdoesonp94tt2tpsndi9elydi16 0 259423 1140178 1136843 2026-05-26T22:31:34Z Thelezifor 15140 1140178 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Ranavalona I |asa=[[Mpanjakavavy 1788-1861]] |firenena=Madagasikara |anarana hafa= Rabodonandrianampoinimerina |sary=}} '''Ranavalona I''' (teraka '''Mavo''' 1788 - 16 aogositra 1861) fantatra ihany koa amin'ny hoe '''Ramavo''' na '''Rabodonandrianampoinimerina''' na '''Ranavalo-Manjaka I''' na '''Ranavalona Reniny''', dia mpanjakavavy malagasy izay nanjaka tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], manana an' [[Antananarivo]] ho [[renivohitra]], ary ny fotoana nanjakany kosa dia nanomboka tamin' ny [[11 Aogositra|11 aogositra]] [[1828]] ka hatramin' ny [[16 Aogositra|16 aogositra]] [[1861]]. Rehefa nametraka ny tenany handimby ny vadiny [[Radama Voalohany|Radama I]] izay maty tanora Ranavalona I dia niròna ho amin'ny fandalàna ny tanindrazana sady nanaraka ny politikan'ny fitokana-monina sy ny fahavitàn-tena, nanao izay hahakely dia kely ny fitsabahan' ny Eorôpeana amin'ny raharaham-panjakana malagasy. Niezaka Ranavalona I hampihena ny fifandraisana ara-toekarena sy ara-politika tamin'ireo firenena Eoropeana hitany ho mampihena ny hasin'ny fitondram-panjaka ary nandray fepetra henjana mba hanafoanana ny [[Fivavahana kristiana|fampianarana kristiana]] natombok'ireo misionera ao amin'ny [[London Missionary Society]] teo ambany fanjakan' i Radama I ka nasandratra avo ny fanompoan-tsampy ary nenjehina ireo [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] mbola nikiry ho [[Kristianina|kristiana]] teto [[Madagasikara]]. Nampiasa betsaka ny fomba fanao nentin-drazana Ranavalona dia ny fanompoana (asa mahasolo ny fandoavana hetra amin'ny fanjakana) mba hamitàna ireo tetikasam-panjakana maro dia maro sy hanohizana ny fananganana tafika maoderina araka ny fomba eoropeana tamin'izany fotoana izany. Tsy misy anefa ny tambiny mba azon' ny olona amin'ny fanatanterahina izany fa mbola samy mianto-tena avokoa ny tsirairay. Teo anelanelan'ny 20.000 ka hatramin'ny 30.000 ny miaramila [[Merina]] vonona teo am-pelantanany, izay nalefany hampandry tany sy hanitarana ny ambaindain'ny fanjakana ihany koa. Ny [[ady]] matetika natao sy natrehina, ny [[Fivarotana andevo|varotra andevo]] anatiny sy ny [[Fanandevozana teto Madagasikara|fanandevozana]] mahery vaika, ny aretina manjaka, ny fanompoana matetika ary ny fampiharana [[Tangena (poizina)|tangena]] ho rafi-pitsarana tsy azo ivalozana no nampiakatra ny taham-pahafatesana teo amin'ny [[miaramila]] sy ny sivily nandritra ny 33 taona nanjakany, ka nampihena ny isan'ny mponina teto Madagasikara avy amin'ny 5 tapitrisa tamin'ny taona 1833 ho 2,5 tapitrisa sisa tamin'ny taona 1839. Tantara iray anisan'ny mampiady hevitra indrindra ny tantaran-d Ranavalona Reniny na Ranavalona voalohany. Ny voalohany be mpanaraka sy mpahafantatra dia avy amin'ny Eoropeana sy ny kristiana malagasy. Fantatra amin'ny siakany sy ny fanenjehana ny kristiana noho ireo maritiora maro noho ny finoany sy ny fahasahiany mandroaka izay Eoropeana tsy azoazony. Hany ka raha vao hoe Ranavalona I no resahina dia fijery miiba avy hatrany ny ao an-tsain'ny [[Tontolo Tandrefana|Tandrefana]] ary manafintohina aza ny anaram-bositra nomena azy tamin'izany. Ny fijery faharoa tsy mahazo avara-patana kosa dia avy amin'ireo mpandala ny [[Fomban-drazana malagasy|fomban-drazana]] sy ny [[tia tanindrazana]]. Tsy nikoso-maso nanoloana ny Eoropeana ary nampiharany amin'ny maha-Andriana tokana azy mihitsy, tsy mihemotra manoloana ny fandrahonana ara-miaramila. Faiziny mafy mihitsy ireo vahiny mitady hanjakazaka ary dia voatandro ny fiandrianam-pirenena. Izy no mampandoa onitra amin'izay firenena niady taminy fa ny mpitondra hafa taty aoriana manko lasa ny malagasy hatrany no nandoa onitra. Nahatazona ny fahefana ho eo ampelatanany na dia vehivavy aza Ranavalona I manoloana ny fanozongozonana avy any ivelany sy avy eto an-toerana. == Fianakaviana == Teraka tamin'ny taona 1778 tany ho any tao [[Ambatomanoina]], tokony ho 16 kilometatra (10 maily) atsinanan'i Antananarivo, ny Printsesy Ramavo, zanaky ny Printsy Andriantsalamanjaka sy ny Printsesy Rabodonandriantompo. Fony mbola kely i Mavo, dia nampandre an'Imboasalama mbola tsy (mpanjaka Andrianampoinimerina) ny rainy ny amin'ny tetika hamonoan'ny dadatoany Andrianjafy azy mba ho ny zanany no handova azy, kanjo nivadika ny raharaha ka dia [[Andrianampoinimerina]] no lasa mpanjaka tao [[Ambohimanga]] fa [[Andrianjafinandriamanitra]] kosa tavela tao [[Ilafy]]. Ho valisoa, dia nalain'i Andrianampoinimerina ho vadin'ny zanany lahy, ny Printsy [[Radama Voalohany|Radama]], izay notendren'ny mpanjaka ho mpandova azy i Mavo zanak'Andriantsalamanjaka. Nanambara ihany koa izy fa izay zaza avy amin'io fanambadiana io no ho voalohany amin'ny filaharan'ny ho mpandimby an-dRadama. Tsy niterahan-dRadama anefa Rabodonandrianampoinimerina fa [[Rasalimo]], printsesy avy any amin'ny [[Sakalava]]<nowiki/>n'i [[Menabe]] no nana-taranaka avy amin'ny Mpanjaka sady tiany kokoa ka nanamboarany trano manokana antsoina hoe Tranovola izay noravan-d Ranavalona Reniny rehefa izy no Mpanjaka sady nanamboarany lehibe kokoa ary nataony ho an-d Rakoto zanany ary mbola nomeny anarana hoe Tranovola ihany. Noho ny alahelo tsy mba nojerijeren-dRadama fahavelony no lasa nandaniany ny androny sy ireo vehivavy mpanaraka azy ao an-dapa tany an-tranon'i [[David Griffiths (misiônera)|David Griffiths]] niaraka tamin'ireo misionera hafa. Izany famangiana tsy tapaka nataony tamin'i Griffiths izany no nampisy finamanana tamin'izy ireo, ka na dia anisan'ny voaroaka aza ity misionera ity dia nanoratan'i Ranavalona taratasy hiverina amin' ny maha- mpivarotra fa tsy misionera, koa notanterahiny tamin'ny volana mey 1838 izany mba itadiavany fomba anavotana ireo kristiana voahenjika. Rehefa nanjaka herintaona mahery Ranavalona vao nolazaina fa niteraka an-d Rakoto (ilay lasa [[Radama II]]) izy. Izay no fantatry ny rehetra ara-tantara, fa nisy fijoroana vavolombelona taty aoriana (fiandohan' ny fanjanahantany) fa ankoatra ny tsy maha-zanak'i Radama an-d Rakoto dia tsy naterak'i Ranavalona reniny ihany koa izy.<ref>Dr Michel Randria, Tantaran'i Madagasikara sy ny Malagasy, Antananarivo 1892 - 1942 p.357 </ref> Ny rahavaviny, araka ny fijoroana vavolombelona, no bevohoka, fa nafenina, dia izy no nanao sari-bevohoka. Dia rehefa teraka rahavaviny dia nifàna Ranavalona ary avy eo io rahavaviny io ihany no nasaina nitaiza sy nampinono azy. Ny reniben'io mpanoratra Dr. Michel Randria io antsoina hoe Ramanankierana no anisan'ny vavolombelona ny amin'izany toe-javatra izany. Na izany aza anefa dia tena tian-d Ranavalona tokoa io zanany natsangana io ka tsy nosazìny na dia nanao heloka mahafaty aza (saika nanongam-panjakana tamin'ny taona 1857) ary tsy izany ihany fa mbola notendreny ho mpandimby azy hatrany. == Fahefa-mpanjaka == === Fandraisana ny satro-boninahi-panjakana === Raha niamboho Radama I tamin'ny 27 Jolay 1828, dia mbola kely loatra [[Razafinimanjaka Raketaka|Raketaka]] zanany avy amin-d Rasalimo satria vao efa-taona monja ka tsy ho afaka ny hanjaka. Ny fomba fifandimbiasam-pahefana tamin'izany fotoana izany no ahitana fa tokony ho Rakotobe, zanak' anabavin-dRadama lahimatoa, ny mpandova ny seza fiandrianana. Marani-tsaina sy sariaka Rakotobe, ary iray amin'ny mpianatra telo voalohany navoakan'ny misioneran'ny London Missionary Society tao an-dapan'ny mpanjaka. Mbola tsy nanambara ny fahafatesan' ny mpanjaka avy hatrany ny tandapa roa natokisan-d Radama sady niaraka taminy hatramin'ny nialàny aina, mbola nisalasala ny amin'izay tokony hatao amin'ny hanendrena an-d Rakotobe ho mpandimby ny Mpanjaka satria nandray anjara tamin'ny fiampangana ny mpifaninana tamin-d Radama I handray ny fahefana ry zareo ka mety ho efa miandry kendry tohina izany fianakaviana izany. Efa nisy manamboninahitra tandapa iray antsoina hoe Andriamamba anefa nahafantatra ny zavamisy ka niara-niasa tamin'ny manamboninahitra ambony hafa tao amin'ny tafika - Andriamihaja, Rainijohary ary Ravalontsalama - amin'ny hametrahana an'i Mavo ho eo amin'ny seza fiandrianana.  Namindra mangingina an'i Mavo sy ny namany tany amin'ny toerana azo antoka aloha ireo manamboninahitra ireo ary naka ny fanohanan'ireo olo-manankaja sy Andriambaventy mary ary ireo mpitàna ny sampim-panjakana. Rehefa azon-dry zareo antoka ny fanohanan'ireo olona isankarazany ireo dia nangonina amin'izay ny tafika hanohana an'i Mavo ho mpanjaka. Nanambara ny tenany ho mpandimby an-d Radama Rainy amin'izay i Mavo tamin'ny 11 Aogositra 1828, nolazainy fa izy no Mpanjaka araka ny "sitrapon'ny mpanjaka". Tsy nisy fanoherana avy amin'ny Andriambaventy na ny vahoaka. Nandray ny anaram-boninahitra hoe "Ranavalona" (midika hoe "voatahiry" na "miafina") izy, ka lasa '''Ranavalona''' Voalohany ary noraisiny ihany koa ny anarana '''Rabodonandrianampoinimerina'''<ref>Callet, Tantara ny Andriana nanjaka teto Madagasikara, Antananarivo 1908, p.1131 </ref> ilazana amin'ny vahoaka fa efa hatramin'i [[Andrianampoinimerina]] mihitsy no efa nanendrena azy ho mpandova ny fanjakana. === Fanadiovana ny tao an-dapa === Rehefa fiandoham-pitondrana tahaka izao ka mbola misy ny mpifaninana mety hanohintohina amin'ny fisalorana ny satro-boninahitra maha-mpanjaka dia tadiavina ny fomba hanakanana ireny mpifaninana ireny tsy hieritreritra ny handray fitondrana. Rehefa tsy azo antoka ny mpifaninana dia vitan'izay te-handrombaka ny fahefana sy ireo mpiara-dia aminy ny mamotika sy manao izay hahafaty mihitsy azy ireny. Izany no nataon-dRadama sy ny mpanohana azy fony izy vao nandray ny fanjakana, nisy tamin'ny havan'i Mavo noho izany no tratran'ny famonoana raha tsy mailo ka nandositra mialoha. Novalian'i Mavo tamin'ny havan-dRadama indray ny famonoana tamin'izao fiakarany eo amin'ny sezam-boninahitra izao. Nandefasana mpisambotra sy mpamono avokoa ireo havan-dRadama sy izay tandapa fantatra amin'ny fanakaikezany amin-dRadama teto amin'ny manodidina an'Antananarivo. Mazava loatra fa voalohany amin'izany Rakotobe sy ny fianakaviany. Nampanantsoina na nalaina avokoa ireo governora lehibe tany amin'ny faritra satria rahalahin-d Radama (zanaky ny mpiray tampo amin'ny reniny indrindra indrindra) ireny. Vao nigadona teto Imerina anefa dia novonoina ihany koa. Ramanetaka governoran' i Mahajanga irery no afa-nandositra ireo mpamono ka nankany [[Nzwani]] (anjouan) [[Kômôro]] ary lasa [[soltàna]] tany mihitsy aza. Na izany aza anefa dia tsy nokitihin'i Mavo mihitsy ny rafivaviny, ny printsesy [[Rasalimo]], sy ny zanany [[Razafinimanjaka Raketaka|Raketaka]] satria [[Sakalava]] ka mety hiteraka ady sesilany amin'ny Sakalava ny fikitikitihana azy. Rehefa azo antoka fa tsy nisy intsony izay ahiana hifaninana amin'i Mavo vao noraisiny tamin'ny fomba ofisialy ny fanjakana. Tamin'ny 12 jona 1829 no nanatanterahina lanonam-pametrahana azy eo amin'ny fiketrahana izany. Rehefa nandova ny fanjakan-d Radama voalohany noho izany Rabodonandrianampoinimerina dia izy no [[vehivavy]] voalohany lasa Mpanjaka teo amin'ny Fanjakan'Imerina Ambaniandro hatramin'ny nitondran'[[Andriamanelo]] (1540–1575) tamin'ny taona 1540. Tao anaty tontolo anjakazakan-dehilahy na ara-piarahamonina na ara-kolontsaina no niakaran-d Rabodoandrianampoinimerina. Ny fanomezana anarana azy ho [[Ranavalona]] (avalona na akombona na tahaka ny ho ampirimina) noraisiny no mety hisian'ny fikasan'ny hafa saika hanao azy ho karazana saribakoly fotsiny fa ny [[lehilahy]] ihany no tena mitondra, kanjo nanana toetra tsy azo akisoka izy ary tsy manaiky ny hanesorana aminy ny fahefana tokony ho eo am-pelatanany. Tamin'ny fanjakan'ny [[vazimba]] ([[Rafohy]] renin'Andriamanelo sy [[Rangita]]manjakatrimovavy) no nisy vehivavy mpanjaka farany teto anivontany talohan'izao. === Fanandratana ny fomba-drazana === Nihevitra Ranavalona I fa fanitsakitsahana ny fiandrianany ny fanao sy ny hevitra nampidirin' ny misiônera izay nitory ny Filazantsara teo amin' ny fanjakany satria sady nitory ny haratsian' ny fanompoan-tsampy no nampianatra ny [[fitovian' ny olombelona rehetra]] ka mifanohitra amin' ny fomba nolovana hatramin' izay izany, dia ny fisian' ny saranga samihafa, indrindra ny fisian' ny [[Fanandevozana teto Madagasikara|fanandevozana]]. Hoy izy: "''Ny fomban-drazako tsy mba mahamenatra ahy na mampatahotra ahy !"''. Tsy azo nomena fampianarana noho izany ny andevo nanomboka tamin' ny taona 1832 ary nanomboka nihamafy koa ny fanenjehana ny Kristiana ka nisy ny novonoina ary maro no nandao ny fonenany. Namono Kristiana maro dia maro tamin' ny taona 1857 izay heveriny ho mpivarotra tanidrazana izy. Hoy izy, mantsy an' ireo Kristiana malagasy "''Miala amiko ka mba ialako, mahafoy ahy ka mba foiko !''". Nofoanany ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|finoana kristiana]], noheverina ho fahavalon' ny fanjakana sy mpamadika ny misiônera sy ny mpanaraka ny misiônera. Tamin' ny taona 1849 no tena nafana ny fanenjehana ny Kristiana izay nodorana velona (ohatra: [[Rafaravavy Rasalama|Rasalama]]), notapahan-doha na navarina avy teny amin' ny havoana. === Fanitarana fanjakana === [[Sary:Original_wooden_manjakamiadana_palace_of_Ranavalona_I_of_Madagascar.jpg|vignette|Lapan'i Manjakamiadana aorizinaly vita hamin'ny hazo manontolo tamin'ny fotoana nanjakan-d Ranavalona I teto Madagasikara]] Tsy ny tanin' ny Madagasikara manontolo no nofehezin' ny Fanjakan' Imerina, izay nataon' ny Eorôpeana hoe "Fanjakan' i Madagasikara", ka noho izany dia niezaka Ranavalona I mba hanjaka koa tamin' ny mponina tany amin' ny tapany atsimo-atsinanan' i Madagasikara sy ny ao afovoany atsimo ary any avaratra-andrefana izay teo ambany fiarovan' ny Frantsay nanorim-ponenanan tao [[Nosibe]] hatramin' ny taona 1841, faha [[Napoléon III]]. === Fifandraisana tamin' ny vahiny === Noroahiny hody ny solontenan' ny [[Britanika|fanjakana britanika]] sady nanohitra ny fidiran' ny tafika frantsay tao amin' ny fanjakany izy tamin' ny taona 1829. Nobodoiny ny tany sy fananan' izy ireo Nifandraharaha tamin' ny mpivarotra eorôpena ihany Ranavalona I tamin' ny hisian' ny fanamboarana fanaka sy fitaovam-piadiana eto an-toerana hiarovany ny fanjakany, ka ilay Frantsay atao hoe [[Jean Laborde]], izay mpanao taozavatra tsy niankina tamin' ny fanjakana frantsay, no nisahana izany nanomboka tamin' ny taona 1843. Nila fiarovana tamin' ny Frantsay i [[Radama II|Rakotondradama]] nefa tsy nampahalala mialoha izany an-dRanavalona I izay tezitra noho izany ka nandroaka ny Eorôpeana izay noheveriny fa nikononkonona fanonganana. Frantsay vitsy dia vitsy no mba navahan' ny mpanjakavavy tamin' izany, ka anisan' ireo i [[Jean Laborde]], izay olona nitokisany tokoa nandritra ny 25 taona. Izy no nanangana ozinina maro, sy nampiditra indostria maro tao amin' ny fanjakany ary izy koa no vy nahitana ny [[Rova Manjakamiadana|Rovan' i Manjakamiadana]], izay nilana olona an' arivorivony tamin' ny nananganana azy. I Jean Laborde no naharesy lahatra ny mpanjakavavy ka nampalefaka azy tamin' ny vahiny. Nanomboka nisokatra ny fifanakalozana ara-barotra amin' ny any ivelany. Anisan' ireo nanohy niaina tao Imerina i [[Jean Laborde]], mpandraharaha iray izay nanamboatra basy sy nanorina orinasa hafa tamin' ny anaran' ny fitondram-panjaka, ary i [[Joseph-François Lambert]], mpanao fiantohana frantsay sy mpivarotra andevo niaraka tamin' ny printsy [[Radama II|Rakotondradama]], dia nanao sonia fifanarahana fifaneraserana, fantatra amin' ny anarana hoe ''[[Charte Lambert]]''. === Fifehezana ny vahoaka === Namoaka karazana lalàna izay nanageja tokoa ny vahoakany ny mpanjakavavy. Ny mponina tao amin' ny fanjakany dia afaka niampanga ny heloka isan-karazany toy ny halatra sy ny fanarahana ny fivavahana kristiana ary indrindra ny [[famosaviana]], izay nosaziana tamin' ny alalan' ny fampinomana [[tangena]]. Teo anelanelan' ny taona 1828 sy 1861 dia nahafaty olona 3&nbsp;000 teo ho eo isan-taona ny tangena. == Fiafarany == Tamin' ny Zoma 16 Aogositra 1861, tamin' ny 7 ora maraina no niamboho tamin' ny faha-73 taonany ny mpanjakavavy rehefa nanjaka 33 taona, ka Rakotondradama izay antsoina hoe [[Radama II]] no nandimby azy. Tamin' ny fotoana nanjakany no niavian' ny anarany hoe Ranavalona, izay midika hoe "ilay mitana sy miaro". Teo imason' ny vahiny, Ranavalona I dia noheverina ho mpanjakavavy henjana sy mahery setra, indrindra noho ny fanenjehana kristianina. Amin' ny ankapobeny dia misy koa ny nankasitraka azy noho ny nampahatanjahany sy ny niarovany ny fahaleovantenan' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]]. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) * [[Rovan' i Tsinjoarivo]] == Boky == * Académie malgache. ''Collection de documents concernant Madagascar et les pays voisins'', Volume 4, Part 4 (in French). Antananarivo: Imprimerie Moderne de l'Emyrne. * Ade Ajayi, Jacob Festus (1989). ''Africa in the Nineteenth Century until the 1880s''. Paris: UNESCO. <nowiki>ISBN 978-0-520-03917-9</nowiki>. * Andrew, David; Blond, Becca; Parkinson, Tom; Anderson, Aaron (2008). ''Lonely Planet Madagascar & Comoros''. London: Lonely Planet. <nowiki>ISBN 978-1-74104-608-3</nowiki>. * Bloch, Maurice (1986). ''From blessing to violence: history and ideology in the circumcision ritual of the Merina of Madagascar''. Cambridge, UK: Cambridge University Press. <nowiki>ISBN 978-0-521-31404-6</nowiki>. * Brown, Mervyn (2016). ''A History of Madagascar''. Markus Wiener Publishers. * Campbell, Gwyn (2012). ''David Griffiths and the Missionary "History of Madagascar"''. Leiden, The Netherlands: Brill. <nowiki>ISBN 978-90-04-20980-0</nowiki>. * Cole, Jennifer (2001). ''Forget Colonialism?: Sacrifice and the Art of Memory in Madagascar''. Berkeley, CA: University of California Press. <nowiki>ISBN 978-0-520-92682-0</nowiki>. * Dominique Ranaivoson, ''Madagascar : dictionnaire des personnalités historiques'', Sépia, Saint-Maur-des-Fossés ; Tsipika, Antananarivo, 2011 (2^e éd.), p. 151 (<nowiki>ISBN 978-2-84280-101-4</nowiki>). * Ellis, William (1838). ''Volume 2 of History of Madagascar: Comprising Also the Progress of the Christian Mission Established in 1818''. London: Fisher, Son & Co. * Ellis, William (1870). ''The Martyr Church''. London: J. Snow. * Freeman, Joseph John; Johns, David (1840). ''A narrative of the persecution of the Christians in Madagascar: with details of the escape of six Christian refugees now in England''. Berlin: J. Snow. Retrieved 5 February 2011. * Frémigacci, Jean (1999). "Le Rova de Tananarive: Destruction d'un lieu saint ou constitution d'une référence identitaire?". In ''Chrétien'', Jean-Pierre (ed.). Histoire d'Afrique (in French). Paris: Editions Karthala. pp. 421–444. <nowiki>ISBN 978-2-86537-904-0</nowiki>. * Jackson, Guida M. (1999). ''Women Rulers Throughout the Ages''. An Illustrated Guide. ABC-CLIO. * Koschorko, Klaus; Ludwig, Frieder; Delgado, Mariano (2007). ''A history of Christianity in Asia, Africa and Latin America, 1450–1990''. Cambridge, U.K.: Wm. B. Eerdmans Publishing Co. <nowiki>ISBN 978-0-8028-2889-7</nowiki>. * Laidler, Keith (2005). ''Female Caligula: Ranavalona, the Mad Queen of Madagascar''. London: John Wiley & Sons. <nowiki>ISBN 978-0-470-02226-9</nowiki>. * "L'habitation à Madagascar". ''Colonie de Madagascar: Notes, reconnaissances et explorations''. Vol. 4. Imprimerie Officielle de Tananarive. 1898. * MacDonald Fraser, George (1977). ''Flashman's Lady''. London: Collins. <nowiki>ISBN 978-0-00-744949-1</nowiki>. * Nicolas Martin, ''Symboles royaux et rivalités à la cour de Radama II'', Antananarivo, 2021. * Oliver, Samuel (1886). ''Madagascar: An Historical and Descriptive Account of the Island and its Former Dependencies''. Vol. 1. New York: Macmillan and Co. * Pfeiffer, Ida (1861). ''The last travels of Ida Pfeiffer: inclusive of a visit to Madagascar''. London: Harper. * Prout, Ebenezer (1863). ''Madagascar: Its Mission and Its Martyrs''. London: London Missionary Society. * Raison-Jourde, Françoise (1991). ''Bible et pouvoir à Madagascar au XIXe siècle''. Antananarivo: Karthala Editions. <nowiki>ISBN 978-2-86537-317-8</nowiki>. * Ralibera, Daniel; De Taffin, Gabriel (1993). ''Madagascar et le christianisme''. Paris: Karthala Editions. <nowiki>ISBN 978-92-9028-211-2</nowiki>. * Sharp, Leslie (2002). ''The Sacrificed Generation: Youth, History, and the Colonized Mind in Madagascar''. Berkeley, CA: University of California Press. <nowiki>ISBN 0-520-22951-7</nowiki>. * Wright, Jennifer (2022). ''I że ci (nie) odpuszczę. Najbardziej mordercze kobiety w historii'' (in Polish). Wydawnictwo Poznańskie. [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] mouhz7e0jf3s2as2p8os1fsecqsiz3x 1140179 1140178 2026-05-26T22:33:44Z Thelezifor 15140 Loharano 1140179 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Ranavalona I |asa=[[Mpanjakavavy 1788-1861]] |firenena=Madagasikara |anarana hafa= Rabodonandrianampoinimerina |sary=}} '''Ranavalona I''' (teraka '''Mavo''' 1788 - 16 aogositra 1861) fantatra ihany koa amin'ny hoe '''Ramavo''' na '''Rabodonandrianampoinimerina''' na '''Ranavalo-Manjaka I''' na '''Ranavalona Reniny''', dia mpanjakavavy malagasy izay nanjaka tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]], manana an' [[Antananarivo]] ho [[renivohitra]], ary ny fotoana nanjakany kosa dia nanomboka tamin' ny [[11 Aogositra|11 aogositra]] [[1828]] ka hatramin' ny [[16 Aogositra|16 aogositra]] [[1861]]. Rehefa nametraka ny tenany handimby ny vadiny [[Radama Voalohany|Radama I]] izay maty tanora Ranavalona I dia niròna ho amin'ny fandalàna ny tanindrazana sady nanaraka ny politikan'ny fitokana-monina sy ny fahavitàn-tena, nanao izay hahakely dia kely ny fitsabahan' ny Eorôpeana amin'ny raharaham-panjakana malagasy. Niezaka Ranavalona I hampihena ny fifandraisana ara-toekarena sy ara-politika tamin'ireo firenena Eoropeana hitany ho mampihena ny hasin'ny fitondram-panjaka ary nandray fepetra henjana mba hanafoanana ny [[Fivavahana kristiana|fampianarana kristiana]] natombok'ireo misionera ao amin'ny [[London Missionary Society]] teo ambany fanjakan' i Radama I ka nasandratra avo ny fanompoan-tsampy ary nenjehina ireo [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] mbola nikiry ho [[Kristianina|kristiana]] teto [[Madagasikara]]. Nampiasa betsaka ny fomba fanao nentin-drazana Ranavalona dia ny fanompoana (asa mahasolo ny fandoavana hetra amin'ny fanjakana) mba hamitàna ireo tetikasam-panjakana maro dia maro sy hanohizana ny fananganana tafika maoderina araka ny fomba eoropeana tamin'izany fotoana izany. Tsy misy anefa ny tambiny mba azon' ny olona amin'ny fanatanterahina izany fa mbola samy mianto-tena avokoa ny tsirairay. Teo anelanelan'ny 20.000 ka hatramin'ny 30.000 ny miaramila [[Merina]] vonona teo am-pelantanany, izay nalefany hampandry tany sy hanitarana ny ambaindain'ny fanjakana ihany koa. Ny [[ady]] matetika natao sy natrehina, ny [[Fivarotana andevo|varotra andevo]] anatiny sy ny [[Fanandevozana teto Madagasikara|fanandevozana]] mahery vaika, ny aretina manjaka, ny fanompoana matetika ary ny fampiharana [[Tangena (poizina)|tangena]] ho rafi-pitsarana tsy azo ivalozana no nampiakatra ny taham-pahafatesana teo amin'ny [[miaramila]] sy ny sivily nandritra ny 33 taona nanjakany, ka nampihena ny isan'ny mponina teto Madagasikara avy amin'ny 5 tapitrisa tamin'ny taona 1833 ho 2,5 tapitrisa sisa tamin'ny taona 1839. Tantara iray anisan'ny mampiady hevitra indrindra ny tantaran-d Ranavalona Reniny na Ranavalona voalohany. Ny voalohany be mpanaraka sy mpahafantatra dia avy amin'ny Eoropeana sy ny kristiana malagasy. Fantatra amin'ny siakany sy ny fanenjehana ny kristiana noho ireo maritiora maro noho ny finoany sy ny fahasahiany mandroaka izay Eoropeana tsy azoazony. Hany ka raha vao hoe Ranavalona I no resahina dia fijery miiba avy hatrany ny ao an-tsain'ny [[Tontolo Tandrefana|Tandrefana]] ary manafintohina aza ny anaram-bositra nomena azy tamin'izany. Ny fijery faharoa tsy mahazo avara-patana kosa dia avy amin'ireo mpandala ny [[Fomban-drazana malagasy|fomban-drazana]] sy ny [[tia tanindrazana]]. Tsy nikoso-maso nanoloana ny Eoropeana ary nampiharany amin'ny maha-Andriana tokana azy mihitsy, tsy mihemotra manoloana ny fandrahonana ara-miaramila. Faiziny mafy mihitsy ireo vahiny mitady hanjakazaka ary dia voatandro ny fiandrianam-pirenena. Izy no mampandoa onitra amin'izay firenena niady taminy fa ny mpitondra hafa taty aoriana manko lasa ny malagasy hatrany no nandoa onitra. Nahatazona ny fahefana ho eo ampelatanany na dia vehivavy aza Ranavalona I manoloana ny fanozongozonana avy any ivelany sy avy eto an-toerana. == Fianakaviana == Teraka tamin'ny taona 1778 tany ho any tao [[Ambatomanoina]], tokony ho 16 kilometatra (10 maily) atsinanan'i Antananarivo, ny Printsesy Ramavo, zanaky ny Printsy Andriantsalamanjaka sy ny Printsesy Rabodonandriantompo. Fony mbola kely i Mavo, dia nampandre an'Imboasalama mbola tsy (mpanjaka Andrianampoinimerina) ny rainy ny amin'ny tetika hamonoan'ny dadatoany Andrianjafy azy mba ho ny zanany no handova azy, kanjo nivadika ny raharaha ka dia [[Andrianampoinimerina]] no lasa mpanjaka tao [[Ambohimanga]] fa [[Andrianjafinandriamanitra]] kosa tavela tao [[Ilafy]]. Ho valisoa, dia nalain'i Andrianampoinimerina ho vadin'ny zanany lahy, ny Printsy [[Radama Voalohany|Radama]], izay notendren'ny mpanjaka ho mpandova azy i Mavo zanak'Andriantsalamanjaka. Nanambara ihany koa izy fa izay zaza avy amin'io fanambadiana io no ho voalohany amin'ny filaharan'ny ho mpandimby an-dRadama. Tsy niterahan-dRadama anefa Rabodonandrianampoinimerina fa [[Rasalimo]], printsesy avy any amin'ny [[Sakalava]]<nowiki/>n'i [[Menabe]] no nana-taranaka avy amin'ny Mpanjaka sady tiany kokoa ka nanamboarany trano manokana antsoina hoe Tranovola izay noravan-d Ranavalona Reniny rehefa izy no Mpanjaka sady nanamboarany lehibe kokoa ary nataony ho an-d Rakoto zanany ary mbola nomeny anarana hoe Tranovola ihany. Noho ny alahelo tsy mba nojerijeren-dRadama fahavelony no lasa nandaniany ny androny sy ireo vehivavy mpanaraka azy ao an-dapa tany an-tranon'i [[David Griffiths (misiônera)|David Griffiths]] niaraka tamin'ireo misionera hafa. Izany famangiana tsy tapaka nataony tamin'i Griffiths izany no nampisy finamanana tamin'izy ireo, ka na dia anisan'ny voaroaka aza ity misionera ity dia nanoratan'i Ranavalona taratasy hiverina amin' ny maha- mpivarotra fa tsy misionera, koa notanterahiny tamin'ny volana mey 1838 izany mba itadiavany fomba anavotana ireo kristiana voahenjika. Rehefa nanjaka herintaona mahery Ranavalona vao nolazaina fa niteraka an-d Rakoto (ilay lasa [[Radama II]]) izy. Izay no fantatry ny rehetra ara-tantara, fa nisy fijoroana vavolombelona taty aoriana (fiandohan' ny fanjanahantany) fa ankoatra ny tsy maha-zanak'i Radama an-d Rakoto dia tsy naterak'i Ranavalona reniny ihany koa izy.<ref><small>Dr Michel Randria, ''Tantaran'i Madagasikara sy ny Malagasy'', Antananarivo 1892 - 1942 p.357</small> </ref> Ny rahavaviny, araka ny fijoroana vavolombelona, no bevohoka, fa nafenina, dia izy no nanao sari-bevohoka. Dia rehefa teraka rahavaviny dia nifàna Ranavalona ary avy eo io rahavaviny io ihany no nasaina nitaiza sy nampinono azy. Ny reniben'io mpanoratra Dr. Michel Randria io antsoina hoe Ramanankierana no anisan'ny vavolombelona ny amin'izany toe-javatra izany. Na izany aza anefa dia tena tian-d Ranavalona tokoa io zanany natsangana io ka tsy nosazìny na dia nanao heloka mahafaty aza (saika nanongam-panjakana tamin'ny taona 1857) ary tsy izany ihany fa mbola notendreny ho mpandimby azy hatrany. == Fahefa-mpanjaka == === Fandraisana ny satro-boninahi-panjakana === Raha niamboho Radama I tamin'ny 27 Jolay 1828, dia mbola kely loatra [[Razafinimanjaka Raketaka|Raketaka]] zanany avy amin-d Rasalimo satria vao efa-taona monja ka tsy ho afaka ny hanjaka. Ny fomba fifandimbiasam-pahefana tamin'izany fotoana izany no ahitana fa tokony ho Rakotobe, zanak' anabavin-dRadama lahimatoa, ny mpandova ny seza fiandrianana. Marani-tsaina sy sariaka Rakotobe, ary iray amin'ny mpianatra telo voalohany navoakan'ny misioneran'ny London Missionary Society tao an-dapan'ny mpanjaka. Mbola tsy nanambara ny fahafatesan' ny mpanjaka avy hatrany ny tandapa roa natokisan-d Radama sady niaraka taminy hatramin'ny nialàny aina, mbola nisalasala ny amin'izay tokony hatao amin'ny hanendrena an-d Rakotobe ho mpandimby ny Mpanjaka satria nandray anjara tamin'ny fiampangana ny mpifaninana tamin-d Radama I handray ny fahefana ry zareo ka mety ho efa miandry kendry tohina izany fianakaviana izany. Efa nisy manamboninahitra tandapa iray antsoina hoe Andriamamba anefa nahafantatra ny zavamisy ka niara-niasa tamin'ny manamboninahitra ambony hafa tao amin'ny tafika - Andriamihaja, Rainijohary ary Ravalontsalama - amin'ny hametrahana an'i Mavo ho eo amin'ny seza fiandrianana.  Namindra mangingina an'i Mavo sy ny namany tany amin'ny toerana azo antoka aloha ireo manamboninahitra ireo ary naka ny fanohanan'ireo olo-manankaja sy Andriambaventy mary ary ireo mpitàna ny sampim-panjakana. Rehefa azon-dry zareo antoka ny fanohanan'ireo olona isankarazany ireo dia nangonina amin'izay ny tafika hanohana an'i Mavo ho mpanjaka. Nanambara ny tenany ho mpandimby an-d Radama Rainy amin'izay i Mavo tamin'ny 11 Aogositra 1828, nolazainy fa izy no Mpanjaka araka ny "sitrapon'ny mpanjaka". Tsy nisy fanoherana avy amin'ny Andriambaventy na ny vahoaka. Nandray ny anaram-boninahitra hoe "Ranavalona" (midika hoe "voatahiry" na "miafina") izy, ka lasa '''Ranavalona''' Voalohany ary noraisiny ihany koa ny anarana '''Rabodonandrianampoinimerina'''<ref><small>R. P. Callet, ''Tantara ny Andriana nanjaka teto Madagasikara'', Antananarivo 1908, p.1131</small> </ref> ilazana amin'ny vahoaka fa efa hatramin'i [[Andrianampoinimerina]] mihitsy no efa nanendrena azy ho mpandova ny fanjakana. === Fanadiovana ny tao an-dapa === Rehefa fiandoham-pitondrana tahaka izao ka mbola misy ny mpifaninana mety hanohintohina amin'ny fisalorana ny satro-boninahitra maha-mpanjaka dia tadiavina ny fomba hanakanana ireny mpifaninana ireny tsy hieritreritra ny handray fitondrana. Rehefa tsy azo antoka ny mpifaninana dia vitan'izay te-handrombaka ny fahefana sy ireo mpiara-dia aminy ny mamotika sy manao izay hahafaty mihitsy azy ireny. Izany no nataon-dRadama sy ny mpanohana azy fony izy vao nandray ny fanjakana, nisy tamin'ny havan'i Mavo noho izany no tratran'ny famonoana raha tsy mailo ka nandositra mialoha. Novalian'i Mavo tamin'ny havan-dRadama indray ny famonoana tamin'izao fiakarany eo amin'ny sezam-boninahitra izao. Nandefasana mpisambotra sy mpamono avokoa ireo havan-dRadama sy izay tandapa fantatra amin'ny fanakaikezany amin-dRadama teto amin'ny manodidina an'Antananarivo. Mazava loatra fa voalohany amin'izany Rakotobe sy ny fianakaviany. Nampanantsoina na nalaina avokoa ireo governora lehibe tany amin'ny faritra satria rahalahin-d Radama (zanaky ny mpiray tampo amin'ny reniny indrindra indrindra) ireny. Vao nigadona teto Imerina anefa dia novonoina ihany koa. Ramanetaka governoran' i Mahajanga irery no afa-nandositra ireo mpamono ka nankany [[Nzwani]] (anjouan) [[Kômôro]] ary lasa [[soltàna]] tany mihitsy aza. Na izany aza anefa dia tsy nokitihin'i Mavo mihitsy ny rafivaviny, ny printsesy [[Rasalimo]], sy ny zanany [[Razafinimanjaka Raketaka|Raketaka]] satria [[Sakalava]] ka mety hiteraka ady sesilany amin'ny Sakalava ny fikitikitihana azy. Rehefa azo antoka fa tsy nisy intsony izay ahiana hifaninana amin'i Mavo vao noraisiny tamin'ny fomba ofisialy ny fanjakana. Tamin'ny 12 jona 1829 no nanatanterahina lanonam-pametrahana azy eo amin'ny fiketrahana izany. Rehefa nandova ny fanjakan-d Radama voalohany noho izany Rabodonandrianampoinimerina dia izy no [[vehivavy]] voalohany lasa Mpanjaka teo amin'ny Fanjakan'Imerina Ambaniandro hatramin'ny nitondran'[[Andriamanelo]] (1540–1575) tamin'ny taona 1540. Tao anaty tontolo anjakazakan-dehilahy na ara-piarahamonina na ara-kolontsaina no niakaran-d Rabodoandrianampoinimerina. Ny fanomezana anarana azy ho [[Ranavalona]] (avalona na akombona na tahaka ny ho ampirimina) noraisiny no mety hisian'ny fikasan'ny hafa saika hanao azy ho karazana saribakoly fotsiny fa ny [[lehilahy]] ihany no tena mitondra, kanjo nanana toetra tsy azo akisoka izy ary tsy manaiky ny hanesorana aminy ny fahefana tokony ho eo am-pelatanany. Tamin'ny fanjakan'ny [[vazimba]] ([[Rafohy]] renin'Andriamanelo sy [[Rangita]]manjakatrimovavy) no nisy vehivavy mpanjaka farany teto anivontany talohan'izao. === Fanandratana ny fomba-drazana === Nihevitra Ranavalona I fa fanitsakitsahana ny fiandrianany ny fanao sy ny hevitra nampidirin' ny misiônera izay nitory ny Filazantsara teo amin' ny fanjakany satria sady nitory ny haratsian' ny fanompoan-tsampy no nampianatra ny [[fitovian' ny olombelona rehetra]] ka mifanohitra amin' ny fomba nolovana hatramin' izay izany, dia ny fisian' ny saranga samihafa, indrindra ny fisian' ny [[Fanandevozana teto Madagasikara|fanandevozana]]. Hoy izy: "''Ny fomban-drazako tsy mba mahamenatra ahy na mampatahotra ahy !"''. Tsy azo nomena fampianarana noho izany ny andevo nanomboka tamin' ny taona 1832 ary nanomboka nihamafy koa ny fanenjehana ny Kristiana ka nisy ny novonoina ary maro no nandao ny fonenany. Namono Kristiana maro dia maro tamin' ny taona 1857 izay heveriny ho mpivarotra tanidrazana izy. Hoy izy, mantsy an' ireo Kristiana malagasy "''Miala amiko ka mba ialako, mahafoy ahy ka mba foiko !''". Nofoanany ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|finoana kristiana]], noheverina ho fahavalon' ny fanjakana sy mpamadika ny misiônera sy ny mpanaraka ny misiônera. Tamin' ny taona 1849 no tena nafana ny fanenjehana ny Kristiana izay nodorana velona (ohatra: [[Rafaravavy Rasalama|Rasalama]]), notapahan-doha na navarina avy teny amin' ny havoana. === Fanitarana fanjakana === [[Sary:Original_wooden_manjakamiadana_palace_of_Ranavalona_I_of_Madagascar.jpg|vignette|Lapan'i Manjakamiadana aorizinaly vita hamin'ny hazo manontolo tamin'ny fotoana nanjakan-d Ranavalona I teto Madagasikara]] Tsy ny tanin' ny Madagasikara manontolo no nofehezin' ny Fanjakan' Imerina, izay nataon' ny Eorôpeana hoe "Fanjakan' i Madagasikara", ka noho izany dia niezaka Ranavalona I mba hanjaka koa tamin' ny mponina tany amin' ny tapany atsimo-atsinanan' i Madagasikara sy ny ao afovoany atsimo ary any avaratra-andrefana izay teo ambany fiarovan' ny Frantsay nanorim-ponenanan tao [[Nosibe]] hatramin' ny taona 1841, faha [[Napoléon III]]. === Fifandraisana tamin' ny vahiny === Noroahiny hody ny solontenan' ny [[Britanika|fanjakana britanika]] sady nanohitra ny fidiran' ny tafika frantsay tao amin' ny fanjakany izy tamin' ny taona 1829. Nobodoiny ny tany sy fananan' izy ireo Nifandraharaha tamin' ny mpivarotra eorôpena ihany Ranavalona I tamin' ny hisian' ny fanamboarana fanaka sy fitaovam-piadiana eto an-toerana hiarovany ny fanjakany, ka ilay Frantsay atao hoe [[Jean Laborde]], izay mpanao taozavatra tsy niankina tamin' ny fanjakana frantsay, no nisahana izany nanomboka tamin' ny taona 1843. Nila fiarovana tamin' ny Frantsay i [[Radama II|Rakotondradama]] nefa tsy nampahalala mialoha izany an-dRanavalona I izay tezitra noho izany ka nandroaka ny Eorôpeana izay noheveriny fa nikononkonona fanonganana. Frantsay vitsy dia vitsy no mba navahan' ny mpanjakavavy tamin' izany, ka anisan' ireo i [[Jean Laborde]], izay olona nitokisany tokoa nandritra ny 25 taona. Izy no nanangana ozinina maro, sy nampiditra indostria maro tao amin' ny fanjakany ary izy koa no vy nahitana ny [[Rova Manjakamiadana|Rovan' i Manjakamiadana]], izay nilana olona an' arivorivony tamin' ny nananganana azy. I Jean Laborde no naharesy lahatra ny mpanjakavavy ka nampalefaka azy tamin' ny vahiny. Nanomboka nisokatra ny fifanakalozana ara-barotra amin' ny any ivelany. Anisan' ireo nanohy niaina tao Imerina i [[Jean Laborde]], mpandraharaha iray izay nanamboatra basy sy nanorina orinasa hafa tamin' ny anaran' ny fitondram-panjaka, ary i [[Joseph-François Lambert]], mpanao fiantohana frantsay sy mpivarotra andevo niaraka tamin' ny printsy [[Radama II|Rakotondradama]], dia nanao sonia fifanarahana fifaneraserana, fantatra amin' ny anarana hoe ''[[Charte Lambert]]''. === Fifehezana ny vahoaka === Namoaka karazana lalàna izay nanageja tokoa ny vahoakany ny mpanjakavavy. Ny mponina tao amin' ny fanjakany dia afaka niampanga ny heloka isan-karazany toy ny halatra sy ny fanarahana ny fivavahana kristiana ary indrindra ny [[famosaviana]], izay nosaziana tamin' ny alalan' ny fampinomana [[tangena]]. Teo anelanelan' ny taona 1828 sy 1861 dia nahafaty olona 3&nbsp;000 teo ho eo isan-taona ny tangena. == Fiafarany == Tamin' ny Zoma 16 Aogositra 1861, tamin' ny 7 ora maraina no niamboho tamin' ny faha-73 taonany ny mpanjakavavy rehefa nanjaka 33 taona, ka Rakotondradama izay antsoina hoe [[Radama II]] no nandimby azy. Tamin' ny fotoana nanjakany no niavian' ny anarany hoe Ranavalona, izay midika hoe "ilay mitana sy miaro". Teo imason' ny vahiny, Ranavalona I dia noheverina ho mpanjakavavy henjana sy mahery setra, indrindra noho ny fanenjehana kristianina. Amin' ny ankapobeny dia misy koa ny nankasitraka azy noho ny nampahatanjahany sy ny niarovany ny fahaleovantenan' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]]. == Jereo koa == * [[Andrianampoinimerina]] (1787-1810) * [[Radama I]] (1810-1828) * [[Ranavalona I]] (1828-1861) * [[Radama II]] (1861-1863) * [[Rasoherina]] (1863-1868) * [[Ranavalona II]] (1868-1883) * [[Ranavalona III]] (1883-1897) * [[Rovan' i Tsinjoarivo]] == Boky == * Académie malgache. ''Collection de documents concernant Madagascar et les pays voisins'', Volume 4, Part 4 (in French). Antananarivo: Imprimerie Moderne de l'Emyrne. * Ade Ajayi, Jacob Festus (1989). ''Africa in the Nineteenth Century until the 1880s''. Paris: UNESCO. <nowiki>ISBN 978-0-520-03917-9</nowiki>. * Andrew, David; Blond, Becca; Parkinson, Tom; Anderson, Aaron (2008). ''Lonely Planet Madagascar & Comoros''. London: Lonely Planet. <nowiki>ISBN 978-1-74104-608-3</nowiki>. * Bloch, Maurice (1986). ''From blessing to violence: history and ideology in the circumcision ritual of the Merina of Madagascar''. Cambridge, UK: Cambridge University Press. <nowiki>ISBN 978-0-521-31404-6</nowiki>. * Brown, Mervyn (2016). ''A History of Madagascar''. Markus Wiener Publishers. * Campbell, Gwyn (2012). ''David Griffiths and the Missionary "History of Madagascar"''. Leiden, The Netherlands: Brill. <nowiki>ISBN 978-90-04-20980-0</nowiki>. * Cole, Jennifer (2001). ''Forget Colonialism?: Sacrifice and the Art of Memory in Madagascar''. Berkeley, CA: University of California Press. <nowiki>ISBN 978-0-520-92682-0</nowiki>. * Dominique Ranaivoson, ''Madagascar : dictionnaire des personnalités historiques'', Sépia, Saint-Maur-des-Fossés ; Tsipika, Antananarivo, 2011 (2^e éd.), p. 151 (<nowiki>ISBN 978-2-84280-101-4</nowiki>). * Ellis, William (1838). ''Volume 2 of History of Madagascar: Comprising Also the Progress of the Christian Mission Established in 1818''. London: Fisher, Son & Co. * Ellis, William (1870). ''The Martyr Church''. London: J. Snow. * Freeman, Joseph John; Johns, David (1840). ''A narrative of the persecution of the Christians in Madagascar: with details of the escape of six Christian refugees now in England''. Berlin: J. Snow. Retrieved 5 February 2011. * Frémigacci, Jean (1999). "Le Rova de Tananarive: Destruction d'un lieu saint ou constitution d'une référence identitaire?". In ''Chrétien'', Jean-Pierre (ed.). Histoire d'Afrique (in French). Paris: Editions Karthala. pp. 421–444. <nowiki>ISBN 978-2-86537-904-0</nowiki>. * Jackson, Guida M. (1999). ''Women Rulers Throughout the Ages''. An Illustrated Guide. ABC-CLIO. * Koschorko, Klaus; Ludwig, Frieder; Delgado, Mariano (2007). ''A history of Christianity in Asia, Africa and Latin America, 1450–1990''. Cambridge, U.K.: Wm. B. Eerdmans Publishing Co. <nowiki>ISBN 978-0-8028-2889-7</nowiki>. * Laidler, Keith (2005). ''Female Caligula: Ranavalona, the Mad Queen of Madagascar''. London: John Wiley & Sons. <nowiki>ISBN 978-0-470-02226-9</nowiki>. * "L'habitation à Madagascar". ''Colonie de Madagascar: Notes, reconnaissances et explorations''. Vol. 4. Imprimerie Officielle de Tananarive. 1898. * MacDonald Fraser, George (1977). ''Flashman's Lady''. London: Collins. <nowiki>ISBN 978-0-00-744949-1</nowiki>. * Nicolas Martin, ''Symboles royaux et rivalités à la cour de Radama II'', Antananarivo, 2021. * Oliver, Samuel (1886). ''Madagascar: An Historical and Descriptive Account of the Island and its Former Dependencies''. Vol. 1. New York: Macmillan and Co. * Pfeiffer, Ida (1861). ''The last travels of Ida Pfeiffer: inclusive of a visit to Madagascar''. London: Harper. * Prout, Ebenezer (1863). ''Madagascar: Its Mission and Its Martyrs''. London: London Missionary Society. * Raison-Jourde, Françoise (1991). ''Bible et pouvoir à Madagascar au XIXe siècle''. Antananarivo: Karthala Editions. <nowiki>ISBN 978-2-86537-317-8</nowiki>. * Ralibera, Daniel; De Taffin, Gabriel (1993). ''Madagascar et le christianisme''. Paris: Karthala Editions. <nowiki>ISBN 978-92-9028-211-2</nowiki>. * Sharp, Leslie (2002). ''The Sacrificed Generation: Youth, History, and the Colonized Mind in Madagascar''. Berkeley, CA: University of California Press. <nowiki>ISBN 0-520-22951-7</nowiki>. * Wright, Jennifer (2022). ''I że ci (nie) odpuszczę. Najbardziej mordercze kobiety w historii'' (in Polish). Wydawnictwo Poznańskie. == Loharano == [[Sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] sg41us0d620ykalgbwlv076csjt71zf 0 263419 1140173 1048868 2026-05-26T19:20:30Z Thelezifor 15140 1140173 wikitext text/x-wiki Ny '''fiteny tsy fantatra''' na '''teny tsy fantatra''' dia fitenenana na fivavaka amin' ny feo mafy amin' ny fiteny mitovy endrika amin' ny fiteny vahiny, tsy fantatr' ilay olona miteny, na teneniny amin' ny fampitohizana vaninteny tsy azon' ny olona. Ahitana fiteny tsy fantatra ny [[Kristianisma|fivavahana kristiana]] sy ny [[tromba]] ary ny [[spiritisma]]. Ho an' ny Kristiana ny fiteny tsy fantatra dia anisan' ny [[Fanomezana fiton' ny Fanahy Masina|fanomezam-pahasoavan]]' ny [[Fanahy Masina]], dia ny fitenenana amin' ny fiteny maro misy tokoa, izany dia hita ao amin' ny ''[[Asan' ny Apostoly|Asan' ny Apôstôly]]'' (Asa. 2.6 sy ny manaraka). Voaresaka ihany koa ny hoe "[[fitenin' ny anjely]]" (fiteny tsy fantatra marina). Ny apôstôly [[Paoly (apostoly)|Paoly]] dia nanantitrantitra ny fandikan-teny ao amin' ny ''[[Epistily voalohany ho an' ny Kôrintiana]]'' (1Kor. 14). == Jereo koa == * [[Fanomezan' ny Fanahy Masina|Fanomezam-pahasoavan' ny Fanahy Masina]] * [[Pentekôtisma]] * [[Kristianisma karismatika]] * [[Hetsika karismatika evanjelika]] * [[Hetsika karismatika vaovao]] cazk7a9w20rpbyq627za3hua13nocg2 0 266134 1140185 1071256 2026-05-26T23:37:55Z Thelezifor 15140 1140185 wikitext text/x-wiki [[Sary:Moheli island map-general view-fr.svg|vignette|440x440px|Sarin-tanin' i Mwali na Mohéli]] I '''Mwali''' na '''Moheli''' dia nosy sy fanjakana mizaka tena ao amin' ny [[tamba-nosin' i Kômôro]] ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika|Lakandrano Môzambika]], sady mitambatra ao amin' ny [[Kômôro|Firaisan' i Kômôro]]. Izy no nosy farany kely sady be [[Fizahàn-tany|mpizaha tany]] indrindra ao amin' ireo nosy telo mitambatra ao amin' ny [[Kômôro|Firaisan' i Kômôro]]. I [[Fomboni]] no renivohiny. Misy mponina 52&nbsp;360 izy tamin' ny taona 2015. Manana lavany mirefy 30 km sy sakany 12 km io nosy io. Izy no kely indindra amin' ireo nosy telon' i Kômôro sady mahasarika mpizaha tany indrindra. Mahatratra 860 m ny haambon' ny [[tandavan-tendrombohitra]] ao aminy. Manana alan' orana toa an' i Ngazidja i Mwali. Ny ankabeazan' ny mponina ao dia manam-piaviana [[Banto (vahoaka)|banto]], [[Arabo (vahoaka)|arabo]], [[Maley (vahoaka)|maley]], [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] ary [[Eorôpa|eorôpeana]]. Ny fivavahana [[silamo]] no arahin' ny mponina ao. == Tantara == === Talohan' ny fanjanahantany === [[Sary:Flag of Mohéli.svg|vignette|Sainan' ny Soltanatan' i Mwali]] Tombanana ho tamin’ ny taonjato faha-9 no nisy ny fiorenam-ponenana voalohany nataon' ny mpifindra monina avy aty [[Madagasikara]]. I Mwali dia teo ambany fahefan’ ny [[Soltàna|soltana]]<nowiki/>n' i [[Nzwani]] hatramin' ny taona 1830. Tamin' io taona io dia ireo mpifindra monina avy aty Madagasikara notarihind-[[Ramanetaka]], izay nanova ny anarany ho Abderemane tatỳ aoriana, no naka an' ilay nosy ary nanangana ny Soltanatan' i Mwali. === Tamin' ny fanjanahantany === Tamin' ny taona 1886 dia nametraka [[prôtektôrata]] tany i [[Frantsa]]. Fikomiana maro no nitranga tamin' ny taona 1899 sy 1902, izay tsy nitsahatra raha tsy tamin' ny alalan' ny ra mandriaka. Tamin' ny taona 1909, taorian' ny tantaram-pitiavana iray tsy mampino dia nampidirin' i [[Frantsa]] ho anisan' ny tanim-pireneny ilay nosy, rehefa nanala an-keriny an' i [[Salima Machamba]], mpanjakavavy farany, sy nanafoana ny soltanata tamin' ny taona 1902. === Tamin' ny fahaleovantenan' i Kômôro === [[Sary:Flag of Mohéli (official).svg|vignette|Sainan' i Mwali]]Tamin' ny taona 1975, taorian' ny [[Fitsapan-kevi-bahoaka|fitsapankevi-bahoaka]] momba ny [[Fahaleovantena (pôlitika)|fahaleovantena]] nokarakarain' ny mpanjanatany [[Frantsa|frantsay]] sy ny fandresen' ny mpitaky fahaleovantena, dia nanambara ny fananganana ny [[Repoblikan' i Kômôro]] ireo solontena voafidy tao amin' ny nosy efatra Kômôro, taorian' ny fanambaràna manetriketrika ny fahaleovantena teo anoloan' ity fivoriambe ity, nataon' i [[Ahmed Abdallah Abderamane|Ahmed Abdallah]], filohan' ny filankevitry ny governemanta, izay nesorin' i [[Ali Soilih]] tamin' ny fitondrana, telo herinandro taty aoriana (1975-1978). Rehefa niverina teo amin' ny fitondrana i Ahmed Abdallah dia nanangana ny [[Repoblika Federaly Islamikan' i Kômôro]] ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''République fédérale islamique des Comores'' na RFIC) tamin' ny taona 1978, niaraka tamin' ny fanampian' ny [[mpikarama an' ady]] frantsay. Ny fahefana ara-pôlitika sy ny fitantantanan-draharah' ilay repoblika federaly islamika dia tao [[Moroni]] (ao amin' ny nosy [[Ngazidja]]). Tamin' ny taona 1991 dia nanambara ny fahaleovantenany i Mwali, nandefa ny miaramila i [[Said Mohamed Djohar|Saïd Mohamed Djohar]]. Tamin’ ny 11 aogositra 1997 anefa vao nihaona tamin' i [[Nzwani]], izay nanambara ny fahaleovantenany herinandro talohan’ izay, i Mwali izay vao nanambara koa ny fahaleovantenany. I [[Said Mohamed Souef]] dia lasa filohan' ilay nosy ary i [[Soidri Ahmed]] no praiminisitra. Taorian’ ny fifampiraharahana anefa dia niditra tao amin’ ny [[Repoblika Federaly Islamikan' i Kômôro]] i Mwali tamin' ny taona 1998. Nanomboka teo dia niezaka ny hampifanatona ny fomba fijery teo amin’ i Nzwani sy i [[Ngazidja]] ny mpitondra tao Mwali.[[Sary:Fomboni-Ship.jpg|vignette|Sambo ao [[Fomboni]]]]Tamin' ny Desambra 2001 dia resin' ny Tafi-Pirenena ho an' ny Fampandrosoana ([[Fiteny frantsay|frantsay]]: ''Armée nationale de développement'') ny kômandô nahitana mpikarama an' ady 13. Iray monja no naratra tao amin' ny Tafi-Pirenena ho an' ny Fampandrosoana. Tamin' ny taona 2002 dia neken' i Mwali ny fifanarahana momba ny [[Lalàmpanorenana|lalàm-panorenana]] vaovaon' ny [[Kômôro|Firaisan' i Kômôro]], izay mamela malalaka kokoa ny fizakan-tenan' ireo nosy ao aminy. Lany ho filohan' ny nosy Mwali i [[Mohamed Fazul]] tamin' izany. Ny mpanohana azy no nahazo ny ankamaroan' ny toerana tao amin' ny delegasiôna môheliana tao amin' ny Antenimiera tamin' ny fifidianana mpanao lalàna tamin' ny taona 2004. Tamin' ny taona 2010 dia nisy korontana vaovao nitranga tao [[Fomboni]], nanemotra fanatanterahana fifidianana ny filoha [[Ahmed Abdallah Mohamed Sambi]] (taona 2006 -- 2011); izany fifidianana izany, izay notanterahina tamin' ny taona 2011, dia nahatafakatra an' i [[Ikililou Dhoinine]], filohan' ny Firaisana Môheliana, eo amin' ny fitondrana ny fanjakana kômôriana. == Jereo koa == * Nosy ao amin' ny [[Tamba-nosin' i Kômôro]]: ** [[Ngazidja]] ** [[Nzwani]] ** [[Mwali]] ** [[Mayotte]] * [[Ramanetaka]] {{Commonscat|Moheli}} [[Sokajy:Jeôgrafian' i Kômôro]] [[Sokajy:Nosy]] i2efxkp0zmcgvxiqwa3pn8gdmzzph1b 0 278114 1140170 1077683 2026-05-26T18:26:24Z Thelezifor 15140 Nandamina lahatsoratra 1140170 wikitext text/x-wiki [[Sary:Holy Spirit as Dove (detail).jpg|vignette|271x271px|Voromailala: simbôlin' ny Fanahy Masina]] [[Sary:LT Kaunas, kosc Sakramentu - kopula, 2019.07.20, fot Ivonna Nowicka (1).jpg|vignette|271x271px|Eo amin' ny vato ifaharan' ny (ao anatin' ny dome) an' ny Fiangonan' i Md Michael Arkanjely ao Kaunas, [[Litoania]]]] Ny '''Fanahy Masina''', ho an' ny Kristiana, dia ny herin' Andriamanitra izay entiny miasa na iray amin' ny persônany. Ao amin' ny fiangonana kristiana be mpanaraka sy mitazona ny [[tenim-pinoana]] nolovaina hatry ny ela ([[Katolisisma|katôlika]] sy [[Kristianisma ortodoksa|ôrtôdôksa]] ary ny ankamaroan' ny [[Protestantisma|prôtestanta]]) dia tsy hery fotsiny ihany ny Fanahy Masina fa [[Persona (teolojia)|persôna]] fahatelon' Andriamanitra, manampy ny [[Andriamanitra Ray|Ray]] sy ny [[Andriamanitra Zanaka|Zanaka]] ao amin' ny [[Trinite]]. Ny taranja [[Teolojia|teôlôjika]] andinihana sy ampianarana ny amin’ ny Fanahy Masina dia ny [[Pneomatolojia|Pneomatôlôjia]]. == Ny Fanahy Masina araka ny Baiboly == === Ny Fanahy Masina araka ny Testamenta Taloha === Maro ny andinin-tsoratra ao amin' ny [[Testamenta Taloha]] izay heverin' ny Kristiana fa milaza ny amin' ny Fanahy Masina. Anisan' izany ny ao amin' ny [[Bokin'ny Genesisy|Bokin' ny Genesisy]] (Gen 1:2; 2:7), ny ao amin' ny [[Bokin'ny Salamo|Bokin' ny Salamo]] (Sal 51 (50): 13; 98 (97): 1), ny ao amin' ny [[Bokin'i Jeremia|Bokin' i Jeremia]] (Jer 23: 9), ny ao amin' ny [[Boky faharoan'i Samoela|Boky faharoan' i Samoela]] (2Sam 23: 2-3), ny ao amin' ny [[Bokin'i Isaia|Bokin' i Isaia]] (Isa 11: 1-2), ary ny ao amin' ny [[Bokin' i Jôela]] (Jôel 2: 28-29). Ny andian-teny hoe ''Fanahy Masina'' dia fandraisana sy fandikana ny [[teny hebreo]] hoe רוח הקודש / ''ruakh ha-kodesh'' (midika hoe "fanahy masina") ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly jiosy amin' ny teny hebreo]] (na ''Tanakh''). Hita ao amin' io Baiboly hebreo io koa ny hoe רוּחַ קָדְשְׁךָ / ''ruakḥ qodshəka'', "ny fanahinao masina" (Salamo 51:11), sy רוּחַ קָדְשׁוֹ / ''ruakḥ qodshō'', "ny fanahiny masina" (Isaia 63:10-11).<blockquote>Aza manary ahy hiala eo anatrehanao; ary aza manaisotra ny Fanahinao Masina (רוּחַ קָדְשְׁךָ) amiko. (Salamo 51:11, [[Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy|''Ny Baiboly'']]). ¹⁰ Fa ireo kosa dia niodina ka nanome alahelo ny Fanahy Masiny (רוּחַ קָדְשׁוֹ); dia tonga fahavalony Izy ka niady taminy. Ary ny olony dia nahatsiaro ny andro taloha ela, dia ny tamin' i Mosesy. ¹¹ Aiza Ilay nitondra azy mbamin' ny mpiandry ondriny niakatra avy tamin' ny ranomasina? Aiza Ilay nametraka ny Fanahy Masiny tao aminy, ... (Isaia 63:10-11, ''Ny Baiboly'').</blockquote>Ny andian-teny izay nadika hoe "''fanahin'Andriamanitra''" dia miseho koa:<blockquote>Tsy nisy endrika sady foana ny tany; ny aizina nanarona ny hantsana ary ny fanahin' Andriamanitra nisonenika tambonin' ny rano. (Jenezy 1:2, [[Baiboly katôlika amin'ny teny malagasy|''Ny Baiboly Masina'']]) Dia noraisin' i Samoela ny tandroka nisy diloilo, ka nohosorany teo afovoan' ny rahalahiny io; ary hatramin' izany andro izany sy tamin' ny andro manaraka, dia nidina tamin' i Davida ny fanahin' ny Tompo Dia niainga Samoela nankany Ramata. (1Samoela 16:13, ''Ny Baiboly Masina'') Ampianaro hanao ny sitraponao aho; Fa Hianao no Andriamanitro; Aoka ny Fanahinao tsara no hitarihanao ahy amin' izay tany marina. (Salamo 143:10, ''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'') "Fa handatsaka rano amin' ny tany mangetana aho; sy sakeli-drano eo amin' ny tany karankaina. Handatsaka ny fanahiko amin' ny taranakao aho, sy ny fitahiako amin' ny solofonao. (Izaia 44:3, ''Ny Baiboly Masina'') Ary rehefa afaka izany, dia handatsaka ny Fanahiko amin' ny nofo rehetra Aho; Dia haminany ny zanakalahinareo sy ny zanakavavinareo, ny lahiantitrareo hanonofy, ary ny zatovonareo hahita fahitana. (Jôela 3:1, ''Ny Baiboly'')</blockquote> === Ny Fanahy Masina araka ny Testamenta Vaovao === Atao hoe πνεῦμα / ''pneũma'' (midika hoe "fanahy") ny Fanahy Masina amin' ny [[teny grika]]. Ny fiangonana tsirairay dia samy manana ny fomba fiheverany ny Fanahy Masina. Tsy vitsy ireo andinin-tsoratra ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]] miresaka momba ny Fanahy Masina na heverin' ny teôlôjiana fa milaza izany. Isan' izany ny ao amin' ny [[Filazantsara araka an' i Matio|Evanjelin' i Matio]] (Mat 28:19; 1:18; 12:31–32), ny ao amin' ny [[Filazantsara araka an' i Lioka|Evanjelin' i Lioka]] (Lio 1:34-35; 2:25-27), ny ao amin' ny [[Filazantsara araka an' i Joany|Evanjelin' i Joany]] (Joa 15:26; 16:8; 1:32-34; 14:15-17; 16:7; 20:21-22), ny ao amin' ny [[Asan' ny Apôstôly]] (Asa 15:28; 2:2-4; 2:16-17; 2:38), ny ao amin' ny [[Epistily faharoa ho an' ny Kôrintiana]] (2Kôr 13:13; ny toko faha-12 hatramin' ny faha-14), ary ny [[Epistily ho an' ny Rômana]] (Rôm 8:1-2; 14.16).<blockquote>koa mandehana ianareo, dia ataovy mpianatra ny firenena rehetra, manao batisa azy ho amin' ny anaran' ny Ray sy ny Zanaka ary ny Fanahy Masina (Mat 28:19, ''Ny Baiboly'') Ary ny nahaterahan' i Jesosy Kristy dia toy izao: Rehefa nanaiky Maria, renin' i Jesosy, ho fofombadin' i Josefa, raha tsy mbola nivady izy, dia hita fa nitoe-jaza avy tamin' ny Fanahy Masina izy. (Mat 1:18, ''Ny Baiboly'') ³¹Ary noho izany dia lazaiko aminareo hoe: Hahazo famelan-keloka ny olona amin' ny ota sy fitenenan-dratsy samy hafa rehetra; fa tsy hahazo famelan-keloka ny olona amin' ny fitenenan-dratsy ny Fanahy Masina. ³² Ary na iza na iza no manao teny hanohitra ny [[Zanak'Olona|Zanak' olona]], dia hahazo famelan-keloka ihany; fa na iza na iza no miteny hanohitra ny Fanahy Masina, dia tsy mba hahazo famelan-keloka, na amin' izao fiainana izao, na amin' ny ho avy. (Mat 12:31–32, ''Ny Baiboly'') ³⁴Ary hoy Maria tamin' ilay anjely: Hanao ahoana re no hahatanteraka izany, fa tsy mahalala lahy aho? ³⁵Ary ilay anjely namaly ka nanao taminy hoe: Ny Fanahy Masina ho tonga ao aminao, ary hisy herin' ny Avo Indrindra hanaloka anao; koa ny Masina Izay hateraka dia hatao hoe Zanak' Andriamanitra." (Lio 1:34-35, ''Ny Baiboly'') ²⁵Ary indro, nisy lehilahy atao hoe Simeona tao Jerosalema; ary marina sady mpivavaka tsara izany lehilahy izany ka niandry ny fanalana alahelo an' Israely, ary tao aminy ny Fanahy Masina, ²⁶sady efa nanambaran' ny Fanahy Masina izy fa tsy hahita fahafatesana mandra-pahitany ny Kristin' ny Tompo. ²⁷Dia nentin' ny Fanahy Masina izy hankao amin' ny tempoly, ka nony nitondra an' i Jeso zazakely ny rainy aman-dreniny hanao araka ny voadidin' ny Lalàna ny aminy," (Lio 2:25-27, ''Ny Baiboly Masina'') Fa raha tonga ny [[Parakleto|Mpananatra]]<ref name=":0"><small>Ny Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy dia tsy manao ho "Mpananatra" fa "Mpanafaka alahelo".</small></ref>, Izay hirahiko ho aminareo avy amin' ny Ray, dia ny Fanahin' ny fahamarinana Izay mivoaka avy amin' ny Ray, dia Izy no ho vavolombelona hanambara Ahy." (Jao. 15:26, ''Ny Baiboly'') ⁷Fa Izaho milaza ny marina aminareo; mahatsara anareo ny fialàko; fa raha tsy hiala Aho, dia tsy ho avy aminareo ny Mpananatra<ref name=":0" />; fa raha handeha Aho, dia hirahiko hoy aminareo Izy. ⁸Fa Izaho milaza ny marina aminareo; mahatsara anareo ny fialàko; fa raha tsy hiala Aho, dia tsy ho avy aminareo ny Mpananatra<ref name=":0" />; fa raha handeha Aho, dia hirahiko hoy aminareo Izy." (Jao 16:7-8, ''Ny Baiboly'') ³²Ary nilaza marina Joany nanao hoe: Efa hitako ny Fanahy Masina nidina avy any an-danitra toy ny voromailala, ka nitoetra teo amboniny. ³³Ary izaho tsy nahalala azy, fa izay naniraka ahy hanao batemy amin' ny rano no nilaza tamiko hoe: Izay hitanao hidinan' ny Fanahy Masina sy hitoerany eo amboniny no ilay manao batemy amin' ny Fanahy Masina." (Joa 1:32-33, ''Ny Baiboly Masina'') ¹⁶Ary izaho kosa hangataka amin' ny Ray, ka homeny Mpanafaka alahelo<ref><small>Ny Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy manao hoe "Mpananatra".</small></ref> hafa hianareo, mba hitoetra ao aminareo mandrakizay, ¹⁷dia ny Fanahin' ny fahamarinana, izay tsy azon' izao tontolo izao raisina, satria tsy hitany ka tsy fantany, fa hianareo no hahafantatra azy, satria hitoetra ao aminareo sy ao anatinareo izy. (Joa 14:16-17, ''Ny Baiboly Masina'') ²¹Dia hoy indray izy tamin' izy ireo: Ho aminareo anie ny fiadanana! Tahaka ny nanirahan' ny Raiko ahy no anirahako anareo koa. ²²Rahefa nilaza izany izy, dia nitsoka<ref><small>Ny Bainoly prôtestanta amin' ny teny malagasy dia manao hoe "nanisy fofonaina".</small></ref> ka nanao tamin' izy ireo hoe: Raiso ny Fanahy Masina (Joa 20:21-22, ''Ny Baiboly Masina'') ²⁸Sitraky ny Fanahy Masina sy izahay ny tsy hampitondra entana anareo, afa-tsy izao zavatra tsy maintsy tandremana izao: ²⁹dia ny hifadianareo ny hena natolotra tamin' ny sampy, sy ny rà, ary ny biby nokendaina, mbamin' ny fijangajangana; soa ho anareo ny mifady an' izany. Veloma." (Asa 15:28-29, ''Ny Baiboly Masina'') ²Ary nisy feo tonga tampoka avy tany an-danitra, toy ny rivotra mahery mifofofofo, ka nanenika ilay trano niangonany. ³Ary nisy lela maro mitarehin' afo niseho taminy, izay nizarazara; ary nipetraka tamin' izy rehetra isan-olona izany. ⁴Ary samy feno ny Fanahy Masina izy rehetra, ka dia niteny tamin' ny fiteny maro samy hafa, araka ny nampitenenan' ny Fanahy Masina azy." (Asa 2:2-4, ''Ny Baiboly'') ¹⁶Fa izao ilay nampilazaina an' i Joela mpaminany hoe: ¹⁷Ary amin' ny andro farany, hoy Andriamanitra, no handatsahako ny Fanahiko amin' ny nofo rehetra; Ary ny zanakalahinareo sy ny zanakavavinareo haminany, Ary ny zatovonareo hahita fahitana, Ary ny lahiantitrareo hanonofy; ¹⁸Ary ny mpanompoko, na lahy na vavy, Dia handatsahako ny Fanahiko amin' izany andro izany, Ka dia haminany izy (Asa 2:16-18, ''Ny Baiboly'') Ary hoy Petera taminy: Mibebaha, ary aoka samy hatao batisa amin' ny anaran' i Jesosy Kristy ianareo rehetra mba hahazo famelana ny helokareo; ary ianareo handray ny fanomezana, dia ny Fanahy Masina (Asa 2:38, ''Ny Baiboly'') Ho aminareo rehetra anie ny fahasoavan' i Jeso-Kristy Tompo, sy ny fitiavan' Andriamanitra, ary ny firaisana amin' ny Fanahy Masina! (2Kôr 13:13, ''Ny Baiboly Masina''<ref><small>Ao amin' ny Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy dia 2Kor&nbsp;13.14</small> </ref>) ¹Ary amin' izany dia tsy misy fanamelohana ho an' izay ao amin' i Kristy Jesosy. ²Fa ao amin' i Kristy Jesosy ny lalàn' ny Fanahin' aina no nahafaka ahy tamin' ny lalàn' ny fahotana sy ny fahafatesana. (Rôm 8:1-2, ''Ny Baiboly'') Fa tsy mba ny fihinana amam-pisotro no fanjakan' Andriamanitra, fa ny fahamarinana amam-piadanana, mbamin' ny fifaliana ao amin' ny Fanahy Masina. (Rôm 14:17, ''Ny Baiboly Masina'')</blockquote> === Ny Fanahy Masina araka ny boky apôkrifa === Ny fomba fijery ny amin' ny Fanahy Masina, izay tomponandraikitra tamin' ny fitorontoronana tao amin' i [[Maria (renin'i Jesoa)|Maria]] araka ny [[Filazantsara sinôptika|Vaovao Mahafaly sinôptika]], dia tsy mitovy amin' ny an' ny [[Evanjelin' ny Hebreo]] izay boky [[Apôkrifan' ny Testamenta Vaovao|apôkrifa]] neken' ny [[Nazôreana]] na Nazarena ([[Jodeô-kristianisma|Jiosy kristiana]] tamin' ny taonjato faha-4) izay ahitana ny filazan' i Jesoa fa reniny ny Fanahy Masina, izany hoe vavy. Misy ny mihevitra fa ny maha vavy dia tsy afaka mifanaraka amin' ny fiheverana fa notorontoronina tamin' ny Fanahy Masina i Jesoa, araka ny [[Evanjelin' i Filipo]], ohatra:<blockquote>Misy miteny hoe '''Nitoe-jaza tamin' ny Fanahy Masina i Maria''<nowiki/>'. Diso hevitra izy ireo. Tsy fantany izay zavatra lazainy. Oviana no nisy vehivavy hitoe-jaza amim-behivavy?.</blockquote> == Fampianaran' ny fiangonana samihafa == Samy manana ny fampianarany ny fiangonana kristiana samihafa. Ao ny mihevitra ny Fanahy Masina ho persôna fahatelon' Andriamanitra, ao ny mihevitra fa herin' Andriamanitra fotsiny ihany izany, ary ao ny mampianatra fa Andriamanitra fahatelo manampy ny Ray sy ny Zanaka izany. === Ny mihevitra ny Fanahy Masina ho persônan' Andriamanitra === ==== Ankapobeny ==== Ny fiangonana mino ny [[Trinite]] dia manao ny Fanahy Masina ho iray amin' ny persôna telon' Andriamanitra tokana. Isan' ireo ny [[Eglizy Katôlika Rômanina|Fiangonana katôlika]], ny [[Fiangonana ôrtôdôksa]], ny [[Anglikanisma|Fiangonana anglikana]] ary ny ankamaroan' ny [[Prôtestantisma|Fiangonana prôtestanta]] sy [[Evanjelisma|ara-pilazantsara]]. Tsy mitovy tanteraka anefa ny fampianaran' izy ireo. Hita izany tsy fitoviana izany eo amin' ny fanekem-pinoana. Ao amin' ny [[Fanekem-pinoana apôstôlika]] (izay tsy ampiasain' ireo [[Fiangonana Tatsinanana|Fiangonana tatsinanana]], isan' izany ny Ôrtôdôksa) dia tsy ahitana afa-tsy ny hoe "Mino ny Fanahy Masina aho", ka tsy ahafantarana na persôna na Andriamanitra ny Fanahy Masina. Ny [[Fanekem-pinoana nikeana|Fanekem-pinoana nikeana-kônstatinôpôlitana]] dia manamafy ny maha Andriamanitra ny Fanahy Masina nefa tsy mampitombo isa an' Andriamaitra izany. ==== Ny Fanahy Masina ao amin' ny fanekem-pinoana apôstôlika ==== Voarakitra ao amin' ny [[Fanekem-pinoana apôstôlika|fiekem-pinoana apôstôlika]] izay tokony hinoana momba ny Fanahy Masina, araka izao:<blockquote>Mino ny Fanahy Masina aho, ny Fiangonana Masina manerana izao tontolo izao, ny fiombonan' ny olona masina, ny famelan-keloka, ny fitsanganan' ny tena amin' ny maty ary ny fiainana mandrakizay. (dikan-teny prôtestanta malagasy)<ref><small>Izao izany ao amin' ny Fiangonana katôlika malagasy: "''Izaho mino ny Fanahy Masina, ny Fiangonana Masina, katôlika, ny fiombonan’ ny olomasina, ny fanalana ny ota, ny fitsanganan’ ny vatantsika ho velona, ary ny fiainana mandrakizay''".</small></ref>.</blockquote> ==== Ny Fanahy Masina araka ny Fiangonana Tandrefana ==== Ny [[Fanekem-pinoana nikeana]] na niseana dia nisy tovana natao taty aoriana ka nampidirin' ny Fiangonana Tandrefana miteny latina ny teny hoe "sy tamin' ny Zanaka" ([[Fiteny grika|grika]]: ''καὶ τοῦ Υἱοῦ'' / ''kai tou Uiou''; [[Fiteny latina|latina]]: ''Filioque'') izay nanova ny tokony hinoana momba ny fifandraisan' ny Fanahy Masina sy ny Zanaka ka lasa mivoaka avy amin' ny Ray sy ny Zanaka ny Fanahy Masina. Nandova izany koa ny fiangonana mino ny Trinite nateraky ny [[Reformasiona protestanta|Refôrmasiona prôtestanta]] araka izao:<blockquote>Credo ... Et in Spíritum Sanctum, Dόminum, et vivificántem: qui ex Patre Filiόque procédit. Qui cum Patre, et Filio simul adorátur, et conglorificátur : qui locútus est per Prophétas. Izaho mino ny Fanahy Masina, Tompo Loharanon'aina, avy amin' ny Ray sy ny Zanaka; tsaohina sy omem-boninahitra miaraka amin'ny Ray sy ny Zanaka, ary niteny tamin' ny vavan'ny mpaminany." (Dikan-teny katôlika amin' ny teny malagasy).</blockquote> ==== Ny Fanahy Masina araka ny Fiangonana Tatsinanana ==== Tsy eken' ny Fiangonana Tatsinanana (anisan' izany ny [[Fiangonana ôrtôdôksa]] sy ny [[Fiangonana armeniana]]) anefa ny nampitsofohan' ny Fiangonana Tandrefana ilay hevitra hoe "nivoaka tamin' ny Zanaka koa ny Fanahy Masina", izay nomena ny anarana latina hoe ''[[Filioque]]'' (grika: ''καὶ τοῦ Υἱοῦ'' / ''kaὶ toū Uioū''). Anisan' ny zavatra [[Fisarahan' ny Fiangonana Tatsinanana sy ny Fiangonana Tandrefana|nampisaraka ny Fiangonana Tatsinanana tamin' ny Fiangonana Tandrefana]] izany taty aoriana. Amin' ny Fiangonana Tatsinanana dia mivoaka avy amin' ny Ray fotsiny ny Fanahy Masina fa tsy amin' ny Zanaka koa. Izao ny ampahan' ilay fanekem-pinoana:<blockquote>"Πιστεύομεν εἰς ἕνα ... καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ Κύριον, τὸ ζωοποιόν, τὸ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐκπορευόμενον, τὸ σὺν πατρὶ καὶ υἱῷ συμπροσκυνούμενον καὶ συνδοξαζόμενον, τὸ λαλῆσαν διὰ τῶν προφητῶν·" (Dikan-teny grika) "Isika mino ... Sy ny Fanahy Masina, Izay Tompo sady Mpamelona; Izay avy amin' ny Ray; Izay itsaohana sy omem-boninahitra miaraka amin' ny Ray sy ny Zanaka; Izay niteny tamin' ny alàlan' ny mpaminany;" (Dikan-teny malagasy)</blockquote> === Ny mihevitra ny Fanahy Masina ho Andriamanitra iray manokana === ==== Fiampangana ho mino Andriamanitra telo ==== Tamin' ny fotoana niadian-kevitra momba ny Ray sy ny Zanaka ary ny Fanahy Masina dia nampangaina ho mino andriamanitra telo ([[triteisma]]) ireo nanohana ny Trinite. ==== Fanekena ny fisian' ny Andriamanitra telo ==== Ankehitriny dia misy ny fiangonana manaiky fa Andriamanitra mahaleo tena fa tsy persônan' Andriamanitra tokana ny Fanahy Masina, tsy iza izany fa ny fiangonana ao amin' ny [[Hetsika Olomasin' ny Andro Farany]], ka ny tena fantatra dia ny [[Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an' ny Olomasin' ny Andro Farany]]. Ny Ray sy ny Zanaka ary ny Fanahy Masina dia Andriamanitra telo samy manana ny persônany sy ny natiorany tsirairay avy nefa mifameno. Ny Fanahy Masina dia voalazan' ny fampianaran' ny Olomasin' ny Andro Farany fa mpikambana fahatelo amin' ireo Andriamanitra ireo, sady lazainy fa olona Fanahy tsy manana vatana nofo sy taolana, araka ny fampianarany ao amin' ny [[Fotopampianarana sy Fanekempihavanana]] (F&F):<blockquote>Ny Ray dia manana vatana nofo sy taolana azo tsapaina toy ny an' ny olona; ny Zanaka koa; fa ny Fanahy Masina dia tsy manana vatana nofo sy taolana fa vatana Fanahy, fa raha tsy izany dia tsy afaka mitoetra ao anatintsika ny Fanahy Masina. (F&F 130:22).</blockquote> === Ny mihevitra ny Fanahy Masina ho hery fotsiny ihany === Ny fiangonana tsy mihevitra fa ny Trinite dia midika fisian' Andriamaitra telo dia mampianatra fa herin' Andriamanitra ny Fanahy Masina fa tsy persôna no tsy Andriamanitra. Teo amin' ny tantara dia nisy ireo nihevitra ny Fanahy Masina dia iray amin' ny fomba fiseho telon' ilay Andriamanitra tokana, izany no atao hoe [[môdalisma]]: ny Ray sy ny Fanahy Masina dia tsy iza fa ilay Andriamanitra tokana [[Fahatongavana ho nofo (kristianisma)|tonga nofo]] tao amin' i Jesoa Kristy ihany. Ankehitriny dia maro ny fiangonana tsy mino ny Trinite izay milaza fa hery entin' Andriamanitra fa tsy persôna ny Fanahy Masina. Amin' ny [[Vavolombelon'i Jehovah|Vavolombelon' i Jehovah]], sy ny [[Fiangonana Kristadelfiana|Kristadelfiana]], ohatra, dia hery miasa sy hery mandrakizain' Andriamanitra ny "fanahy masina", tsy mitambatra ho Trinite ny Ray sy ny Zanaka (Jesoa) ary ny fanahy masina. Mampiasa [[sora-madinika]] ny Vavolombelon' i Jehovah raha manoratra io herin' Andriamanitra io (''fanahy masina'' fa tsy ''Fanahy Masina'') mba hanehoany ny tsy maha persôna sy tsy maha Andriamanitra an' izany. == Vokatra sy fanomezan' ny Fanahy Masina == === Vokatry ny Fanahy Masina === Ny [[vokatry ny Fanahy Masina]] dia ireo toetra ananan' ny olona na ny fiangonana izay miaina araka ny [[Fanahy Masina]], araka ny voasoratra ao amin' ny [[Epistily|Taratasy]] [[Epistily ho an'ny Galatiana|ho an' ny Galatiana]]:<blockquote>²² Ny vokatry ny Fanahy kosa dia izao: fitiavana, fifaliana, fiadanam-po, fahari-po, hamoram-panahy, hazavam-po, tsy fivadihana, ²³ fahalemem-panahy, fahalalana onona: tsy misy izay Lalàna mikasika an' ireo. (Gal 5:22-23, ''[[Baiboly katôlika amin'ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'').</blockquote> === Fanomezan' ny Fanahy Masina === Ny [[fanomezan' ny Fanahy Masina]] dia fanomezana hery mahagaga avy amin' ny [[Fanahy Masina]] izay ilaina hahafahana manatanteraka ny iraka ampanaovina ny Fiangonana, fahasoavana omena manokana ho an' ny Kristiana isam-batan' olona mba hahasoa ny hafa. Ireo fanomezan' ny Fanahy Masina mahazatra, izay atao hoe koa "Fanomezana karismatika" dia ireto: ny tenin' ny fahendrena, ny tenin' ny fahalalana, ny fitomboan' ny finoana, ny fanomezana hanasitrana, ny fanomezana hanao fahagagana, ny faminaniana, ny fanavahana ny fanahy samihafa, ny fitenenana amin' ny fiteny maro ary ny fandikan-teny. Manampy azy ireo ny maha apôstôly, ny maha [[mpaminany]], ny maha mpampianatra, ny fanampiana ny mahantra sy ny marary ary ny fahaiza-mitondra sy mitantana. Ny tanjona dia ny hampahatanjaka ny Fiangonana manontolo. Resahina ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]] ireo fanomezana ireo, ka hita izany ao amin' ny [[Epistily voalohany ho an' ny Kôrintiana]] (1Kôr. 12:8-10; 12:28), ao amin' ny [[Epistily ho an' ny Rômana]] (Rôm. 12:6-8) ary ao amin' ny [[Epistily ho an' ny Efesiana]] (Efes. 4:11). Miresaka momba ny fanomezan' ny Fanahy koa ny [[Epistily voalohany nosoratan' i Petera]] (1Pet. 4). Maro ny fikambanana sy ny fihetsiketsehana nanome lanja ny fanomezan' ny Fanahy Masina, dia ny [[pentekôtisma]] nanomboka tamin' ny taona 1906 sy ny [[fihetsiketsehana karismatika]] nanomboka tamin' ny taona 1960 ary ny [[fihetsiketsehana karismatika vaovao]] nanomboka tamin' ny taona 1980. == Jereo koa == * [[Fanahy Masina]] - [[Trinite]] - [[Jesoa]] - [[Tsindrimandry (fivavahana)|Tsindrimandry]] na [[Fitsilovana]] - [[Andriamanitra Ray]] - [[Andriamanitra Zanaka]] * [[Pneomatôlôjia]] - [[Tsindrimandry (fivavahana)|Fitsilovan' ny Fanahy Masina]] - [[Fanomezan' ny Fanahy Masina]] * [[Rūḥ|Fanahy Masina ao amin' ny silamo]] * [[Fanahy Masina ao amin' ny môrmônisma]] * [[Fanahy Masina ao amin' ny jodaisma]] * [[Voromailala]] * [[Afo]] * [[Rivotra mitsoka|Rivotra (mitsoka)]] == Loharano sy fanamarihana == m4ufsw51qsipckx5j6xvm0uitnleam5 1140181 1140170 2026-05-26T22:49:32Z Thelezifor 15140 Nandamina lahatsoratra 1140181 wikitext text/x-wiki [[Sary:Holy Spirit as Dove (detail).jpg|vignette|271x271px|Voromailala: simbôlin' ny Fanahy Masina]] [[Sary:LT Kaunas, kosc Sakramentu - kopula, 2019.07.20, fot Ivonna Nowicka (1).jpg|vignette|271x271px|Eo amin' ny vato ifaharan' ny (ao anatin' ny dome) an' ny Fiangonan' i Md Michael Arkanjely ao Kaunas, [[Litoania]]]] Ny '''Fanahy Masina''', ho an' ny Kristiana, dia ny herin' Andriamanitra izay entiny miasa na iray amin' ny persônany. Ao amin' ny fiangonana kristiana be mpanaraka sy mitazona ny [[tenim-pinoana]] nolovaina hatry ny ela ([[Katolisisma|katôlika]] sy [[Kristianisma ortodoksa|ôrtôdôksa]] ary ny ankamaroan' ny [[Protestantisma|prôtestanta]]) dia tsy hery fotsiny ihany ny Fanahy Masina fa [[Persona (teolojia)|persôna]] fahatelon' Andriamanitra, manampy ny [[Andriamanitra Ray|Ray]] sy ny [[Andriamanitra Zanaka|Zanaka]] ao amin' ny [[Trinite]]. Ny taranja [[Teolojia|teôlôjika]] andinihana sy ampianarana ny amin’ ny Fanahy Masina dia ny [[Pneomatolojia|Pneomatôlôjia]]. == Ny Fanahy Masina araka ny Baiboly == === Ny Fanahy Masina araka ny Testamenta Taloha === Maro ny andinin-tsoratra ao amin' ny [[Testamenta Taloha]] izay heverin' ny Kristiana fa milaza ny amin' ny Fanahy Masina. Anisan' izany ny ao amin' ny ''[[Bokin' ny Genesisy]]'' (Gen 1:2; 2:7), ny ao amin' ny ''[[Bokin' ny Salamo]]'' (Sal 51 (50): 13; 98 (97): 1), ny ao amin' ny ''[[Bokin' i Jeremia]]'' (Jer 23: 9), ny ao amin' ny ''[[Boky faharoan' i Samoela]]'' (2Sam 23: 2-3), ny ao amin' ny ''[[Bokin' i Isaia]]'' (Isa 11: 1-2), ary ny ao amin' ny ''[[Bokin' i Jôela]]'' (Jôel 2: 28-29). Ny andian-teny hoe ''Fanahy Masina'' dia fandraisana sy fandikana ny [[teny hebreo]] hoe רוח הקודש / ''ruakh ha-kodesh'' (midika hoe "fanahy masina") ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly jiosy amin' ny teny hebreo]] (na ''Tanakh''). Hita ao amin' io Baiboly hebreo io koa ny hoe רוּחַ קָדְשְׁךָ / ''ruakḥ qodshəka'', "ny fanahinao masina" (Salamo 51:11), sy רוּחַ קָדְשׁוֹ / ''ruakḥ qodshō'', "ny fanahiny masina" (Isaia 63:10-11).<blockquote>Aza manary ahy hiala eo anatrehanao; ary aza manaisotra ny Fanahinao Masina (רוּחַ קָדְשְׁךָ) amiko. (Salamo 51:11, [[Baiboly protestanta amin'ny teny malagasy|''Ny Baiboly'']]). ¹⁰ Fa ireo kosa dia niodina ka nanome alahelo ny Fanahy Masiny (רוּחַ קָדְשׁוֹ); dia tonga fahavalony Izy ka niady taminy. Ary ny olony dia nahatsiaro ny andro taloha ela, dia ny tamin' i [[Mosesy]]. ¹¹ Aiza Ilay nitondra azy mbamin' ny mpiandry ondriny niakatra avy tamin' ny ranomasina? Aiza Ilay nametraka ny Fanahy Masiny tao aminy, ... (Isaia 63:10-11, ''Ny Baiboly'').</blockquote>Ny andian-teny izay nadika hoe "''fanahin'Andriamanitra''" dia miseho koa:<blockquote>Tsy nisy endrika sady foana ny tany; ny aizina nanarona ny hantsana ary ny fanahin' Andriamanitra nisonenika tambonin' ny rano. (Jenezy 1:2, [[Baiboly katôlika amin'ny teny malagasy|''Ny Baiboly Masina'']]) Dia noraisin' i Samoela ny tandroka nisy diloilo, ka nohosorany teo afovoan' ny rahalahiny io; ary hatramin' izany andro izany sy tamin' ny andro manaraka, dia nidina tamin' i Davida ny fanahin' ny Tompo Dia niainga Samoela nankany [[Ramata]]. (1Samoela 16:13, ''Ny Baiboly Masina'') Ampianaro hanao ny sitraponao aho; Fa Hianao no Andriamanitro; Aoka ny Fanahinao tsara no hitarihanao ahy amin' izay tany marina. (Salamo 143:10, ''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'') Fa handatsaka rano amin' ny tany mangetana aho; sy sakeli-drano eo amin' ny tany karankaina. Handatsaka ny fanahiko amin' ny taranakao aho, sy ny fitahiako amin' ny solofonao. (Izaia 44:3, ''Ny Baiboly Masina'') Ary rehefa afaka izany, dia handatsaka ny Fanahiko amin' ny nofo rehetra Aho; Dia [[Faminaniana|haminany]] ny zanakalahinareo sy ny zanakavavinareo, ny lahiantitrareo [[Nofy|hanonofy]], ary ny zatovonareo hahita [[Fahitana (finoana)|fahitana]]. (Jôela 3:1, ''Ny Baiboly'')</blockquote> === Ny Fanahy Masina araka ny Testamenta Vaovao === Atao hoe πνεῦμα / ''pneũma'' (midika hoe "fanahy") ny Fanahy Masina amin' ny [[teny grika]]. Ny fiangonana tsirairay dia samy manana ny fomba fiheverany ny Fanahy Masina. Tsy vitsy ny andinin-tsoratra ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]] miresaka momba ny Fanahy Masina na heverin' ny teôlôjiana fa milaza izany. Isan' izany ny ao amin' ny [[Filazantsara araka an' i Matio|''Evanjelin' i Matio'']] (Mat 28:19; 1:18; 12:31–32), ny ao amin' ny [[Filazantsara araka an' i Lioka|''Evanjelin' i Lioka'']] (Lio 1:34-35; 2:25-27), ny ao amin' ny ''[[Evanjely araka an' i Joany|Evanjelin' i Joany]]'' (Joa 15:26; 16:8; 1:32-34; 14:15-17; 16:7; 20:21-22), ny ao amin' ny ''[[Asan' ny Apôstôly]]'' (Asa 15:28; 2:2-4; 2:16-17; 2:38), ny ao amin' ny ''[[Epistily faharoa ho an' ny Kôrintiana]]'' (2Kôr 13:13; ny toko faha-12 hatramin' ny faha-14), ary ny ''[[Epistily ho an' ny Rômana]]'' (Rôm 8:1-2; 14.16).<blockquote>koa mandehana ianareo, dia ataovy mpianatra ny firenena rehetra, manao [[batisa]] azy ho amin' ny anaran' ny [[Andriamanitra Ray|Ray]] sy ny [[Zanak' Andriamanitra|Zanaka]] ary ny Fanahy Masina (Mat 28:19, ''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'') Ary ny nahaterahan' i [[Jesoa|Jesosy Kristy]] dia toy izao: Rehefa nanaiky [[Maria (renin' i Jesoa)|Maria]], renin' i Jesosy, ho fofombadin' i [[Jôsefa (vadin' i Maria)|Josefa]], raha tsy mbola nivady izy, dia hita fa nitoe-jaza avy tamin' ny Fanahy Masina izy. (Mat 1:18, ''Ny Baiboly'') ³¹Ary noho izany dia lazaiko aminareo hoe: Hahazo [[famelan-keloka]] ny olona amin' ny [[ota]] sy [[fitenenan-dratsy]] samy hafa rehetra; fa tsy hahazo famelan-keloka ny olona amin' ny fitenenan-dratsy ny Fanahy Masina. ³² Ary na iza na iza no manao teny hanohitra ny [[Zanak' olona]], dia hahazo famelan-keloka ihany; fa na iza na iza no miteny hanohitra ny Fanahy Masina, dia tsy mba hahazo famelan-keloka, na amin' izao fiainana izao, na amin' ny ho avy. (Mat 12:31–32, ''Ny Baiboly'') ³⁴Ary hoy Maria tamin' ilay [[anjely]]: Hanao ahoana re no hahatanteraka izany, fa tsy mahalala lahy aho? ³⁵Ary ilay anjely namaly ka nanao taminy hoe: Ny Fanahy Masina ho tonga ao aminao, ary hisy herin' ny [[Avo Indrindra]] hanaloka anao; koa ny Masina Izay hateraka dia hatao hoe [[Zanak' Andriamanitra]]." (Lio 1:34-35, ''Ny Baiboly'') ²⁵Ary indro, nisy lehilahy atao hoe [[Simeona]] tao [[Jerosalema]]; ary marina sady mpivavaka tsara izany lehilahy izany ka niandry ny fanalana alahelo an' Israely, ary tao aminy ny Fanahy Masina, ²⁶sady efa nanambaran' ny Fanahy Masina izy fa tsy hahita [[fahafatesana]] mandra-pahitany ny Kristin' ny Tompo. ²⁷Dia nentin' ny Fanahy Masina izy hankao amin' ny [[Tempolin' i Jerosalema|tempoly]], ka nony nitondra an' i Jeso zazakely ny rainy aman-dreniny hanao araka ny voadidin' ny Lalàna ny aminy," (Lio 2:25-27, ''[[Ny Baiboly Masina]]'') Fa raha tonga ny [[Parakleto|Mpananatra]]<ref name=":0"><small>Ny Baiboly katôlika amin' ny teny malagasy dia tsy manao hoe "Mpananatra" fa "Mpanafaka alahelo".</small></ref>, Izay hirahiko ho aminareo avy amin' ny Ray, dia ny Fanahin' ny fahamarinana Izay mivoaka avy amin' ny Ray, dia Izy no ho vavolombelona hanambara Ahy." (Jao. 15:26, ''Ny Baiboly'') ⁷Fa Izaho milaza ny marina aminareo; mahatsara anareo ny fialàko; fa raha tsy hiala Aho, dia tsy ho avy aminareo ny Mpananatra<ref name=":0" />; fa raha handeha Aho, dia hirahiko hoy aminareo Izy. ⁸Ary raha tonga Izy, dia hampiaiky izao tontolo izao ny fahotana sy ny fahamarinana ary ny fitsarana (Jao 16:7-8, ''Ny Baiboly'') ³²Ary nilaza marina [[Joany Batista|Joany]] nanao hoe: Efa hitako ny Fanahy Masina nidina avy any an-danitra toy ny voromailala, ka nitoetra teo amboniny. ³³Ary izaho tsy nahalala azy, fa izay naniraka ahy hanao [[Batisa|batemy]] amin' ny rano no nilaza tamiko hoe: Izay hitanao hidinan' ny Fanahy Masina sy hitoerany eo amboniny no ilay manao batemy amin' ny Fanahy Masina." (Joa 1:32-33, ''Ny Baiboly Masina'') ¹⁶Ary izaho kosa hangataka amin' ny Ray, ka homeny Mpanafaka alahelo<ref><small>Ny Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy manao hoe "Mpananatra".</small></ref> hafa hianareo, mba hitoetra ao aminareo mandrakizay, ¹⁷dia ny Fanahin' ny fahamarinana, izay tsy azon' izao tontolo izao raisina, satria tsy hitany ka tsy fantany, fa hianareo no hahafantatra azy, satria hitoetra ao aminareo sy ao anatinareo izy. (Joa 14:16-17, ''Ny Baiboly Masina'') ²¹Dia hoy indray izy tamin' izy ireo: Ho aminareo anie ny fiadanana! Tahaka ny nanirahan' ny Raiko ahy no anirahako anareo koa. ²²Rahefa nilaza izany izy, dia nitsoka<ref><small>Ny Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy dia manao hoe "nanisy fofonaina".</small></ref> ka nanao tamin' izy ireo hoe: Raiso ny Fanahy Masina (Joa 20:21-22, ''Ny Baiboly Masina'') ²⁸Sitraky ny Fanahy Masina sy izahay ny tsy hampitondra entana anareo, afa-tsy izao zavatra tsy maintsy tandremana izao: ²⁹dia ny hifadianareo ny [[hena]] natolotra tamin' ny sampy, sy ny [[Ra|rà]], ary ny biby nokendaina, mbamin' ny [[Fijangajangana (tsy manambady)|fijangajangana]]; soa ho anareo ny mifady an' izany. Veloma." (Asa 15:28-29, ''Ny Baiboly Masina'') ²Ary nisy feo tonga tampoka avy tany an-danitra, toy ny rivotra mahery mifofofofo, ka nanenika ilay trano niangonany. ³Ary nisy lela maro mitarehin' afo niseho taminy, izay nizarazara; ary nipetraka tamin' izy rehetra isan-olona izany. ⁴Ary samy feno ny Fanahy Masina izy rehetra, ka dia [[Fiteny tsy fantatra|niteny tamin' ny fiteny maro samy hafa]], araka ny nampitenenan' ny Fanahy Masina azy." (Asa 2:2-4, ''Ny Baiboly'') ¹⁶Fa izao ilay nampilazaina an' i [[Jôela|Joela]] mpaminany hoe: ¹⁷Ary amin' ny andro farany, hoy Andriamanitra, no handatsahako ny Fanahiko amin' ny nofo rehetra; Ary ny zanakalahinareo sy ny zanakavavinareo [[Faminaniana|haminany]], Ary ny zatovonareo hahita [[Fahitana (finoana)|fahitana]], Ary ny lahiantitrareo [[Nofy|hanonofy]]; ¹⁸Ary ny mpanompoko, na lahy na vavy, Dia handatsahako ny Fanahiko amin' izany andro izany, Ka dia haminany izy (Asa 2:16-18, ''Ny Baiboly'') Ary hoy [[Petera]] taminy: Mibebaha, ary aoka samy hatao batisa amin' ny anaran' i Jesosy Kristy ianareo rehetra mba hahazo famelana ny helokareo; ary ianareo handray ny fanomezana, dia ny Fanahy Masina (Asa 2:38, ''Ny Baiboly'') Ho aminareo rehetra anie ny fahasoavan' i Jeso-Kristy Tompo, sy ny fitiavan' Andriamanitra, ary ny firaisana amin' ny Fanahy Masina! (2Kôr 13:13, ''Ny Baiboly Masina''<ref><small>Ao amin' ny Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy dia 2Kor&nbsp;13.14</small> </ref>) ¹Ary amin' izany dia tsy misy fanamelohana ho an' izay ao amin' i Kristy Jesosy. ²Fa ao amin' i Kristy Jesosy ny lalàn' ny Fanahin' aina no nahafaka ahy tamin' ny lalàn' ny fahotana sy ny fahafatesana. (Rôm 8:1-2, ''Ny Baiboly'') Fa tsy mba ny fihinana amam-pisotro no fanjakan' Andriamanitra, fa ny fahamarinana amam-piadanana, mbamin' ny fifaliana ao amin' ny Fanahy Masina. (Rôm 14:17, ''Ny Baiboly Masina'')</blockquote> === Ny Fanahy Masina araka ny boky apôkrifa === Ny fomba fijery ny amin' ny Fanahy Masina, izay tomponandraikitra tamin' ny fitorontoronana tao amin' i [[Maria (renin'i Jesoa)|Maria]] araka ny [[Filazantsara sinôptika|Vaovao Mahafaly sinôptika]], dia tsy mitovy amin' ny an' ny [[Evanjelin' ny Hebreo]] izay boky [[Apôkrifan' ny Testamenta Vaovao|apôkrifa]] neken' ny [[Nazôreana]] na Nazarena ([[Jodeô-kristianisma|Jiosy kristiana]] tamin' ny taonjato faha-4) izay ahitana ny filazan' i Jesoa fa reniny ny Fanahy Masina, izany hoe vavy. Misy ny mihevitra fa ny maha vavy dia tsy afaka mifanaraka amin' ny fiheverana fa notorontoronina tamin' ny Fanahy Masina i Jesoa, araka ny [[Evanjelin' i Filipo]], ohatra:<blockquote>Misy miteny hoe '''Nitoe-jaza tamin' ny Fanahy Masina i Maria''<nowiki/>'. Diso hevitra izy ireo. Tsy fantany izay zavatra lazainy. Oviana no nisy vehivavy hitoe-jaza amim-behivavy?.</blockquote> == Fampianaran' ny fiangonana samihafa == Samy manana ny fampianarany ny fiangonana kristiana samihafa. Ao ny mihevitra ny Fanahy Masina ho persôna fahatelon' Andriamanitra, ao ny mihevitra fa herin' Andriamanitra fotsiny ihany izany, ary ao ny mampianatra fa Andriamanitra fahatelo manampy ny Ray sy ny Zanaka izany. === Ny mihevitra ny Fanahy Masina ho persônan' Andriamanitra === ==== Ankapobeny ==== Ny fiangonana mino ny [[Trinite]] dia manao ny Fanahy Masina ho iray amin' ny persôna telon' Andriamanitra tokana. Isan' ireo ny [[Eglizy Katôlika Rômanina|Fiangonana katôlika]], ny [[Fiangonana ôrtôdôksa]], ny [[Anglikanisma|Fiangonana anglikana]] ary ny ankamaroan' ny [[Prôtestantisma|Fiangonana prôtestanta]] sy [[Evanjelisma|ara-pilazantsara]]. Tsy mitovy tanteraka anefa ny fampianaran' izy ireo. Hita izany tsy fitoviana izany eo amin' ny fanekem-pinoana. Ao amin' ny [[Fanekem-pinoana apôstôlika]] (izay tsy ampiasain' ireo [[Fiangonana Tatsinanana|Fiangonana tatsinanana]], isan' izany ny Ôrtôdôksa) dia tsy ahitana afa-tsy ny hoe "Mino ny Fanahy Masina aho", ka tsy ahafantarana na persôna na Andriamanitra ny Fanahy Masina. Ny [[Fanekem-pinoana nikeana|Fanekem-pinoana nikeana-kônstatinôpôlitana]] dia manamafy ny maha Andriamanitra ny Fanahy Masina nefa tsy mampitombo isa an' Andriamaitra izany. ==== Ny Fanahy Masina ao amin' ny fanekem-pinoana apôstôlika ==== Voarakitra ao amin' ny [[Fanekem-pinoana apôstôlika|fiekem-pinoana apôstôlika]] izay tokony hinoana momba ny Fanahy Masina, araka izao:<blockquote>Mino ny Fanahy Masina aho, ny Fiangonana Masina manerana izao tontolo izao, ny fiombonan' ny olona masina, ny famelan-keloka, ny fitsanganan' ny tena amin' ny maty ary ny fiainana mandrakizay. (dikan-teny prôtestanta malagasy)<ref><small>Izao izany ao amin' ny Fiangonana katôlika malagasy: "''Izaho mino ny Fanahy Masina, ny Fiangonana Masina, katôlika, ny fiombonan’ ny olomasina, ny fanalana ny ota, ny fitsanganan’ ny vatantsika ho velona, ary ny fiainana mandrakizay''".</small></ref>.</blockquote> ==== Ny Fanahy Masina araka ny Fiangonana Tandrefana ==== Ny [[Fanekem-pinoana nikeana]] na niseana dia nisy tovana natao taty aoriana ka nampidirin' ny Fiangonana Tandrefana miteny latina ny teny hoe "sy tamin' ny Zanaka" ([[Fiteny grika|grika]]: ''καὶ τοῦ Υἱοῦ'' / ''kai tou Uiou''; [[Fiteny latina|latina]]: ''Filioque'') izay nanova ny tokony hinoana momba ny fifandraisan' ny Fanahy Masina sy ny Zanaka ka lasa mivoaka avy amin' ny Ray sy ny Zanaka ny Fanahy Masina. Nandova izany koa ny fiangonana mino ny Trinite nateraky ny [[Reformasiona protestanta|Refôrmasiona prôtestanta]] araka izao:<blockquote>Credo ... Et in Spíritum Sanctum, Dόminum, et vivificántem: qui ex Patre Filiόque procédit. Qui cum Patre, et Filio simul adorátur, et conglorificátur : qui locútus est per Prophétas. Izaho mino ny Fanahy Masina, Tompo Loharanon'aina, avy amin' ny Ray sy ny Zanaka; tsaohina sy omem-boninahitra miaraka amin'ny Ray sy ny Zanaka, ary niteny tamin' ny vavan'ny mpaminany." (Dikan-teny katôlika amin' ny teny malagasy).</blockquote> ==== Ny Fanahy Masina araka ny Fiangonana Tatsinanana ==== Tsy eken' ny Fiangonana Tatsinanana (anisan' izany ny [[Fiangonana ôrtôdôksa]] sy ny [[Fiangonana armeniana]]) anefa ny nampitsofohan' ny Fiangonana Tandrefana ilay hevitra hoe "nivoaka tamin' ny Zanaka koa ny Fanahy Masina", izay nomena ny anarana latina hoe ''[[Filioque]]'' (grika: ''καὶ τοῦ Υἱοῦ'' / ''kaὶ toū Uioū''). Anisan' ny zavatra [[Fisarahan' ny Fiangonana Tatsinanana sy ny Fiangonana Tandrefana|nampisaraka ny Fiangonana Tatsinanana tamin' ny Fiangonana Tandrefana]] izany taty aoriana. Amin' ny Fiangonana Tatsinanana dia mivoaka avy amin' ny Ray fotsiny ny Fanahy Masina fa tsy amin' ny Zanaka koa. Izao ny ampahan' ilay fanekem-pinoana:<blockquote>"Πιστεύομεν εἰς ἕνα ... καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, τὸ Κύριον, τὸ ζωοποιόν, τὸ ἐκ τοῦ πατρὸς ἐκπορευόμενον, τὸ σὺν πατρὶ καὶ υἱῷ συμπροσκυνούμενον καὶ συνδοξαζόμενον, τὸ λαλῆσαν διὰ τῶν προφητῶν·" (Dikan-teny grika) "Isika mino ... Sy ny Fanahy Masina, Izay Tompo sady Mpamelona; Izay avy amin' ny Ray; Izay itsaohana sy omem-boninahitra miaraka amin' ny Ray sy ny Zanaka; Izay niteny tamin' ny alàlan' ny mpaminany;" (Dikan-teny malagasy)</blockquote> === Ny mihevitra ny Fanahy Masina ho Andriamanitra iray manokana === ==== Fiampangana ho mino Andriamanitra telo ==== Tamin' ny fotoana niadian-kevitra momba ny Ray sy ny Zanaka ary ny Fanahy Masina dia nampangaina ho mino andriamanitra telo ([[triteisma]]) ireo nanohana ny Trinite. ==== Fanekena ny fisian' ny Andriamanitra telo ==== Ankehitriny dia misy ny fiangonana manaiky fa Andriamanitra mahaleo tena fa tsy persônan' Andriamanitra tokana ny Fanahy Masina, tsy iza izany fa ny fiangonana ao amin' ny [[Hetsika Olomasin' ny Andro Farany]], ka ny tena fantatra dia ny [[Fiangonan' i Jesoa Kristy ho an' ny Olomasin' ny Andro Farany]]. Ny Ray sy ny Zanaka ary ny Fanahy Masina dia Andriamanitra telo samy manana ny persônany sy ny natiorany tsirairay avy nefa mifameno. Ny Fanahy Masina dia voalazan' ny fampianaran' ny Olomasin' ny Andro Farany fa mpikambana fahatelo amin' ireo Andriamanitra ireo, sady lazainy fa olona Fanahy tsy manana vatana nofo sy taolana, araka ny fampianarany ao amin' ny [[Fotopampianarana sy Fanekempihavanana]] (F&F):<blockquote>Ny Ray dia manana vatana nofo sy taolana azo tsapaina toy ny an' ny olona; ny Zanaka koa; fa ny Fanahy Masina dia tsy manana vatana nofo sy taolana fa vatana Fanahy, fa raha tsy izany dia tsy afaka mitoetra ao anatintsika ny Fanahy Masina. (F&F 130:22).</blockquote> === Ny mihevitra ny Fanahy Masina ho hery fotsiny ihany === Ny fiangonana tsy mihevitra fa ny Trinite dia midika fisian' Andriamaitra telo dia mampianatra fa herin' Andriamanitra ny Fanahy Masina fa tsy persôna no tsy Andriamanitra. Teo amin' ny tantara dia nisy ireo nihevitra ny Fanahy Masina dia iray amin' ny fomba fiseho telon' ilay Andriamanitra tokana, izany no atao hoe [[môdalisma]]: ny Ray sy ny Fanahy Masina dia tsy iza fa ilay Andriamanitra tokana [[Fahatongavana ho nofo (kristianisma)|tonga nofo]] tao amin' i Jesoa Kristy ihany. Ankehitriny dia maro ny fiangonana tsy mino ny Trinite izay milaza fa hery entin' Andriamanitra fa tsy persôna ny Fanahy Masina. Amin' ny [[Vavolombelon'i Jehovah|Vavolombelon' i Jehovah]], sy ny [[Fiangonana Kristadelfiana|Kristadelfiana]], ohatra, dia hery miasa sy hery mandrakizain' Andriamanitra ny "fanahy masina", tsy mitambatra ho Trinite ny Ray sy ny Zanaka (Jesoa) ary ny fanahy masina. Mampiasa [[sora-madinika]] ny Vavolombelon' i Jehovah raha manoratra io herin' Andriamanitra io (''fanahy masina'' fa tsy ''Fanahy Masina'') mba hanehoany ny tsy maha persôna sy tsy maha Andriamanitra an' izany. == Vokatra sy fanomezan' ny Fanahy Masina == === Vokatry ny Fanahy Masina === Ny [[vokatry ny Fanahy Masina]] dia ireo toetra ananan' ny olona na ny fiangonana izay miaina araka ny [[Fanahy Masina]], araka ny voasoratra ao amin' ny [[Epistily|Taratasy]] [[Epistily ho an'ny Galatiana|ho an' ny Galatiana]]:<blockquote>²² Ny vokatry ny Fanahy kosa dia izao: fitiavana, fifaliana, fiadanam-po, fahari-po, hamoram-panahy, hazavam-po, tsy fivadihana, ²³ fahalemem-panahy, fahalalana onona: tsy misy izay Lalàna mikasika an' ireo. (Gal 5:22-23, ''[[Baiboly katôlika amin'ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'').</blockquote> === Fanomezan' ny Fanahy Masina === Ny [[fanomezan' ny Fanahy Masina]] dia fanomezana hery mahagaga avy amin' ny [[Fanahy Masina]] izay ilaina hahafahana manatanteraka ny iraka ampanaovina ny Fiangonana, fahasoavana omena manokana ho an' ny Kristiana isam-batan' olona mba hahasoa ny hafa. Ireo fanomezan' ny Fanahy Masina mahazatra, izay atao hoe koa "Fanomezana karismatika" dia ireto: ny tenin' ny fahendrena, ny tenin' ny fahalalana, ny fitomboan' ny finoana, ny fanomezana hanasitrana, ny fanomezana hanao fahagagana, ny faminaniana, ny fanavahana ny fanahy samihafa, ny fitenenana amin' ny fiteny maro ary ny fandikan-teny. Manampy azy ireo ny maha apôstôly, ny maha [[mpaminany]], ny maha mpampianatra, ny fanampiana ny mahantra sy ny marary ary ny fahaiza-mitondra sy mitantana. Ny tanjona dia ny hampahatanjaka ny Fiangonana manontolo. Resahina ao amin' ny [[Testamenta Vaovao]] ireo fanomezana ireo, ka hita izany ao amin' ny [[Epistily voalohany ho an' ny Kôrintiana]] (1Kôr. 12:8-10; 12:28), ao amin' ny [[Epistily ho an' ny Rômana]] (Rôm. 12:6-8) ary ao amin' ny [[Epistily ho an' ny Efesiana]] (Efes. 4:11). Miresaka momba ny fanomezan' ny Fanahy koa ny [[Epistily voalohany nosoratan' i Petera]] (1Pet. 4). Maro ny fikambanana sy ny fihetsiketsehana nanome lanja ny fanomezan' ny Fanahy Masina, dia ny [[pentekôtisma]] nanomboka tamin' ny taona 1906 sy ny [[fihetsiketsehana karismatika]] nanomboka tamin' ny taona 1960 ary ny [[fihetsiketsehana karismatika vaovao]] nanomboka tamin' ny taona 1980. == Jereo koa == * [[Fanahy Masina]] - [[Trinite]] - [[Jesoa]] - [[Tsindrimandry (fivavahana)|Tsindrimandry]] na [[Fitsilovana]] - [[Andriamanitra Ray]] - [[Andriamanitra Zanaka]] * [[Pneomatôlôjia]] - [[Tsindrimandry (fivavahana)|Fitsilovan' ny Fanahy Masina]] - [[Fanomezan' ny Fanahy Masina]] * [[Rūḥ|Fanahy Masina ao amin' ny silamo]] * [[Fanahy Masina ao amin' ny môrmônisma]] * [[Fanahy Masina ao amin' ny jodaisma]] * [[Voromailala]] * [[Afo]] * [[Rivotra mitsoka|Rivotra (mitsoka)]] == Loharano sy fanamarihana == 7fjor8hxu4qg3idi0bcacsi6jhcznlp 0 278622 1140314 1064801 2026-05-27T10:47:30Z ~2026-30465-54 39692 1140314 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Distrikan'i Besalampy |faritany=[[Faritanin'i Mahajanga|Mahajanga]] |faritra = [[Faritra Melaky|Melaky]] |isam-ponina= 37782 |velarantany= 11753 |firenena={{Madagasikara}} |sary =Embarquement sur le port de Besalampy (40699).jpg }} Ny '''Distrikan'i Besalampy''' dia distrika ao amin'ny [[Faritra Melaky]], ao amin'ny [[Faritanin'i Mahajanga]], ao amin'ny tapany andrefan'i [[Madagasikara]]. ==Renirano== * [[Maningoza]] ==Kaominina== * [[Ambolodia Sud]] * [[Ampako]] * [[Ankasakasa Tsibiray]] * [[Antsirasira]] * [[Bekodoka]] * '''[[Besalampy]]''' * [[Mahabe]] * [[Marovoay Sud]] * [[Soanenga]] == Jereo koa == Ireo distrika ao amin'ny Faritra Melaky: ==Distrikan'ny== * [[Distrikan'Ambatomainty]] * [[Distrikan'Antsalova]] * [[Distrikan'i Besalampy]] * [[Distrikan'i Maintirano]] * [[Distrikan'i Morafenobe]] {{Melaky}} {{commonscat|Besalampy}} [[sokajy:Faritra Melaky]] [[Sokajy:Distrika ao Madagasikara]] 4cu8azfndc3b57j65aavclfvl5wgy5a 0 279059 1140312 1081138 2026-05-27T10:45:36Z ~2026-30465-54 39692 1140312 wikitext text/x-wiki [[Sary:Madagascar rivers.svg|vignette]] [[File:Vue sur le fleuve de Maningoza.jpg|thumb|left|reniranon'i Maningoza]] I '''Maningoza''' dia onin' [[Madagasikara]] ao amin'ny [[Faritra Melaky]], ao amin'ny [[Faritanin'i Mahajanga|faritanin'i Mahajanga]], izay mivarina mankany andrefana ao amin'ny [[Lakandranon'i Môzambika|Lakandranon'i Mozambika]].r == Jereo koa == * [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]] {{reflist}} {{Renirano malagasy}} [[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]] [[Sokajy:Reniranon'i Faritra Melaky]] 2xi3oh5qxoxptrdrdkdbcfps0eebg4y 1140313 1140312 2026-05-27T10:46:01Z ~2026-30465-54 39692 1140313 wikitext text/x-wiki [[Sary:Madagascar rivers.svg|vignette]] [[File:Vue sur le fleuve de Maningoza.jpg|thumb|left|reniranon'i Maningoza]] I '''Maningoza''' dia onin' [[Madagasikara]] ao amin'ny [[Faritra Melaky]], ao amin'ny [[Faritanin'i Mahajanga|faritanin'i Mahajanga]], izay mivarina mankany andrefana ao amin'ny [[Lakandranon'i Môzambika|Lakandranon'i Mozambika]].r == Jereo koa == * [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]] {{reflist}} {{Renirano malagasy}} {{commonscat|Maningoza River}} [[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]] [[Sokajy:Reniranon'i Faritra Melaky]] bh32lbtvf2jgt9kju7xeecbl18iq4ad 0 281217 1140200 1136534 2026-05-27T00:10:07Z ~2026-30465-54 39692 1140200 wikitext text/x-wiki [[Sary:Canal des Pangalanes - Nosy Varika - Mahanoro (4).jpg|vignette|367x367px|Ny Lakandranon' ny Pangalana, eo anelabelane' i [[Nosy-Varika|Nosy Varika]] sy i [[Mahanoro]].]] Ny '''Lakandranon' ny Pangalana''' dia lakandrano eto [[Madagasikara]] namboarina tamin' ny  taonjato faha-20. Mirefy 654 km<ref>[https://lexpress.mg/31/08/2021/amenagement-fluvial-le-canal-des-pangalanes-desormais-circulable/ Le Canal des Pangales circulable]</ref> eo ho eo ny halavany, mampitohy an' i [[Farafangana]] amin' i [[Toamasina]]. == Fanamboarana ny Lakandranon' i Pangalana == === Ny fiandohan' ny fanamboarana ny lakandrano === Ny ilany atsinanan' i [[Madagasikara]] dia tondrahan' ny [[ony]] sy [[renirano]] maro. Midina avy eny an-tendrombohitra ireo renirano sy ony ireo dia mamorona [[farihy]] sy [[dobo]] tsy tambo isaina. Nanakana ny fanamboarana lalana ireo lalan-drano ireo. Mampidi-doza ny morontsiraka ka sarotra ny fifamoivoizana. === Ny asa nandritra ny fanjanahantany === Nandritra ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahantany]], ny jeneraly frantsay [[Joseph Gallieni]] dia nanangana tetikasa fanamboarana lakandrano manamorona ny morontsiraka atsinanana mba hampiharana tsara kokoa ny fanaraha-maso ara-pitantanana sy ara-miaramila ny faritra. Nanomboka tamin' ny taona 1896 ny asa fanamboarana lalan-drano <abbr>mirefy</abbr> 665&nbsp;<abbr>km</abbr> eo anelanelan' ny farihy sy farihy madinika ary renirano, manomboka any [[Foulpointe]] (na Mahavelona) ka hatrany [[Farafangana]]. Mba hanatanterahana izany dia niantehitra tamin' ny [[asa an-tery vozona]] nata amin' ny teratany malagasy i Gallieni, izay nanery ny mponina an-toerana hiasa. Olona telonjato no nangady tsy an-kijanona ilay lakandrano tao anatin' ny toe-javatra mahatsiravina. Notokanana tamin' ny taona 1904 ny ampahany voalohany teo anelanelan' i [[Brickaville]] sy [[Toamasina]], ary niitatra hatrany [[Vatomandry]] izany tamin' ny taona 1915, alohan' ny hamitana azy any Farafangana tamin' ny taona 1949. Ny fanamboarana azy dia nahafahana namaha ny olana amin' ny fifamoizana matetika tojo ny mpivarotra sy ny tafika an-dranomasina any amin' ny morontsiraka atsinanan' ny Nosy: tena nampidi-doza tokoa ny fitaterana entana amin' ny toerana mifanakaiky noho ny fisian' ny [[haran-driaka]] sy ny onja mahery ary ny onjan-dranomasina nateraky ny fihaonan' ny [[Ranomasimbe Indianina]] sy ny [[Afrika|Kôntinanta Afrikanina]]. Amin' ity toerana ity dia betsaka ny sisam-paharavan-tsambo sy ny [[antsantsa]] ka mampidi-doza ny milomano manamorona ny morontsiraka atsimo-atsinanana, izay antsoina hoe "morontsiraky ny rivodoza". Tamin' ny alalan' ny [[heniheny]] miolakolaka maro no nanomezan' ilay lakandrano lalana ahazoana mitatitra haingana ny entam-barotra, izay niteraka fanorenana tanàna maro teo amorony. Taorian' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahantany]] dia tsy nitohy ny fikojakojana azy ary nirodana tsy tapaka ny lakandrano izay nohadiana tamin' ny fasika. Vetivety dia nanirian' ny [[voahirana]] lehibe sy ny [[tsikafonkafombazaha]] ilay lakandrano, ka nanarona ny ampahany ary nanasarotra ny fandrosoan' ny sambo. Hadino nandritra ny 20 taona izy io, ka nilaozana ny tetezana sy ny lalamby teo aminy. == Ny lakandrano ankehitriny == [[Sary:Canal des Pangalanes - Mananjary - Nosy Varika (1).jpg|vignette|Ny Lakandrano Pangalana mampitohy an' i Mananjary sy i [[Nosy Varika]].]] Nanomboka tamin' ny taona 1960 sy ny fiafaran' ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahantany]] dia niezaka nitahiry ny ampahany tamin' ny zavatra namboarin' ny mpanjanaka frantsay i [[Madagasikara]], dia ireo mpanjanaka izay efa 60 taona teto an-toerana sy nanao [[lalana]], [[tanàna]], [[tetezana]], ary iray amin' ireo asa tsara indrindra ny Lakandranon' ny Pangalana. [[Sary:Mananjary - collapsed bridge.jpg|vignette|Tetezana simba eo amin' ny lakandrano any [[Mananjary]], izay simba noho ny [[rivodoza]]. Nisy tetezana [[volotsangana]] natao teo ambaniny, izay esorina mba hahafahn' ny sambo nandalo rehefa nandoa sarany.]] Tamin' ny faran' ny taona 1980, ity asa ity dia nahazo vahana be. Nanao asa ny fitondram-panjakana malagasy amin' ny fampandehanana indray ny lakandrano, manomboka amin' ny fiantsonana an-dranomamy ao [[Toamasina]] ka hatrany [[Mananjary]], 420&nbsp;km bebe kokoa any atsimo. Raha tsy afaka mampiasa an' io ny sambo ankehitriny noho ny fiovavan' ny halaliny (vokatry ny fihaonan'ny ony maro feno [[fasika]] izay mampiakatra ny fanambaniny amin' ny toerana sasany alohan' ny hivarin' izy ireo any an-dranomasina), dia mahasoa ny [[lakana]] sy ny sambo kely hafa mitondra ny entam-barotra (harona voatenona, vokatra avy amin' ny zaridaina, [[fary]], [[Kafe (maniry)|kafe]], [[jirofo]], [[Dipoavatra (voany)|dipoavatra]]) eo anelanelan' ny tanàna, indraindray amin' ny sambo kely tsotra toy ny lakana tsy misy fanary, vatan-kazo nolavahana ary vpizina amin' ny fivoy, na [[zahatra]] volotsangana, voizina amin' ny tehina lava. Ny tapany avaratra amin' ilay lakandrano no tena izoran' ny lakana mitondra mpandeha sy entam-barotra mankany amin' ny seranan-tsambon' i Toamasina, tsy dia be loatra kosa ny amin' ny tapany atsimo. Izy io dia ahitana lakandrano kely mifandimby mampitohy [[farihy]] maro misy zava-maniry be dia be (Ampitabe, Akanin' ny Nofy) izay anirian' ny zavamaniry filamatr' i Madagasikara, dia ny [[ravinala]]. Eny amoron' ny lakandrano dia misy tanàna maro mitokantokana, ahitana trano bongo nentim-paharazana. Ny ankamaroan' ny mponina ao dia velona noho ny lakandrano, amin' ny fivarotana [[trondro]] sy amin' ny asa tanana amin' ireo sambo mandalo. Ny mpitondra sambo no mampifandray ireo vondrom-piarahamonina samihafa ireo sy ny tanàn-dehibe, miantoka ny fanaterana entana sy vatsy ho an' ny mponina, mitondra ny hafatra am-bava tamin' ny fandalovany teo aloha. indraindray herinandro maromaro mialoha.[[Sary:Pangalanes - 10.jpg|vignette|253x253px|Mpitonda lakana eny amin' ny Lakandranon' ny Pangalana]] Tamin' ny volana Septambra 2019 anefa dia efa nisy ny fandavahana ny lakandrano tamin' ny alalan' ny masoivohon' ny Agence Portuaire Maritime et Fluviale. {{reflist}} {{Renirano malagasy}} [[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]] [[Sokajy:Lakandrano]] q5se5w1bt9yl4zf4ahy8cjvsx7p9mo3 0 281468 1140270 1042521 2026-05-27T08:24:57Z Promo2024 34535 1140270 wikitext text/x-wiki == Ny mombamomba azy == I '''Eugène Régis Mangalaza''' dia filôzôfy, antrôpôlôga ary mpanao pôlitika malagasy, teraka tamin' ny 13 Jolay 1950 tao [[Ambodivoanio]] ary maty tamin' ny 10 Oktobra 2009. Amin’ ny maha profesora azy dia nampianatra tao amin’ ny [[oniversiten' i Toliara]] izy tamin’ ny taona 1980. Rektoran' ny [[oniversiten' i Toamasina]] ihany koa izy tamin' ny taona 1989 hatramin' ny taona 2002 ary nampianatra [[filôzôfia]] sy [[antrôpôlôjia]]. Talen' ny mpiasa tao amin' ny Seranan-tsambo mizaka tenan' i Toamasina izy tamin' ny taona 1987 hatramin' ny taona 1989. == Tantarany == Mpanao asa soratra izy ka ireto ny sasany amin' izany: * 1975 : Eugène Régis Mangalaza et Pierre Randrianarisoa, ''Cris et Chansons de Toujours'', éd. A. Samie, Bordeaux 1975 (Préf. Professeur Robert Escarpit, Président de l’Université de Bordeaux III) * 1980: Eugène Régis Mangalaza, "Angatra et razana chez les Betsimisaraka". ''Cahiers ethnologiques'' (Bordeaux), <abbr>n^o</abbr> 1, <abbr>p.</abbr> 45-64 * 1981: Eugène Régis Mangalaza, "Un aspect du fitampoha : le valable : essai d'interprétation". ''0maly sy Anio'' (Antananarivo) 13 et 14, <abbr>p.</abbr> 307-318 * 1983: Eugène Régis Mangalaza, Christian Mériot, "Un angano Betsimisaraka: tsy Ambara valy (ce qu'on ne montre pas à son beau-frère)". ''Cahiers ethnologiques'' (Bordeaux), <abbr>n^o</abbr> 4, <abbr>p.</abbr> 86-154 * 1985 :Eugène Régis Mangalaza, "Les vivants à l'écoute de leurs morts : exemple des Betsimisaraka-Antavaratra". ''Cahiers ethnologiques'' (Bordeaux), <abbr>n^o</abbr> 6, <abbr>p.</abbr> 33-50 * 1987: Eugène Régis Mangalaza, "Du chien comme anti-métaphore de l'humanité à Madagascar : à propos d'un söva betsimisaraka". ''Cahiers ethnologiques'' (Bordeaux) 1987, <abbr>n^o</abbr> 8, <abbr>p.</abbr> 123-168 * 1988: Eugène Régis Mangalaza, Yvette Sylla, "L'image représentative de la forêt en pays betsimisaraka". ''Sciences de l'Homme et de la Société'' (Antananarivo) * 1993: Eugène Régis Mangalaza, "Sous la moustiquaire : fidélité conjugale et libertinage chez les Betsimisaraka". ''Cahiers ethnologiques'' (Bordeaux), <abbr>n^o</abbr> 15, <abbr>p.</abbr> 61-71 * 1994: Eugène Régis Mangalaza, ''La poule de Dieu : essai d'anthropologie philosophique chez les Betsimisaraka (Madagascar)''. Bordeaux, Presses universitaires de Bordeaux. VI, 331 p. ; 21 <abbr>cm</abbr>. (Mémoires des Cahiers ethnologiques ; <abbr>n^o</abbr> 4) * 1998: Eugène Régis Mangalaza, ''Vie et mort chez les Betsimisaraka de Madagascar : essai d'anthropologie philosophique''. Paris, L'Harmattan ; Montréal, L'Harmattan Inc., cop. 1998 (dépôt légal 1999). VI, 331 p. ; 22 <abbr>cm</abbr> * 2003: Eugène Régis Mangalaza, Thierry Wendling, Grégoire Mayor, "La parole va, comme le lémurien, de branche en branche : les jeux de l'oralité chez les Betsimisaraka de Madagascar". ''ethnographiques.org'' Neuchâtel. 2003, <abbr>n^o</abbr> 4. * 2003 : Eugène Régis Mangalaza, Pierrot Men, Eric Weiss, ''Tamatave l'irrésistible''. Paris : Ed. des Écrivains, 2003. 131 p. : ill. ; 21 x 25 <abbr>cm</abbr> * 2004 : Eugène Régis Mangalaza, "Sensibilités malgaches". ''Hermès'' (Paris) 40, <abbr>p.</abbr> 84-86 ktsu43fwziycijim9owhhkaadhpety6 0 281739 1140291 1139931 2026-05-27T09:05:25Z Noum401 36528 1140291 wikitext text/x-wiki [[Sary:Monja Jaona 02.png|vignette|sary ny Monja Jaona]] I '''Monja Jaona''' dia mpanao pôlitika malagasy, mpikambana tao amin' ny fikambanana miafina [[Jiny (fikambanana miafina)|JINY]], mpanorina ny antoko pôlitika [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|Madagasikara Otronin' ny Malagasy]] (MONIMA), teraka tamin' ny Septambra 1910 tao [[Amboasary-Atsimo]] ary maty tao [[Antananarivo]] tamin' ny ny 3 Septambra 1994. Anisan' ny olo-manga lehibe teo amin' ny tantara pôlitika sy tolom-panafahana teto Madagasikara izy<ref><small>Monja Jaona(1972), ''Les Tribulations de Madagascar'', Paris: Maspero (boky nosoratany manazava ny tolona notarihiny).</small></ref>. == Fahatanorana == Niainga avy any [[Androy]] i Monja Jaona tany amin' ny toeram-pambolena any avaratra tamin' ny taona 1928, taorian' ny [[mosary]] tany atsimon' i [[Madagasikara]] izay nitranga tamin' ny taona 1927-1928, dia nifanerasera tamin' i [[Jean Ralaimongo]], mpikatroka niaro ny [[zon' olombelona]] sy ny fidiran' ny Malagasy ho olom-pirenena frantsay. Nianatra namaky teny izy ary natao [[batisa]] tao amin' ny [[Misiôna Prôtestanta Frantsay]], alohan' ny nanoratany ny momba ny [[Antandroy]], izay foko niaviany. == Firotsahana amin' ny pôlitika == === Faha fanjanahantany === Rehefa avy nieritreritra ny ho mpitandrina ([[pastora]]) i Monja Jaona, dia nirotsaka tamin' ny tolona pôlitika tamin' ny farany ary niditra tao amin' ny fikambanana miafina [[Jiny (fikambanana miafina)|Jina]] na [[Jiny]], izay nanampy azy hanomana ny [[fikomian' ny Malagasy tamin' ny taona 1947]], izay nanagadrana azy. Tamin' ny taoa 1946 izy dia gadra pôlitika teo ambany fitondran' ny mpanjanaka, tompon' andraikitra tamin' ny fikomiana tamin' ny taona 1947. Tamin' ny taona 1956 izy dia voafidy ho mpanolotsaina monisipaly tao Toliara. Tamin' ny taona 1958 izy dia nananganana ny antoko [[Mouvement National pour l'Indépendance de Madagascar]] (MONIMA) izay niova anarana ho [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|Madagasikara Otronin' ny Malagasy]] taty aoriana. Nanao fanentanana momba ny fanafoanana ny [[hetra isan-dahy]] (na [[vililoha]] hoy ny fitenin' ny any atsimo, izay nampandoavina ny teratany malagasy), ny hetra amin' ny omby ary nitaky ny [[fahaleovantena]] eo no ho eo. === Repoblika voalohany === [[Sary:MonumentMonjaJaonaToliara.jpg|vignette|Tsangambato sy sarivongana naorina ho fahatsiarovana an' i Monja Jaona ao [[Toliara]]|334x334px]]Tamin' ny [[Repoblika Malagasy|Repolika voalohany]] notarihin' i [[Tsiranana Philibert|Philibert Tsiranana]], dia i Monja Jaona no lany ho [[ben' ny tanàna]]<nowiki/>n' i [[Toliara]] voalohany tamin' ny taona 1960. Nitarika ny [[hetsiky ny tantsaha malagasy tamin' ny taona 1971]] tany amin' ny [[Faritanin' i Toliara]], tamin' ny alalan' ny antoko pôlitikany [[Mouvement national pour l'indépendance de Madagascar|MONIMA]] izy. Tamin' ny taona 1971 ka hatramin' ny 1972, taorian' ny hetsiky ny tantsaha, dia nosamborna izy ka lasa gadra pôlitika indray. === Repoblika faharoa === Mpikambana tao amin' ny Filankevitra Ambonin' ny Revolisiona (''Conseil supérieur de la révolution'' - CSR) i Monja Jaona nandritra ny [[Repoblika Demôkratika Malagasy|Repoblika Faharoa]]. Tamin' ny taona 1982, kandidà tamin' ny fifidianana filoham-pirenena nefa tsy lany, dia nigadra tany Ankilivondraky (faritanin' ny Toliara) noho ny fiampangana azy ho tsy nanara-dalàna tamin' ny fifidianana. Tamin' ny taona 1983 izy dia voafidy ho [[solombavambahoaka]]<nowiki/>n' i Madagasikara tao [[Antananarivo]]. === Repoblika fahatelo === Tamin' ny taona 1992 dia nandray anjara tamin' ny ady ho an' ny [[federalisma]] teto Madagasikara i Monja Jaona, ary maty noho ny takaitra nahazo azy vokatry ny tifitra nandritra izany ady izany tamin' ny taona 1994. Ny zanany [[Monja Roindefo]] no nandimby azy taorian' izay. == Azo anovozan-kevitra == * Raison-Jourde, Françoise; Roy, Gérard (2010). ''Paysans, intellectuels et populisme à Madagascar: de Monja Jaona à Ratsimandrava'', 1960-1975 (in French). Paris: Karthala Editions. <nowiki>ISBN 9782811103958</nowiki>. * Rasolofomanana, P. (1990). ''L'insurrection malgache de 1947''. Paris : L’Harmattan (famakafakana feno momba ny fikomiana sy ny antony nitarika izany) * Deschamps, H. (1960). ''Histoire de Madagascar''. Paris : Berger-Levrault. (boky manazava amin' ny fomba feno ny tantaran' i Madagasikara hatramin' ny fanjanahantany ka hatramin' ny fahaleovantena) * Rabemananjara, J. (1970). ''Les dieux malgaches''. Paris : Présence Africaine (fanazavana ara-tsaina sy ara-pôlitika avy amin' ny mpitarika ny MDRM iray). * Rajaonah, F. (1984). ''La décolonisation de Madagascar''. Paris : Karthala (fanadihadiana lalina momba ny dingana maqnkany amin' ny fahaleovantena) * Monja Jaona. (1972). ''Les Tribulations de Madagascar''. Paris : Maspero. (Boky nosoratany izay manazava ny tolona notarihiny). * Andriamanjato, R. (1976). ''Témoignage sur Madagascar : 1947–1975''. Paris : L’Harmattan. * Raison-Jourde, F. (1991). ''Bible et pouvoir à Madagascar''. Paris : Karthala. * Razanamparany, L. (1995). ''L'évolution politique de Madagascar de 1947 à 1975''. Antananarivo : Ambozontany. (mampitaha ny antoko MDRM, MONIMA, PSD, sns.) == Jereo koa == * [[Faritra Androy|Androy]] * [[Antandroy]] * [[Rotaka tamin' ny taona 1972]] * [[Mouvement National pour l'Indépendance de Madagascar|MONIMA]] * [[Jiny (fikambanana miafina)|Jiny]] == Loharano sy fanamarihana == 288g6hchz2fttxlwueancueq1t3q68x 0 281840 1140306 1138491 2026-05-27T09:42:20Z Chirocca77 30720 nanamboatra fipetraky ny loharano 1140306 wikitext text/x-wiki {{coord|-16.00000|45.216670}} [[Sary:Erymnochelys madagascariensis.jpg|vignette|287x287px|Sokatra angonoka]] == Ny mombamomba azy == Ny '''Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly''' dia [[valan-javaboary]] any amin' ny tapany avaratra-andrefan' i [[Madagasikara]], izay noforonina tamin' ny taona 1997. Mifameno ao ny vondron-javamananaina roa samy hafa: ny an-tanety ny andaniny sy ny an-dranomasina Ary amorontsiraka ny ankilany. Ny [[helodranon' i Baly]] no toeramponenany [[sokatra]] tsy manam-paharoa atao hoe [[angonoka]], sokatra tsy miala amin' ny sisin-taniny[[Soalala]], antsoina ihany koa hoe ''[[Astrochelys yniphora]]''aminy teny vahiny ara-tsiantifika, sokatra tsy fahita firy any amin' ny toeramponenany voajanahary, dia ny kirihitra ala maina no ahitana azy. ''[[Perriery bambos madagascariensis]]'', izay tsy misy afa-tsy ao Soalala ihany koa. Miaro ny vorondrano lehibe mpifindra monina izay miaina anaty andiany sy ny sokatra an-dranomamy voasokajy ho "tandindomin-doza" toy ny ''[[Erymnochelys madagascariensis]]'' ny [[farihy]] sy ny [[heniheny]] miparitaka etsy sy eroa ao amin' io valan-javaboary. Tamin' ny faramparan' ny volana Septembra 2022 dia may ilay valan-javaboary ka betsaka ny biby maty tao. == Tantarany == Ny Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly dia natsangana tamin'ny 18 Desambra 1997. Misy any amin'ny faritra avaratra-andrefan'i Madagasikara io, ao amin'ny distrikan'i Soalala, faritra Boeny.<ref>https://protectedareas.mg/fr/landscape/show/52</ref> * Nahoana no natsangana : Ny antony lehibe indrindra dia ny fiarovana ny Angonoka (Astrochelys yniphora), karazana soka-dranomasina tsy fahita afa-tsy amin'io faritra io ary saika lany tamingana tanteraka. * Talohan'ny naha valan-javaboary azy: Talohan'ny 1997, ny faritr'i Soalala dia efa noheverina ho "Toerana manana tombontsoa ara-biolojika" (Site d'Intérêt Biologique), nefa tsy mbola nisy fiarovana ara-dalàna. * Fiaraha-miasa tamin'ny Durrell Wildlife Conservation Trust (DWCT)**: Nanomboka tamin'ny 1986, ny DWCT dia efa nanangana foibe fampitomboana ny Angonoka tao Ampijoroa, mba hamerenana azy ireo any amin'ny Helodranon'i Baly. * Fitantanana: Ny Madagascar National Parks (MNP) no mitantana azy ankehitriny, miaraka amin'ny fanampian'ny mponina eo an-toerana sy ny fikambanana iraisam-pirenena. * Zavatra mampiavaka azy: Io no valan-javaboary tokana eto Madagasikara izay mampiaraka ny tontolo iainana an-tanety (ala maina) sy ny tontolo iainana an-dranomasina (honko sy haran-dranomasina) ao anatin'ny faritra arovana iray<ref>.https://parcs-madagascar.com/parc/baie-de-baly/</ref> Amin'izao fotoana izao, mirefy 57 162 hektara ny valan-javaboary, nefa mbola miatrika fanamby lehibe toy ny doro-tanety sy ny fanondranana antsokosoko ny Angonoka.<ref>https://www.fapbm.org/aire_protegee/aire-protegee-baie-de-baly/</ref> == Jeôgrafia == Any amin' ny [[Faritra Boeny]], 150 km miala an' i [[Mahajanga]], no misy ilay valan-javaboary. Ny kaominina manaraka dia i [[Soalala]] sy [[Ambohipaky]]. Ny renirano Kapiloza no sisiny atsimo. == Ny biby sy ny zavamaniry == Ny Valan-javaboarin'i Baie de Baly, eo andrefan'i Madagasikara, ao amin'ny distrikan'i Soalala, dia toerana tena miavaka sy feno zava-manan'aina isan-karazany, mivelatra amin'ny tany mirefy 57 142 hektara. Ity faritra ity no fonenan'ny sokatra kely indrindra sy tsy fahita firy eto an-tany, ny Angonoka ''Astrochelys yniphora'', ary manana tontolo iainana mifanakaiky toy ny ala maina, honko, tany mando, ary haran-dranomasina<ref>.https://madagascar-tourisme.com/fr/madagascar-baie-de-baly-entre-plage-foret-et-savane-2/</ref> Zava-manan'aina tsy manam-paharoa: - Sokatra Angonoka: Izy io no toerana lehibe indrindra miaro ity sokatra tandindomin-doza ity. - Biby mampinono sy ny hafa: Misy karazana lémurien 9, toy ny Propithecus deckenii, ary koa dugongs (omby ranomasina) sy feso. - Vorona: Misy karazana vorona miisa 122, anisan'izany ny voromahery trondro ''Haliaeetus vociferoides''. - Zavamaniry: Ahitana ati_ ala sy ala maina sy honko (mangroves).<ref>https://madaassist.com/mg/mahajanga/tour/baie-de-baly-national-park</ref> Tontolo iainana: - An-tanety: '''Ala maina''' , '''savanna na satrana''' , ary '''tsingy'''. - An-drano: Farihy lehibe 4 (Sariaka, Atsandrakopoke, Ambanjabe, ary Befotaka) sy morontsiraka feno haran-dranomasina. Ity valan-javaboary ity dia fehezin'ny Madagascar National Parks ary tena paradisa ho an'ny mpikaroka sy mpizahatany tia natiora<ref>.https://www.souslestropiques.com/baie-de-baly-madagascar</ref> == Jereo koa == * '''Valan-javaboary''' ** [[Valan-javaboarim-pirenena Andasibe-Mantadia]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andringitra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Isalo]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Mananara-Avaratra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Marojejy]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Masoala]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Midongy Atsimo]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Namoroka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Tsimanampetsotsa]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia]] * [[Madagascar Wuhan Iron and Steel Corporation]]<nowiki/>l == Loharano == {{Reflist}} [[sokajy:Valan-javaboahary ao Madagasikara]] [[Sokajy:Faritra Boeny]] [[Sokajy:Soalala]] 6woxqey0ro2l476ctrl23cao0gw54ba 0 287160 1140201 1075533 2026-05-27T00:10:31Z ~2026-30465-54 39692 1140201 wikitext text/x-wiki [[Sary:Irrigation canal (Donzella, Porto Tolle).jpg|vignette|Lakandrano]] Ny '''lakandrano''' dia lalan-drano voatr' olombelona, ampiasaina amin' ny fitarihan-drano manomboka amin' ny toeram-pisintiomana rano mandra-pahatongan' ny saha na ny tanimboly izay ampielezana ny rano hanondrahana ny fambolena. ==Jereo koa == [[Sokajy:Lakandrano]] r5kdmdpoe6jec66g2zv1snuny43rhlp 0 289115 1140177 1099527 2026-05-26T22:30:31Z Thelezifor 15140 Nandamina sary 1140177 wikitext text/x-wiki [[Sary:Tsinjoarivo Rova 04.JPG|vignette|356x356px|Ny Rovan' i Tsinjoarivo]] Ny '''Rovan' i Tsinjoarivo''' dia [[rova]] ao amin' ny tanànan' i [[Tsinjoarivo]], izay any amin' ny 47 km atsimo-atsinanan' [[Ambatolampy]] ary 80 km atsimo-atsinanan' [[Antananarivo]], ao amin' ny kaomininan' i Tsinjoarivo. Tamin' ny taonjato faha-19 dia ny mpanjakavavy telo ([[Ranavalona I]] sy [[Ranavalona II]] ary [[Ranavalona III]]) sy ny praiminisitra nifandimby dia nandany ny fotoam-pialan-tsasatra tao amin' io rova io. [[Sary:Tsinjoarivo Rova 01.JPG|ankavia|vignette|244x244px|Ny Rovan' i Tsinjoarivo tazanin-davitra]] Ny mpanjakavavy [[Ranavalona I]] no nifidy ny toerana hanorenana ny rova tamin' ny taona 1832, ary tamin' ny taona 1834-1836 no naorina ny trano dimy mandrafitra ilay rova. Nampiasaina ho toeram-ponenan' ny mpajnakavavy amin' ny fahavaratra ilay rova hatramin' ny taona 1896. [[Sary:Tsinjoarivo.jpg|vignette|239x239px|Ny renirano [[Onive]]]] Nifandimby nampiasa azy ny mpanjakavavy Ranavalona I (tamin' ny taona 1840 sy 1842 ary 1856) sy Ranavalona II (tamin' ny taona 1880 sy1882) ary Ranavalona III (tamin' ny taona 1890). Voahodidin' ny renirano [[Onive]], izay ahitana riandrano roa, dia Andriamamovoka sy Ambavaloza, ity rova ity. == Jereo koa == * [[Rova Manjakamiadana]] == Rohy ivelany == * https://www.sadabe.org/Fr/Tsinjoarivo.html * https://www.antsirabe-tourisme.com/tsinjoarivo.php * https://www.madatana.com/colline-tsinjoarivo.php [[Sokajy:Rova]] [[Sokajy:Tsinjoarivo]] nisnk0fdi2398usbpuh1g80cv1iec6s 0 289929 1140307 1139171 2026-05-27T10:04:41Z Chirocca77 30720 Nampiditra loharano 1140307 wikitext text/x-wiki [[Sary:Baobab Kirindy Forest Madagascar - panoramio.jpg|vignette|[[Zaha|Reniala]] ao amin' ny alan' i Kirindy|383x383px]] Ny '''Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea''' dia [[Valan-javaboarim-pirenena|valan-javaboarim-pirenen]]' i [[Madagasikara]], tafiditra ao amin' ny [[Distrikan' i Morondava]] ary 90 km atsimon' ny tanànan' [[Morondava]], eo anelanelan' ny renirano [[Maharivo]] sy Lampaolo, eo amoron' ny [[Lakandranon' i Môzambika]]. == Tantarany == Ny Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea, izay mirefy 72&nbsp;200 ha, dia ivon-toeran' ny endemisma sy ny fahasamihafan' ny zavamananaina eo an-toerana, mifandray amin' ny fisian' ny biôtôpy any amin' ny tapany atsimo sy andrefan' i Madagasikara. Manana zavatra mahasarika maro izy, noho ny fanambarany rafitra tontolo iainana maro, izay samy miavaka avokoa, ary samy manana ny karazam-biby sy karazan-javamaniry betsaka avy. Tamin' ny 18 Desambra 1997<ref name=":0">[https://parcs-madagascar.com/parc/kirindy-mite/ Kirindy Mite - Madagascar National Parks]</ref> no namoronana ilay valan-javaboary tamin' ny alalan' ny didim-panjakana laharana 97-1453 ary nankinina tamin' ny Association nationale pour la gestion des aires protégées (na ANGAP) ny fitantanana azy tamin' ny Nôvambra 2000.Nobeazina io valan-javaboary io tamin'ny taona 2015 ka mirefy 156 350 ha izy amin'izao.<ref name=":0" /> == Jereo koa == '''Valan-javaboary''' * [[Valan-javaboarim-pirenena Andasibe-Mantadia]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andringitra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Isalo]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Mananara-Avaratra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Marojejy]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Masoala]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Midongy Atsimo]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Namoroka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Tsimanampetsotsa]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia]] == loharano == {{Reflist}} shs4kizwy28r7371eqzqowe1hi72nfv 0 290704 1140241 1095495 2026-05-27T03:52:57Z ~2026-30465-54 39692 1140241 wikitext text/x-wiki -1951){{infobox olona |sary= |anarana=Bernardo Arévalo |teraka=07. Oktobra 1958 |maty= |firenena={{Goatemala}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} [[File:Bernardo Arévalo, posesión 2024 (cropped).jpg|thumb|left|Bernardo Arévalo)]] '''César Bernardo Arévalo de León''' , (teraka ny [[Montevideo]], 7 Oktobra 1958), dia diplaomaty Goatemalteka, sôsiôlôgy, mpanoratra ary mpanao politika. Izy no filohan'i [[Goatemala]] ankehitriny nanomboka ny 14 janoary 2024 taorian'ny nandreseny ny vadin'ny filoham-pirenena teo aloha, [[Sandra Torres]], tamin'ny fihodinana faharoa tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny 2023 tamin'ny 20 aogositra. Dia zanaky ny filoha Goatemalteka teo aloha [[Juan José Arévalo]] (1945-1951) [[Sokajy:Filoham-pirenen'i Goatemala]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1958]] [[Sokajy:Diplaomaty goatemalteka]] d1n03try6r45g4mt3b1txzy5xjjv0lc 0 294191 1140171 1109443 2026-05-26T18:41:58Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Josefa ANDRIANAIVORAVELONA]] ho [[Josefa Andrianaivoravelona]] i Thelezifor 1109443 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Josefa Andrianaivoravelona|teraka=1 janoary 1835|toerana=Ambohitromby|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpitandrina|maty=1 aogositra 1897}} == '''FANTARO I JOSEFA ANDRIANAIVORAVELONA''' == Teraka ny 11 janoary 1835 tao [[Ambohitromby]] renivohitry ny Andriamboninolona i [[Josefa ANDRIANAIVORAVELONA|Andriantseheno]], izay niova anarana ho [[Josefa ANDRIANAIVORAVELONA|Josefa Andrianaivoravelona]] taty aoriana. Fotoana nampieritreritra tokoa tamin'izany satria sady zoma ny andro no mbola maizina atoandro ihany koa. Toa fambara mialoha ny fahamaizinana hitranga vetivety teo amin'ny fiainany ny fahitana taratra izany. Nanao [[kabary]] fandrarana ny fivavahana kristianina mantsy i [[Ranavalona I]] ny martsa 1835, izany hoe roa volana taorian'io fotoana io. Mpiandry ny omby aman'ondrin-draibeny izy teo amin'ny fahazazany. Maro ireo asa fanao teny ambanivohitra izay nirotsahany toy ny taozavatra fanefena [[vilany tany]], fandrariana harona, famolesana landy. Namorona tsilalao nahafinaritra hatrany izy nandritra izany ary fanaony ihany koa ny nitsiko zavamaneno. Ireny anjara raharaha sy ireny [[zavamaneno]] ireny no nanefy azy teo amin'ny fiatrehana ny fiainana taty aoriana. Ny 1845 dia nalain'ny zokiny nipetraka tany aminy izy ka nomeny anjara asa mpiandry raharaha sy mpitsena tao antsinanan-drova. Nianatra namaky teny sy nanoratra izy tamin'izany fa tsy nety nahay velively, hany ka nijanona tsy nianatra intsony. Nanonofy ny litera rehetra A hatramin'ny Z vita soratra fotsy teny amin'ny lanitra manga anefa izy tamin'ny taona 1846. Tadidiny tsara ny litera tsirairay ka nosoratany tamin'ny horona teo amin'ny feny sy ny ranjony ny abidy ary natanjozotrany hatrany amin'ny hato-tongony izany. Naka toky tamin'ny olona mihitsy ny lehilahy ny amin'ny fomba famakiana teny, hany ka nahavaky soratra ihany rehefa nikiry aoka izany. Nomena teny lavalava tamin'ny solaitra mikasika ny fivavahana izy hovakiny tamin'ny 1847. Nilentika tao am-pony mandra-maty anefa ny andian-teny voavakiny nanao hoe: "Aza manao ratsy fa mahatezitra Azy izany".(Andrianaivoravelona.j.1921). Nivaro-tsavony teo Amboanonoka , toerana atsimo andrefan'ny [[Rova Manjakamiadana|rova]] izy ny 1848-1851, na izany aza anefa dia nentin'Andriamanjato lehiben'ny Andrianamboninolona nanaraka azy ka nahazo vola tamin'ny fanoratana teny Andohalo, [[Analakely]], Mahamasina satria tsara sady milamina ny sora-tanany. Ny 1852-1853 dia nanaraka an-jokiny tany Fianarantsoa indray izy nefa tsy nahazo vola fa nahazo aretina aza. Nivarotra enta-madinika tao Amboanonoka indray izy ny taona 1853-1855 nony tafaverina. Tonga fatra-pitia namaky soratra printy loatra i Josefa Andrianaivoravelona tao anatin'ireo taona ireo ka satriny hamaky azy mandrakariva. Fitsimpinana taratasy teny rehetra teny , famakiana sy fandinihana sy fandinihana izany no nataony aton-draharaha. Koa na dia tsy azony aza ny hevitry ny teny voalaza dia nangorakoraka ny fony; ary tsy fantany velively izay antony nahatonga izany. Araka ny fiheverany dia mety manakaiky ny fotoana hanehon'Andriamanitra azy ny teny famonjena ka ny Fanahy Masina no mampioomana ny fony handraisany izany am-pitiavana. Samy mety ho marina ireo hevitra ireo satria ny fanoratana tononkalo hajary hira sy ny fitoriana Filazantsara no fanompoam-panahy maminy sy nampahery azy indrindra taty aoriana. Lovasoa navelany ho an'ny Fiangonana sy ny fiarahamonina malagasy izany. == '''JOSEFA ANDRIANAIVORAVELONA MANAM-POTOTRA''' == Zaza marolahy tompomenakely avy any Antanetibe Ambodin'Angavokely ny lafin-drainy. Andrianambonolona avy any Ambohitromby kosa ny lafin-dreniny. Andrianavalonatomponiloharano (1746-1810) no razambeny izay voalaza fa nateraky Ramorabe reniben' Andrianampoinimerina. Mazava ho azy fa niara-belona tamin'Andrianampoinimerina ny fototra nipoirany. Razakandriatsilavo sy Rabodonavalona kosa no raibe sy reniben'i Josefa Andrianaivoravelona avy amin-drainy. Nony tao Ambohitromby izy ireo sady nitondra ny foko tao mihitsy. Efatra mianadahy no naterany dia Andrianavalona, Andriankolo, Andriantsalama ary Ravao. Andrianavalona no ray niteraka an'i Josefa Andrianaivoravelona; Razafy na Razafimalala kosa no reniny. Maro mpiray tampo izy ireo no naterak'izy mivady toa an-dRasoa, Rainivelo, Razandrina, Andrianambahy, Rainimiandrisoa na Rasoamaka, mpitandrina tao Ambohitrabiby, Rangory, Rainibozaka na Andriantseheno izay novana anarana ho Josefa Andrianaivoravelona , Raketaka na Ranosy , Rainijaona manamboninahitra tany Fianarantsoa, Rainiketamanga na Rafaralahy, Rafarandriana na Rasoafara, Rainizanabahiny na Rafaralahivahiny ary Rapatsa. Na dia nilevina tao Ambohitromby aza Razakandriantsilavo raibeny taty aoriana dia nanao fanekena tamin'ny mpiray lova tamin'ny Andrianavalona rainy hoe: "Rasoamaka zanako no hitondra ny anaran'ny razana any fa izaho tsy mahafoy an'Ambohitromby, ka dia mangataka andro kely vao nody tany izy".(Andrianaivoravelona 1921). Nony vita anefa ny fanekena dia tsy nito-doha tany akory Rasoamaka satria tsy foiny indray ny fiainana tao Ambohitromby. Tezitra anefa ireo mpiray lova tamin'Andrianavalona ka nilaza fa: " Ny razana tsy tianao nefa ny fananan-drazana lasanao, ka dia alaiko avokoa ny andevo rehetra tamin'Andrianavalonatomponiloharano sady lova tsy voazara rahateo ireo; koa izah mamelo-maso no tompony". Lasan'ireo mpiray lova avokoa ny andevon-drazana. Na izany aza dia mbola tsaroan'ireo menakely tao Antanetibe ny hoe: taran'Andrianavalonatomponiloharano ihany koa izy ireo nony nitsidika tany i Josefa Andrianaivoravelona na ny sasany tamin'ny fianakaviana; ary itenen'izy ireo mandrakariva hoe:"Zanaky ny Tomponay re!" '''Tantaran'Andrianambonolona'''. Tsara ihany ny manasongadina ny tantaran'Andriamboninolona izay niavian'i Josefa Andrianaivoravelona amin'izao fampahafantarana ny lalam-piainany izao. Andriamananitany zandrin'Andriamanelo no nanjaka voalohany nalaza tamin'iny fanjakana Hova (1567). Novonoin'ny vahoaka izy noho ny fialonan-jokiny azy. Nandositra irery ny zanany lahy Andrianamboninolona ary nonina tao Ambohitralantenaina ka tonga razan'ny foko tao. Mba tsy hanovana ny hafatry ny razana ny amin'ny fifandimbiasana eo anivon'ny fanjakana manao hoe "Ny alakamisy an'Andriamanelo fa ny zoma an'Andriamananitany" (Andrianaivoravelona J..1921) anefa dia nalain'Andriamanelo Ratsitohina izay novana ho Ratsitoitoimanjaka zanakavavin'Andrianamboninolona ary nampanabadiany an-dRalambo zanany. Hoy indrindra izy tamin'izany: "Aza manary havana ianao fa aoka ho kibo omby havana". Taty aoriana dia Andrianjaka zana-dRatsitotoimanjaka tamin-dRalambo no tonga mpanjaka nandimby an-drainy noho izy nahavonjy ny tafika niantsoana azy sady izy no mpanjaka nalaza nanorina an'Antananarivo sy nanao azy hoe renivohitry ny fanjakana. Noho izany rehetra izany dia azo heverina fa Andrianamboninolona no loharanon'ny Andriana teto Imerina ary ny anaran'Ambohitromby izay Ambohitralantenaina fahizay dia avy amin'ny hoe Ambohitrombihavana na vohitry ny kibo omby havana. Tsikaritra fa anisan'ny foko fatra-piely indrindra ny Nosy ny Andrianamboninolona ankehitriny. '''Ankohonany''' Ny 1856 i Josefa Andrianaivoravelona no nampakatra an'i Nery Ravelonanahary, Andriamboninolona ho vady ary enina ambin'ny folo (16) mianadahy no naterak'izy mivady: sivy (9) lahy, sy fito vavy. Raketamanga (1861-1862), Estera Ratavy Razanabelona (1863-1937), Josefa Raveloson (1865-1891), RazafinavalonaRainaivonambelona (1867-1868), Josefa Rakoto (1870-1882), Josefa Noa Rarinavalona (1871-1927), Josefa Rabetafika (1873-1955), Rakotovao (1875-1876), Jaona Rasolonaina (1876), Joseph Andrianaivoravelona (1877-1961), Rahantanavalona (1879-1953), Razafenatapea (1881-1949), Rasoarivelo (1883-1929), Ranerivelo (1885-1888), Ranarivelo (1887-1916), Julie Razananivo (1891-1917). Maromaro tamin'ireo zanany lahy no tonga Mpitandrina toa an-drainy: josefa Raveloson Evanjelistra, josefa R. Rarinavalona Joseph Andrianaivoravelona. Hevitry ny anarana *josefa: anarana mamin'ny jiosy sy Malagasy loatra ny josefa. Misy olona roa ambin'ny folo no mitondra ny anarana hoe josefa ao amin'ny Baiboly: dimy no ao amin'ny Testamenta taloha ary olona fito samihafa no ao amin'ny Testamenta vaovao. Ny Malagasy ihany koa dia nankamamy izany anarana izany satria betsaka ireo fantatra amin'ny fiantso Rajosefa, sy josefa. Maro ny fomba jiosy mitovy amin'ny fomba malagasy toy ny fiovana anarana. Abrama lasa hoe Abrahama; Saray lasa Saraha taty aoriana. Miova anarana toy izany koa ny Malagasy an-dRanovona ho Rainitiaray, Mpitandrina tao Amparibe; Ramafadrahona niova ho Rainitrimo, Mpitandrina tao Avaratr'Andohalo ary Andriantseheno niova ho Andrianaivoravelona. <nowiki>*</nowiki>'''Seheno''' Ny teny hoe Saheno niova ho Seheno dia ilazana olona tsy manana aretina fa salama sy finaritra avokoa ny vatany manontolo. Mitovy hevitra aminy hoe salama ny seheno saingy tsy fampiasa firy afa-tsy amin'ny anaran'olona ihany. Toy izao no anavahana ny teny hoe salama sy seheno: ny salama dia ilazana toe-batana eo hoe eo ihany na dia misy aretina mety mandalo aza; ny seheno kosa dia ilazana fahasalamana tanteraka eo amin'ny toe-batana. Fanakambanan-teny maro : Andriana + naivo + velona izany. Ilazana ny olona hajaina sy omen-kaja ny Andriana. Ny zanaka eo antenantenany na eo afovoany kosa fa nolazaina fa naivo. Ny Ra indray dia marim-piantsoana ny lehilahy izay mitovy amin'ny hoe Andriamatoa. Ny velona indray dia firariantsoa atao amin'ny olona izay mievina. Tsy mifanalavitra ary mety ho tohin'ny anarana Andriantseheno ihany ny Andrianaivoravelona satria rehefa salama tanteraka ny olona dia azo antoka fa hateza ny fahavelomany. Raha tomorina ny tantara dia anisan'ireo Kristiana nirahina hankany Fianarantsoa i josefa Andrianaivoravelona noho ny fanenjehana. Niery ombieny ombieny izy teny an-dalana ary alina vao tonga tany Fianarantsoa. Tsy nanam-po an'i Josefa Andrianaivoravelona mbola ho velona intsony anefa ny Kristiana fa efa nandre azy ho nosamborina ka novonoina. Tsy nampoizin'i josefa Andrianaivoravelona ho nisy fiangonana tao Fianarantsoa. Namantana tao an-tranondRafaralahindroso mivady izay kristiana tany izy ka gaga nahita olona marobe tao an-tokan-tranon'izy ireo. Nony nahita azy anefa izy rehetra dia nifandrombaka niteny hoe:"velona ihany re velona ihany". Nifanitsy indrindra tamin'ny anarana hoe Andrianaivoravelona izany. == '''JOSEFA ANDRIANAIVORAVELONA NIOVA HO KRISTIANA''' == Ny 1856 dia niova lalana ary nanana toe-panahy tsy neken'ny fiarahamonina nisy azy i josefa Andrianaivoravelona satria nivily ho amin'ny fakana sy fampiasana ody mahery. Nasehony imason'olona mihitsy ny heriny sy ny fahaizany misorona. Nanjary mpisikidy malaza sy mpanandro ny lehilahy ary natahoran'ny olona noho ny hakingany tamin'io sehatra io. Voalaza fa mpampihorohoro ireo kristiana mihitsy aza izy tamin'izany fotoana izany. Nampitady vady anefa i josefa Andrianaivoravelona ny 1856 rehefa avy nanaraka an-dRabodonandrianampoinimerina teny Tsinjoarivo. Raketaka na Nery zanak'Andriatsimangindy avy any Ambohimarina sy Rahasinina (Rafotsy Ratoa), vehivavy kristiana tsara toetra , efa voalaza tetsy aloha no nanaiky azy. Noesoin'ny mpiara-monina anefa izy satria noheverina fa mpilalao ody sy mpanenjika fivavahana. Gaga anefa izy indray andro raha nahita ireo olona nipetraka tao amin'ny rafozany niondrika nivavaka mialoha ny hisakafoana. Teo anatrehan'izany dia tsy naharitra izy ka nanontany ny Testamenta hovakiny tamin'ireto rafozany. Tsy tananany intsony ny faniriany hany ka nosavainy ny tao ambany ny kidoron'ireto ray aman-dreny ireto. Nahita lahatsoratra fampianarana avy amin'ny voalaza tao amin'nh Soratra masina: Rom.12, IKor 13; Efes 5,6 izy tamin'izany. Natahotra mafy iretsy rafozany sao hanaparitaka izany Andriantseheno. Novakiny soa aman-tsara anefa izany ary nampiova fo azy ka nahatonga ny fanoloran-tenany ho amin'ny batisa. Nahita izany fiovana izany ny manodidina toa an-dRafotsy Ratoa sy Rafaravavy ka nilaza hoe: "Isaorana anie Andriamanitra izay nifidy anao fa na dia tovolahy mahatahotra aza ianao dia nofidiny ho mpanompony". == '''JOSEFA ANDRIANAIVORAVELONA MISAHANA''' == Nanam-pifandraisana tamin'ireo mpitondra izy: anisan'izany ny fampianarany ireo mpitsoka mozika tao an-dRova, ny fifandraisana tamin'ireo Mpanjala kristiana nifandimby, ny Praiministra nifandimby. Voaporofo ihany koa fa nifanakaiky sy nifankahazo i josefa Andrianaivoravelona sy Rakotondradama. Nisy ny bokim-pivavahana tonga avy tany an-dafy nentin'ny kristianina taty Antananarivo ary tratran'ny mpitsikolon-dRanavalona I. Nomen'ny mpitsikilo an-dRakotondradama nefa izany mba ho dorany saingy tsy nodoran'ny zanak'Andriana ny boky fa nomeny an'i josefa Andrianaivoravelona. Ity farany indray avy eo no nanaparitaka azy tamin'ny kristiana tany am-pierena. Notendrena ho Tandapa roa ambin'ny folo voninahitra izy ary anisan'ny olom-pantatra indrindra tao an-dRova. Marihina fa ny Tandapa diq manam-boninahitra mahazo miditra ny Rova ambony na faritra misy an'i Tsarahafatra Mahitsiekafanjaka , Manampisoa. Rehefa tonga ny mpanjanan-tany dia nisy fanovana ny fomba fiasa tao an-dRova. Ireo olona akaiky ny mpitondra Malagasy fahiny no niezahan'ny Frantsay nailika voalohany mba tsy hanelingelina azy. Ny famongorana ny fihetsiketsehan'ny Menalamba no tena tanjon'i Frantsa ka tsy nanavahana fa izay nahina dia naripaka avokoa. Voampanga ho nifampiraharaha sy nampitondra taratasy nahitana sonia JA tamin'ny Menalamba mantsy izy, saingy tsy izy velively no nanaoizany. Teo anatrehan'izany dia nosamborina izy ny 24 febroary 1897. Noho ny fanelanelanan'i Pasitera Benjamin Escande tamin'ny mpitondra frantsay anefa dia tsy notsaraina hotifirina toa an'i Printsy Ramahatra sy Ratsimamanga ary ny Governora Rainandriamampandry izy fa avy hatrany dia nalefa sesitany tany Saint Denis La Réunion. == '''JOSEFA ANDRIANAIVORAVELONA MANDALA NY TENY MALAGASY''' == Na dia efa voadika tamin'ny teny malagasy aza ny baiboly ny 21 jona 1835 dia mbola tsapan'ireo Misionera fa somary nikaviavia ny dikan-teny malagasy ary tokony ho nasiam-panitsiana. Baiboly tamin'ny teny Anglisy no nadika teny malagasy voalohany. Taty aoriana dia teny Grika sy Latina izay tany am-piandohana mihitsy no nalaina nandikana izany tamin'ny teny malagasy. Maro ireo Malagasy sy vahiny nandray anjara tamin'ny fanitsiana ny Baiboly saingy i josefa Andrianaivoravelona irery no naharitra hatramin'ny farany (1873-1887). Nisy ny fanitsiana indroa nivoaka ka ny 28 oktobra 1885 ny voalohany ary 30 avrily 1887 kosa no vita ny fanitsiana faharoa. Nahefa be izy tamin'izany ary maro ny hevitra naposany tamin'ny fanitsiana ny teny malagasy tao amin'ny Baiboly. == '''JOSEFA ANDRIANAIVORAVELONA NANDAO''' == Tsy nazava loatra ny antony nahafatesan'i josefa Andrianaivoravelona ny 1 aogositra 1897. Nambara mantsy ny fahalasanany tampoka. Toy izao no teniny farany ny alahady tamin'ny efatra ora maraina: "Ray ô! Raha tsy mbola vita ny asako , sitrano aho, rehefa ampy kosa izay, raiso aho ho any aminao". == '''Loharanon-kevitra''' == <nowiki>*</nowiki>'''Boky''' •ANDRIANAIVORAVELONA.J(1921). Tantaran'i Josefa Andrianaivoravelona,(sora-tanana) •ANDRIANAIVORAVELONA, j. Akon'ny fo . Antananarivo Imprimerie Ny Antsiva-Ambanidia == '''Loharano''' == 1.https://dacb.org/stories/madagascar/andrianaivoravelona-j/ 2.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-92-1.html 3.https://www.fjkm.mg/index.php/2019/08/12/andrianaivoravelona-j 4.https://gw.geneanet.org/aviavy?lang=fr&n=andrianaivoravelona&p=joseph 5.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-74-1-1.html af94prxxm3lgmd4kihl7wutm0ikefcq 1140182 1140171 2026-05-26T22:50:46Z Thelezifor 15140 Nanitsy tsipelina 1140182 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Josefa Andrianaivoravelona|teraka=1 janoary 1835|toerana=Ambohitromby|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpitandrina|maty=1 aogositra 1897}} == Fahazazana == Teraka ny 11 janoary 1835 tao [[Ambohitromby]] renivohitry ny Andriamboninolona i Andriantseheno, izay niova anarana ho Josefa Andrianaivoravelona taty aoriana. <u>Fotoana nampieritreritra tokoa tamin'izany satria sady zoma ny andro no mbola maizina atoandro ihany koa. Toa fambara mialoha ny fahamaizinana hitranga vetivety teo amin'ny fiainany ny fahitana taratra izany.</u> Nanao [[kabary]] fandrarana ny fivavahana kristianina mantsy i [[Ranavalona I]] ny martsa 1835, izany hoe roa volana taorian'io fotoana io. Mpiandry ny omby aman'ondrin-draibeny izy teo amin'ny fahazazany. Maro ny asa fanao teny ambanivohitra izay nirotsahany toy ny taozavatra fanefena [[vilany tany]] sy ny fandrariana harona ary ny famolesana landy. Namorona tsilalao nahafinaritra hatrany izy nandritra izany ary fanaony ihany koa ny nitsiko zavamaneno. Ireny anjara raharaha sy ireny [[zavamaneno]] ireny no nanefy azy teo amin'ny fiatrehana ny fiainana taty aoriana. Tamin' ny taona 1845 dia nalain'ny zokiny hipetraka tany aminy izy ka nomeny anjara asa mpiandry raharaha sy mpitsena tao antsinanan-drova. Nianatra namaky teny sy nanoratra izy tamin'izany fa tsy nety nahay velively, hany ka nijanona tsy nianatra intsony. Nanonofy ny litera rehetra A hatramin'ny Z vita soratra fotsy teny amin'ny lanitra manga anefa izy tamin'ny taona 1846. Tadidiny tsara ny litera tsirairay ka nosoratany tamin'ny horona teo amin'ny feny sy ny ranjony ny abidy ary natanjozotrany hatrany amin'ny hato-tongony izany. Naka toky tamin'ny olona mihitsy ny lehilahy ny amin'ny fomba famakiana teny, hany ka nahavaky soratra ihany rehefa nikiry aoka izany. Nomena teny lavalava tamin'ny solaitra mikasika ny fivavahana izy hovakiny tamin'ny taona 1847. Nilentika tao am-pony mandra-maty anefa ny andian-teny voavakiny nanao hoe: "Aza manao ratsy fa mahatezitra Azy izany".(Andrianaivoravelona. J., 1921). Nivaro-tsavony teo Amboanonoka, toerana atsimo andrefan'ny [[Rova Manjakamiadana|rova]] izy teo anelanelan' ny taona 1848 sy 1851, na izany aza anefa dia nentin'Andriamanjato lehiben'ny [[Andrianamboninolona (foko)|Andrianamboninolona]] nanaraka azy izy ka nahazo vola tamin'ny fanoratana teny [[Andohalo]] sy [[Analakely]] ary [[Mahamasina]] satria tsara sady milamina ny sora-tanany. Tamin'ny taona 1852-1853 dia nanaraka an-jokiny tany [[Fianarantsoa]] indray izy nefa tsy nahazo vola fa nahazo aretina aza. Nivarotra enta-madinika tao Amboanonoka indray izy tamin'ny taona 1853-1855 nony tafaverina. Tonga fatra-pitia namaky soratra printy loatra i Josefa Andrianaivoravelona tao anatin'ireo taona ireo ka satriny hamaky azy mandrakariva. Fitsimpinana taratasy teny rehetra teny, famakiana sy fandinihana izany no nataony aton-draharaha. Koa na dia tsy azony aza ny hevitry ny teny voalaza dia nangorakoraka ny fony; ary tsy fantany velively izay antony nahatonga izany. Araka ny fiheverany dia mety manakaiky ny fotoana hanehon'Andriamanitra azy ny teny famonjena ka ny [[Fanahy Masina (kristianisma)|Fanahy Masina]] no mampiomana ny fony handraisany izany am-pitiavana. Samy mety ho marina ireo hevitra ireo satria ny fanoratana tononkalo hajary hira sy ny [[Fitoriana ny Filazantsara|fitoriana Filazantsara]] no fanompoam-panahy maminy sy nampahery azy indrindra taty aoriana. Lovasoa navelany ho an'ny Fiangonana sy ny fiarahamonina malagasy izany. == Josefa Andrianaivoravelona manam-pototra == [[Zazamarolahy]] tompomenakely avy any Antanetibe Ambodin'Angavokely ny lafin-drainy. [[Andrianamboninolona (foko)|Andrianambonilona]] avy any [[Ambohitromby]] kosa ny lafin-dreniny. Andrianavalonatomponiloharano (1746-1810) no razambeny izay voalaza fa nateraky Ramorabe reniben' [[Andrianampoinimerina]]. Mazava ho azy fa niara-belona tamin'Andrianampoinimerina ny fototra nipoirany. Razakandriatsilavo sy Rabodonavalona kosa no raibe sy reniben'i Josefa Andrianaivoravelona avy amin-drainy. Nony tao Ambohitromby izy ireo sady nitondra ny foko tao mihitsy. Efatra mianadahy no naterany dia Andrianavalona, Andriankolo, Andriantsalama ary Ravao. Andrianavalona no ray niteraka an'i Josefa Andrianaivoravelona; Razafimalala na Razafy na kosa no reniny. Maro mpiray tampo izy ireo no naterak'izy mivady toa an-dRasoa, Rainivelo, Razandrina, Andrianambahy, Rainimiandrisoa na Rasoamaka mpitandrina tao Ambohitrabiby, Rangory, Rainibozaka na Andriantseheno izay novana anarana ho Josefa Andrianaivoravelona, Raketaka na Ranosy, Rainijaona manamboninahitra tany [[Fianarantsoa]], Rainiketamanga na Rafaralahy, Rafarandriana na Rasoafara, Rainizanabahiny na Rafaralahivahiny ary Rapatsa. Na dia nilevina tao Ambohitromby aza Razakandriantsilavo raibeny taty aoriana dia nanao fanekena tamin'ny mpiray lova tamin'ny Andrianavalona rainy hoe: "Rasoamaka zanako no hitondra ny anaran'ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]] any fa izaho tsy mahafoy an'Ambohitromby, ka dia mangataka andro kely vao nody tany izy". (Andrianaivoravelona, 1921). Nony vita anefa ny fanekena dia tsy nito-doha tany akory Rasoamaka satria tsy foiny indray ny fiainana tao Ambohitromby. Tezitra anefa ny mpiray lova tamin'Andrianavalona ka nilaza hoe: "Ny razana tsy tianao nefa ny fananan-drazana lasanao, ka dia alaiko avokoa ny [[Fanandevozana teto Madagasikara|andevo]] rehetra tamin'Andrianavalonatomponiloharano sady lova tsy voazara rahateo ireo; koa izaho mamelo-maso no tompony". Lasan'ny mpiray lova aminy avokoa ny andevon-drazana. Na izany aza dia mbola tsaroan'ny menakely tao [[Antanetibe]] ny hoe: taran'Andrianavalonatomponiloharano ihany koa izy ireo nony nitsidika tany i Josefa Andrianaivoravelona na ny sasany tamin'ny fianakaviana; ary itenen'izy ireo mandrakariva hoe:"Zanaky ny Tomponay re!" === Ny Andrianambonolona === Tsara ihany ny manasongadina ny tantaran' ny [[Andrianamboninolona (foko)|Andrianamboninolona]] izay niavian'i Josefa Andrianaivoravelona amin'izao fampahafantarana ny lalam-piainany izao. [[Andriamananitany]] zandrin' [[Andriamanelo]] no nanjaka voalohany nalaza tamin'ny fanjakana Hova (1567). Novonoin'ny vahoaka izy noho ny fialonan-jokiny azy. Nandositra irery ny zanany lahy [[Andrianamboninolona]] ary nonina tao Ambohitralantenaina ka tonga razan'ny foko tao. Mba tsy hanovana ny hafatry ny razana ny amin'ny fifandimbiasana eo anivon'ny fanjakana manao hoe "Ny alakamisy an'Andriamanelo fa ny zoma an'Andriamananitany" (Andrianaivoravelona J., 1921) anefa dia nalain'Andriamanelo Ratsitohina izay novana ho Ratsitoitoimanjaka zanakavavin'Andrianamboninolona ary nampanabadiny an-dRalambo zanany. Hoy indrindra izy tamin'izany: "Aza manary havana ianao fa aoka ho kibo omby havana". Taty aoriana dia [[Andrianjaka]] zana-dRatsitotoimanjaka tamin-d [[Ralambo]] no tonga mpanjaka nandimby an-drainy noho izy nahavonjy ny tafika niantsoana azy sady izy no mpanjaka nalaza nanorina an'[[Antananarivo]] sy nanao azy ho renivohitry ny fanjakana. Noho izany rehetra izany dia azo heverina fa Andrianamboninolona no loharanon'ny Andriana teto Imerina ary ny anaran'Ambohitromby izay Ambohitralantenaina fahizay dia avy amin'ny hoe Ambohitrombihavana na "vohitry ny kibo omby havana". Tsikaritra fa anisan'ny foko fatra-piely indrindra amin'ny Nosy ny Andrianamboninolona ankehitriny. === Ankohonana === Tamin'ny taona 1856 i Josefa Andrianaivoravelona no nampakatra an'i Nery Ravelonanahary, izay [[Andrianamboninolona (foko)|Andrianamboninolona]], ho vady ary enina ambin'ny folo mianadahy no naterak'izy mivady: sivy lahy sy fito vavy: Raketamanga (1861-1862), Estera Ratavy Razanabelona (1863-1937), Josefa Raveloson (1865-1891), RazafinavalonaRainaivonambelona (1867-1868), Josefa Rakoto (1870-1882), Josefa Noa Rarinavalona (1871-1927), Josefa Rabetafika (1873-1955), Rakotovao (1875-1876), Jaona Rasolonaina (1876), Joseph Andrianaivoravelona (1877-1961), Rahantanavalona (1879-1953), Razafenatapea (1881-1949), Rasoarivelo (1883-1929), Ranerivelo (1885-1888), Ranarivelo (1887-1916), Julie Razananivo (1891-1917). Maromaro tamin'ny zanany lahy no tonga Mpitandrina toa an-drainy: Josefa Raveloson Evanjelistra, Josefa R. Rarinavalona Joseph Andrianaivoravelona. === Ny anarany === Hevitry ny anarana hoe "Josefa": anarana mamin'ny Jiosy sy ny Malagasy loatra ny hoe "Josefa". Misy olona roa ambin'ny folo no mitondra ny anarana hoe Josefa ao amin'ny [[Baiboly]]: dimy no ao amin'ny [[Testamenta Taloha]] ary olona fito samihafa no ao amin'ny [[Testamenta Vaovao]]. Ny Malagasy ihany koa dia nankamamy izany anarana izany satria betsaka ny fantatra amin'ny fiantso hoe Rajosefa sy Josefa. Maro ny fomba jiosy mitovy amin'ny fomba malagasy toy ny fiovana anarana. Abrama lasa hoe Abrahama; Saray lasa Saraha taty aoriana. Miova anarana toy izany koa ny Malagasy an-dRanovona ho Rainitiaray, Mpitandrina tao Amparibe; Ramafadrahona niova ho Rainitrimo, Mpitandrina tao Avaratr'Andohalo ary Andriantseheno niova ho Andrianaivoravelona. '''Seheno''' Ny teny hoe Saheno niova ho Seheno dia ilazana olona tsy manana aretina fa salama sy finaritra avokoa ny vatany manontolo. Mitovy hevitra aminy hoe "salama" ny "seheno" saingy tsy fampiasa firy afa-tsy amin'ny anaran'olona ihany. Toy izao no anavahana ny teny hoe "salama" sy "seheno": ny "salama" dia ilazana toe-batana eo ho eo ihany na dia misy aretina mety mandalo aza; ny "seheno" kosa dia ilazana fahasalamana tanteraka eo amin'ny toe-batana. Fanakambanan-teny maro: Andriana + naivo + velona izany. Ilazana ny olona hajaina sy omen-kaja ny Andriana. Ny zanaka eo antenantenany na eo afovoany kosa fa nolazaina fa naivo. Ny Ra- indray dia marim-piantsoana ny lehilahy izay mitovy amin'ny hoe Andriamatoa. Ny velona indray dia firariantsoa atao amin'ny olona izay mievina. Tsy mifanalavitra ary mety ho tohin'ny anarana Andriantseheno ihany ny Andrianaivoravelona satria rehefa salama tanteraka ny olona dia azo antoka fa hateza ny fahavelomany. == Iraka == Raha tomorina ny tantara dia anisan'ny Kristiana nirahina hankany [[Fianarantsoa]] i Josefa Andrianaivoravelona noho ny fanenjehana. Niery ombieny ombieny izy teny an-dalana ary alina vao tonga tany Fianarantsoa. Tsy nanam-po an'i Josefa Andrianaivoravelona mbola ho velona intsony anefa ny Kristiana fa efa nandre azy ho nosamborina ka novonoina. Tsy nampoizin'i Josefa Andrianaivoravelona ho nisy fiangonana tao Fianarantsoa. Namantana tao an-tranon-dRafaralahindroso mivady izay kristiana tany izy ka gaga nahita olona marobe tao an-tokantranon'izy ireo. Nony nahita azy anefa izy rehetra dia nifandrombaka niteny hoe:"velona ihany re velona ihany". Nifanitsy indrindra tamin'ny anarana hoe Andrianaivoravelona izany. == Josefa Andrianaivoravelona niova ho kristiana == Tamin'ny taona 1856 dia niova lalana ary nanana toe-panahy tsy neken'ny fiarahamonina nisy azy i Josefa Andrianaivoravelona satria nivily ho amin'ny fakana sy fampiasana [[ody]] mahery. Nasehony imason'olona mihitsy ny heriny sy ny fahaizany misorona. Nanjary [[Sikidy (malagasy)|mpisikidy]] malaza sy [[Fanandroana|mpanandro]] ny lehilahy ary natahoran'ny olona noho ny hakingany tamin'io sehatra io. Voalaza fa mpampihorohoro ny kristiana mihitsy aza izy tamin'izany fotoana izany. Nampitady vady anefa i Josefa Andrianaivoravelona tamin'ny taona 1856 rehefa avy nanaraka an-dRabodonandrianampoinimerina teny [[Tsinjoarivo]]. Raketaka na Nery zanak'Andriatsimangindy avy any Ambohimarina sy Rahasinina (Rafotsy Ratoa), vehivavy kristiana tsara toetra, efa voalaza tetsy aloha, no nanaiky azy. Noesoin'ny mpiara-monina anefa izy satria noheverina fa mpilalao ody sy mpanenjika fivavahana. Gaga anefa izy indray andro raha nahita ireo olona nipetraka tao amin'ny rafozany niondrika nivavaka mialoha ny hisakafoana. Teo anatrehan'izany dia tsy naharitra izy ka nanontany ny Testamenta hovakiny tamin'ireto rafozany. Tsy tananany intsony ny faniriany hany ka nosavainy ny tao ambanin'ny kidoron'ireto ray aman-dreny ireto. Nahita lahatsoratra fampianarana avy amin'ny voalaza tao amin'ny Soratra Masina (Rom.12, IKor 13; Efes 5:6) izy tamin'izany. Natahotra mafy iretsy rafozany sao hanaparitaka izany Andriantseheno. Novakiny soa aman-tsara anefa izany ary nampiova fo azy ka nahatonga ny fanoloran-tenany ho amin'ny [[batisa]]. Nahita izany fiovana izany ny manodidina toa an-dRafotsy Ratoa sy Rafaravavy ka nilaza hoe: "Isaorana anie Andriamanitra izay nifidy anao fa na dia tovolahy mahatahotra aza ianao dia nofidiny ho mpanompony". == Josefa Andrianaivoravelona misahana == Nanam-pifandraisana tamin'ny mpitondra izy: anisan'izany ny fampianarany ny mpitsoka mozika tao an-dRova, ny fifandraisana tamin'ny Mpanjala kristiana nifandimby sy tamin'ny Praiministra nifandimby. Voaporofo ihany koa fa nifanakaiky sy nifankahazo i Josefa Andrianaivoravelona sy [[Rakotondradama]]. Nisy ny bokim-pivavahana tonga avy tany an-dafy nentin'ny kristianina taty [[Antananarivo]] ary tratran'ny mpitsikilon-d[[Ranavalona I]]. Nomen'ny mpitsikilo an-dRakotondradama anefa izany mba hodorany saingy tsy nodoran'ny zanak'Andriana ny boky fa nomeny an'i Josefa Andrianaivoravelona. Ity farany indray avy eo no nanaparitaka azy tamin'ny kristiana tany am-pierena. Notendrena ho Tandapa roa ambin'ny folo voninahitra izy ary anisan'ny olom-pantatra indrindra tao an-dRova. Marihina fa ny Tandapa dia manam-boninahitra mahazo miditra ny Rova ambony na faritra misy an'i Tsarahafatra Mahitsiekafanjaka, Manampisoa. Rehefa tonga ny mpanjanan-tany dia nisy fanovana ny fomba fiasa tao an-dRova. Ireo olona akaiky ny mpitondra malagasy fahiny no niezahan'ny Frantsay nailika voalohany mba tsy hanelingelina azy. Ny famongorana ny fihetsiketsehan'ny [[Menalamba]] no tena tanjon'i Frantsa ka tsy nanavahana fa izay nahina dia naripaka avokoa. Voampanga ho nifampiraharaha sy nampitondra taratasy nahitana sonia JA tamin'ny Menalamba mantsy izy, saingy tsy izy velively no nanao izany. Teo anatrehan'izany dia nosamborina izy tamin'ny 24 febroary 1897. Noho ny fanelanelanan'i Pasitera Benjamin Escande tamin'ny mpitondra frantsay anefa dia tsy notsaraina hotifirina toa an'i Printsy Ramahatra sy [[Printsy Ratsimamanga|Ratsimamanga]] ary ny Governora [[Rainandriamampandry]] izy fa avy hatrany dia nalefa sesitany tany [[Saint-Denis, Réunion|Saint Denis]] any [[La Réunion]]. == Josefa Andrianaivoravelona mandala ny teny malagasy == Na dia efa voadika tamin'ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] aza ny [[Baiboly]] tamin'ny 21 jona 1835 dia mbola tsapan'ny misionera fa somary nikaviavia ny dikan-teny malagasy ary tokony ho nasiam-panitsiana. Baiboly tamin'ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]] no nadika teny malagasy voalohany. Taty aoriana dia [[Fiteny grika|teny grika]] sy [[Fiteny latina|latina]] izay tany am-piandohana mihitsy no nalaina nandikana izany tamin'ny teny malagasy. Maro ny Malagasy sy ny vahiny nandray anjara tamin'ny fanitsiana ny Baiboly saingy i Josefa Andrianaivoravelona irery no naharitra hatramin'ny farany (1873-1887). Nisy ny fanitsiana indroa nivoaka ka ny 28 oktobra 1885 ny voalohany ary 30 avrily 1887 kosa no vita ny fanitsiana faharoa. Nahefa be izy tamin'izany ary maro ny hevitra naposany tamin'ny fanitsiana ny teny malagasy tao amin'ny Baiboly. == Josefa Andrianaivoravelona nandao == Tsy nazava loatra ny antony nahafatesan'i Josefa Andrianaivoravelona ny 1 aogositra 1897. Nambara mantsy ny fahalasanany tampoka. Toy izao no teniny farany ny alahady tamin'ny efatra ora maraina: "Ray ô! Raha tsy mbola vita ny asako, sitrano aho, rehefa ampy kosa izay, raiso aho ho any aminao". == Loharanon-kevitra == '''Boky''' * Andrianaivoravelona J.(1921). ''Tantaran'i Josefa Andrianaivoravelona'' (sora-tanana) * Andrianaivoravelona, j. ''Akon'ny fo,'' Antananarivo, Imprimerie Ny Antsiva-Ambanidia == Loharano == 1.https://dacb.org/stories/madagascar/andrianaivoravelona-j/ 2.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-92-1.html 3.https://www.fjkm.mg/index.php/2019/08/12/andrianaivoravelona-j 4.https://gw.geneanet.org/aviavy?lang=fr&n=andrianaivoravelona&p=joseph 5.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-74-1-1.html 4rclodmk0x07d7aq7r3rkjhzt5g8ps2 0 295926 1140288 1139607 2026-05-27T09:00:20Z ~2026-31690-83 39775 1140288 wikitext text/x-wiki '''Zafisambo Ruphin''' dia miaramila sy mpanao pôlitika malagasy, voatendry ho [[Praiminisitra malagasy|Praiminisitry ny Repoblikan'i Madagasikara]] tamin'ny 6 Oktobra 2025<ref name=":0">{{Cite news|language=en|title=Madagascar president names military general as new prime minister|newspaper=Reuters|date=2025-10-06|url=https://www.reuters.com/world/africa/madagascar-president-names-military-general-new-prime-minister-2025-10-06/|access-date=2025-10-06}}</ref> hatramin'ny 20 Oktobra 2025. == Tantaram-piainana == Zafisambo Ruphin Fortunat Dimbisoa dia miaramila malagasy nanomboka nianatra tany amin'ny [[Akademia Miaramila Antsirabe|Akademia miaramilan'Antsirabe]] izy tamin'ny 1991. Nohazony ny fanabeazana miaramila faharoa any Frantsa izy<ref name=":1">{{Cite web |language=fr |title=Madagascar: le général Ruphin Fortunat Zafisambo nommé Premier ministre |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20251006-madagascar-le-g%C3%A9n%C3%A9ral-ruphin-fortunat-zafisambo-nomm%C3%A9-premier-ministre |website=RFI |date=2025-10-06 |access-date=2025-10-06}}</ref>. Namita ny fianarany tany [[Aljeria]], Ary tany [[Montpellier]] any [[Frantsa]], la namarana teto [[Madagasikara]] izy<ref name=":2">{{Cite web |language=fr-FR |title=Andry Rajoelina nomme un militaire comme Premier ministre, le général Ruphin Fortunat Zafisambo |url=https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/andry-rajoelina-nomme-un-militaire-comme-premier-ministre-le-general-ruphin-fortunat-zafisambo-1630184.html |website=Réunion la 1ère |date=2025-10-06 |access-date=2025-10-06}}</ref>. Voatendry izy tamin'ny 2019 ho sekretera jeneralin'ny governemanta izy, talohan'ny nahendry azy ho lehiben'ny birao miaramila tamin'ny Praiminisitra [[Christian Ntsay]] tamin'ny 2020<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |language=fr-FR |last=Rakotoarivelo |first=Julian |title=Mahazoarivo : Un général à la tête du cabinet civil - |url=https://midi-madagasikara.mg/mahazoarivo-un-general-a-la-tete-du-cabinet-civil/ |website=Midi Madagasikara |date=2020-06-27 |access-date=2025-10-06 |archive-date=2025-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250520043059/https://midi-madagasikara.mg/mahazoarivo-un-general-a-la-tete-du-cabinet-civil/ |url-status=dead }}</ref>. Tamin'ny 6 Oktobra 2025, dia voatendry ho [[Praiminisitra malagasy|Praiminisitry ny Repoblikan'i Madagasikara]] izy, nandimby an'i [[Christian Ntsay]] izay nesorina tamin'ny toerany herinandro taloha<ref name=":0" />. Tamin'ny maha-zava-baovao ny fidirany, satria tsy nisy niandry ny anarany ho isan'ireo kandidà mety hitondra ny firenena<ref name=":1" />. Misy ihany koa loharano milaza fa: -mpankafy mozika sy disc Jockey (DJ) izy. -ary zanak'i Georges Ruffin Zafisambo, izay efa ministra sy ambasadaoro taloha Mpandimby: [[Herintsalama Rajaonarivelo]] == Rohy ivelany == {{Reflist}} [[Sokajy:Praiminisitra malagasy]] [[Sokajy:Mpanao politika malagasy]] lr46m7uvny9kleam908o7tz1biuhw3y 1140303 1140288 2026-05-27T09:34:36Z ~2026-31737-05 39778 1140303 wikitext text/x-wiki '''Zafisambo Ruphin''' dia miaramila sy mpanao pôlitika malagasy, voatendry ho [[Praiminisitra malagasy|Praiminisitry ny Repoblikan'i Madagasikara]] tamin'ny 6 Oktobra 2025<ref name=":0">{{Cite news|language=en|title=Madagascar president names military general as new prime minister|newspaper=Reuters|date=2025-10-06|url=https://www.reuters.com/world/africa/madagascar-president-names-military-general-new-prime-minister-2025-10-06/|access-date=2025-10-06}}</ref> hatramin'ny 20 Oktobra 2025. == Tantaram-piainana == Zafisambo Ruphin Fortunat Dimbisoa dia miaramila malagasy nanomboka nianatra tany amin'ny [[Akademia Miaramila Antsirabe|Akademia miaramilan'Antsirabe]] izy tamin'ny 1991. Nohazony ny fanabeazana miaramila faharoa any Frantsa izy<ref name=":1">{{Cite web |language=fr |title=Madagascar: le général Ruphin Fortunat Zafisambo nommé Premier ministre |url=https://www.rfi.fr/fr/afrique/20251006-madagascar-le-g%C3%A9n%C3%A9ral-ruphin-fortunat-zafisambo-nomm%C3%A9-premier-ministre |website=RFI |date=2025-10-06 |access-date=2025-10-06}}</ref>. Namita ny fianarany tany [[Aljeria]], Ary tany [[Montpellier]] any [[Frantsa]], la namarana teto [[Madagasikara]] izy<ref name=":2">{{Cite web |language=fr-FR |title=Andry Rajoelina nomme un militaire comme Premier ministre, le général Ruphin Fortunat Zafisambo |url=https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/andry-rajoelina-nomme-un-militaire-comme-premier-ministre-le-general-ruphin-fortunat-zafisambo-1630184.html |website=Réunion la 1ère |date=2025-10-06 |access-date=2025-10-06}}</ref>. Voatendry izy tamin'ny 2019 ho sekretera jeneralin'ny governemanta izy, talohan'ny nahendry azy ho lehiben'ny birao miaramila tamin'ny Praiminisitra [[Christian Ntsay]] tamin'ny 2020<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |language=fr-FR |last=Rakotoarivelo |first=Julian |title=Mahazoarivo : Un général à la tête du cabinet civil - |url=https://midi-madagasikara.mg/mahazoarivo-un-general-a-la-tete-du-cabinet-civil/ |website=Midi Madagasikara |date=2020-06-27 |access-date=2025-10-06 |archive-date=2025-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250520043059/https://midi-madagasikara.mg/mahazoarivo-un-general-a-la-tete-du-cabinet-civil/ |url-status=dead }}</ref>. Tamin'ny 6 Oktobra 2025, dia voatendry ho [[Praiminisitra malagasy|Praiminisitry ny Repoblikan'i Madagasikara]] izy, nandimby an'i [[Christian Ntsay]] izay nesorina tamin'ny toerany herinandro taloha<ref name=":0" />. Tamin'ny maha-zava-baovao ny fidirany, satria tsy nisy niandry ny anarany ho isan'ireo kandidà mety hitondra ny firenena<ref name=":1" />. Misy ihany koa loharano milaza fa: -mpankafy mozika sy disc Jockey (DJ) izy. -ary zanak'i Georges Ruffin Zafisambo, izay efa ministra sy ambasadaoro taloha Mari-boninahitra Nahazo : --Chevalier de l'ordre National --Commandeur -Grand Officier de l'ordre National Malagasy Mpandimby: [[Herintsalama Rajaonarivelo]] == Rohy ivelany == {{Reflist}} [[Sokajy:Praiminisitra malagasy]] [[Sokajy:Mpanao politika malagasy]] jst4r77esaj0rnrppa9i8j2y1mf52kb 0 296126 1140204 1121551 2026-05-27T00:14:06Z ~2026-30465-54 39692 1140204 wikitext text/x-wiki Ny '''''Panama Papers''''' dia manondro ny fivoahana antontan-taratasy tsiambaratelo maherin' ny 11,5 tapitrisa avy amin' ny kabinetra-[[mpisolovava]] [[Panamà|panameana]] atao hoe [[Mossack Fonseca]], izay ahitana filazana amin' ny antsipiriany momba ny orinasa ivelan' ny tanim-pirenena maherin' ny 214&nbsp;000 sy ny anaran' ny tompon' andraikitra mpampiasa vola ao amin' ireo orinasa ireo. Anisan' izany ny mpanao pôlitika, ny miliaridera, ny atleta avo lenta, ary ny olo-malaza maro. Voarohirohy mivantana amin' ireo fanambaràna ireo ny lehibem-panjakana na ny lehiben-governemantan' ny firenena fito ([[Arabia Saodita]], [[Arzantina]], [[Emirata Arabo Mitambatra|Emiràta Arabo Mitambatra]], [[Islandy]], [[Pakistàna|Pakistana]], [[Fanjakana Mitambatra]], ary [[Okraina]]), toy izany koa ny mpikambana ao amin' ny governemantany, ny havany ary ny mpiara-miasa amin' ny lehiben' ny governemanta any amin' ny firenena maherin' ny 40 hafa (anisany i [[Azerbaijàna|Azerbaijana]], i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]], i [[Afrika Atsimo]], i [[Kôrea Atsimo]], i [[Brezila]], i [[Frantsa]], i [[India]], i [[Siria]], i [[Meksika]], ary i [[Rosia]]). Ny hoe ''Panama Papers'' dia mampahatsiahy ny ''Pentagon Papers'' izay mahakasika ny [[Ady tany Vietnamy]], anarana nomena ny antontan-taratasy miafina misy 7&nbsp;000 pejy navoakan' ny [[New York Times]] tamin' ny taona 1971 sy gazety amerikana hafa manodidina ny dimy ambin' ny folo. Mahakasika raharaha efa tamin' ny taompolo 1970 hatramin' ny faran' ny taona 2015, izay mirakitra angona mitentina 2,6 teraôktety, ireo antontan-taratasy ireo izay nomen' ny [[mpampaneno lakolosy]] tsy fantatra anarana sy tsy nokaramaina (fantatra amin' ny solon' anarana John Doe ihany). Nalefa voalohany tao amin' ny gazety alemàna mpivoaka isan' andro ''Süddeutsche Zeitung'' tamin' ny taona 2015 ny angon-drakitra, avy eo dia nozaraina haingana tamin' ny trano famoaham-baovao tany amin' ny firenena 80 mahery ireo angon-drakitra ireo tamin' ny alalan' ny International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ) any [[Washington]]. Nivoaka tamin' ny 3 Avrily 2016 ny andian-dahatsoratra voalohany, niaraka amin' ny antontan-taratasy miisa 149. Nanaraka ny famoahana voalohany ny fanambaràna tsiambaratelo fanampiny, niaraka amin' ny lisitra fenon' ny orinasa voalaza ao amin' ireo antontan-taratasy ireo izay nantenaina havoaka amin' ny volana Mey 2016. Ireo antontan-taratasy ireo dia mahakasika ny orinasa ivelan-tanim-pirenena (atao hoe ''offshore'') izay nampian' ny [[Mossack Fonseca]] tamin' ny famoronana azy, na nanam-pifandraisana tamin' ny mpanjifany. Na dia tsy voararan' ny lalàna ao amin' ny ankamaroan' ny firenena aza ny orinasa ivelan-tanim-pirenena, dia voararan' ny lalàna ny fampiasana azy ireo ho orinasa fanakona-maso manampy amin' ny [[fandosirana hetra]] na amin' ny [[famotsiam-bola]]. == Jereo koa == [[sokajy:Panama]] [[Sokajy:Kolikoly]] c47rilep0lnoecvwmgz9ya92lyne7b3 0 296306 1140273 1139383 2026-05-27T08:33:18Z ~2026-30465-54 39692 1140273 wikitext text/x-wiki [[File:Deputado Federal Gilson Andrade Marques.jpg|thumb|Deputado Gilson Andrade Marques]] '''Gilson Andrade Marques''' dia [[mpisolovava]], mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i {{Brazila}} teraka ny 12 Aprily 1981 tao [[Florianópolis=SC]]. Tamin'ny fifidianana tamin'ny 7 Oktobra 2018, nofidian'ny [[Partido Novo|Antoko Vaovao]] (Novo) izy.<ref>(pt)[https://www.gazetadopovo.com.br/republica/conheca-o-deputado-que-defende-no-brasil-as-ideias-libertarias-do-novo-presidente-da-da-argentina Conheça o deputado que defende no Brasil as ideias libertárias do novo presidente da Argentina]</ref><ref> (pt) [https://web.archive.org/web/20181008114955/http://dc.clicrbs.com.br/sc/noticias/noticia/2018/10/eleicoes-2018-saiba-quem-sao-os-deputados-federaissc-election-4.html Eleições 2018: Saiba quem são os deputados federais eleitos por SC]</ref> Nohamafisina teo amin'ny toerany izy tamin'ny fifidianana tamin'ny taona 2022. ==Jereo koa== {{commonscat}} [[Sokajy:Mpisolovava breziliana|Gilson Andrade Marques]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1981]] [[Sokajy:solombavambahoaka breziliana|Gilson Andrade Marques]] [[Sokajy:Partido Novo|Marques]] 6gbe8906c448uktl0xt9bfv0lzw9ql2 1140274 1140273 2026-05-27T08:34:01Z ~2026-30465-54 39692 1140274 wikitext text/x-wiki [[File:Deputado Federal Gilson Marques.jpg|thumb|Deputado Gilson Andrade Marques]] '''Gilson Andrade Marques''' dia [[mpisolovava]], mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i {{Brazila}} teraka ny 12 Aprily 1981 tao [[Florianópolis=SC]]. Tamin'ny fifidianana tamin'ny 7 Oktobra 2018, nofidian'ny [[Partido Novo|Antoko Vaovao]] (Novo) izy.<ref>(pt)[https://www.gazetadopovo.com.br/republica/conheca-o-deputado-que-defende-no-brasil-as-ideias-libertarias-do-novo-presidente-da-da-argentina Conheça o deputado que defende no Brasil as ideias libertárias do novo presidente da Argentina]</ref><ref> (pt) [https://web.archive.org/web/20181008114955/http://dc.clicrbs.com.br/sc/noticias/noticia/2018/10/eleicoes-2018-saiba-quem-sao-os-deputados-federaissc-election-4.html Eleições 2018: Saiba quem são os deputados federais eleitos por SC]</ref> Nohamafisina teo amin'ny toerany izy tamin'ny fifidianana tamin'ny taona 2022. ==Jereo koa== {{commonscat}} [[Sokajy:Mpisolovava breziliana|Gilson Andrade Marques]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1981]] [[Sokajy:solombavambahoaka breziliana|Gilson Andrade Marques]] [[Sokajy:Partido Novo|Marques]] p5u30dch4cij28q1k7zwascgow3og6r 1140275 1140274 2026-05-27T08:34:40Z ~2026-30465-54 39692 1140275 wikitext text/x-wiki [[File:Deputado Federal Gilson Marques.jpg|thumb|Deputado Gilson Andrade Marques]] '''Gilson Andrade Marques''' dia [[mpisolovava]], mpanao politika mizaka ny zom-pirenen'i {{Brazila}} teraka ny 12 Aprily 1981 tao [[Florianópolis]], [[Santa Catarina|SC]]. Tamin'ny fifidianana tamin'ny 7 Oktobra 2018, nofidian'ny [[Partido Novo|Antoko Vaovao]] (Novo) izy.<ref>(pt)[https://www.gazetadopovo.com.br/republica/conheca-o-deputado-que-defende-no-brasil-as-ideias-libertarias-do-novo-presidente-da-da-argentina Conheça o deputado que defende no Brasil as ideias libertárias do novo presidente da Argentina]</ref><ref> (pt) [https://web.archive.org/web/20181008114955/http://dc.clicrbs.com.br/sc/noticias/noticia/2018/10/eleicoes-2018-saiba-quem-sao-os-deputados-federaissc-election-4.html Eleições 2018: Saiba quem são os deputados federais eleitos por SC]</ref> Nohamafisina teo amin'ny toerany izy tamin'ny fifidianana tamin'ny taona 2022. ==Jereo koa== {{commonscat}} [[Sokajy:Mpisolovava breziliana|Gilson Andrade Marques]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1981]] [[Sokajy:solombavambahoaka breziliana|Gilson Andrade Marques]] [[Sokajy:Partido Novo|Marques]] b8xg2d2uyxde0hxwuathapbea5o1lly 0 296933 1140219 1126243 2026-05-27T01:17:58Z ~2026-30465-54 39692 1140219 wikitext text/x-wiki [[File:Ceremonia de transmisión de mando de Panama (cropped).jpg|thumb|José Raúl Mulino (2024)]] '''José Raúl Mulino Quintero''' (teraka ny 13 Jona 1959 tao [[David, Chiriquí]]) dia [[mpisolovava]], diplaomaty ary [[mpanao politika]] Panameana. Filohan'ny Repoblikan'i {{Panama}} izy nanomboka ny 1 Jolay 2024. Niasa ho Minisitry ny Filaminam-bahoaka sy Minisitry ny Governemanta sy ny Fitsarana nandritra ny fitondran'i [[Ricardo Martinelli]] izy, ary koa ho Mpitsara Solontenan'ny Fitsarana Tampony ary ho Minisitra Lefitra sy Minisitry ny Raharaham-bahiny nandritra ny fitondran'i [[Guillermo Endara Galimany]]. ==Jereo koa== [[Sokajy:Minisitry ny raharaham-bahiny panameana]] [[Sokajy:Minisitry panameana]] [[Sokajy:Filohan'ny Panama]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1959]] 2j8w98j5cvkt0wmlzh8c23irliocwsz 14 296935 1140192 1125343 2026-05-27T00:04:13Z ~2026-30465-54 39692 1140192 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Governemanta panameana]] [[Sokajy:Minisitry]] [[Sokajy:Mpanao politika panameana]] 7qt3svdkzuiqa8uz0udriv3q9v5vo19 14 296938 1140218 1125346 2026-05-27T01:17:27Z ~2026-30465-54 39692 1140218 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Governemanta panameana]] [[Sokajy:Filoham-pirenena]] [[Sokajy:Mpanao politika panameana]] fl3cvpcrt5gk3nrjjqbh8ectw7melsk 0 297546 1140225 1128919 2026-05-27T03:24:33Z ~2026-30465-54 39692 1140225 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Xiomara Castro 2023.jpg |anarana=Xiomara Castro |teraka=30 Septambra 1959 |maty= |firenena=[[Hôndorasy]] |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Iris Xiomara Castro Sarmiento''', (teraka ny 30 Septambra 1959 tao [[Santa Bárbara (Honduras)|Santa Bárbara]]), fantatra ihany koa amin'ny anarany ara-panambadiana hoe '''Xiomara Castro de Zelaya''', dia [[mpanao politika]] sy mpandraharaha [[Hôndorasy]], izay efa filoha faha-39 an'i [[Hôndorasy]] nanomboka tamin'ny taona 2022. Izy no filoha vehivavy voalohany tao amin'ny firenena. == Filohan'i Hondorasy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Honduras.svg|40px]] Filoham'i [[Hondorasy]] ( !mpandimby |-align="center" | [[Juan Orlando Hernández]] <br/>2014-2022 || [[Xiomara Castro]] <br/>2022-2026 ||[[Nasry Asfura]]<br/> 2026- |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} ==Jereo koa== {{commonscat}} [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1959]] [[Sokajy:Filohan'i Hondorasy|Castro]] [[Sokajy:Mpanao politika hondorasy|Castro]] ng9xyzrc2fjj9bj0x807323hp3xjc8v 1140226 1140225 2026-05-27T03:25:26Z ~2026-30465-54 39692 1140226 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Xiomara Castro 2023.jpg |anarana=Xiomara Castro |teraka=30 Septambra 1959 |toereana [[Santa Bárbara (Honduras)|Santa Bárbara]] |maty= |firenena=[[Hôndorasy]] |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Iris Xiomara Castro Sarmiento''', (teraka ny 30 Septambra 1959 tao [[Santa Bárbara (Honduras)|Santa Bárbara]]), fantatra ihany koa amin'ny anarany ara-panambadiana hoe '''Xiomara Castro de Zelaya''', dia [[mpanao politika]] sy mpandraharaha [[Hôndorasy]], izay efa filoha faha-39 an'i [[Hôndorasy]] nanomboka tamin'ny taona 2022. Izy no filoha vehivavy voalohany tao amin'ny firenena. == Filohan'i Hondorasy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Honduras.svg|40px]] Filoham'i [[Hondorasy]] ( !mpandimby |-align="center" | [[Juan Orlando Hernández]] <br/>2014-2022 || [[Xiomara Castro]] <br/>2022-2026 ||[[Nasry Asfura]]<br/> 2026- |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} ==Jereo koa== {{commonscat}} [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1959]] [[Sokajy:Filohan'i Hondorasy|Castro]] [[Sokajy:Mpanao politika hondorasy|Castro]] sfsufygrz7e8w998okawt69pxwbr89a 1140227 1140226 2026-05-27T03:25:42Z ~2026-30465-54 39692 1140227 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Xiomara Castro 2023.jpg |anarana=Xiomara Castro |teraka=30 Septambra 1959 |toerana [[Santa Bárbara (Honduras)|Santa Bárbara]] |maty= |firenena=[[Hôndorasy]] |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Iris Xiomara Castro Sarmiento''', (teraka ny 30 Septambra 1959 tao [[Santa Bárbara (Honduras)|Santa Bárbara]]), fantatra ihany koa amin'ny anarany ara-panambadiana hoe '''Xiomara Castro de Zelaya''', dia [[mpanao politika]] sy mpandraharaha [[Hôndorasy]], izay efa filoha faha-39 an'i [[Hôndorasy]] nanomboka tamin'ny taona 2022. Izy no filoha vehivavy voalohany tao amin'ny firenena. == Filohan'i Hondorasy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Honduras.svg|40px]] Filoham'i [[Hondorasy]] ( !mpandimby |-align="center" | [[Juan Orlando Hernández]] <br/>2014-2022 || [[Xiomara Castro]] <br/>2022-2026 ||[[Nasry Asfura]]<br/> 2026- |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} ==Jereo koa== {{commonscat}} [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1959]] [[Sokajy:Filohan'i Hondorasy|Castro]] [[Sokajy:Mpanao politika hondorasy|Castro]] gqb1137mt15s5o649gsdrikdccou4ol 1140228 1140227 2026-05-27T03:26:29Z ~2026-30465-54 39692 1140228 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Xiomara Castro 2023.jpg |anarana=Xiomara Castro |teraka=30 Septambra 1959 |toerana =[[Santa Bárbara (Honduras)|Santa Bárbara]] |maty= |firenena=[[Hôndorasy]] |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Iris Xiomara Castro Sarmiento''', (teraka ny 30 Septambra 1959 tao [[Santa Bárbara (Honduras)|Santa Bárbara]]), fantatra ihany koa amin'ny anarany ara-panambadiana hoe '''Xiomara Castro de Zelaya''', dia [[mpanao politika]] sy mpandraharaha [[Hôndorasy]], izay efa filoha faha-39 an'i [[Hôndorasy]] nanomboka tamin'ny taona 2022. Izy no filoha vehivavy voalohany tao amin'ny firenena. == Filohan'i Hondorasy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Honduras.svg|40px]] Filoham'i [[Hondorasy]] ( !mpandimby |-align="center" | [[Juan Orlando Hernández]] <br/>2014-2022 || [[Xiomara Castro]] <br/>2022-2026 ||[[Nasry Asfura]]<br/> 2026- |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} ==Jereo koa== {{commonscat}} [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1959]] [[Sokajy:Filohan'i Hondorasy|Castro]] [[Sokajy:Mpanao politika hondorasy|Castro]] j194murs9pcuuko49sktg6w6qj6667y 1140229 1140228 2026-05-27T03:26:52Z ~2026-30465-54 39692 1140229 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Xiomara Castro 2023.jpg |anarana=Xiomara Castro |teraka=30 Septambra 1959 |toerana =[[Santa Bárbara (Honduras)|Santa Bárbara]] |maty= |firenena={{Hondorasy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Iris Xiomara Castro Sarmiento''', (teraka ny 30 Septambra 1959 tao [[Santa Bárbara (Honduras)|Santa Bárbara]]), fantatra ihany koa amin'ny anarany ara-panambadiana hoe '''Xiomara Castro de Zelaya''', dia [[mpanao politika]] sy mpandraharaha [[Hôndorasy]], izay efa filoha faha-39 an'i [[Hôndorasy]] nanomboka tamin'ny taona 2022. Izy no filoha vehivavy voalohany tao amin'ny firenena. == Filohan'i Hondorasy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Honduras.svg|40px]] Filoham'i [[Hondorasy]] ( !mpandimby |-align="center" | [[Juan Orlando Hernández]] <br/>2014-2022 || [[Xiomara Castro]] <br/>2022-2026 ||[[Nasry Asfura]]<br/> 2026- |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} ==Jereo koa== {{commonscat}} [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1959]] [[Sokajy:Filohan'i Hondorasy|Castro]] [[Sokajy:Mpanao politika hondorasy|Castro]] l5fko1gga09ochkok2g0lu12e99szuv 1140230 1140229 2026-05-27T03:27:43Z ~2026-30465-54 39692 1140230 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Xiomara Castro 2023.jpg |anarana=Xiomara Castro |teraka=30 Septambra 1959 |toerana =[[Santa Bárbara (Honduras)|Santa Bárbara]] |maty= |firenena={{Hondorasy}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Iris Xiomara Castro Sarmiento''', (teraka ny 30 Septambra 1959 tao [[Santa Bárbara (Honduras)|Santa Bárbara]]), fantatra ihany koa amin'ny anarany ara-panambadiana hoe '''Xiomara Castro de Zelaya''', dia [[mpanao politika]] sy mpandraharaha [[Hôndorasy]], izay efa filoha faha-39 an'i [[Hôndorasy]] nanomboka tamin'ny taona 2022. Izy no filoha vehivavy voalohany tao amin'ny firenena. == Filohan'i Hondorasy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Honduras.svg|40px]] Filoham'i [[Hondorasy]] (faha-39) !mpandimby |-align="center" | [[Juan Orlando Hernández]] <br/>2014-2022 || [[Xiomara Castro]] <br/>2022-2026 ||[[Nasry Asfura]]<br/> 2026- |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} ==Jereo koa== {{commonscat}} [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1959]] [[Sokajy:Filohan'i Hondorasy|Castro]] [[Sokajy:Mpanao politika hondorasy|Castro]] d9ojzi8vh6rwr38iexmqjf295uoha3e 0 297549 1140238 1136752 2026-05-27T03:37:46Z ~2026-30465-54 39692 1140238 wikitext text/x-wiki {{Coord|14.10367|-87.21667}} {{infobox tanàna | anarana =Santa Bárbara | velarantany =301 | haavo = 312 | isam-ponina =30.690 | ben'ny tanàna = Edgardo Toro | sary =Templo catolico de la ciudad de Santa Barbara. - panoramio.jpg | saina =Bandera de Santa Barbara Honduras.svg | firenena ={{Hondorasy}} | faritany = | laharam-pehintany = | laharan-jarahasina = | faritra ora ofisialy = }} I '''Santa Bárbara''', izay misy mponina 30.690 (kajy 2023), dia renivohitry ny Departemantan'i Santa Bárbara ao {{Hondorasy}} sy ny sezan'ny kaominina Santa Bárbara. == Jereo koa == * [[Hondorasy]] == Tsiahy == {{ref}} {{commonscat|Santa Bárbara, Honduras}} [[sokajy:Tanàna ao Hondorasy]] [[sokajy:Hondorasy]] icegyts8umaofmbufi0cti0lxtzh95y 0 297887 1140292 1139366 2026-05-27T09:05:37Z Promo2024 34535 1140292 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Fidelis Justin Rabetsimandranto|teraka=oktobra 1907|toerana=[[Antananarivo]]|maty=Aogositra 1966|firenena=[[Madagasikara]]|asa=mpanoratra|asa hafa=mpikabary}} '''Fidelis Justin Rabetsimandranto''' dia mpanoratra, mpanao tantara ary [[mpanoratra]] tantara an-tsehatra malagasy teraka tao [[Antananarivo]] tamin’ny volana Oktobra 1907 ary nodimandry tamin’ny taona 1966. Anisan’ireo mpanoratra nanamarika ny [[literatiora malagasy]] tamin’ny taonjato faha-20 izy, indrindra tamin’ny alalan’ny [[tantara]], [[kabary]] ary asa momba ny fomba amam-panao malagasy. == [(Tantaram-pianany)] == Nampiasa ny anarana hoe Fidelis Justin ho solon’anarana literera izy tamin’ny asa sorany sasany. Tafiditra tao anatin’ny taranaka mpanoratra malagasy tamin’ny fanoratana amin’ny teny malagasy sy teny frantsay izy, niaraka tamin’ireo anarana malaza toa an’i [[Jean-Joseph Rabearivelo]] sy Jean Verdi Salomon Razakandrainy. Tao Mananjara, vohitra kely naorin’[[Andrianampoinimerina]] eny an-tendrombohitr’Ambohijanahary atsimo, no nahaterahan’i Rabetsimandranto. Avy amin’ireo “Valopololahy” sy “Valopolovavy” nafindran’Andrianampoinimerina honina tao ny razambeny. Tao amin’ny Sekolim-panjakana tao Fiadanana izy no nanomboka nianatra, ary tatỳ aoriana dia nifindra tao amin’ny “École Supérieure” tao Faravohitra. Rehefa avy teo dia niditra ho kilasimandry tao amin’ny “Collège Saint-Michel” Amparibe izy, toerana nianarany nandritra ny efa-taona ka nahazoany ny diplaoma hahafahany mampianatra<ref>http://www.mondemalgache.org/bins/teny2/rabetsimandrantofidelisjustin</ref>. Tamin’ny taona 1925, rehefa nahavita fianarana izy, dia voamariky ny maro ny talentany teo amin’ny fanoratana ka nantsoina ho isan’ny mpanoratra tao amin’ny gazety “Feon’ny Marina”<ref>https://www.jstor.org/stable/3172042</ref>. Tao no tena nanombohany ny asa soratra sy nahafantaran’ny olona ny hakanton’ny peniny, izay nosoniaviny tamin’ny solon’anarana hoe “Fidelis-Justin”, anarana nampiasainy mandra-pahafatiny. Ny [[Pôezia|poezia]] no tena sehatra nahafinaritra sy nampalaza azy indrindra; [[zavakanto]] nokolokoloiny sy nanakaiky ny fony indrindra izany. Herintaona monja taorian’ny nanombohany nanoratra an-gazety dia efa namoaka ny bokiny voalohany izy, mitondra ny lohateny hoe “Fehezam-boninkazo”, fitambaran-tononkalo mirindra sy feno aingam-panahy avo lenta, izay niavaka tamin’ireo asa soratra fahita tamin’izany fotoana izany <ref>https://www.sudoc.abes.fr/cbs//DB=2.1/SET=1/TTL=1/REL?PPN=079453732</ref>. Hatramin’ny taona 1926 dia tsy nitsahatra namokatra asa soratra i Fidelis Justin Rabetsimandranto. Nifantoka indrindra tamin’ny literatiora izy ka nahavita asa maro be: tononkalo sy tantara poezia an-jatony, tantara foronina enina ambin’ny folo, tantara an-tsehatra enina, ary boky momba ny [[Vakodrazana|vako-drazana]] enina, isan’izany ny “Kabary taloha sy ankehitriny”<ref>https://www.amazon.fr/Livres-Fidelis-Justin-Rabetsimandranto/s?rh=n%3A301061%2Cp_27%3AFidelis-Justin%2BRabetsimandranto</ref>. == Sangan'asany == * <nowiki>''Kabary taloha sy ankehitrio''</nowiki> (1933), boky momba ny kabary malagasy sy ny fivoarany. * <nowiki>''Diksionera malagasy''</nowiki> (1960), rakibolana nosoratany sy navoaka tao Antananarivo. <ref>https://www.idref.fr/079453732</ref> * <nowiki>''Trimofoloalina''</nowiki>, tantara mifototra amin’ny lovantsofina sy ny tantaran’Andriana teto Madagasikara. * <nowiki>''</nowiki>Fomba amam-panao malagasy<nowiki>''</nowiki>, boky manangona sy manazava ny kolontsaina sy ny fomba nentim-paharazana malagasy<ref>http://www.mondemalgache.org/bins/teny2/rabetsimandrantofidelisjustin</ref>. * Adidy nandresy fitiavana Tritriva *  Andraikiba *  Antananarivo sy Ambanivohitra * Avonavona resim-pitia *  Diksionera Malagasy : A-Doka *  Fehezam-boninkazo * Fo idealy * Fomba amam-panao malagasy : 1887-1962 * Hady folo sosona * Hain-teny malagasy * Iangivola * Kabary vaovao * Ny kabary taloha sy ankehitriny * Ny voninkazon-dohataona * Ralibenja * Ranokombe * Sahy sedra Mizana tsindrian’ ila * Soaniary * Sorobaton’ilay jamba * Trimofoloalina * Vatolahy * Votso-droa Nifantoka betsaka tamin’ny kolontsaina malagasy, ny fomba amam-panao, ny kabary ary ny tantaram-pitiavana sy [[fiarahamonina]] ny asa sorany. Voatanisa ao anatin’ny lisitry ny mpanoratra malagasy i Fidelis Justin Rabetsimandranto noho ny fandraisany anjara tamin’ny fampiroboroboana ny haisoratra malagasy<ref>[https://www.larousse.fr/encyclopedie/litterature/Madagascar/175028? https://www.larousse.fr/encyclopedie/litterature/Madagascar/175028?]</ref>. == Referansa == eyih9dcyhlzhrbff4ui5t97oc5jzuh0 1140294 1140292 2026-05-27T09:07:54Z Promo2024 34535 /* [(Tantaram-pianany)] */ 1140294 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Fidelis Justin Rabetsimandranto|teraka=oktobra 1907|toerana=[[Antananarivo]]|maty=Aogositra 1966|firenena=[[Madagasikara]]|asa=mpanoratra|asa hafa=mpikabary}} '''Fidelis Justin Rabetsimandranto''' dia mpanoratra, mpanao tantara ary [[mpanoratra]] tantara an-tsehatra malagasy teraka tao [[Antananarivo]] tamin’ny volana Oktobra 1907 ary nodimandry tamin’ny taona 1966. Anisan’ireo mpanoratra nanamarika ny [[literatiora malagasy]] tamin’ny taonjato faha-20 izy, indrindra tamin’ny alalan’ny [[tantara]], [[kabary]] ary asa momba ny fomba amam-panao malagasy. == Tantaram-pianany == Nampiasa ny anarana hoe Fidelis Justin ho solon’anarana literera izy tamin’ny asa sorany sasany. Tafiditra tao anatin’ny taranaka mpanoratra malagasy tamin’ny fanoratana amin’ny teny malagasy sy teny frantsay izy, niaraka tamin’ireo anarana malaza toa an’i [[Jean-Joseph Rabearivelo]] sy Jean Verdi Salomon Razakandrainy. Tao Mananjara, vohitra kely naorin’[[Andrianampoinimerina]] eny an-tendrombohitr’Ambohijanahary atsimo, no nahaterahan’i Rabetsimandranto. Avy amin’ireo “Valopololahy” sy “Valopolovavy” nafindran’Andrianampoinimerina honina tao ny razambeny. Tao amin’ny Sekolim-panjakana tao Fiadanana izy no nanomboka nianatra, ary tatỳ aoriana dia nifindra tao amin’ny “École Supérieure” tao Faravohitra. Rehefa avy teo dia niditra ho kilasimandry tao amin’ny “Collège Saint-Michel” Amparibe izy, toerana nianarany nandritra ny efa-taona ka nahazoany ny diplaoma hahafahany mampianatra<ref>http://www.mondemalgache.org/bins/teny2/rabetsimandrantofidelisjustin</ref>. Tamin’ny taona 1925, rehefa nahavita fianarana izy, dia voamariky ny maro ny talentany teo amin’ny fanoratana ka nantsoina ho isan’ny mpanoratra tao amin’ny gazety “Feon’ny Marina”<ref>https://www.jstor.org/stable/3172042</ref>. Tao no tena nanombohany ny asa soratra sy nahafantaran’ny olona ny hakanton’ny peniny, izay nosoniaviny tamin’ny solon’anarana hoe “Fidelis-Justin”, anarana nampiasainy mandra-pahafatiny. Ny [[Pôezia|poezia]] no tena sehatra nahafinaritra sy nampalaza azy indrindra; [[zavakanto]] nokolokoloiny sy nanakaiky ny fony indrindra izany. Herintaona monja taorian’ny nanombohany nanoratra an-gazety dia efa namoaka ny bokiny voalohany izy, mitondra ny lohateny hoe “Fehezam-boninkazo”, fitambaran-tononkalo mirindra sy feno aingam-panahy avo lenta, izay niavaka tamin’ireo asa soratra fahita tamin’izany fotoana izany <ref>https://www.sudoc.abes.fr/cbs//DB=2.1/SET=1/TTL=1/REL?PPN=079453732</ref>. Hatramin’ny taona 1926 dia tsy nitsahatra namokatra asa soratra i Fidelis Justin Rabetsimandranto. Nifantoka indrindra tamin’ny literatiora izy ka nahavita asa maro be: tononkalo sy tantara poezia an-jatony, tantara foronina enina ambin’ny folo, tantara an-tsehatra enina, ary boky momba ny [[Vakodrazana|vako-drazana]] enina, isan’izany ny “Kabary taloha sy ankehitriny”<ref>https://www.amazon.fr/Livres-Fidelis-Justin-Rabetsimandranto/s?rh=n%3A301061%2Cp_27%3AFidelis-Justin%2BRabetsimandranto</ref>. == Sangan'asany == * <nowiki>''Kabary taloha sy ankehitrio''</nowiki> (1933), boky momba ny kabary malagasy sy ny fivoarany. * <nowiki>''Diksionera malagasy''</nowiki> (1960), rakibolana nosoratany sy navoaka tao Antananarivo. <ref>https://www.idref.fr/079453732</ref> * <nowiki>''Trimofoloalina''</nowiki>, tantara mifototra amin’ny lovantsofina sy ny tantaran’Andriana teto Madagasikara. * <nowiki>''</nowiki>Fomba amam-panao malagasy<nowiki>''</nowiki>, boky manangona sy manazava ny kolontsaina sy ny fomba nentim-paharazana malagasy<ref>http://www.mondemalgache.org/bins/teny2/rabetsimandrantofidelisjustin</ref>. * Adidy nandresy fitiavana Tritriva *  Andraikiba *  Antananarivo sy Ambanivohitra * Avonavona resim-pitia *  Diksionera Malagasy : A-Doka *  Fehezam-boninkazo * Fo idealy * Fomba amam-panao malagasy : 1887-1962 * Hady folo sosona * Hain-teny malagasy * Iangivola * Kabary vaovao * Ny kabary taloha sy ankehitriny * Ny voninkazon-dohataona * Ralibenja * Ranokombe * Sahy sedra Mizana tsindrian’ ila * Soaniary * Sorobaton’ilay jamba * Trimofoloalina * Vatolahy * Votso-droa Nifantoka betsaka tamin’ny kolontsaina malagasy, ny fomba amam-panao, ny kabary ary ny tantaram-pitiavana sy [[fiarahamonina]] ny asa sorany. Voatanisa ao anatin’ny lisitry ny mpanoratra malagasy i Fidelis Justin Rabetsimandranto noho ny fandraisany anjara tamin’ny fampiroboroboana ny haisoratra malagasy<ref>[https://www.larousse.fr/encyclopedie/litterature/Madagascar/175028? https://www.larousse.fr/encyclopedie/litterature/Madagascar/175028?]</ref>. == Referansa == 7t40vafnqghb55a5eysg3a5mwifpu7m 0 298263 1140272 1132308 2026-05-27T08:29:46Z Promo2024 34535 1140272 wikitext text/x-wiki I '''Hajasoa Vololona Picard Ravololo''' dia vehivavy frantsay-malagasy, mpahay siansa, mpanao pôlitika, mpanoratra,teraka ny 17 Avrily 1956. == Tantarany == Hatramin' ny nahazoany zom-pirenena frantsay tamin' ny taona 1982 dia nitana toerana ara-kolontsaina sy ara-pôlitika maro tao [[La Réunion]] izy. Navitrika tamin' ny mpikatroka anaty fikambana koa izy. Teo amin' ny faha-28 taonany izy dia lasa filohan' ny fikambanana Axes Océan Indien mpiahy ny maha olona izy ary mpikambana mpanorina ny edisiona Grand Océan, trano fanontana natokana ho an' ny famoahana sy fampiroboroboana ny asan' ny mpanoratra vao misondrotra avy ano La Réunion sy avy amin' ny firenena manodidina. Ny asa soratr' i Hajasoa Vololona Picard dia ahitana andrana sy tantara foronina ary tononkalo. gg2kc9ej11gvutka689u5xf2mlwvw8l 0 298264 1140276 1132310 2026-05-27T08:34:50Z Promo2024 34535 1140276 wikitext text/x-wiki I '''Henri Rahaingoson''', izay atao hoe '''Di''', dia mpahay teny sy mpampianatra ary akademisiana teraka tamin' ny 26 Novambra 1938 tao [[Antananarivo]] ary maty ny 13 Avrily 2016 tao amin' io tanàna io ihany. == Tantaram-piainany == == Nanomboka ny asany tamin' ny fampianarana teny frantsay sy literatiora môderina i Henri Rahaingoson. Tamin' ny volana Mey 1972, rehefa nanao fihetsiketsehana ny mpianatra hitaky ny fampiharana ny [[demôkrasia]] sy ny [[Fanagasiana|fanagasiana ny fampianarana]], i Henri Rahaingoson, mpampianatra sady sendikalista tamin' izany fotoana izany, dia nanohana ny fihetsiketsehana izay nitarika ny fiafaran' ny [[Repoblika Malagasy|Repoblika voalohany]]. == === Lasa mpampianatra [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], [[Tantaran' i Madagasikara|tantara malagasy]], [[haiteny]] ary ny [[fandikan-teny]] izy taorian' izay. Tao amin' ny [[Oniversiten' Antananarivo]] izy dia nampianatra ny teny malagasy am-bava sy an-tsoratra ary ny haiteny amam-piarahamonina tao amin' ny depatrementa sôsiôlôjia ary ny fandikan-teny tao amin' ny departemantan' ny teny frantsay. Nampianatra tao amin' ny Collège Saint-Michel ao Antananarivo ihany koa izy. Nitana ny toeran' ny filoha lefitra tao amin' ny fizaràna Zavakanto sy Literatiora tao amin' ny [[Akademia Malagasy]] izy. Izy no nanombka ny fankalazana ny iray volan' ny teny malagasy isan-taona amin' ny volana Jona. === == Boky nosoratana == * Rahaingoson, Henri, ''[https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000138959 Fara-la-chèvre et sa sœur]'' | ''I Fara-osy sy Ravavimatoa'', Zanzibar: Eacrotanal, 1982. * Rahaingoson, Henri. ''Amboaran-tsombintantara'', ''Jobily faha-50 taona Havatsa-Upem'', Antananarivo, 2002. oukhmzi6zaouzaxxhan2pxsc9b6em4t 0 298370 1140236 1136767 2026-05-27T03:32:43Z ~2026-30465-54 39692 1140236 wikitext text/x-wiki {{coord|13|42|N|89|12|W|type:city_region:SV-SS}} {{Infobox Pays |nom_local=República de El Salvador |prononciation= |langue=es |nom_malgache=Repoblika El Salvador |de= |image_drapeau=Flag of El Salvador.svg |lien_drapeau =Sain' ny El Salvador |image_lien_drapeau = |image_blason=Coat of arms of El Salvador.svg |lien_blason=Mari-piandrian'ny El Salvador |image_carte=El Salvador (orthographic projection).svg |devise=''Dios, Unión, Libertad''<br />[[fiteny malagasy|Malagasy]]: ''Andriamanitra, firaisankina, fahafahana'' |langues=[[Fiteny espainol|Espainol]] |capitale=[[San Salvador]] |coordonnées_capitale= |lien_villes=Tanàna any El Salvador |titre_plus_grande_ville= |plus_grande_ville= [[San Salvador]] |type_gouvernement=[[Repoblika]] |titres_dirigeants=[[filoha]] |noms_dirigeants=[[Nayib Bukelele]] |superficie_rang=147 |superficie_totale=21 041 |pourcentage_eau=1,5 % |population_rang=109 |population_totale={{formatnum:6029976}}| population_année=2024 |densité=287 |type_indépendance= |pays_indépendance=Avy amin'i [[:fr=République fédérale d'Amérique centrale]] |date_indépendance=15 Septambra [[1821]]<br |pays frontaliers={{HON}}{{-}}{{GUA}}{{-}} | gentilé=Salvadorena | IDH= 0,678 | PIB_année=2020 | PIB= $ 30.370 miliara (FMI) | PIB_rang= | | IDH_année=2020 | IDH_catégorie=ambony | IDH_rang= | monnaie=[[dolara]] amerikanina, Bitcoin | code_monnaie=USD | fuseau_horaire= -6 | hymne_national=Saludemos la Patria orgullosos | domaine_internet=.sv |indicatif_téléphonique=503 }} I '''El Salvadôro''' dia firenena madinika ao [[Amerika Afovoany]], manana morontsiraka ao amin' ny [[Ranomasimbe Pasifika]] sady ny hany firenena any Amerika Afovoany tsy manana morontsiraka ao amin' ny [[Ranomasina Karaiba]], ao amin' ny [[Ranomasimbe Atlantika]]. I [[Hôndorasy]] no ao atsimo-andrefany ary i [[Goatemala]] no ao atsimo-atsinanany. Manana velaran-tany mirefy 20&nbsp;742&nbsp;<abbr>km²</abbr> sy mponina miisa 6&nbsp;328&nbsp;196 ity firenena ity tamin' ny taona 2014. Noho izany dia izy no manana hakitroky ny mponina ambony indrindra eran' i [[Amerika]] (eo ho eo amin' ny mponina 320 isaky ny km²). Katôlika ny ankamaroan' ny mponina any Salvadôro. I [[San Salvador]] no renivohiny ary i Santa Ana sy i San Miguel no tanàna lehibe ao. Ny vohon-tanin' i Salvadôro dia ahitana lembalemba iva afovoany, zarazarain' ny lohasahan' ony sady iparitahana volkano maro. Ny faritra avo indrindra ao amin' ilay firenena dia any avaratra, ary ny tangoron-tendrombohitr' i Monte Cristo no ahitana ny tampona avo indrindra izay mahatratra 2 418 m. Nisy horohoron-tany mahery vaika namely ilay firenena tamin' ny taona 2001. Miankina amin' ny vidin' ny [[Kafe (maniry)|kafe]] ao amin' ny tsena iraisam-pirenena ny toekaren' i Salvadôro: io no isan' ny vokatra fanondranana lehibe indrindra, miaraka amin' ny [[landihazo]] sy [[siramamy]]. Nahaleo tena i Salvadôro nanomboka tamin' ny taona 1821 ==Rehivohitra== *[[San Salvador]] == Tanàna lehibe == * [[San Salvador]] (238.200 mpoina, tanàna lehibe: 1,8 Mio. mpoina) * [[Soyapango]] (283.200 mpoina) * [[Santa Ana (El Salvador)|Santa Ana]] (226.900 mpoina) * [[San Miguel (El Salvador)|San Miguel]] (192.500 mpoina) * [[Apopa]] (185.100 mpoina) *[[Mejicanos]] (144.900 mpoina) * [[Ilopango (Stadt)|Ilopango]] (135.700 mpoina) * [[Colón (El Salvador)]] (131.500 mpoina) * [[Tonacatepeque]] (129.300 mpoina) * [[Santa Tecla|Nueva San Salvador (Santa Tecla)]] (123.800 mpoina) * [[Delgado (El Salvador)]] (119.500 mpoina) == Galerie == <gallery mode="packed"> Sary:Catedral de San Salvador.jpg|Cathédrale métropolitaine. sary:Revolution Monument San Salvador.JPG|Monument à la Révolution. sary:Playa de Corral de Mulas, Usulután, El Salvador - panoramio.jpg|Plage à Corral de Mulas, [[Usulután]]. </gallery> == Jereo koa == * '''Firenena ao Amerika:''' [[Antigoa-sy-Barboda]] - [[Arjentina]] - [[Bahamasy]] - [[Barbady]] - [[Belizy]] - [[Bôlivia]] - [[Brezila]] - [[Dôminika]] - [[Ekoadôra]] - [[Etazonia]] - [[Goatemala]] - [[Goiana]] - [[Grenady]] - [[Haitỳ|Haity]] -[[Hôndorasy]] - [[Jamaîka]] - [[Kanada]] - [[Kiobà|Kioba]] - [[Kôlômbia]] - [[Kôsta Rika]] - [[Meksika]] - [[Nikaragoa]] - [[Orogoay]] - [[Panamà|Panama]] - [[Paragoay]] - [[Però]] - [[Pôrtô-Rikô|Pôrtô Rikô]] - [[Repoblika Dôminikana]] - [[Salvadôro]] - [[Santa Losia]] - [[Santa-Kity-sy-Nevisy]] - [[Santa-Vinsanta-sy-Grenadina]] - [[Silia]] - [[Sorinama]] - [[Trinite-sy-Tôbagô]] -[[Venezoela]] * '''Kôntinenta eto an-tany:''' [[Afrika]] - [[Amerika]] ([[Amerika Avaratra]] - [[Amerika Atsimo]]) - [[Azia]] - [[Eorôpa]] - [[Ôseania]] - [[Antarktika]] [[sokajy:Firenena]] [[sokajy:Salvador|*]] [[Sokajy:Firenena ao Amerika Avaratra]] 0zc5h68hc0yeyxfcfkbifpzf77gswc3 1140237 1140236 2026-05-27T03:33:25Z ~2026-30465-54 39692 1140237 wikitext text/x-wiki {{coord|13|42|N|89|12|W|type:city_region:SV-SS}} {{Infobox Pays |nom_local=República de El Salvador |prononciation= |langue=es |nom_malgache=Repoblika El Salvador |de= |image_drapeau=Flag of El Salvador.svg |lien_drapeau =Sain' ny El Salvador |image_lien_drapeau = |image_blason=Coat of arms of El Salvador.svg |lien_blason=Mari-piandrian'ny El Salvador |image_carte=El Salvador (orthographic projection).svg |devise=''Dios, Unión, Libertad''<br />[[fiteny malagasy|Malagasy]]: ''Andriamanitra, firaisankina, fahafahana'' |langues=[[Fiteny espainol|Espainol]] |capitale=[[San Salvador]] |coordonnées_capitale= |lien_villes=Tanàna any El Salvador |titre_plus_grande_ville= |plus_grande_ville= [[San Salvador]] |type_gouvernement=[[Repoblika]] |titres_dirigeants=[[filoha]] |noms_dirigeants=[[Nayib Bukele]] |superficie_rang=147 |superficie_totale=21 041 |pourcentage_eau=1,5 % |population_rang=109 |population_totale={{formatnum:6029976}}| population_année=2024 |densité=287 |type_indépendance= |pays_indépendance=Avy amin'i [[:fr=République fédérale d'Amérique centrale]] |date_indépendance=15 Septambra [[1821]]<br |pays frontaliers={{HON}}{{-}}{{GUA}}{{-}} | gentilé=Salvadorena | IDH= 0,678 | PIB_année=2020 | PIB= $ 30.370 miliara (FMI) | PIB_rang= | | IDH_année=2020 | IDH_catégorie=ambony | IDH_rang= | monnaie=[[dolara]] amerikanina, Bitcoin | code_monnaie=USD | fuseau_horaire= -6 | hymne_national=Saludemos la Patria orgullosos | domaine_internet=.sv |indicatif_téléphonique=503 }} I '''El Salvadôro''' dia firenena madinika ao [[Amerika Afovoany]], manana morontsiraka ao amin' ny [[Ranomasimbe Pasifika]] sady ny hany firenena any Amerika Afovoany tsy manana morontsiraka ao amin' ny [[Ranomasina Karaiba]], ao amin' ny [[Ranomasimbe Atlantika]]. I [[Hôndorasy]] no ao atsimo-andrefany ary i [[Goatemala]] no ao atsimo-atsinanany. Manana velaran-tany mirefy 20&nbsp;742&nbsp;<abbr>km²</abbr> sy mponina miisa 6&nbsp;328&nbsp;196 ity firenena ity tamin' ny taona 2014. Noho izany dia izy no manana hakitroky ny mponina ambony indrindra eran' i [[Amerika]] (eo ho eo amin' ny mponina 320 isaky ny km²). Katôlika ny ankamaroan' ny mponina any Salvadôro. I [[San Salvador]] no renivohiny ary i Santa Ana sy i San Miguel no tanàna lehibe ao. Ny vohon-tanin' i Salvadôro dia ahitana lembalemba iva afovoany, zarazarain' ny lohasahan' ony sady iparitahana volkano maro. Ny faritra avo indrindra ao amin' ilay firenena dia any avaratra, ary ny tangoron-tendrombohitr' i Monte Cristo no ahitana ny tampona avo indrindra izay mahatratra 2 418 m. Nisy horohoron-tany mahery vaika namely ilay firenena tamin' ny taona 2001. Miankina amin' ny vidin' ny [[Kafe (maniry)|kafe]] ao amin' ny tsena iraisam-pirenena ny toekaren' i Salvadôro: io no isan' ny vokatra fanondranana lehibe indrindra, miaraka amin' ny [[landihazo]] sy [[siramamy]]. Nahaleo tena i Salvadôro nanomboka tamin' ny taona 1821 ==Rehivohitra== *[[San Salvador]] == Tanàna lehibe == * [[San Salvador]] (238.200 mpoina, tanàna lehibe: 1,8 Mio. mpoina) * [[Soyapango]] (283.200 mpoina) * [[Santa Ana (El Salvador)|Santa Ana]] (226.900 mpoina) * [[San Miguel (El Salvador)|San Miguel]] (192.500 mpoina) * [[Apopa]] (185.100 mpoina) *[[Mejicanos]] (144.900 mpoina) * [[Ilopango (Stadt)|Ilopango]] (135.700 mpoina) * [[Colón (El Salvador)]] (131.500 mpoina) * [[Tonacatepeque]] (129.300 mpoina) * [[Santa Tecla|Nueva San Salvador (Santa Tecla)]] (123.800 mpoina) * [[Delgado (El Salvador)]] (119.500 mpoina) == Galerie == <gallery mode="packed"> Sary:Catedral de San Salvador.jpg|Cathédrale métropolitaine. sary:Revolution Monument San Salvador.JPG|Monument à la Révolution. sary:Playa de Corral de Mulas, Usulután, El Salvador - panoramio.jpg|Plage à Corral de Mulas, [[Usulután]]. </gallery> == Jereo koa == * '''Firenena ao Amerika:''' [[Antigoa-sy-Barboda]] - [[Arjentina]] - [[Bahamasy]] - [[Barbady]] - [[Belizy]] - [[Bôlivia]] - [[Brezila]] - [[Dôminika]] - [[Ekoadôra]] - [[Etazonia]] - [[Goatemala]] - [[Goiana]] - [[Grenady]] - [[Haitỳ|Haity]] -[[Hôndorasy]] - [[Jamaîka]] - [[Kanada]] - [[Kiobà|Kioba]] - [[Kôlômbia]] - [[Kôsta Rika]] - [[Meksika]] - [[Nikaragoa]] - [[Orogoay]] - [[Panamà|Panama]] - [[Paragoay]] - [[Però]] - [[Pôrtô-Rikô|Pôrtô Rikô]] - [[Repoblika Dôminikana]] - [[Salvadôro]] - [[Santa Losia]] - [[Santa-Kity-sy-Nevisy]] - [[Santa-Vinsanta-sy-Grenadina]] - [[Silia]] - [[Sorinama]] - [[Trinite-sy-Tôbagô]] -[[Venezoela]] * '''Kôntinenta eto an-tany:''' [[Afrika]] - [[Amerika]] ([[Amerika Avaratra]] - [[Amerika Atsimo]]) - [[Azia]] - [[Eorôpa]] - [[Ôseania]] - [[Antarktika]] [[sokajy:Firenena]] [[sokajy:Salvador|*]] [[Sokajy:Firenena ao Amerika Avaratra]] jnnab96nnopmyr6tcllqimfxn9tx1w3 1140242 1140237 2026-05-27T03:57:32Z ~2026-30465-54 39692 1140242 wikitext text/x-wiki {{coord|13|42|N|89|12|W|type:city_region:SV-SS}} {{Infobox Pays |nom_local=República de El Salvador |prononciation= |langue=es |nom_malgache=Repoblika El Salvador |de= |image_drapeau=Flag of El Salvador.svg |lien_drapeau =Sain' ny El Salvador |image_lien_drapeau = |image_blason=Coat of arms of El Salvador.svg |lien_blason=Mari-piandrian'ny El Salvador |image_carte=El Salvador (orthographic projection).svg |devise=''Dios, Unión, Libertad''<br />[[fiteny malagasy|Malagasy]]: ''Andriamanitra, firaisankina, fahafahana'' |langues=[[Fiteny espainol|Espainol]] |capitale=[[San Salvador]] |coordonnées_capitale= |lien_villes=Tanàna any El Salvador |titre_plus_grande_ville= |plus_grande_ville= [[San Salvador]] |type_gouvernement=[[Repoblika]] |titres_dirigeants=[[filoha]] |noms_dirigeants=[[Nayib Bukele]] |superficie_rang=147 |superficie_totale=21 041 |pourcentage_eau=1,5 % |population_rang=109 |population_totale={{formatnum:6029976}}| population_année=2024 |densité=287 |type_indépendance= |pays_indépendance=Avy amin'i [[:fr=République fédérale d'Amérique centrale]] |date_indépendance=15 Septambra [[1821]]<br |pays frontaliers={{HON}}{{-}}{{GUA}}{{-}} | gentilé=Salvadorena | IDH= 0,678 | PIB_année=2020 | PIB= $ 30.370 miliara (FMI) | PIB_rang= | | IDH_année=2020 | IDH_catégorie=ambony | IDH_rang= | monnaie=[[dolara]] amerikanina, Bitcoin | code_monnaie=USD | fuseau_horaire= -6 | hymne_national=Saludemos la Patria orgullosos | domaine_internet=.sv |indicatif_téléphonique=503 }} I '''El Salvadôro''' dia firenena madinika ao [[Amerika Afovoany]], manana morontsiraka ao amin' ny [[Ranomasimbe Pasifika]] sady ny hany firenena any Amerika Afovoany tsy manana morontsiraka ao amin' ny [[Ranomasina Karaiba]], ao amin' ny [[Ranomasimbe Atlantika]]. I [[Hôndorasy]] no ao atsimo-andrefany ary i [[Goatemala]] no ao atsimo-atsinanany. Manana velaran-tany mirefy 20&nbsp;742&nbsp;<abbr>km²</abbr> sy mponina miisa 6&nbsp;328&nbsp;196 ity firenena ity tamin' ny taona 2014. Noho izany dia izy no manana hakitroky ny mponina ambony indrindra eran' i [[Amerika]] (eo ho eo amin' ny mponina 320 isaky ny km²). Katôlika ny ankamaroan' ny mponina any Salvadôro. I [[San Salvador]] no renivohiny ary i Santa Ana sy i San Miguel no tanàna lehibe ao. Ny vohon-tanin' i Salvadôro dia ahitana lembalemba iva afovoany, zarazarain' ny lohasahan' ony sady iparitahana volkano maro. Ny faritra avo indrindra ao amin' ilay firenena dia any avaratra, ary ny tangoron-tendrombohitr' i Monte Cristo no ahitana ny tampona avo indrindra izay mahatratra 2 418 m. Nisy horohoron-tany mahery vaika namely ilay firenena tamin' ny taona 2001. Miankina amin' ny vidin' ny [[Kafe (maniry)|kafe]] ao amin' ny tsena iraisam-pirenena ny toekaren' i Salvadôro: io no isan' ny vokatra fanondranana lehibe indrindra, miaraka amin' ny [[landihazo]] sy [[siramamy]]. Nahaleo tena i Salvadôro nanomboka tamin' ny taona 1821 ==Rehivohitra== *[[San Salvador]] == Tanàna lehibe == * [[San Salvador]] (238.200 mpoina, tanàna lehibe: 1,8 Mio. mpoina) * [[Soyapango]] (283.200 mpoina) * [[Santa Ana (El Salvador)|Santa Ana]] (226.900 mpoina) * [[San Miguel (El Salvador)|San Miguel]] (192.500 mpoina) * [[Apopa]] (185.100 mpoina) *[[Mejicanos]] (144.900 mpoina) * [[Ilopango (Stadt)|Ilopango]] (135.700 mpoina) * [[Colón (El Salvador)]] (131.500 mpoina) * [[Tonacatepeque]] (129.300 mpoina) * [[Santa Tecla|Nueva San Salvador (Santa Tecla)]] (123.800 mpoina) * [[Delgado (El Salvador)]] (119.500 mpoina) == Galerie == <gallery mode="packed"> Sary:Catedral de San Salvador.jpg|Cathédrale métropolitaine. sary:Revolution Monument San Salvador.JPG|Monument à la Révolution. sary:Playa de Corral de Mulas, Usulután, El Salvador - panoramio.jpg|Plage à Corral de Mulas, [[Usulután]]. </gallery> == Jereo koa == * '''Firenena ao Amerika:''' [[Antigoa-sy-Barboda]] - [[Arjentina]] - [[Bahamasy]] - [[Barbady]] - [[Belizy]] - [[Bôlivia]] - [[Brezila]] - [[Dôminika]] - [[Ekoadôra]] - [[Etazonia]] - [[Goatemala]] - [[Goiana]] - [[Grenady]] - [[Haitỳ|Haity]] -[[Hôndorasy]] - [[Jamaîka]] - [[Kanada]] - [[Kiobà|Kioba]] - [[Kôlômbia]] - [[Kôsta Rika]] - [[Meksika]] - [[Nikaragoa]] - [[Orogoay]] - [[Panamà|Panama]] - [[Paragoay]] - [[Però]] - [[Pôrtô-Rikô|Pôrtô Rikô]] - [[Repoblika Dôminikana]] - [[Salvadôro]] - [[Santa Losia]] - [[Santa-Kity-sy-Nevisy]] - [[Santa-Vinsanta-sy-Grenadina]] - [[Silia]] - [[Sorinama]] - [[Trinite-sy-Tôbagô]] -[[Venezoela]] * '''Kôntinenta eto an-tany:''' [[Afrika]] - [[Amerika]] ([[Amerika Avaratra]] - [[Amerika Atsimo]]) - [[Azia]] - [[Eorôpa]] - [[Ôseania]] - [[Antarktika]] [[de:El Salvador]] [[es:El Salvador]] [[sokajy:Firenena]] [[sokajy:Salvador|*]] [[Sokajy:Firenena ao Amerika Avaratra]] hxlaei3yeobrnpgp27f05zpudz4pdz1 0 298970 1140174 1134753 2026-05-26T19:26:16Z Gasisou 39590 Nanatsara sy nandika lahatsoratra tamin'ny teny malagasy ary nanatsara ny rohy 1140174 wikitext text/x-wiki == Fampidirana == '''Elia Ravelomanantsoa''' dia vehivavy mpandraharaha sy mpanao politika malagasy. Izy no mpanorina ny hetsika lamaody ''Manja'' ary filohan'ny fikambanan'ny vehivavy mpandraharaha eto Madagasikara.<ref>https://new.moov.mg/actualite/73862-elia-ravelomanantsoa-vivre-ses-passions-realiser-ses-reves-creer-son-propre-univers</ref> == Tantaram-pianany == Izy no mpanorina ny festival lamaody '''Manja''' tamin’ny taona 1986, hetsika iray lehibe mampiroborobo ny famoronana sy ny kolontsaina malagasy.<ref>https://new.moov.mg/actualite/73862-elia-ravelomanantsoa-vivre-ses-passions-realiser-ses-reves-creer-son-propre-univers</ref><ref>https://tanikomadagascar.com/tag/elia-ravelomanantsoa/</ref><ref>https://www.madagascar-tribune.com/Le-management-selon-Elia,7928.html</ref> Izy ihany koa no filoha lefitry ny Network Business frantsay. Ny lazany teo amin'ny tontolon'ny fandraharahana dia nitarika ny fanendrena azy tamin'ny 2004 ho mpikambana ao amin'ny filankevi-pitantanan'ny Global Congress of Black Women, any [[Houston]], Texas. Izy no vehivavy malagasy voalohany nitana andraikitra tahaka izao. Izy no mitantana ny orinasa Synergy-FCB<ref>https://new.moov.mg/actualite/73862-elia-ravelomanantsoa-vivre-ses-passions-realiser-ses-reves-creer-son-propre-univers</ref>, izay miompana amin’ny fitantanana ny hetsika sy ny fifandraisana. == Fandraisana anjara teo amin'ny sehatra ara -politika == Kandidà tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny 2006 izy ary nahazo ny laharana faha-7 tamin'ny vato 2,56%. Mpikambana ao amin'ny antoko politika Madagasikarantsika izy ary mpanohana ny biraon'ny UMP ao an-toerana hatramin'ny taona 2011. Tamin'ny Novambra 2011 ka hatramin'ny Aprily 2014, izy no minisitry ny kolontsaina sy ny vakoka tao amin'ny governemantan'ny firaisam-pirenena Jean-Omer Beriziky. Izy dia notendrena ho Minisitry ny Kolontsaina sy ny Vakoka nandritra ny governemanta '''tetezamita''' tao anatin’ny vanim-potoana ara-politika manokana taorian’ny krizy 2009<ref>https://fr.allafrica.com/stories/201111230784.html?utm_source=chatgpt.com</ref>. Taminin'io andraikitra io dia anisany izany ireto: * niandraikitra ny politikan’ny kolontsaina * niaro sy nampiroborobo ny vakoka malagasy * nanohana ny zavakanto sy ny famoronana * Andraikitra ara-tsosialy sy ara-kolotsaina * Kolotsaina sy Fiarahamonina == Ny fahazazany == Zanakavavin’ny miaramila malagasy i Elia Ravelomanantsoa. Ankoatra izany dia mahafehy tenim-paritra maro izy, ka isan’izany ny Antanosy, Sakalava ary Betsimisaraka. Kamboty teo amin’ny faha-10 taonany i Elia Ravelomanantsoa. Araka ny nambarany, ny fahasahiranana sy ireo sedra maro nolalovany teo amin’ny fiainana no nanosika azy hiditra amin’ny fifidianana filoham-pirenena tao Madagasikara, teo amin’ny faha-46 taonany. Zavatra mbola tsy fahita teo amin’ny sehatra politika malagasy izany. Ho an’ity renim-pianakaviana manan-janaka enina sy  manan-jafy efatra ity, dia heveriny ho toy ny famenoana tanteraka ny dian’ny fiainany ity fanamby vaovao ity. Hoy izy: “Mampihomehy ihany ilay izy, satria toa efa nahatsapa foana ny fianakaviako fa ho tonga amin’izao aho indray andro any. Ny rehetra no nahafantatra izany, afa-tsy izaho.”<ref>https://www.afrik.com/elia-ravelomanantsoa-future-presidente-des-malgaches</ref> dkvk6xqovfkod5pkhyge3bcwpv6jl55 0 299016 1140271 1137343 2026-05-27T08:25:30Z Thelezifor 15140 Fampiasana 1140271 wikitext text/x-wiki [[Sary:Starr 020803-0094 Centella asiatica.jpg|vignette|406x406px|Talapetraka (''Centella asiatica'')]] Ny '''''Centella asiatica''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny vondron-karazana ''[[Centella]]'', ao amin' ny fianakaviana ''[[Apiaceae]]''. Fantatra ihany koa amin' ny anarana siantifika hoe '''''Hydrocotyle asiatica''''' L. izy io. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy dia atao hoe '''anamanitra''', '''anampetraka''', '''anantahalaka''', '''anantalapetraka''', '''kiladitahalaka''', '''korokorona''', '''loviantsahonantanety''', '''raivolesoka''', '''silabola''', '''talapetraka''', '''viliantsahonantanety'''. Teratany any amin' ny faritra trôpikaly aty [[Afrika]], ny [[Azia]], any [[Aostralia]] ary any amin' ny nosin' i [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]] andrefana izy io, ary ampiasaina amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] maro (fitsaboana Ayurveda sy fitsaboana nentim-paharazana sinoa, sns). == Famariparitana == [[Sary:Centella asiatica (থানকুনি) (3).jpg|ankavia|vignette|''Centella asiatica'']] Maniry any amin' ny faritra manana toetany trôpikaly sy amin' ny faritra manana toetany antonony any amin' ny faritra maro manerana izao tontolo izao ny ''Centella asiatica''. Tonga amin' ny fahatoizany ilay zavamaniry ao anatin' ny telo volana, ary ny zavamaniry manontolo, anisan' izany ny fakany, dia alaina amin' ny tanana. Ny raviny ihany no tokony halaina mba hitandrovana ilay zavamaniry tsy ho faty. === Taho === [[Sary:Centella asiatica Muthil.jpg|vignette|284x284px|''Centella asiatica'']] Manify, mandady, maitso hatramin' ny maitso manopy mena, sady mampifandray foto-javamaniry maro ny tahony. Maitso na mavokely sy mipaka amin' ny tany ka afaka mamaka sy maniry indray ny rantsan' ny talapetraka. === Ravina === [[Sary:Centella asiatica in Karnataka.jpg|ankavia|vignette|210x210px|Ravin' ny talapetraka]] Mibikan-kabaro sy manana [[Tangozan-dravina|tangozany]] mirefy 20 sm izay mivelatra eo am-potony ka lasa toy ny fono ary maitso ny ravin' ny talapetraka Malefaka sy manana tendrony boribory ary kirany misandrahaka toa rantsan-tanana ny ravina tsirairay. === Vony === [[Sary:Centella asiatica - Flickr - Kevin Thiele.jpg|vignette|214x214px|Voniny vao mipoitra]] Fotsy, mena volomparasy, mavokely sy maitso, ary mipoitra toa fehezam-boninkazo kely eo akaikin' ny tany, ny vony kelin' ny talapetraka izay latsaky ny 3 mm. Voasaron' ny ravina misarim-bony maitso roa amin' ny ampahany ny vony tsirairay. Manana lela ravina dimy ka hatramin' ny enina isaky ny [[vondrom-pelambony]] ny vony tsirairay ary manana [[lahimbony]] dimy sy tahom-pandray vovobony roa. === Voa === [[Sary:Gotu-kola-seeds-ethnoplants.jpg|ankavia|vignette|210x210px|Vihim-boan' ny ''Centella asiatica'']] Voarary matevina ny voany, ka izany dia mampiavaka azy amin' ny karazana ''[[Hydrocotyle]]'' izay misy voany malama na tehezany mivohitra na votrovotro. === Faka === Misy taranja izay mitombo mijidina ny rafi-pakany. Miloko mavo volom-boasary izy ireo ary rakotra volovolo mpitroka rano sy otrikaina. == Fampiasana == === Fitsaboana sy fahasalamana === Voalaza fa mampihena ny [[Fiakaran' ny tosi-dra|fiakaran']] [[Fiakaran' ny tosi-dra|ny tosi-dra]] ny fisotroana ny rano nitanehana ny ravin' ny ''Centella asiatica'' sy ny an' ny dingadingambazaha (''[[Justicia gendarussa]]'') ary ny an' ny antsoro na tenina (''[[Imperata cylindrica]]'')<ref name=":0"><small>Erna Sulistyowati, Jong-Hau Hsu, Yuan-Bin Cheng et Fang-Rong Chang, "[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29156835 Indonesian herbal medicine prevents hypertension-induced left ventricular hypertrophy by diminishing NADPH oxidase-dependent oxidative stress]", ''Oncotarget'', vol. 8, no 49,‎ 17 octobre 2017, p. 86784–86798 (ISSN 1949-2553, <nowiki>PMID 29156835</nowiki>, PMCID 5689725, DOI 10.18632/oncotarget.21424, [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F29156835 arsiva]])</small></ref><ref name=":1"><small>Erna Sulistyowati, Ren-Long Jan, Shu-Fen Liou et Ying-Fu Chen, "[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32695655 Vasculoprotective effects of Centella asiatica, Justicia gendarussa and Imperata cylindrica decoction via the NOXs-ROS-NF-κB pathway in spontaneously hypertensive rats]", ''Journal of Traditional and Complementary Medicin''e, vol. 10, no 4,‎ juillet 2020, p. 378–388 (ISSN 2225-4110, <nowiki>PMID 32695655</nowiki>, PMCID 7365787, DOI 10.1016/j.jtcme.2019.06.003 [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F29156835 arsiva]])</small></ref>. Tamin' ny taona 2001 dia nisy ekipa mpikaroka britanika naneho ny fahombiazan' ny ''Centella asiatica'' amin' ny fitsaboana ny [[jobonona]] na varisy<ref><small>M. R. Cesarone, L. Incandela, M. T. De Sanctis et G. Belcaro, "[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11666121 Flight microangiopathy in medium- to long-distance flights: prevention of edema and microcirculation alterations with total triterpenic fraction of Centella asiatica]", ''Angiology'', vol. 52 Suppl 2,‎ October 2001, S33–37 (ISSN 0003-3197, <nowiki>PMID 11666121</nowiki> [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F11666121 arsiva]])</small></ref><ref name=":2"><small>Farshad Abedi Torbati, Mahin Ramezani, Reza Dehghan et Mohammad Sadegh Amiri, "[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-64872-5_25 Ethnobotany, Phytochemistry and Pharmacological Features of Centella asiatica: A Comprehensive Review]", ''Pharmacological Properties of Plant-Derived Natural Products and Implications for Human Health'', vol. 1308, Springer International Publishing, 2021 (<nowiki>ISBN 978-3-030-64871-8</nowiki>, DOI 10.1007/978-3-030-64872-5_25, [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Flink.springer.com%2F10.1007%2F978-3-030-64872-5_25 arsiva]]), p. 451–499</small></ref>. Heverina ihany koa fa manamaivana ny tsy fahombazan' ny lalan-dra mitaiza (izay mahatonga ny fivangongon' ny [[ra]] any amin' ny [[ranjo]]) ny fampiasana azy<ref name=":2" />. Mety hanatsara ny fahamarin-toeran' ny takela-doto amin' ny [[fanely ra]] noho ny fisian' ny taninina matevina ao amin' ny ''Centella'' ''asiatica''<ref><small>Gianni Belcaro et Umberto Cornelli, "[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28566935/ Variations in Echogenicity in Carotid and Femoral Atherosclerotic Plaques with Pycnogenol + Centella Asiatica Supplementation]", ''The International Journal of Angiology'': Official Publication of the International College of Angiology, Inc, vol. 26, no 2,‎ juin 2017, p. 95–101 (ISSN 1061-1711, <nowiki>PMID 28566935</nowiki>, PMCID 5446256, DOI 10.1055/s-0036-1594292 [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F28566935 arsiva]])</small></ref>. [[Antiôksida]] (miady amin' ny fahanteran' ny [[sela]]) koa izy<ref name=":3"><small>Kashmira J. Gohil, Jagruti A. Patel et Anuradha K. Gajjar, "[https://www.ijpsonline.com/abstract/pharmacological-review-on-centella-asiatica-a-potential-herbal-cureall-2893.html Pharmacological Review on Centella asiatica: A Potential Herbal Cure-all]", ''Indian Journal of Pharmaceutical Sciences'', vol. 72, no 5,‎ septembre 2010, p. 546–556 (ISSN 1998-3743, <nowiki>PMID 21694984</nowiki>, PMCID 3116297, DOI 10.4103/0250-474X.78519, [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.ijpsonline.com%2Fabstract%2Fpharmacological-review-on-centella-asiatica-a-potential-herbal-cureall-2893.html arsiva]])</small></ref><ref><small>Dhaneshree Bestinee Naidoo, Alisa Phulukdaree, Anand Krishnan et Anil Amichund Chuturgoon, "[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35675643 Centella asiatica Modulates Nrf-2 Antioxidant Mechanisms and Enhances Reactive Oxygen Species-Mediated Apoptotic Cell Death in Leukemic (THP-1) Cells]", ''Journal of Medicinal Food'', vol. 25, no 7,‎ juillet 2022, p. 760–769 (ISSN 1557-7600, <nowiki>PMID 35675643</nowiki>, DOI 10.1089/jmf.2021.0173, [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F35675643 arsiva]])</small></ref>''.'' Rehefa hanina manta atao salady ny ''Centella asiatica'' dia misy vokany mamelombelona<ref name=":0" /><ref name=":1" />. Raha ampiasaina ety ivelany (ahosotra na apetaka) ny [[sterôida]] ao aminy dia manamaivana ny [[habokana]]<ref name=":3" />, mampitony ny [[hidihidy]], manalefaka ny ketrona amin' ny tarehy<ref><small>Chuenjid Kongkaew, Peerapong Meesomperm, C. Norman Scholfield et Narttaya Chaiwiang, "[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33413787 Efficacy and Safety of Centella Asiatica (L.) Urb. on Wrinkles: A Systematic Review of Published Data and Network Meta-Analysis]" ''Journal of Cosmetic Science'', vol. 71, no 6,‎ 2020, p. 439–454 (ISSN 1525-7886, <nowiki>PMID 33413787</nowiki>, [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F33413787 arsiva]])</small></ref>, ary manamora ny fahasitranan' ny [[may]] sy ny [[fery]] ary ny [[ratra]]<ref><small>Elena Arribas-López, Nazanin Zand, Omorogieva Ojo et Martin John Snowden, "[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35328954 A Systematic Review of the Effect of Centella asiatica on Wound Healing]", ''International Journal of Environmental Research and Public Health'', vol. 19, no 6,‎ 10 mars 2022, p. 3266 (ISSN 1660-4601, <nowiki>PMID 35328954</nowiki>, PMCID 8956065, DOI 10.3390/ijerph19063266 [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F35328954 arsiva]])</small></ref>. Mety hanatsara ny fahamalinana sy hanamaivana ny hatezerana ny fampiasana ny ''Centella'' ''asiatica''<ref><small>Panupong Puttarak, Piyameth Dilokthornsakul, Surasak Saokaew et Teerapon Dhippayom, "[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28878245 Effects of Centella asiatica (L.) Urb. on cognitive function and mood related outcomes: A Systematic Review and Meta-analysis]", Scientific Reports, vol. 7, no 1,‎ 6 septembre 2017, p. 10646 (ISSN 2045-2322, <nowiki>PMID 28878245</nowiki>, PMCID 5587720, DOI 10.1038/s41598-017-09823-9, [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F28878245 arsiva]])</small></ref>. Nampiseho ny fandinihana natao tamin' ny taona 2010 fa mety hampitony ny fanahiana ihany koa ny ''Centella asiatica''<ref><small>U. Jana, T. K. Sur, L. N. Maity, P. K. Debnath et Bhattacharyya D, "[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20677602/ A clinical study on the management of generalized anxiety disorder with Centella asiatica]", ''Nepal Med Coll J''., vol. 12, no 1,‎ mars 2010, p. 8–11 (ISSN 2676-1319, <nowiki>PMID 20677602</nowiki>, [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpubmed.ncbi.nlm.nih.gov%2F20677602 arsiva]])</small></ref>. Voalaza koa fa mampitombo ny filana firaisana ara-nofo ny fampiasana ny ''Centella asiatica''<ref><small>Nuning Rahmawati et Awal Prichatin Kusuma Dewi, "[https://publikasiilmiah.ums.ac.id/bitstream/handle/11617/2302/9_Aphrodisiac%20Effect%20of%20Lunasia%20amara%20Blanco,%20Centella%20asiatica%20and%20Curcuma%20domestica.pdf;sequence=1 Aphrodisiac Effect of Lunasia amara Blanco, Centella asiatica and Curcuma domestica Combination Infusion on Male Rat Libido]" [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fpublikasiilmiah.ums.ac.id%2Fbitstream%2Fhandle%2F11617%2F2302%2F9_Aphrodisiac%2520Effect%2520of%2520Lunasia%2520amara%2520Blanco%2C%2520Centella%2520asiatica%2520and%2520Curcuma%2520domestica.pdf%3Bsequence%3D1 arsiva]], 2012 (hdl 11617/2302)</small></ref>. == Jereo koa == * ''[[Centella]]'' * ''[[Hydrocotyle]]'' * [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]] == Loharano == jcrcbqukmpsvcru5gvprt345raeywle 0 299303 1140305 1140116 2026-05-27T09:42:20Z Lemasinina 37335 1140305 wikitext text/x-wiki Lahatsoratra azo alaina tahaka [https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Andohahela Valan-javaboarim-pirenena Andohahela] {| class="wikitable" |+ !N° !Wikipedia !wikidata !asa hatao !mpandray anjara |- |1 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Corridor_Forestier_Bongolava Corridor Forestier Bongolava] |https://www.wikidata.org/wiki/Q139604851 |mamorona wikidata,manatsara ny firafitry ny lahatsoratra |Ariarymadachoix |- |2 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Tahirin-javaboarin%27_ny_Tsingin%27_i_Bemaraha Tahirin-javaboarin' ny Tsingin' i Bemaraha] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1405154 Q1405154] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra |Ariarymadachoix |- |3 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Helodranon'_i_Baly Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968753 Q1968753] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,l |Lalinah |- |4 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zombitse-Vohibasia Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia ] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q2762585 Q2762585] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra |Lalinah |- |5 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Kirindy_Mitea Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1386661 Q1386661] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra, |Adansonia rayanne2 |- |6 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Mananara-Avaratra Valan-javaboarim-pirenen' i Mananara-Avaratra] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q107426918 Q107426918] |manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra |Claudia Rahary Soa |- |7 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen%27_i_Marojejy Valan-javaboarim-pirenen' i Marojejy] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q2485097 Q2485097] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra |Soa.joe.P |- |8 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenen'_ny_Tendrombohitra_Ambre Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1968934 Q1968934] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra, |De Prisco |- |9 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Nosy_Ve-Androka Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q65040357 Q65040357] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra |Amber for life |- |10 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Ranomafana Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,m |Adansonia rayanne2 |- |11 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Valan-javaboarim-pirenena_Zahamena Valan-javaboarim-pirenena Zahamena] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q2071200 Q2071200] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra, |Promo2024 |- |12 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Rabemananjara_Jacques Rabemananjara Jacques] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1374750 Q1374750 ] | manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |Adansonia rayanne2 |- |13 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/David_Jaomanoro David Jaomanoro] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q3018152 Q3018152] |Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox |yarisoa Rh |-Tree2233 |14 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Hajasoa_Vololona_Picard Hajasoa Vololona Picard] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q47530289 Q47530289] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |15 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ny_Avana_Ramanantoanina Ny Avana Ramanantoanina] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q18355453 Q18355453] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |HYL56 |- |16 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ravoahangy-Andrianavalona_Joseph Ravoahangy-Andrianavalona Joseph] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361889 Q31361889] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |Lemasinina |- |17 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Samuel_Ratany Samuel Ratany] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q13109100 Q13109100 ] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |Ambalavola |- |18 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q30734741 Q30734741] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |19 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Henri_Rahaingoson Henri Rahaingoson] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q133545315 Q133545315] |manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |20 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Antoine_de_Padoue_Rahajarizafy Antoine de Padoue Rahajarizafy] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q2856917 Q2856917] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |Lemasinina |- |21 Fynah28 |22 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Flavien_Ranaivo Flavien Ranaivo] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q3073474 Q3073474] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |23 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Paul_Rapatsalahy Paul Rapatsalahy] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1498242 Q1498242] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |Phantom401 |- |24 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/R%C3%A9gis_Rajemisa_Raolison Rajemisa Raolison] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q3372070 Q3372070] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |25 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/P%C3%A9nombre_Andriampenomanana Pénombre Andriampenomanana ] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q65308222 Q65308222] |manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |26 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Od%C3%A9am_Rakoto Odeam Rakoto] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q31361879 Q31361879] |Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox | |- |27 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Tsiranana_Philibert Tsiaranana Philibert] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q315944 Q315944] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |12cember |- |28 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Ratsimandrava_Richard Ratsimandrava Richard] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q559681 Q559681] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |HitaNdanou24 |- |29 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Fredy_Jaofera Fredy Jaofera] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q13106359 Q13106359] |manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |30 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Victoire_Rasoamanarivo Victoire Rasoamanarivo ] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q3557035 Q3557035] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |Chirocca77 |- |31 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Lucien_Botovasoa Lucien Botovasoa] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q30101461 Q30101461] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |Sishan2405 |- |32 |[[Gascar Fenosoa]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q139581352 Q139581352] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra, manatsara ny wikidata,mampiditra infobox |Mammysou17 |- |33 |[[Lalatiana]] |[[wikidata:Q139581448|Q139581448]] |mampiditra infobox, manatsara ny wikidata |Mammysou17 |- |34 |[[Jaojoby]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q3061106 Q3061106] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |Ariarymadachoix |- |35 |[https://mg.wikipedia.org/wiki/Famadihana Famadihana] |[[wikidata:Q1395073|Q1395073]] |mampiditra loharano |Zah 3.0 |- |36 |[[Fidelis Justin Rabetsimandranto]] |[[wikidata:Q139581611|Q139581611]] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |37 |[[Fenoherintsoa Ralambomanana|Feno Ralambomanana]] |[[wikidata:Q139568654|Q139568654]] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra | |- |38 |[[Victor Ramahatra]] |[[wikidata:Q330965|Q330965]] | manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |39 |[[Guy Willy Razanamasy]] |[[wikidata:Q304179|Q304179]] |Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox |- |40 |[[Emmanuel Rakotovahiny]] |[[wikidata:Q3052852|Q3052852]] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |41 |[[Eugène Mangalaza]] |[[wikidata:Q3056246|Q3056246]] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |42 |[[Monja Roindefo]] |[[wikidata:Q2724337|Q2724337]] |mampiditra rohy,mampiditra infobox |axellefi1 |- |43 |[[Roger Kolo]] |[[wikidata:Q2724337|Q2724337]] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |44 |[[Mamitiana Rajaonarison]] | |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |45 |[[Herintsalama Rajaonarivelo]] | |manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |46 |[[Zafisambo Ruphin]] |[[wikidata:Q136448305|Q136448305]] |mampiditra infobox | |- |47 |[[Christian Ntsay]] | |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra |HYL56 |- |48 |[[Jean Ravelonarivo]] |[[Wikidata:Q18785199|Q18785199]] |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |Louisalphonse28 |- |49 |[[Omer Beriziky]] | |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox |Jogopla |- |50 |[[Charles Rabemananjara]] | |manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |51 |[[Jacques Sylla]] | |manatsara wikidata, manatsara ny firafitry ny lahatsoratra,mampiditra infobox | |- |52 |[[Wikipedia:Justin Rakotoniaina]] | |Manatsara ny firafitry ny lahatsoratra ,Manampy infobox | |- |53 |[[Fomban-drazana_malagasy]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q13106282 Q13106282] |Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra |Mammysou17 |- |54 |[[Mahafaly Solonandrasana Olivier]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q23782689 Q23782689] |Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra | |- |55 |[[Jean Ravelonarivo]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q18785199 Q18785199 ] |Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra | |- |56 |[[Monja Jaona]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q16013228 Q16013228] |Mampiditra infobox |Managnandro |- |57 |[[Pety Rakotoniaina]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q3377724 Q3377724] |Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra; mampiditra infobox | |- |58 |[[Robinson Jean-Louis]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q15382325 Q15382325] |Mampiditra loharano sy manatsara ny lahatsoratra | |- |59 |[[Lapan'Andafiavaratra]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q181663 Q181663] |nandika mg |Mihaino |- |60 |[[Rova Manjakamiadana]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1290337 Q1290337] |nanatsara lahatsoratra |Mihaino |- |61 |[[Esther Nirina]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q1290337 Q1290337] |nandika mg |Lalinah |- |62 |[[Christine Razanamahasoa]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q22338260 Q22338260] |nandika mg |Lalinah |- |63 |[[Poety rebely]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q125745078 Q125745078] |nandika mg |Ariarymadachoix |- |63 |[[Binguira Valérie Anna]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q139586677 Q139586677] |namorona lahatsoratra |Ariarymadachoix |- |64 |[[Perline Razafiarisoa]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q3375446 Q3375446] |Nandika mg |Quinze2001 |- |65 |[[Voahangy Rasolomanana]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q65621994 Q65621994] |Namorona lahatsoratra |ZATSY Mitarimy |- |66 |[[Cécile Manorohanta]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q2067151 Q2067151] |Nandika lahatsoratra |Quinze2001 |- |67 |[[Mamitiana Rajaonarison]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q138678989 Q138678989] |Nanatsara firafitry ny lahatsoratra |Quinze2001 |- |68 |[[Lalatiana Rajaofara]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q25552368 Q25552368] |Nanatsara firafitry ny lahatsoratra |Phantom401 |- |69 |[[Ny Avana Ramanantoanina]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q18355453 Q18355453] |nampiditra infobox,Nanatsara firafitry ny lahatsoratra |Mihaino |- |70 |[[Andranomamy ]] |[https://www.wikidata.org/wiki/Q2067151 Q2067151] |Nandika lahatsoratra |Quinze2001 |} 27nv0pl5tbick01092o5eaf48t16hc7 0 299346 1140302 1136693 2026-05-27T09:30:31Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1140302 wikitext text/x-wiki [[Sary:Achyranthes aspera , Prickly Chaff Flower.jpg|vignette|351x351px|''Achyranthes aspera'']] Ny '''''Achyranthes aspera''''' dia karazana ahitra [[Angiospermae|mamony]] sy [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Amaranthaceae]]'', miparitaka be any amin' ny faritra mafana. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy dia atao hoe '''fandrangojaza''', '''tsipolitra''', '''tsipolomanitra''', '''tsiporomanitra''', '''tsipotamena''', '''tsipotemena''', '''vatofosa''', ary '''vatomposa'''. Miparitaka manerana ny tany mafana izy io. Hita any amin' ny toerana maro izay nampidirana sy ambolena azy na maha ahi-dratsy mahazatra azy. Karazana manafika any amin' ny faritra sasany koa izy. == Famariparitana == [[Sary:Achyranthes aspera kz05.jpg|ankavia|vignette|234x234px|Vondrom-bonin' ny ''Achyranthes aspera'']] Ahafantarana ny ''Achyranthes aspera'' ny tahony mitsangana na mivelatra sy ny sampahom-boniny lava, izay misy vony maitso madinidinika, matetika miaraka amin' ny brakte (ravina niova anjara asa) henjana izay mora miraikitra amin' ny fitafiana na amin' ny hodi-biby. Amin' ny ankapobeny izy dia manana haavo 30 ka hatramin' ny 80 sm, manana taho matanjaka, indraindray efamira ary somary voloina, misy mivohitra ny tonony. == Faritra sy toerana ahitana azy == [[Sary:Jarong (Achyranthes aspera)1.jpg|vignette|322x322px|Ravin' ny ''Achyranthes aspera'']] Manjanaka ny tontolo mikorontana, toy ny sisin-dalana, ny toerana tsy misy zavamaniry, na ny tanimboly ny ''Achyranthes aspera'', ka mahatonga azy io ho zavamaniry fahita any ambanivohitra. [[Zavamaniry manafika]] koa izy io. == Fampiasana == === Fitsaboana === [[Sary:Achyranthes aspera.jpg|vignette|233x233px|Vonin' ny ''Achyranthes aspera'']] Ampiasaina betsaka amin' ny [[Fitsaboana nentim-paharazana|fitsaboana]] [[Fitsaboana nentim-paharazana|nentim-paharazana]] any amin' ny faritra trôpikaly maro ny ''Achyranthes aspera''. Matetika ny raviny sy ny fakany dia tanehina noho ny toetrany mampihena famaivay, mahabe [[amany]], fanasitranana ratra, ary ampiasaina amin' ny fitsaboana ny [[aretin-koditra]] na ny olan' ny [[fandevonan-kanina]]. Ampiasaina hitsabona [[manirano]] (fiangonan-dranoka anaty taova na anaty tamba-tsela ka miteraka fibontsina) io zavamaniry io any [[India]]. Ampiasaina ny vihim-boany mba hitsaboana ny hidrôfôbia (fankahalana rano izay mety hitarika amin' ny [[haromotana]]), ny kaikitry ny [[bibilava]], ary ny areti-maso sy ny aretin-koditra. Anamboarana pilina hatelin' ny olona voakaikitry ny alika romotra ny salohim-boniny, nohosena miaraka amin' ny siramamy kely. Apetaka amin' ny faritra nokaikerin' ny [[maingoka]] ny raviny vaovao nototoina. Malaza any India ho fiarovana amin' ny maingoka ny salohim-boniny, izay heverina fa mampandringa an' ilay biby. === Fanasana === Misy [[Pôtasy (akora mineraly)|pôtasy]] betsaka ny lavenon' ilay zavamaniry ka azo ampiasaina amin' ny fanasan-damba. == Jereo koa == * ''[[Achyranthes]]'' * [[Tsipolitra]] * [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]] co432bqvzgko95vkt3ob98t75uewvgr 14 299352 1140235 1136749 2026-05-27T03:31:51Z ~2026-30465-54 39692 1140235 wikitext text/x-wiki Renipejin'ny firenena. {{renipejy|Hondorasy}} [[sokajy:Firenena]] [[Sokajy:Firenena ao Amerika Avaratra]] 98v0hjcga6wtobdxr6il2jr5nc8plve 0 299522 1140300 1137600 2026-05-27T09:26:53Z Thelezifor 15140 Nandamina lahatsoratra 1140300 wikitext text/x-wiki [[Sary:Acanthospermum hispidum W2 IMG 2208.jpg|vignette|353x353px|''Acanthospermum hispidum'']] Ny '''''Acanthospermum hispidum''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Asteraceae]]''. Maniry isan-taona izy io izay avy any [[Amerika Afovoany]] sy [[Amerika Atsimo|Atsimo]]. Ity zavamaniry ity dia voatanisa ho ahidratsin' ny fambolena [[landihazo]] any [[Brezila]] ary ampiasaina ho zavamaniry fanafody ihany koa. Izy io dia nentina any amin' ny toerana maro miparitaka any [[Eorazia]] sy aty [[Afrika]] ary any [[Amerika Avaratra]] ary lasa maniry hoazy any. Toraka izany koa izy any Aostralia izay iheverana azy ho ahidratsy any [[Western Australia]]. == Arana == Ny anarany feno dia ''Acanthospermum hispidum'' <small>DC</small>. Anarany teo aloha ny hoe ''Acanthospermum humile'' var. ''hispidum'' <small>(DC.) Kuntze</small>. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''bakakely''' na '''fatika'''. == Famariparitana == [[Sary:Acanthospermum hispidum-1-ghat road-yercaud-salem-India.jpg|ankavia|vignette|205x205px|''Acanthospermum hispidum'']] Ahitra be volovolo misy rantsana misampana tsiroaroa ary misy fakany mahitsy hodidinin' ny zana-paka ny ''Acanthospermum hispidum''. === Ravina === [[Sary:Acanthospermum hispidum 01.jpg|vignette|234x234px|''Acanthospermum hispidum'']] Mifanohitra ny ravin' ny ''Acanthospermum hispidum'' sady somary mibikan' atody na miendrika [[miraefadafy]], ary tsy misy [[Tangozan-dravina|tangozany]]. === Vony === [[Sary:Acanthospermum hispidum - flower head (8644478683).jpg|ankavia|vignette|207x207px|''Acanthospermum hispidum'']] Mitambatra ny vonin' ny ''Acanthospermum hispidum'' ka manome [[vondrombony]] madinika misy [[felambony]] mavo hita eo amin' ny fihaonan' ny rantsana. === Voa === [[Sary:Acanthospermum hispidum, groen vrugte, Steenbokpan,a.jpg|vignette|209x209px|''Acanthospermum hispidum'']] Mamokatra voa voalamina ho toy ny kintana misy tsilo mifaingoka izay misokatra rehefa matoy ka mamela ny vihiny hiparitaka ny ''Acanthospermum hispidum''. Ny voa tsirairay dia misy tsilo roa lehibe sy matanjaka kokoa eo amin' ny tampony. == Fampiasana nentim-paharazana == === Fitsaboana === Ampiasaina amin' ny aretin-koditra toy ny [[ekzema]] sy ny [[Herpes|herpesy]] ary ny [[ratra]] ny ''Acanthospermum hispidum''. Ity zavamaniry ity koa dia ampiasaina amin' ny aretin' ny [[Taovam-pananahan' ny vehivavy|fivaviana]], ny [[kohaka]], ny [[sita]], ny [[sohika]], ny [[tazo]] ary ny fihazonan-drano. Ny fakany sy ny raviny no ampiasaina amin' izany. Ny fampiasana azy any anatin' ny vatana (atelina na fohina) dia tokony hohalavirina satria mahafa-jaza sy manimba endrika ny tsaika ao an-kibo io zavamaniry io. Mety hiteraka fahaverezan-dra sy fahasimban' ny [[aty]] koa izany. == Jereo koa == * ''[[Acanthospermum]]'' * [[Bakakely]]: ''Acanthospermum hispidum'' (''[[Asteraceae]]''), ''[[Xanthium spinosum]]'' (''[[Asteraceae]]''), ''[[Tribulus terrestris]]'' (''[[Zygophyllaceae]]'') 4jplwpejmag5ivs67mivmlp2ddd9lqm 1140301 1140300 2026-05-27T09:29:12Z Thelezifor 15140 1140301 wikitext text/x-wiki [[Sary:Acanthospermum hispidum W2 IMG 2208.jpg|vignette|353x353px|''Acanthospermum hispidum'']] Ny '''''Acanthospermum hispidum''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Asteraceae]]''. Maniry isan-taona izy io izay avy any [[Amerika Afovoany]] sy [[Amerika Atsimo|Atsimo]]. Ity zavamaniry ity dia voatanisa ho ahidratsin' ny fambolena [[landihazo]] any [[Brezila]] ary ampiasaina ho zavamaniry fanafody ihany koa. Izy io dia nentina any amin' ny toerana maro miparitaka any [[Eorazia]] sy aty [[Afrika]] ary any [[Amerika Avaratra]] ary lasa maniry hoazy any. Toraka izany koa izy any Aostralia izay iheverana azy ho ahidratsy any [[Western Australia]]. == Arana == Ny anarany feno dia ''Acanthospermum hispidum'' <small>DC</small>. Anarany teo aloha ny hoe ''Acanthospermum humile'' var. ''hispidum'' <small>(DC.) Kuntze</small>. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''bakakely''' na '''fatika'''. == Famariparitana == [[Sary:Acanthospermum hispidum-1-ghat road-yercaud-salem-India.jpg|ankavia|vignette|205x205px|''Acanthospermum hispidum'']] Ahitra be volovolo misy rantsana misampana tsiroaroa ary misy fakany mahitsy hodidinin' ny zana-paka ny ''Acanthospermum hispidum''. === Ravina === [[Sary:Acanthospermum hispidum 01.jpg|vignette|234x234px|''Acanthospermum hispidum'']] Mifanohitra ny ravin' ny ''Acanthospermum hispidum'' sady somary mibikan' atody na miendrika [[miraefadafy]], ary tsy misy [[Tangozan-dravina|tangozany]]. === Vony === [[Sary:Acanthospermum hispidum - flower head (8644478683).jpg|ankavia|vignette|207x207px|''Acanthospermum hispidum'']] Mitambatra ny vonin' ny ''Acanthospermum hispidum'' ka manome [[vondrombony]] madinika misy [[felambony]] mavo hita eo amin' ny fihaonan' ny rantsana. === Voa === [[Sary:Acanthospermum hispidum, groen vrugte, Steenbokpan,a.jpg|vignette|209x209px|''Acanthospermum hispidum'']] Mamokatra voa voalamina ho toy ny kintana misy tsilo mifaingoka izay misokatra rehefa matoy ka mamela ny vihiny hiparitaka ny ''Acanthospermum hispidum''. Ny voa tsirairay dia misy tsilo roa lehibe sy matanjaka kokoa eo amin' ny tampony. == Fampiasana nentim-paharazana == === Fitsaboana === Ampiasaina amin' ny aretin-koditra toy ny [[ekzema]] sy ny [[Herpes|herpesy]] ary ny [[ratra]] ny ''Acanthospermum hispidum''. Ity zavamaniry ity koa dia ampiasaina amin' ny aretin' ny [[Taovam-pananahan' ny vehivavy|fivaviana]], ny [[kohaka]], ny [[sita]], ny [[sohika]], ny [[tazo]] ary ny fihazonan-drano. Ny fakany sy ny raviny no ampiasaina amin' izany. Ny fampiasana azy any anatin' ny vatana (atelina na fohina) dia tokony hohalavirina satria mahafa-jaza sy manimba endrika ny tsaika ao an-kibo io zavamaniry io. Mety hiteraka fahaverezan-dra sy fahasimban' ny [[aty]] koa izany. == Jereo koa == * ''[[Acanthospermum]]'' * [[Bakakely]]: ''Acanthospermum hispidum'' (''[[Asteraceae]]''), ''[[Xanthium spinosum]]'' (''[[Asteraceae]]''), ''[[Tribulus terrestris]]'' (''[[Zygophyllaceae]]'') * [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]] grd5md8aq70pg1g1fudeboo9wh4xark 0 299563 1140298 1137836 2026-05-27T09:23:34Z Thelezifor 15140 /* Fampiasana */ Nandamina lahatsoratra 1140298 wikitext text/x-wiki [[Sary:Acacia decurrens 2.jpg|vignette|421x421px|''Acacia decurrens'']] Ny '''''Acacia decurrens''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Mimosaceae]]'' araka ny [[fanasokajiana klasika]], na ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'' araka ny [[Fanasokajiana filôjenetika|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana filôjenetika|filôjenetika]]. Izy io dia hazobotry teratany any New South Wales ([[Aostralia]]). Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''akasià''', '''halamborona''' na '''mimoza'''. == Famariparitana == [[Sary:Acacia decurrens flowers 1.jpg|ankavia|vignette|Vonin' ny ''Acacia decurrens'']] Ny ''Acacia decurrens'' dia hazobotry izay manana haavo 2 ka hatramin' ny 10 m ary mamony amin' ny volana Jolay ka hatramin' ny Septambra. Ny haro simika ôrganika antsoina hoe kemferôla no manome ny vonin' ny ''Acacia decurrens'' ny lokony. == Tsinjara toerana == [[Sary:Acacia-decurrens-range-map.png|ankavia|vignette|400x400px|Faritra tena ahitana ny ''Acacia decurrens'']] Avy any amin' ny faritr' i Blue Mountains any New South Wales ([[Aostralia]]) ny ''Acacia decurrens''. Hita atỳ [[Afrika]], any [[Amerika]], any any [[Eorôpa]], any [[Zelandy Vaovao]], any amin' ny nosin' i [[Ranomasimbe Pasifika|Pasifika]], atỳ amin' ny nosin' ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]], ary any [[Japàna]] koa izy io. == Fampiasana == [[Sary:Acacia decurrens leaves 1.jpg|vignette|Ravin' ny ''Acacia decurrens'']] Ampiasaina amin' ny fanamboarana vokatra simika sy amin' ny fiarovana ny tontolo iainana ary amin' ny famokarana hazo ny ''Acacia decurrens''. Misy [[taninina]] 37 hatramin' ny 40 % ny ny hodiny. Manana toetra handatra ny hoditr' ilay hazo saingy tsy maintsy tehirizina mandritra ny herintaona izy io alohan' ny hampiasana azy. === Sakafo === Azo hanina sy ampiasaina amin' ny mofo lafarinina nendasina ny vonin' ny ''Acacia decurrens''. Misy dity azo hanina avy amin' ny vatany ary azo ampiasaina ho solon' ny gôma arabo izany. === Fitsaboana === Ampiasaina amin' ny fitsaboana hanoherana ny fivalanana ny ''Acacia decurrens'' noho ny fisian' ny taninina ao aminy. === Famokarana loko === Ampiasaina mba hamokarana loko mavo ny vonin' ny ''Acacia decurrens'', ary hamokarana loko maitso ny pepany. == Fambolena == [[Sary:Acde 001 lhp.jpg|vignette|166x166px|Vihim-boan' ny ''Acacia decurrens'']] Alohan' ny hamafazana dia tsy maintsy alona anaty rano mafana ny vihim-boan' ny ''Acacia decurrens''. Mitazona ny fahafahany mitsimoka mandritra ny taona maro ny vihin' io zavamaniry io. == Jereo koa == * ''[[Acacia]]'' * [[Akasià]] * [[Halamborona]] (''[[Albizia polyphylla]]'' <small>E.Fourn.</small> na ''Acacia suaresensis'' <small>Baill</small>.; ''Acacia decurrens'' <small>Willd</small>.; ''[[Acacia dealbata]]'' <small>Link</small>) * [[Mimôzà]] 3hgb07w8haefmcb82f58scz8mud6ijp 0 299683 1140164 1138582 2026-05-26T15:46:01Z IrmaA2 39594 Reference de l'université 1140164 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Mireille Rabenoro|teraka=1953|firenena=Madagasikara|asa=mpiaro ny zon'ny vehivavy|maty=2021|seha-pitiavana=manambady}} '''Mireille Rabenoro''' dia mpampianatra, mpikatroka momba ny zon’olombelona ary mpiaro ny zon’ny vehivavy ao [[Madagasikara]]. Fantatra noho ny fandraisany anjara tamin’ny ady ho an’ny [[Fitovinany jo eo amin'ny lahy sy ny vavy|fitovian-jo]], ny fanabeazana ary ny demokrasia tao Madagasikara. Anisan’ireo vehivavy Malagasy nandray andraikitra lehibe teo amin’ny sehatra politika sy sivily. == Fiainana sy fianarana == Teraka tao Madagasikara i Mireille Rabenoro<ref name=":0">https://maitron.fr/rabenoro-irene-et-mireille/</ref>. Nianatra teny sy literatiora anglisy tany Frantsa izy ary tatỳ aoriana lasa mpampianatra tao amin’ny [[Oniversiten' Antananarivo|University of Antananarivo]]. Nahazo ny mari-pahaizana agrégation amin’ny teny anglisy tany Paris izy tamin’ny taona 1979<ref>https://laverite.mg/societe/item/18209-dr-mireille-rabenoro-ses-cendres-inhum%C3%A9es-%C3%A0-iravoandriana-ambatomanga.html</ref>. Tamin’ny fahatanorany dia efa nandray anjara tamin’ny hetsika politika sy fikambanan’ny mpianatra Malagasy tany Frantsa izy, indrindra nandritra ny hetsika tamin’ny taona 1972. <ref name=":0" /> omyirzrfe1mi111vxbermgtco39kqdu 0 299695 1140175 1139530 2026-05-26T19:58:46Z Gasisou 39590 Nanampy lahatsoratra sy nanatsara rohy 1140175 wikitext text/x-wiki '''Miorahasina''' '''Lorah''' '''Randrianiaina,''' antsoina ihany koa hoe Lorah Gasy<ref name=":0">https://newsmada.com/2025/11/26/nouvelle-dg-de-la-tvm-lorah-randrianiaina-reconnait-linquietude-legitime-concernant-sa-nomination/</ref> dia vehivavy Malagasy misahana ny talen'ny Taleviziona Malagasy TVM ary mpanentana amin'ny fahitalavitra. == Mombamomba azy == Ny 20 novambra 2025, voatendry ho talen’ny Televiziona Malagasy [[Televiziona Malagasy|(TVM)]]<ref><nowiki>https://newsmada.com/2025/11/26/nouvelle-dg-de-la-tvm-lorah-randrianiaina-reconnait-linquietude-legitime-concernant-sa-nomination/</nowiki></ref> nandritra ny fivorian’ny filankevitry ny minisitra i  Miora Hasina Lorah “Lorah Gasy” Randrianiaina. Tsy vahiny amin’ny haino aman-jery izy. Nandritra ny dimy taona mahery izy no namorona fandaharana sady mpandray vahiny tamin'ny fahitalavitra Sady mpanolotra ny fandaharana maraina  "Karakory Antsika Jiaby". Tale mpanatanteraka mihitsy aza izy nandritra ny efa-taona lasa.<ref>[https://newsmada.com/2025/11/26/nouvelle-dg-de-la-tvm-lorah-randrianiaina-reconnait-linquietude-legitime-concernant-sa-nomination/ 2424.mg/medias-la-creatrice-de-contenus-miorahasina-lorahgasy-randrianiaina-nommee-directrice-de-la-tvm/amp/]</ref> Vehivavy feno fanoloran-tena manohitra ny herisetra amin'ny lahy sy vavy ary masoivohon'ny UNICEF. Efa niasa tamin'ny masoivohom-pifandraisana sy dokambarotra maromaro tao Madagasikara izy. “Rehefa voantso hanompo ny firenena aho amin’ny sehatra niasako nandritra ny 20 taona mahery, dia tsy nisalasala aho namaly hoe: ‘Inty aho, ho an’ny Firenena,’” hoy izy tamin’ny fanendrena azy<ref name=":0" /> Miorahasina Lorah dia vehivavy tia miseho eo anoloana sy miasa ao ambadiky ny fakan-tsary. Mamorona bilaogy izy izay manasongadina ny vehivavy amin’ny endriny sy ny famirapiratany rehetra.<ref>https://fr.allafrica.com/stories/202004170643.html</ref> == Lorah sy ny sarimehtsika == Nanomboka nilalao sarimihetsika sy andian-tantara tamin'ny fahita lavitra i Lorah tamin'izy 17 taona. Nipoitra tamin'ny sarimihetsika maro izy, toa ny "Lisaka 2" - "Maty paika" - "Ilay fo menarana" ary ny andiany "Ankilabao"<ref>https://lexpress.mg/17/04/2020/portrait-miorahasina-lorah-lance-i-am-lorah-gasy/</ref>. Nanomboka tamin'ny 2010 dia niala tamin'ny fanaovana sarimihetsika izy, araka ny filazany dia tsy hiantsehatra amin'ny sarimihetsika na andian-tantara intsony.Anisan'ny talen'ny famokarana tamina orin'asa mpanao dokam-barotra sy nanolotra ny fandaharana "karakôry" tamin'ny televiziona Malagasy, nanambara izy fa raha hiverina amin'ny sehatry ny sarimihetsika dia mpamokatra na mpanatontosa no anjara asa tiany hatao.<ref><nowiki>https://laverite.mg/dossier/item/12143-miorhasina-lorah-un-gar%C3%A7on-manqu%C3%A9-et-complex%C3%A9-devenu-une-militante-f%C3%A9ministe.html</nowiki></ref> Na dia efa mpilalao sarimihetsika sy mpanolotra fandaharana tamin’ny fahitalavitra aza izy taloha, dia mbola manohy mametraka ny maha-izy azy eo amin’ny sehatry ny haino aman-jery sy ny tambajotra sosialy amin’ny alalan’ny toetrany miavaka i Miorahasina Lorah.<ref>https://fr.allafrica.com/stories/202004170643.html</ref> == Loharano == <references /> byonbnsag50tmiukfoq78grne5lpckv 0 299714 1140264 1139713 2026-05-27T07:57:37Z IrmaA2 39594 1140264 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Domoina Rabeantoandro|teraka=31 octobre 1973|firenena=madagascar|asa=Tompon'andraikitra ao amin'ny TELMA|seha-pitiavana=MARIEE}} '''Domoina Rabeantoandro''', Bao Andriamanjato, teraka tamin'ny 21 Septambra 1929 eto [[Madagasikara]] ary niandoha tamin'ny taona 1994, dia injeniera, mpanao politika, mpanoratra, ary mpitolona malagasy, tompondaka [[Afrikana (vahoaka)|Afrikana]] ary fehikibo mainty Dan 5, filoha mpanorina ny klioba Do judo ao Antananarivo, Madagasikara. Izy dia anisan 'ireo olona nandray anjara manan - danja teo amin'ny tantara politika sy sosialy eto [[Madagasikara]]. Mino ny fandraisany anjara tamin'ny ady ho an'ny [[Zon'olombelona eto Madagasikara|zon'olombelona]] sy ny fampivoarana ny firenena izy . Anisan 'ireo olona malaza izay nisy fiantraikany lehibe tamin 'ny fiarahamonina malagasy nandritra ny taonjato faha-20 izy ireo . == FIVELOMANA == Mifaninana amin'ny sokajy latsaky ny 56 kg i Domoina Rabeantoandro. Tompondaka im-polo ho an'i Madagasikara izy ary mpikambana tao amin'ny ekipa judo nasionaly Malagasy nanomboka tamin'ny 1990 ka hatramin'ny 1998. Nahazo medaly volamena roa izy tamin'ny Lalao Nosy Ranomasimbe Indiana tamin'ny 1990 tany [[Madagasikara]] sy ny Lalao Nosy Ranomasimbe Indiana tamin'ny 1993 tany [[Seisely|Seychelles]] . Voahosotra ho tompondaka Afrikana tamin'ny fiadiana ny ho tompondakan'ny Judo vehivavy Afrikana tamin'ny 1991 tany [[Maorisy]] <ref>{{Cite book |last=Bertin Andriamiharinosy |date=1991 |title=Cinquante années de sport à Madagascar: 1957-2007 |language=fr |publisher=Media sphère |page=21}}</ref> Nahazo medaly alimo ihany koa izy tamin'ny Lalao Francophonie tamin'ny 1994 tany [[Paris]], ny Lalao Afrikana tamin'ny 1995 tany [[Harare]], ary ny fiadiana ny ho tompondakan'ny Judo Afrikana tamin'ny 1996 tany [[Afrika Atsimo]] .{{Infobox Biographie2}}Nisolo tena ny anjery manotolo ny Madagasikara izy tamin'ny fiadiana ny ho tompondaka eran-tany tamin'ny taona 1994 tao Münster, Alemaina, avy eo tamin'ny fiadiana ny ho tompondaka eran-tany tamin'ny judo tany [[Japàna|Japon]] tamin'ny taona 1995 ary tamin'ny Universiade tany [[Fukuoka]] tamin'ny taona 1995, izay tany Japon ihany koa. Mpikambana tao amin'ny ekipa Afrikana Judo Union izy nanomboka tamin'ny taona 1992 ka hatramin'ny 1998 ary nandray anjara tamin'ny andiany fito tamin'ny Grand Slam tao Paris sy ny Grand Slam tao Munich. Niofana tao Marseille, Frantsa tao amin'ny Judo Club Phocéen niaraka tamin'i Jean-Paul Coche izy tamin'ny 1994-1995 ary tany [[Afrika Atsimo]] tao amin'ny Hajimy Judo Academy niaraka tamin'i Johann Boshoff tamin'ny 1996. Nanomboka nanao judo tao amin'ny Saint Michel Judo Club any Antananarivo, Madagasikara i Domoina Rabeantoandro tamin'ny faha-9 taonany. Nahazo ny fehikibo mainty izy tamin'ny 1992, ny 4 Dan tao amin'ny Kodokan Judo Institute any Japon tamin'ny 2015, ary ny 5 Dan tamin'ny 2022. Nisotro ronono tamin'ny fifaninanana izy tamin'ny 1998 ary nanohy nampianatra tao amin'ny Saint Michel Judo Club hatramin'ny 2018. Niasa ho mpitantana ara-bola tao amin'ny klioba tao amin'ny Biraon'ny Tale ihany koa izy nanomboka tamin'ny 2010 ka hatramin'ny 2018. Tamin'ny Novambra 2018, nanangana ny klioban'ny Do judo tao Ambohitrarahaba niaraka tamin'ny rahalahiny Herimbola Rabeantoandro i Domoina Rabeantoandro, 4faha-4 dan ihany koa ary tompondaka imbetsaka teto Madagasikara tamin'ny sokajy latsaky ny 66kg. Manana judoka tanora dimampolo eo ho eo ny klioba amin'ny sokajy poussins, benjamins ary minimes ary cadet eo ambany fanaraha-mason'ny fehikibo mainty 4. == Fianarana == [[Sary:Do_judo_club.jpg|vignette|Logo ho an'ny Judo]] Nahazo mari-pahaizana Master momba ny Fitantanana sy Fitantanana Orinasa avy amin'ny Oniversiten'i Antananarivo tamin'ny 1997 i Domoina Rabeantoandro, ary nahavita fiofanana momba ny Varotra Iraisam-pirenena tao amin'ny INSCAE Madagascar ihany koa. Nahazo diplaoma Level 4 avy amin'ny Chartered Institute of Procurement and Supply (CIPS) any Royaume-Uni izy. == Asa == Nitana andraikitra maro tao amin'ny orinasa fifandraisan-davitra TELMA teto Madagasikara i Domoina Rabeantoandro nanomboka tamin'ny 1997 ka hatramin'ny 2011. Tamin'ny taona 2012, niditra tao amin'ny Firenena Mikambana niaraka tamin'ny UNDP teto Madagasikara izy hatramin'ny taona 2015, ary [[Tahirim-Bolan' ny Firenena Mikambana ho an' ny Ankizy|UNICEF]] tamin'ny taona 2017. Nanomboka tamin'ny taona 2019, mpiasam-panjakana iraisam-pirenena tao amin'ny Firenena Mikambana izy, niara-niasa tamin'ny UNDP Senegal. == Ny fiainana == Domoina Rabeantoandro dia nanambady an'i Nio Ramiandrisoa tamin'ny taona 1999 ary manan-janaka roa vavy Mialy Anjy sy Andy Riana, samy mpianatra ao amin'ny anjery manotolo ny Laval any Quebec Canada. Ankoatra ny maha-mpilalao judo sy mpanazatra azy, dia manome lanja lehibe ny fianakaviany ihany koa i Domoina Rabeantoandro. Fantatra amin’ny fanohanany ny fianaran-janany sy ny fanabeazana izy. Na dia efa nisotro ronono tamin’ny fifaninanana aza izy, dia mbola manohy manampy sy mampiroborobo ny taranja judo eto Madagasikara amin’ny alalan’ny fanofanana tanora sy ny fitantanana klioba ara-panatanjahantena. == Fanamarihana sy referansa == {{Reflist}} == Rohy ivelany ==   * Ressources relatives au sport : ** Fédération internationale de judo ** JudoInside   {{Portail|judo|Madagascar}} q2ibhj8ehapt96r5dlusgk5i8a52mlm 0 299894 1140162 2026-05-26T11:59:58Z Thelezifor 15140 Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Malvaceae 1140162 wikitext text/x-wiki Ny '''''Abutilon pseudocleistogamum''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]] sy ao [[La Réunion]] izy io. == Jereo koa == * ''[[Abutilon]]'' * ''[[Sida (zavamaniry)|Sida]]'' (antokon-javamaniry) * [[Lahiriky]] (''[[Abutilon greveanum]]'' <small>(Baill.) Hochr.</small>, ''[[Abutilon indicum]]'' <small>(L.) Sweet</small>'','' ''Abutilon pseudocleistogamum'' <small>Hochr</small>., ''[[Kosteletzkya thouarsiana]]'' <small>Baill.</small>) * [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]] 6ajzuerdn068z982zocpddmck4hazvm 0 299895 1140163 2026-05-26T12:03:18Z Thelezifor 15140 Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Malvaceae 1140163 wikitext text/x-wiki Ny '''''Kosteletzkya thouarsiana''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]] izy io. == Jereo koa == * ''[[Abutilon]]'' * ''[[Sida (zavamaniry)|Sida]]'' (antokon-javamaniry) * [[Lahiriky]] (''[[Abutilon greveanum]]'' <small>(Baill.) Hochr.</small>, ''[[Abutilon indicum]]'' <small>(L.) Sweet</small>'','' ''[[Abutilon pseudocleistogamum]]'' <small>Hochr</small>., ''Kosteletzkya thouarsiana'' <small>Baill.</small>) ot0rt2q6u957l3517xcitwqnbf52jt6 0 299896 1140165 2026-05-26T16:30:34Z Thelezifor 15140 Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Malvaceae 1140165 wikitext text/x-wiki Ny '''''Kosteletzkya''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]'' izay manana karazana miisa 19 eo ho eo maneran-tany. Na dia mitovitovy amin' ny ''[[Hibiscus]]'' aza ny endriny, ny ''Kosteletzkya'' dia matetika mamoa kapsiola fisaka kokoa. Ity antoko ity dia nosarahin' i Carl Borivoj Presl tamin' ny ''Hibiscus'' tamin' ny taona 1835, ka nanomeny anarana azy avy amin' ny anaran' i Vincenz Franz Kosteletzky (1801–1887). Ny porofo filôjenetika dia manohana fa ity karazana ity dia pôlifiletika, satria ny karazana Kosteletzkya ao amin' ny [[Tontolo Vaovao]] sy ny karazana Kosteletzkya malagasy dia ao anatin' ny klady samy hafa tanteraka ao anatin' ny fokon-javamaniry ''Hibisceae''. Raha misy ny fanavaozana anarana, ny karazana ao amin' ny Tontolo Vaovao ihany no mitazona ny anaran' antoko hoe ''Kosteletzkya''. Mety azo atao koa ny manao fanavaozana hafa amin' ny alalan' ny fampidirana ny karazana ''Kosteletzkya'' ao amin' ny Tontolo Vaovao rehetra ho ao amin' ny antoko ''Hibiscus''. == Lisitry ny karazana == Karazana 19 no eken' ny ''[[Plants of the World Online]]'' tamin' ny Oktobra 2025: * ''[[Kosteletzkya adoensis]]'' (Hochst. ex A.Rich.) Mast. * ''Kosteletzkya batacensis'' (Blanco) Fern.-Vill. * ''Kosteletzkya begoniifolia'' (Ulbr.) Ulbr. * ''Kosteletzkya blanchardii'' Fryxell * ''Kosteletzkya borkouana'' Quézel * ''Kosteletzkya buettneri'' Gürke * ''Kosteletzkya depressa'' (L.) O.J.Blanch., Fryxell & D.M.Bates – stinging mallow or white fenrose * ''Kosteletzkya flavicentrum'' Fryxell & S.D.Koch * ''Kosteletzkya grantii'' (Mast.) Garcke * ''Kosteletzkya hispidula'' (Spreng.) Garcke * ''Kosteletzkya pentacarpos'' (L.) Ledeb. – seashore mallow * ''Kosteletzkya racemosa'' Hauman * ''Kosteletzkya ramosa'' Fryxell * ''Kosteletzkya reclinata'' Fryxell * ''Kosteletzkya rotundalata'' O.J.Blanch. * ''Kosteletzkya semota'' O.J.Blanch. * ''Kosteletzkya thurberi'' A.Gray * ''Kosteletzkya tubiflora'' (Moc. & Sessé ex DC.) O.J.Blanch. & McVaugh * ''Kosteletzkya velutina'' * ''Kosteletzkya wetarensis'' Borss.Waalk. === Karazana napetraka tao taloha === * ''Perrierophytum macranthum'' (Hochr.) M.M.Hanes & Callm. (← ''Kosteletzkya macrantha'' Hochr.) * ''Perrierophytum madagascariense'' (Baker) M.M.Hanes & Callm. (← ''Kosteletzkya madagascariensis'' Baker) * ''Perrierophytum malvocoeruleum'' (Hochr.) M.M.Hanes & Callm. (← ''Kosteletzkya malvocoerulea'' Hochr.) * ''Perrierophytum reflexiflorum'' (Hochr.) M.M.Hanes & Callm. (← ''Kosteletzkya reflexiflora'' Hochr.) * ''Perrierophytum thouarsianum'' (Baill.) M.M.Hanes & Callm. (← ''Kosteletzkya thouarsiana'' Baill.) * ''Perrierophytum velutinum'' (Garcke) M.M.Hanes & Callm. (← ''Kosteletzkya'' ''velutina'' Garcke) === Karazana misy eto Madagasikara === Karazana iray ihany no sisa ao amin' ny antoko ''Kosteletzkya'' eto [[Madagasikara]] araka ny fikarohana filôjenetika farany indrindra: * ''[[Kosteletzkya adoensis]]'' <small>(Hochst. ex A.Rich.) Mast.</small> -- kotrovato 2p5jwatubw39x7jf031ozsl7i8aibim 0 299897 1140169 2026-05-26T17:55:32Z Gasisou 39590 nanao lahatsoratra sy nanatsara rohy 1140169 wikitext text/x-wiki == Anarany sy ny fiainany == Faralalao Razafindrakotohasina no tena anarany. Zanak’i Alphonse Razafindrakotohasina sy Razanadravao izy. Nanambady an’i Roger Rakotoniaina izy ary niteraka roa mianadahy, dia i Arinaly Rakotoniaina sy Hasinirina Rakotoniaina. Roa ambin’ny folo mianadahy izy ireo mpiray tampo ary izy no zaza fahasivy.<ref>https://gw.geneanet.org/taniko?lang=en&n=razafindrakotohasina&p=faralalao</ref> Nipetraka tany [[Frantsa]]<ref>https://www.idref.fr/254314414</ref> izy,tao amin'ny 8, rue Dunant 94500 Champigny sur Marne.<ref>https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/madagascar_archives_fr_0.pdf</ref> Ireto avy ireo mpiray tampo aminy: * Razanakiniarivololona Zaïveline Razafindrakotohasina * Andrianjakavololona Christian Razafindrakotohasina * Rahantavololona Rasoarindranonirina Vénérée Razafindrakotohasina * Rabakonirina Razafindrakotohasina * Rahantavololona Razanamahandry Alphonsine Bao Razafindrakotohasina * Pr Ravaoarivelo Voahangy Razafindrakotohasina * Bakovelo Razafindrakotohasina * Dr. Bakoly Vololona Razafindrakotohasina * Faralalao Razafindrakotohasina * Andrianjakamidona Mahandrison Razafindrakotohasina * Christiane Faratantely Razafindrakotohasina * Dr. Norovololona Razafindrakotohasina == Ny asany == Faralalao Rakotoniaina dia mpanoratra sady manampahaizana amin’ny sehatry ny tahirin-kevitra sy sora-tanana taloha. Anisan’ireo nahavita ny “thèse d’École des Chartes” izy ka nahazo ny mari-pahaizana “archiviste-paléographe” tamin'ny 1968. Mpampianatra tao amin’ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten'Antananarivo]] ihany koa izy.<ref>https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/madagascar_archives_fr_0.pdf</ref><ref>https://bibnum.chartes.psl.eu/s/thenca/item/61095</ref> oyuxtc5grfsygabw0gldfoiqhhcmadx 0 299898 1140172 2026-05-26T18:41:58Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Josefa ANDRIANAIVORAVELONA]] ho [[Josefa Andrianaivoravelona]] i Thelezifor 1140172 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Josefa Andrianaivoravelona]] aubtmzctlznb5a8yh7c7yivjgt5esyj 10 299899 1140187 2026-05-26T23:57:15Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « [[Image:Flag of Panama.svg|22px]]&nbsp;[[Panama]]<noinclude> [[Catégorie:Endrika ho an'ny firenena]][[Sokajy:Endrika_Panama]]</noinclude> » 1140187 wikitext text/x-wiki [[Image:Flag of Panama.svg|22px]]&nbsp;[[Panama]]<noinclude> [[Catégorie:Endrika ho an'ny firenena]][[Sokajy:Endrika_Panama]]</noinclude> lqoqq73732lzwr5ya60gc7vtff81wgo 14 299900 1140188 2026-05-26T23:57:51Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Endrika]] [[Sokajy:Panama]] » 1140188 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Endrika]] [[Sokajy:Panama]] 0jlws6oee78uezpcsfv8ldoem81if80 14 299901 1140193 2026-05-27T00:04:51Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpanao panameana]] [[Sokajy:Mpanao politika]] » 1140193 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Mpanao panameana]] [[Sokajy:Mpanao politika]] 8yhmp7jhgqvdbmxg69rk638irqvmi86 14 299902 1140194 2026-05-27T00:05:13Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Panama]] » 1140194 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Panama]] oky8dmpr0za6izf7cs0dhlr3s1qv7bi 14 299903 1140196 2026-05-27T00:07:55Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Lakandrano]] [[Sokajy:Jeografian'i Panama]] » 1140196 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Lakandrano]] [[Sokajy:Jeografian'i Panama]] 48oroz8pvs0llvbe79gvs4ootap96sl 14 299904 1140197 2026-05-27T00:08:18Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Jeografia]] [[Sokajy:Panama]] » 1140197 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Jeografia]] [[Sokajy:Panama]] rv1od1euwng0vobyai59r5id39twqkp 14 299905 1140203 2026-05-27T00:13:17Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:mpanao panameana]] [[sokajy:mpilalao baolina kitra]] » 1140203 wikitext text/x-wiki [[sokajy:mpanao panameana]] [[sokajy:mpilalao baolina kitra]] t8wv0wyhepezaj1fkxi045jhf5au1fj 14 299906 1140208 2026-05-27T00:23:34Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:mpanao matematika]] [[sokajy:Mpanao frantsay]] » 1140208 wikitext text/x-wiki [[sokajy:mpanao matematika]] [[sokajy:Mpanao frantsay]] ov3oemoxitm0pb0wol1ms42z8oaqzi4 0 299907 1140209 2026-05-27T00:27:09Z Thelezifor 15140 Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Lauraceae 1140209 wikitext text/x-wiki Ny '''''Cryptocarya litoralis''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] sy [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Lauraceae]]''. izay tsy hita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. Anarana ahafantarana azy koa ny hoe '''''Ravensara acuminata'''''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''ravintsara''', '''tavololavaravina''', '''tavolopina''', '''tavolorano'''. == Jereo koa == * ''[[Cryptocarya]]'' * ''[[Ravensara]]'' * [[Ravintsara]] (''[[Camphora officinarum]]'' na ''Cinnamomum camphora, [[Cinnamomum verum]]'' na ''Cinnamomum zeylanicum'', ''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica'' na ''Ravensara anisata'', ''Cryptocarya litoralis'' na ''Ravensara acuminata'', ''[[Vepris unifoliolata]]'' na ''Teclea punctata'') * [[Tavololavaravina]] (''[[Cryptocarya pervillei]]'' <small>Baill</small>. na ''Ravensara pervillei'' <small>(Baill.) Kosterm.</small>; ''Cryptocarya litoralis'' <small>van der Werff</small> na ''Ravensara acuminata'' <small>(Willd. ex Meisn.) Baill.</small>; ''[[Cryptocarya canaliculata]]'' <small>van der Werff</small> na ''Ravensara impressa'' <small>Kosterm.</small>) * [[Tavolopina]] (''[[Cryptocarya coriacea]]'' na ''Ravensara coriacea'' <small>Kosterm.</small>; ''[[Cryptocarya flavescens]]'' na ''Ravensara flavescens'' <small>Kosterm.</small> na ''Ravensara lastellei'' <small>Baill</small>.; ''Cryptocarya litoralis'' <small>van der Werff</small> na ''Ravensara acuminata'' <small>(Willd.) Baill.</small>; ''[[Cryptocarya multiflora]]'' na ''Ravensara floribunda'' <small>Baill</small>.; ''[[Cryptocarya ovalifolia]]'' na ''Ravensara ovalifolia'' <small>Danguy</small>; ''[[Cryptocarya retusa]]'' na ''Ravensara retusa'' <small>(Willd. ex Nees) Baill.</small>; ''[[Cryptocarya thouvenotii]]'' <small>(Danguy) Kosterm.</small>; ''Potameia incisa'' <small>Kosterm</small>.) * [[Tavolorano]] (''[[Cryptocarya pervillei]]'' <small>Baill</small>. na ''Ravensara pervillei'' <small>(Baill.) Kosterm.</small>; ''Cryptocarya litoralis'' <small>van der Werff</small> na ''Ravensara acuminata'' <small>(Willd.) Baill</small>.) * [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagsikara]] duxww8juogrzbe0d52oh7s6laglvv8n 0 299908 1140211 2026-05-27T00:38:17Z Thelezifor 15140 Zavamaniry isan-karazany 1140211 wikitext text/x-wiki Ny '''tavololavaravina''' dia zavamaniry [[Angiospermae|mamony]] sy [[roa ravin-tsimoka]] isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Lauraceae]]''. izay tsy hita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. Anisany ireto tanisaina manaraka ireto: * ''[[Cryptocarya pervillei]]'' <small>Baill</small>. na ''Ravensara pervillei'' <small>(Baill.) Kosterm.</small> -- hazomainty, hazotavolo, tavolohazo, tavololanomby, tavololavaravina, tavololavaridana, tavolomaitso, tavolomalady, tavolomalama, tavolorano * ''[[Cryptocarya litoralis]]'' <small>van der Werff</small> na ''Ravensara acuminata'' <small>(Willd. ex Meisn.) Baill.</small> -- ravintsara, tavololavaravina, tavolopina, tavolorano * ''[[Cryptocarya canaliculata]]'' <small>van der Werff</small> na ''Ravensara impressa'' <small>Kosterm.</small> -- tavoloberavina, tavololavaravina == Jereo koa == * ''[[Cryptocarya]]'' * ''[[Ravensara]]'' * [[Ravintsara]] * [[Tavolopina]] * [[Tavolorano]] * [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]] ju5o2j93myknrhp7qt2asajloqh6i8i 0 299909 1140212 2026-05-27T00:46:03Z ~2026-30465-54 39692 vaovao 1140212 wikitext text/x-wiki {{coord|08|58|N|79|32|W|}} {{infobox tanàna |anarana = Panama (tanàna) |velarantany =2.560,8 |faritany = |isam-ponina = 813.097 |haavo =2 |firenena = {{Panama}} |ben'ny tanàna = |sary =CintaCosteraPanama.jpg |saina =Escudo de Ciudad de Panamá.svg }} '''Panama (tanàna)''' dia renivohitra sy tanàna lehibe indrindra any {{Panama}}. Tanànan'i '''Panama''' ([[Fiteny espaniola|Espaniola]]: ''Ciudad de Panamá'') no renivohitra sy foiben'ny governemantan'i {{Panama}}, firenena Amerikana Afovoany, ary manana mponina eo amin'ny 813.097 eo ho eo, izy no tanàna lehibe indrindra ao amin'ny firenena. Any atsimon'ny Faritanin'i Panama eo amin'ny morontsirak'i [[Pasifika]] no misy azy, atsinanan'ny [[Lakandranon'i Panama]] mivantana. Ity tanàna maoderina ity no foibe ara-toekarena, ara-politika, ara-pizahantany ary ara-kolontsaina ao amin'ny firenena. Raha ny lafiny ara-toekarena, dia tanàna manerantany izy io. == Jeografia: == Renirano valo no mandalo ny tanàna: ny Cárdenas, Curundú, Matasnillo, Matías Hernández, Abajo, Juan Díaz, Tapía, ary Tocumen, ary any atsimo atsinanan'ny faritra misy ny Lakandranon'i Panama. Ny isam-ponina dia 813.097 mponina. == Jereo koa == * [[Panama]] ** [[Panama (tanàna)]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat}} [[es:Ciudad de Panamá]] [[sokajy:Tanàna ao Panama]] esdnb73oo0rdl7o5u669toh4gtxt6f2 14 299910 1140213 2026-05-27T00:47:35Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Jeografian'i Panama]] [[Sokajy:Tanàna|Panama]] » 1140213 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Jeografian'i Panama]] [[Sokajy:Tanàna|Panama]] tqyswubxpqwtja6pga2dumqkjj415ch 0 299911 1140214 2026-05-27T00:51:42Z ~2026-30465-54 39692 Pejy fihodinana mankany [[Panama (tanàna)]] 1140214 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Panama (tanàna)]] k2l31air6dkdvnbfh60c9smesc2gp0t 0 299912 1140216 2026-05-27T00:53:14Z ~2026-30465-54 39692 Pejy fihodinana mankany [[Panama (tanàna)]] 1140216 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Panama (tanàna)]] k2l31air6dkdvnbfh60c9smesc2gp0t 0 299913 1140217 2026-05-27T01:00:14Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « {{coord|09|02|N|79|30|W|}} {{infobox tanàna |anarana = San Miguelito (Panama) |velarantany =50 |faritany = |isam-ponina = 280.777 |haavo = 50 |firenena = {{Panama}} |ben'ny tanàna = |sary =San Miguelito, Panama - panoramio (1).jpg |saina =Bandera de San Miguelito (Panamá).svg }} I '''San Miguelito''' dia tanàna sy distrika (distrito) ao amin'ny faritanin'i Panama, ao {{Panama}}. Ny isam-ponina dia 280.777 araka ny fanisam-bahoaka tam... » 1140217 wikitext text/x-wiki {{coord|09|02|N|79|30|W|}} {{infobox tanàna |anarana = San Miguelito (Panama) |velarantany =50 |faritany = |isam-ponina = 280.777 |haavo = 50 |firenena = {{Panama}} |ben'ny tanàna = |sary =San Miguelito, Panama - panoramio (1).jpg |saina =Bandera de San Miguelito (Panamá).svg }} I '''San Miguelito''' dia tanàna sy distrika (distrito) ao amin'ny faritanin'i Panama, ao {{Panama}}. Ny isam-ponina dia 280.777 araka ny fanisam-bahoaka tamin'ny taona 2023. Ny velarantanin'ilay distrika dia 50,1 km². == Jereo koa == * [[Panama]] ** [[Panama (tanàna)]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat}} [[de:San Miguelito (Panama)]] [[sokajy:Tanàna ao Panama]] 4nf05sygf0igz2fnloa3wr9s2opwth9 14 299914 1140222 2026-05-27T03:14:53Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Governemanta Hondorasy]] [[Sokajy:Mpanao politika (Hondorasy)]] » 1140222 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Governemanta Hondorasy]] [[Sokajy:Mpanao politika (Hondorasy)]] 9ylmhb0hzxujly6l9zuiuq4vforsvuf 1140232 1140222 2026-05-27T03:29:25Z ~2026-30465-54 39692 1140232 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Governemanta Hondorasy]] [[Sokajy:Mpanao politika hondorasy ]] 4d26rwl5snncwrk3lpdlucsmcjdjs6g 14 299915 1140223 2026-05-27T03:15:22Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Hondorasy]] [[Sokajy:Governemanta]] » 1140223 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Hondorasy]] [[Sokajy:Governemanta]] 96l3x754m7pwnyoqq6yarf39czh0k2t 0 299916 1140224 2026-05-27T03:22:43Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona |sary= Secretary Rubio Meets with Honduran President-Elect (55037313932) (cropped).jpg |anarana= Nasry Asfura |teraka= 8 Jona 1958 |toerana= [[Tegucigalpa]] |maty= |firenena={{Hondorasy}} |mpiaraka= |asa= * [[Filoham-pirenena]] |taona niasàna= }} '''Nasry Juan Asfura Zablah''', teraka ny 8 Jona 1958 tao [[Tegucigalpa]], dia mpanao politika, injeniera ary mpandraharaha {{Hondorasy}}. Ben'ny tanànan'i Tegucigalpa izy nanomboka tamin'ny 2014 ka... » 1140224 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Secretary Rubio Meets with Honduran President-Elect (55037313932) (cropped).jpg |anarana= Nasry Asfura |teraka= 8 Jona 1958 |toerana= [[Tegucigalpa]] |maty= |firenena={{Hondorasy}} |mpiaraka= |asa= * [[Filoham-pirenena]] |taona niasàna= }} '''Nasry Juan Asfura Zablah''', teraka ny 8 Jona 1958 tao [[Tegucigalpa]], dia mpanao politika, injeniera ary mpandraharaha {{Hondorasy}}. Ben'ny tanànan'i Tegucigalpa izy nanomboka tamin'ny 2014 ka hatramin'ny 2022 ary filohan'ny Repoblika nanomboka ny 27 Janoary 2026. == Tantaram-piainana == === Taona voalohany sy ny fanabeazana === Nasry Asfura, fantatra amin'ny anarana hoe ''Tito'', dia teraka ny 8 Jona 1958 tao Tegucigalpa, avy amin'ny ray aman-dreny mpitsoa-ponenana Palestiniana. Nanomboka nianatra injeniera sivily tao amin'ny Oniversite Nasionaly Mizaka Tenan'i Honduras izy saingy tsy nahavita ny fianarany. === Asa Politika === Mpikambana ao amin'ny Antoko Nasionalin'i Honduras izy, ary niasa ho [[solombavambahoaka]] tao amin'ny departemantan'i Francisco Morazán tao amin'ny Kongresy Nasionalin'i Hondorasy. Tamin'ny Novambra 2013, voafidy ho ben'ny tanànan'i [[Tegucigalpa]] izy, nandimby an'i Ricardo Álvarez tamin'ny 25 Janoary 2014. Voafidy indray ho amin'ny fe-potoam-piasana faharoa tamin'ny Novambra 2017. Nirotsaka hofidiana ho filohan'i Honduras izy ary nandresy tamin'ny fifidianana tamin'ny 30 Novambra 2025. == Filohan'i Hondorasy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Honduras.svg|40px]] Filoham'i [[Hondorasy]] ( !mpandimby |-align="center" | [[Xiomara Castro]] <br/>2022-2026 ||[[Nasry Asfura]]<br/> 2026- || - |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} [[fr:Nasry Asfura]] {{commonscat|Nasry Asfura}} [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1958]] [[Sokajy:Mpanao politika (Hondorasy)]] [[Sokajy:Filoham'i Hondorasy]] dsfvg900pyfjw3ilz7c78uh5rptc78h 1140231 1140224 2026-05-27T03:28:06Z ~2026-30465-54 39692 1140231 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Secretary Rubio Meets with Honduran President-Elect (55037313932) (cropped).jpg |anarana= Nasry Asfura |teraka= 8 Jona 1958 |toerana= [[Tegucigalpa]] |maty= |firenena={{Hondorasy}} |mpiaraka= |asa= * [[Filoham-pirenena]] |taona niasàna= }} '''Nasry Juan Asfura Zablah''', teraka ny 8 Jona 1958 tao [[Tegucigalpa]], dia mpanao politika, injeniera ary mpandraharaha {{Hondorasy}}. Ben'ny tanànan'i Tegucigalpa izy nanomboka tamin'ny 2014 ka hatramin'ny 2022 ary filohan'ny Repoblika nanomboka ny 27 Janoary 2026. == Tantaram-piainana == === Taona voalohany sy ny fanabeazana === Nasry Asfura, fantatra amin'ny anarana hoe ''Tito'', dia teraka ny 8 Jona 1958 tao Tegucigalpa, avy amin'ny ray aman-dreny mpitsoa-ponenana Palestiniana. Nanomboka nianatra injeniera sivily tao amin'ny Oniversite Nasionaly Mizaka Tenan'i Honduras izy saingy tsy nahavita ny fianarany. === Asa Politika === Mpikambana ao amin'ny Antoko Nasionalin'i Honduras izy, ary niasa ho [[solombavambahoaka]] tao amin'ny departemantan'i Francisco Morazán tao amin'ny Kongresy Nasionalin'i Hondorasy. Tamin'ny Novambra 2013, voafidy ho ben'ny tanànan'i [[Tegucigalpa]] izy, nandimby an'i Ricardo Álvarez tamin'ny 25 Janoary 2014. Voafidy indray ho amin'ny fe-potoam-piasana faharoa tamin'ny Novambra 2017. Nirotsaka hofidiana ho filohan'i Honduras izy ary nandresy tamin'ny fifidianana tamin'ny 30 Novambra 2025. == Filohan'i Hondorasy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Honduras.svg|40px]] Filoham'i [[Hondorasy]] (faha-40) !mpandimby |-align="center" | [[Xiomara Castro]] <br/>2022-2026 ||[[Nasry Asfura]]<br/> 2026- || - |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} [[fr:Nasry Asfura]] {{commonscat|Nasry Asfura}} [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1958]] [[Sokajy:Mpanao politika (Hondorasy)]] [[Sokajy:Filoham'i Hondorasy]] 3021jkbhdlg6uc28r8bcja4m7bouyyy 1140233 1140231 2026-05-27T03:30:14Z ~2026-30465-54 39692 1140233 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Secretary Rubio Meets with Honduran President-Elect (55037313932) (cropped).jpg |anarana= Nasry Asfura |teraka= 8 Jona 1958 |toerana= [[Tegucigalpa]] |maty= |firenena={{Hondorasy}} |mpiaraka= |asa= * [[Filoham-pirenena]] |taona niasàna= }} '''Nasry Juan Asfura Zablah''', teraka ny 8 Jona 1958 tao [[Tegucigalpa]], dia mpanao politika, injeniera ary mpandraharaha {{Hondorasy}}. Ben'ny tanànan'i Tegucigalpa izy nanomboka tamin'ny 2014 ka hatramin'ny 2022 ary filohan'ny Repoblika nanomboka ny 27 Janoary 2026. == Tantaram-piainana == === Taona voalohany sy ny fanabeazana === Nasry Asfura, fantatra amin'ny anarana hoe ''Tito'', dia teraka ny 8 Jona 1958 tao Tegucigalpa, avy amin'ny ray aman-dreny mpitsoa-ponenana Palestiniana. Nanomboka nianatra injeniera sivily tao amin'ny Oniversite Nasionaly Mizaka Tenan'i Honduras izy saingy tsy nahavita ny fianarany. === Asa Politika === Mpikambana ao amin'ny Antoko Nasionalin'i Honduras izy, ary niasa ho [[solombavambahoaka]] tao amin'ny departemantan'i Francisco Morazán tao amin'ny Kongresy Nasionalin'i Hondorasy. Tamin'ny Novambra 2013, voafidy ho ben'ny tanànan'i [[Tegucigalpa]] izy, nandimby an'i Ricardo Álvarez tamin'ny 25 Janoary 2014. Voafidy indray ho amin'ny fe-potoam-piasana faharoa tamin'ny Novambra 2017. Nirotsaka hofidiana ho filohan'i Honduras izy ary nandresy tamin'ny fifidianana tamin'ny 30 Novambra 2025. == Filohan'i Hondorasy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Honduras.svg|40px]] Filoham'i [[Hondorasy]] (faha-40) !mpandimby |-align="center" | [[Xiomara Castro]] <br/>2022-2026 ||[[Nasry Asfura]]<br/> 2026- || - |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} [[fr:Nasry Asfura]] {{commonscat|Nasry Asfura}} [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1958]] [[Sokajy:Mpanao politika hondorasy]] [[Sokajy:Filohan'i Hondorasy]] 7uwtmcekcy890wwdtgxs10f5rwp6ksi 1140234 1140233 2026-05-27T03:31:04Z ~2026-30465-54 39692 /* Asa Politika */ 1140234 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= Secretary Rubio Meets with Honduran President-Elect (55037313932) (cropped).jpg |anarana= Nasry Asfura |teraka= 8 Jona 1958 |toerana= [[Tegucigalpa]] |maty= |firenena={{Hondorasy}} |mpiaraka= |asa= * [[Filoham-pirenena]] |taona niasàna= }} '''Nasry Juan Asfura Zablah''', teraka ny 8 Jona 1958 tao [[Tegucigalpa]], dia mpanao politika, injeniera ary mpandraharaha {{Hondorasy}}. Ben'ny tanànan'i Tegucigalpa izy nanomboka tamin'ny 2014 ka hatramin'ny 2022 ary filohan'ny Repoblika nanomboka ny 27 Janoary 2026. == Tantaram-piainana == === Taona voalohany sy ny fanabeazana === Nasry Asfura, fantatra amin'ny anarana hoe ''Tito'', dia teraka ny 8 Jona 1958 tao Tegucigalpa, avy amin'ny ray aman-dreny mpitsoa-ponenana Palestiniana. Nanomboka nianatra injeniera sivily tao amin'ny Oniversite Nasionaly Mizaka Tenan'i Honduras izy saingy tsy nahavita ny fianarany. === Asa Politika === Mpikambana ao amin'ny Antoko Nasionalin'i Honduras izy, ary niasa ho [[solombavambahoaka]] tao amin'ny departemantan'i Francisco Morazán tao amin'ny Kongresy Nasionalin'i Hondorasy. Tamin'ny Novambra 2013, voafidy ho ben'ny tanànan'i [[Tegucigalpa]] izy, nandimby an'i Ricardo Álvarez tamin'ny 25 Janoary 2014. Voafidy indray ho amin'ny fe-potoam-piasana faharoa tamin'ny Novambra 2017. Nirotsaka hofidiana ho filohan'i Hondorasy izy ary nandresy tamin'ny fifidianana tamin'ny 30 Novambra 2025. == Filohan'i Hondorasy == {|border="1" align="center" style="border: 10px solid #0; background-color:#FFFFFF" |-align="center" bgcolor="DDEEFF" !nodimbiasany ![[Sary:Flag of Honduras.svg|40px]] Filoham'i [[Hondorasy]] (faha-40) !mpandimby |-align="center" | [[Xiomara Castro]] <br/>2022-2026 ||[[Nasry Asfura]]<br/> 2026- || - |-bgcolor="#DDEEFF" |- |} [[fr:Nasry Asfura]] {{commonscat|Nasry Asfura}} [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1958]] [[Sokajy:Mpanao politika hondorasy]] [[Sokajy:Filohan'i Hondorasy]] pvb91gzn49r3saex713do8v76drimqi 10 299917 1140239 2026-05-27T03:49:05Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « [[Image:Flag of Nicaragua.svg|22px]]&nbsp;[[Nikaragoa]]<noinclude> [[Sokajy:Endrika ho an'ny firenena]] [[Sokajy:Endrika Nikaragoa]]</noinclude> » 1140239 wikitext text/x-wiki [[Image:Flag of Nicaragua.svg|22px]]&nbsp;[[Nikaragoa]]<noinclude> [[Sokajy:Endrika ho an'ny firenena]] [[Sokajy:Endrika Nikaragoa]]</noinclude> 5810h0oa5tkfqb8g163f0eqn9bt1d9b 14 299918 1140240 2026-05-27T03:49:32Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Nikaragoa]] [[Sokajy:Endrika]] » 1140240 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Nikaragoa]] [[Sokajy:Endrika]] j5nkwb8gasvf5asp4s6rbimlj6ekb26 0 299919 1140244 2026-05-27T04:00:34Z Thelezifor 15140 Zavamaniry isan-karazany 1140244 wikitext text/x-wiki Ny '''tavolopina''' dia zavamaniry [[Angiospermae|mamony]] sy [[roa ravin-tsimoka]] isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Lauraceae]]''. izay tsy hita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. Anisany ireto tanisaina manaraka ireto: * ''[[Cryptocarya coriacea]]'' na ''Ravensara coriacea'' <small>Kosterm.</small> * ''[[Cryptocarya flavescens]]'' na ''Ravensara flavescens'' <small>Kosterm.</small> na ''Ravensara lastellei'' <small>Baill</small>. * ''[[Cryptocarya litoralis]]'' <small>van der Werff</small> na ''Ravensara acuminata'' <small>(Willd.) Baill.</small> * ''[[Cryptocarya multiflora]]'' na ''Ravensara floribunda'' <small>Baill</small>. * ''[[Cryptocarya ovalifolia]]'' na ''Ravensara ovalifolia'' <small>Danguy</small> * ''[[Cryptocarya retusa]]'' na ''Ravensara retusa'' <small>(Willd. ex Nees) Baill.</small> * ''[[Cryptocarya thouvenotii]]'' <small>(Danguy) Kosterm.</small> * ''Potameia incisa'' <small>Kosterm</small>. == Jereo koa == * ''[[Cryptocarya]]'' * ''[[Ravensara]]'' * [[Ravintsara]] * [[Tavololavaravina]] * [[Tavolorano]] dpwb4tijzrau8btsfyuxc4gje1awjgu 0 299920 1140246 2026-05-27T04:04:44Z Thelezifor 15140 Zavamaniry isan-karazany 1140246 wikitext text/x-wiki Ny '''tavolorano''' dia zavamaniry [[Angiospermae|mamony]] sy [[roa ravin-tsimoka]] isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Lauraceae]]''. Anisany ireto tanisaina manaraka ireto: * ''[[Cryptocarya litoralis]]'' <small>van der Werff</small> na ''Ravensara acuminata'' <small>(Willd.) Baill</small>. * ''[[Cryptocarya pervillei]]'' <small>Baill</small>. na ''Ravensara pervillei'' <small>(Baill.) Kosterm.</small> 27u1rn4oyl7kwakz8mlihf6069ujzvx 14 299921 1140249 2026-05-27T04:13:56Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:Politika ao Nikaragoa]] [[sokajy:mpanao politika]] » 1140249 wikitext text/x-wiki [[sokajy:Politika ao Nikaragoa]] [[sokajy:mpanao politika]] 7gw809gtjz1ln725vp05wob6sy56wfh 1140253 1140249 2026-05-27T04:17:17Z ~2026-30465-54 39692 1140253 wikitext text/x-wiki [[sokajy:Politika ao Nikaragoa]] [[Sokajy:Mpanao (Nikaragoa)]] [[sokajy:mpanao politika]] na18gpowwocjd8qfkr3z9jeta2xl43g 14 299922 1140250 2026-05-27T04:14:15Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « [[sokajy:Nikaragoa]] » 1140250 wikitext text/x-wiki [[sokajy:Nikaragoa]] dndtlm323s88vikhfyzln1v3169hopj 14 299923 1140252 2026-05-27T04:16:27Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:mpitondra jadona]] [[Sokajy:Mpanao (Nikaragoa)]] » 1140252 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:mpitondra jadona]] [[Sokajy:Mpanao (Nikaragoa)]] 2g1yiee3azfcf9gj7512s1lat7duecj 14 299924 1140254 2026-05-27T04:17:32Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Nikaragoa]] » 1140254 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Nikaragoa]] 64rm2qk09rrtqbtj8wb0oif9czqs8l1 0 299925 1140267 2026-05-27T08:16:17Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « {{coord|26|57|18|S|49|22|33|W|}} {{infobox tanàna |anarana=Ascurra |velarantany= 110.90 |isam-ponina= 7.978 |firenena={{BRA}} |fanjakana = {{Santa Catarina}} |ben'ny tanàna =Arão Josino |sary=Igreja matriz ascurra.jpg |saina = Bandeira do Município de Ascurra (SC).png |haavo =88 }} [[File:SantaCatarina Municip Ascurra.svg|thumb|left|Ascurra]] I '''Ascurra''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Santa Catarina}}, ao amin'i {{Brazila}}. ==Jeografia=... » 1140267 wikitext text/x-wiki {{coord|26|57|18|S|49|22|33|W|}} {{infobox tanàna |anarana=Ascurra |velarantany= 110.90 |isam-ponina= 7.978 |firenena={{BRA}} |fanjakana = {{Santa Catarina}} |ben'ny tanàna =Arão Josino |sary=Igreja matriz ascurra.jpg |saina = Bandeira do Município de Ascurra (SC).png |haavo =88 }} [[File:SantaCatarina Municip Ascurra.svg|thumb|left|Ascurra]] I '''Ascurra''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Santa Catarina}}, ao amin'i {{Brazila}}. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 110.90 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 7.978. ==Jereo koa == {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Santa Catarina]] fv7ghutl5ab5wp25v5hge0au1hq6jhe 1140268 1140267 2026-05-27T08:16:50Z ~2026-30465-54 39692 1140268 wikitext text/x-wiki {{coord|26|57|18|S|49|22|33|W|}} {{infobox tanàna |anarana=Ascurra |velarantany= 110.90 |isam-ponina= 7.978 |firenena={{BRA}} |fanjakana = {{Santa Catarina}} |ben'ny tanàna =Arão Josino |sary=Igreja matriz ascurra.jpg |saina = Bandeira do Município de Ascurra (SC).png |haavo =88 }} [[File:SantaCatarina Municip Ascurra.svg|thumb|left|Ascurra]] I '''Ascurra''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Santa Catarina}}, ao amin'i {{Brazila}}. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 110.90 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 7.978. ==Jereo koa == {{commonscat}} [[en:Ascurra]] [[sokajy:Tanàna ao Santa Catarina]] 3yaq9harjeie2z5teywqh4li4pnbqpr 1140269 1140268 2026-05-27T08:18:41Z ~2026-30465-54 39692 1140269 wikitext text/x-wiki {{coord|26|57|18|S|49|22|33|W|}} {{infobox tanàna |anarana=Ascurra |velarantany= 110.90 |isam-ponina= 7.978 |firenena={{BRA}} |fanjakana = {{Santa Catarina}} |ben'ny tanàna =Arão Josino |sary=Igreja matriz ascurra.jpg |saina = Bandeira do Município de Ascurra (SC).png |haavo =88 }} [[File:SantaCatarina Municip Ascurra.svg|thumb|left|Ascurra]] I '''Ascurra''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Santa Catarina}}, ao amin'i {{Brazila}}. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 110.90 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 7.978. 40 kilometatra miala an'i [[Blumenau]] ary 200 kilometatra miala ny renivohitry ny fanjakana [[Florianópolis]] no misy an'i Ascurra. ==Jereo koa == {{commonscat}} [[en:Ascurra]] [[sokajy:Tanàna ao Santa Catarina]] 1uyuznnopd7dp24xd4vvk9tc6zqo8oo 0 299926 1140290 2026-05-27T09:03:05Z Thelezifor 15140 Fianakavian-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka 1140290 wikitext text/x-wiki [[Sary:Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg|vignette|449x449px|Ravina sy vondrom-bonin' ny ''[[Apium]]''; ''[[Daucus]]'' mainiry, vondrom-bonin' ny ''[[Foeniculum]]'', vondrom-bonin' ny ''[[Eryngium]]'', vodin' ny ''[[Petroselinum]]''.]] Ny '''''Apiaceae''''', izay fantatra amin' ny anarana hoe '''''Umbelliferae''''' teo aloha, dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Apiales]]. Manana karazana efa ho 3&nbsp;500 mitsinjara amin' ny antokon-javamaniry miisa 463 ity fianakaviana ity, izay hita amin' ny faritra sy toerana rehetra, indrindra any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]] eran' izao tontolo izao. Anisan' ny fianakaviana manan-danja indrindra amin' ny zavamaniry mamony (''Angiospermae''), aorian' ny ''[[Orchidaceae]]'' sy ny ''[[Asteraceae]]'' ary ny ''[[Fabaceae]]'', izy raha jerena ny isan' ny karazana. Maro amin' ireo karazana ireo ny [[legioma]] toy ny [[karaoty]] (''Daucus carota'' subsp. ''sativus''), [[seleria]] (''Apium graveolens''), [[anizety]] (''Foeniculum vulgare''), na manome tsiro mahafinaritra toy ny persily (''Petroselinum crispum''), ny kotomila na kotimiliha (''Coriandrum sativum'') ary ny komana (''Cuminum cyminum'') ohatra. Ao koa anefa ny misy poizina mahafaty. == Lisitry ny zana-pianakaviana sy ny foko ary ny zana-poko == Araka ny ''[[Germplasm Resources Information Network]]'' (GRIN) <small>(5</small> <small>Marsa 2021)</small> dia mizara ho zana-pianakaviana telo sy foko 25 ary zana-poko 5 ny fianakaviana ''Apiaceae'': * zana-pianakaviana ''Apioideae'' ** foko ''Aciphylleae'' ** foko ''Annesorhizeae'' ** foko ''Apieae'' ** foko ''Bupleureae'' ** foko ''Careae'' ** foko ''Chamaesieae'' ** foko ''Choritaenieae'' ** foko ''Coriandreae'' ** foko ''Echinophoreae'' ** foko ''Erigenieae'' ** foko ''Heteromorpheae'' ** foko ''Komarovieae'' ** foko ''Lichtensteinieae'' ** foko ''Marlothielleae'' ** foko ''Oenantheae'' ** foko ''Phlyctidocarpeae'' ** foko ''Pimpinelleae'' ** foko ''Pleurospermeae'' ** foko ''Pyramidoptereae'' ** foko ''Saniculeae'' ** foko ''Scandiceae'' *** zana-poko ''Daucinae'' *** zana-poko ''Ferulinae'' *** zana-poko ''Scandicinae'' *** zana-poko ''Torilidinae'' ** foko ''Selineae'' ** foko ''Smyrnieae'' ** foko ''Steganotaenieae'' ** foko ''Tordylieae'' *** zana-poko ''Tordyliinae'' * zana-pianakaviana ''Azorelloideae'' * zana-pianakaviana ''Mackinlayoideae'' Nampiditra ny zana-pianakaviana ''Hydrocotyloideae'' ny ''[[Catalogue of Life]]'' <small>(5</small> <small>Mars 2021)</small> dia nanampy. == Jereo koa == * [[Lisitry ny antoko ao amin' ny fianakaviana Apiaceae|Lisitry ny antoko ao amin' ny fianakaviana ''Apiaceae'']] hgkqb7n64loy3clps3bhaft9mcr7hms 1140293 1140290 2026-05-27T09:07:41Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1140293 wikitext text/x-wiki [[Sary:Umbelliferae-apium-daucus-foeniculum-eryngium-petroselinum.jpg|vignette|449x449px|Ravina sy vondrom-bonin' ny ''[[Apium]]''; ''[[Daucus]]'' mainiry, vondrom-bonin' ny ''[[Foeniculum]]'', vondrom-bonin' ny ''[[Eryngium]]'', vodin' ny ''[[Petroselinum]]''.]] Ny '''''Apiaceae''''', izay fantatra amin' ny anarana hoe '''''Umbelliferae''''' teo aloha, dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Apiales]]. Manana karazana efa ho 3&nbsp;500 mitsinjara amin' ny antokon-javamaniry miisa 463 ity fianakaviana ity, izay hita amin' ny faritra sy toerana rehetra, indrindra any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]] eran' izao tontolo izao. Anisan' ny fianakaviana manan-danja indrindra amin' ny zavamaniry mamony (''Angiospermae''), aorian' ny ''[[Orchidaceae]]'' sy ny ''[[Asteraceae]]'' ary ny ''[[Fabaceae]]'', izy raha jerena ny isan' ny karazana. Maro amin' ireo karazana ireo ny [[legioma]] toy ny [[karaoty]] (''Daucus carota'' subsp. ''sativus''), [[seleria]] (''Apium graveolens''), [[anizety]] (''Foeniculum vulgare''), na manome tsiro mahafinaritra toy ny [[persily]] (''Petroselinum crispum''), ny [[kotomila]] na kotimiliha (''Coriandrum sativum'') ary ny [[Komana (zavamaniry)|komana]] (''Cuminum cyminum'') ohatra. Ao koa anefa ny misy poizina mahafaty. == Lisitry ny zana-pianakaviana sy ny foko ary ny zana-poko == Araka ny ''[[Germplasm Resources Information Network]]'' (GRIN) <small>(5</small> <small>Marsa 2021)</small> dia mizara ho zana-pianakaviana telo sy foko 25 ary zana-poko 5 ny fianakaviana ''Apiaceae'': * zana-pianakaviana ''Apioideae'' ** foko ''Aciphylleae'' ** foko ''Annesorhizeae'' ** foko ''Apieae'' ** foko ''Bupleureae'' ** foko ''Careae'' ** foko ''Chamaesieae'' ** foko ''Choritaenieae'' ** foko ''Coriandreae'' ** foko ''Echinophoreae'' ** foko ''Erigenieae'' ** foko ''Heteromorpheae'' ** foko ''Komarovieae'' ** foko ''Lichtensteinieae'' ** foko ''Marlothielleae'' ** foko ''Oenantheae'' ** foko ''Phlyctidocarpeae'' ** foko ''Pimpinelleae'' ** foko ''Pleurospermeae'' ** foko ''Pyramidoptereae'' ** foko ''Saniculeae'' ** foko ''Scandiceae'' *** zana-poko ''Daucinae'' *** zana-poko ''Ferulinae'' *** zana-poko ''Scandicinae'' *** zana-poko ''Torilidinae'' ** foko ''Selineae'' ** foko ''Smyrnieae'' ** foko ''Steganotaenieae'' ** foko ''Tordylieae'' *** zana-poko ''Tordyliinae'' * zana-pianakaviana ''Azorelloideae'' * zana-pianakaviana ''Mackinlayoideae'' Nampiditra ny zana-pianakaviana ''Hydrocotyloideae'' ny ''[[Catalogue of Life]]'' <small>(5</small> <small>Mars 2021)</small> dia nanampy. == Jereo koa == * [[Lisitry ny antoko ao amin' ny fianakaviana Apiaceae|Lisitry ny antoko ao amin' ny fianakaviana ''Apiaceae'']] 6iu9tfrunc0a7aopocj67caiz65nljs 0 299927 1140319 2026-05-27T11:23:18Z ~2026-30465-54 39692 Pejy noforonina tamin'ny « {{coord|51|15|42|S|52|02|11|W|}} {{infobox tanàna |anarana =Brasilândia (Mato Grosso) |velarantany = 5 803,54 |isam-ponina = 11.579 |haavo = |firenena ={{BRA}} |fanjakana = {{Mato Grosso}} |ben'ny tanàna = |sary =BRASILANDIA 30.jpg |saina =Band Brasilandia.png }} [[File:Brazil Mato Grosso do Sul Brasilandia location map.svg|thumb|left| Brasilandia (Mato Grosso)]] I '''Brasilândia (Mato Grosso)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao a... » 1140319 wikitext text/x-wiki {{coord|51|15|42|S|52|02|11|W|}} {{infobox tanàna |anarana =Brasilândia (Mato Grosso) |velarantany = 5 803,54 |isam-ponina = 11.579 |haavo = |firenena ={{BRA}} |fanjakana = {{Mato Grosso}} |ben'ny tanàna = |sary =BRASILANDIA 30.jpg |saina =Band Brasilandia.png }} [[File:Brazil Mato Grosso do Sul Brasilandia location map.svg|thumb|left| Brasilandia (Mato Grosso)]] I '''Brasilândia (Mato Grosso)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Mato Grosso}} == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 5.803,54 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 11.579 tamin'ny taona 2022. {{reflist}} {{commonscat}} [[Sokajy:Tanàna ao Mato Grosso]] mulfbz3em68cynn5yasnr2v8qb6ksm2 1140320 1140319 2026-05-27T11:27:38Z ~2026-30465-54 39692 1140320 wikitext text/x-wiki {{coord|51|15|42|S|52|02|11|W|}} {{infobox tanàna |anarana =Brasilândia (Mato Grosso do Sul) |velarantany = 5 803,54 |isam-ponina = 11.579 |haavo = |firenena ={{BRA}} |fanjakana = {{Mato Grosso}} |ben'ny tanàna = |sary =BRASILANDIA 30.jpg |saina =Band Brasilandia.png }} [[File:Brazil Mato Grosso do Sul Brasilandia location map.svg|thumb|left| Brasilandia (Mato Grosso do Sul)]] I '''Brasilândia (Mato Grosso do Sul)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Mato Grosso do Sul}} == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 5.803,54 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 11.579 tamin'ny taona 2022. Ny tanàna dia 352 km miala ny renivohitry ny fanjakana ([[Campo Grande]]) ary 958 km avy ao amin'ny renivohitra fanjakana ([[Brasília]]). Ny tanàna mifanila aminy dia [[Santa Rita do Pardo]], [[Ribas do Rio Pardo]], [[Água Clara]], [[Três Lagoas]], [[Paulicéia]], [[Panorama]] ary [[Presidente Epitácio]]. {{reflist}} {{commonscat}} [[de:Brasilândia]] [[Sokajy:Tanàna ao Mato Grosso do Sul]] mu1coglayr7pm594ay5juml963lzjyf 1140321 1140320 2026-05-27T11:28:01Z ~2026-30465-54 39692 1140321 wikitext text/x-wiki {{coord|51|15|42|S|52|02|11|W|}} {{infobox tanàna |anarana =Brasilândia (Mato Grosso do Sul) |velarantany = 5 803,54 |isam-ponina = 11.579 |haavo = |firenena ={{BRA}} |fanjakana = {{Mato Grosso}} |ben'ny tanàna = |sary =BRASILANDIA 30.jpg |saina =Band Brasilandia.png }} [[File:Brazil Mato Grosso do Sul Brasilandia location map.svg|thumb|left| Brasilandia (Mato Grosso do Sul)]] I '''Brasilândia (Mato Grosso do Sul)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Mato Grosso do Sul}} == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 5.803,54 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 11.579 tamin'ny taona 2022. Ny tanàna dia 352 km miala ny renivohitry ny fanjakana ([[Campo Grande]]) ary 958 km avy ao amin'ny renivohitra fanjakana ([[Brasília]]). Ny tanàna mifanila aminy dia [[Santa Rita do Pardo]], [[Ribas do Rio Pardo]], [[Água Clara]], [[Três Lagoas]], [[Paulicéia]], [[Panorama]] ary [[Presidente Epitácio]]. {{reflist}} {{commonscat|Brasilândia}} [[de:Brasilândia]] [[Sokajy:Tanàna ao Mato Grosso do Sul]] hah2t9ia5h6dyl0n0icp8i7c8at01wf 1140322 1140321 2026-05-27T11:29:20Z ~2026-30465-54 39692 1140322 wikitext text/x-wiki {{coord|51|15|42|S|52|02|11|W|}} {{infobox tanàna |anarana =Brasilândia (Mato Grosso do Sul) |velarantany = 5 803,54 |isam-ponina = 11.579 |haavo = |firenena ={{BRA}} |fanjakana = {{Mato Grosso}} |ben'ny tanàna = |sary =BRASILANDIA 30.jpg |saina =Band Brasilandia.png }} [[File:Brazil Mato Grosso do Sul Brasilandia location map.svg|thumb|left| Brasilandia (Mato Grosso do Sul)]] I '''Brasilândia (Mato Grosso do Sul)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Mato Grosso do Sul}} == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 5.803,54 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 11.579 tamin'ny taona 2022. Ny tanàna dia 352 km miala ny renivohitry ny fanjakana ([[Campo Grande]]) ary 958 km avy ao amin'ny renivohitra fanjakana ([[Brasília]]). Ny tanàna mifanila aminy dia [[Santa Rita do Pardo]], [[Ribas do Rio Pardo]], [[Água Clara]], [[Três Lagoas]], [[Paulicéia]], [[Panorama (São Paulo)|Panorama]] ary [[Presidente Epitácio]]. {{reflist}} {{commonscat|Brasilândia}} [[de:Brasilândia]] [[Sokajy:Tanàna ao Mato Grosso do Sul]] lry03fil17juofg88yc1paqpgbzqlt9 1140323 1140322 2026-05-27T11:29:53Z ~2026-30465-54 39692 1140323 wikitext text/x-wiki {{coord|51|15|42|S|52|02|11|W|}} {{infobox tanàna |anarana =Brasilândia (Mato Grosso do Sul) |velarantany = 5 803,54 |isam-ponina = 11.579 |haavo = |firenena ={{BRA}} |fanjakana = {{Mato Grosso}} |ben'ny tanàna = |sary =BRASILANDIA 30.jpg |saina =Band Brasilandia.png }} [[File:Brazil Mato Grosso do Sul Brasilandia location map.svg|thumb|left| Brasilandia (Mato Grosso do Sul)]] I '''Brasilândia (Mato Grosso do Sul)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Mato Grosso do Sul}} == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 5.803,54 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 11.579 tamin'ny taona 2022. Ny tanàna dia 352 km miala ny renivohitry ny fanjakana ([[Campo Grande]]) ary 958 km avy ao amin'ny renivohitra fanjakana ([[Brasília]]). Ny tanàna mifanila aminy dia [[Santa Rita do Pardo]], [[Ribas do Rio Pardo]], [[Água Clara]], [[Três Lagoas]], [[Paulicéia]], [[Panorama|Panorama]] ary [[Presidente Epitácio]]. {{reflist}} {{commonscat|Brasilândia}} [[de:Brasilândia]] [[Sokajy:Tanàna ao Mato Grosso do Sul]] 9wpsab2feipw39b2mqmyjq01gzu1qac 1140324 1140323 2026-05-27T11:36:17Z HarryWurst 36292 nanova ny anaran'i [[Brasilândia (Mato Grosso)]] ho [[Brasilândia (Mato Grosso do Sul)]] i HarryWurst : Titre mal orthographié 1140323 wikitext text/x-wiki {{coord|51|15|42|S|52|02|11|W|}} {{infobox tanàna |anarana =Brasilândia (Mato Grosso do Sul) |velarantany = 5 803,54 |isam-ponina = 11.579 |haavo = |firenena ={{BRA}} |fanjakana = {{Mato Grosso}} |ben'ny tanàna = |sary =BRASILANDIA 30.jpg |saina =Band Brasilandia.png }} [[File:Brazil Mato Grosso do Sul Brasilandia location map.svg|thumb|left| Brasilandia (Mato Grosso do Sul)]] I '''Brasilândia (Mato Grosso do Sul)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Mato Grosso do Sul}} == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 5.803,54 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 11.579 tamin'ny taona 2022. Ny tanàna dia 352 km miala ny renivohitry ny fanjakana ([[Campo Grande]]) ary 958 km avy ao amin'ny renivohitra fanjakana ([[Brasília]]). Ny tanàna mifanila aminy dia [[Santa Rita do Pardo]], [[Ribas do Rio Pardo]], [[Água Clara]], [[Três Lagoas]], [[Paulicéia]], [[Panorama|Panorama]] ary [[Presidente Epitácio]]. {{reflist}} {{commonscat|Brasilândia}} [[de:Brasilândia]] [[Sokajy:Tanàna ao Mato Grosso do Sul]] 9wpsab2feipw39b2mqmyjq01gzu1qac 1140333 1140324 2026-05-27T11:58:12Z HarryWurst 36292 1140333 wikitext text/x-wiki {{coord|51|15|42|S|52|02|11|W|}} {{infobox tanàna |anarana =Brasilândia (Mato Grosso do Sul) |velarantany = 5 803,54 |isam-ponina = 11.579 |haavo = |firenena ={{BRA}} |fanjakana = {{Mato Grosso}} |ben'ny tanàna = |sary =BRASILANDIA 30.jpg |saina =Band Brasilandia.png }} [[File:Brazil Mato Grosso do Sul Brasilandia location map.svg|thumb|left| Brasilandia (Mato Grosso do Sul)]] I '''Brasilândia (Mato Grosso do Sul)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Mato Grosso do Sul}} == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 5.803,54 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 11.579 tamin'ny taona 2022. Ny tanàna dia 352 km miala ny renivohitry ny fanjakana ([[Campo Grande]]) ary 958 km avy ao amin'ny renivohitra fanjakana ([[Brasília]]). Ny tanàna mifanila aminy dia [[Santa Rita do Pardo]], [[Ribas do Rio Pardo]], [[Água Clara]], [[Três Lagoas]], [[Paulicéia]], [[Panorama|Panorama]] ary [[Presidente Epitácio]]. {{reflist}} {{commonscat|Brasilândia}} [[de:Brasilândia]] [[Sokajy:Tanàna ao Mato Grosso do Sul]] {{coord|-21.356390|-51.859720}} {{infobox tanàna |anarana = Panorama |velarantany = |faritany = [[São Paulo]] |isam-ponina = 14227 |firenena = {{Brazila}} |ben'ny tanàna = |sary = |saina = Bandeira de Panorama.jpg }} [[File:SaoPaulo Municip Panorama.svg|thumb|left| Panorama]] '''Panorama''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[São Paulo]] ao amin'ny [[Brazila]]. == Jeografia == Ny isam-ponina dia 14227 mponina tamin'ny taona 2012.<ref name='geocities'>[http://download.geonames.org/export/ Brazila] ao amin'i geonames.org, novingiana ny 18/11/2018 </ref> Ny halavirana mankany an-drenivohitra (São Paulo): 670 km == Jereo koa == * [[Brazila]] ** [[São Paulo]] == Tsiahy == <references/> {{commonscat}} [[pt:Panorama (São Paulo)]] [[sokajy:Tanàna ao São Paulo]] kzt4od1fa2a8e5pf435tj75neox88ha 1140334 1140333 2026-05-27T11:58:34Z HarryWurst 36292 1140334 wikitext text/x-wiki {{coord|51|15|42|S|52|02|11|W|}} {{infobox tanàna |anarana =Brasilândia (Mato Grosso do Sul) |velarantany = 5 803,54 |isam-ponina = 11.579 |haavo = |firenena ={{BRA}} |fanjakana = {{Mato Grosso}} |ben'ny tanàna = |sary =BRASILANDIA 30.jpg |saina =Band Brasilandia.png }} [[File:Brazil Mato Grosso do Sul Brasilandia location map.svg|thumb|left| Brasilandia (Mato Grosso do Sul)]] I '''Brasilândia (Mato Grosso do Sul)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Mato Grosso do Sul}} == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 5.803,54 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 11.579 tamin'ny taona 2022. Ny tanàna dia 352 km miala ny renivohitry ny fanjakana ([[Campo Grande]]) ary 958 km avy ao amin'ny renivohitra fanjakana ([[Brasília]]). Ny tanàna mifanila aminy dia [[Santa Rita do Pardo]], [[Ribas do Rio Pardo]], [[Água Clara]], [[Três Lagoas]], [[Paulicéia]], [[Panorama|Panorama]] ary [[Presidente Epitácio]]. {{reflist}} {{commonscat|Brasilândia}} [[de:Brasilândia]] [[Sokajy:Tanàna ao Mato Grosso do Sul]] 9wpsab2feipw39b2mqmyjq01gzu1qac 1140335 1140334 2026-05-27T11:58:53Z HarryWurst 36292 1140335 wikitext text/x-wiki {{coord|51|15|42|S|52|02|11|W|}} {{infobox tanàna |anarana =Brasilândia (Mato Grosso do Sul) |velarantany = 5 803,54 |isam-ponina = 11.579 |haavo = |firenena ={{BRA}} |fanjakana = {{Mato Grosso do Sul}} |ben'ny tanàna = |sary =BRASILANDIA 30.jpg |saina =Band Brasilandia.png }} [[File:Brazil Mato Grosso do Sul Brasilandia location map.svg|thumb|left| Brasilandia (Mato Grosso do Sul)]] I '''Brasilândia (Mato Grosso do Sul)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Mato Grosso do Sul}} == Jeografia == Ny velarantanin'ilay tanàna dia 5.803,54 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 11.579 tamin'ny taona 2022. Ny tanàna dia 352 km miala ny renivohitry ny fanjakana ([[Campo Grande]]) ary 958 km avy ao amin'ny renivohitra fanjakana ([[Brasília]]). Ny tanàna mifanila aminy dia [[Santa Rita do Pardo]], [[Ribas do Rio Pardo]], [[Água Clara]], [[Três Lagoas]], [[Paulicéia]], [[Panorama|Panorama]] ary [[Presidente Epitácio]]. {{reflist}} {{commonscat|Brasilândia}} [[de:Brasilândia]] [[Sokajy:Tanàna ao Mato Grosso do Sul]] 5q7lcilbre7iucy131uc2qoycxolhc3 0 299928 1140325 2026-05-27T11:36:17Z HarryWurst 36292 nanova ny anaran'i [[Brasilândia (Mato Grosso)]] ho [[Brasilândia (Mato Grosso do Sul)]] i HarryWurst : Titre mal orthographié 1140325 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Brasilândia (Mato Grosso do Sul)]] 1uy9gfp0am8ts8jccnbjcnwlgcyggr4