Wikipedia mgwiki https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana MediaWiki 1.47.0-wmf.12 first-letter Rakitra Manokana Dinika Mpikambana Dinika amin'ny mpikambana Wikipedia Dinika amin'ny Wikipedia Sary Dinika amin'ny sary MediaWiki Dinika amin'ny MediaWiki Endrika Dinika amin'ny endrika Fanoroana Dinika amin'ny fanoroana Sokajy Dinika amin'ny sokajy TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk 0 1908 1148097 1100356 2026-07-28T10:49:53Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Madagasikara (zavamaniry)]] ho [[Euphorbia pulcherrima]] i Thelezifor 1100356 wikitext text/x-wiki [[Sary:Weihnachtsstern_-_groß.jpg|vignette|315x315px|Madagasikara (''Euphorbia pulcherrima'')]] Ny '''madagasikara''' dia karazana [[zavamaniry]] mamony manan-danja ara-barotra, ao amin' ny fianakaviana <u>''[[Euphorbiaceae]]''</u>. Ny anarany ara-tsianda dia '''''Euphorbia pulcherrima'''''. Teratany any [[Meksika]] sy [[Amerika Afovoany]] io izay nofaritan' ny Eorôpeana voalohany tamin' ny taona 1834. Fantatra indrindra amin' ny raviny mena sy maitso izy io ary be mpampiasa amin' ny fampisehoana voninkazo Krismasy. Ity zavamaniry ity dia hazo madinika na hazo madinika, manana haavo 0,6 hatramin' ny 4 m. ''Fleur de Noël'' no fiantsoana azy amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay.]] Ny nahatonga ny anarany hoe ''madagasikara'' dia satria rehefa aforitra roa ny raviny dia toa manome ny sarin-tanin' i [[Madagasikara]]. Nahazo ny anarany [[Fiteny anglisy|anglisy]] mahazatra hoe ''poinsett'', avy amin' i Joel Roberts Poinsett, minisitry ny [[Etazonia]] voalohany tany Meksika izy io, izay fantatra fa nampiditra ny orinasa tany Etazonia tamin' ny taompolo 1820. b10kuunz1vzx7ksvhj7wpb9japt2ms8 1148100 1148097 2026-07-28T11:01:37Z Thelezifor 15140 Nanampy sary 1148100 wikitext text/x-wiki [[Sary:Euphorbia pulcherrima (Barlovento) 04.jpg|vignette|366x366px|Madagasikara (''Euphorbia pulcherrima'')]] Ny '''''Euphorbia pulcherrima''''' dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]''. Teratany any [[Meksika]] sy [[Amerika Afovoany]] io izay nofaritan' ny Eorôpeana voalohany tamin' ny taona 1834. Fantatra indrindra amin' ny raviny mena sy maitso izy io ary be mpampiasa amin' ny fampisehoana voninkazo Krismasy. Ity zavamaniry ity dia hazo madinika na hazo madinika, manana haavo 0,6 hatramin' ny 4 m.[[Sary:Weihnachtsstern_-_groß.jpg|vignette|228x228px|''Madagasikara (Euphorbia pulcherrima)'']] Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''madagasikara'''. noho ny raviny izay heverina fa mitovy bika amin' ny sarintanin' i Madagsikara. ''Fleur de Noël'' no fiantsoana azy amin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay.]] Ny nahatonga ny anarany hoe ''madagasikara'' dia satria rehefa aforitra roa ny raviny dia toa manome ny sarin-tanin' i [[Madagasikara]]. Nahazo ny anarany [[Fiteny anglisy|anglisy]] mahazatra hoe ''poinsett'', avy amin' i Joel Roberts Poinsett, minisitry ny [[Etazonia]] voalohany tany Meksika izy io, izay fantatra fa nampiditra ny orinasa tany Etazonia tamin' ny taompolo 1820. == Jereo koa == * ''[[Euphorbia]]'' * [[Madagasikara|Madagasikara (firenena)]] ig03yakh3tquuzfkjerikiww1t6mk5t 0 7041 1148064 1058560 2026-07-27T16:35:04Z Valimbavaka Rahary 39787 Nanampy sy nanitsy 1148064 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mona Lisa, by Leonardo da Vinci, from C2RMF retouched.jpg|190px|ankavanana|thumb|Ny [[Mona Lisa]] (''La Joconde'', amin'ny fiteny frantsay. Hosodoko nataon'i Leonardo Da Vinci (Léonard De Vinci), dia hosodoko anisan'ny malaza indrindra eto an-tany.]] Ny '''hosodoko''' dia taozavatry ny [[loko]] (ranoka, na vaingana) eo amina [[velarana]] (fametahana ilay loko) iray. Amin'ny taozavatra tsotra, io teny io dia mamisavisa ny asa sy ny vokatr'asa, lazaina hoe hosodoko. Afaka mandoko eo amin'ny rindrina, amin'ny taratasy, canvas, hazo, fitaratra, laky (laque), tanimanga na simenitra. Ny hosodoko dia mety voahaingo amin'ny volamena ; amin'ny hosodoko moderina sasantsasany dia misy materialy hafa toy ny vovoka, ny tanimanga sy taratasy. Ny hosodoko dia ataon'olona mahay sary na tia manao sary fa tsy mbola mahay amin'ny alalan'ny fitaovana (loko mazava ho azy io fitaovana io), mety ho tontolo, mety ho olona na biby ny sary atao amin'izany , mety ho zavatra hafa koa anefa. == Ny hosodoko amin'ny ankabobeny == == Tantara == == Fomba fandokoana == == Jereo koa == === Boky === * Daniel, H., (1971) "''Encyclopedia of Themes and Subjects in Painting; Mythological, Biblical, Historical, Literary] [[Sokajy:Hosodoko]] jjzoj5xz5si91we79tnfwxmakoetzuj 0 8730 1148065 1094476 2026-07-27T16:42:02Z Valimbavaka Rahary 39787 Nanitsy 1148065 wikitext text/x-wiki [[Sary:Art-portrait-collage 2.jpg|vignette|276x276px|Zavakanto an-tsary]] Ny [[zavakanto]] dia asa sy vokatra avy amin' izany asa izany na ny fiheverana momba izany, izay atao miantefa an-tsitrapo amin' ny [[Taovam-pandrenesana|fandrenesana]], amin' ny [[fihetseham-po]], amin' ny fahatsapana ary amin' ny saina. Azo atao ny milaza fa ny zavakanto dia an' ny [[olombelona]] manokana na an' ny zavatra hafa manana [[fahatsiarovan-tena]], noho izy avy amin' ny fikasana, ary io asa io dia tsy manana anjara asa fampiharana voafaritra. Ny teny hoe "zavakanto" dia heverina amin' ny fampifanoherana azy amin' ny [[zavaboary]] izay "heverina ho hery mamokatra tsy misy fisainana", sy amin' ny [[siansa]] izay "heverina ho [[fahalalana]] madio tsy miankina amin' ny fampiharana". Miovaova arakaraka ny vanim-potoana sy ny toerana ny famaritana an' io voan-kevitra io, ary tsy misy amin' izany famaritana rehetra izany ny eken' ny rehetra. Ohatra, ho an' i [[Marcel Mauss]], ny "zava-kanto, ara-pamaritana, dia ny zavatra eken' ny vondrona iray ho toy izany"<ref><small>Marcel Mauss, ''Manuel d'ethnographie'' [Cours professé entre 1926-1939], Payot, Paris, 1971 [https://classiques.uqam.ca/classiques/mauss_marcel/manuel_ethnographie/manuel_ethnographie.html 1947] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.cnrtl.fr%2Fdefinition%2Fart archive]], p. 89 ; cité par Thierry de Duve, ''Au nom de l'art'', Minuit, Paris, 1989, p. 10.</small></ref>. Izany no mahatonga ny fanangonana ny vokatra ara-javakanto ho azo sokajina sy ankafizina amin' ny fomba samihafa arakaraka ny [[kolontsaina]], ny mpanoratra, ny vanim-potoana sns. Any [[Eorôpa]], hatramin' ny faran' ny taonjato faha-18, io teny io dia mahafaoka indrindra ny vokatra fantatra amin' ny anarana hoe "''beaux-arts''" toy ny [[sary sokitra]], ny [[maritrano]], ny [[zavakanto an-tsary]] (anisan' izany ny sary [[hosodoko]] na sary tsotra), ary koa ny [[mozika]], ny [[dihy]], ny [[pôezia]] (raisina amin' ny heviny ny klasika) ary ny [[literatiora]]. Hatramin' izay dia natovona koa, ankoatry ny hafa, ny sary mihetsika ([[sinema]], [[fahitalavitra]], zavakanto nomerika), ny fampisehoana mivantana ([[teatra]], mima), [[sary pika]], tantara an-tsary, ary, amin' ny ankapobeny, [[lamaody]], na dia matetika mifandray amin' ny sehatry ny [[asa tanana]] noho ny fampiasana azy sy ny anjara asany. Na izany aza, ny fanasokajiana ny zavakanto dia tsy eken' ny rehetra ary ny fitadiavana fanasokajiana iraisan' ny rehetra dia toa tsy azo atao. Io fiheverana ny zavakanto ho asa manokana tsy miankina io, ho toy ny famokaran' ny mpanakanto ny zavatra izay iaraha-manaiky fa tsara tarehy araka ny fitiavana ny tsirony, dia nanomboka tamin' ny taonjato faha-18 sy faha-19. Matetika anefa no heverina fa ny zavakanto môderina sy ankehitriny dia nandao ny fitomoerana ao amin' ny hevitra tokana momba ny "kanto"' na "filatro tsy mety lany andro" ka nikatsaka amin' ny ankapobeny ny hanaitra na "hanakorontana" ny mpandinika, ohatra amin' ny alalan' ny tsy fanaraham-pitsipika. Amin' izao taonjato faha-21 izao dia iaraha-mahita ny firoboroboan' ny hevitra momba ny zavakanto (mitelina ny sivilizasiôna taloha, mampiditra ny [[haino aman-jery]] samihafa ary manery ny firesahana momba ny "zavakanto", izany rehetra izany miaraka amin' ny famokarana maneran-tany izay mitombo hatrany hatrany) sy ny fioharana amin' ny alalan' ny sivilizasiônan' ny [[efijery]] ho an' ny zavatra rehetra, izay mampifangaro ny zava-drehetra. Ny trangan-javatra toy izany dia mamporisika hanome mari-toerana fa tsy hampihatra ny hevitra [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]] momba ny "zavakanto" amin' izay rehetra manana tanjona ara-panaingoana ao amin' ny kôntinenta rehetra. Mba hanatanterahana izany dia zava-dehibe ny fametrahana ny filaharam-potoana sy ny jeôgrafian' ny famokarana zavakanto ao amin' ny tantara ankapobeny momba ny famokaran-javatra ataon' ny olombelona. == Jereo koa == * [[Estetika]] (filôzôfia) * [[Siansa]] * [[Fivavahana]] * [[Filôzôfia]] * [[Lalàna]] * [[Zavaboary]] * [[Kolontsaina]] == Loharano sy fanamarihana == [[sokajy:zavakanto|*]] dvjb31ptz40ae8qtji0gi9wk2pd3zsw 1148066 1148065 2026-07-27T16:42:28Z Valimbavaka Rahary 39787 Nanitsy 1148066 wikitext text/x-wiki [[Sary:Art-portrait-collage 2.jpg|vignette|276x276px|Zavakanto an-tsary]] Ny [[zavakanto]] dia asa sy vokatra avy amin' izany asa izany na ny fiheverana momba izany, izay atao miantefa an-tsitrapo amin' ny [[Taovam-pandrenesana|fandrenesana]], amin' ny [[fihetseham-po]], amin' ny fahatsapana ary amin' ny saina. Azo atao ny milaza fa ny zavakanto dia an' ny [[olombelona]] manokana na an' ny zavatra hafa manana [[fahatsiarovan-tena]], noho izy avy amin' ny fikasana, ary io asa io dia tsy manana anjara asa fampiharana voafaritra. Ny teny hoe "zavakanto" dia heverina amin' ny fampifanoherana azy amin' ny [[zavaboary]] izay "heverina ho hery mamokatra tsy misy fisainana", sy amin' ny [[siansa|siantsa]] izay "heverina ho [[fahalalana]] madio tsy miankina amin' ny fampiharana". Miovaova arakaraka ny vanim-potoana sy ny toerana ny famaritana an' io voan-kevitra io, ary tsy misy amin' izany famaritana rehetra izany ny eken' ny rehetra. Ohatra, ho an' i [[Marcel Mauss]], ny "zava-kanto, ara-pamaritana, dia ny zavatra eken' ny vondrona iray ho toy izany"<ref><small>Marcel Mauss, ''Manuel d'ethnographie'' [Cours professé entre 1926-1939], Payot, Paris, 1971 [https://classiques.uqam.ca/classiques/mauss_marcel/manuel_ethnographie/manuel_ethnographie.html 1947] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.cnrtl.fr%2Fdefinition%2Fart archive]], p. 89 ; cité par Thierry de Duve, ''Au nom de l'art'', Minuit, Paris, 1989, p. 10.</small></ref>. Izany no mahatonga ny fanangonana ny vokatra ara-javakanto ho azo sokajina sy ankafizina amin' ny fomba samihafa arakaraka ny [[kolontsaina]], ny mpanoratra, ny vanim-potoana sns. Any [[Eorôpa]], hatramin' ny faran' ny taonjato faha-18, io teny io dia mahafaoka indrindra ny vokatra fantatra amin' ny anarana hoe "''beaux-arts''" toy ny [[sary sokitra]], ny [[maritrano]], ny [[zavakanto an-tsary]] (anisan' izany ny sary [[hosodoko]] na sary tsotra), ary koa ny [[mozika]], ny [[dihy]], ny [[pôezia]] (raisina amin' ny heviny ny klasika) ary ny [[literatiora]]. Hatramin' izay dia natovona koa, ankoatry ny hafa, ny sary mihetsika ([[sinema]], [[fahitalavitra]], zavakanto nomerika), ny fampisehoana mivantana ([[teatra]], mima), [[sary pika]], tantara an-tsary, ary, amin' ny ankapobeny, [[lamaody]], na dia matetika mifandray amin' ny sehatry ny [[asa tanana]] noho ny fampiasana azy sy ny anjara asany. Na izany aza, ny fanasokajiana ny zavakanto dia tsy eken' ny rehetra ary ny fitadiavana fanasokajiana iraisan' ny rehetra dia toa tsy azo atao. Io fiheverana ny zavakanto ho asa manokana tsy miankina io, ho toy ny famokaran' ny mpanakanto ny zavatra izay iaraha-manaiky fa tsara tarehy araka ny fitiavana ny tsirony, dia nanomboka tamin' ny taonjato faha-18 sy faha-19. Matetika anefa no heverina fa ny zavakanto môderina sy ankehitriny dia nandao ny fitomoerana ao amin' ny hevitra tokana momba ny "kanto"' na "filatro tsy mety lany andro" ka nikatsaka amin' ny ankapobeny ny hanaitra na "hanakorontana" ny mpandinika, ohatra amin' ny alalan' ny tsy fanaraham-pitsipika. Amin' izao taonjato faha-21 izao dia iaraha-mahita ny firoboroboan' ny hevitra momba ny zavakanto (mitelina ny sivilizasiôna taloha, mampiditra ny [[haino aman-jery]] samihafa ary manery ny firesahana momba ny "zavakanto", izany rehetra izany miaraka amin' ny famokarana maneran-tany izay mitombo hatrany hatrany) sy ny fioharana amin' ny alalan' ny sivilizasiônan' ny [[efijery]] ho an' ny zavatra rehetra, izay mampifangaro ny zava-drehetra. Ny trangan-javatra toy izany dia mamporisika hanome mari-toerana fa tsy hampihatra ny hevitra [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]] momba ny "zavakanto" amin' izay rehetra manana tanjona ara-panaingoana ao amin' ny kôntinenta rehetra. Mba hanatanterahana izany dia zava-dehibe ny fametrahana ny filaharam-potoana sy ny jeôgrafian' ny famokarana zavakanto ao amin' ny tantara ankapobeny momba ny famokaran-javatra ataon' ny olombelona. == Jereo koa == * [[Estetika]] (filôzôfia) * [[Siansa]] * [[Fivavahana]] * [[Filôzôfia]] * [[Lalàna]] * [[Zavaboary]] * [[Kolontsaina]] == Loharano sy fanamarihana == [[sokajy:zavakanto|*]] 2u9x18h74nnbuo7s6irwiv1y60tum5z 0 164141 1148057 1148046 2026-07-27T13:30:58Z Nitokiana 40334 Nanampy lahatsoratra 1148057 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Jean NARIVONY|teraka=17 septambra 1898|toerana=Antananarivo|maty=15 jona 1980|firenena=Madagasikara|asa=Mpampianatra}} I '''Jean Narivony''' (1898–1980) dia mpanoratra [[Madagasikara|malagasy]] malaza. == Ny fiainany == Teraka tamin'ny 17 septambra 1898 teto Antananarivo '''RAJAONARIVONY.''' == Ny sekoly nianarany == Tao Avaratra Andohalo Antananarivo no nobeazina i Jean NARIVONY, na izany aza dia maro ireo sekoly nandratoany fahalalana. • Ecole Supérieur Indigène- [[Ambohijatovo]] Avaratra; • Ecole Régionale[[Farafangana|-Farafangana]]; • Paul Minault [[Ambatonakanga]]; • Ecole Normale Protestante (MPF) [[Ambavahadimitafo]]. == Ireo nampianatra azy == === G.MONDAIN, E.GROULT, V.RAMAMBAZAFY, J.ANDRIANAIVORAVELONA, === == Ny asa aman-draharaha nataony == Mpampianatra nandritra ny 35 taona izy ary nanomboka izany tao Ambohijatovo Avaratra Antananarivo nandritra ny 10 taona. 1930: Voatendry hampianatra tany amin'ny MPF (Mision Preotestanta Frantsay) Fenoarivo Antsinanana nandritra ny 25taona ka nitazonany ny kilasy CP1, CP2, CE1ary ny CE2.Izy rahateo no telen'ny sekoly. Nampianatra an'ireo hiatrika fifaninanana amin'ny sekoly fanofanana mpiasam-panjakana natao manerana ny Nosy izy Maaty ny 15 jona 1980 i Jean NARIVONY == Ny fiainany ny kanto == Teo amin'ny faha20 taonany no nanombohany nanoratra. Namoaka lahatsoratra famakafakana sy [[tononkalo]] maro tamina [[gazety]] samihafa toy ny [[Fandrosoam-baovao]], ny [[Gazety Mpandinika|Mpandinika]], ny Ranovelona izy. 1926: Niara-nanoratra tamin'i LYS BER sy NY ANDO ary i HARIOLEY ( na RAHAROLAHY))... Tao amin'ny Takariva Volafotsy 1926: Niaraka tamin'i [[Rodlish|RODLISH]] ary namoaka ny boky nampitondraina ny lohateny hoe ''Amboara Voafantina''; 1929: Nifarimbona tamina mpanoratra maro toa an-dry [[Jean-Joseph Rabearivelo|J.J.RABEARIVELO]], [[Ny Avana Ramanantoanina|NY AVANA RAMANANTOANINA]],sns, ka namoaka ny ''Kalokalo Tatsinana''; Nanoratra tantara an-tsehatra ihany koa izy. Anisan'ireny ny '''Andry Boboka''' sy ny Navoaky ny fasana; Ankoatra ny anjara notontosainy tao amin'ny Firaketana dia namoaka ihany koa ny ''Takariva Volafotsy'', ny ''Kofehy Volameba'' ary ny Feom-baliha izy. == Sorapiainan'ny poeta Jean Narivony == Rajaonarivony no tena anaran'ny poeta antsoina hoe JEAN NARIVONY. Teraka tao Andrefandrova Antananarivo izy tamin'ny 17 septambra 1898 ary maty tamin'ny 15 jona 1980. Rajaonary James avy ao Masindray Ambohimanambola, atsinanan'Antananarivo, no rainy. Rasoarivony kosa no anaran'ny reniny, mpampianatra sy mpanabe. Rasoazananoro Marie-Cécile avy ao Fenoarivo, andrefan'ny renivohitr'i Madagasikara, no anaran'ny vadiny ka nahazoan'izy mivady zanaka dimy: roa lahy sy telo vavy. Mpanjaitra no asany. == Ny maha mpanoratra azy == === Ny solon'anarany === === Jean Narivony no anarana nisalorany teo amin'ny sehatry ny literatiora ary nahafantaran'ny olona azy. Teo amin'ny gazety "Ny Mpandinika" ihany izy no nampiasa ny anarana diam-penina J. Vénus. === === ''Ny asa sorany'' === Ny karazana asa sorany Tononkalo Tononkira Ny gazety nisy ny asa sorany Akon'Iarivo, Ny mpandinika, Ravelona Ny asa soratra nampiavaka azy Anisan'ny nahafantarana an'i Jean Narivony ny boky mitondra ny lohateny "Amboara tononkalo". Ireo boky nisy ny asa sorany Fary mamy kilasy fahatelo, lahatsoratra voafantina, Takelaka notsongaina I. == ASA AMAN-DRAHARAHANY   == Mpampianatra nandritra ny 35 taona i Jean Narivony ary nanomboka izany tao Ambohijatovo Avaratra Antananarivo nandritra ny 10 taona. Tamin'ny 1930 izy no voatendry hampianatra tany amin'ny MPF (Misiona Protestanta Frantsay) Fenoarivo Atsinanana. Izy irery no mpampianatra tany Fenoarivo Atsinanana nandritra ny 25 taona ka nitazonany ny kilasy CP1, CP2, CE1 ary ny CE2. Izy rahateo araka izany no talen'ny sekoly. Raha 87 ny isan'ny mpianany tany am-piandohany dia tafakatra 252 izany tamin'ny 1955 kanefa ny efitrano fianarana dia tsy mba nihalehibe akory ary zara aza raha nahazoana mpampianatra mpanampy indraindray. Marihina fa anisan'ireo efa nampianarin'i Jean Narivony tany Fenoarivo Atsinanana ny Pôety Clarisse Ratsifandrihamanana. Nikoriana tao anatin'ny rany mihitsy ny fitiavana ny fampianarana hany ka tsy nikely soroka izy, ankoatra ireo kilasy notazoniny andavanandro, nampianatra an'ireo hiatrika fifaninanana amin'ny sekoly fanofanana mpiasam-panjakana natao manerana ny Nosy ary nahazoany vokatra nahafa-po. Anisan'ny fahombiazany koa ny nahazoan'ny mpianany iray ny diplaoma CEPE. Tsy natolotry ny sekoly anefa io mpianatra io satria ny CEPE dia mbola fanadinana natokana ho an'ny sekoly eraopeanina. Io fahombiazana io izay tsy an'iza fa an'ny zanany vaviaivo, renin'ny mpanakanto Gothlieb, dia namoha varavarana ho an'ny sekoly ka nahafahany nanolotra mpiadina ho amin'io fanadianana io. Nankatoavin'ny Fanjakana mantsy nanomboka hatreo ny haavon'ny fari-pahaizana tao amin'ity sekoly ity. Tsy mahagaga izany satria nahafolaka tsara ny teny malagasy sy ny teny frantsay i Jean Narivony fa tsy arakaraka ny naha mpanohitra ny fanjanahantany azy tamin'ny raharaha 1947. Porofon'izany ny toriteny nataony tamin'ny teny frantsay tamin'ny fankalazana ny fetin'i Jeanne d'Arc sy ny fahatsiarovana ny "Armistices" natrehin'ny Administratera. Mbola izy ihany koa no nanomana ny kabarin'ny Governora tamin'ny lanonam-panjakana lehibe iray tany an-toerana. == POETY MPAMPIANATRA == Hain'i Jean Narivony ny mampifandrindra ny tontolon'ny fampianarana sy ny fanabeazana amin'ny haisoratra satria ao amin’ireo tononkalony izy no maneho fananarana ary manainga ny ankizy sy ny tanora hanaja ny maha-olona azy ireo, mankatoa Ray aman-dReny, manaja raiamandreny, mitandro ny hasin'ny zava-boahary, ho tia tanindrazana. Mora raisina ireny tononkalo ireny ary voarakitra anaty andinin-teny tsotra sy fohy. I Jean Narivony no anisan'ireo mpanoratra vitsy an'isa nitodika tany amin'ny ankizy sy tanora ary niarahany nitantana ny revio "Sakaizan'ny tanora" ("Sakaizan'ny ankizy" tany am-piandohany - 1860) tamin'ny Pasitera Ravelojaona sy Charles Rajoelisolo. == NY SANGANASANY == Nanomboka nanoratra izy tamin'ny 1918 ary voarakitra ao amin'ny gazety maro ireo asasorany: Ranovelona, Ny Fandrosoam-baovao, Ny Mpandinika... Taty aoriana indray dia tafiditra tamin'ny bokim-pianarana ny tononkalony toy ny Fary Mamy kilasy fahatelo ("Tebiteby" - tak 74), Lahatsoratra Voafantina ("Ny diako" - tak 4, "Ny kipikipy zato sy ny voron-tsara dia" - tak 23, "Ny tanantsika" - tak 46...), Takelaka Notsongaina I ("Iny Ankaratra iny" - tak 68, "Ampamoizamaso" - tak 97, "Hariva" - tak 99, "Ato no mandry" - tak 135), Tononkalo sy Lahatsoratra, Amboara 2, Boky 1 izay ahitana tononkalo 26. Boky aman-gazety niarahany tamin'ny mpanoratra hafa - 1920: "Akon'Iarivo", niarahany nanatontosa tamin'i Ny Avana Ramanantoanina sy Bolespara tamin'ny gazety . - 1920: "Ny Mpandinika", niarahany niasa tamin'i Franco tao amin'ny gazety. Nampiasa ny anarana diam-penina J. Venus izy. - 1926: "Amboara voafantina", bokim-poezia niarahany namoaka tamin'i Rodlish dadatoany. - 1926: "Takariva Volafotsy", niarahany nanoratra tamin'i Lys Ber sy Ny Ando. - 1929: "Kalokalo tatsinanana", bokin-tononkalo notsongaina, niarahany tamin'i Samuel Ratany, Ny Avana Ramanantoanina, Ignace Ratsimbazafy, J.J. Rabearivelo, Lusio B., Fredy Rajaofera, Meteora, Josefa Rajaonah, Eliza-Freda, Rafanoharana ary Rodlish. - 1929: "Firaketana", Rakipahalalana  nifarimbonany tamin-dRajaonah. === Bokiny manokana === - "Ny protestantisma sy ny sekoly", nosoratan'i Jean Narivony ho an'ny jobilin'ny sekoly M.P.F. tao Fenoarivo Atsinanana 1907-1957, natontan'ny Imprimerie Volamahitsy tao Fenoarivo Atsinanana tamin'ny 1957. - "Kofehy volamena" - "Feom-baliha": tononkira niventesana an-dRasalama maritiora, ho fahatsiarovana ny fahazato taonany (14 aogositra 1837 - 14 aogositra 1937), nivoaka tamin'ny 1937. - "Amboaran-tononkalo", 1966. Antananarivo: Edisiona Salohy. Boky ahitana tononkalo maromaro natao ho vavolombelona no sady tsangambaton'ny ady nataon'ny mpanoratra ho an'ny tenin-drazana, izay mirakitra ny toe-tsaina malagasy indrindra tamin'ny androny. === Tantara an-dampy === - "Andry boboka" - "Navoakan'ny fasana". == KRISTIANINA MAFANA FO == Efa voalaza tetsy am-piandohana moa fa mpamoron-kiram-piangonana protestanta ny rainy. Nobeazina tamin'ny finoana tokoa izy mpiraitam-po, hany ka azo lazaina ho tafaroboka lalina tao an-tsahan'ny finoana an'Andriamanitra i Jean Narivony. Katolika avy tao Fenoarivo Antananarivo ny reniny saingy nivadika protestanta tao aorian'ny fanambadiana ary lasa dorkasy mafana fo sy mpampianatra sekoly alahady. Mamy hoditra tao Fenoarivo Atsinanana i Jean Narivony ary nohajahajaina tokoa na teo anivon'ny fiangonana na tamin'ny tontolon'ny fampianarana eny fa na dia teo amin'ny fiainana andavanandro mihitsy aza. Ramose Be rahateo moa no fiantson'ny olona azy tany. Katekista tao Fenoarivo Atsinanana i Jean Narivony ary azo lazaina ho nandova an-drainy tokoa izy teo amin'ny famoronan-kira kristianina. Ireny hira faneva na fankalazana tsingerintaona ireny no nahalalana azy. Izy indrindra no namorona ilay hira protestanta fantatry ny maro hoe: "Endrey izany hafaliana". Io hira ao amin'ny Fihirana FFPM faha 545 io dia nosoratany noho ny fankalazana ny faha 150 taona nidiran'ny Filazantsara teto Madagasikara (Jereo ny andinindininy etsy ambany). Mbola izy ihany koa no namorona ny hira FFPM faha 213 "Ry Fanahy mangetaheta", hira fanevan'ny Fikambanana Mampiely Baiboly Malagasy (FMBM). Ary efa voalaza teo moa ireto boky manokana nosoratany momba ny finoana ireto: "Ny protestantisma sy ny sekoly" (hira jobily) sy ny "Feom-baliha" (fahazato taonan-dRasalama Maritiora). == TARAKEVITRY NY TONONKALONY == Mirakitra fananarana, hoy isika tetsy ambony, ny tononkalony, toy ireny fahita amin'ny sanganasan'i Jean de la Fontaine ireny, ohatra ny "Ry rarin'ny matanjaka" (La rasion du plus fort est toujours la meilleure, Jean de La Fontaine). Toy izany koa ny fahaizana maka lesona avy amin'ny hasoan'ny zavaboahary (Amboa sy Amboadia). Maro tamin'ny "Fable de la Fontaine" aza no hainy tsianjery. Ny fahafolahany ny teny frantsay moa no nahafahany nandika amin'ny teny malagasy ny sanganasan'i Molière hoe: "Le malade imaginaire". Mampiainga ny fanahin'i Jean Narivony ny tontolo jineriny sy reny, eny fa na dia hatramin'izay heverina ho bitika aza kanefa ahavitany asa kanto sy mavesa-danja. Anisan'ny lohahevitra taratra amin'ny asasorany ny alahelo noho ny fahabangana toy ny fahafatesana (Ato no mandry), embona sy hanina (Iny Ankaratra iny), hanina noho ny nahafoizana ny havana ilaozana (Ampamoizamaso), ny fihaonana (Ny tia sy ny manina), ny herim-po (Mpiasa tany), ny olombelona (Ny tanantsika ity), ny fitiavana (Firaisana mampanahy), ny fomba amam-panao (Rajakom-bazaha), ny tenindrazana (Ny Tenindrazako), ny zavaboahary (Amoron-dranomasina). Ahafantarana azy ireny tononkalo diso hain'ny ankizy tsianjery any an-tsekoly ireny, ianarana any amin'ny ambaratonga ambany: CE1 ka hatramin'ny CM2. == Loharano == 1-https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-39-1.html 2-http://jean-narivony.wifeo.com/ 3- https://vetso.serasera.org/mpanoratra/jean-narivony [[Sokajy:Mpanoratra malagasy]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1898]] [[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1980]] lduo2sh4d8dde8wv65hho6dx7rmhp9k 0 283601 1148101 1147967 2026-07-28T11:24:22Z ~2026-41861-34 40528 /* Ny fianarana norantoviny */ 1148101 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Rabarioelina Ndriana|teraka=1963|firenena=Madagasikara|asa=Mpahay tantara|asa hafa=Mpikaroka Teôlôjiana|sary=Rabarioelina Ndriana01}} '''Rabarioelina''' '''Ndriana''' dia [[Teôlôjia|teôlôjiana]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|prôtestanta malagasy]], teraka tamin' ny taona 1963, ao amin' ny fokon' [[andriana]] [[merina]] avy ao [[Ambohimalaza]], ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]], mpanindrahibndra ny fitondra-mpanjaka. Zanaky ny profesora sy dokotera Lala Rabarioelina izy<ref name=":2"><small>"[https://tanikomadagascar.com/2023/02/18/faculte-de-medecine-dantananarivo-deces-du-professeur-lala-rabarioelina/ Faculté de médecine d’Antananarivo – Décès du professeur Lala Rabarioelina]", ''Taniko Madagasikara'', publié le 18 février 2023, mis à jour le 16 septembre 2024,</small> </ref>. Milaza izy fa voahosotra sy nohamasinina ho mpanjakan' Imerina sy mpanjakan' i Madagasikara tamin' ny taona 2015 ary mikatroka amin' ny tokony hamerenana ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]] indray<ref name=":6"><small>"[https://www.koolsaina.com/royaume-de-madagascar-monarchie-interview-ndriana-rabarioelina-ibc-television/#comments Les solutions proposées par Ndriana Rabarioelina à travers le retour à la monarchie]", ''www.koolsaina.com''</small></ref><ref name=":3"><small>"[https://www.youtube.com/watch?v=CnzKEvBocnA&t=1s Les solutions proposées par Ndriana Rabarioelina à travers le retour à la monarchie]" (Video), ''Youtube''</small></ref><ref><small>[[FANJAKAN’ I MADAGASIKARA|Fanjakan' i Madagasikara]], ''mg.wikipedia.org''</small></ref>. Nanohanana tsangan-kevitra nampitondrainy ny lohateny hoe ''[[Biblical Relations between Israel and Madagascar]]'' izy<ref><small>"[https://stalcuinhouseseminary.academia.edu/RevDrNdrianaRABARIOELINA?utm_source=chatgpt.com Prince Dr. Ndriana Rabarioelina]", ''stalcuinhouseseminary.academia.edu''</small></ref>, izay miompana amin' ny fifandraisana ara-[[Baiboly]] eo amin' i [[Fanjakan' i Israely (mitambatra)|Israely]] sy i [[Madagasikara]], ary koa amin' ny niandohan' ny olombelona, ​​ka nikarohany ny fifandraisan' ny [[sivilizasiôna]] maro fahiny sy ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantara malagasy]]. Filoha mpanorina sy mpikambana ao amin' ny ''Royal Academy of Sciences of Madagascar'' izy<ref name=":8" />. == Zotram-piainany == === Ny ray aman-dreniny === Teraka tamin' ny taona 1963 izy, zanaky ny profesora Lala Rabarioelina sy Rajerison Victorine<ref><small>"[https://gw.geneanet.org/taniko?lang=es&n=rabarioelina&p=ndriana Ndriana Rabarioelina]", ''gw.geneanet.org''</small></ref>, izay samy [[andriana]]<ref><small>"[https://mpanjaka-madagasikara.blogspot.com/2020/12/tantaran-ny-andriana-eto-madagasikara.html? Tantaran' ny Andriana eto madagasikara]", ''mpanjaka-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>. I Lala Rabarioelina dia Docteur en Médecine (nianatra tany amin' ny Faculté de Médecine de [[Montpellier]]) sy mpandidy<ref><small>"[https://tanikomadagascar.com/2023/02/18/faculte-de-medecine-dantananarivo-deces-du-professeur-lala-rabarioelina/ Faculté de médecine d’Antananarivo – Décès du professeur Lala Rabarioelina]", ''tanikomadagascar.com''</small></ref>. Rajerison Victorine renin' i Ndriana Rabarioelina kosa dia manana ny diplôma ambony amin' ny haizaitra (diplôme de Haute Couture de Paris). === Ny fianarana norantoviny === Nahazo ny diplôma ''baccalauréat série C'' tao amin' ny [[Académie d' Aix-Marseille]] ('''''[[:fr:Académie_d'Aix-Marseille|fr]]''''') tany [[Frantsa]] i Rabarioelina Ndriana, sy ny ''Licence en Théologie'' ary nahavita ''Master en Théologie'' tao amin' ny [[Faculté Libre de Théologie Réformée na Faculté Jean-Calvin]] ('''''[[:fr:Faculté_Jean-Calvin|fr]]''''') tao Aix-en-Provence any [[Frantsa]]. Nandalina fitantanana orinasa tao amin' ny [[Ecole Supérieure de Commerce de Paris]] (ESCP-Senior, Paris, 1994) ('''''[[:fr:ESCP_Business_School|fr]]''''') ary nandalim-pahaizana momba ny [[vatosoa]] tao amin' ny [[Gemological Institute of America]] (GIA, 2003, 2005) ('''''[[:en:Gemological_Institute_of_America|en]]'''''). [[Teôlôjia|Teôlôjiana]] i Ndriana Rabarioelina<ref><small>"[https://stalcuinhouseseminary.academia.edu/RevDrNdrianaRABARIOELINA? Prince Dr. Ndriana Rabarioelina]", S''t Alcuin House Seminary Academia''</small></ref> sady mpikaroka tantara koa<ref name=":9"><small>"[https://royal-academy-of-madagascar.blogspot.com/2017/11/iii-members-of-royal-academy-of.html Some members of the Royal Academy of Science of Madagascar]", ''royal-academy-of-madagascar.blogspot.com''</small></ref>. Nanao fikarohana izy ka nahazo ny diplôma ''PhD in Theology'' tamin' ny fanohanany ny [[tsangan-kevitra]] hoe "''[[Biblical Relations between Israel and Madagascar]]''" na "Ny fifandraisana ara-Baiboly eo amin' i Israely sy i Madagasikara" (''PhD'', Doctoral Dissertation, Saint Alcuin House Theological Seminary, USA, 2010, 458 pejy) mikasika ny "Tantara miafin' i Madagasikara nandritra ny telo arivo taona mahery" ary nahazo ny diplôma ''Doctor of Theology'' tamin' ny fanohanany ny tsangan-kevitra mitondra ny lohateny hoe "''[[Madagascar in the Last Vestiges of the Birthplace of Humanity]]''" na "I Madagasikara, ao amin' ny sisa tavela amin' ny toerana nahaterahan' ny olombelona" (''D.Theol''., Doctoral Dissertation, Saint Alcuin House Seminary, USA, 2016, 638 pejy). Nianatra sy nampitaha tenim-pirenena mihoatra ny roa ambin' ny folo koa izy ([[Fiteny malagasy|malagasy]], [[Fiteny hebreo|hebreo]], [[Fiteny arameana|arameana]], [[Fiteny grika|grika]], [[Fiteny anglisy|anglisy]], [[Fiteny alemàna|alemana]], [[Fiteny tamily taloha|tamily tranainy]], [[Fiteny sanskrity|sanskrity]], [[Fiteny someriana|someriana]], [[Fiteny malaiô-pôlineziana|malaiô-pôlineziana]], [[Vondrom-piteny amerindiana|amerindiana]], [[Fiteny aty Afrika|afrikana]], sns)<ref name=":9" />. Anisan' ny mpampianatra azy ireto profesora manaraka ireto: * i [[Pierre Berthoud]] (FLTR, [[Aix-en-Provence]], [[Frantsa]]), manam-pahaizana momba ny [[Testamenta Taloha]]; * i [[Peter R. Jones]] (Harvard, Princeton, [[Etazonia]]), manampahaizana momba ny [[Testamenta Vaovao]]; * i Jean Marc Daumas de Cornilhac (FLTR, Aix-en-Provence, Frantsa) momba ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] sy ny [[Tantaran' ny kristianisma|tantaram-piangonana]]; * i Maurice Carrez (FTP, [[Paris]], Frantsa) momba ny [[Fiteny grika|teny grika]] sy ny [[Testamenta Vaovao]]; * i Edmund Clowney ([[Westminster, Kalifornia|Westminster]], WTS, Etazonia) momba ny [[teôlôjia biblika]]; * i Roger Greenway (Westminster, WTS, Etazonia), momba ny [[World Missiology|World Missiolog]][[World Missiology|y]]; * i J<nowiki/>ean Brun (Oniversite, Dijon) momba ny [[filôzôfia kristiana]]; * i Pierre Courthial (FLTR, Aix-en-Provence, Frantsa) momba ny [[teôlôjia pratika]] sy ny [[apôlôjetika]]; * i Olivier Clément (Institut Orthodoxe Saint Serge, Paris, Frantsa) momba ny [[teôlôjia ôrtôdôksa]]; * i [[Pierre Chaunu]] (Président, Académie des Sciences Morales et Politiques, membre de l'Institut, Paris), manampahaizana momba ny [[Tantara]]. === Faharesen-dahatra ara-pivavahana === Nilaza ho nahazo teny fikasana avy amin' Andriamanitra sy tsodrano avy amin' ny raiamandreny ara-panahy izy, dia ireto: ny mpitandrina [[Daniel Ratefy]]<ref><small>Ny mpitandrina [[Daniel Ratefy]], mpanorina ny [[Fiangonana Protestanta Malagasy aty Andafy]] (FPMA) tao [[Montpellier]] tamin' ny taona 1946, mpiaraka nanorina ny [[Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara]] (FJKM) tamin' ny taona 1968, mpiaraka nanorina ny [[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara]] (FFKM) teny Ambohimalaza, Antananarivo, tamin' ny taona 1950, efa tonian' ny Fiombonan' ny Fiangonana Protestanta eto Madagasikara (FFPM) tamin' ny taona 1986-1992, solontenan' i Madagasikara tamin' ny fanorenana ny [[Filankevitra Ekiomenikan' ny Fiangonana|Filankevitry ny Fiangonana eran-Tany]] na [[Filankevitra Ekiomenikan' ny Fiangonana|World Council of Churches]] (WCC) tany [[Amsterdam]] tamin' ny taona 1947-1948.</small></ref> (taona 1981), ny mpitandrina Razafindrakoto Gabriel (taona 1986), i Mama [[Volahavana Germaine]]<ref><small>I Mama [[Volahavana Germaine]] (na Nenilava), mpiandry zokiolona (1941), raiamandreny nanorina ny [[Tobilehibe Ankaramalaza]] tamin' ny taona 1941, izay miombona amin' ny FFPM, efa nihaona tamin' i [[Olav V]], mpanjakan' i [[Nôrvezy]], tany amin' ny Lapan' Andriamanjaka tany [[Oslo]] any tamin' ny taona 1973, mpitory Filazantsara, mpiahy marary sy kamboty ary olona sahirana an-jatony, izay heverin' ny ao amin' ny hetsika [[Fifohazana (kristianisma malagasy)|Fifohazana]] ho mpaminany. ary mahay tenim-pirenena roa ambin' ny folo.</small></ref> (taona 1996), ny kardinaly [[Armand Gaétan Razafindratandra]]<ref><small>Ny kardinaly [[Armand Gaétan Razafindratandra|Armand Gaetan Razafindratandra]], ao amin' ny [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina]] (EKAR) eto Madagasikara, mpiaraka nanorina ny Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara (FFKM) tao Ambohimalaza tamin' ny taona 1950.</small></ref> (taona 2007), i Mama Ravolazaimanga Bernadette (taona 2009), i Mama Rasoazanakolona Hèlene (taona 2012), i Dada Manase (taona 2018) ao anatin' ny [[Fiangonana Loterana Malagasy]], ny [[Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara]]<ref name=":5">[http://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/ <small>http://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/</small>]</ref>. Anisan' ny raiamandrany mpiahy azy koa ny mpitandrina [[Daniel Ralibera]]<ref><small>Ny mpitandrina [[Daniel Ralibera]], mpitandrina FJKM Ambavahadimitafo, mpampianatra tantaram-piangonana (FTP) ao Antananarivo, mpiaraka nanorina ny FJKM tamin' ny taona 1968, mpiaraka nanorina ny FFKM tao Ambohimalaza tamin' ny taona 1950, mpiaraka nanorina ofisialy ny FPMA tany Paris tamin' ny taona 1959.</small></ref> sy ny profesora [[Albert Rakoto Ratsimamanga]]<ref><small>I [[Albert Rakoto Ratsimamanga]], Docteur en Médecine, Docteur ès Sciences, ambasadaoron' i Madagasikara tamin' ny taona 1960-1972, manampahaizana, tale amin' ny Centre National de Recherche Scientifique (CNRS) any [[Paris]], akademisiana amin' ny firenena maro, mpikambana ao amin' ny Institut any Paris, ary nahazo loka siantifika iraisam-pirenena maro.</small></ref>. I Ndriana Rabarioelina dia kristiana prôtestanta. [[Fifohazana (kristianisma malagasy)|Mpiandry]] izy nanomboka amin' ny taona 1991, zanaky ny [[Tobilehibe Ankaramalaza]] ([[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara|FFPM]]). Izy dia efa filohan' ny [[Fiangonana Protestanta Malagasy aty Andafy]] (FPMA Aix-Marseille)<ref><small>Ny [[Fiangonana Protestanta Malagasy aty Andafy]] (FPMA Aix-Marseille) tamin' ny taona 1986-1988, izay mpikambana ao amin' ny [[Fikambanana Mampiely Baiboly Malagasy|Fikambanana Mampiely Baiboly]] eto Madagasikara (FMBM), ao amin' ny [[Fédération protestante de France]] (FPF), ao amin' ny [[Alliance nationale des églises luthériennes de France]] (ANELF), ao amin' ny [[Lutheran World Federation]] (WLF), ao amin' ny [[Alliance réformée mondiale]] (ARM) ary ao amin' ny [[Conseil oecuménique de églises]] (COE).</small>   </ref> tamin' ny taona 1986-1988. Izy no nahitana ny Lycée Gardanne, Département Bouche-du-Rhône, Région Provence (PACA), izay toerana nanaovana ny Fivoriambe Isankerintaona Fifohazana voalohany teo anivon' ny Fiangonana Protestanta Malagasy aty Andafy (FPMA, 1989). == Ny tsangan-keviny == === Jiosy na Israelita ny Malagasy === Ny tsangan-kevitra nahazoan' i Ndriana Rabarioelina ny diplôma ''PhD in Theology'' dia mitondra ny lohateny hoe ''[[Biblical Relations between Israel and Madagascar]]'' ("Fifandraisana ara-Baiboly eo amin' i Israely sy i Madagasikara")<ref name=":0"><small>"[https://www.deliremadagascar.com/conference-internationale-sur-les-origines-juives-a-madagascar/ Conférence internationale sur les origines juives à Madagascar]", in [https://www.deliremadagascar.com/ deliremadagascar.com]</small></ref>. Izany [[tsangan-kevitra]] izany dia anohanany ny maha [[Jiosy]] na Jody ny [[Malagasy]]. Ny mpitandrina [[Ravelojaona (mpitandrina)|Ravelojaona]] no efa nanoratra fa [[Jiosy]] ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] (1909). Taty aoriana dia nanamafy izany i Mama [[Volahavana Germaine]] (1941). Izany tsangan-kevitra izany dia efa naelin' ny ilay misiônera [[lazarista]] atao hoe [[Joseph Briant]] (1946) izay niezaka naniamarina fa avy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] Toraka izany koa i [[Roger Andriatsiratahina]] (1976) sy ny mpitandrina [[Ratefy Tolotra]] (1979) izay nanamafy fa Jiosy ny Malagasy <ref name=":1"><small>Rabarioelina, Ndriana (Rev. Dr.) (2011), "''Biblical Relations between Israel and Madagascar''", États-Unis, 2010.</small></ref>. Ny filazan' i Joseph Briant fa nisy koa ny andiam-pifidrà-monina jiosy mankaty Madagasikara -- ka ny voalohany tamin' ireo fifindrà-monina ireo dia tamin' ny andron' i [[Sôlômôna]], manodidina ny taona 900 tal. J.K. -- dia nohamafisin' i Tolotra Ratefy (1976) sy i Ndriana Rabarioelina (2010) tao amin' ny fikarohana ara-teôlôjia sy ara-tantara nataon' izy ireo nandritra ny efapolo taona mahery<ref name=":1" />. === Avy amin' ny teny hebreo ny teny malagasy === Izao koa no anisan' ny hevitra tohanan' i Ndriana Rabarioelina: ny [[fiteny malagasy]] dia avy amin' ny [[fiteny hebreo]], ny [[kolontsaina malagasy]] dia avy amin' ny [[Jodaisma|kolontsaina jiosy]], ary nisy ny fifindrà-monina jiosy nankaty [[Madagasikara]], izay toherin' ny manam-pahaizana maro<ref><small>Sophie Goedefroit et Albert Roca (2021), "[https://publicacions.antropologia.cat/quaderns/article/download/371/199/1378 La "plus belle énigme du monde" ne veut pas être résolue. Le besoin de mémoire multiple à Madagascar]", ''publicacions.antropologia.cat''</small></ref>. Nisy ny "Fihaonana iraisam-pirenena mikasika ny Fiaviana Jiosy eto Madagasikara" na ''Conférence Internationale sur les Origines Juives à Madagascar'' izay niarahan' ny profesora [[Tudor Parfitt]] sy ny pastora [[Ratefy Tolotra|Tolotra Ratefy]] ary ny Ndriana Rabarioelina, teo anatrehan' ny [[Raby]] dimy avy any [[Etazonia]], [[Kanada]], [[Marôka]], [[Frantsa]] ary [[Aostralia]], tao [[Antananarivo]] tamin' ny volana Mey 2017<ref name=":8"><small>Royal Academy of Sciences of Madagascar, 2017.</small></ref>. === Madagasikara: tokony ho fanjakà-mpanjaka teôkratika sy kristôkratika === Anisan' ny tohanan' i Ndriana Rabarioelina koa ny tokony hahatonga an' i Madagasikara ho fanjakana [[Teôkrasia|teôkratika]] sy [[Kristôkrasia|kristôkratika]], sady hiverenana amin' ny fanjaka-mpanjaka manandratra indray ny rafitra ara-piarahamonina sy ara-pôlitika mankato an' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] sy manaja ny [[soatoavina]] malagasy, ary ny fandravana ny rafitra [[Repoblika|repoblikana]] <ref><small>"[[FANJAKAN’ I MADAGASIKARA|Fanjakan' i Madagasikara]]" in ''[https://mg.wikipedia.org/ mg.wikipedia.org]''</small></ref><ref><small>"[http://www.midi-madagasikara.mg/index.php/component/content/article/5-societe/2933-declaration--les-malagasy-descendants-de-juifs Déclaration : Les Malagasy, descendants de juifs]" in ''[https://midi-madagasikara.mg/ midi-madagasikara.mg] {{Wayback|url=https://midi-madagasikara.mg/ |date=20230430165033 }}''</small></ref><ref><small>"[http://www.tonga-soa.com/for/ecrire.php3?nume=3949&repid=31423&th= Déclaration: les Malagasy dscendants des juifs] {{Wayback|url=http://www.tonga-soa.com/for/ecrire.php3?nume=3949&repid=31423&th= |date=20230430172043 }}", in ''[http://www.tonga-soa.com/ tonga-soa.com] {{Wayback|url=http://www.tonga-soa.com/ |date=20250616035827 }}''</small></ref>. Tsy mijanona ho tsangan-kevitra fotsiny ny famerenana ny fitondra-mpanjaka fa raha [[andriana]] na printsy fotsiny i Ndriana Rabarioelina tany am-panombohana dia narahiny fanambaràn-tena ho mpanjaka izany<ref><small>"[http://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/2019/ Royal house of Madagascar]", in [http://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/ royal-house-of-madagascar.blogspot.com/]</small></ref>. == Mpanjakan' ny Merina sy mpanjakan' i Madagasikara == === Ny fototry ny fanjakany === ==== Taranaka mpanjaka ==== Nilaza i Ndriana Rabarioelina fa avy amin' ny mpanjaka [[Andriantomara]], ny mpanjaka [[Andrianerinerina]], ny mpanjaka [[Andriamanelo]], ny mpanjaka [[Ralambo]], ny mpanjaka [[Andriantompokoindrindra]], tompon' ny Tranomanara, Tranofohiloha, Tranomasina, izay nolovany avy amin' ny mpanjaka [[Andriamamilazabe]] razambeny, sy avy amin' ny mpanjaka [[Andrianjaka]], ny mpanjaka [[Andriantsitakatrandriana]], ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] ary ny mpanjaka [[Andrianampoinimerina]]. Ny ''Geneanet'' no ahitana tetiarana momba an' i Ndriana Rabarioelina, fa saingy tsy ahafaha-mahafantatra ny fifandraisany amin' ny mpanjaka merina teo aloha izany<ref><small>"[[Ndriana Rabarioelina]]", ''Geneanet''</small></ref>. Araka ny voalazan' i Ndriana Rabarioelina dia izao ny hafatry ny mpanjaka razambeny:<blockquote>An' [[Andriamanelo]] ny Alakamisy ary an' [[Andriamananintany]] ny Zoma. Raha manary fanjakana ny Terak' Andriamananintany dia miverina amin' Andriamanelo ny fanjakana. Vokany: ny hafatra napetraky ny mpanjaka [[Ralambo]] sy [[Andriantompokoindrindra]] ary [[Andrianjaka]] izay nisy fifanarahana fito dia manjaka aloha Andriantompokoindrindra avy amin' Andriamanelo, avy eo manjaka [[Andrianjaka]] avy amin' [[Andriamananintany]], ary ny Andriandahy avy amin' ny Terak' Andrianjaka manana reny mivantana [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]] (foko) ihany no mahazo manjaka sy mahazo Tranomasina. Ny [[Ranavalona|vehi]][[Rasoherina|vavy]] tsy mahazo manjaka. Ary rehefa tsy manaja na very fanjakana ny Terak' Andrianjaka dia miverina amin' Andriantompokoindrindra Lahimatoan' Imerina, avy amin' Andriamanelo, ny fanjakana. (Ndriana Rabarioelina) </blockquote> ==== Tendry avy amin' Andriamanitra ==== Araka ny filazan' i Ndriana Rabarioelina dia mpaminany miisa fito, raiamandreny andriana sy ireo zokiolona fotsy volo amin' ny tany, raiamandreny ara-panahy (ny pastora [[Daniel Ratefy]] avy ao [[Ambohimalaza]], ny pastora Razafindrakoto Gabriel avy ao [[Antanamalaza]], i [[Volahavana Germaine|Mama Volahavana Germaine]] avy amin' ny [[Tobilehibe Ankaramalaza|Toby Ankaramalaza]], i Dada Manasé avy amin' ny Toby Ankaramalaza, ny Andriambavy Rasoazanakolona Hélène na Mamafara avy amin' ny [[Toby Namahanambasy]] Imerinatsimo, ny Kardinaly [[Armand Gaétan Razafindratandra]] avy ao Ambohimalaza, ny Andriambavy Ravolazaimanga Bernadette<ref><small>Ravolazaimanga Bernadette dia voalaza fa mpiandry zokiolona indrindra (1955) amin' ny Toby Lehibe Ankaramalaza sy ny Toby Lehibe Manolotrony (FFPM). Raimandreny ny Toby Masina Itaitso (FLM, FFPM). Nampianarin' i Mama Volahavana Germaine Nenilava (Toby Amkaramalaza) sy Neny Ravelonjanahary (Toby Manolotrony). Anisan' ny olona manana vina kristiana ho an' i Madagasikara manontolo izy ary miasa ho amin' izany, satria araka ny Hafatr' i Jesosy Kristy tamin' i Mama Nenilava dia ho lasa ivon' ny [[fitoriana ny filazantsara]] maneran-tany i Madagasikara.</small>  </ref> avy amin' ny [[Toby Itaitso]]) no nampilazain' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] mialoha nanomboka ny taona 1981, ny maha mpanjaka mpandova fanjakana sy nanome tsodrano an' i Ndriana Rabarioelina. === Ny fanjakany === ==== Fanosorana niteraka resabe ==== Araka ny filazana nataon' i Ndriana Rabarioelina dia tamin' ny volana Septambra 2015 no nanosorana sy nanamasinina azy ho mpanjaka tamin' ny lanonana ara-panahy teny [[Ambohidrabiby]]. Nisy fahazavana avy any an-danitra nidina sy nipetraka naharitra ela teo aminy, ary "fahazavana avo zato heny noho ny fahazavan' ny [[masoandro]]" niposaka vao maraina avy any atsinanana tamin' io fotoana fanosorana mpanjaka sy fitsofandrano azy io teny Ambohidrabiby, izay mariky ny "fanatrehan' Andriamanitra sy ny fankatoavany ary ny fitahiany". ^{[Omeo ny loharano]} Na dia teo aza izany fanosorana izany dia efa taty amin' ny taona 2020 no nahenoana ny maha mpanjaka azy, raha andriana na printsy no nahalalana azy hatramin' izay. ^{[Omeo ny loharano]} Nilaza anefa ny andriana andriana [[Ralitera Jaques]] fa tsy fanosorana azy ho mpanjaka tamin' io andro io fa fotoana nanendrena azy hitantana vonjimaika ara-panjakana ny Taranaka Andriana Miray eto Madagasikara (TAMIMA) satria efa tsy salama Ralitera Étienne rain' i Ralitera Jaques, izay lehiben' io fikambanana io tamlin' izany fotoana izany. Tsy fanosorana azy tamin' io andro io fa tso-drano hahafahany miasa tsara. Araka ny filazan' io andriana io ihany dia tsy hankatoavin' izy ireo ny maha mpanjakan' i Madagasikara azy satria tsy manaraka ny soatoavina sy ny rafitra ary ny fomba malagasy ianao izy<ref><small href="Armand Gaétan Razafindratandra">"[https://web.facebook.com/groups/616012189011168/posts/1250031802275867/?_rdc=1&_rdr# Toherin' ireo taranak' andriana ny fanandratan-tenan' i Ndriana Rabarioelina ho mpanjaka]", ''web.facebook.com''</small></ref>. ==== Ny anaram-boninahitra entiny ==== Izao ny anaram-boninahitra isalorany amin' ny maha mpanjaka azy, izay matetika adika amin' ny tenim-pirenena samihafa: "''Mpanjaka, avy amin' ny Lahimatoan' Imerina, Lehiben' ny Fianakaviamben' ny Andriana Merina, Lehiben' ny Fianakaviamben' ny Mpanjaka eto Madagasikara''". ==== Mbola mitaky ny tena fanjakana ==== Na dia efa voahosotra sy nohamasinina ho mpanjaka aza i Ndriana Rabarioelina dia mbola miasa momba ny hamerenana ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]] sy ny handravana ny Repoblikan' i Madagasikara, izay lazainy fa naorin' ny mpanjanatany frantsay, mba hametrahany ny fanjakana [[Teôkrasia|teôkratika]] sy [[Kristôkrasia|kristôkratika]]. === Fidirana an-tsehatra amin' ny raharaham-pirenena === Rabarioelina Ndriana dia nahazo fiofanana pôlitika nandritra ny dimy taona (1995-2000) tamin' i Blaise Rabetafika, ambasadaoron' i Madagasikara tany amin' ny [[Firenena Mikambana]] (ONU)<ref><small>Ny Andriana Blaise Rabetafika dia ambasadaoron' i Madagasikara tany amin' ny [[Firenena Mikambana]] (ONU) sady zokiolona indrindra amin' ireo ambasadaoro erantany (1969-1992) tao amin' ny Firenena Mikambana, efa filohan' ny [[Filankevi-Pilaminan' ny Firenena Mikambana|Filankevitry ny Fandriampahalemana]] indroa (1985,1986) tao amin' ny Firenena Mikambana ary efa nahazo ny "Prix International Mercure d'Or" izay natokana ho an' ny filoham-pirenena avo lenta indrindra sy olona sangany sy mendrika indrindra eran-tany</small></ref>. Mandray anjara momba ny raharaha [[Pôlitika eto Madagasikara|pôlitika]] sy [[Fiarahamonina malagasy|sôsialy]] eto Madagasikara izy. Nanome toromarika stratejika ara-tafika in-telo ho an' ny Ministry ny Fiarovam-pirenena Mamizara Jules sy Jeneraly miisa folo izy tao amin' ny biraon' ny Ministra ny Fiarovam-pirenena hampitsaharana ny [[ady an-trano]] niaraka amin' ny basy aman-tafondro sy ny hanavotana ny takalonaina sivily an-jatony tao Brickaville sy hamonjena ny vahoaka an-tapitrisa nijaly tamin' ny raharaha 2002. Tanteraka soa aman-tsara izany. ^{[Omeo ny loharano ahafahana manamarina izany]} Nanohitra ny tsy fanarahan-dalàna sy ny [[Hosoka amin' ny fifidianana|hala-bato]] goavana ary nanao [[fampielezan-kevitra]] ho an' ny "Tsia" tamin' ny [[fitsapan-kevi-bahoaka]] tamin' ny taona 2010. ^{[Omeo ny loharano ahafahana manamarina izany]} Nisakana ny fanotofana [[tanimbary]] arivo hektara mahery tamin' ny kaominina miisa enina ([[Ambohitrimanjaka]], [[Ambohidrapeto]], [[Fiombonana]], [[Ankadimanga]], [[Anosibe Zaivola]], [[Itaosy]]) ary niaro ny tantsaha enina alina mahery voan' ny tsindray hazo lena sy nampijalina. Ireo tanimbary ireo dia mirefy arivo hektara, mamelona vahoaka enina hetsy mahery eto [[Antananarivo]] sy ny manodidina. Nanoro hevitra izy mba hakisaka amin' ny toerana hafa ny [[tetikasa Tanamasoandro]] (2019). Vokany: nafindra tany amin' ny toerankafa ny tetikasa Tanamasoandro. ^{[Omeo ny loharano ahafahana manamarina izany]} Nanome hevitra mba handanian' ny [[Antenimierandoholona (Madagasikara)|Antenimierandoholona]] ny [[volavolan-dalàna]] manamafy fa an' i Madagasikara ny [[Nosy Miparitaka|nosy]] dimy manodidina an' i Madagasikara ([[Bassas da India]], [[Nosy Europa|Europa]], [[Nosy Glorieuses|Glorioso]], [[Juan de Nova]], [[Nosy Tromelin|Tromelin]]). Ramatoa Arlette Ramaroson, mpitsara iraisam-pirenena, sy ny mpiaradia manampahaizana no nandrafitra ilay volavolan-dalàna ary nankatoavina sy nolanian' ny Antenimierandoholona tamin' ny 18 Desambra 2020. ^{[Omeo ny loharano ahafahana manamarina izany]} === Fitsipahana ny maha mpanjaka azy === Tsy voarakitra loatra amin' ny literatiora akademika ny fanakianana ataon' ny mpitsikera an' i Ndriana Rabarioelina momba ny maha "Mpanjakan' Imerina" na "Mpanjakan' i Madagasikara" azy, fa avy amin' ny adihevitra ampahibemaso, amin' ny hevitry ny mpampiasa [[aterineto]], amin' ny fanadihadiana ara-tantara ivelan' ny sehatra akademika, ary amin' ny hevitra avoakan' ny antokon' olona samy mpandala ny fitondrà-mpanjaka ([[Mônarsisma|mônarsista]]) sy amin' ny mpanao pôlitika sasany. ==== Fanoherana ny maha mpajakan' Imerina azy ==== Lazain' ny taranak' andriana sasany ho misandoka ho mpanjakan' Imerina i Ndriana Rabarioelina. Anisan' ireo izay manohitra azy amin' izany ny andriana [[Ralitera Jaques]] izay nilaza izao teny manaraka izao<ref><small href="Armand Gaétan Razafindratandra">"[https://web.facebook.com/groups/616012189011168/posts/1250031802275867/?_rdc=1&_rdr# Toherin' ireo taranak' andriana ny fanandratan-tenan' i Ndriana Rabarioelina ho mpanjaka]", ''web.facebook.com''</small></ref>:<blockquote>Tompony Aho fa tsy mpindrana. Izaho Andriambe Ralitera Jacques, nandimby ny raiko ny Andriambe [[Ralitera Étienne]] lehiben' ny Taranaka Andriana Miray eto Madagasikara, dia manao izao fanitsiana manaraka izao ho an' i Andriana Rabarioelina Ndriana: Miangavy anao aho tsy hamoaka intsony vaovao diso sy ny sary misy ny Masina Ralitera Étienne (Efa nanarin' i Masina Violette Ralitera ianao tamin' io fihetsikao io fa tsy mendrika ary tokony hiera aloha). Ireo sary avoakanao ireo dia fotoana nanendrena anao hitantana vonjimaika (administratif) ara-panjakana ny TAMIMA satria efa tsy salama ny Masina Ralitera Étienne. Tsy fanosorana anao na inona na inona tamin' io andro io fa tso-drano hahafahanao miasa tsara. Koa averiko etoana fa fanimbazimbana ny Masina Ralitera Étienne izao ataonao izao ary tsy hankatoavinay ny maha mpanjakan' i Madagasikara anao, Tompoko, satria tsy manaraka ny soatoavina sy ny rafitra sy ny fomba malagasy ianao.</blockquote> ==== Fitsipahana ny maha ara-dalàna ny tetiarana ==== Maro no milaza fa tsy voamarina ampahibemaso sy tsy misy fomba azo amarinana azy ny [[tetiarana]] anohanana ny sata maha mpandova fanjakana an' i Ndriana Rabarioelina. Ampahampahany na tsy hita amin' ny fomba ampy ao amin' ny arisiva ara-tantara azo jerena ny fampahalalana momba ny tetiarany. Tsy namela taranaka handova fanjakana amin' ny fomba mazava ny mpanjaka merina farany, [[Ranavalona III]], taorian' ny fanjavonan' ny taranany. Amin' ity toe-javatra ity dia sarotra porofoina amin' ny fomba azo antoka ny fitakiana fandovana fanjakana aty aorina. Tsy nanana afa-tsy zanakavavy iray ity mpanjakavavy ity, dia i Marie-Louise (1894-1948) izay tsy nanambady sy tsy nanan-janaka<ref><small>I Marie-Louise (1894-1948) izay teraka nandritra ny sesitany taorian' ny fanafoanan' i Frantsa ny Fanjakan' i Madagasikara tamin' ny 1897. Tsy nanambady sy tsy nanan-janaka izy. Maty tamin' ny taona 1948 izy. Noho izany dia tapitra teo aminy ny taranaka mivantana avy amin-dRanavalona III.</small></ref>. Misy ny miaiky fa mety ho anisan' ny fianakavian' andriana i Rabarioelina, nefa tsy avy hatrany dia manome zo ho eo amin' ny seza fiandrianana ny maha andriana. ==== Olana momba ny fitsipiky ny fifandimbiasana ==== Nomarihin' ny mpanohitra sasany fa tsy nanaraka rafitra henjana momba ny maha lahimatoa ny fandovana ny seza fiandrianan' ny [[Fanjakan' Imerina]], tsy toy ny fitondram-panjaka eorôpeana sasany. Araka ny tantara dia niankina amin' ny lafin-javatra maro ny fifandimbiasana: ny fanendren' ny mpanjaka ny handimby azy, ny fanohanan' ny fianakavian' andriana malaza, ny fifandanjana ara-pôlitika anatiny, ary ny fankatoavan' ny mpitana ny fomban-drazana. Izany dia manasarotra ny famantarana mandeha hoazy ny mpandova aty amin' ny taranaka maromaro taorian' ny naharavan' ilay fanjakana. Milaza ireo mpitsikera ireo fa tsy misy fitsipika voarakitry ny tantara azo anondroana mazava ny mpandimby tokana. ==== Tsy fahampian' ny fankatoavana iombonana ==== Amin' ny fanao ara-pôlitika merina, ny fikarana eo amin' ny seza fiandrianana amin' ny ankapobeny dia mitaky ny fisian' ny marimaritra iraisana eo amin' ny taranaka [[andriana]] lehibe, sy ny fankatoavan' ny manam-pahefana nentim-paharazana, ary ny fanatanterahana ny fombafomba mifandray amin' izany. Tsy nisy anefa izany fankatoavana iombonana izany na tao [[Faritra Analamanga|Analamanga]] na tany amin' ny faritra hafa eto Madagasikara. Maro ny mpanjaka, ny lehibe ara-drazana, ny taranak' andriana sns izay tsy manaiky ny maha mpanjaka an-dRabarioelina, na ho an' ny [[Merina]] na ho an' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] rehetra. Koa satria ahitana andriana sy taranaka mpanjaka isan-karazany sy isam-paritra eto Madagasikara, dia tsy hisy olon-tokana hekena amin' ny alalan' ny marimaritra iraisana ho mpanjaka. Ao koa ny fisian' ny firazanana na vondrona maro ao amin' ny Merina izay samy milaza tena fa afaka na tokony ho eo amin' ny toeran' ny mpanjaka. Izany no mahasarotra ny fahazoana olona iray eken' ny taranaka mpanjaka merina na malagasy ho mpanjakany. ==== Fanakianana ara-pôlitika sy ara-pivavahana ==== Misy koa tsikera maromaro mifantoka amin' ny tsy tena maha zava-dehibe ara-pôlitika ny famerenana ny [[fanjakà-mpanjaka]]. [[Repoblika]] i [[Madagasikara]] ankehitriny ka tsy manaiky fisiana fanjakà-mpanjaka ny andrim-panjakana misy ao aminy. Ampifandraisina amin' ny fanjakazakana ara-pôlitikan' ny Merina tamin' ny [[Foko eto Madagasikara|foko]] hafa teto amin' ny Nosy ny [[Fanjakan' Imerina]] teo aloha, ka mety hiteraka fanoherana eo amin' ny toe-draharaham-pirenena mandala ny fahasamihafana ny fikasana hamerina ny fitondrà-mpanjaka. Maro koa ny mihevitra fa efa nilaozan' ny toetrandro na tsy mifanentana amin' ny zava-misy ara-pôlitika ankehitriny ny fiheverana ny fiverenana amin' ny fanjakà-mpanjaka. Araka io fomba fijery io dia tetikasa ideôlôjika na an' ohatra ny fitakiana ny maha mpanjaka fa tsy safidy ara-pôlitika mifanentana amin' ny zava-misy. Anisan' ny fanakianana ihany koa ny momba ny fiheverana ara-pôlitika sasany voizin-dRabarioelina, indrindra ny fikasany hametraka fahefana ara-pôlitika eo amin' ny fototra ara-pivavahana. Milaza ny mpanohitra izany hevitra izany fa ny fanandratana ny fahefana [[Teôkrasia|teôkratika]] dia tsy mifanaraka amin' ny foto-kevitra momba ny [[Sekiolarisma|maha laîka]] ny fanjakana sy ny fandalana ny fahasamihafan' ny [[Fivavahana eto Madagasikara|atokom-pivavahana]]. ==== Kely ny fankatoavan' ny besinimaro sy ny fanjakana malagasy ==== Mpandinika maro no manamarika fa toa tsy miteraka hetsi-bahoaka miely patrana ho amin' ny famerenana ny fanjakà-mpanjaka ny hetsika sy ny hevitra voizin' i Ndriana Rabarioelina. Ny asany dia fantatra indrindra ao anatin' ny faribolan' ny mpandala ny famerenana ny fanjakà-mpanjaka sasany, sy ampahany amin' ny zanaka am-pielezana, ary vondrona manam-pahaizana sy ara-pivavahana voafetra. Izany dia manamafy ny fiheveran' ny mpanohitra azy fa mipetraka ho tsinontsinoavina ny fitakiana ataony eo amin' ny adihevitra pôlitika eto [[Madagasikara]]. Saika tsy misy na kely dia kely ny fankatoavan' ny fitondram-panjakana sy ny andrim-panjakana malagsy ny maha mpanjaka azy raha ampitahaina amin' ny mpanjaka any amin' ny faritra hafa eto Madagasikara (any amin' ny [[Sakalava]] sy ny [[Antankarana]], ohatra). == Ny zava-bitany == === Ny boky nosoratany === Amin' ny asasorany dia ireto no azo tanisaina: * ''[[Biblical Relations between Israel and Madagascar]]'' (2010)<ref name=":4"><small>"[https://royal-academy-of-madagascar.blogspot.com/2017/11/iii-members-of-royal-academy-of.html Some members of the Royal Academy of Sciences of Madagascar]", ''Royal Academy of Sciences of Madagascar''</small></ref>; * ''[[The King and High Priest Andriantompokoindrindra]]'' (2012)<ref name=":4" />; * ''[[The New Kingdom of Madagascar]]'' (2014)<ref name=":4" />; * ''[[Madagascar in the Last Vestiges of the Birthplace of Humanity]]'' (2016)<ref name=":4" />. Ireo boky ireo dia maneho ny fahavononany hikaroka ny fifandraisan' ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantara malagasy]] sy ny ara-panahy ary ny sivilizasiôna fahiny<ref name=":2" /><ref name=":5" /><ref name=":4" /><ref><small>"[https://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/2012/07/interview-du-prince-rev-dr-ndriana.html? Interview de S.A.R. le Prince Rev. Dr. Ndriana Rabarioelina: " La christocratie est la solution durable de l'Eternel pour Madagascar]", ''Royal House of Madagascar'', 26 juillet 2012.</small></ref>. === Ny zavatra natsangany === ==== Momba ny hira sy mozika ==== Mpitendry [[gitara klasika]] iraisam-pirenena i Ndriana Rabarioelina sady lehiben' ôrkesitra. Izy no filoha mpanorina ny fikambanana ''Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar'' (ONG-CNSMM) sy ny ''Orchestre Philharmonique Amontana,'' nanomboka tamin' ny taona 1996'','' izay natao hanomezam-boninahitra an' Andriamanitra sy hanomezana lanja ny haimozika malagasy avo lenta, ary efa nanao fampisehoana maro, anisan' izany ny fampisehoana impito ny ''oratorio'' "''Messiah''" ([[George Frideric Handel|G.F. Hande]]<nowiki/>l) amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] niaraka amin' ny mpihira miisa 90 ao amin' ny antoko mpihira Zanak' Ambohimalaza (ZAMA) sy mpitendry mozika iraisam-pirenena miisa 20, ny "''Messe en Si mineur''" ([[Johann Sebastian Bach|J.S. Bach]]) niaraka tamin' ny ''CNSMM Choir'' sy ny ''Orchestre Philharmonique Amontana'', ary ny "Haleloia" (G.F. Handel) niaraka tamin' ny antoko mpihira malagasy maro izay nisy mpihira niisa 600 teo anoloan' ny Lapan' ny Tanàna Antananarivo<ref name=":4" /><ref><small>"[https://conservatoire-cnsmm-madagascar.blogspot.com/2020/05/blog-post_17.html Maestro Étienne Ramboatiana (1930-2007): Orchestra for Orchestra for 40 Guitars]",</small> <small>''Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar''.</small></ref><ref><small>"[https://conservatoire-cnsmm-madagascar.blogspot.com/2011/01/realisations-du-conservatoire-cnsmm.html? Achievements of the Superior Royal Conservarory of Music in Madagascar - CNSMM]", ''Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar''</small></ref>. Filoha mpanorina ny ''Festival International de Musique Classique'' voalohany teto Madagasikara, nanomboka tamin' ny taona 1998, ary nikarakara [[kônseritra]] ampolony maro, izay nandraisan' ny mpitendry zavamaneno anjara avy eto [[Madagasikara]], any [[Etazonia]], any [[Alemaina]], [[Fanjakana Mitambatra|United Kingdom]], [[Frantsa]], [[Nôrvezy]], [[Brezila]], [[Italia]], [[Rosia]], [[Afrika Atsimo]], nosy [[La Réunion|La Reunion]] sy firenena hafa. ^{[Omeo ny loharano hanamarinana izany rehetra izany]} Filoha mpanorina ny ''Festival International de Jazz'' ''à Madagascar'', izay nanao fampisehoana mihoatra ny zato ary nandraisan' ny mpitendry zavamaneno anjara avy eto Madagasikara, Etazonia, Alemana, [[Soisa]], [[Belzika]], United Kingdom, Nôrvezy, Brezila, Italia, [[Afrika Atsimo]], Frantsa, nosy La Reunion, nosy [[Maorisy]] sy firenena hafa. ^{[Omeo ny loharano hanamarinana izany rehetra izany]} ==== Akademia ==== Filoha mpanorina ny ''International Royal Academy of Theology'' i Ndriana Rabarioelina nanomboka tamin' ny taona 2010, izay misy <u>manampahaizana mikasika ny [[teôlôjia]] eto Madagasikara sy maneran-tany</u> ^{[Omeo ny loharano]}. Filoha mpanorina ny ''Royal Academy of Sciences of Madagascar'' koa izy nanomboka tamin' ny taona 2016, izay misy Malagasy manampahaizana amin' ny taranja maro (teôlôjia, siansa teôrika, siansa ampiharina, kolontsaina sy haikanto, siansa mikasika ny olombelona, tantara sy lalàna ary pôlitika, siansan' ny fampandrosoana). ^{[Omeo ny loharano]} ==== Fikambanana ==== Izy dia nanorina ny Fianakaviamben' ny Andriana Merina, ny Fianakaviamben' ny Andriana eto Madagasikara, ny Fianakaviamben' ny Mpanjaka eto Madagasikara, ny Fiombonamben' ny Ampanjaka eto Madagasikara ary niaraka nanorina ny fiombonamben' ny Taranaka Andriana Miray eto Madagasikara (TAMIMA) niaraka tamin' ny mpitandrina [[Ratefy Tolotra|Tolotra Ratefy]] taorian' ny 06 Novambra 1995. === Ny blaogy ampiasainy === Ity ny topimaso momba ny [[blaogy]] na [[vohikala]] izay anehoan' i Ndriana Rabarioelina tsy tapaka ny tenany. Ireo blaogy ireo dia manasongadina ny maha andriana azy sy ny fiheverany ny tenany ho mpanjaka hatrany na dia misy isan-karazany aza ny lohahevitra hita ao amin' izy ireo. Indreto ny sasany amin' izy ireo: ==== Blaogy momba ny tantara, ny siansa, ny zavakanto, sns ==== * ''Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar''<ref><small>"[https://conservatoire-cnsmm-madagascar.blogspot.com/ Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar"], ''conservatoire-cnsmm-madagascar.blogspot.com''</small></ref><ref><small>Ny ''Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar'' dia miompana amin' ny [[kolontsaina]] sy ny [[mozika]] izay namoahany ny asany amin' ny maha lehiben' [[ôrkesitra]] sy mpitendry [[gitara klasika]] azy. Ato amin' ity blaogy ity dia manambara ny fomba fijeriny ara-javakanto sy ara-panabeazana izy, manasa amin' ny fampisehoana kôseritra, mitantara ny fiaraha-miasany iraisam-pirenena ary manome voninahitra ny lafiny ara-panahy amin' ny mozika.</small></ref>; * ''Royal Academy of Sciences of Madagascar''<ref><small>Ity blaogy ity dia manolotra ny asany amin' ny maha filohan' ny ''Royal Academy of Sciences of Madagascar'' azy. Hita ny tantaram-piainany, ny andraikitra akademika sahaniny, ary ny seha-pikarohana andraisany anjara ([[Teôlôjia]], [[Jeôpôlitika]], [[Fiandohan'_ny_olombelona]], ​​sns.). Ity blaogy ity koa dia mamintina ny fizotran' ny fianarana sy fikarohana nataon' i Ndriana Rabarioelina, ny mari-pahaizana momba ny teôlôjia sy ny fikarohana momba ny fisian' ny fifandraisana ara-[[Baiboly]] eo amin' i Madagasikara sy i [[Fanjakan' i Israely (mitambatra)|Israely]], ny fiheverany ny anajara toeran' i [[Madagasikara]] eo amin' ny fiandohan' ny olombelona.</small></ref><ref><small>"[https://royal-academy-of-madagascar.blogspot.com/ Royal Academy of Sciences of Madagascar]", ''royal-academy-of-madagascar.blogspot.com''</small></ref>; ==== Blaogy momba pôlitika, ny sôsialy, ny fanjakana sns ==== Ireo blaogy ireo dia sehatra miompana amin' ny mpanjaka ara-drazana, ka izy no mpandray anjara lehibe amin' izany. Mamoaka lahatsoratra sy sary ary manambara hetsika ao izy. * ''Fanjakan' i Madagasikara''<ref><small>Ao amin' ity blaogy ''Fanjakan' i Madagasikara'' ity no itantarany ny fitarihany lanonana miaraka amin' ny tarana-mpanjaka antemoro sy merina, sy ny maro hafa, manamafy ny fifandraisan' ny samy [[Foko eto Madagasikara|foko]] [[Foko eto Madagasikara|malagasy]] sy ny tarana-mpanjaka manerana an' i Madagasikara. Asehony ny fanomezana — anisan' izany ny "Boky Masina" mirakitra ny 6&nbsp;000 taona nisian' ny tantaran' ny [[Merina]] sy ny [[Antemoro]] — nandritra ireo fivoriana ireo. Takiany ny hananganana fanjakana kristiana araka ny "Sitrapon' Andriamanitra", tsy araka ny [[Repoblika|lamina repoblikana]], izay heveriny fa mifanohitra amin' ny soatoavina' ny razambe malagasy. Manohana am-pahavitrihana ny [[teôkrasia]] kristiana izy, miara-miasa amin' ny Fiangonana eto Madagasikara ([[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara|FFKM]]), amin' ny sendikan' ny oniversite, ary amin' ny mpisehatra ara-tsôsialy, ho fototry ny fitantanana ny firenena.</small></ref><ref><small>"[https://fanjakana-madagasikara.blogspot.com/ Fanjakan' i Madagasikara]", ''fanjakana-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>; * ''Fianakaviamben' ny Andriana Merina''<ref><small>Ato amijn' ity blaogy ity no ahitana ny fiantsoan' i Ndriana Rabarioelina, tamin' ny 14–15 Desambra 2022, ny mpanjaka sy ny andriana mba hanavotra ny firenena malagasy. Tsikerainy ny kolikoly mirongatra, ny fanitsakitsahana ny [[Zon' olombelona|zon']] [[Zon' olombelona|olombelona]] ary ny hosoka amin' ny fifidianana, ny fanimbana ny [[Tontolo iainana eto Madagasikara|tontolo iainana]] sy ny fahantran' ny 81,6% amin' ny vahoaka malagasy. Hamafisiny ny maha zava-dehibe ny [[soatoavina]] malagasy, ny fanajana ny fomba amam-panao ary ny firaisankinan' ny tarana-mpanjaka.</small></ref><ref><small>"[https://mpanjaka-madagasikara.blogspot.com/ ''Fianakaviamben' ny Andriana Merina''], ''mpanjaka-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>; * ''Fianakaviamben' ny Mpanjaka eto Madagasikara''<ref><small>Ao amin' ity blaogy ity no iresahany ny lanjan' ny Fiambonamben' ny Ampanjaka eto Madagasikara. Ao no ahitana ny fanambaràna ataony, ny fanosorana azy ho mpanjaka, ny zava-mitranga amin' ny taranaka mpanjaka. Mampivondrona ny Raiamandreny ara-drazana (mpanjaka sy andriana) avy amin' ny [[Foko eto Madagasikara|foko malagasy]] rehetra izy. Resahiny ny fivoriana miaraka amin' ny mpanjaka solontena amin' ny lanonana nentim-paharazana (taombaovao, fanosorana ho mpanjaka, sns).</small></ref><ref><small>"[https://ampanjaka-madagasikara.blogspot.com/ Fianakaviamben' ny Mpanjaka eto Madagasikara]", ''ampanjaka-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>; * ''Fiombonamben' ny Taranaka Andriana Miray eto Madagasikara'' (''TAMIMA'')<ref><small>Ny blaogy ''Fiombonambe Taranaka Andriana Miray (TAMIMA)'' dia iresahany momba ny fivondronan' ny Andriana, anisan' izany ny fihaonana tamin' ny taona 2021 sy 2022 izay niompana amin' ny tantara sy ny firaisankinan' ny taranaka mpanjaka. Ato amin' ity blaogy ity izy no mankalaza ny fety toy ny [[Taom-baovao malagasy|Taombaovao]] [[Taom-baovao malagasy|Malagasy]], izay angatahany ny fitahian' Andriamanitra ho an' ny tarana-mpanjaka.</small> </ref><ref><small>"[https://tamima-madagasikara.blogspot.com/ Fiombonamben' ny Taranaka Andriana Miray eto Madagasikara (TAMIMA)]", ''tamima-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>; * ''Ny Andriantompokoindrindra''<ref><small>Ity blaogy ''Ny Andriantompokoindrindra'' ity dia mifantoka amin' ny Fanjakana Merina sy ny andraikitra maha mpitarika ny Fiombonamben' ny Andriana eto Madagasikara azy. Ao amin' ity blaogy ity koa i Ndriana Rabarioelina dia manazava ny maha taranaky ny "mpanjaka-mpisorona" [[Andriantompokoindrindra|Andrianatompokoindrindra]] azy (1600–1610 tany ho any) sy ny mpanjaka tao [[Fanjakan' Imerina|Imerina]], itantarany ny fanosorana azy ho Mpanjaka tamin' ny taona 2015. Asehony ihany koa ny fototra ara-pivavahana sy ara-drazana momba ny maha ara-dalàna ny maha Mpanjaka azy sy ny fanoloran-tenany amin' ny hamerina indray ny Fanjakana Masina miorina amin' ny soatoavina malagasy sy kristiana .</small></ref><ref><small>"[https://andriantompokoindrindra.blogspot.com/ Ny Andriantompokoindrindra]", ''andriantompokoindrindra.blogspot.com''</small></ref>; * ''Ny Jiosy eto Madagasikara''<ref><small>Ato no iresahany fa misy ifandraisany amin' ny [[Israelita]] fahiny ny razamben' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], nanomboka amin' ny fifindra-monina ara-[[Baiboly]] teto [[Madagasikara]] tany amin' ny 3&nbsp;000 taona lasa izay. Milaza koa izy fa avy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] ny [[Fiteny malagasy|teny]] sy ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] ary ny [[Fomban-drazana malagasy|fomban-drazana]] sasany eto Madagasikara, araka ny fikarohana nataony nandritra ny telopolo taona. Miezaka mampiseho ny fitoviana misy eo amin' ny tantara malagasy sy ny fitantarana ao amin' ny [[Testamenta Taloha]] izy, indrindra amin' ny filazany fa eto Madagasikara ilay toerana atao hoe [[Ôfira]] .</small></ref><ref><small>"[https://jiosy-eto-madagasikara.blogspot.com/ Jiosy eto Madagasikara]", ''jiosy-eto-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>; * ''Royal House of Madagascar''<ref><small>Io no blaogy ôfisialin' ny ''Royal House of Madagascar'', izay mirakitra hafatra ara-[[pôlitika]] sy ara-[[kolontsaina]], indrindra momba ny famerenana indray [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]] miorina amin' ny soatoavina malagasy, ny fanolorana lalàmpanorenana vaovao eo ambany fahefan' ny mpanjaka, ary momba ny fifandraisana amin' ny fikambanana maneran-tany (ny [[Firenena Mikambana]], ny [[Fandaharan' Asan' ny Firenena Mikambana ho an' ny Fampandrosoana|Fandaharan' Asan' ny Firenena Mikambana ho an' ny Fampandrosoan]]<nowiki/>a (PNUD), sns.). Ity blaogy ity koa dia itakiany ny tokony hiverenana amin' Andriamanitra.</small></ref><ref name=":7"><small>"[https://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/ Royal House of Madagascar]", ''royal-house-of-madagascar.blogspot.com''</small></ref>. Anisan' ny anehoany hevitra koa ny blaogy ''Taniko Madagasikara'' ([https://tanikomadagascar.com/ Jereo eto]) sy blaogy maro hafa izay matetika manana anarana ahitana ny teny hoe "''Royal''". == Fikambanana sy hetsika iraisam-pirenena == === Fikambanana iraisam-pirenen' ny mpanjaka === I Ndriana Rabarioelina dia mpikambana miaraka amin' ny [[mpanjaka]] notsongaina eran-tany ao anatin' ny ''Delphic Royal Society'', nanomboka tamin' ny taona 2011 tao [[Berlin]] any [[Alemaina]], izay miaraka amin' ny ''Delphic International Council'' manome lanja ny kolontsaina sy haikanto avo lenta eran-tany. ^{[Omeo ny loharano]} === Fifandraisana amin' ny samy mpanjaka maneran-tany === I Ndriana Rabarioelina dia nampita "Hafatr' Andriamanitra" manohitra ny fiarahan' ny olona mitovy fananahana na ''Message of the Lord Adonai Elohim to All Churches in the World on the Homosexuality'' ary nalefa tamin' ny mpitarika fiangonana lehibe maneran-tany (ny [[Eglizy Katôlika Rômanina|Eglizy Katolika Apostolika Romana]] any [[Vatikàna]], ny [[Fiombonambe Anglikana|Anglican Communion]], ny [[Alliance réformée mondiale|World Reformed Alliance]], ny [[Fiangonana Loterana Eran-Tany|World Lutheran Federation]], ny [[Filankevitra Ekiomenikan' ny Fiangonana|World Council of Churches]], ...) tamin' ny taona 2010 sy 2011. ^{[Omeo ny loharano]} Lehiben' ny delegasiona malagasy misy ny mpanjaka malagasy notsongaina, tamin' ny Fihaonambe Iraisam-Pirenenan' ny Mpanjaka sy Zanakandriana ary Mpitarika ara-drazana, indroa miantoana, tany [[Tripoli]] sy [[Benghazi]] any [[Libia]] tamin' ny taona 2008 sy 2009. Ary notendrena ho lehiben' ny delegasiona mitarika ny mpanjaka rehetra avy amin' ny firenena miisa dimampolo mahery raha nihaona tamin' ny filoham-pirenena miisa folo mahery avy any [[Amerika]], [[Eorôpa]], [[Afrika]] ary [[Atsinanana Afovoany|Afovoany Atsinanana]] tany Libia tamin' ny taona 2009. ^{[Omeo ny loharano]} I Ndriana Rabarioelina koa dia solontenan' ny ampanjaka rehetra eto Madagasikara tamin' ny Fihaonambe Iraisam-Pirenenan' ny Mpanjaka sy Zanakandriana ary Mpitarika ara-drazana, ary nihaona tamin' ny filoham-pirenena maro tany [[Pretoria]] atsy [[Afrika Atsimo]] tamin' ny taona 2011. ^{[Omeo ny loharano]} Nahazo ny mariboninahitra ''Grand Cross of the Royal Order of Bunyoro-Kitara Kingdom'' any [[Oganda]] izy<ref name=":7" />. == Jereo koa == * [[Andriana]] * [[Jiosy malagasy]] * [[Ratefy Tolotra]] * [[Joseph Briant]] * [[Vahoaka milaza fa taranaky ny Israelita]] * [[Richard Brothers]] * [[Anglô-israelisma]] == Fanovozan-kevitra == '''Boky sy lahatsoratra''' * Briant, Joseph, ''[https://www.google.com/search?q=Briant%2C+Joseph%2C+L%27h%C3%A9breu+%C3%A0+Madagascar&sca_esv=c7c67eb20f0b5775&sxsrf=ADLYWIKaeaF1lxKCRhfWaMtjxkig_QiHCw%3A1734705771500&ei=a4JlZ6CmHoHOhbIPxdK5gAE&ved=0ahUKEwjgh7PKyraKAxUBZ0EAHUVpDhAQ4dUDCA8&uact=5&oq=Briant%2C+Joseph%2C+L%27h%C3%A9breu+%C3%A0+Madagascar&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiJ0JyaWFudCwgSm9zZXBoLCBMJ2jDqWJyZXUgw6AgTWFkYWdhc2NhcjIIEAAYgAQYogQyCBAAGIAEGKIEMggQABiABBiiBDIIEAAYgAQYogRItRBQ4AZYlwpwBHgBkAEAmAHHA6ABxwOqAQM0LTG4AQPIAQD4AQH4AQKYAgWgAv4DqAIKwgIKEAAYsAMY1gQYR8ICDRAAGIAEGLADGEMYigXCAgcQIxgnGOoCmAMN8QWSdHSb40MGMYgGAZAGCpIHBTQuNC0xoAeGAw&sclient=gws-wiz-serp L'hébreu à Madagascar]''. * Ferrand, Gabriel (1905). ''[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1667374 Les migrations musulmanes et juives à Madagascar]''. Paris: Revue de l'histoire des religions. * Rabarioelina, Ndriana (Rev. Dr.) (2011), "''Biblical Relations between Israel and Madagascar''", Doctoral Dissertation, Ph.D in Theology, SAHTS, États-Unis, 2010, 458 pages. Abstract in Saint-Alcuin House Journal, Volume 8, N^o 1, États-Unis, And in Library of Congress, number (ISSN 1548-4459), États-Unis. * Ramilison, Emmanuel (1951), ''[https://books.google.mg/books/about/Ny_Loharanon_ny_Andriana_nanjaka_teto_Im.html?id=LfxmQwAACAAJ&redir_esc=y Andriantomara-Andriamamilazabe. Loharanon' ny Andriana nanjaka eto Imerina]'', Imprimerie Ankehitriny. * Ramilison, Emmanuel (1962), ''Ny Baiboly sy Andrianampoinimerina'', Librarie Iarivo, Antananarivo, 66 pejy. * Kasanga, Fernand (1963), ''Ny Antemoro Anakara voasoratra tamin' ny taona 1506,'' Imprimerie Iarivo, Antananarivo. * Rombaka, Jacques Philippe (1963), ''[https://www.bulac.fr/image/tantaran-drazana Tantaran-drazana Antemoro-Anteony]'', Antananarivo, Imprimerie LMS. * Rombaka, Jacques Philippe (1970), ''[https://www.sudoc.abes.fr/cbs/xslt/DB=2.1//SRCH?IKT=12&TRM=097789631 Fomban-drazana antemoro-usages et coutumes antemoro] {{Wayback|url=https://www.sudoc.abes.fr/cbs/xslt/DB=2.1//SRCH?IKT=12&TRM=097789631 |date=20241220155652 }}'', Ambozontany, Fianarantsoa. * [[Ratefy Tolotra|Ratefy, Tolotra]] (1986), ''"Sind die Madagassichen Juden"'' na "Jiosy ve ny malagasy ?", Munster-Antananarivo, 600 pejy. *[https://forum.serasera.org/forum/message/m4f91363e6aa74/m4f914d7409e95 Lahatsoratra tao amin' ny ''Midi Madagascar'' tamin' ny 20 Avrily 2012] (rohy maty: http://www.midi-madagasikara.mg/index.php/component/content/article/5-societe/2933-declaration--les-malagasy-descendants-de-juifs) * "[https://www.madagate.org/politique-madagascar/dossier/1752-ndriana-rabarioelina--des-propositions-pertinentes.html Ndriana Rabarioelina : des propositions pertinentes…] {{Wayback|url=https://www.madagate.org/politique-madagascar/dossier/1752-ndriana-rabarioelina--des-propositions-pertinentes.html |date=20241220163037 }}", ''www.madagate.org'' * "[https://www.malagasynews.com/info-breves/le-prince-ndriana-rabarioelina-appelle-les-dirigeants-a-demolir-toutes-nouvelles-constructions-dans-le-rova-dantananarivo/ Le prince Ndriana Rabarioelina appelle les dirigeants à démolir toutes nouvelles constructions dans le Rova d’Antananarivo].", ''www.malagasynews.com'' * International Royal Academy of Theology (2010): ''Message of the Lord Adonai Elohim to All Churches in the World on the Homosexuality,'' http://academy-of-theology.blogspot.com/2011/06/message-of-the-lord-adonai-elohim-to-all.html * "[https://gw.geneanet.org/kingofmada_w?lang=fr&pz=king+ndriana&nz=ndriana Ndriana Rabarioelina]", ''gw.geneanet.org'' * "[https://web.facebook.com/ndriana.rabarioelina?_rdc=1&_rdr Ndriana Rabarioelina]", ''web.facebook.com'' * "[https://fanjakana-madagasikara.blogspot.com/2020/? Fanosorana mpanjaka sy tsodrano ny Mpanjaka Ndriana Rabarioelina, avy amin' ny Lahimatoan' Imerina, Lehiben' ny Fianakaviamben' ny Mpanjaka eto Madagasikara (Taona 2015)]", ''fanjakana-madagasikara.blogspot.com'' * "[https://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/2020/09/? The anointing and the consecration of HRM King Ndriana Rabarioelina (in 2015)]", ''royal-house-of-madagascar.blogspot.com'' * "[https://mpanjaka-madagasikara.blogspot.com/2020/? Famindrana zakaka sy famindrana fahefana ho an' ny Mmpanjaka Ndriana Rabarioelina avy amin' ny Lahimatoan' Imerina (taona 2015)]", ''mpanjaka-madagasikara.blogspot.com'' '''Sary mihetsika''' * "[https://www.youtube.com/watch?v=BeFJAOfucqs Ny Jiosy eto Madagasikara, ny Mpanjaka Ndriana Rabarioelina]", ''youtube.com'' * "[https://tanikomadagascar.com/2019/10/05/tantara-sy-fiainam-pirenena-prince-dr-ndriana-rabarioelina/ Tantara sy Fiainam-pirenena]" (''youtube''), ''tanikomadagascar.com'' * "[https://www.youtube.com/watch?v=_6UVnBc0dgE Ndriana Rabarioelina: Manandratra Fanjakan' ny Mpisorona]", ''youtube.com''. * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%3A+Teny+Gasy Mpanjaka Ndriana Rabarioelina: "Teny Gasy"]", 06 Novambra 2021, Madagascar24TV, youtube.com: "(66) Ny Mpanjaka Ndrian<nowiki/>a Rabarioelina, "Tena Gasy" 01 Oktobra 2022, Madagascar24TV - YouTube". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%3A+Dinika Mpanjaka Ndriana Rabarioelina: "Dinika"]", MBSTV, 03 Oktobra 2022, youtube.com: "Ny Mpanjaka Ndriana Rabarioelina, "Dinika" 03oktobra2022, MBS TV". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%3A%22Antso+ho+an%27+ny+firenena Mpanjaka Ndriana Rabarioelina:''"Antso ho an' ny firenena'']''"''', 13 Oktobra 2022, youtube.com: "Antso ho an' ny Firenena, Ny Mpanjaka Ndriana Rabarioelina". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%2C+Fanjakan%27+i+Madagasikara Mpanjaka Ndriana Rabarioelina, ''Fanjakan' i Madagasikara'']''"'', 21/07/2023, Le 20H15, Madagascar24Redaction: youtube.com: "(66) Le 20H15 - 2023 07 21 - Mpanjaka Ndriana Rabarioelina- YouTube". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%C2%A0%3A+%22Fanjakam-Pisorona%2C+Fanjakan%27i+Madagasikara Mpanjaka Ndriana Rabarioelina : "''Fanjakam-Pisorona, Fanjakan'i Madagasikara'']''""'', 22/07/2023, youtube.com". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%3A+%22Mijoro+ny+Fianakaviambe+eto+Madagasikara%22 Mpanjaka Ndriana Rabarioelina: "''Mijoro ny Fianakaviambe eto Madagasikara"'']''"'', 05 Aogositra 2023, youtube.com". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%3A+%22Ny+Jiosy+eto+Madagasikara%22 Mpanjaka Ndriana Rabarioelina: "''Ny Jiosy eto Madagasikara"'']''"'', TV I-BC, 2023, youtube.com". == Loharano sy fanamarihana == [[Sokajy:Mpanao malagasy]] jb19axh9jibx23sk68jc7m0ncb4vhc8 0 286868 1148067 1147983 2026-07-27T18:16:01Z Zamazawadi 40439 Nanampy fehezanteny iray 1148067 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Ny Avana RAMANANTOANINA|teraka=26 febroary 1891|toerana=Ambatofotsy Avaradrano|maty=1940|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra, poeta|seha-pitiavana=Manambady|asa hafa=Mpitolona}} I '''Ny Avana Ramanantoanina''' (1891–1940) dia [[pôeta]] sy mpanoratra [[tantara an-tsehatra]]. Anisan'ny mpanoratra malaza eto [[Madagasikara]] . Nalaza tamin' ny [[tononkalo]], ary koa ny tantara nosoratany koa izy. Nanoratra tamin' ny andron' ny [[Empira Mpanjanaka Frantsay|fanjanahantany]] izy ary heverina ho mpanoratra malagasy voalohany nandefa hafatra pôlitika ao anatin' ny asasorany. Nanoratra tamin' ny teny maro izy, indrindra ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Niaraka tamin' i [[Jean-Joseph Rabearivelo]], izay lazaina fa pôeta afrikanina voalohany nanoratra araka ny fanao tandrefana. Ny Avana Ramanantoanina no ahafantaran'ny maro azy fa Michel Ramanantoanina kosa no tena anarany. == Ny mombamomba azy == Michel Ramanantoanina no tena anarany fa Ny Avana Ramanantoanina kosa no anarana maha mpanoratra, teraka tamin' ny 26 febroary 1891 tao Ambatofotsy<ref name=":0">[https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12421580n Notice de personne "Ny Avana Ramanantoanina (1891-1940)" | BnF Catalogue général - Bibliothèque nationale de France]</ref>, tanàna ambanivohitr' [[Antananarivo]], ao amin' ny faritra afovoan' i Madagasikara, tao amin' ny fianakavian' ny aristôkrasia merina taloha izay rava tamin' ny fanjanahantany frantsay tamin' ny taona 1896<ref name=":1">[https://www.larousse.fr/encyclopedie/litterature/Ramanantoanina_dit_Ny_Avana/171142 Ramanantoanina dit Ny Avana - LAROUSSE]</ref>. Maty izy tamin'ny 5 Martsa 1940 teto Antananarivo, nanambady an'i RAZANABENJA Esther sy Rakotonaivo ary nanan-janaka enina.<ref name=":0" /> '''Ny asa aman-draharaha nataony''' Niasa tamin'ny raharaha momba ny lalamby sy tamin'ny fivarotam-boky '''Ny fitsapana nihatra taminy''' 1902: Maty ny rainy sy ny anabaviny 1914: Maty ny reniny 1932: Maty ny zanany (Benjamina) 1939: Maty ny zanany (Solofoniaina) Indroa rava tokantrano koa izy. '''Ny sekoly nianarany''' -Nianatra tao Ambohijatovo (FFMA) sy tao amin'ny Le Myre de vilers -Niomana ho dokotera nefa na dia anisan'ny mpianatra havanana aza izy dia tsy tafiditra na tsy afaka tamin'ny fanadinana -CESD no fari-pahaizana nijanonany == Ny asa sorany == Rehefa vita ny fianarany tao amin' ny sekoly tsy miankina [[Prôtestantisma|prôtestanta]], Ramanantoanina dia nanomboka nanoratra sy namoaka ny sanganasany tamin' ny gazety literatiora maromaro teo an-toerana teo amin' ny faha-16 taonany tamin' ny anarana hoe ''Ny Avana''. Nanomboka nalaza izy tamin' ny famoahany voalohany ny ''Chant de fiancailles'' ("Hiran' ny fifamofoana") tamin' ny taona 1907 dia nanakiana mafy ny fahefana mpanjanaka frantsay. Mpikambana tao amin' ny fikambanana [[Fanindrahindram-pirenena|nasiônalista]] miafina [[Vy Vato Sakelika]] (VVS) izy, ary natao sesitany tany [[Mayotte]] any [[Tamba-nosin' i Kômôro|Kômôro]] rehefa noraran' ny mpanjanatany frantsay ilay fikambanana tamin' ny taona 1917<ref name=":1" />. Voarara ny asasorany noho izany ary tsy naverina navoaka raha tsy tamin' ny taompolo 1980 teto Madagasikara. Vokatra izany dia tsy dia fantatra loatra teo amin' ny tontolon' ny literatiora iraisam-pirenena ny asasorany raha mitaha amin' ny an-dRabearivelo. Ramanantoanina dia anisan' ny andiana pôeta malagasy voalohany nanandrana namolavola rafitra sy teôria momba ny [[tononkalo]] amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], izay nantsoin' ny taranaka mpanotra malagasy taty aoriana hoe ''Ny Mpanoratra zokiny''. Nahazo aingam-panahy avy amin' ny ''[[hainteny]]'' ny asasorany, izay nampiditra toetra filamatra amin' ny endrika toy ny "embona" sy "hanina" ao anatin' ny tononkalony ho fitaovana ho enti-mampiroborobo ny firaisan' ny samy [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy hamporisihana ny fiverenana amin' ny soatoavina nentin-drazana.<ref>[https://fr.allafrica.com/stories/202009300702.html Madagascar: Littérature - Ny Avana Ramanantoanina, le prophète d'une nostalgie moderne - allAfrica.com]</ref> Natao sesitany tany Mayotte (Kômôro) izy ny volana desambra 1915,niaraka tamin'i Jasmina Ratsimiseta,Rodlish,Ramangamalefaka.<ref><nowiki>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-5.html</nowiki></ref>Rehefa niverina avy tany an-tsesitany tany [[Tamba-nosin' i Kômôro|Kômôro]] izy tamin' ny taona 1922 dia nesorina taminy ny fahafahana hahazo asa be karama ao amin' ny governemanta mpanjanaka, fa afaka mahazo fivelomana antonony kosa tao amin' ny trano fivarotam-boky tao an-drenivohitra. Ny asasorany nandritra io vanim-potoana io dia nanjary nitombo hatrany tamin' ny fivoizana ny lohahevitra momba ny fahadisoam-panantenana. Nanangana hetsika ara-literatiora antsoina hoe ''Mitady ny Very'' izy, ary tamin' ny 5 Aogositra 1931 dia namoaka [[gazety]] <ref name=":2">[https://everything.explained.today/Ny_Avana_Ramanantoanina/ Ny Avana Ramanantoanina Explained]</ref> Taorian' ny fahaleovantena tamin' ny taona 1960 dia nampidirina teto amin' ny firenena ny asasorany ho porofon' ny [[fitiavan-tanindrazana]] nananan' ny Malagasy avara-pianarana tao Antananarivo nandritra ny fanjanahantany. Misy lalana mitondra ny anarany ny ao Antananarivo.<ref name=":2" /> Ny Avana Ramanantoanina (1891–1940) dia pôeta, mpanoratra tantara an-tsehatra ary isan'ireo olo-malaza teo amin'ny literatiora malagasy tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-20. Anisan'ny mpanoratra nanamarika ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany frantsay teto Madagasikara izy noho ny fahaizany mampiditra hevitra ara-tsosialy sy ara-pôlitika tao anatin'ny asa sorany. Nalaza indrindra tamin'ny fanoratana tononkalo i Avana Ramanantoanina. Ny tononkalony dia naneho matetika ny fitiavan-tanindrazana, ny kolontsaina malagasy, ny fiainan'ny vahoaka ary ny faniriana fahafahana. Na dia teo aza ny fanaraha-maso nataon'ny fitondrana mpanjanaka tamin'izany fotoana izany, dia nahay nampita hafatra miafina sy fanehoan-kevitra momba ny zava-misy ara-pôlitika izy tamin'ny alalan'ny haisoratra. Ankoatra ny tononkalo dia nanoratra tantara an-tsehatra sy lahatsoratra maro ihany koa izy. Ny asany dia nandray anjara tamin'ny fampandrosoana ny literatiora malagasy maoderina ary nanampy tamin'ny fanomezana lanja ny teny malagasy ho fitaovana enti-maneho hevitra sy mamorona zavakanto. Matetika i Avana Ramanantoanina no ampitahaina amin'i Jean-Joseph Rabearivelo, izay niara-belona taminy ary anisan'ireo mpanorina ny literatiora malagasy maoderina. Samy nampiasa ny teny malagasy sy ny teny frantsay izy ireo ary samy nitady fomba vaovao hampivoarana ny haisoratra malagasy. Na dia nodimandry tamin'ny taona 1940 aza i Avana Ramanantoanina, dia mbola anisan'ireo mpanoratra lehibe tsaroana ao amin'ny tantaran'ny literatiora malagasy izy. Mbola vakiana sy dinihina any an-tsekoly sy eny amin'ny sehatra akademika ny sasany amin'ireo asa sorany noho ny lanjany ara-kolontsaina sy ara-tantara. '''Ny maha mpanoratra azy''' '''1-Ny solon'anarany''' Teo amin'ny faha 16 taonany dia nanomboka namoaka ny asa sorany izy tamin'ny gazety literatiora maromaro teto an-toerana tamin'ny anarana hoe : "Ny Havana", "Gasy kely". '''2-Ny gazety nisy ny asa sorany''' Tamin'ny 1907 dia tao amin'ny gazety basivava izy no nanomboka nanoratra, gazety Masoandro, Ny Lakolosy Volamena, Trompetra Volamena, Ny Mpandinika, Sampan'oliva ary kalokalo Tatsinanana. '''3-Ny asa soratra nahafantarana azy''' Anisan'ny tononkalo nahalalana azy ny "vazon'ny lavitra", "Asakasakareo", ary "Ny anay". '''Ny tara-kevitra novetsoiny''' -Ny fitiavan-tanindrazana -Ny fikatsahana ny tonga lafatra -Ny fankafizana ny zavaboaary -Ny fahafatesana -Ny fitiavana -Ny fitodihana any ambanivohitra ==Toetra mampiavaka ny asa sorany== *Fitiavan-tanindrazana sy fahatsiarovan-tena maha-Malagasy. *Fampiasana teny sy fomba fiteny manakaiky ny fiainan'ny vahoaka. *Fampidirana hafatra ara-tsosialy sy ara-pôlitika. *Fandinihana ny fiainan'olombelona sy ny fiarahamonina. *Fampiroboroboana ny teny malagasy amin'ny sehatry ny literatiora. ==Anjara toerana eo amin'ny literatiora malagasy== Heverina ho iray amin'ireo mpialoha lalana tamin'ny [[literatiora malagasy maoderina]] i Avana Ramanantoanina. Ny asa sorany dia nandray anjara tamin'ny fananganana literatiora afaka maneho ny maha-izy azy ny vahoaka malagasy sy ny zava-misy niainany nandritra ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany. == Loharano == {{Reflist}} == Jereo koa == * [[Ralaimongo Jean|Jean Ralaimongo]] * [[Ravoahangy-Andrianavalona Joseph|Joseph Ravoahangy]] * [[Raseta Joseph Delphin|Joseph Raseta]] * [[David Jaomanoro]] * [[Jean-Joseph Rabearivelo]] * [[Jacques Rabemananjara]] * [[Jean-Luc Raharimanana]] * [[Michèle Rakotoson]] * [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]] * [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]] * [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]] * [[Esther Nirina]] * [[Hajasoa Vololona Picard]] * [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]] * [[Pastora Rahajason]] * [[Elie Rajaonarison]] * [[Flavien Ranaivo]] * [[Esther Razana]] * [[Samuel Ratany]] * [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]] [[sokajy:mpanoratra malagasy]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1891]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 1940]] rqkup5jbffvea3de6s89ufuf8vlh8lp 1148068 1148067 2026-07-27T18:38:23Z Zamazawadi 40439 Nanampy hevitra 1148068 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Ny Avana RAMANANTOANINA|teraka=26 febroary 1891|toerana=Ambatofotsy Avaradrano|maty=1940|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra, poeta|seha-pitiavana=Manambady|asa hafa=Mpitolona}} I '''Ny Avana Ramanantoanina''' (1891–1940) dia [[pôeta]] sy mpanoratra [[tantara an-tsehatra]]. Anisan'ny mpanoratra malaza eto [[Madagasikara]] . Nalaza tamin' ny [[tononkalo]], ary koa ny tantara nosoratany koa izy. Nanoratra tamin' ny andron' ny [[Empira Mpanjanaka Frantsay|fanjanahantany]] izy ary heverina ho mpanoratra malagasy voalohany nandefa hafatra pôlitika ao anatin' ny asasorany. Nanoratra tamin' ny teny maro izy, indrindra ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Niaraka tamin' i [[Jean-Joseph Rabearivelo]], izay lazaina fa pôeta afrikanina voalohany nanoratra araka ny fanao tandrefana. Ny Avana Ramanantoanina no ahafantaran'ny maro azy fa Michel Ramanantoanina kosa no tena anarany. == Ny mombamomba azy == Michel Ramanantoanina no tena anarany fa Ny Avana Ramanantoanina kosa no anarana maha mpanoratra, teraka tamin' ny 26 febroary 1891 tao Ambatofotsy<ref name=":0">[https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb12421580n Notice de personne "Ny Avana Ramanantoanina (1891-1940)" | BnF Catalogue général - Bibliothèque nationale de France]</ref>, tanàna ambanivohitr' [[Antananarivo]], ao amin' ny faritra afovoan' i Madagasikara, tao amin' ny fianakavian' ny aristôkrasia merina taloha izay rava tamin' ny fanjanahantany frantsay tamin' ny taona 1896<ref name=":1">[https://www.larousse.fr/encyclopedie/litterature/Ramanantoanina_dit_Ny_Avana/171142 Ramanantoanina dit Ny Avana - LAROUSSE]</ref>. Maty teo amin'ny faha 49 taonany izy tamin'ny 5 Martsa andro talata<ref><nowiki>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-5.html</nowiki></ref> 1940 teto Antananarivo, nanambady an'i RAZANABENJA Esther sy Rakotonaivo ary nanan-janaka enina.<ref name=":0" /> '''Ny asa aman-draharaha nataony''' Niasa tamin'ny raharaha momba ny lalamby sy tamin'ny fivarotam-boky '''Ny fitsapana nihatra taminy''' 1902: Maty ny rainy sy ny anabaviny 1914: Maty ny reniny 1932: Maty ny zanany (Benjamina) 1939: Maty ny zanany (Solofoniaina) Indroa rava tokantrano koa izy. '''Ny sekoly nianarany''' -Nianatra tao Ambohijatovo (FFMA) sy tao amin'ny Le Myre de vilers -Niomana ho dokotera nefa na dia anisan'ny mpianatra havanana aza izy dia tsy tafiditra na tsy afaka tamin'ny fanadinana -CESD no fari-pahaizana nijanonany == Ny asa sorany == Rehefa vita ny fianarany tao amin' ny sekoly tsy miankina [[Prôtestantisma|prôtestanta]], Ramanantoanina dia nanomboka nanoratra sy namoaka ny sanganasany tamin' ny gazety literatiora maromaro teo an-toerana teo amin' ny faha-16 taonany tamin' ny anarana hoe ''Ny Avana''. Nanomboka nalaza izy tamin' ny famoahany voalohany ny ''Chant de fiancailles'' ("Hiran' ny fifamofoana") tamin' ny taona 1907 dia nanakiana mafy ny fahefana mpanjanaka frantsay. Mpikambana tao amin' ny fikambanana [[Fanindrahindram-pirenena|nasiônalista]] miafina [[Vy Vato Sakelika]] (VVS) izy, ary natao sesitany tany [[Mayotte]] any [[Tamba-nosin' i Kômôro|Kômôro]] rehefa noraran' ny mpanjanatany frantsay ilay fikambanana tamin' ny taona 1917<ref name=":1" />. Voarara ny asasorany noho izany ary tsy naverina navoaka raha tsy tamin' ny taompolo 1980 teto Madagasikara. Vokatra izany dia tsy dia fantatra loatra teo amin' ny tontolon' ny literatiora iraisam-pirenena ny asasorany raha mitaha amin' ny an-dRabearivelo. Ramanantoanina dia anisan' ny andiana pôeta malagasy voalohany nanandrana namolavola rafitra sy teôria momba ny [[tononkalo]] amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], izay nantsoin' ny taranaka mpanotra malagasy taty aoriana hoe ''Ny Mpanoratra zokiny''. Nahazo aingam-panahy avy amin' ny ''[[hainteny]]'' ny asasorany, izay nampiditra toetra filamatra amin' ny endrika toy ny "embona" sy "hanina" ao anatin' ny tononkalony ho fitaovana ho enti-mampiroborobo ny firaisan' ny samy [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy hamporisihana ny fiverenana amin' ny soatoavina nentin-drazana.<ref>[https://fr.allafrica.com/stories/202009300702.html Madagascar: Littérature - Ny Avana Ramanantoanina, le prophète d'une nostalgie moderne - allAfrica.com]</ref> Natao sesitany tany Mayotte (Kômôro) izy ny volana desambra 1915,niaraka tamin'i Jasmina Ratsimiseta,Rodlish,Ramangamalefaka.<ref><nowiki>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-5.html</nowiki></ref>Rehefa niverina avy tany an-tsesitany tany [[Tamba-nosin' i Kômôro|Kômôro]] izy tamin' ny taona 1922 dia nesorina taminy ny fahafahana hahazo asa be karama ao amin' ny governemanta mpanjanaka, fa afaka mahazo fivelomana antonony kosa tao amin' ny trano fivarotam-boky tao an-drenivohitra. Ny asasorany nandritra io vanim-potoana io dia nanjary nitombo hatrany tamin' ny fivoizana ny lohahevitra momba ny fahadisoam-panantenana. Nanangana hetsika ara-literatiora antsoina hoe ''Mitady ny Very'' izy, ary tamin' ny 5 Aogositra 1931 dia namoaka [[gazety]] <ref name=":2">[https://everything.explained.today/Ny_Avana_Ramanantoanina/ Ny Avana Ramanantoanina Explained]</ref> Taorian' ny fahaleovantena tamin' ny taona 1960 dia nampidirina teto amin' ny firenena ny asasorany ho porofon' ny [[fitiavan-tanindrazana]] nananan' ny Malagasy avara-pianarana tao Antananarivo nandritra ny fanjanahantany. Misy lalana mitondra ny anarany ny ao Antananarivo.<ref name=":2" /> Ny Avana Ramanantoanina (1891–1940) dia pôeta, mpanoratra tantara an-tsehatra ary isan'ireo olo-malaza teo amin'ny literatiora malagasy tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-20. Anisan'ny mpanoratra nanamarika ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany frantsay teto Madagasikara izy noho ny fahaizany mampiditra hevitra ara-tsosialy sy ara-pôlitika tao anatin'ny asa sorany. Nalaza indrindra tamin'ny fanoratana tononkalo i Avana Ramanantoanina. Ny tononkalony dia naneho matetika ny fitiavan-tanindrazana, ny kolontsaina malagasy, ny fiainan'ny vahoaka ary ny faniriana fahafahana. Na dia teo aza ny fanaraha-maso nataon'ny fitondrana mpanjanaka tamin'izany fotoana izany, dia nahay nampita hafatra miafina sy fanehoan-kevitra momba ny zava-misy ara-pôlitika izy tamin'ny alalan'ny haisoratra. Ankoatra ny tononkalo dia nanoratra tantara an-tsehatra sy lahatsoratra maro ihany koa izy. Ny asany dia nandray anjara tamin'ny fampandrosoana ny literatiora malagasy maoderina ary nanampy tamin'ny fanomezana lanja ny teny malagasy ho fitaovana enti-maneho hevitra sy mamorona zavakanto. Matetika i Avana Ramanantoanina no ampitahaina amin'i Jean-Joseph Rabearivelo, izay niara-belona taminy ary anisan'ireo mpanorina ny literatiora malagasy maoderina. Samy nampiasa ny teny malagasy sy ny teny frantsay izy ireo ary samy nitady fomba vaovao hampivoarana ny haisoratra malagasy. Na dia nodimandry tamin'ny taona 1940 aza i Avana Ramanantoanina, dia mbola anisan'ireo mpanoratra lehibe tsaroana ao amin'ny tantaran'ny literatiora malagasy izy. Mbola vakiana sy dinihina any an-tsekoly sy eny amin'ny sehatra akademika ny sasany amin'ireo asa sorany noho ny lanjany ara-kolontsaina sy ara-tantara. '''Ny maha mpanoratra azy''' '''1-Ny solon'anarany''' Teo amin'ny faha 16 taonany dia nanomboka namoaka ny asa sorany izy tamin'ny gazety literatiora maromaro teto an-toerana tamin'ny anarana hoe : "Ny Havana", "Gasy kely". '''2-Ny gazety nisy ny asa sorany''' Tamin'ny 1907 dia tao amin'ny gazety basivava izy no nanomboka nanoratra, gazety Masoandro, Ny Lakolosy Volamena, Trompetra Volamena, Ny Mpandinika, Sampan'oliva ary kalokalo Tatsinanana. '''3-Ny asa soratra nahafantarana azy''' Anisan'ny tononkalo nahalalana azy ny "vazon'ny lavitra", "Asakasakareo", ary "Ny anay". '''Ny tara-kevitra novetsoiny''' -Ny fitiavan-tanindrazana -Ny fikatsahana ny tonga lafatra -Ny fankafizana ny zavaboaary -Ny fahafatesana -Ny fitiavana -Ny fitodihana any ambanivohitra ==Toetra mampiavaka ny asa sorany== *Fitiavan-tanindrazana sy fahatsiarovan-tena maha-Malagasy. *Fampiasana teny sy fomba fiteny manakaiky ny fiainan'ny vahoaka. *Fampidirana hafatra ara-tsosialy sy ara-pôlitika. *Fandinihana ny fiainan'olombelona sy ny fiarahamonina. *Fampiroboroboana ny teny malagasy amin'ny sehatry ny literatiora. ==Anjara toerana eo amin'ny literatiora malagasy== Heverina ho iray amin'ireo mpialoha lalana tamin'ny [[literatiora malagasy maoderina]] i Avana Ramanantoanina. Ny asa sorany dia nandray anjara tamin'ny fananganana literatiora afaka maneho ny maha-izy azy ny vahoaka malagasy sy ny zava-misy niainany nandritra ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany. == Loharano == {{Reflist}} == Jereo koa == * [[Ralaimongo Jean|Jean Ralaimongo]] * [[Ravoahangy-Andrianavalona Joseph|Joseph Ravoahangy]] * [[Raseta Joseph Delphin|Joseph Raseta]] * [[David Jaomanoro]] * [[Jean-Joseph Rabearivelo]] * [[Jacques Rabemananjara]] * [[Jean-Luc Raharimanana]] * [[Michèle Rakotoson]] * [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]] * [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]] * [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]] * [[Esther Nirina]] * [[Hajasoa Vololona Picard]] * [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]] * [[Pastora Rahajason]] * [[Elie Rajaonarison]] * [[Flavien Ranaivo]] * [[Esther Razana]] * [[Samuel Ratany]] * [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]] [[sokajy:mpanoratra malagasy]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1891]] [[sokajy:Maty tamin'ny taona 1940]] kj0pa4ddtk4oix23mhdnvj6ohzffc0o 0 296057 1148078 1121298 2026-07-28T08:10:33Z Thelezifor 15140 Nanampy sary 1148078 wikitext text/x-wiki [[Sary:Euphorbia xylophylloides - amantedarmanin 01.jpg|vignette|364x364px|Betinay (''Euphorbia xylophylloides'')]] Ny '''''Euphorbia xylophylloides''''' na '''''Euphorbia'' ''anterophora''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]''. I Adolphe-Théodore Brongniart sy i Lem no namaritra azy io voalohany. Tsy misy zana-karazana voatanisa ny ao amin' ny [[Catalogue of Life]]. Ity zavamaniry ity dia teratany eto [[Madagasikara]]. Atao hoe '''betinay''' izy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Atao hoe '''famata''' koa izy io amin' ny teny malagasy nefa tsy io ihany ny zavamaniry atao hoe "famata". == Anarana ara-tsiansa == [[Sary:Euphorbia xylophylloides 02.jpg|vignette|266x266px|''Euphorbia xylophylloides'']] Indreto koa ny anarana ara-tsiansa nomena azy: * ''Euphorbia xylophylloides'' <small>Brongn. ex Lem.</small>, 1857 * ''Tirucalia xylophylloides'' <small>(Brongn. ex Lem.) P.V.Heath</small>, Calyx 5: 94 (1996). * ''Euphorbia enterophora'' <small>Drake</small>, Bull. Mus. Hist. Nat. (Paris) 5: 307 (1899). * ''Tirucalia enterophora'' <small>(Drake) P.V.Heath</small>, Calyx 5: 89 (1996). == Toetrany == [[Sary:Euphorbiaxylophylloides.JPG|vignette|241x241px|''Euphorbia xylophylloides'']] Ity ''[[Euphorbia]]'' sahala amin' ny hazo ity dia mamoaka ranony toa ronono be dia be, izay mety hahatonga [[fahajambana]] raha miditra amin' ny [[maso]]. == Jereo koa == * ''[[Euphorbia]]'' * ''[[Tirucalia]]'' * [[Famata]] 6tubc96354wuixg27wy0nn5fmf7uaeq 1148095 1148078 2026-07-28T10:46:53Z Thelezifor 15140 /* Jereo koa */ 1148095 wikitext text/x-wiki [[Sary:Euphorbia xylophylloides - amantedarmanin 01.jpg|vignette|364x364px|Betinay (''Euphorbia xylophylloides'')]] Ny '''''Euphorbia xylophylloides''''' na '''''Euphorbia'' ''anterophora''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]''. I Adolphe-Théodore Brongniart sy i Charles Antoine Lemaire no namaritra azy io voalohany. Tsy misy zana-karazana voatanisa ny ao amin' ny [[Catalogue of Life]]. Ity zavamaniry ity dia teratany eto [[Madagasikara]]. Atao hoe '''betinay''' izy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Atao hoe '''famata''' koa izy io amin' ny teny malagasy nefa tsy io ihany ny zavamaniry atao hoe "famata". == Anarana ara-tsiansa == [[Sary:Euphorbia xylophylloides 02.jpg|vignette|266x266px|''Euphorbia xylophylloides'']] Indreto koa ny anarana ara-tsiansa nomena azy: * ''Euphorbia xylophylloides'' <small>Brongn. ex Lem.</small>, 1857 * ''Tirucalia xylophylloides'' <small>(Brongn. ex Lem.) P.V.Heath</small>, Calyx 5: 94 (1996). * ''Euphorbia enterophora'' <small>Drake</small>, Bull. Mus. Hist. Nat. (Paris) 5: 307 (1899). * ''Tirucalia enterophora'' <small>(Drake) P.V.Heath</small>, Calyx 5: 89 (1996). == Toetrany == [[Sary:Euphorbiaxylophylloides.JPG|vignette|241x241px|''Euphorbia xylophylloides'']] Ity ''[[Euphorbia]]'' sahala amin' ny hazo ity dia mamoaka ranony toa ronono be dia be, izay mety hahatonga [[fahajambana]] raha miditra amin' ny [[maso]]. == Jereo koa == * ''[[Euphorbia]]'' * [[Famata]]: ''[[Cynanchum danguyanum]]'' <small>Choux</small>; ''Euphorbia xylophylloides'' <small>Brongn. ex Lem.</small>; ''[[Euphorbia laro]]'' <small>Drake</small>; ''[[Euphorbia leucodendron]]'' <small>Drake</small>; ''[[Euphorbia decorsei]]'' <small>Drake</small>; ''[[Euphorbia oncoclada]]'' <small>Drake</small>; ''[[Euphorbia stenoclada]]'' <small>Baill</small>.; ''[[Euphorbia tetraptera]]'' <small>Baker</small>; ''[[Euphorbia tirucalli]]'' <small>L</small>. po29gemrcu0d4w1pdfuqf9wqywn4xml 0 296060 1148077 1142131 2026-07-28T07:58:13Z Thelezifor 15140 1148077 wikitext text/x-wiki Ny '''famata''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'', na zavamaniry tsy misy raviny ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]''. Ireto avy ireo karazan-javamaniry atao hoe famata ireo, araka ny ''[[Rakibolana sy Rakipahalalana malagasy]]'': * Fianakaviana ''Euphorbiaceae'' ** ''[[Euphorbia xylophylloides|Euphorbia enterophora]]'' Drake, --- betinay na famata ** ''[[Euphorbia laro]]'' Drake, -- famata, famatalaro, famataletandro ** ''[[Euphorbia leucodendron]]'' Drake, -- befohetsy, befotsy, betondro, famata, famatambotsy, rohondro ** ''[[Euphorbia decorsei]]'' Drake, -- famata, famatafotsy ** ''[[Euphorbia oncoclada]]'' Drake, -- betondro, famata, famatabetondro ** ''[[Euphorbia stenoclada]]'' Baill. -- famata, famatabotribotrika, famatabotrika, famata-hamatse, hamatra, hamatse, hamatsy, hamotse, mosotse ** ''[[Euphorbia tetraptera]]'' Baker -- famata ** ''[[Euphorbia tirucalli]]'' L. -- famata * Fianakaviana ''Apocynaceae'' ** ''[[Cynanchum danguyanum]]'' Choux -- famata == Ny toetra iombonan' ireo zavamaniry ireo == Tena manimba ary mety hahatonga fahajambana raha sendra tafiditra ao anaty [[maso]] ny ranony mandronono sady misy poizina. Ny fampiasana ny ranon' ny [[rongy]] (''[[Kalanchoe beharensis]]'' <small>Drake</small> (ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'') anadiovana ny maso no fitsaboana izany. Ampiasaina ho poizina fanamamoana [[trondro]] ny tahon' ireo ''[[Euphorbia]]'' ireo izay nototoina sy nafangaro amin' ny rano. == Jereo koa == * ''[[Euphorbia]]'' * ''[[Cynanchum]]'' 64tlu2bv8s0hwur85ofnqlo3kz4wv3b 1148094 1148077 2026-07-28T10:42:10Z Thelezifor 15140 1148094 wikitext text/x-wiki Ny '''famata''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'', na zavamaniry tsy misy raviny ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]''. Ireto ireo karazan-javamaniry atao hoe famata ireo: * Fianakaviana ''Euphorbiaceae'' ** ''[[Euphorbia xylophylloides|Euphorbia enterophora]]'' <small>Drake</small>, --- betinay na famata ** ''[[Euphorbia laro]]'' <small>Drake</small>, -- famata, famatalaro, famataletandro ** ''[[Euphorbia leucodendron]]'' <small>Drake</small>, -- befohetsy, befotsy, betondro, famata, famatambotsy, rohondro ** ''[[Euphorbia decorsei]]'' <small>Drake</small>, -- famata, famatafotsy ** ''[[Euphorbia oncoclada]]'' <small>Drake</small>, -- betondro, famata, famatabetondro ** ''[[Euphorbia stenoclada]]'' <small>Baill</small>. -- famata, famatabotribotrika, famatabotrika, famata-hamatse, hamatra, hamatse, hamatsy, hamotse, mosotse ** ''[[Euphorbia tetraptera]]'' <small>Baker</small> -- famata ** ''[[Euphorbia tirucalli]]'' L. -- famata * Fianakaviana ''Apocynaceae'' ** ''[[Cynanchum danguyanum]]'' <small>Choux</small> -- famata == Ny toetra iombonan' ireo zavamaniry ireo == Tena manimba ary mety hahatonga fahajambana raha sendra tafiditra ao anaty [[maso]] ny ranony mandronono sady misy poizina. Ny fampiasana ny ranon' ny rongy (''[[Kalanchoe beharensis]]'' <small>Drake</small>, ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'') anadiovana ny maso no fitsaboana izany. Ampiasaina ho poizina fanamamoana [[trondro]] ny tahon' ireo ''[[Euphorbia]]'' ireo izay nototoina sy nafangaro amin' ny rano. == Jereo koa == * ''[[Euphorbia]]'' * ''[[Cynanchum]]'' exmmy7t52fu0s6z2px1pngklih0pwaz 1148096 1148094 2026-07-28T10:48:31Z Thelezifor 15140 1148096 wikitext text/x-wiki Ny '''famata''' dia zavamaniry isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'', na zavamaniry tsy misy raviny ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]''. Ireto ireo karazan-javamaniry atao hoe famata ireo: * Fianakaviana ''Euphorbiaceae'' ** ''[[Euphorbia xylophylloides]]'' <small>Brongn. ex Lem.</small> (← ''Euphorbia enterophora'' <small>Drake</small>) --- betinay na famata ** ''[[Euphorbia laro]]'' <small>Drake</small> -- famata, famatalaro, famataletandro ** ''[[Euphorbia leucodendron]]'' <small>Drake</small> -- befohetsy, befotsy, betondro, famata, famatambotsy, rohondro ** ''[[Euphorbia decorsei]]'' <small>Drake</small> -- famata, famatafotsy ** ''[[Euphorbia oncoclada]]'' <small>Drake</small> -- betondro, famata, famatabetondro ** ''[[Euphorbia stenoclada]]'' <small>Baill</small>. -- famata, famatabotribotrika, famatabotrika, famata-hamatse, hamatra, hamatse, hamatsy, hamotse, mosotse ** ''[[Euphorbia tetraptera]]'' <small>Baker</small> -- famata ** ''[[Euphorbia tirucalli]]'' L. -- famata * Fianakaviana ''Apocynaceae'' ** ''[[Cynanchum danguyanum]]'' <small>Choux</small> -- famata == Ny toetra iombonan' ireo zavamaniry ireo == Tena manimba ary mety hahatonga fahajambana raha sendra tafiditra ao anaty [[maso]] ny ranony mandronono sady misy poizina. Ny fampiasana ny ranon' ny rongy (''[[Kalanchoe beharensis]]'' <small>Drake</small>, ao amin' ny fianakaviana ''[[Crassulaceae]]'') anadiovana ny maso no fitsaboana izany. Ampiasaina ho poizina fanamamoana [[trondro]] ny tahon' ireo ''[[Euphorbia]]'' ireo izay nototoina sy nafangaro amin' ny rano. == Jereo koa == * ''[[Euphorbia]]'' * ''[[Cynanchum]]'' c1ycejfvpetupb1ey5y5jv45in437fd 0 300450 1148055 1148053 2026-07-27T12:03:22Z JianJi 36396 1148055 wikitext text/x-wiki [[Sary:Couple kissing in front of rainbow flag (42328458024).jpg|vignette|Lesbiana mpifankatia mifanoroka]] Ny '''lesbiana''' dia ireo vehivavy voasariky ny vehivavy hafa eo amin'ny lafiny ara-pitiavan'olon-droa. Manana maha-izy azy ara-pananahana ary ara-pitiavana safidian'ny [[vehivavy]], ny olona tsy binary sasany, ary ny olona mpanova taova-pananahana (trans) sasany mba hanehoana fa manana fifanintonana ara-pihetseham-po, ara-pitiavana na ara-nofo amin'ny vehivavy na olona mitovy aminy sy mitovy taovam-pananahana aminy izy ireo. Tsy voafetra amin'ny fironana ara-pananahana fotsiny ny maha-lesbiana, fa ahitana ihany koa ny [[tantara]], ny [[kolontsaina]] ary ny hetsika ara-tsosialy mifandray amin'izany <ref>https://interligne.co/question-frequente/quest-ce-quune-personne-lesbienne/</ref>. == Famaritana == Nandritra ny tantara dia nifandray tamin'ny hetsika LGBT sy ny feminisma ny vondrom-piarahamonina lesbiana, na dia namolavola ny fomba fijeriny sy ny fironany manokana aza izy indraindray, toy ny amin'ny tranga antsoina hoe ''lesbiana ara-politika''. Ny [[kolontsaina]] lesbiana dia miseho amin'ny sehatra maro, indrindra eo amin'ny [[literatiora]], ny [[zavakanto]] ary ny [[haino aman-jery]], ary matetika mifantoka amin'ny fampahafantarana sy ny fanomezana sehatra ny traikefan'ny lesbiana izay tsy dia hita loatra teo amin'ny fiarahamonina <ref>https://pinkscreens.org/fr/seance-pink-screens/2012/lesbiana-une-revolution-parallele</ref>. Matetika ny teny hoe ''lesbiana'' dia ampiasaina hilazana ny fifanintonana ara-pitiavana sy ara-nofo eo amin'ny vehivavy. Na izany aza, tsy ny olona rehetra manana izany fironana izany no misafidy ny hamaritra ny tenany ho lesbiana, satria mety hisy maha-izy azy hafa ampiasainy hanehoana ny fironany ara-pananahana <ref>https://fr.bab.la/dictionnaire/espagnol-francais/lesbiana</ref>. Ny [[:fr:Lesbophobie|lesbophobia]], izay manondro ny fanavakavahana, ny fitsarana an-tendrony ary ny fankahalana atao amin'ny lesbiana, dia mety hisy fiantraikany amin'ny lafiny maro amin'ny fiainan'izy ireo. Anisan'izany ny fahasalamana ara-tsaina, ny fidirana amin'ny asa sy ny fanabeazana, ny fiainam-pianakaviana ary ny fandraisan'izy ireo anjara feno eo amin'ny [[fiarahamonina]]. == Tantara == Ity fizarana ity dia nalaina avy amin'ny [[:fr:Histoire_des_lesbiennes|Tantara Lesbianina]]. Lahatsoratra mifandraika: [[:fr:Histoire_de_l'homosexualité|Tantaran'ny Fahapelahana]], [[:fr:Histoire_de_la_bisexualité|Tantaran'ny olona manana taovam-pananahana roa]] sy ny [[:fr:Histoire_de_la_transidentité|Tantaran'ny olona manova taovam-pananahana]]. Ny tantaran'ny lesbiana dia samy manondro ny tantaran'ny vehivavy manana fifandraisana ara-pihetseham-po sy ara-pananahana amin'izy samy izy, fa koa ny tantaran'ny maha-izy azy ara-tsosialy sy ara-kolotsaina izay tsy mivaingana amin'ny firaisan'ny samy vehivavy tsotra. Mitombo ny fiarahamonina mpankahala lesbiana izay manome tsiny azy ireo <ref>https://vitrinelinguistique.oqlf.gouv.qc.ca/fiche-gdt/fiche/26532480/lesbophobie</ref>, ny lesbiana anefa dia mahavita mamorona sy mitazona toerana sy manaja ny fiarahamonina, ary koa ny kolontsainy manokana, indrindra ny [[literatiora]], ary koa malalaka any amin'ny firenena sasany ny zo hanambady sy hitaiza ary handray anjara amin'ny fanafahana ara-politika ny vehivavy rehetra. == Referansa == n80zd922dfc4qpr40vcb3kzvxxsn9fz 1148056 1148055 2026-07-27T12:09:03Z JianJi 36396 1148056 wikitext text/x-wiki [[Sary:Couple kissing in front of rainbow flag (42328458024).jpg|vignette|Lesbiana mpifankatia mifanoroka]] Ny '''lesbiana''' dia vehivavy iray voasarika manokana amina vehivavy iray hafa eo amin'ny lafiny ara-pitiavan'olon-droa. Manana maha-izy azy ara-pananahana ary ara-pitiavana safidian'ny [[vehivavy]], ny olona tsy binary sasany, ary ny olona mpanova taova-pananahana (trans) sasany mba hanehoana fa manana fifanintonana ara-pihetseham-po, ara-pitiavana na ara-nofo amin'ny vehivavy na olona mitovy aminy sy mitovy taovam-pananahana aminy izy ireo. Tsy voafetra amin'ny fironana ara-pananahana fotsiny ny maha-lesbiana, fa ahitana ihany koa ny [[tantara]], ny [[kolontsaina]] ary ny hetsika ara-tsosialy mifandray amin'izany <ref>https://interligne.co/question-frequente/quest-ce-quune-personne-lesbienne/</ref>. == Famaritana == Nandritra ny tantara dia nifandray tamin'ny hetsika LGBT sy ny feminisma ny vondrom-piarahamonina lesbiana, na dia namolavola ny fomba fijeriny sy ny fironany manokana aza izy indraindray, toy ny amin'ny tranga antsoina hoe ''lesbiana ara-politika''. Ny [[kolontsaina]] lesbiana dia miseho amin'ny sehatra maro, indrindra eo amin'ny [[literatiora]], ny [[zavakanto]] ary ny [[haino aman-jery]], ary matetika mifantoka amin'ny fampahafantarana sy ny fanomezana sehatra ny traikefan'ny lesbiana izay tsy dia hita loatra teo amin'ny fiarahamonina <ref>https://pinkscreens.org/fr/seance-pink-screens/2012/lesbiana-une-revolution-parallele</ref>. Matetika ny teny hoe ''lesbiana'' dia ampiasaina hilazana ny fifanintonana ara-pitiavana sy ara-nofo eo amin'ny vehivavy. Na izany aza, tsy ny olona rehetra manana izany fironana izany no misafidy ny hamaritra ny tenany ho lesbiana, satria mety hisy maha-izy azy hafa ampiasainy hanehoana ny fironany ara-pananahana <ref>https://fr.bab.la/dictionnaire/espagnol-francais/lesbiana</ref>. Ny [[:fr:Lesbophobie|lesbophobia]], izay manondro ny fanavakavahana, ny fitsarana an-tendrony ary ny fankahalana atao amin'ny lesbiana, dia mety hisy fiantraikany amin'ny lafiny maro amin'ny fiainan'izy ireo. Anisan'izany ny fahasalamana ara-tsaina, ny fidirana amin'ny asa sy ny fanabeazana, ny fiainam-pianakaviana ary ny fandraisan'izy ireo anjara feno eo amin'ny [[fiarahamonina]]. == Tantara == Ity fizarana ity dia nalaina avy amin'ny [[:fr:Histoire_des_lesbiennes|Tantara Lesbianina]]. Lahatsoratra mifandraika: [[:fr:Histoire_de_l'homosexualité|Tantaran'ny Fahapelahana]], [[:fr:Histoire_de_la_bisexualité|Tantaran'ny olona manana taovam-pananahana roa]] sy ny [[:fr:Histoire_de_la_transidentité|Tantaran'ny olona manova taovam-pananahana]]. Ny tantaran'ny lesbiana dia samy manondro ny tantaran'ny vehivavy manana fifandraisana ara-pihetseham-po sy ara-pananahana amin'izy samy izy, fa koa ny tantaran'ny maha-izy azy ara-tsosialy sy ara-kolotsaina izay tsy mivaingana amin'ny firaisan'ny samy vehivavy tsotra. Mitombo ny fiarahamonina mpankahala lesbiana izay manome tsiny azy ireo <ref>https://vitrinelinguistique.oqlf.gouv.qc.ca/fiche-gdt/fiche/26532480/lesbophobie</ref>, ny lesbiana anefa dia mahavita mamorona sy mitazona toerana sy manaja ny fiarahamonina, ary koa ny kolontsainy manokana, indrindra ny [[literatiora]], ary koa malalaka any amin'ny firenena sasany ny zo hanambady sy hitaiza ary handray anjara amin'ny fanafahana ara-politika ny vehivavy rehetra. == Referansa == 5eeqg0eu7cgm2y52nyx6wjdwbqzx2z1 1148058 1148056 2026-07-27T13:48:14Z JianJi 36396 1148058 wikitext text/x-wiki [[Sary:Couple kissing in front of rainbow flag (42328458024).jpg|vignette|Lesbiana mpifankatia mifanoroka]] Ny '''lesbiana''' dia vehivavy voasarika manokana amina vehivavy hafa eo amin'ny lafiny ara-pitiavan'olon-droa. Manana maha-izy azy ara-pananahana ary ara-pitiavana safidian'ny [[vehivavy]], ny olona tsy binary sasany, ary ny olona mpanova taova-pananahana (trans) sasany mba hanehoana fa manana fifanintonana ara-pihetseham-po, ara-pitiavana na ara-nofo amin'ny vehivavy na olona mitovy aminy sy mitovy taovam-pananahana aminy izy ireo. Tsy voafetra amin'ny fironana ara-pananahana fotsiny ny maha-lesbiana, fa ahitana ihany koa ny [[tantara]], ny [[kolontsaina]] ary ny hetsika ara-tsosialy mifandray amin'izany <ref>https://interligne.co/question-frequente/quest-ce-quune-personne-lesbienne/</ref>. == Famaritana == Nandritra ny tantara dia nifandray tamin'ny hetsika LGBT sy ny feminisma ny vondrom-piarahamonina lesbiana, na dia namolavola ny fomba fijeriny sy ny fironany manokana aza izy indraindray, toy ny amin'ny tranga antsoina hoe ''lesbiana ara-politika''. Ny [[kolontsaina]] lesbiana dia miseho amin'ny sehatra maro, indrindra eo amin'ny [[literatiora]], ny [[zavakanto]] ary ny [[haino aman-jery]], ary matetika mifantoka amin'ny fampahafantarana sy ny fanomezana sehatra ny traikefan'ny lesbiana izay tsy dia hita loatra teo amin'ny fiarahamonina <ref>https://pinkscreens.org/fr/seance-pink-screens/2012/lesbiana-une-revolution-parallele</ref>. Matetika ny teny hoe ''lesbiana'' dia ampiasaina hilazana ny fifanintonana ara-pitiavana sy ara-nofo eo amin'ny vehivavy. Na izany aza, tsy ny olona rehetra manana izany fironana izany no misafidy ny hamaritra ny tenany ho lesbiana, satria mety hisy maha-izy azy hafa ampiasainy hanehoana ny fironany ara-pananahana <ref>https://fr.bab.la/dictionnaire/espagnol-francais/lesbiana</ref>. Ny [[:fr:Lesbophobie|lesbophobia]], izay manondro ny fanavakavahana, ny fitsarana an-tendrony ary ny fankahalana atao amin'ny lesbiana, dia mety hisy fiantraikany amin'ny lafiny maro amin'ny fiainan'izy ireo. Anisan'izany ny fahasalamana ara-tsaina, ny fidirana amin'ny asa sy ny fanabeazana, ny fiainam-pianakaviana ary ny fandraisan'izy ireo anjara feno eo amin'ny [[fiarahamonina]]. == Tantara == Ity fizarana ity dia nalaina avy amin'ny [[:fr:Histoire_des_lesbiennes|Tantara Lesbianina]]. Lahatsoratra mifandraika: [[:fr:Histoire_de_l'homosexualité|Tantaran'ny Fahapelahana]], [[:fr:Histoire_de_la_bisexualité|Tantaran'ny olona manana taovam-pananahana roa]] sy ny [[:fr:Histoire_de_la_transidentité|Tantaran'ny olona manova taovam-pananahana]]. Ny tantaran'ny lesbiana dia samy manondro ny tantaran'ny vehivavy manana fifandraisana ara-pihetseham-po sy ara-pananahana amin'izy samy izy, fa koa ny tantaran'ny maha-izy azy ara-tsosialy sy ara-kolotsaina izay tsy mivaingana amin'ny firaisan'ny samy vehivavy tsotra. Mitombo ny fiarahamonina mpankahala lesbiana izay manome tsiny azy ireo <ref>https://vitrinelinguistique.oqlf.gouv.qc.ca/fiche-gdt/fiche/26532480/lesbophobie</ref>, ny lesbiana anefa dia mahavita mamorona sy mitazona toerana sy manaja ny fiarahamonina, ary koa ny kolontsainy manokana, indrindra ny [[literatiora]], ary koa malalaka any amin'ny firenena sasany ny zo hanambady sy hitaiza ary handray anjara amin'ny fanafahana ara-politika ny vehivavy rehetra. == Referansa == 0hrxilzdklky8z2lhxmu7s9dj3bp4u7 1148059 1148058 2026-07-27T13:49:14Z JianJi 36396 1148059 wikitext text/x-wiki [[Sary:Couple kissing in front of rainbow flag (42328458024).jpg|vignette|Lesbiana mpifankatia mifanoroka]] Ny '''lesbiana''' dia vehivavy voasarika manokana amina vehivavy hafa eo amin'ny lafiny ara-pitiavan'olon-droa, fijerena. Manana maha-izy azy ara-pananahana ary ara-pitiavana safidian'ny [[vehivavy]], ny olona tsy binary sasany, ary ny olona mpanova taova-pananahana (trans) sasany mba hanehoana fa manana fifanintonana ara-pihetseham-po, ara-pitiavana na ara-nofo amin'ny vehivavy na olona mitovy aminy sy mitovy taovam-pananahana aminy izy ireo. Tsy voafetra amin'ny fironana ara-pananahana fotsiny ny maha-lesbiana, fa ahitana ihany koa ny [[tantara]], ny [[kolontsaina]] ary ny hetsika ara-tsosialy mifandray amin'izany <ref>https://interligne.co/question-frequente/quest-ce-quune-personne-lesbienne/</ref>. == Famaritana == Nandritra ny tantara dia nifandray tamin'ny hetsika LGBT sy ny feminisma ny vondrom-piarahamonina lesbiana, na dia namolavola ny fomba fijeriny sy ny fironany manokana aza izy indraindray, toy ny amin'ny tranga antsoina hoe ''lesbiana ara-politika''. Ny [[kolontsaina]] lesbiana dia miseho amin'ny sehatra maro, indrindra eo amin'ny [[literatiora]], ny [[zavakanto]] ary ny [[haino aman-jery]], ary matetika mifantoka amin'ny fampahafantarana sy ny fanomezana sehatra ny traikefan'ny lesbiana izay tsy dia hita loatra teo amin'ny fiarahamonina <ref>https://pinkscreens.org/fr/seance-pink-screens/2012/lesbiana-une-revolution-parallele</ref>. Matetika ny teny hoe ''lesbiana'' dia ampiasaina hilazana ny fifanintonana ara-pitiavana sy ara-nofo eo amin'ny vehivavy. Na izany aza, tsy ny olona rehetra manana izany fironana izany no misafidy ny hamaritra ny tenany ho lesbiana, satria mety hisy maha-izy azy hafa ampiasainy hanehoana ny fironany ara-pananahana <ref>https://fr.bab.la/dictionnaire/espagnol-francais/lesbiana</ref>. Ny [[:fr:Lesbophobie|lesbophobia]], izay manondro ny fanavakavahana, ny fitsarana an-tendrony ary ny fankahalana atao amin'ny lesbiana, dia mety hisy fiantraikany amin'ny lafiny maro amin'ny fiainan'izy ireo. Anisan'izany ny fahasalamana ara-tsaina, ny fidirana amin'ny asa sy ny fanabeazana, ny fiainam-pianakaviana ary ny fandraisan'izy ireo anjara feno eo amin'ny [[fiarahamonina]]. == Tantara == Ity fizarana ity dia nalaina avy amin'ny [[:fr:Histoire_des_lesbiennes|Tantara Lesbianina]]. Lahatsoratra mifandraika: [[:fr:Histoire_de_l'homosexualité|Tantaran'ny Fahapelahana]], [[:fr:Histoire_de_la_bisexualité|Tantaran'ny olona manana taovam-pananahana roa]] sy ny [[:fr:Histoire_de_la_transidentité|Tantaran'ny olona manova taovam-pananahana]]. Ny tantaran'ny lesbiana dia samy manondro ny tantaran'ny vehivavy manana fifandraisana ara-pihetseham-po sy ara-pananahana amin'izy samy izy, fa koa ny tantaran'ny maha-izy azy ara-tsosialy sy ara-kolotsaina izay tsy mivaingana amin'ny firaisan'ny samy vehivavy tsotra. Mitombo ny fiarahamonina mpankahala lesbiana izay manome tsiny azy ireo <ref>https://vitrinelinguistique.oqlf.gouv.qc.ca/fiche-gdt/fiche/26532480/lesbophobie</ref>, ny lesbiana anefa dia mahavita mamorona sy mitazona toerana sy manaja ny fiarahamonina, ary koa ny kolontsainy manokana, indrindra ny [[literatiora]], ary koa malalaka any amin'ny firenena sasany ny zo hanambady sy hitaiza ary handray anjara amin'ny fanafahana ara-politika ny vehivavy rehetra. == Referansa == a30slsaabnp7q87lp8qcfj2moruwdgt 1148060 1148059 2026-07-27T15:13:46Z JianJi 36396 1148060 wikitext text/x-wiki [[Sary:Couple kissing in front of rainbow flag (42328458024).jpg|vignette|Lesbiana mpifankatia mifanoroka]] Ny '''lesbiana''' dia vehivavy voasarika manokana amina vehivavy hafa eo amin'ny lafiny ara-pitiavan'olon-droa, ara-pihetseham-po ary ara-pananahana. Manana fiziana ara-pananahana sy ara-pitiavana tsy mahazatra ny besinimaro eo amin'ny fifankatiavan'olon-droa misy eo amin'ny lehilahy iray sy vehivavy iray fa miròna kokoa amin'ny safidy tsy mahazatra avondrona amin'ny fironana antsoina hoe LGBTQIA+ ka tafiditra ao anatin'izany fironana izany avokoa na ny pelaka (saikatra) na ny sarindahy/sarimbavy na olona nanova ny endrika taova-pananahana entiny (trans) ary ireo olona sady tsy te-ho antsoina ho lahy no tsy te-ho antsoina ho vavy. Tsy voafetra amin'ny fironana ara-pananahana fotsiny ny maha-lesbiana, fa misy ihany koa ny [[tantara]], ny [[kolontsaina]] ary ny hetsika ara-tsosialy mifandraika amin'izany <ref>https://interligne.co/question-frequente/quest-ce-quune-personne-lesbienne/</ref>. == Famaritana == Nandritra ny tantara dia nifandray tamin'ny hetsika LGBT sy ny feminisma ny vondrom-piarahamonina lesbiana, na dia namolavola ny fomba fijeriny sy ny fironany manokana aza izy indraindray, toy ny amin'ny tranga antsoina hoe ''lesbiana ara-politika''. Ny [[kolontsaina]] lesbiana dia miseho amin'ny sehatra maro, indrindra eo amin'ny [[literatiora]], ny [[zavakanto]] ary ny [[haino aman-jery]], ary matetika mifantoka amin'ny fampahafantarana sy ny fanomezana sehatra ny traikefan'ny lesbiana izay tsy dia hita loatra teo amin'ny fiarahamonina <ref>https://pinkscreens.org/fr/seance-pink-screens/2012/lesbiana-une-revolution-parallele</ref>. Matetika ny teny hoe ''lesbiana'' dia ampiasaina hilazana ny fifanintonana ara-pitiavana sy ara-nofo eo amin'ny vehivavy. Na izany aza, tsy ny olona rehetra manana izany fironana izany no misafidy ny hamaritra ny tenany ho lesbiana, satria mety hisy maha-izy azy hafa ampiasainy hanehoana ny fironany ara-pananahana <ref>https://fr.bab.la/dictionnaire/espagnol-francais/lesbiana</ref>. Ny [[:fr:Lesbophobie|lesbophobia]], izay manondro ny fanavakavahana, ny fitsarana an-tendrony ary ny fankahalana atao amin'ny lesbiana, dia mety hisy fiantraikany amin'ny lafiny maro amin'ny fiainan'izy ireo. Anisan'izany ny fahasalamana ara-tsaina, ny fidirana amin'ny asa sy ny fanabeazana, ny fiainam-pianakaviana ary ny fandraisan'izy ireo anjara feno eo amin'ny [[fiarahamonina]]. == Tantara == Ity fizarana ity dia nalaina avy amin'ny [[:fr:Histoire_des_lesbiennes|Tantara Lesbianina]]. Lahatsoratra mifandraika: [[:fr:Histoire_de_l'homosexualité|Tantaran'ny Fahapelahana]], [[:fr:Histoire_de_la_bisexualité|Tantaran'ny olona manana taovam-pananahana roa]] sy ny [[:fr:Histoire_de_la_transidentité|Tantaran'ny olona manova taovam-pananahana]]. Ny tantaran'ny lesbiana dia samy manondro ny tantaran'ny vehivavy manana fifandraisana ara-pihetseham-po sy ara-pananahana amin'izy samy izy, fa koa ny tantaran'ny maha-izy azy ara-tsosialy sy ara-kolotsaina izay tsy mivaingana amin'ny firaisan'ny samy vehivavy tsotra. Mitombo ny fiarahamonina mpankahala lesbiana izay manome tsiny azy ireo <ref>https://vitrinelinguistique.oqlf.gouv.qc.ca/fiche-gdt/fiche/26532480/lesbophobie</ref>, ny lesbiana anefa dia mahavita mamorona sy mitazona toerana sy manaja ny fiarahamonina, ary koa ny kolontsainy manokana, indrindra ny [[literatiora]], ary koa malalaka any amin'ny firenena sasany ny zo hanambady sy hitaiza ary handray anjara amin'ny fanafahana ara-politika ny vehivavy rehetra. == Referansa == lsew72yjouyo4i0kmj5rxmil0aowctr 1148061 1148060 2026-07-27T15:53:44Z JianJi 36396 1148061 wikitext text/x-wiki [[Sary:Couple kissing in front of rainbow flag (42328458024).jpg|vignette|Lesbiana mpifankatia mifanoroka]] Ny '''lesbiana''' dia vehivavy voasarika manokana amina vehivavy hafa eo amin'ny lafiny ara-pitiavan'olon-droa, ara-pihetseham-po ary ara-pananahana. Manana fiziana ara-pananahana sy ara-pitiavana tsy mahazatra ny besinimaro eo amin'ny fifankatiavan'olon-droa misy eo amin'ny lehilahy iray sy vehivavy iray fa miròna kokoa amin'ny safidy tsy mahazatra avondrona amin'ny fironana antsoina hoe [[LGBTQ+ ao Madagasikara|LGBTQIA+]] ka tafiditra ao anatin'izany fironana izany avokoa na ny [[pelaka]] (saikatra) na ny sarindahy/sarimbavy na olona nanova ny endrika taova-pananahana entiny (trans) ary ireo olona sady tsy te-ho antsoina ho lahy no tsy te-ho antsoina ho vavy. Tsy voafetra amin'ny fironana ara-pananahana fotsiny ny maha-lesbiana, fa misy ihany koa ny [[tantara]], ny [[kolontsaina]] ary ny hetsika ara-tsosialy mifandraika amin'izany <ref>https://interligne.co/question-frequente/quest-ce-quune-personne-lesbienne/</ref>. == Famaritana == Nandritra ny tantara dia manana fifandraisana amin'ny hetsika LGBT sy ny feminisma ny vondrom-piarahamonina lesbiana, na dia namolavola ny fomba fijeriny sy ny fironany manokana aza izy, toy ny amin'ny tranga antsoina hoe ''lesbiana ara-politika''. Ny [[kolontsaina]] lesbiana dia miseho amin'ny sehatra maro, indrindra eo amin'ny [[literatiora]], ny [[zavakanto]] ary ny [[haino aman-jery]], ary matetika mifantoka amin'ny fampahafantarana sy ny fanomezana sehatra ny traikefan'ny lesbiana izay tsy dia hita loatra teo amin'ny fiarahamonina <ref>https://pinkscreens.org/fr/seance-pink-screens/2012/lesbiana-une-revolution-parallele</ref>. Matetika ny teny hoe ''lesbiana'' dia ampiasaina hilazana ny fifanintonana ara-pitiavana sy ara-nofo eo amin'ny vehivavy. Na izany aza, tsy ny olona rehetra manana izany fironana izany no misafidy ny hamaritra ny tenany ho lesbiana, satria mety hisy maha-izy azy hafa ampiasainy hanehoana ny fironany ara-pananahana <ref>https://fr.bab.la/dictionnaire/espagnol-francais/lesbiana</ref>. Ny [[:fr:Lesbophobie|lesbophobia]], izay manondro ny fanavakavahana, ny fitsarana an-tendrony ary ny fankahalana atao amin'ny lesbiana, dia mety hisy fiantraikany amin'ny lafiny maro amin'ny fiainan'izy ireo. Anisan'izany ny fahasalamana ara-tsaina, ny fidirana amin'ny asa sy ny fanabeazana, ny fiainam-pianakaviana ary ny fandraisan'izy ireo anjara feno eo amin'ny [[fiarahamonina]]. == Tantara == Ity fizarana ity dia nalaina avy amin'ny [[:fr:Histoire_des_lesbiennes|Tantara Lesbianina]]. Lahatsoratra mifandraika: [[:fr:Histoire_de_l'homosexualité|Tantaran'ny Fahapelahana]], [[:fr:Histoire_de_la_bisexualité|Tantaran'ny olona manana taovam-pananahana roa]] sy ny [[:fr:Histoire_de_la_transidentité|Tantaran'ny olona manova taovam-pananahana]]. Ny tantaran'ny lesbiana dia samy manondro ny tantaran'ny vehivavy manana fifandraisana ara-pihetseham-po sy ara-pananahana amin'izy samy izy, fa koa ny tantaran'ny maha-izy azy ara-tsosialy sy ara-kolotsaina izay tsy mivaingana amin'ny firaisan'ny samy vehivavy tsotra. Mitombo ny fiarahamonina mpankahala lesbiana izay manome tsiny azy ireo <ref>https://vitrinelinguistique.oqlf.gouv.qc.ca/fiche-gdt/fiche/26532480/lesbophobie</ref>, ny lesbiana anefa dia mahavita mamorona sy mitazona toerana sy manaja ny fiarahamonina, ary koa ny kolontsainy manokana, indrindra ny [[literatiora]], ary koa malalaka any amin'ny firenena sasany ny zo hanambady sy hitaiza ary handray anjara amin'ny fanafahana ara-politika ny vehivavy rehetra. == Referansa == r8wndc4bx7136qtq5wy4xez4vk8p31e 0 301051 1148085 1145643 2026-07-28T08:59:12Z Thelezifor 15140 1148085 wikitext text/x-wiki [[Sary:190908 064 Chicago Botanic Gdn - Heritage Garden, Aeschynomene fluitans Large Sensitive Plant (48860955943).jpg|vignette|371x371px|''Aeschynomene fluitans'']] Ny '''''Aeschynomene''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', ary vao haingana no nomena ny antoko ''[[Dalbergia]]'' tsy ara-dalàna ao amin' ny foko ''Dalbergieae''. Manerana ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly any [[Amerika]], atỳ [[Afrika atsimon' i Sahara]], any [[Azia Atsimo]], any [[Azia Atsimo Atsinanana]], any [[Azia Atsinanana]], ary any [[Aostralia]] izy ireo. Maro amin' ny karazana ao aminy ny maniry an-drano. Parafietika ity antoko voafaritra amin' izao fotoana izao ity ary misy soso-kevitra ny hanandratana ny zanak' antoko ''Ochopodium'' ho antoko vaovao ao anatin' ny ''Dalbergieae'', na dia ilaina aza ny fanovana hafa mba hahatonga an' io antoko io ho mônôfiletika. Ny ''[[Plants of the World Online]]'' dia manaiky karazana 114 amin' izao fotoana izao. == Lisitry ny karazana == Indreto ny karazana ao amin' ny ''Aeschynomene'': * ''Aeschynomene abyssinica'' <small>(A. Rich.) Vatke</small> * ''Aeschynomene acapulcensis'' <small>Rose</small> * ''Aeschynomene acutangula'' <small>Baker</small> * ''Aeschynomene afraspera'' <small>J. Léonard</small> * ''Aeschynomene americana'' <small>L.</small> ** var. ''americana'' <small>L.</small> ** var. ''flabellata'' <small>Rudd</small> ** var. ''glandulosa'' <small>(Poir.) Rudd</small> * ''Aeschynomene amorphoides'' <small>(S. Watson) Robinson</small> * ''Aeschynomene angolense'' <small>Rossberg</small> * ''Aeschynomene aphylla'' <small>Wild</small> * ''Aeschynomene aspera'' <small>L.</small> * ''Aeschynomene batekensis'' <small>Troch. & Koechlin</small> * ''Aeschynomene baumii'' <small>Harms</small> * ''Aeschynomene bella'' <small>Harms</small> * ''Aeschynomene benguellensis'' <small>Torre</small> * ''Aeschynomene bracteosa'' <small>Baker</small> * ''Aeschynomene bradei'' <small>Rudd</small> * ''Aeschynomene brasiliana'' <small>(Poir.) DC.</small> * ''Aeschynomene brevifolia'' <small>Poir.</small> * ''Aeschynomene brevipes'' <small>Benth.</small> * ''Aeschynomene bullockii'' <small>J. Léonard</small> * ''Aeschynomene burttii'' <small>Baker f.</small> * ''Aeschynomene carvalhoi'' <small>G.P. Lewis</small> * ''Aeschynomene chimanimaniensis'' <small>Verdc.</small> * ''Aeschynomene ciliata'' <small>Vogel</small> * ''Aeschynomene compacta'' <small>Rose</small> * ''Aeschynomene crassicaulis'' <small>Harms</small> * ''[[Aeschynomene cristata]]'' <small>Vatke</small>— Madagasikara ** var. ''cristata'' <small>Vatke</small> ** var. ''pubescens'' <small>J. León</small> * ''Aeschynomene curtisiae'' <small>Johnston</small> * ''Aeschynomene deamii'' <small>Robinson & Bartlett</small> * ''Aeschynomene debilis'' <small>Baker</small> * ''Aeschynomene deightonii'' <small>Hepper</small> * ''Aeschynomene denticulata'' <small>Rudd</small> * ''Aeschynomene dimidiata'' <small>Baker</small> * ''Aeschynomene egena'' <small>(J.F. Macbr.) Rudd</small> * ''Aeschynomene elaphroxylon'' <small>(Guill. & Perr.) Taub.</small> * ''Aeschynomene evenia'' <small>C. Wright</small> ** var. ''evenia'' <small>C. Wright</small> ** var. ''serrulata'' <small>Rudd</small> * ''Aeschynomene falcata'' <small>(Poir.) DC.</small> * ''Aeschynomene fascicularis'' <small>Cham. & Schltdl.</small> * ''Aeschynomene filosa'' <small>Benth.</small> * ''Aeschynomene fluitans'' <small>Peter</small> * ''Aeschynomene fluminensis'' <small>Vell.</small> * ''Aeschynomene foliolosa'' <small>Rudd</small> * ''Aeschynomene fulgida'' <small>Baker</small> * ''Aeschynomene gazensis'' <small>Baker f.</small> * ''Aeschynomene genistoides'' <small>(Taub.) Rudd</small> * ''Aeschynomene glabrescens'' <small>Baker</small> * ''Aeschynomene glauca'' <small>R.E. Fr.</small> * ''Aeschynomene goetzei'' <small>Harms</small> * ''Aeschynomene gracilipes'' <small>Taub.</small> * ''Aeschynomene gracilis'' <small>Vogel</small> * ''Aeschynomene grandistipulata'' <small>Harms</small> * ''Aeschynomene guatemalensis'' <small>(Standl. & Steyerm.) Rudd</small> * ''Aeschynomene heurckeana'' <small>Baker</small> * ''Aeschynomene hintonii'' <small>Sandwith</small> * ''Aeschynomene histrix'' <small>Poir.</small> ** var. ''densiflora'' <small>(Benth.) Rudd</small> ** var. ''histrix'' <small>Poir.</small> ** var. ''incana'' <small>(Vogel) Benth.</small> * ''Aeschynomene indica'' <small>L.</small> * ''Aeschynomene interrupta'' <small>Benth.</small> * ''Aeschynomene inyangensis'' <small>Wild</small> * ''Aeschynomene katangensis'' <small>De Wild.</small> * ''Aeschynomene kerstingii'' <small>Harms</small> * ''Aeschynomene langlassei'' <small>Rudd</small> * ''Aeschynomene latericola'' <small>Verdc.</small> * ''Aeschynomene lateritia'' <small>Harms</small> * ''Aeschynomene laxiflora'' <small>Baker</small> * ''Aeschynomene leptophylla'' <small>Harms</small> * ''Aeschynomene leptostachya'' <small>Benth.</small> * ''Aeschynomene lorentziana'' <small>Bacigalupo & Vanni</small> * ''Aeschynomene lyonnetii'' <small>Rudd</small> * ''Aeschynomene magna'' <small>Rudd</small> * ''Aeschynomene marginata'' <small>Benth.</small> * ''Aeschynomene martii'' <small>Benth.</small> * ''Aeschynomene maximistipulata'' <small>Torre</small> * ''Aeschynomene mediocris'' <small>Verdc.</small> * ''Aeschynomene megalophylla'' <small>Harms</small> * ''Aeschynomene micranthos'' <small>(Poir.) DC.</small> * ''Aeschynomene mimosifolia'' <small>Vatke</small> * ''Aeschynomene minutiflora'' <small>Taub.</small> * ''Aeschynomene mollicula'' <small>Kunth</small> ** var. ''breviflora'' <small>Rudd</small> ** var. ''mollicula'' <small>Kunth</small> * ''Aeschynomene monteiroi'' <small>Alf. Fern. & P. Bezerra</small> * ''Aeschynomene montevidensis'' <small>Vogel</small> * ''Aeschynomene mossambicensis'' <small>Verdc.</small> * ''Aeschynomene mossoensis'' <small>J. Léonard</small> * ''Aeschynomene multicaulis'' <small>Harms</small> * ''Aeschynomene nana'' <small>Rudd</small> * ''Aeschynomene neglecta'' <small>Hepper</small> * ''Aeschynomene nematopoda'' <small>Harms</small> * ''Aeschynomene nicaraguensis'' <small>(Oerst.) Standl.</small> * ''Aeschynomene nilotica'' <small>Taub.</small> * ''Aeschynomene nivea'' <small>Brandegee</small> * ''Aeschynomene nodulosa'' <small>(Baker) Baker f.</small> ** var. ''glabrescens'' <small>J. B. Gillett</small> ** var. ''nodulosa'' <small>(Baker) Baker f.</small> * ''Aeschynomene nyassana'' <small>Taub.</small> * ''Aeschynomene nyikensis'' <small>Baker</small> * ''Aeschynomene oligophylla'' <small>Harms</small> * ''Aeschynomene oroboides'' <small>Benth.</small> * ''Aeschynomene palmeri'' <small>Rose</small> * ''Aeschynomene paniculata'' <small>Willd. ex Vogel</small> * ''Aeschynomene paraguayensis'' <small>Rudd</small> * ''Aeschynomene pararubrofarinacea'' <small>J. Léonard</small> * ''Aeschynomene parviflora'' <small>Micheli</small> * ''Aeschynomene patula'' <small>Poir.</small> * ''Aeschynomene paucifolia'' <small>Vogel</small> * ''Aeschynomene paucifoliolata'' <small>Micheli</small> * ''Aeschynomene petraea'' <small>Robinson</small> * ''Aeschynomene pfundii'' <small>Taub.</small> * ''Aeschynomene pinetorum'' <small>Brandegee</small> * ''Aeschynomene pleuronervia'' <small>DC.</small> * ''Aeschynomene pluriarticulata'' <small>G. Don</small> * ''Aeschynomene podocarpa'' <small>Vogel</small> * ''Aeschynomene portoricensis'' <small>Urb.</small> * ''Aeschynomene pratensis'' <small>Small</small> ** var. ''caribaea'' <small>Rudd</small> ** var. ''pratensis'' <small>Small</small> * ''Aeschynomene pringlei'' <small>Rose</small> * ''Aeschynomene pseudoglabrescens'' <small>Verdc.</small> * ''Aeschynomene pulchella'' <small>Baker</small> * ''Aeschynomene purpusii'' <small>Brandegee</small> * ''Aeschynomene pygmaea'' <small>Baker</small> * ''Aeschynomene racemosa'' <small>Vogel</small> * ''Aeschynomene rehmannii'' <small>Schinz</small> ** var. ''leptobotrya'' <small>(Harms ex Baker f.) J. B. Gillett</small> ** var. ''rehmannii'' <small>Schinz</small> * ''Aeschynomene rhodesiaca'' <small>Harms</small> * ''Aeschynomene riedeliana'' <small>Taub.</small> * ''Aeschynomene rivularis'' <small>Frapp.</small> * ''Aeschynomene rosei'' <small>C.V. Morton</small> * ''Aeschynomene rostrata'' <small>Benth.</small> * ''Aeschynomene rubrofarinacea'' <small>(Taub.) F. White</small> * ''Aeschynomene rubroviolacea'' <small>J. Léonard</small> * ''Aeschynomene rudis'' <small>Benth.</small> * ''Aeschynomene ruspoliana'' <small>Harms</small> * ''Aeschynomene sansibarica'' <small>Taub.</small> * ''Aeschynomene scabra'' <small>G. Don</small> * ''Aeschynomene schimperi'' <small>A. Rich.</small> * ''Aeschynomene schindleri'' <small>R. Vig.</small> * ''Aeschynomene schliebenii'' <small>Harms</small> ** var. ''mossambicensis'' <small>(Baker f.) Verdc.</small> ** var. ''schliebenii'' <small>Harms</small> * ''Aeschynomene scoparia'' <small>Kunth</small> * ''Aeschynomene selloi'' <small>Vogel</small> * ''Aeschynomene semilunaris'' <small>Hutch.</small> * ''[[Aeschynomene sensitiva]]'' <small>Sw.</small> * ''Aeschynomene siifolia'' <small>Baker</small> * ''Aeschynomene simulans'' <small>Rose</small> * ''Aeschynomene solitariiflora'' <small>J. Léonard</small> * ''Aeschynomene sparsiflora'' <small>Baker</small> * ''Aeschynomene standleyi'' <small>A.R. Molina</small> * ''Aeschynomene stipitata'' <small>Burtt Davy</small> * ''Aeschynomene stipulosa'' <small>Verdc.</small> * ''Aeschynomene stolzii'' <small>Harms</small> * ''Aeschynomene tambacoundensis'' <small>Berhaut</small> * ''Aeschynomene tenuirama'' <small>Baker</small> * ''Aeschynomene tenuis'' <small>Griseb.</small> * ''Aeschynomene trigonocarpa'' <small>Baker f.</small> * ''Aeschynomene tsaratanensis'' <small>Du Puy & Labat</small> * ''Aeschynomene tumbezensis'' <small>J.F. Macbr.</small> * ''Aeschynomene uniflora'' <small>E. Mey.</small> * ''Aeschynomene unijuga'' <small>(M.E. Jones) Rudd</small> * ''Aeschynomene upembensis'' <small>J. Léonard</small> * ''Aeschynomene venulosa'' <small>Verdc.</small> * ''Aeschynomene vigil'' <small>Brandegee</small> * ''Aeschynomene villosa'' <small>Poir.</small> ** var. ''longifolia'' <small>(Micheli) Rudd</small> ** var. ''mexicana'' <small>(Hemsl. & Rose) Rudd</small> ** var. ''villosa'' <small>Poir.</small> * ''Aeschynomene virginica'' <small>(L.) Britton & al.</small> * ''Aeschynomene viscidula'' <small>Michx.</small> * ''Aeschynomene vogelii'' <small>Rudd</small> * ''Aeschynomene warmingii'' <small>Micheli</small> * ''Aeschynomene weberbaueri'' <small>Ulbr.</small> === Napetraka tao taloha === * ''Ctenodon elegans'' (← ''Aeschynomene elegans'') === Karazana misy eto Madagasikara === [[Sary:Aeschynomene indica foliage and flowers.jpg|vignette|255x255px|''[[Aeschynomene indica]]'']] Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]: * ''[[Aeschynomene americana]]'' <small>L.</small> * ''[[Aeschynomene aspera]]'' <small>L.</small> -- ramianoka * ''[[Aeschynomene brevifolia]]'' <small>L.f. ex Poir.</small> (← ''Aeschynomene obovalis'' / ''Aeschynomene micrantha'') * ''[[Aeschynomene cristata]]'' <small>Vatke</small> (← ''Aeschynomene mazangayana'' Baill.) * ''[[Aeschynomene elaphroxylon]]'' <small>(Guill. & Perr.) Taub.</small> * ''[[Aeschynomene indica]]'' <small>L.</small> -- baombary, hiamotra, ramianoka, ramiavona * ''[[Aeschynomene laxiflora]]'' <small>Bojer ex Baker</small> * ''[[Aeschynomene patula]]'' <small>Poir</small>. * ''[[Aeschynomene schimperi]]'' <small>A.Rich.</small> / ''Aeschynomene schimperi'' <small>Hochst</small> * ''[[Aeschynomene schindleri]]'' <small>R.Vig.</small> * ''[[Aeschynomene sensitiva]]'' <small>Sw.</small> -- anjananjana, hamatra, hamatse, hamotra, hazonantambo * ''[[Aeschynomene tsaratanensis]]'' <small>Du Puy & Labat</small> * ''[[Aeschynomene uniflora]]'' <small>E.Mey.</small> (← ''Smithia bernieri'') -- sindahorindrano == Jereo koa == * ''[[Ctenodon]]'' fitqdby1aqnelrjsxxab35n7efqyg5k 0 301423 1148084 1147578 2026-07-28T08:50:16Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1148084 wikitext text/x-wiki [[Sary:Aeschynomene sensitiva.jpg|vignette|367x367px|''Aeschynomene sensitiva'']] Ny '''''Aeschynomene sensitiva''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', avy any [[Afrika]] sy [[Amerika]] trôpikaly sy sobtrôpikaly. ''Aeschynomene sensitiva'' <small>Sw.</small> ny anarany feno. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''anjananjana''', '''hamatra''', '''hamatse''', '''hamotra''' ary '''hazonantambo'''. Karazana hazobotry na kirihitra madinika na ahitra maharitra an-taonany maro izy io izay maniry indrindra any amin' ny biôma trôpikaly misy fizaran-taona maina. Ampiasaina amin' ny fitsaboana nentim-paharazana sy noho ny toetrany eo amin' ny tontolo iainana. == Famariparitana == Hazobotry misy rantsana maro izy io, ka mety hahatratra haavo eo anelanelan' ny 1 sy 2,50 m. Tsy misy tsilo ny tahony ary matetika dia miloko mavo ny voniny. === Ravina === [[Sary:Aeschynomene sensitva0.jpg|vignette|275x275px|''Aeschynomene sensitiva'']] Tahaka ny ''[[Mimosa pudica]]'', dia mikombona ny raviny rehefa voakasika na rehefa mihena ny hazavana. Mifandimby ireo raviny ireo izay miendrika volom-borona, misy zana-pelana 5 hatramin' ny 23 kamban-droa, tsy misy volovolo sady misy kirany afovoany tokana sy mivohitra. === Vony sy voa === Vony mavo mamiratra hatramin' ny volomboasary, miedrika lolo, 4 hatramin' ny 8 mm ny habeny, misy felay ahitana tsipikatsipika mena antitra. Ny voany dia pepa misy tonony sy mahitsy na somary mibiloka, misy tonony (fizaràna) 5 ka hatramin' ny 10. == Tsinjara toerana sy tontolo iainana == Ny ''Aeschynomene sensitiva'' dia fahita any amin' ny faritra trôpikalin' i [[Amerika]], ao [[Afrika]], eto [[Madagasikara]] ary any amin' ny nosy [[Antilia]]. Nampidirina tany amin' ny nosy [[Maskarena]] sy ny nosy [[Tamba-nosy Kômôro|Kômôro]] izy io. Miroborobo indrindra izy any amin' ny faritra mando, eny amin' ny heniheny, eny amin' ny kijana anaty rano, eny amin' ny fasika, eny morom-parihy, ary any amin' ny faritry ny hivoka misy fizaràn-taona maina, amin' ny haabo manomboka amin' ny 0 ka hatramin' ny 1&nbsp;500 m. Ahidratsy amin' ny fambolena vary eny amin' ny tany lemaka midadasika izy io na dia voalaza fa mahalana ny fisiany amin' ny ankapobeny. == Anarany hafa == Indreto koa ny anarana ahafantarana azy: * ''Aeschynomene belvesii'' <small>DC</small>. * ''Aeschynomene fistulosa'' <small>Bello</small> * ''Aeschynomene honesta'' <small>Nees & Mart.</small> * ''Aeschynomene macropoda var. belvesii'' <small>DC.</small> * ''Aeschynomene nigricans'' <small>B.Boivin</small> * ''Aeschynomene paramariboensis'' <small>Miq</small>. * ''Aeschynomene sensitiva f. paucifoliolata'' <small>Chodat & Hassl.</small> * ''Aeschynomene sensitiva'' <small>Pal</small>. * ''Aeschynomene sensitiva var. amazonica'' <small>Rudd</small> * ''Aeschynomene sulcata'' <small>Kunth</small> * ''Cassia paramariboensis'' <small>Miq</small>. == Fampiasana == Ny rano nitanehana ny raviny dia ampiasaina amin' ny fitsaboana mba hanamorana ny fiterahana sarotra. == Jereo koa == * ''[[Aeschynomene]]'' * ''[[Cassia]]'' * ''[[Senna]]'' * [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]] * [[Anjananjana]]: ''Aeschynomene sensitiva'' <small>Sw.</small> (''[[Fabaceae]]''); ''[[Cassia alata]]'' <small>L.</small> (''Fabaceae''); ''[[Leptolaena multiflora]]'' <small>Thouars</small>: ''[[Leptolaena pauciflora]]'' <small>Baker</small>; ''[[Rhodolaena bakeriana]]'' <small>Baill</small>. (''[[Sarcolaenaceae]]'') * [[Hamatra (zavamaniry)]]: ''Aeschynomene sensitiva'' <small>Sw</small>. (''Fabaceae''); ''[[Euphorbia stenoclada]]'' <small>Baill</small>. (''[[Euphorbiaceae]]'') * [[Hazonantambo]]: ''Aeschynomene sensitiva'' <small>Sw.</small> (''[[Fabaceae]]''); ''[[Sarcolaena codonochlamys]]'' <small>Baker</small> (''[[Sarcolaenaceae]]'') br4r2xmkmrvp7vgpog1ddp0gv7lg3su 0 301497 1148062 2026-07-27T16:30:56Z JianJi 36396 Noforonina tamin'ny alalan'ny fandikana an'i "[[:fr:Special:Redirect/revision/237441769|Mouvement LGBT]]" 1148062 wikitext text/x-wiki {{Infobox Organisation2|couleur boîte=000000|logo=|légende logo=|légende image=[[Marche des fiertés]] à [[Toulouse]], en [[France]].}}Ny '''hetsika LGBTQIA+ ( Lesbiana, Pelaka, sady tia lahy no tia vavy, nanova taovam-pananahana, hafa tsy mahazatra ary ireo manana fitaovam-pananahana tsy araka ny tokony ho izy )''' dia ny fiombonan'ireo hetsika iraisana na mandeha mikendry ny hanatsara ny fari-piainan'ireo vitsy an'isa eo amin'ny fananahany sy ireo miataka amin'ny mahalahy sy mahavavy azy, indrindra ireo mifandraika amin'ny firaisan'ny samy lehilahy na firaisan'ny samy vehivavy, ny sady tiany ny lahy no tiany ny vavy, diovam-piziana amin'ny fitaovam-pananahany, ny tsy ampy ny mahalahy azy na mahavavy azy (tsy mitovy amin'ny sarindahy na sarimbavy, tsy ao anatin'ny fitiavan'ny lehilahy iray vehivavy iray na vehivavy iray lehilahy iray ary ireo fiziana hafa hafahafa amin'ny ankapobeny. moo5zvilcddie89gk48anebgoqrpp9s 1148063 1148062 2026-07-27T16:34:56Z JianJi 36396 1148063 wikitext text/x-wiki Ny '''hetsika LGBTQIA+ ( Lesbiana, Pelaka, sady tia lahy no tia vavy, nanova taovam-pananahana, hafa tsy mahazatra ary ireo manana fitaovam-pananahana tsy araka ny tokony ho izy )''' dia ny fiombonan'ireo hetsika iraisana na mandeha mikendry ny hanatsara ny fari-piainan'ireo vitsy an'isa eo amin'ny fananahany sy ireo miataka amin'ny mahalahy sy mahavavy azy, indrindra ireo mifandraika amin'ny firaisan'ny samy lehilahy na firaisan'ny samy vehivavy, ny sady tiany ny lahy no tiany ny vavy, diovam-piziana amin'ny fitaovam-pananahany, ny tsy ampy ny mahalahy azy na mahavavy azy (tsy mitovy amin'ny sarindahy na sarimbavy, tsy ao anatin'ny fitiavan'ny lehilahy iray vehivavy iray na vehivavy iray lehilahy iray ary ireo fiziana hafa hafahafa amin'ny ankapobeny. 59rcncq8up32rox3q2mdm6d4ondxeip 1148069 1148063 2026-07-27T19:43:13Z JianJi 36396 1148069 wikitext text/x-wiki Ny '''hetsika LGBT''' dia hetsika ara-piarahamonina iray tany am-boalohany fa lasa nitatra ho hetsika ara-politika mba ho fampiroboroboana ny zon'izy ireo hitovy amin'ny zon'ny olona hafa amin'ny ankapobeny. Tsy hetsika tokana fa fivondronana na fiarahana hetsika samy manana ny azy sy ny zo arovany. Karazam-piombonana hetsika maro samy hafa noho izany ny hetsika LGBT. Ny '''L''' fanafohezana ny '''Lesbiana''' dia entina anondroana ireo vehivavy tia vehivavy. Fironana ara-pananahana izany. Ny '''G''' dia fanafohezana ny teny anglisy hoe '''Gay''' ary entina anondroana ireo '''sekatra''' araka ny filazan'ny Ntaolo fa '''pelaka''' kosa no fandre mazava taty aorian'ny fahaleovantena ka manana ny fironana ara-pananahana lehilahy tia lehilahy. Ny '''B''' kosa, fanafohezana ny teny anglisy hoe '''Bisexual,''' dia mbola fironana ara-pananahana ihany koa fa sady tia lehilahy izy no tia vehivavy. ary ny '''T''' kosa dia fanafohezana ny '''Trans''' izay lehilahy iray na vehivavy iray mahatsapa ny tenany ho tsy araka izay anondroana azy na araka izay hita maso raha mitanjaka izy. Misy ireo mahavita manova ny fitaovam-pananahany amin'ny alalan'ny fandidiana. Eo amin'ny fanondroan'ny malagasy ity vondron'olona Trans ity dia azo raisina ny voambolana '''sarindahy''' (vehivavy iray mitomban-dahy na manana toetra ho lahy eo amin'ny fihetsika sy ny fitafy) sy '''sarimbavy''' (lehilahy iray lazaina ho vavy toetra na fihetsika na fitafy). Tsy misy, noho izany, na tsy ampidirina ny fironana ara-pananahana ao aminy amin'ny maha-'''trans''' azy fa ifotorany manokana kosa ny fijeren'ny olona iray ny toe-tenany na toe-batany. Ireo toetra efatra ireo no mamaritra ny antsoina hoe '''LGBT'''. Taoriandriana kokoa dia mety ho ampidirin'ireo efatra voalaza etsy ambony ny fironana antsoina amin'ny teny anglisy hoe '''Queer'''. Ny teny anglisy hoe queer izay nohafohezina hoe '''Q''' dia midika hoe ''hafahafa'' na ''tsy mahazatra''. Nandritra ny taonjato faha-20 io voambolana io dia nampiasaina ho teny fanaratsiana na fandrabirabiana ireo olona heverina ho pelaka na tsy manaraka ny fenitra mahazatra hoe lahy na vavy. Tamin'ny faramparan'ny taonjato faha-20 anefa, dia nisy ireo olona sy fikambanana sasantsasany tao amin'ny fiarahamonina LGBT nandray indray ilay teny io nampiasa azy ho mariky ny hambo sy hanoherana ny fanilikilihana. 28hjh2rtwmawa8dtu5ldesazy2e562y 1148070 1148069 2026-07-27T19:55:10Z JianJi 36396 1148070 wikitext text/x-wiki Ny '''hetsika LGBT''' dia hetsika ara-piarahamonina iray tany am-boalohany fa lasa nitatra ho hetsika ara-politika mba ho fampiroboroboana ny zon'izy ireo hitovy amin'ny zon'ny olona hafa amin'ny ankapobeny. Tsy hetsika tokana fa fivondronana na fiarahana hetsika samy manana ny azy sy ny zo arovany. Karazam-piombonana hetsika maro samy hafa noho izany ny hetsika LGBT. Ny '''L''' fanafohezana ny '''Lesbiana''' dia entina anondroana ireo vehivavy tia vehivavy. Fironana ara-pananahana izany. Ny '''G''' dia fanafohezana ny teny anglisy hoe '''Gay''' ary entina anondroana ireo '''sekatra''' araka ny filazan'ny Ntaolo fa '''pelaka''' kosa no fandre mazava taty aorian'ny fahaleovantena ka manana ny fironana ara-pananahana lehilahy tia lehilahy. Ny '''B''' kosa, fanafohezana ny teny anglisy hoe '''Bisexual,''' dia mbola fironana ara-pananahana ihany koa fa sady tia lehilahy izy no tia vehivavy. ary ny '''T''' kosa dia fanafohezana ny '''Trans''' izay lehilahy iray na vehivavy iray mahatsapa ny tenany ho tsy araka izay anondroana azy na araka izay hita maso raha mitanjaka izy. Misy ireo mahavita manova ny fitaovam-pananahany amin'ny alalan'ny fandidiana. Eo amin'ny fanondroan'ny malagasy ity vondron'olona Trans ity dia azo raisina ny voambolana '''sarindahy''' (vehivavy iray mitomban-dahy na manana toetra ho lahy eo amin'ny fihetsika sy ny fitafy) sy '''sarimbavy''' (lehilahy iray lazaina ho vavy toetra na fihetsika na fitafy). Tsy misy, noho izany, na tsy ampidirina ny fironana ara-pananahana ao aminy amin'ny maha-'''trans''' azy fa ifotorany manokana kosa ny fijeren'ny olona iray ny toe-tenany na toe-batany. Ireo toetra efatra ireo no mamaritra ny antsoina hoe '''LGBT'''. Taoriandriana kokoa dia mety ho ampidirin'ireo efatra voalaza etsy ambony ny fironana antsoina amin'ny teny anglisy hoe '''Queer'''. Ny teny anglisy hoe queer izay nohafohezina hoe '''Q''' dia midika hoe ''hafahafa'' na ''tsy mahazatra''. Nandritra ny taonjato faha-20 io voambolana io dia nampiasaina ho teny fanaratsiana na fandrabirabiana ireo olona heverina ho pelaka na tsy manaraka ny fenitra mahazatra hoe lahy na vavy. Tamin'ny faramparan'ny taonjato faha-20 anefa, dia nisy ireo olona sy fikambanana sasantsasany tao amin'ny fiarahamonina LGBT nandray indray io teny io ary nampiasa azy ho mariky ny hambo sy hanoherana ny fanilikilihana. Dia mbola misy ihany koa ny '''I''' izay nanafohezana ny voambolana anglisy '''Intersex'''. Ireto vondron'olona vitsy an'isa hafa ireto kosa indray dia notondroina noho ny toe-batany amin'ny fitaovam-pananahana manokana tsy mitovy loatra amin'ny fitaovam-pananahany lehilahy mahazatra na fitaovam-pananahan'ny vehivavy mahazatra. qq34q5yvjwtcjmqytfdkb6o7ni1yw1n 1148071 1148070 2026-07-27T20:00:35Z JianJi 36396 1148071 wikitext text/x-wiki Ny '''hetsika LGBT''' dia hetsika ara-piarahamonina iray tany am-boalohany fa lasa nitatra ho hetsika ara-politika mba ho fampiroboroboana ny zon'izy ireo hitovy amin'ny zon'ny olona hafa amin'ny ankapobeny. Tsy hetsika tokana fa fivondronana na fiarahana hetsika samy manana ny azy sy ny zo arovany. Karazam-piombonana hetsika maro samy hafa noho izany ny hetsika LGBT. == Ireo fanondroana isankarazany == Ny '''L''' fanafohezana ny '''Lesbiana''' dia entina anondroana ireo vehivavy tia vehivavy. Fironana ara-pananahana izany. Ny '''G''' dia fanafohezana ny teny anglisy hoe '''Gay''' ary entina anondroana ireo '''sekatra''' araka ny filazan'ny Ntaolo fa '''pelaka''' kosa no fandre mazava taty aorian'ny fahaleovantena ka manana ny fironana ara-pananahana lehilahy tia lehilahy. Ny '''B''' kosa, fanafohezana ny teny anglisy hoe '''Bisexual,''' dia mbola fironana ara-pananahana ihany koa fa sady tia lehilahy izy no tia vehivavy. ary ny '''T''' kosa dia fanafohezana ny '''Trans''' izay lehilahy iray na vehivavy iray mahatsapa ny tenany ho tsy araka izay anondroana azy na araka izay hita maso raha mitanjaka izy. Misy ireo mahavita manova ny fitaovam-pananahany amin'ny alalan'ny fandidiana. Eo amin'ny fanondroan'ny malagasy ity vondron'olona Trans ity dia azo raisina ny voambolana '''sarindahy''' (vehivavy iray mitomban-dahy na manana toetra ho lahy eo amin'ny fihetsika sy ny fitafy) sy '''sarimbavy''' (lehilahy iray lazaina ho vavy toetra na fihetsika na fitafy). Tsy misy, noho izany, na tsy ampidirina ny fironana ara-pananahana ao aminy amin'ny maha-'''trans''' azy fa ifotorany manokana kosa ny fijeren'ny olona iray ny toe-tenany na toe-batany. Ireo toetra efatra ireo no mamaritra ny antsoina hoe '''LGBT'''. Taoriandriana kokoa dia mety ho ampidirin'ireo efatra voalaza etsy ambony ny fironana antsoina amin'ny teny anglisy hoe '''Queer'''. Ny teny anglisy hoe queer izay nohafohezina hoe '''Q''' dia midika hoe ''hafahafa'' na ''tsy mahazatra''. Nandritra ny taonjato faha-20 io voambolana io dia nampiasaina ho teny fanaratsiana na fandrabirabiana ireo olona heverina ho pelaka na tsy manaraka ny fenitra mahazatra hoe lahy na vavy. Tamin'ny faramparan'ny taonjato faha-20 anefa, dia nisy ireo olona sy fikambanana sasantsasany tao amin'ny fiarahamonina LGBT nandray indray io teny io ary nampiasa azy ho mariky ny hambo sy hanoherana ny fanilikilihana. Dia mbola misy ihany koa ny '''I''' izay nanafohezana ny voambolana anglisy '''Intersex'''. Ireto vondron'olona vitsy an'isa hafa ireto kosa indray dia notondroina noho ny toe-batany amin'ny fitaovam-pananahana manokana tsy mitovy loatra amin'ny fitaovam-pananahany lehilahy mahazatra na fitaovam-pananahan'ny vehivavy mahazatra. == Ny Hetsika LGBT == 1x1jx29s7gai52edlcu161dqlv7xdee 1148072 1148071 2026-07-28T05:09:17Z JianJi 36396 1148072 wikitext text/x-wiki Ny '''hetsika LGBT''' dia hetsika ara-piarahamonina iray tany am-boalohany fa lasa nitatra ho hetsika ara-politika mba ho fampiroboroboana ny zon'izy ireo hitovy amin'ny zon'ny olona hafa amin'ny ankapobeny. Tsy hetsika tokana fa fivondronana na fiarahana hetsika samy manana ny azy sy ny zo arovany. Karazam-piombonana hetsika maro samy hafa noho izany ny hetsika LGBT. == Ireo fanondroana isankarazany == Ny '''L''' fanafohezana ny '''[[Lesbiana]]''' dia entina anondroana ireo [[vehivavy]] tia vehivavy. Fironana ara-pananahana izany. Ny '''G''' dia fanafohezana ny teny anglisy hoe '''Gay''' ary entina anondroana ireo '''sekatra'''<ref>https://randy-donny.com/articles/l-homosexualite-n-est-ni-une-mode-ni-importee</ref> araka ny filazan'ny Ntaolo fa '''[[pelaka]]''' kosa no fandre mazava taty aorian'ny fahaleovantena ka manana ny fironana ara-pananahana [[lehilahy]] tia lehilahy. Ny '''B''' kosa, fanafohezana ny teny anglisy hoe '''Bisexual,''' dia mbola fironana ara-pananahana ihany koa fa sady tia lehilahy izy no tia vehivavy. Ary ny '''T''' kosa dia fanafohezana ny '''Trans''' izay lehilahy iray na vehivavy iray mahatsapa ny tenany ho tsy araka izay anondroana azy na araka izay hita maso raha mitanjaka izy. Misy ireo mahavita manova ny fitaovam-pananahany amin'ny alalan'ny fandidiana. Eo amin'ny fanondroan'ny [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] ity vondron'olona Trans ity dia azo raisina ny voambolana '''sarindahy''' (vehivavy iray mitomban-dahy na manana toetra ho lahy eo amin'ny fihetsika sy ny fitafy) sy '''[https://mg.globalvoices.org/2020/04/15/146591/ sarimbavy]''' (lehilahy iray lazaina ho vavy toetra na fihetsika na fitafy). Tsy misy, noho izany, na tsy ampidirina ny fironana ara-pananahana ao aminy amin'ny maha-'''trans''' azy fa ifotorany manokana kosa ny fijeren'ny olona iray ny toe-tenany na toe-batany. Ireo toetra efatra ireo no mamaritra ny antsoina hoe '''LGBT'''. Taoriandriana kokoa dia mety ho ampidirin'ireo efatra voalaza etsy ambony ny fironana antsoina amin'ny teny anglisy hoe '''Queer'''. Ny teny anglisy hoe queer izay nohafohezina hoe '''Q''' dia midika hoe ''hafahafa'' na ''tsy mahazatra''. Nandritra ny taonjato faha-20 io voambolana io dia nampiasaina ho teny fanaratsiana na fandrabirabiana ireo olona heverina ho [https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/pelaka-manohitra-ny-fanilihana-azy-13291.php pelaka] na tsy manaraka ny fenitra mahazatra hoe lahy na vavy. Tamin'ny faramparan'ny taonjato faha-20 anefa, dia nisy ireo olona sy fikambanana sasantsasany tao amin'ny fiarahamonina LGBT nandray indray io teny io ary nampiasa azy ho mariky ny hambo sy hanoherana ny fanilikilihana. Dia mbola misy ihany koa ny '''I''' izay nanafohezana ny voambolana anglisy '''Intersex'''. Ireto vondron'olona vitsy an'isa hafa ireto kosa indray dia notondroina noho ny toe-batany amin'ny fitaovam-pananahana manokana tsy mitovy loatra amin'ny fitaovam-pananahany lehilahy mahazatra na fitaovam-pananahan'ny vehivavy mahazatra. == Ny Hetsika LGBT == Manao ahoana kosa ireo hetsika ataon'ireo vondron'olona tondroina ho vitsy an'isa ireto? l4pp83bx5v021a96nmctx0d085whkp3 1148073 1148072 2026-07-28T05:47:39Z JianJi 36396 1148073 wikitext text/x-wiki Ny '''hetsika LGBT''' dia hetsika ara-piarahamonina iray tany am-boalohany fa lasa nitatra ho hetsika ara-politika mba ho fampiroboroboana ny zon'izy ireo hitovy amin'ny zon'ny olona hafa amin'ny ankapobeny. Tsy hetsika tokana fa fivondronana na fiarahana hetsika samy manana ny azy sy ny zo arovany. Karazam-piombonana hetsika maro samy hafa noho izany ny hetsika LGBT. == Ireo fanondroana isankarazany == Ny '''L''' fanafohezana ny '''[[Lesbiana]]''' dia entina anondroana ireo [[vehivavy]] tia vehivavy. Fironana ara-pananahana izany. Ny '''G''' dia fanafohezana ny teny anglisy hoe '''Gay''' ary entina anondroana ireo '''sekatra'''<ref>https://randy-donny.com/articles/l-homosexualite-n-est-ni-une-mode-ni-importee</ref> araka ny filazan'ny Ntaolo fa '''[[pelaka]]''' kosa no fandre mazava taty aorian'ny fahaleovantena ka manana ny fironana ara-pananahana [[lehilahy]] tia lehilahy. Ny '''B''' kosa, fanafohezana ny teny anglisy hoe '''Bisexual,''' dia mbola fironana ara-pananahana ihany koa fa sady tia lehilahy izy no tia vehivavy. Ary ny '''T''' kosa dia fanafohezana ny '''Trans''' izay lehilahy iray na vehivavy iray mahatsapa ny tenany ho tsy araka izay anondroana azy na araka izay hita maso raha mitanjaka izy. Misy ireo mahavita manova ny fitaovam-pananahany amin'ny alalan'ny fandidiana. Eo amin'ny fanondroan'ny [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] ity vondron'olona Trans ity dia azo raisina ny voambolana '''sarindahy''' (vehivavy iray mitomban-dahy na manana toetra ho lahy eo amin'ny fihetsika sy ny fitafy) sy '''[https://mg.globalvoices.org/2020/04/15/146591/ sarimbavy]''' (lehilahy iray lazaina ho vavy toetra na fihetsika na fitafy). Tsy misy, noho izany, na tsy ampidirina ny fironana ara-pananahana ao aminy amin'ny maha-'''trans''' azy fa ifotorany manokana kosa ny fijeren'ny olona iray ny toe-tenany na toe-batany. Ireo toetra efatra ireo no mamaritra ny antsoina hoe '''LGBT'''. Taoriandriana kokoa dia mety ho ampidirin'ireo efatra voalaza etsy ambony ny fironana antsoina amin'ny teny anglisy hoe '''Queer'''. Ny teny anglisy hoe queer izay nohafohezina hoe '''Q''' dia midika hoe ''hafahafa'' na ''tsy mahazatra''. Nandritra ny taonjato faha-20 io voambolana io dia nampiasaina ho teny fanaratsiana na fandrabirabiana ireo olona heverina ho [https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/pelaka-manohitra-ny-fanilihana-azy-13291.php pelaka] na tsy manaraka ny fenitra mahazatra hoe lahy na vavy. Tamin'ny faramparan'ny taonjato faha-20 anefa, dia nisy ireo olona sy fikambanana sasantsasany tao amin'ny fiarahamonina LGBT nandray indray io teny io ary nampiasa azy ho mariky ny hambo sy hanoherana ny fanilikilihana. Dia mbola misy ihany koa ny '''I''' izay nanafohezana ny voambolana anglisy '''Intersex'''. Ireto vondron'olona vitsy an'isa hafa ireto kosa indray dia notondroina noho ny toe-batany amin'ny fitaovam-pananahana manokana tsy mitovy loatra amin'ny fitaovam-pananahany lehilahy mahazatra na fitaovam-pananahan'ny vehivavy mahazatra. == Ny Hetsika LGBT == Na dia tsy misy fikambanana iray mahasolo tena ny olona LGBTQ rehetra aza, dia manao ny asany ireo vondrona maro mpiaro ny zon'ny olona LGBTQ, ao ireo fikambanana eny ifotony sy vondrom-piarahamonina mampandroso ireo fotokevitra mifandraika amin'izany. Ny fikambanana voalohany fantatra momba ny zon'ny LGBTQ dia ny [[Komity Mahaolombelona Siantifika]], izay niorina tao Berlin tamin'ny taona 1897.<ref>Whisnant, Clayton J. (2016). Queer Identities and Politics in Germany: A History, 1880–1945. Columbia University Press. p. 17. <nowiki>ISBN 978-1-939594-10-5</nowiki>.</ref> Tanjona iraisan'ny hetsika LGBTQ ny hananan'ny olona LGBTQ zo mitovy amin'ireo olona hafa mahazatra. Tanjona manokana ny tsy hametrahana ho heloka eo anatrehan'ny lalàna ny firaisan'ny lahy amin'ny lahy na/sy ny firaisan'ny vavy amin'ny vavy. Tanjona manokana ihany koa ny fankatoavana eo anatrehan'ny lalàna, mba ho ara-dalàna, ny fisoratam-panambadian'ny samy lahy na samy vavy, ny fiarovana azy ireo manoloana ny fanilikilihana ary mba hahazo fitsaboana manamafy ny maha-lahy na maha-vavy tian-dry zareo ijoroana ry zareo. Misy ny vondrona sasany amin'ireo hetsika ireo mampiharihary ampahibemaso ny fahitana azy ireo amin'ny kolontsainy, amin'ny fifampitsinjovan'ny mpiray monina ary ny fanafahana azy ireo amin'ny rafitra ara-tsosialy heverina ho mangeja azy ireo. Ny hetsika LGBT maoderina dia mahafaoka paikady isan-karazany, anisan'izany ny fandresen-dahatra an-dalantsara eo amin'ny lafiny politika, ny diabe an-dalambe sy ireo fihetsiketsehana maro isan-karazany, ny fifanampiana, ny fanohanana asa-karoka akademika (oniversitera), ary ny fanehoana ara-javakanto. 5ghc0xvmylpcmyaxisllri4wg9sqvl4 1148074 1148073 2026-07-28T05:51:39Z JianJi 36396 /* Ny Hetsika LGBT */ 1148074 wikitext text/x-wiki Ny '''hetsika LGBT''' dia hetsika ara-piarahamonina iray tany am-boalohany fa lasa nitatra ho hetsika ara-politika mba ho fampiroboroboana ny zon'izy ireo hitovy amin'ny zon'ny olona hafa amin'ny ankapobeny. Tsy hetsika tokana fa fivondronana na fiarahana hetsika samy manana ny azy sy ny zo arovany. Karazam-piombonana hetsika maro samy hafa noho izany ny hetsika LGBT. == Ireo fanondroana isankarazany == Ny '''L''' fanafohezana ny '''[[Lesbiana]]''' dia entina anondroana ireo [[vehivavy]] tia vehivavy. Fironana ara-pananahana izany. Ny '''G''' dia fanafohezana ny teny anglisy hoe '''Gay''' ary entina anondroana ireo '''sekatra'''<ref>https://randy-donny.com/articles/l-homosexualite-n-est-ni-une-mode-ni-importee</ref> araka ny filazan'ny Ntaolo fa '''[[pelaka]]''' kosa no fandre mazava taty aorian'ny fahaleovantena ka manana ny fironana ara-pananahana [[lehilahy]] tia lehilahy. Ny '''B''' kosa, fanafohezana ny teny anglisy hoe '''Bisexual,''' dia mbola fironana ara-pananahana ihany koa fa sady tia lehilahy izy no tia vehivavy. Ary ny '''T''' kosa dia fanafohezana ny '''Trans''' izay lehilahy iray na vehivavy iray mahatsapa ny tenany ho tsy araka izay anondroana azy na araka izay hita maso raha mitanjaka izy. Misy ireo mahavita manova ny fitaovam-pananahany amin'ny alalan'ny fandidiana. Eo amin'ny fanondroan'ny [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] ity vondron'olona Trans ity dia azo raisina ny voambolana '''sarindahy''' (vehivavy iray mitomban-dahy na manana toetra ho lahy eo amin'ny fihetsika sy ny fitafy) sy '''[https://mg.globalvoices.org/2020/04/15/146591/ sarimbavy]''' (lehilahy iray lazaina ho vavy toetra na fihetsika na fitafy). Tsy misy, noho izany, na tsy ampidirina ny fironana ara-pananahana ao aminy amin'ny maha-'''trans''' azy fa ifotorany manokana kosa ny fijeren'ny olona iray ny toe-tenany na toe-batany. Ireo toetra efatra ireo no mamaritra ny antsoina hoe '''LGBT'''. Taoriandriana kokoa dia mety ho ampidirin'ireo efatra voalaza etsy ambony ny fironana antsoina amin'ny teny anglisy hoe '''Queer'''. Ny teny anglisy hoe queer izay nohafohezina hoe '''Q''' dia midika hoe ''hafahafa'' na ''tsy mahazatra''. Nandritra ny taonjato faha-20 io voambolana io dia nampiasaina ho teny fanaratsiana na fandrabirabiana ireo olona heverina ho [https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/pelaka-manohitra-ny-fanilihana-azy-13291.php pelaka] na tsy manaraka ny fenitra mahazatra hoe lahy na vavy. Tamin'ny faramparan'ny taonjato faha-20 anefa, dia nisy ireo olona sy fikambanana sasantsasany tao amin'ny fiarahamonina LGBT nandray indray io teny io ary nampiasa azy ho mariky ny hambo sy hanoherana ny fanilikilihana. Dia mbola misy ihany koa ny '''I''' izay nanafohezana ny voambolana anglisy '''Intersex'''. Ireto vondron'olona vitsy an'isa hafa ireto kosa indray dia notondroina noho ny toe-batany amin'ny fitaovam-pananahana manokana tsy mitovy loatra amin'ny fitaovam-pananahany lehilahy mahazatra na fitaovam-pananahan'ny vehivavy mahazatra. == Ny Hetsika LGBT == Na dia tsy misy fikambanana iray mahasolo tena ny olona LGBTQ rehetra aza, dia manao ny asany ireo vondrona maro mpiaro ny zon'ny olona LGBTQ, ao ireo fikambanana eny ifotony sy vondrom-piarahamonina mampandroso ireo fotokevitra mifandraika amin'izany. Ny fikambanana voalohany fantatra momba ny zon'ny LGBTQ dia ny [[Komity Mahaolombelona Siantifika|Komity Siantifika Mahaolombelona]], izay niorina tao Berlin tamin'ny taona 1897.<ref>Whisnant, Clayton J. (2016). Queer Identities and Politics in Germany: A History, 1880–1945. Columbia University Press. p. 17. <nowiki>ISBN 978-1-939594-10-5</nowiki>.</ref> Tanjona iraisan'ny hetsika LGBTQ ny hananan'ny olona LGBTQ zo mitovy amin'ireo olona hafa mahazatra. Tanjona manokana ny tsy hametrahana ho heloka eo anatrehan'ny lalàna ny firaisan'ny lahy amin'ny lahy na/sy ny firaisan'ny vavy amin'ny vavy. Tanjona manokana ihany koa ny fankatoavana eo anatrehan'ny lalàna, mba ho ara-dalàna, ny fisoratam-panambadian'ny samy lahy na samy vavy, ny fiarovana azy ireo manoloana ny fanilikilihana ary mba hahazo fitsaboana manamafy ny maha-lahy na maha-vavy tian-dry zareo ijoroana ry zareo. Misy ny vondrona sasany amin'ireo hetsika ireo mampiharihary ampahibemaso ny fahitana azy ireo amin'ny kolontsainy, amin'ny fifampitsinjovan'ny mpiray monina ary ny fanafahana azy ireo amin'ny rafitra ara-tsosialy heverina ho mangeja azy ireo. Ny hetsika LGBT maoderina dia mahafaoka paikady isan-karazany, anisan'izany ny fandresen-dahatra an-dalantsara eo amin'ny lafiny politika, ny diabe an-dalambe sy ireo fihetsiketsehana maro isan-karazany, ny fifanampiana, ny fanohanana asa-karoka akademika (oniversitera), ary ny fanehoana ara-javakanto. cb0hj0ufd0j8lb2u3udpqhdijxg2ktb 0 301498 1148075 2026-07-28T06:10:38Z JianJi 36396 Noforonina tamin'ny alalan'ny fandikana an'i "[[:fr:Special:Redirect/revision/237765491|Comité scientifique humanitaire]]" 1148075 wikitext text/x-wiki {{Infobox Organisation2}}Komity siantifika mahaolombelona Ny '''Komity Siantifika Mahaolombelona''' (avy amin'ny teny alemà WhK : ''Wissenschaftlich-humanitäre Komitee'' ), izay niorina tany Alemaina tamin'ny 15 mai 1897, no fikambanana voalohany indrindra fantatra ho niaro ny zon'ny [[Fahapelahana|pelaka]] . g74k9l3repn10ad944v7218bkjlwcrq 1148076 1148075 2026-07-28T06:58:51Z JianJi 36396 1148076 wikitext text/x-wiki Ny '''Komity Siantifika Mahaolombelona''' (avy amin'ny teny alemà WhK : ''Wissenschaftlich-humanitäre Komitee'' ), izay niorina tany Alemaina tamin'ny 15 mai 1897, no fikambanana voalohany indrindra fantatra ho niaro ny zon'ny [[Fahapelahana|pelaka]] . Ny WhK dia naorina tao Berlin-Charlottenburg tamin'ny 14 na 15 Mey 1897. Ireto avy ireo nanorina izany : Magnus Hirschfeld mpahay manokana momba ny fananahana, Max Spohr mpamoaka boky, Eduard Oberg mpisolovava ary ny mpanoratra Franz Joseph von Bülow. Iray amin'ny  tanjon'ny komity ny fanafoanana ny Andininy 175 ao amin'ny lalàna any Alemaina izay nanameloka ny fifandraisana ara-nofo eo amin'ny lehilahy lehibe roa efa nifanaiky. Fotoana fohy taorian'ny namoronana azy, dia niditra tao amin'ny WhK i Adolf Brand, Benedict Friedlaender, ary Kurt Hiller. Nisy fisarahana tamin'ny taona 1903. Ny WhK dia nanana fifandraisana manokana tamin'ny Ivotoeran'ny Fianarana momba ny Fananahanana naorin'i Hirschfeld. Niantehitra tamin'ny teorian'i Hirschfeld izy io, anisan'izany ny fisian'ny fananahana hafa fahatelo ankoatra ny lahy sy ny vavy fantatra mahazatra. Notohanany ihany koa ny mahatoetra voajanahary ny fahapelahana (izay toetrany "voajanahary" izay no mametraka ny fanamelohana azy ho tsy rariny). Ny WhK dia nanana foiben-toerana tao Berlin ary nanana sampana tany amin'ny tanàna dimy amby roapolo any Alemaina sy tany ivelany: tany Aotrisy, Holandy (NWHK (nl)), ary manana solontena mifandray aminy tao Alsace. Izy no niandohan'ny hetsika ho fanafahana ny pelaka, na ny hetsika ho an'ny pelaka sy ny lesbiana. lp1uy7oozvr7lmxc0wklcgxnblnk2hi 1148082 1148076 2026-07-28T08:28:31Z JianJi 36396 1148082 wikitext text/x-wiki Ny '''Komity Siantifika Mahaolombelona''' (avy amin'ny teny alemà WhK : ''Wissenschaftlich-humanitäre Komitee'' ), izay niorina tany Alemaina tamin'ny [[15 Mey|15 mey]] [[1897]], no fikambanana voalohany indrindra fantatra ho niaro ny zon'ny [[Fahapelahana|pelaka]] . Ny WhK dia naorina tao [[Berlin]]-Charlottenburg tamin'ny 14 na 15 Mey 1897. Ireto avy ireo nanorina izany : Magnus Hirschfeld mpahay manokana momba ny fananahana, Max Spohr mpamoaka boky, Eduard Oberg mpisolovava ary ny mpanoratra Franz Joseph von Bülow. Iray amin'ny  tanjon'ny komity ny fanafoanana ny Andininy 175 ao amin'ny lalàna any [[Alemaina]] izay nanameloka ny fifandraisana ara-nofo eo amin'ny lehilahy lehibe roa efa nifanaiky. Fotoana fohy taorian'ny namoronana azy, dia niditra tao amin'ny WhK i Adolf Brand, Benedict Friedlaender, ary Kurt Hiller. Nisy fisarahana tamin'ny taona [[1903]]. Ny WhK dia nanana fifandraisana manokana tamin'ny Ivotoeran'ny Fianarana momba ny Fananahanana naorin'i Hirschfeld. Niantehitra tamin'ny teorian'i Hirschfeld izy io, anisan'izany ny fisian'ny fananahana hafa fahatelo ankoatra ny lahy sy ny vavy fantatra mahazatra. Notohanany ihany koa ny mahatoetra voajanahary ny fahapelahana (izay toetrany "voajanahary" izay no mametraka ny fanamelohana azy ho tsy rariny). Ny WhK dia nanana foiben-toerana tao Berlin ary nanana sampana tany amin'ny tanàna dimy amby roapolo any Alemaina sy tany ivelany: tany [[Aotrisy]], [[Hôlandy|Holandy]] (NWHK (nl)), ary manana solontena mifandray aminy tao [[Alsace|Alsace.]] Izy no niandohan'ny hetsika ho fanafahana ny pelaka, na ny hetsika ho an'ny pelaka sy ny lesbiana. ie0wz88jb4pfhyxs3rhsevg8t3uk04u 0 301499 1148079 2026-07-28T08:22:07Z Thelezifor 15140 Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Euphorbiaceae 1148079 wikitext text/x-wiki [[Sary:Euphorbia stenoclada 01.jpg|vignette|486x486px|''Euphorbia stenoclada'']] Ny '''''Euphorbia stenoclada''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'', izay teratany eto [[Madagasikara]] sy any amin' ny nosy kely vitsivitsy ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] ([[Nosy Europa]] sy [[Nosy Juan de Nova]]). Amin’ ny teny malagasy izy dia atao hoe  '''famata''', '''famatabotribotrika''', '''famatabotrika''', '''famatahamatse''', '''hamatra''', '''hamatse''', '''hamatsy''', '''hamotse''', mosotse == Famariparitana == [[Sary:Euphorbia stenoclada stenoclada ies.jpg|vignette|''Euphorbia stenoclada'' ssp''. stenoclada'']] Afaka mahatratra efra ka hatramin' ny 5 m ny haavon' ity karazana zavamaniry ity. Zavamaniry tsy misy ravina mihitsy izy io. Mijanona ho maitso sady manao ny asan’ ny famaitso mandritra ny taona maro ny rantsany tanora, izay be nofony sady somary fisaka, ka manao [[fôtôsentezy]] raha tokony ho ny ravina no manao izany. Miafara amin' ny tendro maranitra ireo rantsana ireo, izay rakotra sosona toa savoka ka manome azy loko somary manga. == Fampiasana azy == === Fampiasana azy amin' ny fitsaboana === Eto [[Madagasikara]] dia itsaboana aretina sasany mahazo ny taovam-pisefoana (toy ny [[sohika]] sy ny [[Sita (aretina)|sita]] mahery vaika) ity zavamaniry ity ao amin' ny fitsaboana nentim-paharazana. Rehefa natao ny fanandramana tao amin' ny laboratoara (''in vitro''), dia hita fa afaka manakana ny fitomboan' ny [[tambatsela]] mahozatra malama ao amin' ny lalan-drivotry ny olombelona, ateraky ny akora antsoina hoe ''interleukin-1 beta'' izy io; izany no azo anazava amin' ny fomba tsy mivantana ny antony ampiasana azy hitsaboana ny sohika. Na izany aza dia mbola tsy voaporofo ny tena fahombiazany. === Fanaovana azy ho haingo === Matetika no ambolena ho haingon-tanàna any amin' ny faritra trôpikaly ny ''Euphorbia stenoclada'', indrindra fa ao amin' ny nosy [[La Réunion]]. == Zana-karazana == [[Sary:E stenoclada ambatofinandranae ies.jpg|vignette|''Euphorbia stenoclada'' ssp''. ambatofinandranae'']] Roa ny zana-karazan' ny ''Euphorbia stenoclada'' : * ''Euphorbia stenoclada'' ssp. ''stenoclada'' * ''Euphorbia stenoclada'' ssp. ''ambatofinandranae'' Ny voalohany dia mifanaraka amin' ny endrika mahazatra, ary fahita matetika any amin' ny faritra atsimo-andrefana amin' i Madagasikara. Ny faharoa kosa dia maniry amin' ny faritra voafetra ihany, any amin' ny faritra avo, eo anelanelan' [[Antsirabe]] sy [[Fianarantsoa]], ​​akaikin' ny tanànan' [[Ambatofinandrahana]]; heverin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] ho karazana tandindomin-doza mafy ho lany tamingana izy io. == Jereo koa == * ''[[Euphorbia]]'' * [[Famata]] * [[Hamatra (zavamaniry)]] * [[Hamatse (zavamaniry)]] * [[Samata]] * [[Samanta]] i44m0pi2b6s4h0414iv9zchcn0xm45q 1148080 1148079 2026-07-28T08:23:44Z Thelezifor 15140 1148080 wikitext text/x-wiki [[Sary:Euphorbia stenoclada 01.jpg|vignette|486x486px|''Euphorbia stenoclada'']] Ny '''''Euphorbia stenoclada''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'', izay teratany eto [[Madagasikara]] sy any amin' ny nosy kely vitsivitsy ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] ([[Nosy Europa]] sy [[Nosy Juan de Nova]]). Amin’ ny teny malagasy izy dia atao hoe  '''famata''', '''famatabotribotrika''', '''famatabotrika''', '''famatahamatse''', '''hamatra''', '''hamatse''', '''hamatsy''', '''hamotse''', '''mosotse'''. == Famariparitana == [[Sary:Euphorbia stenoclada stenoclada ies.jpg|vignette|''Euphorbia stenoclada'' ssp''. stenoclada'']] Afaka mahatratra efra ka hatramin' ny 5 m ny haavon' ity karazana zavamaniry ity. Zavamaniry tsy misy ravina mihitsy izy io. Mijanona ho maitso sady manao ny asan’ ny famaitso mandritra ny taona maro ny rantsany tanora, izay be nofony sady somary fisaka, ka manao [[fôtôsentezy]] raha tokony ho ny ravina no manao izany. Miafara amin' ny tendro maranitra ireo rantsana ireo, izay rakotra sosona toa savoka ka manome azy loko somary manga. == Fampiasana azy == === Fampiasana azy amin' ny fitsaboana === Eto [[Madagasikara]] dia itsaboana aretina sasany mahazo ny taovam-pisefoana (toy ny [[sohika]] sy ny [[Sita (aretina)|sita]] mahery vaika) ity zavamaniry ity ao amin' ny fitsaboana nentim-paharazana. Rehefa natao ny fanandramana tao amin' ny laboratoara (''in vitro''), dia hita fa afaka manakana ny fitomboan' ny [[tambatsela]] mahozatra malama ao amin' ny lalan-drivotry ny olombelona, ateraky ny akora antsoina hoe ''interleukin-1 beta'' izy io; izany no azo anazava amin' ny fomba tsy mivantana ny antony ampiasana azy hitsaboana ny sohika. Na izany aza dia mbola tsy voaporofo ny tena fahombiazany. === Fanaovana azy ho haingo === Matetika no ambolena ho haingon-tanàna any amin' ny faritra trôpikaly ny ''Euphorbia stenoclada'', indrindra fa ao amin' ny nosy [[La Réunion]]. == Zana-karazana == [[Sary:E stenoclada ambatofinandranae ies.jpg|vignette|''Euphorbia stenoclada'' ssp''. ambatofinandranae'']] Roa ny zana-karazan' ny ''Euphorbia stenoclada'' : * ''Euphorbia stenoclada'' ssp. ''stenoclada'' * ''Euphorbia stenoclada'' ssp. ''ambatofinandranae'' Ny voalohany dia mifanaraka amin' ny endrika mahazatra, ary fahita matetika any amin' ny faritra atsimo-andrefana amin' i Madagasikara. Ny faharoa kosa dia maniry amin' ny faritra voafetra ihany, any amin' ny faritra avo, eo anelanelan' [[Antsirabe]] sy [[Fianarantsoa]], ​​akaikin' ny tanànan' [[Ambatofinandrahana]]; heverin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] ho karazana tandindomin-doza mafy ho lany tamingana izy io. == Jereo koa == * ''[[Euphorbia]]'' * [[Famata]] * [[Hamatra (zavamaniry)]] * [[Hamatse (zavamaniry)]] * [[Samata]] * [[Samanta]] 3k71m2otlk93fq3exdyqm4101ngv3rz 1148081 1148080 2026-07-28T08:24:02Z Thelezifor 15140 1148081 wikitext text/x-wiki [[Sary:Euphorbia stenoclada 01.jpg|vignette|486x486px|''Euphorbia stenoclada'']] Ny '''''Euphorbia stenoclada''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'', izay teratany eto [[Madagasikara]] sy any amin' ny nosy kely vitsivitsy ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] ([[Nosy Europa]] sy [[Nosy Juan de Nova]]). Amin’ ny teny malagasy izy dia atao hoe '''famata''', '''famatabotribotrika''', '''famatabotrika''', '''famatahamatse''', '''hamatra''', '''hamatse''', '''hamatsy''', '''hamotse''', '''mosotse'''. == Famariparitana == [[Sary:Euphorbia stenoclada stenoclada ies.jpg|vignette|''Euphorbia stenoclada'' ssp''. stenoclada'']] Afaka mahatratra efra ka hatramin' ny 5 m ny haavon' ity karazana zavamaniry ity. Zavamaniry tsy misy ravina mihitsy izy io. Mijanona ho maitso sady manao ny asan’ ny famaitso mandritra ny taona maro ny rantsany tanora, izay be nofony sady somary fisaka, ka manao [[fôtôsentezy]] raha tokony ho ny ravina no manao izany. Miafara amin' ny tendro maranitra ireo rantsana ireo, izay rakotra sosona toa savoka ka manome azy loko somary manga. == Fampiasana azy == === Fampiasana azy amin' ny fitsaboana === Eto [[Madagasikara]] dia itsaboana aretina sasany mahazo ny taovam-pisefoana (toy ny [[sohika]] sy ny [[Sita (aretina)|sita]] mahery vaika) ity zavamaniry ity ao amin' ny fitsaboana nentim-paharazana. Rehefa natao ny fanandramana tao amin' ny laboratoara (''in vitro''), dia hita fa afaka manakana ny fitomboan' ny [[tambatsela]] mahozatra malama ao amin' ny lalan-drivotry ny olombelona, ateraky ny akora antsoina hoe ''interleukin-1 beta'' izy io; izany no azo anazava amin' ny fomba tsy mivantana ny antony ampiasana azy hitsaboana ny sohika. Na izany aza dia mbola tsy voaporofo ny tena fahombiazany. === Fanaovana azy ho haingo === Matetika no ambolena ho haingon-tanàna any amin' ny faritra trôpikaly ny ''Euphorbia stenoclada'', indrindra fa ao amin' ny nosy [[La Réunion]]. == Zana-karazana == [[Sary:E stenoclada ambatofinandranae ies.jpg|vignette|''Euphorbia stenoclada'' ssp''. ambatofinandranae'']] Roa ny zana-karazan' ny ''Euphorbia stenoclada'' : * ''Euphorbia stenoclada'' ssp. ''stenoclada'' * ''Euphorbia stenoclada'' ssp. ''ambatofinandranae'' Ny voalohany dia mifanaraka amin' ny endrika mahazatra, ary fahita matetika any amin' ny faritra atsimo-andrefana amin' i Madagasikara. Ny faharoa kosa dia maniry amin' ny faritra voafetra ihany, any amin' ny faritra avo, eo anelanelan' [[Antsirabe]] sy [[Fianarantsoa]], ​​akaikin' ny tanànan' [[Ambatofinandrahana]]; heverin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] ho karazana tandindomin-doza mafy ho lany tamingana izy io. == Jereo koa == * ''[[Euphorbia]]'' * [[Famata]] * [[Hamatra (zavamaniry)]] * [[Hamatse (zavamaniry)]] * [[Samata]] * [[Samanta]] 1jukh74pc918nwlij772155xie1y2xb 1148093 1148081 2026-07-28T09:21:14Z Thelezifor 15140 Jereo koa 1148093 wikitext text/x-wiki [[Sary:Euphorbia stenoclada 01.jpg|vignette|486x486px|''Euphorbia stenoclada'']] Ny '''''Euphorbia stenoclada''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'', izay teratany eto [[Madagasikara]] sy any amin' ny nosy kely vitsivitsy ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] ([[Nosy Europa]] sy [[Nosy Juan de Nova]]). Amin’ ny teny malagasy izy dia atao hoe '''famata''', '''famatabotribotrika''', '''famatabotrika''', '''famatahamatse''', '''hamatra''', '''hamatse''', '''hamatsy''', '''hamotse''', '''mosotse'''. == Famariparitana == [[Sary:Euphorbia stenoclada stenoclada ies.jpg|vignette|''Euphorbia stenoclada'' ssp''. stenoclada'']] Afaka mahatratra efra ka hatramin' ny 5 m ny haavon' ity karazana zavamaniry ity. Zavamaniry tsy misy ravina mihitsy izy io. Mijanona ho maitso sady manao ny asan’ ny famaitso mandritra ny taona maro ny rantsany tanora, izay be nofony sady somary fisaka, ka manao [[fôtôsentezy]] raha tokony ho ny ravina no manao izany. Miafara amin' ny tendro maranitra ireo rantsana ireo, izay rakotra sosona toa savoka ka manome azy loko somary manga. == Fampiasana azy == === Fampiasana azy amin' ny fitsaboana === Eto [[Madagasikara]] dia itsaboana aretina sasany mahazo ny taovam-pisefoana (toy ny [[sohika]] sy ny [[Sita (aretina)|sita]] mahery vaika) ity zavamaniry ity ao amin' ny fitsaboana nentim-paharazana. Rehefa natao ny fanandramana tao amin' ny laboratoara (''in vitro''), dia hita fa afaka manakana ny fitomboan' ny [[tambatsela]] mahozatra malama ao amin' ny lalan-drivotry ny olombelona, ateraky ny akora antsoina hoe ''interleukin-1 beta'' izy io; izany no azo anazava amin' ny fomba tsy mivantana ny antony ampiasana azy hitsaboana ny sohika. Na izany aza dia mbola tsy voaporofo ny tena fahombiazany. === Fanaovana azy ho haingo === Matetika no ambolena ho haingon-tanàna any amin' ny faritra trôpikaly ny ''Euphorbia stenoclada'', indrindra fa ao amin' ny nosy [[La Réunion]]. == Zana-karazana == [[Sary:E stenoclada ambatofinandranae ies.jpg|vignette|''Euphorbia stenoclada'' ssp''. ambatofinandranae'']] Roa ny zana-karazan' ny ''Euphorbia stenoclada'' : * ''Euphorbia stenoclada'' ssp. ''stenoclada'' * ''Euphorbia stenoclada'' ssp. ''ambatofinandranae'' Ny voalohany dia mifanaraka amin' ny endrika mahazatra, ary fahita matetika any amin' ny faritra atsimo-andrefana amin' i Madagasikara. Ny faharoa kosa dia maniry amin' ny faritra voafetra ihany, any amin' ny faritra avo, eo anelanelan' [[Antsirabe]] sy [[Fianarantsoa]], ​​akaikin' ny tanànan' [[Ambatofinandrahana]]; heverin' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] ho karazana tandindomin-doza mafy ho lany tamingana izy io. == Jereo koa == * ''[[Euphorbia]]'' * [[Famata]]: * [[Hamatse (zavamaniry)|Hamatse]] na [[Hamatse (zavamaniry)|hamatra]]: ''[[Aeschynomene sensitiva]]'' <small>Sw</small>. (''Fabaceae''); ''Euphorbia stenoclada'' <small>Baill</small>. (''Euphorbiaceae'') * [[Samata]]: ''[[Euphorbia pachysantha]]'' <small>Baillon</small> ; ''Euphorbia stenoclada'' <small>Baillon</small> fzcq7p2224hfkj8oagiebv3nld59bdh 0 301500 1148083 2026-07-28T08:46:57Z Thelezifor 15140 Zavamaniry samihafa 1148083 wikitext text/x-wiki Ny '''hamatse''' na '''hamatra''' dia zavamaniry samihafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'' sy ''[[Fabaceae]]'': * ''[[Aeschynomene sensitiva]]'' <small>Sw</small>. (''Fabaceae''): anjananjana, hamatra, hamatse, hamotra, hazonantambo * ''[[Euphorbia stenoclada]]'' <small>Baill</small>. (''Euphorbiaceae''): famata, famatabotribotrika, famatabotrika, famata-hamatse, hamatra, hamatse, hamatsy, hamotse, mosotse == Jereo koa == * ''[[Aeschynomene]]'' * ''[[Euphorbia]]'' 2elh5fjvvzvolaqj12itrx034wetk2i 1148086 1148083 2026-07-28T09:00:31Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Hamatra (zavamaniry)]] ho [[Hamatse (zavamaniry)]] i Thelezifor 1148083 wikitext text/x-wiki Ny '''hamatse''' na '''hamatra''' dia zavamaniry samihafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'' sy ''[[Fabaceae]]'': * ''[[Aeschynomene sensitiva]]'' <small>Sw</small>. (''Fabaceae''): anjananjana, hamatra, hamatse, hamotra, hazonantambo * ''[[Euphorbia stenoclada]]'' <small>Baill</small>. (''Euphorbiaceae''): famata, famatabotribotrika, famatabotrika, famata-hamatse, hamatra, hamatse, hamatsy, hamotse, mosotse == Jereo koa == * ''[[Aeschynomene]]'' * ''[[Euphorbia]]'' 2elh5fjvvzvolaqj12itrx034wetk2i 0 301501 1148087 2026-07-28T09:00:31Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Hamatra (zavamaniry)]] ho [[Hamatse (zavamaniry)]] i Thelezifor 1148087 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Hamatse (zavamaniry)]] oksg6cp7fsqr7fm5rjhu1gaw38m2pfw 0 301502 1148088 2026-07-28T09:14:33Z Thelezifor 15140 Zavamaniry samihafa 1148088 wikitext text/x-wiki Ny '''samanta''' dia zavamaniry samihafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'': * ''[[Cabucala macrophylla]]'' <small>Pichon</small>. (''Apocynaceae'') -- kabokalavavy, kabokefitra, samanta, samantsy * ''[[Cabucala cryptophlebia]]'' <small>(Baker) Pichon</small> (''Apocynaceae'') -- amalomanta, hazondrano, hazondronono, hodiangatra, kabokefitra, manjakarano, samanta, tandrokosy * ''[[Cerbera venenifera]]'' <small>(Poir.) Steud.</small> (''Apocynaceae'') -- famentana, finoma, fitsarana, gasiala, hapoka, kapoke, kebona, kisopa, manamango, ramanamongo, samanta, samenty, semanta, tangaina, tangena, tangena-mitsara, tangenitsara == Jereo koa == * ''[[Cabucala]]'' * ''[[Cerbera]]'' * [[Samata]] ioh0uuek5tn8gumfxie7z5l80qzrhbm 1148089 1148088 2026-07-28T09:14:53Z Thelezifor 15140 1148089 wikitext text/x-wiki Ny '''samanta''' dia zavamaniry samihafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'': * ''[[Cabucala macrophylla]]'' <small>Pichon</small>. (''Apocynaceae'') -- kabokalavavy, kabokefitra, samanta, samantsy * ''[[Cabucala cryptophlebia]]'' <small>(Baker) Pichon</small> (''Apocynaceae'') -- amalomanta, hazondrano, hazondronono, hodiangatra, kabokefitra, manjakarano, samanta, tandrokosy * ''[[Cerbera venenifera]]'' <small>(Poir.) Steud.</small> (''Apocynaceae'') -- famentana, finoma, fitsarana, gasiala, hapoka, kapoke, kebona, kisopa, manamango, ramanamongo, samanta, samenty, semanta, tangaina, tangena, tangena-mitsara, tangenitsara == Jereo koa == * ''[[Cabucala]]'' * ''[[Cerbera]]'' * [[Samata]] abij7yuc6j67nkl6yjx9bu0mqvnyzb1 0 301503 1148090 2026-07-28T09:17:39Z Thelezifor 15140 Zavamaniry samihafa 1148090 wikitext text/x-wiki Ny '''famata''' dia zavamaniry samihafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbaceae]]'': * ''[[Euphorbia pachysantha]]'' <small>Baillon</small> * ''[[Euphorbia stenoclada]]'' <small>Baillon</small> == Jereo koa == * ''[[Euphorbia]]'' * [[Samanta]] * [[Famata]] ez92mdqqb9k16ahisw7m73yxa7tquk4 1148091 1148090 2026-07-28T09:18:02Z Thelezifor 15140 Nanitsy tsipelina 1148091 wikitext text/x-wiki Ny '''samata''' dia zavamaniry samihafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbaceae]]'': * ''[[Euphorbia pachysantha]]'' <small>Baillon</small> * ''[[Euphorbia stenoclada]]'' <small>Baillon</small> == Jereo koa == * ''[[Euphorbia]]'' * [[Samanta]] * [[Famata]] 4hveg6o5mlm9pz0hhi6oih5x7t5cnge 1148092 1148091 2026-07-28T09:18:26Z Thelezifor 15140 Nanitsy tsipelina 1148092 wikitext text/x-wiki Ny '''samata''' dia zavamaniry samihafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'': * ''[[Euphorbia pachysantha]]'' <small>Baillon</small> * ''[[Euphorbia stenoclada]]'' <small>Baillon</small> == Jereo koa == * ''[[Euphorbia]]'' * [[Samanta]] * [[Famata]] m6wifokcemlthhlumdou2toyqejn3k0 0 301504 1148098 2026-07-28T10:49:53Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Madagasikara (zavamaniry)]] ho [[Euphorbia pulcherrima]] i Thelezifor 1148098 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Euphorbia pulcherrima]] 4wn34d58en0y1pszqpdegf9x43lry0h 1148099 1148098 2026-07-28T10:56:03Z Thelezifor 15140 Nanova fihodinana 1148099 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Euphorbia]] j943dim5mm1i5snpzm56ylx05z8sz46 0 301505 1148102 2026-07-28T11:57:36Z Thelezifor 15140 Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Euphorbiaceae 1148102 wikitext text/x-wiki [[Sary:Euphorbia leucodendron ssp ococlada1 ies.jpg|vignette|361x361px|''Euphorbia alluaudii'']] Ny '''''Euphorbia alluaudii''''' dia karazana zavamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'', izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. Ny toeram-paniriany voajanahary dia ny ala maina (na any amin' ny faritra trôpikaly na sobtrôpikaly) sy ny kirihitra maina ary ny faritra be vatolampy. Atahorana ho lany tamingana izy io noho ny fihenan' ny toeram-paniriany. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''befohetsy''', '''befotsy''', '''betondro''', '''famata''', '''famatabetondro''', '''famatalava''', '''famatambotsy''' ary '''rohondro'''. ''Euphorbia alluaudii'' <small>Drake</small> no anarany feno ary anarana nahafantarana azy koa ny hoe '''''Euphorbia leucodendron''''' <small>Drake</small>. Hita ao amin' ny [[Faritanin' i Fianarantsoa|faritanin']] [[Faritanin' i Fianarantsoa|i Fianarantsoa]] sy ny [[Faritanin' i Mahajanga|faritanin' i ​​Mahajanga]] ary ny [[faritanin' i Toliara]] izy io. == Famariparitana == [[Sary:Euphorbia leucodendron BotGardBln07122011E.JPG|vignette|273x273px|''Euphorbia alluaudii'']] Mitovitovy endrika amin' ny hazobotry kirihitra misy rantsana tena misandrahaka ny ''Euphorbia alluaudii''. Mitombo izy ka lasa hazo madinika manana haavo mirefy 1 ka hatramin' ny 4 m (ary mety hahatratra 6 m any amin' ny toerana misy azy voajanahary). Ireo rantsany mijoro no mivoatra mitsangana manomboka eo amin' ny fotony, avy eo miolana kely mivoaka ivelany. === Rantsana === [[Sary:Euphorbia alluaudii subsp. oncoclada Wilczomlecz Allauda 2023-06-09 03.jpg|vignette|''Euphorbia alluaudii'' subsp. ''oncoclada'']] Ny rantsan' ny ''Euphorbia alluaudii'' no taova manao ny fôtôsentezy lehibe indrindra ao aminy. Miendrika varingarina izy ireo sady be nofony sy mitahiry ranony betsaka ary tsy misy tsilo. Miovaova eo anelanelan' ny 0,5 sy 1,5 sm ny savaivony. Mifaritra mazava tsara ny tonony tsirairay amin' ny sampana. Tena kely ny tonon' ny zana-karazana ''Euphorbia alluaudii'' subs. ''oncoclada'' ka manome endrika saosisy an' ilay zavamaniry. Mifanadrify amin' ny fizaran-taonan' ny fitomboana ny vaniny tsirairay. Malama ny hodiny maitso tanora ka hatramin' ny maitso manopy mavo. Miparitaka manerana ny hodiny ny olatra somary manja na mainty navelan' ny fihintsanan' ny raviny. Tahaka ny hita amin' ny karazana ''Euphorbia'' rehetra, dia misy [[lateksa]] fotsy sy madity ary poizina (indrindra ho an' ny hoditra sy ny maso) ny tambatselany rehetra. === Ravina === Kely dia kely ny ravin' ny ''Euphorbia alluaudii'' izay miendrika lavalava sady miseho miserana (malaky mihintsana) amin' ny lohataona na amin' ny fizaràn-taona mafana ary mivondrona toy ny borosy fandokoana. Mirefy 1 hatramin' ny 1,5 sm ny halavany. Mihintsana haingana izy ireo mba hamerana ny fahaverezan-drano noho ny hatsembohany, ka mahatonga ilay zavama iry tsy hisy ravina saika mandritra ny taona. === Vony === [[Sary:E leucodendron2 ies.jpg|vignette|Vondrombonin' ny ''Euphorbia alluaudii'']] Mamony amin' ny lohataona sy amin' ny fahavaratra ny ''Euphorbia alluaudii''. Mitambatra ho [[vondrombony]] kely matevina ny voniny izay maitso-mavo sy madinika eny an-tendron-drantsana ary tsy dia misehoseho. == Jereo koa == * ''[[Euphorbia]]'' 6evwnx4z0qkebxjl201c0w3bqfuivds