Wikipedia mgwiki https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Rakitra Manokana Dinika Mpikambana Dinika amin'ny mpikambana Wikipedia Dinika amin'ny Wikipedia Sary Dinika amin'ny sary MediaWiki Dinika amin'ny MediaWiki Endrika Dinika amin'ny endrika Fanoroana Dinika amin'ny fanoroana Sokajy Dinika amin'ny sokajy TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk 0 2698 1148681 1148675 2026-08-05T12:41:33Z Thelezifor 15140 Karazana trondro sasany 1148681 wikitext text/x-wiki {{vangovango|biby}} [[Sary:Cyprinus carpio.jpg|vignette|Karipa (''[[Cyprinus carpio]])''|364x364px]] Ny '''trondro''' dia karazana [[hazandrano]] rakotra kira, ary ny fivoy no ihetsehany ao anaty [[rano]], [[biby]] manana hazon-damosina velona anaty rano ary miaina amin' ny alalan' ny [[sagoaga]]. Izy ireo dia efa nisy nanomboka tamin' ny tenatenan' ny Vanim-potoana Kambrianina. Manana [[ra mangatsiaka]] ny ankamaroan' ny kazaran-trondro. Ny trondro dia "karazana hazandrano somary fisapisaka, ny tenany rakotra kira masaisay ary manam-pitaovana ahafahany mihetsika ao anaty rano: vombony iray ao an-damosiny, fivoy milaha-droa eo ambany tratrany sy ambany kibony, fivoy iray indray ao am-poto-kibony, ary ny rambony, izay mikapoka miankavia sy miankavanana rehefa mitsoriaka izy; misy karazany roa ny trondro: ny trondron-dranomamy sy ny trondron-dranomasina; manatody ny trondro amin' ny fararano, izay foy amin' ny voalohandohan' ny ririnina. Anisan' ny tsara sy matsiro ny trondro; laokandrano, laoka"<ref><small>Rajemisa-Raolison Régis, "Trondro" ao amin' ny ''Rakibolana malagasy'', Editions Ambozontany, Analamahitsy, Antananarivo, 2003</small></ref>. Ny trondro dia misy azy an-dranomamy sy an-dranomasina. Matetika afangaron' ny olona ny hevitry ny teny hoe ''trondro'' sy ''[[hazandrano]]'', nefa ny hoe ''hazandrano'' dia "anarana iraisan' ny biby fanjono"<ref><small>"Hazandrano" ao amin' ny ''Voambolana malagasy-malagasy (frantsay)'', 1986. Service de la Logistique Pédagogique / Ministère de l'Enseignement Secondaire et de l'éducation de Base, Antananarivo.</small></ref>. Anisan' ny atao hoe trondro ny karazana ao amin' ny ''Petromyzontiformes'' (indrindra any amin' ny faritra manana toetany antonony any amin' ny ila-bolantany avaratra, atao amin' ny teny frantsay hoe ''lamproie''), ny ''Chondrichthyes'' (ahitana indrindra ny [[Fay (trondro)|fay]] sy ny [[Akiho|antsantsa]]), ny ''Actinopterygii'' (ny trondro tena fantatra indrindra: misy kirany sy vombony), ny ''Sarcopterygii'' (mitsinjara ho ''Ceratodontimorpha'' sy ''Actinistia'') ary indraindray koa ny On y associe parfois les ''Myxiniformes''. [[File:Astronotus ocellatus - Karlsruhe Zoo 01.jpg|thumb|''Astronotus ocellatus'']] == Karazan-trondro == Indreto misy karazana trondro:<ref><small>Blench, Roger. [http://www.rogerblench.info/Language/Austronesian/Malagasy/Malagasy%20fish%20names.pdf Notes on Malagasy fish names].</small></ref><ref><small>Bauchot, M-L. & G. Bianchi 1984. ''Guide de poisons commerciaux de Madagascar (espèces marines et d’eaux saumâtres)''. Rome : FAO.</small></ref><ref><small>Pellegrin, M. Jacques 1933. ''Les poissons des eaux douces de Madagascar et des iles voisines (Comores, Seychelles, Mascareignes)''. Tananarive : G. Pitot et Cie.</small></ref><ref><small>Richmond, M.D. 2002. ''A field guide to the seashores of Eastern Africa and the Western Indian Ocean islands'' (2nd ed). Milan: SIDA/SAREC - University of Dar es Salaam.</small></ref> * [[gogo]]: ''Arius'' spp. * [[mahalogy]]: ''Caesio'' spp. * [[tsenaby]]: ''Cheilio inermis'' * [[lemeleme]]: ''Coris formosa'' * [[lanora]]: ''Elagatis bipinnulata'' * [[alovo]]: ''Epinephelus fasciatus'', ''Epinephelus coeruleopunctatus'' * [[angoa]], [[vohy]]: ''Euthynnus affinis'' * [[tserakantsiva]]: ''Fistularia petimba'' * [[ambariake]]: ''Gerres oyena'' * [[soavahindriaka]]: ''Hippocampus cf. borboniensis'' * [[ndwaro]]: ''Istiophorus platypterus'' * [[fiambondis]] (?): ''Labroides dimidiatus'' * [[tapaporoha]]: ''Lethrinus harak'' * [[ambitsy]]: ''Lethrinus nebulosus'' * [[romanjia]]: ''Lethrinus variegatus'' * [[tsivaravana]]: ''Lutjanus bohar'' * [[amposama]]: ''Lutjanus fulviflamma'' * [[fiamasika]]: ''Lutjanus kasmira'' * [[ndwaro]]: ''Makaira indica'' * [[kipela]], [[talatala]]: ''Monodactylus argenteus'' * [[amgelika]]: ''Monotaxis grandoculis'' * [[dangiara]], [[filao papango]]: ''Platax orbicularis'' * [[fiandolo]], [[lafalovo]]: ''Plotosus lineatus'' * [[bodoloha]]: ''Pseudanthias squamipinnis'' * [[lemilemy]]: ''Pseudochromis dutoiti'' * [[sabonto]]: ''Rastrelliger kanagurta'' * [[soroboa]]: ''Rhynchobatus djiddensis'' * [[maro taobana]]: ''Sardinella albella'' * [[lamatra]], [[talafeta]]: ''Scomberomorus commerson'' * [[lamatra]]: ''Scomberomorus plurilineatus'' * [[akihoviko]]: ''Sphyrna'' spp. * [[drihy]], [[tsarabora]]: ''Terapon jarbua'' * [[lemeleme]]: ''Thalassoma hebraicum'' * [[sampramale]], [[vivano]]: ''Variola louti'' * [[fiam'akoho]]: ''Zanclus cornutus'' * [[akiho]]: Selachimorpha * [[amalona]]: Anguillidae * [[tsivio kautsiva]]: Aulostomidae * [[fia lomotra]]: Centriscidae * [[fiau akoho]]: Chaetodontidae * [[Sardinina]]: ''Sardina pilchardus'' * [[tove]]: Engraulidae * [[hamby]]: Echeneidae * [[tabololo]]: Gobiidae * [[amgarera]]: Haemulidae * [[kifalootse]]: Kyphosidae * [[lily]]: Leiognathidae * [[torovoke]]: Mugilidae * [[fiantsomotsa]]: Mullidae * [[volomboto]]: Pinguipedidae * [[toho]], [[tohompase]]: Platycephalidae * [[amboramasaka]]: Siganidae * [[fia lomotra]]: Solenostomidae * [[ariloha]]: Sparidae * [[botava]]: Tetraodontidae === Karazana trondro sasany omena amin' ny anarany ara-tsiansa === Indreto ny karazana trondro sasany omena amin' ny anarany ara-tsiansa: ''[[Anguilla bicolor]], [[Anguilla marmorata]], [[Anguilla marmorata]], [[Anguilla mossambica]], [[Aprion virescens]], [[Arius madagascariensis]], [[Bedotia geayi]], [[Bedotia madagascariensis]], [[Caranx ignobilis]], [[Chaetodon madagascariensis]], [[Chanos chanos]], [[Chelon macrolepis]], [[Istiophorus platypterus]], [[Latimeria chalumnae]], [[Liza macrolepis]], [[Mobula birostris]], [[Moolgarda cunnesius]], [[Moolgarda seheli]], [[Mugil cephalus]], [[Pachypanchax arnoulti]], [[Pachypanchax omalonotus]], [[Pachypanchax sakalava]], [[Pachypanchax sparksorum]], [[Paratilapia polleni]], [[Paretroplus dambabe]], [[Paretroplus damii]], [[Paretroplus kieneri]], [[Paretroplus maculatus]], [[Paretroplus menarambo]], [[Paretroplus poliactis]], [[Paretroplus polyactis]], [[Ptychochromis grandidieri]], [[Ptychochromis oligacanthus]], [[Rhincodon typus]], [[Sphyrna lewini]], [[Stegostoma tigrinum]], [[Thunnus albacares]]''. == Jereo koa == * [[Hazandrano]] * [[Hazan-dranomasina]] * [[Lisitry ny anaran-trondro amin' ny teny malagasy]] == Loharano sy fanamarihana == [[sokajy:biby]] [[sokajy:Trondro]] [[Sokajy:Fanjonoana]] g46ros0qmlum2oz0is2q4k9nje3l5fq 0 3507 1148694 1138615 2026-08-06T03:49:59Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1148694 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Andry Nirina Rajoelina |asa=[[Filoham-pirenena]] |firenena=Madagasikara |anarana hafa=Andry Rajoelina |sary=Andry Nirina Rajoelina|teraka=30 Mey 1974|toerana= [[Antsirabe]]<ref>[https://www.ouest-france.fr/monde/madagascar/qui-est-andry-rajoelina-le-president-malgache-en-fuite-5a58b85c-a875-11f0-a399-70ff1c676380 Ouest France: Qui est Andry Rajoelina,]</ref> |seha-pitiavana=Manambady|image=}} '''Rajoelina''' '''Andry''', avy amin' ny anarany feno '''Rajoelina''' '''Andry Nirina''' dia mpanao pôlitika manam-piaviana [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]], [[Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay|mizaka ny zom-pirenena frantsay]]<ref name=":2"><small>"[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/06/15/madagascar-le-president-rajoelina-est-bien-francais_6177722_3212.html Madagascar : le président Rajoelina est bien français]", ''Le Monde.fr'',‎ 15 juin 2023 (vakio eto [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2023%2F06%2F15%2Fmadagascar-le-president-rajoelina-est-bien-francais_6177722_3212.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], notsidihina tamin' ny 15 juin 2023)</small></ref>, izay filohan' i [[Madagasikara]] nanomboka tamin' ny taona 2019 hatramin' ny taona 2025. Teraka tamin' ny 30 Mey 1974 izy. Nitantana ny [[Fahefana Avon' ny Tetezamita|Tetezamita]] izy hatramin' ny taona 2009 ka hatramin' ny 2014 taorian' ny [[Kirizy ara-pôlitika teto Madagasikara tamin' ny 2009|kirizy pôlitika]] sy [[fanonganam-panjakana]] notohanan' ny miaramila<ref><small>"[https://www.csmonitor.com/World/2009/0326/p07s01-wogn.html Madagascar: island even more isolated after coup]". ''Csmonitor.com''.</small></ref>. Talohan' ny nidiran-dRajoelina tamin' ny pôlitika dia mpikirakira irony kapila mangilatra na mpampandihy (DJ) izy ary efa nirotsaka tamin' ny fandraharahana teo amin' ny sehatra tsy miankina ihany koa i Rajoelina, anisan' izany ny orinasa mpanao pirinty sy dokam-barotra antsoina hoe ''Injet'' tamin' ny taona 1999 sy ny tambajotran' ny [[radiô]] sy [[fahitalavitra]] ''[[Viva Madagascar|Viva]]'' tamin' ny taona 2007. Izy no nanangana ny antoko pôlitika [[Tanora Gasy Vonona]] (TGV) ary lany ho [[ben' ny tanànan' Antananarivo]] nandritra ny herintaona, nanomboka tamin' ny 12 Desambra hatramin' ny 3 Febroary 2009 mialoha ny namindrany ny fahefana amin' i [[Michèle Ratsivalaka]] izay nosoloina koa an' i [[Edgard Razafindravahy]] avy any [[Ambohimalaza]] toa an' i Rajoelina. Nandritra izany dia nitarika hetsika nanoherana ny filoha [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]] izy ka niafara tamin' ny krizy pôlitika tamin' ny taona 2009 izany. Notendren' ny filankevitra miaramila ho filohan' ny [[Fahefana Avon' ny Tetezamita]] (FAT) i Rajoelina<ref>https://mg.globalvoices.org/2023/12/14/167374/</ref>, tamin' ny alalan' ny hetsika izay nosokajin' ny [[fianakaviambe iraisam-pirenena]] ho [[fanonganam-panjakana]]. Nanao fianianana amin'ny maha filohan' ny [[Fahefana Avon' ny Tetezamita|Tetezamita]] azy izy tamin' ny 21 Marsa 2009 na dia tsy nankatoavin' ny fianakaviam-be iraisam-pirenena aza izany. Noravan-dRajoelina ny [[Antenimierandoholona (Madagasikara)|Antenimieran-doholona]] sy ny [[Antenimierampirenena (Madagasikara)|Antenimieram-pirenena]]<ref>https://assemblee-nationale.mg/</ref>, ary namindra ny fahefan' izy ireo tamin' ny rafitra vaovao isan-karazany miandraikitra ny fanaraha-maso ny tetezamita mankany amin' ny fahefana vaovao manaja ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|lalàmpanorenana]]. Nifanohitra tamin' ny dingana nateraky ny fanelanelanana iraisam-pirenena izay nikendry ny hananganana governemanta tetezamita izany. Nankatoavin' ny mpifidy ny lalàmpanorenana vaovao tamin' ny [[fitsapan-kevi-bahoaka]] nahabe resaka tamin' ny Nôvambra 2010, izay nampiditra an' i [[Madagasikara]] ao amin' ny [[Repoblika Fahefatra (Madagasikara)|Repoblika fahefatra]]. Nitana ny maha filohan' ny FAT azy hatramin' ny fifidianana [[solombavambahoaka]] tamin' ny taona 2013 i Andry Rajoelina ka tsy nametra-pialana raha tsy tamin' ny taona 2014. Nandrombaka ny fifidianana filoham-pirenena tamin' ny taona 2018 izy ary nanao fianianana ho filohan' i Madagasikara tamin' ny 19 Janoary 2019. Tafiditra tao anatin' ny fe-potoam-piasany ny [[Valanaretin' ny coronavirus eto Madagasikara|valanaretina Covid-19 teto Madagasikara]], izay nampielezany vaovao diso sy nampandrosoany fitsaboana tsy voaporofo momba ity aretina ity. Namely ny firenena  koa ny krizy ara-tsakafo tamin' ny 2021 sy ny rivodoza Batsirai. Lany fanindroany tamin' ny fifidianana filoham-pirenena i Andry Rajoelijna tamin' ny taona 2023. Tamin' ny taona 2025 izy dia lasa anisan' ny Troika mpitantana ny SADC. Nanomboka tamin' ny 25 Septambra 2025 ny [[Hetsi-panoheran'ny 2025 eto Madagasikara|fihetsiketsehana manohitra ny fahatapahan']] [[Hetsi-panoheran'ny 2025 eto Madagasikara|ny rano sy ny herinaratra]] matetika ary nivadika ho fihetsiketsehana manohitra ny fitondran' i Andry Rajoelina izany. Tamin' ny 12 Oktobra 2025 dia nivoaka nefa tsy nety nitifitra ny vahoaka ny tafika avy ao amin' ny CAPSAT ary naneho ny fangorahany ny mpanao fihetsiketsehana, dia nandositra ny firenena i Andry Rajoelina avy eo, noho ny fanampian' ny tafika ana habakabaka frantsay, dia niondrana nankao [[La Réunion]] avy eo tany amin' ny toerana tsy fantatra. Taorian' io fandosirana io dia nanao latsabato fanongana azy ny [[Antenimierampirenena (Madagasikara)|Antenimiera-pirenena]] ka [[solombavambahoaka]] 130 tamin' ny 131 no nadany izany (raha 163 ny isan' ny solombavambahoaka rehetra). Nandray ny fahefana avy eo ny kôlônely [[Michaël Randrianirina]]. Nambaran' ny [[Fitsarana momba ny Lalàmpanorenana|Fitsarana]] [[Fitsarana momba ny Lalàmpanorenana|Avo momba ny Lalàmpanorenana]] fa banga ny toeran' ny filoham-pirenena ary nanasa azy handray ny toeran' ny filoham-pirenena. Tamin' ny 24 Oktobra 2025 dia namoy ny [[zom-pirenena malagasy]] i Andry Rajoelina, noho izy [[Zom-pirenena frantsay|lasa Frantsay]] tamin' ny taona 2014. == Fiainana ivelan' ny pôlitika == === Fianakaviana === Rajoelina Andry Nirina<ref>https://mg.globalvoices.org/2023/12/14/167374/</ref> dia teraka tao amin' ny fianakaviana nanana ny ampy, tamin' ny 30 Mey 1974 tao [[Antsirabe]]<ref><small>Francis Kpatindé. "[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20131016-madagascar-presidentielle-andry-rajoelina-il-dit-son-dernier-mot Andry Rajoelina a-t-il dit son dernier mot?] ". ''RFI Afrique''.</small></ref>. [[Merina]] avy ao afovoan-tanin' i [[Madagasikara]] izy. Manamboninahitra ao amin' ny tafika malagasy ny rainy, Kôlônely Roger Yves Rajoelina (izay niady tao amin' ny tafika frantsay ho an' i [[Frantsa]] nandritra ny [[Ady tao Aljeria]]<ref><small>"[https://www.madagascar-tribune.com/Rajoelina-pere-conseiller-de,13076.html Rajoelina père, conseiller de Sunpec] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Rajoelina-pere-conseiller-de,13076.html|date=20230619131307}}", Madagascar Tribune,‎ 19 novembre 2009 [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.madagascar-tribune.com%2FRajoelina-pere-conseiller-de%2C13076.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]]</small></ref><ref><small>Cole, Jennifer (2010). ''[https://books.google.mg/books?id=TnO3qxGouosC&redir_esc=y Sex and Salvation: Imagining the Future in Madagascar]''. Chicago, IL: University of Chicago Press. pp. 180–182. <nowiki>ISBN 9780226113319</nowiki>.</small> </ref> sy lasa miaramila mpampianatra tao amin' ny Akademia miaramila tao Antsirabe taty aoriana) sy i Olga Rakotomalala Rasoanjanahary. I Andry Rajoelina dia zanakalahy tokana, manana 04 anabavy efatra. Tao Antsirabe avy eo tao [[Antananarivo]] no nandaniany ny fahazazany. [[Sary:Andry et Mialy Rajoelina, allée des Baobabs, 22 avril 2012.jpg|vignette|276x276px|Andry Rajoelina sy Mialy Rajoelina tamin'ny taona 2012]]I [[Mialy Razakandisa]], izay zanakavavin' i Nicole Razakandisa, vehivavy mpandraharaha (maty tamin' ny taona 2012) izyno vadiny. Talohan' ny nandehanan' i Mialy ho any [[Parisy|Paris]] ([[Frantsa]]) ka nitoerany any nandritra ny enin-taona tamin' ny fianarany momba ny fitantanana sy ny fitantanam-bola, no nanaovana ny fifamofoana. Tamin' ny taona 2000 no nanatanterahan' izy ireo ny fananambadiany. Teny amin' ny [[Katedralin' Andohalo]] no nanatanterahana ny lanonana izay nahitana mofomamy mariazy mirefy 4 m miendrika lalamby. Manan-janaka miisa telo mianadahy izy ireo, roa lahy sy vavy tokana, dia i Arena (teraka tamin' ny taona 2001) sy i Ilontsoa (teraka tamin' ny taona 2004) ary i Andrialy (teraka tamin' ny taona 2005). === Fandraharahana === Teo amin' ny faha-17 taonany, dia nanangana vondron-tanora tia mozika, dihy, kolontsaina ary fialamboly isan-karazany i Andry Rajoelina. Nitarika an' ity vondrona ity sady nanao hetsika ara-kolontsaina isan-karazany. Tamin' ny taona 1994 dia nanomboka ny asany amin' ny maha mpandraharaha hetsika azy i Andry Rajoelina. Izy no mikarakara ireo hetsika malaza ao [[Antananarivo]] ary nanomboka ny "Live" takariva<ref name=":3"><small>"[https://www.jeuneafrique.com/205281/politique/andry-rajoelina/ Fiche d'Andry Rajoelina]" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.jeuneafrique.com%2F205281%2Fpolitique%2Fandry-rajoelina%2F#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], ''jeuneafrique.com'', 11 février 2009.</small></ref>. Tamin' ny taona 1998, niaraka tamin' ny fanohanan' ny orinasa ''Fiaro'', sampan' ny orinasa fiantohana ''ARO'', izay an' ny fanjakana, dia namorona ny orinasam-panontana printy nomerika sy fitantanana takela-by fametahana dokam-barotra ''Injet'' izy, ary lasa tompony 100 % taty aoriana. Ity no orinasa voalohany eto Madagasikara nahazo teknôlôjia fanontana printy amin' ny velarana lehibe dia lehibe, izay nahafahany nanjaka haingana eo amin’ ny tsenan’ ny fampirantiana dokam-barotra. Ny fahombiazan' ny ''Injet'' dia nahazoany fahatokisana tanteraka tamin-dRaharifidy tompon' ny ''DomaPub'', izay novidiny tamin' ny taona 2000, orinasa miompana amin' ny dokam-barotra sy ny fifandraisana<ref name=":3" />. Voafidin’ ny gazetiboky ''Eco-Austral'' ho mpitantana mahay indrindra tamin' ny taona 2000 izy. Tamin' ny taona 2003 dia nosafidin' ny [[Banque Nationale de l'Industrie]] (BNI) ho mpitantana tsara indrindra tamin’ io taona io i Andry Rajoelina, ary nahazo findramam-bola amin' ny zana-bola aotra tamin’ ity banky ity ho valisoany. Avy eo izy dia nampiasa vola tao amin' ny valan-takela-by mazava fanaovana dokam-barotra ''Trivision'', saingy ny taona nanaraka dia nolavin' ny manampahefana malagasy ny fametrahana ireo karazana takela-by vaovao ireo<ref><small>"[https://www.madagate.org/reportages/entreprendre/1936-andry-rajoelina-en-2002-et-2004-le-debut-de-la-fin-pour-ravalomanana.pdf Andry Rajoelina en 2002 et 2004 : Le début de la fin pour Ravalomanana] {{Wayback|url=https://www.madagate.org/reportages/entreprendre/1936-andry-rajoelina-en-2002-et-2004-le-debut-de-la-fin-pour-ravalomanana.pdf |date=20190523131954 }}" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.madagate.org%2Freportages%2Fentreprendre%2F1936-andry-rajoelina-en-2002-et-2004-le-debut-de-la-fin-pour-ravalomanana.pdf%2Findex.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], www.madagate.com, 6 juillet 2011.</small></ref>. Tamin' ny taona 2007 dia nanitatra ny fampiasam-bolany tamin' ny haino aman-jery i Andry Rajoelina tamin' ny nividianany ny radio sy fahitalavitra ''Ravinala'', izay an' ilay mpanao pôlitika [[Norbert Ratsirahonana]], ka nomeny anarana hoe ''Viva''<ref name=":4"><small>"[https://www.jeuneafrique.com/205281/politique/andry-rajoelina/ Andry Rajoelina]" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.jeuneafrique.com%2F205281%2Fpolitique%2Fandry-rajoelina%2F#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], www.jeuneafrique.com, 11 février 2009.</small></ref>. === Nahazo ny zom-pirenena frantsay === {{lahatsoratra antsipirihany|Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay}} Nipetraka tany [[Frantsa]] ny fianakaviana Andry Rajoelina taorian' ny fanekeny ny hisitaka amin' ny fanaovana pôlitika mba hahafahan' ny firenena hiverina amin' ny lamina araka ny [[lalàmpanorenana]]. Tamin' ny taona 2013 no nanaovany fangatahana zom-pirenena frantsay ka [[Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay|tamin' ny taona 2014 no nahazoany izany]]. Nivoaka ny didim-panjakana nosoniavin' ny praiminisitra frantsay [[Manuel Valls]] sy ny minisitry ny atitany frantsay [[Bernard Cazeneuve]], tamin' ny 19 Nôvambra 2014 tamin' io taona io. Niseho tao amin' ny gazetim-panjakana frantsay tamin' ny 21 Nôvambra 2014 ny fanapahan-kevitra momba izany. I [[Mialy Rajoelina|Mialy Razakandisa]] vadiny sy ny zanany telo koa dia misitraka izany zom-pirenena frantsay izany<ref name=":2" /><ref><small>"[https://www.refworld.org/pdfid/4f5473682.pdf Code de la nationalité malagasy]", ''www.refworld.org''</small></ref><ref><small>"[http://citizenshiprightsafrica.org/wp-content/uploads/2020/05/Madagascar-Code-de-la-nationalit%C3%A9-mis-%C3%A0-jour-2017.pdf Code de la nationalité malagasy mise à jour, 2017]", ''citizenshiprightsafrica.org''</small></ref>. Tsy nambarany na tamin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] izany ary tsy nanao fanambaràna momba izany koa izy tamin' ny fametrahany ny antontan-taratasy filatsahan-ko fidina ho filoham-pirenena ka afaka nilatsaka soa aman-tsara. Taty amin' ny volana Jona 2023 vao nivoaka tao amin' ny tambajotran-tserasera sy nohamafisin' ny fampahalalam-baovao frantsay ny porofo momba io fananany zom-pirenena frantsay nangatahina io. Niteraka resabe sy ady hevitra teo amin' ny mpanao pôlitika sy ny mpahay lalàna ary ny mpanaraka ny raharaham-pirenena malagasy izany zavatra izany, ka tao ny nanamaivana izany noho ny fiheverany fa efa tsy nampiharina hatry ny ela ny lalàna malagasy momba ny maha olom-pirenena, ka sady Malagasy no [[Frantsay (vahoaka)|Frantsay]] i Andry Rajoelina hoy izy ireo. Ao koa ireo nihevitra fa efa tsy Malagasy i Andry Rajoelina izay nanomboka nitondra an' i Madagaskara amin' ny maha filohan' ny Repoblika azy tamin' ny taona 2019, ka tokony hametra-pialana na hesorina fa mpamadika tanindrazana. == Ben' ny tanànan' Antananarivo == [[Sary:Andry Rajoelina on April 28, 2024 (cropped).jpg|vignette|Andry Rajoelina]] === Fahalaniana ho ben' ny tanàna === Niroso amin' ny fifaninanana ho ben' ny tanànan' Antananarivo tao amin' ny fikambanana Tanora Gasy Vonona (TGV) i Andry Rajoelina, ka tamin' ny 12 Desambra 2007 dia voafidy ho ben' ny tanànan' Antananarivo izy tamin' ny vato 63,27 %, Tamin' ny 3 Nôvambra 2007 no nanambaran' i Andry Rajoelina fa kandida [[Ben' ny tanànan' Antananarivo|ben' ny tanànan']] ny renivohitr' i [[Madagasikara]] izy, ary namorona ny fikambanana ''Tanora Gasy Vonona'' na TGV. Nanambara ny tenany ho tsy miankina sy tsy mikambana amin' ny mpanohitra izy. Tamin' ny 12 Desambra 2007 no lany ho ben' ny tanànan' Antananarivo tamin' ny vato 63,27 % nanoloana ny kandidàn4 ny antokon' ny mpitondra ''[[Tiako i Madagasikara|Tiako I Madagasikara]]'' (TIM)<ref name=":4" />, na dia teo aza ny sakantsakana nataon' ny fitondran' i [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]]. Ben' ny tanànan' Antananarivo izy hatramin' izay ka hatramin' ny 3 Febroary 2009, mialoha ny nametrahany ny fahefana amin' i [[Michèle Ratsivalaka]] izay nosoloina koa an' i [[Edgard Razafindravahy]] avy any [[Ambohimalaza]] toa azy. Tamin' ny taona 2008 no nanombohany ny fanamboarana ny Lapan' ny Tanànana, izay nisy nandoro 36 taona talohan' izay, tamin' ny 13 Mey 1972 taorian' ny [[Tolon' ny mpianatra malagasy tamin' ny 13 Mey 1972|hetsiky ny mpianatra]] tamin' izany fotoana izany, ary nanolotra volavolam-panangonana tamin' ny filoham-pirenena [[Ravalomanana Marc]] izy mba hanangonana ny vola ilaina amin' ny asa famitana ny asa<ref><small>"[https://www.madagate.org/reportages/photos/767-mamy-rajaobelina-a-propos-de-lhotel-de-ville.html Mamy Rajaobelina : à propos de l’Hôtel de Ville] {{Wayback|url=https://www.madagate.org/reportages/photos/767-mamy-rajaobelina-a-propos-de-lhotel-de-ville.html |date=20230619131307 }}" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.madagate.org%2Freportages%2Fphotos%2F767-mamy-rajaobelina-a-propos-de-lhotel-de-ville.html#& tahiry]], www.madagate.org, 1er décembre 2008.</small></ref>. Nanomboka ny 17 Mey 2008 ny fanamboarana ny lapan' ny tanàna. === Tsy fifanarahana tamin' ny fitondram-panjakana === Ny fifandirana voalohany teo amin' i Andry Rajoelina sy ny filoha [[Ravalomanana Marc|Ravalomanana]] dia nanomboka tamin' ny taona 2003, raha nitaky ny fitondra-panjakana ny mba hanesorana ny takelaka fanaovana dokam-barotra ''Trivision'' voalohany teto [[Antananarivo]], izay napetrak' i Rajoelina teo amin' ny rondronana lehibe iray tao an-drenivohitra. Nanambara izy fa misakantsakana ny fanatanterahany ny andraikiny eo amin' ny fitantanan-draharaha sy ny fitantanam-bola ny zavatra ataon' ny fitondram-panjakana. Io no fiandohan' ny fifandonana teo amin' i Andry Rajoelina sy i [[Marc Ravalomanana]]. == Ny krizy pôlitika 2009 sy ny fitondrana tetezamita == === Ny krizy tamin' ny taona 2009 === [[Sary:Antananarivo - P1090823.jpg|vignette|234x234px|Fihetsiketseham-panoherana notarihin' i Andry Rajoelina tamin' ny taona 2009 tao Antananarivo.]] Nanozongozona ny fitondran' i [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]] ny hetsi-panoherana tamin' ny taona 2008, taorian' ny nahazoan' ny filohan' ny Repoblika tamin' izany fiaramanidina vaovao mitentina 60 tapitrisa dôlara, sy ny fampindramana tany 1,3 tapitrisa hekitara ho an' ny orinasa ''Daewoo Logistics'', ary ny fampitsaharana ny fanampiana ara-tetibolan' ny kaominina avy amin' ny mpiara-miombon' antoka ara-teknika sy ara-bola. Tamin' ny 17 Desambra 2008, taorian' ny fanakatonan' ny fanjakana ny fahitalavitra ''Viva TV'', taorian' ny fandefasana ny tafatafa nataon' ny filoha teo aloha [[Didier Ratsiraka]], dia nitaky ny hanokafana an' ilay fahitalavitra i Andry Rajoelina ary namoaka teny fampitandremana farany, izay lany fe-potoana tamin' ny 13 Janoary 2009. Nitarika hetsika goavana hanoherana ny fitondran-dRavalomanana tao an-drenivohitra izy avy eo<ref><small>"[http://www.politique-africaine.com/numeros/pdf/conjonctures/113152.pdf Madagascar : un conflit d’entrepreneurs ?] {{Wayback|url=http://www.politique-africaine.com/numeros/pdf/conjonctures/113152.pdf |date=20220814081107 }}" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.politique-africaine.com%2Fnumeros%2Fpdf%2Fconjonctures%2F113152.pdf%2Findex.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], www.politique-africaine.com, mars 2009.</small></ref>, hetsika izay niafara tamin' ny [[fanonganam-panjakana]] sy nitarika ny fametraham-pialan' ny filohan' ny Repoblika tamin' ny 17 Marsa 2009 sy fidiran' ny firenena amin' ny Tetezamita tamin' ny 21 Marsa 2009 ka i Andry Rajoelina no filohan' ny [[Fahefana Avon' ny Tetezamita]] (FAT). Amin' ireo izay tsy momba azy ihany koa anefa dia betsaka ny olona maty noho ny nataony ary betsaka ny olon-dratsy izay nivoaka ny fonja noho izy<ref><small>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7947381.stm Pressure grows on Madagascar head]" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fnews.bbc.co.uk%2F2%2Fhi%2Fafrica%2F7947381.stm#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], 17 mars 2009, BBC</small></ref>. === Filohan' ny Tetezamita === Tamin' ny 17 Marsa 2009 dia lasa Filoha Avon' ny Tetezamita tao amin' ny Repoblikan' i Madagasikara i Andry Rajoelina ary nanao sonia ny ''didy hitsivolana faha-2009-003'' izay nametraka ny [[Fahefana Avon' ny Tetezamita]] (FAT) sy ny fanafoanana ny Antenimiera izay voafidim-bahoaka. Nanaiky ary nandraikitra izany famindràm-pahefana izany ny [[Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana]]<ref>''La Haute Cour constitutionnelle investit Andry Rajoelina'', L'Express de Madagascar, 19 Martsa 2009</ref>. Nanao ny fianianana amin' ny maha filohan' ny Tetezamita azy i [[Andry Rajoelina]] tamin' ny 21 Marsa 2009 na dia tsy nankatoavin' ny [[fianakaviambe iraisam-pirenena]] aza izany. Nentiny tamin' izany ny taratasy avy amin' ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana izay tsy azo lazaina ho didy satria taratasy tsotra fa tsy didim-panjakana. Lasa filohan' ny Tetezamita izy taorian' ny fifampiraharahana teo ambany fanelanelanan' ny mpitarika ny [[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara]] (FFKM) aloha, avy eo teo ambany fanelanelanan' ny fianakaviambe iraisam-pirenena tao [[Antananarivo]], tany [[Addis-Abeba|Addis Abeba]] ([[Etiôpia]]), tany [[Pretoria]] ([[Afrika Atsimo]]), tany [[Sandton (Afrika Atsimo)|Sandton]] ([[Afrika Atsimo]]) ary tany [[Gaborone]] ([[Bôtsoana]]). Nananatanterahana fifidianana lalàmpanorenana vaovao i Andry Rajoelina tamin' ny alalan' ny [[fitsapan-kevi-bahoaka]] izay nahalany ny "Eny" tamin' ny 74 % amin' ny isam-bato, koa dia teraka tamin' ny 11 Desambra 2010 ny [[Repoblika Fahefatra (Madagasikara)|Repoblika fahefatra]] izay. Tamin' ny taona 2011, ny fanapahan-kevitra ny amin' ny hisian' ny fiaraha-mitantana araka ny sori-dalana nasain' ny fianakaviambe iraisam-pirenena nohajaina. Naato vokatr' izany ny fampiharana ilay lalàmpanorenana vao lany teo. Ankolafy pôlitika miisa efatra no nitarika ny firenena, dia ny ankolafy Ravalomanana, ny ankolafy Didier Ratsiraka, ny ankolafy Zafy Albert ary ny ankolafy Andry Rajoelina, ka i Andry Rajoelina no ny filohan' ny Tetezamita. Ny volana Janoary 2012, noho ny fivoahan' ny NOTAM (fanafohezana ny hoe: ''notice to airmen,'' "''Filazana ho an' ny mpamily fiaramanidina''") izay tsy nahafanan' ny fiaramanidina nitondra ny filoha teo aloha [[Marc Ravalomanana]] niditra eto [[Madagasikara]], voatery niverina tany [[Afrika Atsimo]] ilay filoham-pirenena taloha. Tsy nanaiky nidina tamin' ilay fiaramanidina i Ravalomanana. Ho an' ny mpikambana ao amin' ny antoko pôlitika TIM, dia tsy fanajana ny tondrozotra ("''feuille de route''") i''zany <ref name="rfi">[http://www.rfi.fr/afrique/5min/20120121-marc-ravalomanana-empeche-atterrir-antananarivo-madagascar Madagascar: l'avion de Marc Ravalomanana empêché md'atterrir à Antananarivo]</ref>.'' Ary na dia nilaza aza izy fa tsy izany no antony namoahany ny NOTAM, dia heverin' ny mpanohitra azy fa noho izy no tsy nahafahan' ny filoha taloha Marc Ravalomanana tonga teto Madagasikara ny volana Janoary 2012<ref name="rfi" />. Araka ny filohan' ny tetezamita dia "tsy tokony hanindry ny firenentsika na lalàna na firenena"<ref>{{Cite web |title=« Aucun pays et aucune loi ne doivent faire pression sur notre pays… » |url=http://www.madagascar-tribune.com/Aucun-pays-et-aucune-loi-ne,17005.html |access-date=2012-07-02 |archive-date=2012-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120411170316/http://www.madagascar-tribune.com/Aucun-pays-et-aucune-loi-ne,17005.html |url-status=dead }}</ref>. Ny mety ho tanjony namoahany io NOTAM io dia hahamora ny fisamborana ny filoha Ravalomanana (izay voasazy hanao asa an-terivozona mandrapahafaty<ref>[http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:BGyj6q_5nd0J:www.laverite.mg/index.php/inona-no-vaovao/20234-raharaha-7-febroary-asa-an-terivozona-mandra-pahafaty-no-sazin-ny-filoha-teo-aloha-+&cd=3&hl=fr&ct=clnk&gl=fr Raharaha 7 febroary - Asa an-terivozona mandra-pahafaty no sazin ’ ny Filoha teo aloha -- Laverite.mg]</ref>). Ho an' ny tale jeneralin' i [[Aviaton civil de Madagascar]] (ACM) indray dia mampatahotra io fampiasana amin' ny tanjona ara-pôlitika ny NOTAM io; satria araka ny lazain' ny ''Organisation de l'aviation civile internationale'' (OACI), dia tokony ampiasaina amin' ny tanjona aerônaotika, amin' ny fizorana sy ny filaminana ihany izany <ref>{{Cite web |title=Délivrance de NOTAM à titre politique : le DG de l’ACM s’inquiète |url=http://www.tananews.com/2012/02/delivrance-de-notam-a-titre-politique-le-dg-de-lacm-sinquiete/ |accessdate=2012-07-02 |archivedate=2012-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120602224017/http://www.tananews.com/2012/02/delivrance-de-notam-a-titre-politique-le-dg-de-lacm-sinquiete/ }}</ref>. Nahazao anarana hoe "[[Fahefana Avon' ny Tetezamita|Tetezamiitatra]]" ity vanim-potoana ity noho ny faharetany nandritra ny dimy taona, mitovy faharetana amin' ny fotoam-piasan' ny filohan' ny Repoblika voafodim-bahoaka ara-dalàna. == Tsy fahafaha-milatsaka ho filoham-pirenena tamin' ny 2013 == === Filatsahan-ko fidina tsy neken' ny fianakaviambe iraisam-pirenena === [[Sary:Andry Rajoelina greeting crowd (cropped).jpg|vignette|178x178px|Andry Rajoelina]] Noho ny tsy faneken' ny [[Fianakaviambe iraisam-pirenena]] sy ny fanajanonana ny fanampiana ara-bola vokatr' izany, dia nahemotra ho amin' ny 25 Ôktôbra ny fihodinana voalohany amin' ny fifidianana filoham-pirenena<ref>{{Cite web|title=Elections présidentielles - 1er tour le 25 octobre, 2nd tour le 20 décembre|url=http://www.laverite.mg/index.php?option=com_content&view=article&id=1478%3Aelections-presidentielles-1er-tour-le-25-octobre-2nd-tour-le-20-decembre&catid=1%3Apolitique&Itemid=21|accessdate=2013-09-24|archivedate=2013-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029202747/http://www.laverite.mg/index.php?option=com_content&view=article&id=1478%3Aelections-presidentielles-1er-tour-le-25-octobre-2nd-tour-le-20-decembre&catid=1%3Apolitique&Itemid=21}}</ref>. Amin' ny 20 Desambra 2013 ny fihodinana faharoa. Efa niova im-betsaka ny datin' ny fihodinana voalohany: Mey 2011, Septambra 2011, May 2012, Nôvambra 2012, Mey 2013, Jolay 2013 ary Aogositra 2013<ref>"Madagascar: Rajoelina could throw in the towel of the Malagasy presidential race". Indian Ocean Times. 5 August 2013. Retrieved 11 August 2013.</ref>. Amin' ny 8 Avrily hatramin' ny 28 Avrily ny daty fametrahana ny kandidatiora any amin' ny Filankevitra Manokana momba ny Fifidianana (''Conseil Economique Spécial'' -- CES)<ref name="RFI">[http://www.rfi.fr/afrique/20130408-madagascar-ouverture-officielle-depot-candidatures-election-presidentielle-razafindravahy Madagascar: ouverture officielle du dépôt des candidatures à l'élection présidentielle de juillet]</ref>. Tamin' ny 15 Janoary 2013 dia nilaza i Andry Rajoelina fa tsy hirotsaka ho kandidà amin' ny [[Fifidianana filoham-pirenena ao Madagasikara 2013|fifidianana filoham-pirenena 2013]]<ref>[http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2013/01/15/97001-20130115FILWWW00723-madagascar-rajoelina-renonce.php <small>Madagascar: Rajoelina renonce</small>]<small>, ''le Figaro''.</small></ref>, alohan' ny fivadi-keviny tamin' ny 3 Mey 2013 <ref>[http://www.aoraha.com/fifidianana-filoha-kandida%E2%80%88tsy%E2%80%88nampoizina%E2%80%88tamin-ny%E2%80%88ora%E2%80%88farany%E2%80%88rajoelina%E2%80%88andry/ <small>Fifidianana filoha – Kandidà tsy nampoizina tamin’ ny ora farany Rajoelina Andry</small>]</ref>. Nandiso fanantenana an' i [[Frantsa]] ny fiovan-kevitr' i Rajoelina sy ny fanekena ny kandidatioran' i [[Didier Ratsiraka]] sy [[Lalao Ravalomanana]]<ref>[http://www.lemonde.fr/afrique/article/2013/06/21/21-contre-3-la-presidentielle-se-polarise-a-madagascar_3434504_3212.html <small>21 contre 3 : la présidentielle se polarise à Madagascar</small>]</ref>. Noteren' ny [[fianakaviambe iraisam-pirenena]] hanaisotra ny firotsahany hofidiana, niaraka tamin' ny an' i [[Lalao Ravalomanana]] sy ny an-[[Ratsiraka Didier|dRatsiraka Didier Ignace]], i Andry Rajoelina. Tamin' ny volana Jolay 2013, taorian' ny fifanolanana momba ny fiverenan-dRavalomanana an-tanindrazana sy ny fikasan' ireo lohandohan' ny ankolafy mpandray anjara amin' ny fitantanana ny firenena, dia nanambara ny tenany hirotsaka hofidiana koa i Andry Rajoelina. Niditra an-tsehatra ny [[Southern African Development Community]] (SADC) tamin' ny alalan' ny fanolorana vahaolana hafa hamahana ny fahasahiranana ara-pôlitika malagasy:<blockquote>"Fisintonana ny filatsahan-kofidan' ny kandidà rehetra mampiady hevitra, dia i Didier Ratsiraka sy i Lalao Ravalomanana, vadin' ny filoha teo aloha ary i Andry Rajoelina tenany ary miaraka amin’ ny tolo-kevitra mazava: Raha sintominao ny filatsahan-kofidina napetrakao Andriamatoa Andry Rajoelina, dia tsy misy olona, na ny SADC, na ny [[Vondrona Afrikana]], na ny fianakaviambe iraisam-pirenena amin’ ny ankapobeny, hahasakana ny filatsahan-kofidinao amin' ny taona 2018. Fahendrena sy mendri-piderana ho anao izany raha mitana ny teninao tsy ho kandidà ianao"<ref><small>« ''Retrait de candidature de tous les candidats controversés à savoir Didier Ratsiraka, Lalao Ravalomanana épouse de l’ancien président et Andry Rajoelina lui-même et avec une proposition claire : Si vous retirez votre candidature M Andry Rajoelina, personne, ni la SADC, ni l’Union Africaine, ni la Communauté Internationale en général, ne pourra empêcher votre candidature en 2018. Il serait sage et louable pour vous de tenir votre parole en n’étant pas candidat.'' »</small></ref>.</blockquote>Tamin' ny 13 Jolay, dia nambanan' ny SADC ny sazy hahazo ny firenena raha tsy esorina ireo kandidatiora telo ireo. Tamin' ny 17 Aogositra dia voaesotra miaraka amin' ny kandidatiora dimy hafa ireo kandidatiora ireo <ref><small>[http://www.lemonde.fr/afrique/article/2013/08/17/madagascar-annulation-de-trois-candidatures-a-la-presidentielle-contestees_3462888_3212.html "Madagascar fait un pas vers la présidentielle]", ''Le Monde''</small></ref>. === Fanolorana kandidà mpisolo toerana === Ho setrin' ireo tolo-kevitra naroson' ny SADEC ireo dia nanaiky ny hiala amin' ny filatsahana ho filoham-pirenena malagasy i Andry Rajoelina ary ny kandidà hafa rehetra tsy azo fidina ireo dia afaka manendry olona ho kandidà mpisolo azy ireo. Izany no nahatonga ny filatsahan-kofidin' i [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]], kandidà mpisolo toerana an' i Andry Rajoelina sy i [[Robinson Jean-Louis|Jean Louis Robinson]], kandidà mpisolo toerana an' i [[Lalao Ravalomanana]]. Ny kandidà Hery Rajaonarimampianina no tohanan' ny filohan' ny Tetezamita Andry Rajoelina amin' ny fomba tsy ôfisialy, ary nilaza ny filohan' ny Tetezamita fa i H. Rajaonarimampianina no ho tohanan' ny antoko [[Tanora Gasy Vonona]] (TGV) amin' ny fihodinana faharoa<ref><small>{{Cite web|title=kopian'ny arisiva|url=http://www.madagate.com/politique-madagascar/dossier/3658-andry-rajoelina-soutenir-hery-rajaonarimampianina-nest-pas-se-substituer-a-lui.html|accessdate=2013-11-15|archivedate=2013-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131111112626/http://www.madagate.com/politique-madagascar/dossier/3658-andry-rajoelina-soutenir-hery-rajaonarimampianina-nest-pas-se-substituer-a-lui.html}}</small></ref>. Nisy anefa ny fepetra nifanarahana teo amin' i Andry Rajoelina sy i Hery Rajaonarimampianina amin' ny maha kandidà mpisolo toerana azy: tsy fahazoana manangana antoko pôlitika, fanendrena praiminisitra avy amin’ ny antokon’ ny maro anisa ao amin’ ny Antenimierampirenena, ny fanohanana ny solombavambahoaka maro anisa voafidy tamin’ ny antokon’ i Andry Rajoelina, tsy filatsahan-kofidin' i Hery Rajaonarimampianina ho filoham-pirenena amin’ ny taona 2018. Niaraka tamin' ny fifidianana solom-bavam-bahoaka ny fifidianana filoham-pirenena. Eran' i Madagasikara dia niorina ireo komity mpanohana ny kandidàn' ny fihodinana faharoa. Araka ny nolazain' i Andry Rajoelina dia eo amin' ny 55 % eo ho eo ny isa manontolon' ireo kandidà manohana ny ''Revôlisiôna'' ''Laoranjy'' izay nanongana ny governemantan' i [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]] tamin' ny Marsa 2009<ref name=":02">{{Cite web|title=Les candidats de la « révolution » orange à 55% vraiment ?|url=http://www.tananews.com/asides/les-candidats-de-la-revolution-orange-55-vraiment/|accessdate=2013-11-15|archivedate=2013-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115003616/http://www.tananews.com/asides/les-candidats-de-la-revolution-orange-55-vraiment/}}</ref>. Tamin' ny fihodinana faharoa dia nitarika ny kandidà Hery Rajaonarimampianina. Tamin' ny 17 Janoary 2014 no nambaran' ny [[Fitsaràna Avo momba ny Lalàmpanorenana (Madagasikara)|Fitsarana Avo momba ny Lalampanorenana]] tamin' ny valim-pifidianana filohan' ny Repoblika tamin' ny fomba ôfisialy izy, ka 53,49 % amin' ny vato no azon' i [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]] manoloana an' i [[Jean-Louis Robinson]], mpifanandrina taminy, izay nahazo 46,51 % n' ny vato<ref><small>[http://www.hcc.gov.mg/election/arret/arret-n10-cesar-du-17-janvier-2014-portant-proclamation-des-resultats-definitifs-du-second-tour-de-lelection-presidentielle-du-20-decembre-2013/ Arrêt <abbr>no</abbr> 10 de la Cour électorale spéciale portant proclamation des résultats définitifs du second tour de l'élection présidentielle du 20 décembre 2013] {{Wayback|url=http://www.hcc.gov.mg/election/arret/arret-n10-cesar-du-17-janvier-2014-portant-proclamation-des-resultats-definitifs-du-second-tour-de-lelection-presidentielle-du-20-decembre-2013/|date=20150204073537}} [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.hcc.gov.mg%2Felection%2Farret%2Farret-n10-cesar-du-17-janvier-2014-portant-proclamation-des-resultats-definitifs-du-second-tour-de-lelection-presidentielle-du-20-decembre-2013%2F tahiry]].</small></ref>. == Nandritra ny fitondran' i Hery Rajaonarimampianina == === Tsy fifanarahana nisy tamin-dRajaonarimampianina === [[Sary:HE Hery Rajaonarimampianina, President of the Republic of Madagascar (22748490939).jpg|vignette|Hery Rajaonarimampianina]] Naniry ny hanendry ny praiminisitra i Andry Rajoelina nefa tsy neken' i [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]] izany. Nihevitra i Andry Rajoelina fa tsy nohajain' i Hery Rajaonarimampianina ny fifanarahana nifanaovan' izy roa lahy talohan' ny naha kandidà mpisolo toerana azy. Amin' i Andry Rajoelina dia tsy lany Rajaonarimampianina raha tsy teo ny fanohanany. Tsy nanaiky ny fitsabahan' i Andry Rajoelina amin' ny fitondrana i Hery Rajaonarimamianina. Tapaka tamin' ny 21 Febroary 2014 ny fifandraisana teo amin' i Hery Rajaonarimampianina sy i Andry Rajoelina. Tamin' izany koa no nahaterahan' ny ''[[Initiative pour l’émergence de Madagascar|Initiative pour l'Emergence de Madagascar]]'' (IEM). Tamin' ity taona ity ihany koa no [[Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay|nahazoan' i Andry Rakoelina ny zom-pirenena frantsay]] izay tsy nisy mpahalala firy raha tsy efa taty amin' ny taona 2023.. === Krizy pôlitika === Raikitra ny fanoheran' ny antokon' i Andry Rajoelina an' i Hery Rajaonarimampianina, izay tsy nanana solombavambahoaka avy amin' ny antokony [[Hery Vaovao ho an' i Madagasikara]] (HVM) tao amin' ny Antenimierampirenena<ref><small>[https://la1ere.francetvinfo.fr/ « Vote de destitution : analyse des causes »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2015%2F05%2F26%2Fmadagascar-les-deputes-votent-la-destitution-du-president_4641093_3212.html tahiry]] ''Francetvinfo''.</small></ref>. Tamin' ny 26 Mey 2015 no nandatsa-bato handroahana an-dRajaonarimampianina ny solombavambahoaka<ref><small>[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2015/05/26/madagascar-les-deputes-votent-la-destitution-du-president_4641093_3212.html « Destitution du président »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2015%2F05%2F26%2Fmadagascar-les-deputes-votent-la-destitution-du-president_4641093_3212.html tahiry]].</small></ref>. Tamin' ny 26 Avrily 2018, nangataka ny Fitsarana Avio momba ny Lalàm-panorenena ny mpanohitra mba hanesorana ny filoha<ref><small>[https://www.france24.com/fr/20180425-madagascar-manifestation-bollore-mis-examen-rsf-classement-afrique-2018 « Tensions à Madagascar : l'opposition demande la destitution du président »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.france24.com%2Ffr%2F20180425-madagascar-manifestation-bollore-mis-examen-rsf-classement-afrique-2018#& tahiry]], France 24.</small></ref>. Nolavin' ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana ny 13 Jona 2015 ilay fangatahana fandroahana ny filoha<ref><small>[https://imazpress.com/a-la-une/madagascar-la-haute-cour-constitutionnelle-rejette-la-demande-de-destitution-du-president « Madagascar : la haute cour constitutionnelle rejette la demande de destitution du président »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.ipreunion.com%2Fphoto-du-jour%2Freportage%2F2015%2F06%2F13%2Fhery-rajaonarimampianina-reste-en-place-madagascar-la-haute-cour-constitutionnelle-rejette-la-demande-de-destitution-du-president%2C31178.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], ipreunion.com.</small></ref>. [[Sary:Кристиан Нтсай (22-12-2020).jpg|vignette|212x212px|Ny praiminisitra [[Christian Ntsay]]]] Na dia izany aza, tamin' ny 25 Mey 2018 dia nomena folo andro ny filoha mba ny handrava ny governemanta, hanendry governemantan' ny firaisam-pirenena, hanendry praiminisitra vaovao atolotry ny maro anisa, sy hanomana fifidianana filoham-pirenena mialoha ny fotoana amin' ny taona 2018 ary hametra-pialana ao anatin' ny enimpolo andro mialoha ny fifidianana mba hisorohana ny krizy aorian' ny fifidianana<ref><small>[https://www.jeuneafrique.com/562750/politique/madagascar-la-cour-constitutionnelle-ordonne-la-nomination-dun-gouvernement-dunion-nationale/ « Madagascar : la Cour constitutionnelle ordonne la nomination d’un gouvernement d’union nationale »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.france24.com%2Ffr%2F20180425-madagascar-manifestation-bollore-mis-examen-rsf-classement-afrique-2018 tahiry]], ''JeuneAfrique.com''</small></ref>. Tamin' ny 11 Jona 2018 dia voatsangana ny governemanta vaovao notarihin' ny "praiminisitry ny marimaritra iraisana" mba hialana amin' ny krizy pôlitika<ref><small>[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2018/06/04/crise-politique-a-madagascar-le-premier-ministre-annonce-sa-demission_5309184_3212.html « Crise politique à Madagascar : le premier ministre annonce sa démission »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2018%2F06%2F04%2Fcrise-politique-a-madagascar-le-premier-ministre-annonce-sa-demission_5309184_3212.html#& tahiry]], ''Le Monde.fr''</small></ref>. I [[Christian Ntsay]] izany praiminisitra izany<ref><small>[https://www.rfi.fr/fr/emission/20140427-christian-ntsay-directeur-bureau-oitpour-ocean-indien « Cap Océan Indien - Christian Ntsay, directeur du bureau de l'OIT pour l’océan Indien »], RFI,‎ 27 avril 2014 [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.rfi.fr%2Femission%2F20140427-christian-ntsay-directeur-bureau-oitpour-ocean-indien#& tahiry]]</small></ref>. == Filoham-pirenena == === Fifidianana filoham-pirenena tamin' ny 2018 === [[Sary:AndryCampaign2018-1.jpg|vignette|187x187px|Fampielezan-kevitra tamin' ny taona 2018.]] Tamin' ny fiandohan' ny volana Agositra 2018, i Andry Rajoelina no voalohany nanoratra ny firotsahany hofidiana amin' ny fifidianana filoham-pirenena tamin' ny taona 2018 <ref><small>"[https://www.reuters.com/article/us-madagascar-politics/madagascars-former-leader-andry-rajoelina-says-to-seek-presidency-again-idUSKBN1KM5UG Madagascar's former leader Andry Rajoelina says to seek presidency again]". ''Reuters.com''. 1 August 2018.</small></ref>. Talohan' ny famtahany ny atotan-taratasy filatsahan-ko fidina dia efa nampahafantatra mialoha ny ''[[Initiative pour l’émergence de Madagascar]]'' (IEM) izay mamaritra ny fandaharan' asany nenti-namaboana ny mpifidy. Anisan' ny fampanantenana tamin' ny fampielezan-kevitra ny fanafoanana ny Antenimieran-doholona mba hahafahana mitsitsy vola hananganana oniversite. Nampanantenainy ihany koa ny fampitomboana ny fahazoana herinaratra, ny fiezahana ho amin' ny fizakan-tena ara-tsakafo sy amin' ny fambolena, ary ny fampitomboana ny fandriam-pahalemana <ref><small>Eric Topona (7 August 2018). [https://www.dw.com/en/andry-rajoelina-plans-political-comeback-in-madagascar/a-44984197 "Andry Rajoelina plans political comeback in Madagascar"]. Wd.com.</small></ref>. Nanomboka tamin' ny volana Ôktôbra 2018 ny fampielezan-kevitra, izay nifanandreman' i Andry Rajoelina tamin' i [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]] sy tamin' i [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]]<ref><small>[http://www.africanews.com/2018/10/09/election-campaigning-begins-in-madagascar/ "Election campaigning begins in Madagascar"]. Africanews.com. 9 October 2018.</small></ref>, ireo natanjaka indrindra tamin' ny fampielezan-kevitry ny kandidà miisa 46 <ref><small>[https://www.news24.com/News24/46-candidates-bid-to-contest-madagascar-presidency-20180821 "46 candidates bid to contest Madagascar presidency"]. News24.com. 21 August 2018.</small></ref>. Tamin' ny fihodinana voalohany tamin' ny fifidianana natao tamin' ny 7 Nôvambra 2018 dia izy no nitarika tamin' ny vato 39,19 % (vato 1 949 851) raha 35,29 % (vato 1 755 855) kosa ny an-dRavalomana <ref><small>[https://www.theeastafrican.co.ke/news/africa/Madagascar-former-presidents-in-round-two-race/4552902-4872530-trej7az/index.html "Madagascar ex-presidents to contest run-off vote"]. ''Theeastafrican.co.ke''. 28 November 2018.</small></ref><ref><small>Rakotomalala (13 December 2018). [https://globalvoices.org/2018/12/13/in-madagasgar-costly-presidential-campaigns-dont-add-up-to-a-better-life-for-citizens/ "In Madagascar, costly presidential campaigns don't add up to a better life for citizens"]. ''Globalvoices.org''..</small></ref>. Nalefa mivantana tamin' ny 10 Desambra ny adihevitra tamin' ny fahitalavitra teo amin' ireo kandidà roa farany<ref><small>[https://allafrica.com/stories/201812110662.html "Madagascar Presidential Vote - Rajoelina, Ravalomanana Debate"]. ''Allafrica.com''. 11 December 2018.</small></ref>. Nahazo vato 55,66 % tamin' ny fihodinana faharoa i Rajoelina<ref><small>[https://news.un.org/fr/story/2019/01/1033382 "Elections à Madagascar : Guterres félicite le Président élu Andry Rajoelina | ONU Info"]. ''news.un.org''. 8 January 2019.</small> </ref>, nanoloana an' i Marc Ravalomanana izay nahazo 44,34 %, araka ny fanapahan-kevitry ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana tamin' ny ny 08 Janoary 2019. Tontosa tamin' ny 19 Janoary 2019 teny amin' ny kianjan' i Mahamasina ny lanonana fametrahana an' i Andry Rajoelina eo amin' ny toeran' ny filohan' ny Repoblika, izay natrehin' ny solontena vahiny sy ny filohan' ny Repoblika rehetra teo aloha teto Madagasikara sy ny vahoaka malagasy, ary nanomboka ny asa maha filoham-pirenena azy i Andry Rajoelina tamin' io andro io<ref><small>Oteng, Eric (19 January 2019). [http://www.africanews.com/2019/01/19/madagascar-president-andry-rajoelina-sworn-into-office/ "Madagascar president Andry Rajoelina sworn into office"]. Africanews.</small></ref>. Nandritra ny fitodran' i Andry Rajoelina, rehefa lany ho filoham-mpirenena tamin' ny taona 2019, dia i [[Christian Ntsay]] hatrany no nitazona ny toeran' ny praiminisitra. === Ny olana natrehin' ny fitondrana Rajoelina === Ny fifidianana natao tamin' ny ny volana Desambra 2018 no nitondra an' i Andry Rajoelina teo amin' ny fitondrana ny firenena mandritra ny dimy taona. Nandrombaka ny fandresena tamin' ny fifidianana solombavam-bahoaka tamin' ny volana Mey 2019 ihany koa izy ary nahazo ny maro anisa tanteraka tao amin' ny [[Antenimierampirenena (Madagasikara)|Antenimieram-pirenena]]. Nanamarika ny fitondran' i Andry Rajoelina ny olana sy fahasahiranana ara-tsôsialy sy ara-toekarena nianjady amin' ny firenena vokatry ny zava-mitranga ivelany sy anatiny amin' ny fitondrana, na dia misy aza ny zava-bita momba ny fananganana [[fotodrafitrasa]]. ==== Valanaretin' ny Covid-19 ==== [[Sary:Covid Organics By Garreth Brown.jpg|vignette|148x148px|Tavoahangy misy [[Covid Organics|CVO]]]] Tamin' ny 20 Marsa 2020 vao fantatra amin' ny fomba ôfisialy ny fisian' ny [[valanaretin' ny coronavirus eto Madagasikara]], araka ny fanambaràna nataon' ny fitondram-panjakana malagasy. Niantraika amin' ny [[toekarena malagasy]] ny fepetra noraisin' ny fitondram-panjakana izay nanidy ny toeram-pivarotana sy ny orinasa mpamokatra ary ny fitaterana manerana an' i [[Madagasikara]]. Anisan' ny tsy voatsinjo koa ny fianaran' ny zaza malagasy tamin' ny fanakatonana aloha loatra ny sekoly rehetra manerana an' i Madagasikara, eny na dia mbola tsy nidiran' ilay valanaretina aza ny [[Faritra eto Madagasikara|faritra]] maro raha tsy taty aoriana be. Naiditra am-ponja tamin' ny 4 Avrily 2020 i [[Arphine Rahelisoa]], talen' ny famoahana ny [[gazety]] ''Ny Valosoa'', raha nivoaka tao ny fitsikerana ny fomba fintantanan' ny fitondram-panjakana malagasy ny ady amin' ny valanaretina coronavirus<ref><small>[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2020/04/16/coronavirus-a-madagascar-une-journaliste-en-prison-pour-avoir-critique-la-gestion-de-l-epidemie_6036761_3212.html "Coronavirus : à Madagascar, une journaliste en prison pour avoir critiqué la gestion de l’épidémie"], ''Le Monde'', 16 Avrily 2020.</small></ref>. Nampanahy ny [[Reporters sans frontières]] (RSF) ny tsy fisian' ny fahalalahan' ny asa fanaovan-gazety eto Madagasikara noho izany<ref><small>[https://ewa.mg/news/news-afrika-tatitra-sy-filaharana-taona-2020-manahy-ny-hoavinny-fahalalahanny-asa-fanaovan-gazety-ny-rsf/ "Afrika – Tatitra sy filaharana taona 2020: manahy ny hoavin’ny fahalalahan’ny asa fanaovan-gazety ny RSF"], ''ewa.mg'', 22 Avrily 2020.</small></ref>. Tamin' ny 08 Avrily 2020 ny filoham-pirenena malagasy dia nanao fanambaràna momba ny fahitana tambavy fisorohana ny Covid-19 sy fanasitranana ny marary, nomena ny anarana hoe [[Covid Organics]] (na CVO), izay fifangaroan-tsinga avy amin' ny zavamaniry ''[[Artemisia annua]]'' sy zavamaniry hafa (anisan' izany ny [[ravintsara]]) fanao [[tambavy]] koa<ref><small>"[https://www.lci.fr/international/coronavirus-covid-19-le-president-de-madagascar-affirme-connaitre-un-remede-a-base-de-plantes-2150496.html Coronavirus : le président de Madagascar affirme connaître un remède à base de plantes]" [[http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lci.fr%2Finternational%2Fcoronavirus-covid-19-le-president-de-madagascar-affirme-connaitre-un-remede-a-base-de-plantes-2150496.html tahiry]], in ''LCI'' (Notsidihina ny 08 Jona 2020)</small></ref><ref><small>"[https://www.jeuneafrique.com/937000/societe/tribune-artemisia-chloroquine-et-azithromycine-le-covid-organics-symbole-de-la-recherche-malgache/ <nowiki>[Tribune] Artemisia et plantes médicinales</nowiki> : le « Covid-Organics », symbole de la recherche malgache – Jeune Afrique]" [[http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.jeuneafrique.com%2F937000%2Fsociete%2Ftribune-artemisia-chloroquine-et-azithromycine-le-covid-organics-symbole-de-la-recherche-malgache%2F tahiry]], sur ''JeuneAfrique.com'', 30 Avrily 2020 (Notsidihina ny 08 Jona 2020)</small></ref>. Mitaky ny hisian' ny fangaraharana sy ny fitantanana madio ny vola ampiasaina mandritra ny fahamehana ara-pahasalamana vokatry ny Covid-19 ny olom-pirenena malagasy<ref><small>[http://www.midi-madagasikara.mg/politique/2020/06/13/aides-liees-au-covid-19-le-gouvernement-accule-sur-la-transparence/ "Aides liées au Covid-19 : Le gouvernement acculé sur la transparence"], ''MidiMadagascar'', 13 Jona 2020.</small></ref>, indrindra ireo mpanao pôlitika mpanohitra<ref><small>[https://madagascar-tribune.com/Gestion-Covid-19-Tirs-croises-a-l-endroit-du-regime-26023.html "Gestion Covid-19 : Tirs croisés à l’endroit du régime"] {{Wayback|url=https://madagascar-tribune.com/Gestion-Covid-19-Tirs-croises-a-l-endroit-du-regime-26023.html |date=20210226093724 }}, ''MadagascarTribune'', 25 Jolay 2020.</small></ref>. Nitranga ilay [[raharaha "Bobons sucettes"]] izay niampangana ny minisitry ny fanabeazam-pirenena, tamin' ny fividianana [[vatomamy]] mitentina 80&nbsp;000 tapitrisa Ariary hoentin' ny mpianatra hanala ny fangidin' ny CVO izay nasaina nosotroin' izy ireo <ref><small>[https://www.bbc.com/afrique/region-52954768 "Une ministre malgache limogée pour des bonbons-sucettes"], ''BBC News Afrique'', 7 Jona 2020.</small></ref><ref><small>[https://www.francetvinfo.fr/monde/afrique/madagascar/a-madagascar-la-ministre-de-leducation-limogee-pour-une-affaire-de-bonbons_4000753.html " A Madagascar, la ministre de l’Education limogée pour une "affaire" de bonbons" "], ''Franceinfo'', 8 Jona 2020.</small></ref>. Tao koa ny [[raharaha "Ecran plat"]]: fanomezana avy amin' ny [[Fandaharan' Asan' ny Firenena Mikambana ho an' ny Fampandrosoana|PNUD]] namidy an' ilay "Ecran plat" izay mitentina 200 tapitrisa Ariary <ref><small>[https://www.madaplus.info/Madagascar-Polemique-autour-des-achats-ou-de-don-obtenu-par-le-CCOC_a13561.html "Madagascar : Polémique autour des achats ou de don obtenu par le CCOC"] {{Wayback|url=https://www.madaplus.info/Madagascar-Polemique-autour-des-achats-ou-de-don-obtenu-par-le-CCOC_a13561.html |date=20250527200455 }}, ''Madaplus'', 19 Aogositra 2020.</small></ref><ref><small>[https://www.tiatanindrazana.mg/covid-19/raharaha-ecran-plat-cco-tonga-ny-valin-kafatry-ny-pnud-45019.php "Raharaha “écran plat CCO” Tonga ny valin-kafatry ny PNUD"], ''Tia Tanindrazana'', 19 Aogositra 2020.</small></ref>. Nanao fanadihadiana ny Birao Mahaleotena Miady amin' ny Kolikoly ([[Bureau Indépendant Anti-Corruption|BIANCO]])<ref name=":0"><small>[https://www.madagascar-tribune.com/Affaire-ecran-plat-le-Bianco-ouvre-une-enquete.html "Affaire écran plat : le Bianco ouvre une enquête"] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Affaire-ecran-plat-le-Bianco-ouvre-une-enquete.html |date=20210126224038 }}, ''MadagascarTribune'', 3 Septambra 2020.</small></ref><ref name=":0" />. ==== Ny kere eto Madagasikara nanomboka tamin' ny taona 2021 ==== Tamin' ny volana Jona 2021 dia nisy hain-tany mahery vaika nahatonga olona an' aliny, izay tombanana ho olona maherin' ny iray tapitrisa, no mijaly noho ny tsy fanjarian-tsakafo any atsimon' ny firenena. Niara-nanambara ny ny tetika hiadiana amin' ny hanoanana i Andry Rajoelina miaraka amin' i Michael Pelletier, masoivohon' i [[Etazonia]] eto Madagasikara<ref><small>[https://mg.usembassy.gov/u-s-government-provides-nearly-40-million-in-additional-emergency-assistance-for-southern-madagascar/ "U.S. Government Provides Nearly $40 Million in Additional Emergency Assistance for Southern Madagascar"] {{Wayback|url=https://mg.usembassy.gov/u-s-government-provides-nearly-40-million-in-additional-emergency-assistance-for-southern-madagascar/ |date=20210701044115 }}. www.mg.usembassy.gov. United States Embassy to Madagascar. 14 June 2021.</small></ref>. Nampanantena ny hanohana ny vehivavy mandritra ny mosary i Rajoelina ary nambarany fa ny kere eto Madagasikara amin’ izao fotoana izao dia vokatry ny krizin’ ny toetr’andro <ref><small>[https://www.linfo.re/ocean-indien/madagascar/famine-dans-le-sud-de-madagascar-la-periode-entre-octobre-et-decembre-2021-s-annonce-difficile "Famine dans le Sud de Madagascar : la période entre octobre et décembre 2021 s'annonce difficile"] . ''Linfo''. 19 July 2021 ;</small> </ref>. Tamin' ny faran' ny volana Jona 2021, ny [[Fandaharan' Asa maneran-Tany momba ny Sakafo]] (WFP na PAM) dia nitatitra fa ny 75 % n' ny ankizy dia nandao ny sekoly ary lasa mangataka na nitady sakafo. Vao mainka nanaratsy ny toe-javatra ny tafio-drivotra mahery vaika mitondra fasika <ref name=":1"><small>[https://www.preventionweb.net/news/drought-and-famine-stalk-desperate-madagascar « Drought and famine stalk desperate Madagascar »], ''Prevention Web'',‎ 23 juin 2021.</small></ref>. Nampitandrina ny amin’ ny tsy fahampian-drano ihany koa ny sampan-draharaha maro misahana ny maha-olona ary ny fantson-drano notokanan’ ny [[Tahirim-Bolan' ny Firenena Mikambana ho an' ny Ankizy]] (UNICEF) sy ny governemantan' i Madagasikara tamin’ ny taona 2019 dia tsy nanome rano madio ho an’ ny faritra sasany any atsimo, ka nahatonga ny olona handeha any amin' ny 15 km mahery mba hitady rano<ref name=":1" />. I Gaëlle Borgia, mpikaroka mpanao fanadihadiana sady mpanao gazety, dia nilaza fa efa hita mialoha tamin’ ny taona 2020 ny famantarana ny tsy fanjarian-tsakafo ary nampitandrina fa na dia toa misalasala ny hanaiky ny zava-misy aza ny manampahefana malagasy, dia sarotra ny tsy hiraharaha ny fanairana marobe voarakitra nandritra ny volana maromaro, anisan' izany ny an' ny [[Firenena Mikambana]]<ref><small>[https://www.agenceecofin.com/sante/1007-89988-l-onu-estime-que-le-grand-sud-de-madagascar-se-trouve-en-situation-d-insecurite-alimentaire-grave « L'ONU estime que le Grand Sud de Madagascar se trouve en « situation d'insécurité alimentaire grave » »], ''Agence Ecofin'',‎ 10 juillet 2021.</small></ref>. Tamin' ny 23 Jona 2021, nitatitra ny PAM fa mihinana fotaka ny olona<ref><small>Elvis Adjetey, [https://africafeeds.com/2021/06/23/madagascar-families-eating-mud-due-to-worst-drought-in-40-years/ « Madagascar: Families eating mud due to worst drought in 40 years »], ''Africa Feeds'',‎ 23 juin 2021.</small></ref>. Tamin' ny Aogositra 2021, ny krizy ara-tsakafo dia noheverina ho ny mosary voalohany nateraky ny fiovaovan' ny toetrandro, hoy i [[Shelley Thakral]], tompon' andraikitra ao amin' WFP <ref><small>[https://www.trtworld.com/magazine/madagascar-is-hit-by-the-world-s-first-climate-change-famine-49491 "Madagascar is hit by the world's first climate change famine"] {{Wayback|url=https://www.trtworld.com/magazine/madagascar-is-hit-by-the-world-s-first-climate-change-famine-49491 |date=20210828131430 }}. ''TRT World''. 27 August 2021.</small></ref><ref><small>[https://www.bbc.com/news/world-africa-58303792 "Madagascar on the brink of climate change-induced famine"]. ''BBC''. 27 August 2021.</small></ref><ref><small>[https://www.ecowatch.com/madagascar-climate-fueled-famine-2654790233.html "'Unprecedented': Madagascar on Verge of World's First Climate-Fueled Famine"]. ''EcoWatch''. 25 August 2021</small></ref>. Nifanohitra tamin'ny fanadihadiana nivoaka tamin'ny 1 Desambra 2021 nataon' ny [[World Weather Attribution]] ny filazana ny mosary ho vokatry ny fiovaovan' ny toetradro<ref><small>Borenstein, Seth (1 December 2021). [https://apnews.com/article/climate-science-environment-and-nature-droughts-famine-ae7546e210d987352345704e160b3603 "Study: Climate change not causing Madagascar drought, famine"]. ''AP NEWS''.</small> </ref>. ==== Ny tsy fandriam-pahalemana ==== Na dia eo aza ny fanehoam-piniavana nataon' ny fitondram-panjakana momba ny fampanjakana ny filaminana dia nirongatra izaitsizy ny tsy fandriam-pahalemana, na an-tanàn-dehibe na eny ambanivohitra. Nitombo ny [[halatra omby]] sy ny famonona ny tompon' ny biby fiompy ary ny fandoroana tanàna ataon' ny jiolahy<ref><small>"[https://www.malina.mg/Mlg/halatra-omby-tambazotra-mafy-orina-ao-analamanga/ Halatra omby: tambazotra mafy orina ao Analamanga] {{Wayback|url=https://www.malina.mg/Mlg/halatra-omby-tambazotra-mafy-orina-ao-analamanga/ |date=20250116060508 }}", ''Malina'', 12/02/2021</small></ref><ref><small>"[https://www.moov.mg/article/73543-mandoto-mirongotra-ny-halatra-omby Mandoto: Mirongotra ny halatra omby]", ''moov.mg'', 22/02/2023</small></ref><ref><small>"[https://www.freenews.mg/?p=1412 Famotsiana omby halatra: delege sy olom-boafidy no mpanamboatra ny taratasy] {{Wayback|url=https://www.freenews.mg/?p=1412 |date=20230618124638 }}", ''Free News'', 06/10/2020</small></ref>. Nirongatra ihany koa ny vaky trano sy ny vonoana olona miaraka amin' izany, ny fangalaram-bola sy famonoana ny tompon' andraikitra eny amin' ny toeram-pametrahana sy fisitonam-bola maro<ref><small>"[https://www.tiatanindrazana.mg/fandriampahalemana/fandrobana-cash-point-telo-lahy-tratra-teny-67-ha-sy-ampitatafika-48314.php Fandrobana cash point Telo lahy tratra teny 67 ha sy Ampitatafika] {{Wayback|url=https://www.tiatanindrazana.mg/fandriampahalemana/fandrobana-cash-point-telo-lahy-tratra-teny-67-ha-sy-ampitatafika-48314.php |date=20230618124640 }}", ''Tia Tanindrazana'', 07/04/2021</small></ref><ref><small>"[https://newsmada.com/2022/11/22/braquage-de-cash-point-le-presume-fournisseur-darmes-apprehende/ Braquage de cash point : le présumé fournisseur d’armes appréhendé]", [https://newsmada.com/ newsmada.com], 22/11/2022</small></ref>. Nisy koa ny [[Hala-jaza eto Madagasikara|hala-jaza]] sy ny [[Halatra varira eto Madagasikara|halatra varira]] ary ny [[Halatra taova eto Madagasikara|halatra taova]] toy ny maso sy ny hafa, ankoatry ny [[Halatra taolam-paty eto Madagasikara|halatra taolana]]<ref><small>"[https://aoraha.mg/23/12/2019/ahiahy-halatra-taova-lehilahy-iray-indray-nanesorana-maso-sy-taovam-pananahana/ Ahiahy halatra taova, lehilahy iray indray nanesorana maso sy taovam-pananahana] {{Wayback|url=https://aoraha.mg/23/12/2019/ahiahy-halatra-taova-lehilahy-iray-indray-nanesorana-maso-sy-taovam-pananahana/ |date=20230618124638 }}", ''Ao Raha'', 23/12/2019</small></ref><ref><small>"[https://www.jejoo.mg/actualites/zaza-varira-nisy-nanongotra-maso-fantany-ireo-nanao-habibiana-taminy-29533.php Zaza varira nisy naongotra maso: Fantany ireo nanao habibiana taminy] {{Wayback|url=https://www.jejoo.mg/actualites/zaza-varira-nisy-nanongotra-maso-fantany-ireo-nanao-habibiana-taminy-29533.php |date=20230618124639 }}", ''Jejoo'', 13/12/2021</small></ref>. Lasa fanao mahazatra ny Malagasy ny [[fitsaram-bahoaka]] vokatry fihenan' ny fitokisany ny mpitandro filaminana sy ny fitsarana<ref><small>"[https://www.tiatanindrazana.mg/fandriampahalemana/fiarahamonina-mahazo-vahana-indray-ny-fitsaram-bahoaka-49508.php Fiarahamonina: Mahazo vahana indray ny fitsaram-bahoaka] {{Wayback|url=https://www.tiatanindrazana.mg/fandriampahalemana/fiarahamonina-mahazo-vahana-indray-ny-fitsaram-bahoaka-49508.php |date=20230618124639 }}", ''Tia Tanindrazana'', 07/10/2021</small></ref>. Nitombo koa ny fidorohana [[zava-mahadomelina]]<ref><small>"[https://www.freenews.mg/?p=6925 Zava-mahadomelina mahery vaika, lasibatry ny fiparitahan' ny "Rôrô" ny tanora eto an-drenivohitra] {{Wayback|url=https://www.freenews.mg/?p=6925 |date=20230618124638 }}", ''Free News'', 26/04/2023</small></ref>. Tsy voara-maso ny fidiran' ny zava-mahadomelina sy ny fitaovam-piadiana sy fitaovana hafa tsy ara-dalàna avy any ivelan' i Madagasikara<ref><small>"[https://lexpress.mg/23/11/2022/lutte-contre-linsecurite-le-seg-denonce-un-reseau-de-trafic-darmes/ Lutte contre l'insécurité, le SEG dénonce un réseau de trafic d'armes]", [https://lexpress.mg/ lexpress.mg], 23/11/2022</small></ref>. Betsaka ny [[Harena an-kibon' ny tany|herena an-kibon' ny tany]], toy ny [[volamena]], misy manondrana an-tsokosoko any ivelany. Anisany Nalaza ny volamena 73,5 kilao lasa atsy [[Afrika Atsimo]] tamin' ny 31 Desambra 2020 <ref><small>"[https://www.madagascar-tribune.com/Afrique-du-Sud-73-5-Kg-de-lingots-d-or-en-provenance-de-Madagascar-saisis.html Afrique du Sud : 73,5 Kg de lingots d’or en provenance de Madagascar saisis] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Afrique-du-Sud-73-5-Kg-de-lingots-d-or-en-provenance-de-Madagascar-saisis.html |date=20230618124639 }}", ''madagascar-tribune.com'', 5/01/2021.</small></ref><ref><small>"[http://www.gvalosoa.net/2021/02/27/raharaha-volamena-735-kg-fitsarana-vonjimaika-fangatahana-famotsorana/ Raharaha volamena 73,5 kg – Fitsaràna vonjimaika fangatahana famotsorana] {{Wayback|url=http://www.gvalosoa.net/2021/02/27/raharaha-volamena-735-kg-fitsarana-vonjimaika-fangatahana-famotsorana/ |date=20230618124640 }}", ''Ny Valosoa Vaovao'' (gvalosoa.net), 27/02/2021.</small></ref><ref><small>"[https://www.freenews.mg/?p=5673 Raharaha volamena 73,5 kg: hiakatra fitsarana tsy ho ela ireo olona 32 voarohirohy] {{Wayback|url=https://www.freenews.mg/?p=5673 |date=20230618124637 }}", ''Free News'', 14/04/2022.</small></ref><ref><small>"[https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/raharaha-volamena-73-5kg-efa-eto-madagasikara-ny-tomponilay-fiaramanidina-49727.php Raharaha volamena 73,5 kg Efa eto Madagasikara ny tompon’ilay fiaramanidina ?] {{Wayback|url=https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/raharaha-volamena-73-5kg-efa-eto-madagasikara-ny-tomponilay-fiaramanidina-49727.php |date=20230618124642 }}", Tia Tanindrazana, 5/11/2021;</small></ref>. Nitombo ihany koa ny [[kolikoly]] avo lenta sy ny fanodinkodinam-bola amin' ny ministera sy sampan-draharaham-panjakana maro<ref><small>"[https://www.madagascar-tribune.com/CNaPS-le-DG-le-PCA-et-4-autres-personnes-en-prison.html CNaPS: le DG, le PCA et 4 autres personnes en prison] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/CNaPS-le-DG-le-PCA-et-4-autres-personnes-en-prison.html |date=20230618124637 }}", [https://www.madagascar-tribune.com/ madagascar-tribune.com], 16/03/2022.</small></ref><ref><small>"[https://www.tiatanindrazana.mg/edito/very-finoana-55794.php Very finoana]" (volamena nivadika vy, sns), ''Tia Tanindrazana'', 24/05/2023</small></ref> na dia eo aza ny Fitsarana malagasy sy ny [[Pôles anti-corruption]] (PAC), indrindra ny [[BIANCO]]. ==== Fikasana famonoana ny filoham-pirenena tamin' ny taona 2021 ==== Tamin' ny 22 Jolay 2021 no nanambaran' ny fampanoavana malagasy fa nahafoana ny fikasana hamono an' i Andry Rajoelina izy ireo ary nisambotra olona "Vahiny sy Malagasy" maromaro, anisan' izany teratany frantsay roa, sy kôlônely iray teo anivon' ny tafika frantsay, Philippe François, araka ny loharanom-baovao diplômatika<ref><small>"[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2021/07/22/madagascar-affirme-avoir-dejoue-une-tentative-d-assassinat-du-president-deux-francais-arretes_6089158_3212.html Madagascar affirme avoir déjoué une tentative d’assassinat du président, deux Français arrêtés]" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2021%2F07%2F22%2Fmadagascar-affirme-avoir-dejoue-une-tentative-d-assassinat-du-president-deux-francais-arretes_6089158_3212.html#& tahiry]], ''lemonde.fr'', 22/07/2021.</small></ref><ref><small>"[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2021/12/09/proces-du-coup-d-etat-presume-a-madagascar-le-militaire-francais-nie-toute-implication_6105300_3212.html Procès du coup d’Etat présumé à Madagascar : le militaire français nie toute implication]", ''Le Monde.fr'',‎ 9/12/2021 ([[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2021%2F12%2F09%2Fproces-du-coup-d-etat-presume-a-madagascar-le-militaire-francais-nie-toute-implication_6105300_3212.html#& tahiry]])</small></ref>. Ny anaran' i Paul Maillot Rafanoharana ihany koa dia natolotry ny mpanao famotorana; voatonona hisolo toerana ny praiminisitra [[Christian Ntsay]] izy raha hisy ny fanovana mpikambana ao amin' ny governemanta<ref><small>"[https://www.jeuneafrique.com/1207301/politique/madagascaraf-qui-est-derriere-la-tentative-de-coup-detat/ Madagascar : qui est derrière la tentative de coup d’État ?]" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.jeuneafrique.com%2F1207301%2Fpolitique%2Fmadagascaraf-qui-est-derriere-la-tentative-de-coup-detat%2F tahiry]], ''JeuneAfrique.com,'' 9/12/2021</small></ref>. == Filatsahan-ko fidina sy fahalaniana fanindroany == === Filatsahan-ko fidina ho filoham-pirenena tamin' ny 2023 === Rehefa nohamafisin' ny [[Fitsaràna Avo momba ny Lalàmpanorenana (Madagasikara)|Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana]] ny firotsahan-kofidian' i Andry Rajoelina, na dia teo aza ny olana momba ny [[Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay|fananany zom-pirenena frantsay]], dia nametra-pialana tamin' ny 9 Septambra 2023 izy mba hahafahany milatsaka hofidiana indray, araka ny voalazan' ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|lalàmpanorenana]]. Nampifantoka amin' ny vokatra ara-tsôsialy sy ara-toekarena ny fampielezan-keviny i Rajoelina, izay nampifandrainy amin' ny Drafi-Pisandratan' i Madagasikara (''Plan d'Emergence de Madagascar'' na PEM). Nanoloana ny zava-misy sy ny fanatanterahana ny fifidianana dia nanao fihetsiketsehana goavana ny fitambaran' ny kandidà mpanohitra 10 avy eo 11 tamin' izany, ka anisan' izany tamin' ny 21 Ôktôbra 2023 izay nahavory mpanohana efa ho 50&nbsp;000 teo amin' ny Coliseum ao Antsonjombe, [[Antananarivo]]. === Fahalaniana === Taorian' ny fampielezan-kevitra tamin' ny fifidianana izay voamariky ny fanaovan' ny mpanohitra ankivy dia nanambara ny fandresen' ny filoha lany tamin' ny fihodinana voalohany tamin' ny vato 58,96 % ny Vaomieram-Pirenena Mahaleotena Misahana ny Fifidianana (''Commission électorale nationale indépendante na'' CENI) tamin' ny 25 Nôvambra 2023 . Tamin' ny 1 Desambra 2023 dia nohamafisin' ny [[Fitsarana momba ny Lalàmpanorenana|Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana]] ny fandresen' i Andry Rajoelina. Tamin' ny 16 Desambra ny fanokanana azy, teo anatrehan' ny filoha afrikanina toa an-dry [[Azali Assoumani]], [[Macky Sall]], [[Paul Kagame]], [[Emmerson Mnangagwa]] ary [[Pravind Jugnauth]]. Nohamafisin' i Andry Rajoelina tamin' ny volana Mey 2025 ny fikasany hitsidika ireo Nosy Miparitaka, ny nosy bodoin' ny Frantsay manamorona ny fari-dranomasin' i Madagasikara, sady manome vahana ny lalan' ny fifampiresahana hamahana ity disadisa naharitra am-polony taona maro ity, taorian' ny andron' ny emperora eoropeanina, taty Afrika. == Fiafaran' ny fotoam-pitondrana faharoa == === Lasa mpitarika ny SADC tamin' ny taona 2025 === Tamin' ny 17 Aogositra 2025, nandritra ny Fihaonana an-Tampony faha-45 nataon' ny lehibem-panjakana sy lehiben-governemantan' ny firenena mpikambana ao amin' ny [[Southern African Development Community]] (SADC) tao [[Antananarivo]], dia nandray tamin' ny fomba ôfisialy ny fiadidiana ny SADC i Madagasikara, ary i Andry Rajoelina, filohan' ny Repoblika malagasy, no filohan' ny SADC mandritra ny taona 2025-2026<ref name=":5"><small>"[https://sommet45-sadc.gov.mg/en/madagascar-assumes-sadc-chair-at-45th-summit-of-heads-of-state-and-government/ Madagascar Assumes SADC Chair at 45th Summit of Heads of State and Government]", ''sommet45-sadc.gov.mg''</small></ref><ref name=":6"><small>"[https://apanews.net/rajoelina-takes-sadc-helm-urges-industrial-drive Rajoelina takes SADC helm, urges industrial drive]", a''panews.net''</small></ref>. Izy no nandimby an' i [[Emmerson Mnangagwa]] avy ao [[Zimbaboe]]<ref name=":5" /><ref name=":6" />. Ity fihaonana ity koa dia manamarika ny faha-20 taonan' ny maha mpikambana an' i [[Madagasikara]] ao amin' ny SADC (niditra tamin' ny volana Aogositra 2005)<ref><small>"[https://sommet45-sadc.gov.mg/antananarivo-madagascar-accueillera-le-45e-sommet-ordinaire-de-la-sadc-du-03-au-18-aout-2025-et-son-excellence-monsieur-andry-rajoelina-president-de-la-republique-de-madagascar-prend-la-presidence-d/ 45ème Sommet des Chefs d’État et de Gouvernement de la SADC - Antananarivo - Madagascar] {{Wayback|url=https://sommet45-sadc.gov.mg/antananarivo-madagascar-accueillera-le-45e-sommet-ordinaire-de-la-sadc-du-03-au-18-aout-2025-et-son-excellence-monsieur-andry-rajoelina-president-de-la-republique-de-madagascar-prend-la-presidence-d/ |date=20250930090607 }}", ''sommet45-sadc.gov.mg''</small></ref>. Anisan' ny zavatra nomarihan' ny filoha fa sakana amin' ny fampandrosoana ara-toekarena ny halafosan' ny [[herinaratra]]<ref><small>"[https://www.sadc.int/latest-news/his-excellency-president-andry-rajoelina-officially-opens-8th-sadc-industrialization His Excellency President Andry Rajoelina officially opens the 8th SADC Industrialization Week]", ''www.sadc.int''</small></ref>. === Fionganana tamin' ny taona 2025 === Nanomboka tamin' ny 25 Septambra 2025 ny [[Hetsi-panoheran'ny 2025 eto Madagasikara|fihetsiketsehana manohitra ny fahatapahan']] [[Hetsi-panoheran'ny 2025 eto Madagasikara|ny rano sy ny herinaratra]] matetika ary nivadika ho fihetsiketsehana manohitra ny fitondran' i Andry Rajoelina izany<ref><small>"[https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2025/09/29/madagascar-s-anti-government-protests-flare-up-as-police-respond-with-tear-gas_6745896_124.html Madagascar president sacks government over deadly protests]". ''Le Monde''. 29 September 2025.</small></ref>. Famoretana mahery vaika no nasetrin' ny fitondram-panjakana izany, ka nahafaty olona teo amin' ny roapolo teo ho eo ary an-jatony no naratra<ref><small>"[https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2025/10/11/in-madagascar-repression-lies-behind-president-andry-rajoelina-s-call-for-dialogue_6746318_124.html In Madagascar: repression lies behind President Andry Rajoelina's call for dialogue]". ''Le Monde Africa''. 11 October 2025.</small></ref>. Nivoaka ny tafika avy ao amin' ny CAPSAT tamin' ny 12 Oktobra 2025 nefa tsy nitifitra ny vahoaka fa naneho ny fangorahany ny mpanao fihetsiketsehana<ref><small>"[https://www.jeuneafrique.com/1730376/politique/crise-a-madagascar-ce-que-lon-sait-des-officiers-qui-ont-pris-les-renes-de-larmee/ Crise à Madagascar : ce que l’on sait des officiers qui ont pris les rênes de l’armée]", ''Jeune Afrique''</small></ref>. Nandositra ny firenena i Andry Rajoelina avy eo, noho ny fanampian' ny tafika ana habakabaka frantsay, ka niondrana nankao [[La Réunion]] avy eo tany amin' ny toerana tsy fantatra<ref><small>"[https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-j-ai-du-quitter-le-pays-car-ma-vie-est-en-danger-le-president-andry-rajoelina-confirme-son-depart-de-la-grande-ile-1632644.html Madagascar : "J'ai dû partir dans un lieu sûr car ma vie est en danger", confirme le président Andry Rajoelina]", ''AFP''</small></ref><ref><small>"[https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-ou-est-passe-le-president-andry-rajoelina-1632422.html Madagascar : Andry Rajoelina exfiltré par un avion militaire français, Emmanuel Macron « ne confirme rien »]", ''Réunion première. France info''</small></ref>. Taorian' io fandosirana io dia nanao latsabato fanongana azy ny [[Antenimierampirenena (Madagasikara)|Antenimiera-pirenena]] ka [[solombavambahoaka]] 130 tamin' ny 131 no nadany izany (raha 163 ny isan' ny solombavambahoaka rehetra)<ref><small>"[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20251015-madagascar-situation-institutionnelle-in%C3%A9dite-randrianirina-vacance-pouvoirs-d%C3%A9cryptage-christiane-rafidinarivo-cevipof Madagascar : situation institutionnelle inédite — Randrianirina, vacance des pouvoirs]", ''RFI'', 15 octobre 2025</small></ref>. Nandray ny fahefana avy eo ny kôlônely [[Michaël Randrianirina]]<ref><small>"[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2025/10/14/madagascar-des-militaires-disent-prendre-le-pouvoir-apres-la-destitution-du-president-andry-rajoelina_6646603_3212.html Madagascar : des militaires annoncent « prendre le pouvoir » après la destitution du président Andry Rajoelina]", ''Le monde Afrique / AFP''</small></ref>. Nambaran' ny [[Fitsarana momba ny Lalàmpanorenana|Fitsarana]] [[Fitsarana momba ny Lalàmpanorenana|Avo momba ny Lalàmpanorenana]] fa banga ny toeran' ny filoham-pirenena ary nanasa azy handray ny toeran' ny filoham-pirenena<ref><small>"[https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-les-militaires-de-la-capsat-s-emparent-du-pouvoir-1632974.html Madagascar : la Haute Cour Constitutionnelle valide la destitution d'Andry Rajoelina]", ''Réunion la 1ère''</small></ref>. === Very zom-pirenena malagasy === Tamin' ny 24 Oktobra 2025 dia nivoaka ny didim-panjakana manafoana ny fizakan' i Andry Rajoelina [[zom-pirenena malagasy]], noho izy [[Zom-pirenena frantsay|lasa Frantsay]] tamin' ny taona 2014<ref><small>"[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20251024-l-ex-pr%C3%A9sident-andry-rajoelina-d%C3%A9chu-de-sa-nationalit%C3%A9-malgache L’ex-président Andry Rajoelina déchu de sa nationalité malgache]", ''RFI'', 24 octobre 2025</small></ref><ref><small>"[https://2424.mg/citoyennete-les-autorites-decretent-la-perte-de-la-nationalite-malgache-dandry-rajoelina/ Citoyenneté - Les autorités décrètent la perte de la nationalité malgache d’Andry Rajoelina]", ''2424.mg'', 24 octobre 2025</small></ref>. == Jereo koa == * [[Michaël Randrianirina]] * [[Repoblikan' i Madagasikara (1992-2009)]] * [[Krizy pôlitika teto Madagasikara tamin' ny 2009]] * [[Repoblika Fahefatra (Madagasikara)|Repoblikan' i Madagasikara (2009-)]] * [[Fahefana Avon' ny Tetezamita|Fahefana Avon' ny Tetezamita (2009-2014)]] * [[Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay]] * [[Hetsi-panoheran'ny 2025 eto Madagasikara|Hetsi-panoheran' ny 2025 eto Madagasikara]] * [[Ravalomanana Marc]] * [[Rajaonarimampianina Hery]] {{Filohan'i Madagasikara}} == Loharano sy fanamariana == {{Ref}} {{Filohan'i Madagasikara}} {{DEFAULTSORT:Rajoelina, Andry}} [[sokajy:biôgrafia]] [[Sokajy:Politika ao Madagasikara]] [[Sokajy:Mpanao politika malagasy]] [[Sokajy:Filohan'i Madagasikara]] [[Sokajy:Andry Rajoelina]] [[Sokajy:Ben'ny tanànan' Antananarivo]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1974]] swv7zbah799h3wmqyjhn4kndo3qin7j 0 283601 1148687 1148655 2026-08-05T16:11:44Z ~2026-43119-20 40607 /* Ny fanjakany ara-drazana: */ 1148687 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Rabarioelina Ndriana|teraka=1963|firenena=Madagasikara|asa=Mpahay tantara|asa hafa=Mpikaroka Teôlôjiana|sary=Rabarioelina Ndriana01}} '''Rabarioelina''' '''Ndriana''' dia [[Teôlôjia|teôlôjiana]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|prôtestanta malagasy]], teraka tamin' ny taona 1963, ao amin' ny fokon' [[andriana]] [[merina]] avy ao [[Ambohimalaza]], ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]], mpanindrahibndra ny fitondra-mpanjaka. Zanaky ny profesora sy dokotera Lala Rabarioelina izy<ref name=":2"><small>"[https://tanikomadagascar.com/2023/02/18/faculte-de-medecine-dantananarivo-deces-du-professeur-lala-rabarioelina/ Faculté de médecine d’Antananarivo – Décès du professeur Lala Rabarioelina]", ''Taniko Madagasikara'', publié le 18 février 2023, mis à jour le 16 septembre 2024,</small> </ref>. Milaza izy fa voahosotra sy nohamasinina ho mpanjakan' Imerina sy mpanjakan' i Madagasikara tamin' ny taona 2015 ary mikatroka amin' ny tokony hamerenana ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]] indray<ref name=":6"><small>"[https://www.koolsaina.com/royaume-de-madagascar-monarchie-interview-ndriana-rabarioelina-ibc-television/#comments Les solutions proposées par Ndriana Rabarioelina à travers le retour à la monarchie]", ''www.koolsaina.com''</small></ref><ref name=":3"><small>"[https://www.youtube.com/watch?v=CnzKEvBocnA&t=1s Les solutions proposées par Ndriana Rabarioelina à travers le retour à la monarchie]" (Video), ''Youtube''</small></ref><ref><small>[[FANJAKAN’ I MADAGASIKARA|Fanjakan' i Madagasikara]], ''mg.wikipedia.org''</small></ref>. Nanohanana tsangan-kevitra nampitondrainy ny lohateny hoe ''[[Biblical Relations between Israel and Madagascar]]'' izy<ref><small>"[https://stalcuinhouseseminary.academia.edu/RevDrNdrianaRABARIOELINA?utm_source=chatgpt.com Prince Dr. Ndriana Rabarioelina]", ''stalcuinhouseseminary.academia.edu''</small></ref>, izay miompana amin' ny fifandraisana ara-[[Baiboly]] eo amin' i [[Fanjakan' i Israely (mitambatra)|Israely]] sy i [[Madagasikara]], ary koa amin' ny niandohan' ny olombelona, ​​ka nikarohany ny fifandraisan' ny [[sivilizasiôna]] maro fahiny sy ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantara malagasy]]. Filoha mpanorina sy mpikambana ao amin' ny ''Royal Academy of Sciences of Madagascar'' izy<ref name=":8" />. == Zotram-piainany == === Ny ray aman-dreniny === Teraka tamin' ny taona 1963 izy, zanaky ny profesora Lala Rabarioelina sy Rajerison Victorine<ref><small>"[https://gw.geneanet.org/taniko?lang=es&n=rabarioelina&p=ndriana Ndriana Rabarioelina]", ''gw.geneanet.org''</small></ref>, izay samy [[andriana]]<ref><small>"[https://mpanjaka-madagasikara.blogspot.com/2020/12/tantaran-ny-andriana-eto-madagasikara.html? Tantaran' ny Andriana eto madagasikara]", ''mpanjaka-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>. I Lala Rabarioelina dia Docteur en Médecine (nianatra tany amin' ny Faculté de Médecine de [[Montpellier]]) sy mpandidy<ref><small>"[https://tanikomadagascar.com/2023/02/18/faculte-de-medecine-dantananarivo-deces-du-professeur-lala-rabarioelina/ Faculté de médecine d’Antananarivo – Décès du professeur Lala Rabarioelina]", ''tanikomadagascar.com''</small></ref>. Rajerison Victorine renin' i Ndriana Rabarioelina kosa dia manana ny diplôma ambony amin' ny haizaitra (diplôme de Haute Couture de Paris). === Ny fianarana norantoviny === Nahazo ny diplôma ''baccalauréat série C'' tao amin' ny [[Académie d' Aix-Marseille]] ('''''[[:fr:Académie_d'Aix-Marseille|fr]]''''') tany [[Frantsa]] i Rabarioelina Ndriana, sy ny ''Licence en Théologie'' ary nahavita ''Master en Théologie'' tao amin' ny [[Faculté Libre de Théologie Réformée na Faculté Jean-Calvin]] ('''''[[:fr:Faculté_Jean-Calvin|fr]]''''') tao Aix-en-Provence any [[Frantsa]]. Nandalina fitantanana orinasa tao amin' ny [[Ecole Supérieure de Commerce de Paris]] (ESCP-Senior, Paris, 1994) ('''''[[:fr:ESCP_Business_School|fr]]''''') ary nandalim-pahaizana momba ny [[vatosoa]] tao amin' ny [[Gemological Institute of America]] (GIA, 2003, 2005) ('''''[[:en:Gemological_Institute_of_America|en]]'''''). [[Teôlôjia|Teôlôjiana]] i Ndriana Rabarioelina<ref><small>"[https://stalcuinhouseseminary.academia.edu/RevDrNdrianaRABARIOELINA? Prince Dr. Ndriana Rabarioelina]", S''t Alcuin House Seminary Academia''</small></ref> sady mpikaroka tantara koa<ref name=":9"><small>"[https://royal-academy-of-madagascar.blogspot.com/2017/11/iii-members-of-royal-academy-of.html Some members of the Royal Academy of Science of Madagascar]", ''royal-academy-of-madagascar.blogspot.com''</small></ref>. Nanao fikarohana izy ka nahazo ny diplôma ''PhD in Theology'' tamin' ny fanohanany ny [[tsangan-kevitra]] hoe "''[[Biblical Relations between Israel and Madagascar]]''" na "Ny fifandraisana ara-Baiboly eo amin' i Israely sy i Madagasikara" (''PhD'', Doctoral Dissertation, Saint Alcuin House Theological Seminary, USA, 2010, 458 pejy) mikasika ny "Tantara miafin' i Madagasikara nandritra ny telo arivo taona mahery" ary nahazo ny diplôma ''Doctor of Theology'' tamin' ny fanohanany ny tsangan-kevitra mitondra ny lohateny hoe "''[[Madagascar in the Last Vestiges of the Birthplace of Humanity]]''" na "I Madagasikara, ao amin' ny sisa tavela amin' ny toerana nahaterahan' ny olombelona" (''D.Theol''., Doctoral Dissertation, Saint Alcuin House Seminary, USA, 2016, 638 pejy). Nianatra sy nampitaha tenim-pirenena mihoatra ny roa ambin' ny folo koa izy ([[Fiteny malagasy|malagasy]], [[Fiteny hebreo|hebreo]], [[Fiteny arameana|arameana]], [[Fiteny grika|grika]], [[Fiteny anglisy|anglisy]], [[Fiteny alemàna|alemana]], [[Fiteny tamily taloha|tamily tranainy]], [[Fiteny sanskrity|sanskrity]], [[Fiteny someriana|someriana]], [[Fiteny malaiô-pôlineziana|malaiô-pôlineziana]], [[Vondrom-piteny amerindiana|amerindiana]], [[Fiteny aty Afrika|afrikana]], sns)<ref name=":9" />. Anisan' ny mpampianatra azy ireto profesora manaraka ireto: * i [[Pierre Berthoud]] (FLTR, [[Aix-en-Provence]], [[Frantsa]]), manam-pahaizana momba ny [[Testamenta Taloha]]; * i [[Peter R. Jones]] (Harvard, Princeton, [[Etazonia]]), manampahaizana momba ny [[Testamenta Vaovao]]; * i Jean Marc Daumas de Cornilhac (FLTR, Aix-en-Provence, Frantsa) momba ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] sy ny [[Tantaran' ny kristianisma|tantaram-piangonana]]; * i Maurice Carrez (FTP, [[Paris]], Frantsa) momba ny [[Fiteny grika|teny grika]] sy ny [[Testamenta Vaovao]]; * i Edmund Clowney ([[Westminster, Kalifornia|Westminster]], WTS, Etazonia) momba ny [[teôlôjia biblika]]; * i Roger Greenway (Westminster, WTS, Etazonia), momba ny [[World Missiology|World Missiolog]][[World Missiology|y]]; * i J<nowiki/>ean Brun (Oniversite, Dijon) momba ny [[filôzôfia kristiana]]; * i Pierre Courthial (FLTR, Aix-en-Provence, Frantsa) momba ny [[teôlôjia pratika]] sy ny [[apôlôjetika]]; * i Olivier Clément (Institut Orthodoxe Saint Serge, Paris, Frantsa) momba ny [[teôlôjia ôrtôdôksa]]; * i [[Pierre Chaunu]] (Président, Académie des Sciences Morales et Politiques, membre de l'Institut, Paris), manampahaizana momba ny [[Tantara]]. === Faharesen-dahatra ara-pivavahana === Nilaza ho nahazo teny fikasana avy amin' Andriamanitra sy tsodrano avy amin' ny raiamandreny ara-panahy izy, dia ireto: ny mpitandrina [[Daniel Ratefy]]<ref><small>Ny mpitandrina [[Daniel Ratefy]], mpanorina ny [[Fiangonana Protestanta Malagasy aty Andafy]] (FPMA) tao [[Montpellier]] tamin' ny taona 1946, mpiaraka nanorina ny [[Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara]] (FJKM) tamin' ny taona 1968, mpiaraka nanorina ny [[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara]] (FFKM) teny Ambohimalaza, Antananarivo, tamin' ny taona 1950, efa tonian' ny Fiombonan' ny Fiangonana Protestanta eto Madagasikara (FFPM) tamin' ny taona 1986-1992, solontenan' i Madagasikara tamin' ny fanorenana ny [[Filankevitra Ekiomenikan' ny Fiangonana|Filankevitry ny Fiangonana eran-Tany]] na [[Filankevitra Ekiomenikan' ny Fiangonana|World Council of Churches]] (WCC) tany [[Amsterdam]] tamin' ny taona 1947-1948.</small></ref> (taona 1981), ny mpitandrina Razafindrakoto Gabriel (taona 1986), i Mama [[Volahavana Germaine]]<ref><small>I Mama [[Volahavana Germaine]] (na Nenilava), mpiandry zokiolona (1941), raiamandreny nanorina ny [[Tobilehibe Ankaramalaza]] tamin' ny taona 1941, izay miombona amin' ny FFPM, efa nihaona tamin' i [[Olav V]], mpanjakan' i [[Nôrvezy]], tany amin' ny Lapan' Andriamanjaka tany [[Oslo]] any tamin' ny taona 1973, mpitory Filazantsara, mpiahy marary sy kamboty ary olona sahirana an-jatony, izay heverin' ny ao amin' ny hetsika [[Fifohazana (kristianisma malagasy)|Fifohazana]] ho mpaminany. ary mahay tenim-pirenena roa ambin' ny folo.</small></ref> (taona 1996), ny kardinaly [[Armand Gaétan Razafindratandra]]<ref><small>Ny kardinaly [[Armand Gaétan Razafindratandra|Armand Gaetan Razafindratandra]], ao amin' ny [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina]] (EKAR) eto Madagasikara, mpiaraka nanorina ny Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara (FFKM) tao Ambohimalaza tamin' ny taona 1950.</small></ref> (taona 2007), i Mama Ravolazaimanga Bernadette (taona 2009), i Mama Rasoazanakolona Hèlene (taona 2012), i Dada Manase (taona 2018) ao anatin' ny [[Fiangonana Loterana Malagasy]], ny [[Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara]]<ref name=":5">[http://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/ <small>http://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/</small>]</ref>. Anisan' ny raiamandrany mpiahy azy koa ny mpitandrina [[Daniel Ralibera]]<ref><small>Ny mpitandrina [[Daniel Ralibera]], mpitandrina FJKM Ambavahadimitafo, mpampianatra tantaram-piangonana (FTP) ao Antananarivo, mpiaraka nanorina ny FJKM tamin' ny taona 1968, mpiaraka nanorina ny FFKM tao Ambohimalaza tamin' ny taona 1950, mpiaraka nanorina ofisialy ny FPMA tany Paris tamin' ny taona 1959.</small></ref> sy ny profesora [[Albert Rakoto Ratsimamanga]]<ref><small>I [[Albert Rakoto Ratsimamanga]], Docteur en Médecine, Docteur ès Sciences, ambasadaoron' i Madagasikara tamin' ny taona 1960-1972, manampahaizana, tale amin' ny Centre National de Recherche Scientifique (CNRS) any [[Paris]], akademisiana amin' ny firenena maro, mpikambana ao amin' ny Institut any Paris, ary nahazo loka siantifika iraisam-pirenena maro.</small></ref>. I Ndriana Rabarioelina dia kristiana prôtestanta. [[Fifohazana (kristianisma malagasy)|Mpiandry]] izy nanomboka amin' ny taona 1991, zanaky ny [[Tobilehibe Ankaramalaza]] ([[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara|FFPM]]). Izy dia efa filohan' ny [[Fiangonana Protestanta Malagasy aty Andafy]] (FPMA Aix-Marseille)<ref><small>Ny [[Fiangonana Protestanta Malagasy aty Andafy]] (FPMA Aix-Marseille) tamin' ny taona 1986-1988, izay mpikambana ao amin' ny [[Fikambanana Mampiely Baiboly Malagasy|Fikambanana Mampiely Baiboly]] eto Madagasikara (FMBM), ao amin' ny [[Fédération protestante de France]] (FPF), ao amin' ny [[Alliance nationale des églises luthériennes de France]] (ANELF), ao amin' ny [[Lutheran World Federation]] (WLF), ao amin' ny [[Alliance réformée mondiale]] (ARM) ary ao amin' ny [[Conseil oecuménique de églises]] (COE).</small>   </ref> tamin' ny taona 1986-1988. Izy no nahitana ny Lycée Gardanne, Département Bouche-du-Rhône, Région Provence (PACA), izay toerana nanaovana ny Fivoriambe Isankerintaona Fifohazana voalohany teo anivon' ny Fiangonana Protestanta Malagasy aty Andafy (FPMA, 1989). == Ny tsangan-keviny == === Jiosy na Israelita ny Malagasy === Ny tsangan-kevitra nahazoan' i Ndriana Rabarioelina ny diplôma ''PhD in Theology'' dia mitondra ny lohateny hoe ''[[Biblical Relations between Israel and Madagascar]]'' ("Fifandraisana ara-Baiboly eo amin' i Israely sy i Madagasikara")<ref name=":0"><small>"[https://www.deliremadagascar.com/conference-internationale-sur-les-origines-juives-a-madagascar/ Conférence internationale sur les origines juives à Madagascar]", in [https://www.deliremadagascar.com/ deliremadagascar.com]</small></ref>. Izany [[tsangan-kevitra]] izany dia anohanany ny maha [[Jiosy]] na Jody ny [[Malagasy]]. Ny mpitandrina [[Ravelojaona (mpitandrina)|Ravelojaona]] no efa nanoratra fa [[Jiosy]] ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] (1909). Taty aoriana dia nanamafy izany i Mama [[Volahavana Germaine]] (1941). Izany tsangan-kevitra izany dia efa naelin' ny ilay misiônera [[lazarista]] atao hoe [[Joseph Briant]] (1946) izay niezaka naniamarina fa avy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] Toraka izany koa i [[Roger Andriatsiratahina]] (1976) sy ny mpitandrina [[Ratefy Tolotra]] (1979) izay nanamafy fa Jiosy ny Malagasy <ref name=":1"><small>Rabarioelina, Ndriana (Rev. Dr.) (2011), "''Biblical Relations between Israel and Madagascar''", États-Unis, 2010.</small></ref>. Ny filazan' i Joseph Briant fa nisy koa ny andiam-pifidrà-monina jiosy mankaty Madagasikara -- ka ny voalohany tamin' ireo fifindrà-monina ireo dia tamin' ny andron' i [[Sôlômôna]], manodidina ny taona 900 tal. J.K. -- dia nohamafisin' i Tolotra Ratefy (1976) sy i Ndriana Rabarioelina (2010) tao amin' ny fikarohana ara-teôlôjia sy ara-tantara nataon' izy ireo nandritra ny efapolo taona mahery<ref name=":1" />. === Avy amin' ny teny hebreo ny teny malagasy === Izao koa no anisan' ny hevitra tohanan' i Ndriana Rabarioelina: ny [[fiteny malagasy]] dia avy amin' ny [[fiteny hebreo]], ny [[kolontsaina malagasy]] dia avy amin' ny [[Jodaisma|kolontsaina jiosy]], ary nisy ny fifindrà-monina jiosy nankaty [[Madagasikara]], izay toherin' ny manam-pahaizana maro<ref><small>Sophie Goedefroit et Albert Roca (2021), "[https://publicacions.antropologia.cat/quaderns/article/download/371/199/1378 La "plus belle énigme du monde" ne veut pas être résolue. Le besoin de mémoire multiple à Madagascar]", ''publicacions.antropologia.cat''</small></ref>. Nisy ny "Fihaonana iraisam-pirenena mikasika ny Fiaviana Jiosy eto Madagasikara" na ''Conférence Internationale sur les Origines Juives à Madagascar'' izay niarahan' ny profesora [[Tudor Parfitt]] sy ny pastora [[Ratefy Tolotra|Tolotra Ratefy]] ary ny Ndriana Rabarioelina, teo anatrehan' ny [[Raby]] dimy avy any [[Etazonia]], [[Kanada]], [[Marôka]], [[Frantsa]] ary [[Aostralia]], tao [[Antananarivo]] tamin' ny volana Mey 2017<ref name=":8"><small>Royal Academy of Sciences of Madagascar, 2017.</small></ref>. === Madagasikara: tokony ho fanjakà-mpanjaka teôkratika sy kristôkratika === Anisan' ny tohanan' i Ndriana Rabarioelina koa ny tokony hahatonga an' i Madagasikara ho fanjakana [[Teôkrasia|teôkratika]] sy [[Kristôkrasia|kristôkratika]], sady hiverenana amin' ny fanjaka-mpanjaka manandratra indray ny rafitra ara-piarahamonina sy ara-pôlitika mankato an' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] sy manaja ny [[soatoavina]] malagasy, ary ny fandravana ny rafitra [[Repoblika|repoblikana]] <ref><small>"[[FANJAKAN’ I MADAGASIKARA|Fanjakan' i Madagasikara]]" in ''[https://mg.wikipedia.org/ mg.wikipedia.org]''</small></ref><ref><small>"[http://www.midi-madagasikara.mg/index.php/component/content/article/5-societe/2933-declaration--les-malagasy-descendants-de-juifs Déclaration : Les Malagasy, descendants de juifs]" in ''[https://midi-madagasikara.mg/ midi-madagasikara.mg] {{Wayback|url=https://midi-madagasikara.mg/ |date=20230430165033 }}''</small></ref><ref><small>"[http://www.tonga-soa.com/for/ecrire.php3?nume=3949&repid=31423&th= Déclaration: les Malagasy dscendants des juifs] {{Wayback|url=http://www.tonga-soa.com/for/ecrire.php3?nume=3949&repid=31423&th= |date=20230430172043 }}", in ''[http://www.tonga-soa.com/ tonga-soa.com] {{Wayback|url=http://www.tonga-soa.com/ |date=20250616035827 }}''</small></ref>. Tsy mijanona ho tsangan-kevitra fotsiny ny famerenana ny fitondra-mpanjaka fa raha [[andriana]] na printsy fotsiny i Ndriana Rabarioelina tany am-panombohana dia narahiny fanambaràn-tena ho mpanjaka izany<ref><small>"[http://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/2019/ Royal house of Madagascar]", in [http://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/ royal-house-of-madagascar.blogspot.com/]</small></ref>. == Mpanjakan' ny Merina sy mpanjakan' i Madagasikara == === Ny fototry ny fanjakany === ==== Taranaka mpanjaka ==== Nilaza i Ndriana Rabarioelina fa avy amin' ny mpanjaka [[Andriantomara]], ny mpanjaka [[Andrianerinerina]], ny mpanjaka [[Andriamanelo]], ny mpanjaka [[Ralambo]], ny mpanjaka [[Andriantompokoindrindra]], tompon' ny Tranomanara, Tranofohiloha, Tranomasina, izay nolovany avy amin' ny mpanjaka [[Andriamamilazabe]] razambeny, sy avy amin' ny mpanjaka [[Andrianjaka]], ny mpanjaka [[Andriantsitakatrandriana]], ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] ary ny mpanjaka [[Andrianampoinimerina]]. Ny ''Geneanet'' no ahitana tetiarana momba an' i Ndriana Rabarioelina, fa saingy tsy ahafaha-mahafantatra ny fifandraisany amin' ny mpanjaka merina teo aloha izany<ref><small>"[[Ndriana Rabarioelina]]", ''Geneanet''</small></ref>. Araka ny voalazan' i Ndriana Rabarioelina dia izao ny hafatry ny mpanjaka razambeny:<blockquote>An' [[Andriamanelo]] ny Alakamisy ary an' [[Andriamananintany]] ny Zoma. Raha manary fanjakana ny Terak' Andriamananintany dia miverina amin' Andriamanelo ny fanjakana. Vokany: ny hafatra napetraky ny mpanjaka [[Ralambo]] sy [[Andriantompokoindrindra]] ary [[Andrianjaka]] izay nisy fifanarahana fito dia manjaka aloha Andriantompokoindrindra avy amin' Andriamanelo, avy eo manjaka [[Andrianjaka]] avy amin' [[Andriamananintany]], ary ny Andriandahy avy amin' ny Terak' Andrianjaka manana reny mivantana [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]] (foko) ihany no mahazo manjaka sy mahazo Tranomasina. Ny [[Ranavalona|vehi]][[Rasoherina|vavy]] tsy mahazo manjaka. Ary rehefa tsy manaja na very fanjakana ny Terak' Andrianjaka dia miverina amin' Andriantompokoindrindra Lahimatoan' Imerina, avy amin' Andriamanelo, ny fanjakana. (Ndriana Rabarioelina) </blockquote> ==== Tendry avy amin' Andriamanitra ==== Araka ny filazan' i Ndriana Rabarioelina dia mpaminany miisa fito, raiamandreny andriana sy ireo zokiolona fotsy volo amin' ny tany, raiamandreny ara-panahy (ny pastora [[Daniel Ratefy]] avy ao [[Ambohimalaza]], ny pastora Razafindrakoto Gabriel avy ao [[Antanamalaza]], i [[Volahavana Germaine|Mama Volahavana Germaine]] avy amin' ny [[Tobilehibe Ankaramalaza|Toby Ankaramalaza]], i Dada Manasé avy amin' ny Toby Ankaramalaza, ny Andriambavy Rasoazanakolona Hélène na Mamafara avy amin' ny [[Toby Namahanambasy]] Imerinatsimo, ny Kardinaly [[Armand Gaétan Razafindratandra]] avy ao Ambohimalaza, ny Andriambavy Ravolazaimanga Bernadette<ref><small>Ravolazaimanga Bernadette dia voalaza fa mpiandry zokiolona indrindra (1955) amin' ny Toby Lehibe Ankaramalaza sy ny Toby Lehibe Manolotrony (FFPM). Raimandreny ny Toby Masina Itaitso (FLM, FFPM). Nampianarin' i Mama Volahavana Germaine Nenilava (Toby Amkaramalaza) sy Neny Ravelonjanahary (Toby Manolotrony). Anisan' ny olona manana vina kristiana ho an' i Madagasikara manontolo izy ary miasa ho amin' izany, satria araka ny Hafatr' i Jesosy Kristy tamin' i Mama Nenilava dia ho lasa ivon' ny [[fitoriana ny filazantsara]] maneran-tany i Madagasikara.</small>  </ref> avy amin' ny [[Toby Itaitso]]) no nampilazain' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] mialoha nanomboka ny taona 1981, ny maha mpanjaka mpandova fanjakana sy nanome tsodrano an' i Ndriana Rabarioelina. === Ny fanjakany ara-drazana: === Araka ny filazana nataon' i Ndriana Rabarioelina dia tamin' ny volana Septambra 2015 no nanosorana sy nanamasinina azy ho mpanjaka tamin' ny lanonana ara-panahy teny [[Ambohidrabiby]]. Nisy fahazavana avy any an-danitra nidina sy nipetraka naharitra ela teo aminy, ary "fahazavana avo zato heny noho ny fahazavan' ny [[masoandro]]" niposaka vao maraina avy any atsinanana tamin' io fotoana fanosorana mpanjaka sy fitsofandrano azy io teny Ambohidrabiby, izay mariky ny "fanatrehan' Andriamanitra sy ny fankatoavany ary ny fitahiany". ^{[Omeo ny loharano]} Na dia teo aza izany fanosorana izany dia efa taty amin' ny taona 2020 no nahenoana ny maha mpanjaka azy, raha andriana na printsy no nahalalana azy hatramin' izay. ^{[Omeo ny loharano]} Andriamatoa Ralitera Jacques dia nanotrona azy sy niara-dia taminy raha nandeha nanatrika ny fanandratana ny Ndrenogny Ramahasitrakarivo Georges Prosper tany amin' ny Lapa Fenovola Vohipeno, fa ny Mpanjaka Ndriana Rabarioelina ihany no niditra ny Lapa Fenovola Vohipeno (2024)<ref>https://fanjakana-madagasikara.blogspot.com/2024/11/fanandratana-ny-ndrenogny.html<small href="Armand Gaétan Razafindratandra">", ''web.facebook.com''</small></ref>. Ny anaram-boninahitra entiny Izao ny anaram-boninahitra isalorany amin' ny maha mpanjaka azy, izay matetika adika amin' ny tenim-pirenena samihafa: "''Mpanjaka, avy amin' ny Lahimatoan' Imerina, Lehiben' ny Fianakaviamben' ny Andriana Merina, Lehiben' ny Fianakaviamben' ny Mpanjaka eto Madagasikara''". ==== Mbola mitaky ny tena fanjakana ==== Na dia efa voahosotra sy nohamasinina ho mpanjaka aza i Ndriana Rabarioelina dia mbola miasa amin' ny fametrahana ny [https://fanjakana-madagasikara.blogspot.com/2010/11/hafatr-andriamanitra-ho-ny-firenena.html Fanjaka-Pisorona sy Firenena masina] araka ny Teny Fikasan' Andriamanitra ho an' i Madagasikara manokana sy ny handravana ny Repoblikan' i Madagasikara, izay lazainy fa naorin' ny mpanjanatany frantsay, mba hametrahany ny fanjakana [[Teôkrasia|teôkratika]] sy [[Kristôkrasia|kristôkratika]]. === Fidirana an-tsehatra amin' ny raharaham-pirenena === Rabarioelina Ndriana dia nahazo fiofanana pôlitika nandritra ny dimy taona (1995-2000) tamin' i Blaise Rabetafika, ambasadaoron' i Madagasikara tany amin' ny [[Firenena Mikambana]] (ONU)<ref><small>Ny Andriana Blaise Rabetafika dia ambasadaoron' i Madagasikara tany amin' ny [[Firenena Mikambana]] (ONU) sady zokiolona indrindra amin' ireo ambasadaoro erantany (1969-1992) tao amin' ny Firenena Mikambana, efa filohan' ny [[Filankevi-Pilaminan' ny Firenena Mikambana|Filankevitry ny Fandriampahalemana]] indroa (1985,1986) tao amin' ny Firenena Mikambana ary efa nahazo ny "Prix International Mercure d'Or" izay natokana ho an' ny filoham-pirenena avo lenta indrindra sy olona sangany sy mendrika indrindra eran-tany</small></ref>. Mandray anjara momba ny raharaha [[Pôlitika eto Madagasikara|pôlitika]] sy [[Fiarahamonina malagasy|sôsialy]] eto Madagasikara izy. Nanome toromarika stratejika ara-tafika in-telo ho an' ny Ministry ny Fiarovam-pirenena Mamizara Jules sy Jeneraly miisa folo izy tao amin' ny biraon' ny Ministra ny Fiarovam-pirenena hampitsaharana ny [[ady an-trano]] niaraka amin' ny basy aman-tafondro sy ny hanavotana ny takalonaina sivily an-jatony tao Brickaville sy hamonjena ny vahoaka an-tapitrisa nijaly tamin' ny raharaha 2002. Tanteraka soa aman-tsara izany. ^{[Omeo ny loharano ahafahana manamarina izany]} Nanohitra ny tsy fanarahan-dalàna sy ny [[Hosoka amin' ny fifidianana|hala-bato]] goavana ary nanao [[fampielezan-kevitra]] ho an' ny "Tsia" tamin' ny [[fitsapan-kevi-bahoaka]] tamin' ny taona 2010. ^{[Omeo ny loharano ahafahana manamarina izany]} Nisakana ny fanotofana [[tanimbary]] arivo hektara mahery tamin' ny kaominina miisa enina ([[Ambohitrimanjaka]], [[Ambohidrapeto]], [[Fiombonana]], [[Ankadimanga]], [[Anosibe Zaivola]], [[Itaosy]]) ary niaro ny tantsaha enina alina mahery voan' ny tsindray hazo lena sy nampijalina. Ireo tanimbary ireo dia mirefy arivo hektara, mamelona vahoaka enina hetsy mahery eto [[Antananarivo]] sy ny manodidina. Nanoro hevitra izy mba hakisaka amin' ny toerana hafa ny [[tetikasa Tanamasoandro]] (2019). Vokany: nafindra tany amin' ny toerankafa ny tetikasa Tanamasoandro. ^{[Omeo ny loharano ahafahana manamarina izany]} Nanome hevitra mba handanian' ny [[Antenimierandoholona (Madagasikara)|Antenimierandoholona]] ny [[volavolan-dalàna]] manamafy fa an' i Madagasikara ny [[Nosy Miparitaka|nosy]] dimy manodidina an' i Madagasikara ([[Bassas da India]], [[Nosy Europa|Europa]], [[Nosy Glorieuses|Glorioso]], [[Juan de Nova]], [[Nosy Tromelin|Tromelin]]). Ramatoa Arlette Ramaroson, mpitsara iraisam-pirenena, sy ny mpiaradia manampahaizana no nandrafitra ilay volavolan-dalàna ary nankatoavina sy nolanian' ny Antenimierandoholona tamin' ny 18 Desambra 2020. ^{[Omeo ny loharano ahafahana manamarina izany]} === Fitsipahana ny maha mpanjaka azy === Tsy voarakitra loatra amin' ny literatiora akademika ny fanakianana ataon' ny mpitsikera an' i Ndriana Rabarioelina momba ny maha "Mpanjakan' Imerina" na "Mpanjakan' i Madagasikara" azy, fa avy amin' ny adihevitra ampahibemaso, amin' ny hevitry ny mpampiasa [[aterineto]], amin' ny fanadihadiana ara-tantara ivelan' ny sehatra akademika, ary amin' ny hevitra avoakan' ny antokon' olona samy mpandala ny fitondrà-mpanjaka ([[Mônarsisma|mônarsista]]) sy amin' ny mpanao pôlitika sasany. ==== Fanoherana ny maha mpajakan' Imerina azy ==== Lazain' ny taranak' andriana sasany ho misandoka ho mpanjakan' Imerina i Ndriana Rabarioelina. Anisan' ireo izay manohitra azy amin' izany ny andriana [[Ralitera Jaques]] izay nilaza izao teny manaraka izao<ref><small href="Armand Gaétan Razafindratandra">"[https://web.facebook.com/groups/616012189011168/posts/1250031802275867/?_rdc=1&_rdr# Toherin' ireo taranak' andriana ny fanandratan-tenan' i Ndriana Rabarioelina ho mpanjaka]", ''web.facebook.com''</small></ref>:<blockquote>Tompony Aho fa tsy mpindrana. Izaho Andriambe Ralitera Jacques, nandimby ny raiko ny Andriambe [[Ralitera Étienne]] lehiben' ny Taranaka Andriana Miray eto Madagasikara, dia manao izao fanitsiana manaraka izao ho an' i Andriana Rabarioelina Ndriana: Miangavy anao aho tsy hamoaka intsony vaovao diso sy ny sary misy ny Masina Ralitera Étienne (Efa nanarin' i Masina Violette Ralitera ianao tamin' io fihetsikao io fa tsy mendrika ary tokony hiera aloha). Ireo sary avoakanao ireo dia fotoana nanendrena anao hitantana vonjimaika (administratif) ara-panjakana ny TAMIMA satria efa tsy salama ny Masina Ralitera Étienne. Tsy fanosorana anao na inona na inona tamin' io andro io fa tso-drano hahafahanao miasa tsara. Koa averiko etoana fa fanimbazimbana ny Masina Ralitera Étienne izao ataonao izao ary tsy hankatoavinay ny maha mpanjakan' i Madagasikara anao, Tompoko, satria tsy manaraka ny soatoavina sy ny rafitra sy ny fomba malagasy ianao.</blockquote> ==== Fitsipahana ny maha ara-dalàna ny tetiarana ==== Maro no milaza fa tsy voamarina ampahibemaso sy tsy misy fomba azo amarinana azy ny [[tetiarana]] anohanana ny sata maha mpandova fanjakana an' i Ndriana Rabarioelina. Ampahampahany na tsy hita amin' ny fomba ampy ao amin' ny arisiva ara-tantara azo jerena ny fampahalalana momba ny tetiarany. Tsy namela taranaka handova fanjakana amin' ny fomba mazava ny mpanjaka merina farany, [[Ranavalona III]], taorian' ny fanjavonan' ny taranany. Amin' ity toe-javatra ity dia sarotra porofoina amin' ny fomba azo antoka ny fitakiana fandovana fanjakana aty aorina. Tsy nanana afa-tsy zanakavavy iray ity mpanjakavavy ity, dia i Marie-Louise (1894-1948) izay tsy nanambady sy tsy nanan-janaka<ref><small>I Marie-Louise (1894-1948) izay teraka nandritra ny sesitany taorian' ny fanafoanan' i Frantsa ny Fanjakan' i Madagasikara tamin' ny 1897. Tsy nanambady sy tsy nanan-janaka izy. Maty tamin' ny taona 1948 izy. Noho izany dia tapitra teo aminy ny taranaka mivantana avy amin-dRanavalona III.</small></ref>. Misy ny miaiky fa mety ho anisan' ny fianakavian' andriana i Rabarioelina, nefa tsy avy hatrany dia manome zo ho eo amin' ny seza fiandrianana ny maha andriana. ==== Olana momba ny fitsipiky ny fifandimbiasana ==== Nomarihin' ny mpanohitra sasany fa tsy nanaraka rafitra henjana momba ny maha lahimatoa ny fandovana ny seza fiandrianan' ny [[Fanjakan' Imerina]], tsy toy ny fitondram-panjaka eorôpeana sasany. Araka ny tantara dia niankina amin' ny lafin-javatra maro ny fifandimbiasana: ny fanendren' ny mpanjaka ny handimby azy, ny fanohanan' ny fianakavian' andriana malaza, ny fifandanjana ara-pôlitika anatiny, ary ny fankatoavan' ny mpitana ny fomban-drazana. Izany dia manasarotra ny famantarana mandeha hoazy ny mpandova aty amin' ny taranaka maromaro taorian' ny naharavan' ilay fanjakana. Milaza ireo mpitsikera ireo fa tsy misy fitsipika voarakitry ny tantara azo anondroana mazava ny mpandimby tokana. ==== Tsy fahampian' ny fankatoavana iombonana ==== Amin' ny fanao ara-pôlitika merina, ny fikarana eo amin' ny seza fiandrianana amin' ny ankapobeny dia mitaky ny fisian' ny marimaritra iraisana eo amin' ny taranaka [[andriana]] lehibe, sy ny fankatoavan' ny manam-pahefana nentim-paharazana, ary ny fanatanterahana ny fombafomba mifandray amin' izany. Tsy nisy anefa izany fankatoavana iombonana izany na tao [[Faritra Analamanga|Analamanga]] na tany amin' ny faritra hafa eto Madagasikara. Maro ny mpanjaka, ny lehibe ara-drazana, ny taranak' andriana sns izay tsy manaiky ny maha mpanjaka an-dRabarioelina, na ho an' ny [[Merina]] na ho an' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] rehetra. Koa satria ahitana andriana sy taranaka mpanjaka isan-karazany sy isam-paritra eto Madagasikara, dia tsy hisy olon-tokana hekena amin' ny alalan' ny marimaritra iraisana ho mpanjaka. Ao koa ny fisian' ny firazanana na vondrona maro ao amin' ny Merina izay samy milaza tena fa afaka na tokony ho eo amin' ny toeran' ny mpanjaka. Izany no mahasarotra ny fahazoana olona iray eken' ny taranaka mpanjaka merina na malagasy ho mpanjakany. ==== Fanakianana ara-pôlitika sy ara-pivavahana ==== Misy koa tsikera maromaro mifantoka amin' ny tsy tena maha zava-dehibe ara-pôlitika ny famerenana ny [[fanjakà-mpanjaka]]. [[Repoblika]] i [[Madagasikara]] ankehitriny ka tsy manaiky fisiana fanjakà-mpanjaka ny andrim-panjakana misy ao aminy. Ampifandraisina amin' ny fanjakazakana ara-pôlitikan' ny Merina tamin' ny [[Foko eto Madagasikara|foko]] hafa teto amin' ny Nosy ny [[Fanjakan' Imerina]] teo aloha, ka mety hiteraka fanoherana eo amin' ny toe-draharaham-pirenena mandala ny fahasamihafana ny fikasana hamerina ny fitondrà-mpanjaka. Maro koa ny mihevitra fa efa nilaozan' ny toetrandro na tsy mifanentana amin' ny zava-misy ara-pôlitika ankehitriny ny fiheverana ny fiverenana amin' ny fanjakà-mpanjaka. Araka io fomba fijery io dia tetikasa ideôlôjika na an' ohatra ny fitakiana ny maha mpanjaka fa tsy safidy ara-pôlitika mifanentana amin' ny zava-misy. Anisan' ny fanakianana ihany koa ny momba ny fiheverana ara-pôlitika sasany voizin-dRabarioelina, indrindra ny fikasany hametraka fahefana ara-pôlitika eo amin' ny fototra ara-pivavahana. Milaza ny mpanohitra izany hevitra izany fa ny fanandratana ny fahefana [[Teôkrasia|teôkratika]] dia tsy mifanaraka amin' ny foto-kevitra momba ny [[Sekiolarisma|maha laîka]] ny fanjakana sy ny fandalana ny fahasamihafan' ny [[Fivavahana eto Madagasikara|atokom-pivavahana]]. ==== Kely ny fankatoavan' ny besinimaro sy ny fanjakana malagasy ==== Mpandinika maro no manamarika fa toa tsy miteraka hetsi-bahoaka miely patrana ho amin' ny famerenana ny fanjakà-mpanjaka ny hetsika sy ny hevitra voizin' i Ndriana Rabarioelina. Ny asany dia fantatra indrindra ao anatin' ny faribolan' ny mpandala ny famerenana ny fanjakà-mpanjaka sasany, sy ampahany amin' ny zanaka am-pielezana, ary vondrona manam-pahaizana sy ara-pivavahana voafetra. Izany dia manamafy ny fiheveran' ny mpanohitra azy fa mipetraka ho tsinontsinoavina ny fitakiana ataony eo amin' ny adihevitra pôlitika eto [[Madagasikara]]. Saika tsy misy na kely dia kely ny fankatoavan' ny fitondram-panjakana sy ny andrim-panjakana malagsy ny maha mpanjaka azy raha ampitahaina amin' ny mpanjaka any amin' ny faritra hafa eto Madagasikara (any amin' ny [[Sakalava]] sy ny [[Antankarana]], ohatra). == Ny zava-bitany == === Ny boky nosoratany === Amin' ny asasorany dia ireto no azo tanisaina: * ''[[Biblical Relations between Israel and Madagascar]]'' (2010)<ref name=":4"><small>"[https://royal-academy-of-madagascar.blogspot.com/2017/11/iii-members-of-royal-academy-of.html Some members of the Royal Academy of Sciences of Madagascar]", ''Royal Academy of Sciences of Madagascar''</small></ref>; * ''[[The King and High Priest Andriantompokoindrindra]]'' (2012)<ref name=":4" />; * ''[[The New Kingdom of Madagascar]]'' (2014)<ref name=":4" />; * ''[[Madagascar in the Last Vestiges of the Birthplace of Humanity]]'' (2016)<ref name=":4" />. Ireo boky ireo dia maneho ny fahavononany hikaroka ny fifandraisan' ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantara malagasy]] sy ny ara-panahy ary ny sivilizasiôna fahiny<ref name=":2" /><ref name=":5" /><ref name=":4" /><ref><small>"[https://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/2012/07/interview-du-prince-rev-dr-ndriana.html? Interview de S.A.R. le Prince Rev. Dr. Ndriana Rabarioelina: " La christocratie est la solution durable de l'Eternel pour Madagascar]", ''Royal House of Madagascar'', 26 juillet 2012.</small></ref>. === Ny zavatra natsangany === ==== Momba ny hira sy mozika ==== Mpitendry [[gitara klasika]] iraisam-pirenena i Ndriana Rabarioelina sady lehiben' ôrkesitra. Izy no filoha mpanorina ny fikambanana ''Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar'' (ONG-CNSMM) sy ny ''Orchestre Philharmonique Amontana,'' nanomboka tamin' ny taona 1996'','' izay natao hanomezam-boninahitra an' Andriamanitra sy hanomezana lanja ny haimozika malagasy avo lenta, ary efa nanao fampisehoana maro, anisan' izany ny fampisehoana impito ny ''oratorio'' "''Messiah''" ([[George Frideric Handel|G.F. Hande]]<nowiki/>l) amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] niaraka amin' ny mpihira miisa 90 ao amin' ny antoko mpihira Zanak' Ambohimalaza (ZAMA) sy mpitendry mozika iraisam-pirenena miisa 20, ny "''Messe en Si mineur''" ([[Johann Sebastian Bach|J.S. Bach]]) niaraka tamin' ny ''CNSMM Choir'' sy ny ''Orchestre Philharmonique Amontana'', ary ny "Haleloia" (G.F. Handel) niaraka tamin' ny antoko mpihira malagasy maro izay nisy mpihira niisa 600 teo anoloan' ny Lapan' ny Tanàna Antananarivo<ref name=":4" /><ref><small>"[https://conservatoire-cnsmm-madagascar.blogspot.com/2020/05/blog-post_17.html Maestro Étienne Ramboatiana (1930-2007): Orchestra for Orchestra for 40 Guitars]",</small> <small>''Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar''.</small></ref><ref><small>"[https://conservatoire-cnsmm-madagascar.blogspot.com/2011/01/realisations-du-conservatoire-cnsmm.html? Achievements of the Superior Royal Conservarory of Music in Madagascar - CNSMM]", ''Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar''</small></ref>. Filoha mpanorina ny ''Festival International de Musique Classique'' voalohany teto Madagasikara, nanomboka tamin' ny taona 1998, ary nikarakara [[kônseritra]] ampolony maro, izay nandraisan' ny mpitendry zavamaneno anjara avy eto [[Madagasikara]], any [[Etazonia]], any [[Alemaina]], [[Fanjakana Mitambatra|United Kingdom]], [[Frantsa]], [[Nôrvezy]], [[Brezila]], [[Italia]], [[Rosia]], [[Afrika Atsimo]], nosy [[La Réunion|La Reunion]] sy firenena hafa. ^{[Omeo ny loharano hanamarinana izany rehetra izany]} Filoha mpanorina ny ''Festival International de Jazz'' ''à Madagascar'', izay nanao fampisehoana mihoatra ny zato ary nandraisan' ny mpitendry zavamaneno anjara avy eto Madagasikara, Etazonia, Alemana, [[Soisa]], [[Belzika]], United Kingdom, Nôrvezy, Brezila, Italia, [[Afrika Atsimo]], Frantsa, nosy La Reunion, nosy [[Maorisy]] sy firenena hafa. ^{[Omeo ny loharano hanamarinana izany rehetra izany]} ==== Akademia ==== Filoha mpanorina ny ''International Royal Academy of Theology'' i Ndriana Rabarioelina nanomboka tamin' ny taona 2010, izay misy <u>manampahaizana mikasika ny [[teôlôjia]] eto Madagasikara sy maneran-tany</u> ^{[Omeo ny loharano]}. Filoha mpanorina ny ''Royal Academy of Sciences of Madagascar'' koa izy nanomboka tamin' ny taona 2016, izay misy Malagasy manampahaizana amin' ny taranja maro (teôlôjia, siansa teôrika, siansa ampiharina, kolontsaina sy haikanto, siansa mikasika ny olombelona, tantara sy lalàna ary pôlitika, siansan' ny fampandrosoana). ^{[Omeo ny loharano]} ==== Fikambanana ==== Izy dia nanorina ny Fianakaviamben' ny Andriana Merina, ny Fianakaviamben' ny Andriana eto Madagasikara, ny Fianakaviamben' ny Mpanjaka eto Madagasikara, ny Fiombonamben' ny Ampanjaka eto Madagasikara ary niaraka nanorina ny fiombonamben' ny Taranaka Andriana Miray eto Madagasikara (TAMIMA) niaraka tamin' ny mpitandrina [[Ratefy Tolotra|Tolotra Ratefy]] taorian' ny 06 Novambra 1995. === Ny blaogy ampiasainy === Ity ny topimaso momba ny [[blaogy]] na [[vohikala]] izay anehoan' i Ndriana Rabarioelina tsy tapaka ny tenany. Ireo blaogy ireo dia manasongadina ny maha andriana azy sy ny fiheverany ny tenany ho mpanjaka hatrany na dia misy isan-karazany aza ny lohahevitra hita ao amin' izy ireo. Indreto ny sasany amin' izy ireo: ==== Blaogy momba ny tantara, ny siansa, ny zavakanto, sns ==== * ''Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar''<ref><small>"[https://conservatoire-cnsmm-madagascar.blogspot.com/ Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar"], ''conservatoire-cnsmm-madagascar.blogspot.com''</small></ref><ref><small>Ny ''Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar'' dia miompana amin' ny [[kolontsaina]] sy ny [[mozika]] izay namoahany ny asany amin' ny maha lehiben' [[ôrkesitra]] sy mpitendry [[gitara klasika]] azy. Ato amin' ity blaogy ity dia manambara ny fomba fijeriny ara-javakanto sy ara-panabeazana izy, manasa amin' ny fampisehoana kôseritra, mitantara ny fiaraha-miasany iraisam-pirenena ary manome voninahitra ny lafiny ara-panahy amin' ny mozika.</small></ref>; * ''Royal Academy of Sciences of Madagascar''<ref><small>Ity blaogy ity dia manolotra ny asany amin' ny maha filohan' ny ''Royal Academy of Sciences of Madagascar'' azy. Hita ny tantaram-piainany, ny andraikitra akademika sahaniny, ary ny seha-pikarohana andraisany anjara ([[Teôlôjia]], [[Jeôpôlitika]], [[Fiandohan'_ny_olombelona]], ​​sns.). Ity blaogy ity koa dia mamintina ny fizotran' ny fianarana sy fikarohana nataon' i Ndriana Rabarioelina, ny mari-pahaizana momba ny teôlôjia sy ny fikarohana momba ny fisian' ny fifandraisana ara-[[Baiboly]] eo amin' i Madagasikara sy i [[Fanjakan' i Israely (mitambatra)|Israely]], ny fiheverany ny anajara toeran' i [[Madagasikara]] eo amin' ny fiandohan' ny olombelona.</small></ref><ref><small>"[https://royal-academy-of-madagascar.blogspot.com/ Royal Academy of Sciences of Madagascar]", ''royal-academy-of-madagascar.blogspot.com''</small></ref>; ==== Blaogy momba pôlitika, ny sôsialy, ny fanjakana sns ==== Ireo blaogy ireo dia sehatra miompana amin' ny mpanjaka ara-drazana, ka izy no mpandray anjara lehibe amin' izany. Mamoaka lahatsoratra sy sary ary manambara hetsika ao izy. * ''Fanjakan' i Madagasikara''<ref><small>Ao amin' ity blaogy ''Fanjakan' i Madagasikara'' ity no itantarany ny fitarihany lanonana miaraka amin' ny tarana-mpanjaka antemoro sy merina, sy ny maro hafa, manamafy ny fifandraisan' ny samy [[Foko eto Madagasikara|foko]] [[Foko eto Madagasikara|malagasy]] sy ny tarana-mpanjaka manerana an' i Madagasikara. Asehony ny fanomezana — anisan' izany ny "Boky Masina" mirakitra ny 6&nbsp;000 taona nisian' ny tantaran' ny [[Merina]] sy ny [[Antemoro]] — nandritra ireo fivoriana ireo. Takiany ny hananganana fanjakana kristiana araka ny "Sitrapon' Andriamanitra", tsy araka ny [[Repoblika|lamina repoblikana]], izay heveriny fa mifanohitra amin' ny soatoavina' ny razambe malagasy. Manohana am-pahavitrihana ny [[teôkrasia]] kristiana izy, miara-miasa amin' ny Fiangonana eto Madagasikara ([[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara|FFKM]]), amin' ny sendikan' ny oniversite, ary amin' ny mpisehatra ara-tsôsialy, ho fototry ny fitantanana ny firenena.</small></ref><ref><small>"[https://fanjakana-madagasikara.blogspot.com/ Fanjakan' i Madagasikara]", ''fanjakana-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>; * ''Fianakaviamben' ny Andriana Merina''<ref><small>Ato amijn' ity blaogy ity no ahitana ny fiantsoan' i Ndriana Rabarioelina, tamin' ny 14–15 Desambra 2022, ny mpanjaka sy ny andriana mba hanavotra ny firenena malagasy. Tsikerainy ny kolikoly mirongatra, ny fanitsakitsahana ny [[Zon' olombelona|zon']] [[Zon' olombelona|olombelona]] ary ny hosoka amin' ny fifidianana, ny fanimbana ny [[Tontolo iainana eto Madagasikara|tontolo iainana]] sy ny fahantran' ny 81,6% amin' ny vahoaka malagasy. Hamafisiny ny maha zava-dehibe ny [[soatoavina]] malagasy, ny fanajana ny fomba amam-panao ary ny firaisankinan' ny tarana-mpanjaka.</small></ref><ref><small>"[https://mpanjaka-madagasikara.blogspot.com/ ''Fianakaviamben' ny Andriana Merina''], ''mpanjaka-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>; * ''Fianakaviamben' ny Mpanjaka eto Madagasikara''<ref><small>Ao amin' ity blaogy ity no iresahany ny lanjan' ny Fiambonamben' ny Ampanjaka eto Madagasikara. Ao no ahitana ny fanambaràna ataony, ny fanosorana azy ho mpanjaka, ny zava-mitranga amin' ny taranaka mpanjaka. Mampivondrona ny Raiamandreny ara-drazana (mpanjaka sy andriana) avy amin' ny [[Foko eto Madagasikara|foko malagasy]] rehetra izy. Resahiny ny fivoriana miaraka amin' ny mpanjaka solontena amin' ny lanonana nentim-paharazana (taombaovao, fanosorana ho mpanjaka, sns).</small></ref><ref><small>"[https://ampanjaka-madagasikara.blogspot.com/ Fianakaviamben' ny Mpanjaka eto Madagasikara]", ''ampanjaka-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>; * ''Fiombonamben' ny Taranaka Andriana Miray eto Madagasikara'' (''TAMIMA'')<ref><small>Ny blaogy ''Fiombonambe Taranaka Andriana Miray (TAMIMA)'' dia iresahany momba ny fivondronan' ny Andriana, anisan' izany ny fihaonana tamin' ny taona 2021 sy 2022 izay niompana amin' ny tantara sy ny firaisankinan' ny taranaka mpanjaka. Ato amin' ity blaogy ity izy no mankalaza ny fety toy ny [[Taom-baovao malagasy|Taombaovao]] [[Taom-baovao malagasy|Malagasy]], izay angatahany ny fitahian' Andriamanitra ho an' ny tarana-mpanjaka.</small> </ref><ref><small>"[https://tamima-madagasikara.blogspot.com/ Fiombonamben' ny Taranaka Andriana Miray eto Madagasikara (TAMIMA)]", ''tamima-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>; * ''Ny Andriantompokoindrindra''<ref><small>Ity blaogy ''Ny Andriantompokoindrindra'' ity dia mifantoka amin' ny Fanjakana Merina sy ny andraikitra maha mpitarika ny Fiombonamben' ny Andriana eto Madagasikara azy. Ao amin' ity blaogy ity koa i Ndriana Rabarioelina dia manazava ny maha taranaky ny "mpanjaka-mpisorona" [[Andriantompokoindrindra|Andrianatompokoindrindra]] azy (1600–1610 tany ho any) sy ny mpanjaka tao [[Fanjakan' Imerina|Imerina]], itantarany ny fanosorana azy ho Mpanjaka tamin' ny taona 2015. Asehony ihany koa ny fototra ara-pivavahana sy ara-drazana momba ny maha ara-dalàna ny maha Mpanjaka azy sy ny fanoloran-tenany amin' ny hamerina indray ny Fanjakana Masina miorina amin' ny soatoavina malagasy sy kristiana .</small></ref><ref><small>"[https://andriantompokoindrindra.blogspot.com/ Ny Andriantompokoindrindra]", ''andriantompokoindrindra.blogspot.com''</small></ref>; * ''Ny Jiosy eto Madagasikara''<ref><small>Ato no iresahany fa misy ifandraisany amin' ny [[Israelita]] fahiny ny razamben' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], nanomboka amin' ny fifindra-monina ara-[[Baiboly]] teto [[Madagasikara]] tany amin' ny 3&nbsp;000 taona lasa izay. Milaza koa izy fa avy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] ny [[Fiteny malagasy|teny]] sy ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] ary ny [[Fomban-drazana malagasy|fomban-drazana]] sasany eto Madagasikara, araka ny fikarohana nataony nandritra ny telopolo taona. Miezaka mampiseho ny fitoviana misy eo amin' ny tantara malagasy sy ny fitantarana ao amin' ny [[Testamenta Taloha]] izy, indrindra amin' ny filazany fa eto Madagasikara ilay toerana atao hoe [[Ôfira]] .</small></ref><ref><small>"[https://jiosy-eto-madagasikara.blogspot.com/ Jiosy eto Madagasikara]", ''jiosy-eto-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>; * ''Royal House of Madagascar''<ref><small>Io no blaogy ôfisialin' ny ''Royal House of Madagascar'', izay mirakitra hafatra ara-[[pôlitika]] sy ara-[[kolontsaina]], indrindra momba ny famerenana indray [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]] miorina amin' ny soatoavina malagasy, ny fanolorana lalàmpanorenana vaovao eo ambany fahefan' ny mpanjaka, ary momba ny fifandraisana amin' ny fikambanana maneran-tany (ny [[Firenena Mikambana]], ny [[Fandaharan' Asan' ny Firenena Mikambana ho an' ny Fampandrosoana|Fandaharan' Asan' ny Firenena Mikambana ho an' ny Fampandrosoan]]<nowiki/>a (PNUD), sns.). Ity blaogy ity koa dia itakiany ny tokony hiverenana amin' Andriamanitra.</small></ref><ref name=":7"><small>"[https://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/ Royal House of Madagascar]", ''royal-house-of-madagascar.blogspot.com''</small></ref>. Anisan' ny anehoany hevitra koa ny blaogy ''Taniko Madagasikara'' ([https://tanikomadagascar.com/ Jereo eto]) sy blaogy maro hafa izay matetika manana anarana ahitana ny teny hoe "''Royal''". == Fikambanana sy hetsika iraisam-pirenena == === Fikambanana iraisam-pirenen' ny mpanjaka === I Ndriana Rabarioelina dia mpikambana miaraka amin' ny [[mpanjaka]] notsongaina eran-tany ao anatin' ny ''Delphic Royal Society'', nanomboka tamin' ny taona 2011 tao [[Berlin]] any [[Alemaina]], izay miaraka amin' ny ''Delphic International Council'' manome lanja ny kolontsaina sy haikanto avo lenta eran-tany. ^{[Omeo ny loharano]} === Fifandraisana amin' ny samy mpanjaka maneran-tany === I Ndriana Rabarioelina dia nampita "Hafatr' Andriamanitra" manohitra ny fiarahan' ny olona mitovy fananahana na ''Message of the Lord Adonai Elohim to All Churches in the World on the Homosexuality'' ary nalefa tamin' ny mpitarika fiangonana lehibe maneran-tany (ny [[Eglizy Katôlika Rômanina|Eglizy Katolika Apostolika Romana]] any [[Vatikàna]], ny [[Fiombonambe Anglikana|Anglican Communion]], ny [[Alliance réformée mondiale|World Reformed Alliance]], ny [[Fiangonana Loterana Eran-Tany|World Lutheran Federation]], ny [[Filankevitra Ekiomenikan' ny Fiangonana|World Council of Churches]], ...) tamin' ny taona 2010 sy 2011. ^{[Omeo ny loharano]} Lehiben' ny delegasiona malagasy misy ny mpanjaka malagasy notsongaina, tamin' ny Fihaonambe Iraisam-Pirenenan' ny Mpanjaka sy Zanakandriana ary Mpitarika ara-drazana, indroa miantoana, tany [[Tripoli]] sy [[Benghazi]] any [[Libia]] tamin' ny taona 2008 sy 2009. Ary notendrena ho lehiben' ny delegasiona mitarika ny mpanjaka rehetra avy amin' ny firenena miisa dimampolo mahery raha nihaona tamin' ny filoham-pirenena miisa folo mahery avy any [[Amerika]], [[Eorôpa]], [[Afrika]] ary [[Atsinanana Afovoany|Afovoany Atsinanana]] tany Libia tamin' ny taona 2009. ^{[Omeo ny loharano]} I Ndriana Rabarioelina koa dia solontenan' ny ampanjaka rehetra eto Madagasikara tamin' ny Fihaonambe Iraisam-Pirenenan' ny Mpanjaka sy Zanakandriana ary Mpitarika ara-drazana, ary nihaona tamin' ny filoham-pirenena maro tany [[Pretoria]] atsy [[Afrika Atsimo]] tamin' ny taona 2011. ^{[Omeo ny loharano]} Nahazo ny mariboninahitra ''Grand Cross of the Royal Order of Bunyoro-Kitara Kingdom'' any [[Oganda]] izy<ref name=":7" />. == Jereo koa == * [[Andriana]] * [[Jiosy malagasy]] * [[Ratefy Tolotra]] * [[Joseph Briant]] * [[Vahoaka milaza fa taranaky ny Israelita]] * [[Richard Brothers]] * [[Anglô-israelisma]] == Fanovozan-kevitra == '''Boky sy lahatsoratra''' * Briant, Joseph, ''[https://www.google.com/search?q=Briant%2C+Joseph%2C+L%27h%C3%A9breu+%C3%A0+Madagascar&sca_esv=c7c67eb20f0b5775&sxsrf=ADLYWIKaeaF1lxKCRhfWaMtjxkig_QiHCw%3A1734705771500&ei=a4JlZ6CmHoHOhbIPxdK5gAE&ved=0ahUKEwjgh7PKyraKAxUBZ0EAHUVpDhAQ4dUDCA8&uact=5&oq=Briant%2C+Joseph%2C+L%27h%C3%A9breu+%C3%A0+Madagascar&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiJ0JyaWFudCwgSm9zZXBoLCBMJ2jDqWJyZXUgw6AgTWFkYWdhc2NhcjIIEAAYgAQYogQyCBAAGIAEGKIEMggQABiABBiiBDIIEAAYgAQYogRItRBQ4AZYlwpwBHgBkAEAmAHHA6ABxwOqAQM0LTG4AQPIAQD4AQH4AQKYAgWgAv4DqAIKwgIKEAAYsAMY1gQYR8ICDRAAGIAEGLADGEMYigXCAgcQIxgnGOoCmAMN8QWSdHSb40MGMYgGAZAGCpIHBTQuNC0xoAeGAw&sclient=gws-wiz-serp L'hébreu à Madagascar]''. * Ferrand, Gabriel (1905). ''[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1667374 Les migrations musulmanes et juives à Madagascar]''. Paris: Revue de l'histoire des religions. * Rabarioelina, Ndriana (Rev. Dr.) (2011), "''Biblical Relations between Israel and Madagascar''", Doctoral Dissertation, Ph.D in Theology, SAHTS, États-Unis, 2010, 458 pages. Abstract in Saint-Alcuin House Journal, Volume 8, N^o 1, États-Unis, And in Library of Congress, number (ISSN 1548-4459), États-Unis. * Ramilison, Emmanuel (1951), ''[https://books.google.mg/books/about/Ny_Loharanon_ny_Andriana_nanjaka_teto_Im.html?id=LfxmQwAACAAJ&redir_esc=y Andriantomara-Andriamamilazabe. Loharanon' ny Andriana nanjaka eto Imerina]'', Imprimerie Ankehitriny. * Ramilison, Emmanuel (1962), ''Ny Baiboly sy Andrianampoinimerina'', Librarie Iarivo, Antananarivo, 66 pejy. * Kasanga, Fernand (1963), ''Ny Antemoro Anakara voasoratra tamin' ny taona 1506,'' Imprimerie Iarivo, Antananarivo. * Rombaka, Jacques Philippe (1963), ''[https://www.bulac.fr/image/tantaran-drazana Tantaran-drazana Antemoro-Anteony]'', Antananarivo, Imprimerie LMS. * Rombaka, Jacques Philippe (1970), ''[https://www.sudoc.abes.fr/cbs/xslt/DB=2.1//SRCH?IKT=12&TRM=097789631 Fomban-drazana antemoro-usages et coutumes antemoro] {{Wayback|url=https://www.sudoc.abes.fr/cbs/xslt/DB=2.1//SRCH?IKT=12&TRM=097789631 |date=20241220155652 }}'', Ambozontany, Fianarantsoa. * [[Ratefy Tolotra|Ratefy, Tolotra]] (1986), ''"Sind die Madagassichen Juden"'' na "Jiosy ve ny malagasy ?", Munster-Antananarivo, 600 pejy. *[https://forum.serasera.org/forum/message/m4f91363e6aa74/m4f914d7409e95 Lahatsoratra tao amin' ny ''Midi Madagascar'' tamin' ny 20 Avrily 2012] (rohy maty: http://www.midi-madagasikara.mg/index.php/component/content/article/5-societe/2933-declaration--les-malagasy-descendants-de-juifs) * "[https://www.madagate.org/politique-madagascar/dossier/1752-ndriana-rabarioelina--des-propositions-pertinentes.html Ndriana Rabarioelina : des propositions pertinentes…] {{Wayback|url=https://www.madagate.org/politique-madagascar/dossier/1752-ndriana-rabarioelina--des-propositions-pertinentes.html |date=20241220163037 }}", ''www.madagate.org'' * "[https://www.malagasynews.com/info-breves/le-prince-ndriana-rabarioelina-appelle-les-dirigeants-a-demolir-toutes-nouvelles-constructions-dans-le-rova-dantananarivo/ Le prince Ndriana Rabarioelina appelle les dirigeants à démolir toutes nouvelles constructions dans le Rova d’Antananarivo].", ''www.malagasynews.com'' * International Royal Academy of Theology (2010): ''Message of the Lord Adonai Elohim to All Churches in the World on the Homosexuality,'' http://academy-of-theology.blogspot.com/2011/06/message-of-the-lord-adonai-elohim-to-all.html * "[https://gw.geneanet.org/kingofmada_w?lang=fr&pz=king+ndriana&nz=ndriana Ndriana Rabarioelina]", ''gw.geneanet.org'' * "[https://web.facebook.com/ndriana.rabarioelina?_rdc=1&_rdr Ndriana Rabarioelina]", ''web.facebook.com'' * "[https://fanjakana-madagasikara.blogspot.com/2020/? Fanosorana mpanjaka sy tsodrano ny Mpanjaka Ndriana Rabarioelina, avy amin' ny Lahimatoan' Imerina, Lehiben' ny Fianakaviamben' ny Mpanjaka eto Madagasikara (Taona 2015)]", ''fanjakana-madagasikara.blogspot.com'' * "[https://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/2020/09/? The anointing and the consecration of HRM King Ndriana Rabarioelina (in 2015)]", ''royal-house-of-madagascar.blogspot.com'' * "[https://mpanjaka-madagasikara.blogspot.com/2020/? Famindrana zakaka sy famindrana fahefana ho an' ny Mmpanjaka Ndriana Rabarioelina avy amin' ny Lahimatoan' Imerina (taona 2015)]", ''mpanjaka-madagasikara.blogspot.com'' '''Sary mihetsika''' * "[https://www.youtube.com/watch?v=BeFJAOfucqs Ny Jiosy eto Madagasikara, ny Mpanjaka Ndriana Rabarioelina]", ''youtube.com'' * "[https://tanikomadagascar.com/2019/10/05/tantara-sy-fiainam-pirenena-prince-dr-ndriana-rabarioelina/ Tantara sy Fiainam-pirenena]" (''youtube''), ''tanikomadagascar.com'' * "[https://www.youtube.com/watch?v=_6UVnBc0dgE Ndriana Rabarioelina: Manandratra Fanjakan' ny Mpisorona]", ''youtube.com''. * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%3A+Teny+Gasy Mpanjaka Ndriana Rabarioelina: "Teny Gasy"]", 06 Novambra 2021, Madagascar24TV, youtube.com: "(66) Ny Mpanjaka Ndrian<nowiki/>a Rabarioelina, "Tena Gasy" 01 Oktobra 2022, Madagascar24TV - YouTube". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%3A+Dinika Mpanjaka Ndriana Rabarioelina: "Dinika"]", MBSTV, 03 Oktobra 2022, youtube.com: "Ny Mpanjaka Ndriana Rabarioelina, "Dinika" 03oktobra2022, MBS TV". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%3A%22Antso+ho+an%27+ny+firenena Mpanjaka Ndriana Rabarioelina:''"Antso ho an' ny firenena'']''"''', 13 Oktobra 2022, youtube.com: "Antso ho an' ny Firenena, Ny Mpanjaka Ndriana Rabarioelina". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%2C+Fanjakan%27+i+Madagasikara Mpanjaka Ndriana Rabarioelina, ''Fanjakan' i Madagasikara'']''"'', 21/07/2023, Le 20H15, Madagascar24Redaction: youtube.com: "(66) Le 20H15 - 2023 07 21 - Mpanjaka Ndriana Rabarioelina- YouTube". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%C2%A0%3A+%22Fanjakam-Pisorona%2C+Fanjakan%27i+Madagasikara Mpanjaka Ndriana Rabarioelina : "''Fanjakam-Pisorona, Fanjakan'i Madagasikara'']''""'', 22/07/2023, youtube.com". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%3A+%22Mijoro+ny+Fianakaviambe+eto+Madagasikara%22 Mpanjaka Ndriana Rabarioelina: "''Mijoro ny Fianakaviambe eto Madagasikara"'']''"'', 05 Aogositra 2023, youtube.com". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%3A+%22Ny+Jiosy+eto+Madagasikara%22 Mpanjaka Ndriana Rabarioelina: "''Ny Jiosy eto Madagasikara"'']''"'', TV I-BC, 2023, youtube.com". == Loharano sy fanamarihana == [[Sokajy:Mpanao malagasy]] 3pf0robie7vh9gm10zwthjr3s8pav3m 1148688 1148687 2026-08-05T16:14:32Z ~2026-43119-20 40607 1148688 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Rabarioelina Ndriana|teraka=1963|firenena=Madagasikara|asa=Mpahay tantara|asa hafa=Mpikaroka Teôlôjiana|sary=Rabarioelina Ndriana01}} '''Rabarioelina''' '''Ndriana''' dia [[Teôlôjia|teôlôjiana]] [[Prôtestantisma eto Madagasikara|prôtestanta malagasy]], teraka tamin' ny taona 1963, ao amin' ny fokon' [[andriana]] [[merina]] avy ao [[Ambohimalaza]], ao [[Antananarivo]], renivohitr' i [[Madagasikara]], mpanindrahibndra ny fitondra-mpanjaka. Zanaky ny profesora sy dokotera Lala Rabarioelina izy<ref name=":2"><small>"[https://tanikomadagascar.com/2023/02/18/faculte-de-medecine-dantananarivo-deces-du-professeur-lala-rabarioelina/ Faculté de médecine d’Antananarivo – Décès du professeur Lala Rabarioelina]", ''Taniko Madagasikara'', publié le 18 février 2023, mis à jour le 16 septembre 2024,</small> </ref>. Milaza izy fa voahosotra sy nohamasinina ho mpanjakan' Imerina sy mpanjakan' i Madagasikara tamin' ny taona 2015 ary mikatroka amin' ny tokony hamerenana ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]] indray<ref name=":6"><small>"[https://www.koolsaina.com/royaume-de-madagascar-monarchie-interview-ndriana-rabarioelina-ibc-television/#comments Les solutions proposées par Ndriana Rabarioelina à travers le retour à la monarchie]", ''www.koolsaina.com''</small></ref><ref name=":3"><small>"[https://www.youtube.com/watch?v=CnzKEvBocnA&t=1s Les solutions proposées par Ndriana Rabarioelina à travers le retour à la monarchie]" (Video), ''Youtube''</small></ref><ref><small>[[FANJAKAN’ I MADAGASIKARA|Fanjakan' i Madagasikara]], ''mg.wikipedia.org''</small></ref>. Nanohanana tsangan-kevitra nampitondrainy ny lohateny hoe ''[[Biblical Relations between Israel and Madagascar]]'' izy<ref><small>"[https://stalcuinhouseseminary.academia.edu/RevDrNdrianaRABARIOELINA?utm_source=chatgpt.com Prince Dr. Ndriana Rabarioelina]", ''stalcuinhouseseminary.academia.edu''</small></ref>, izay miompana amin' ny fifandraisana ara-[[Baiboly]] eo amin' i [[Fanjakan' i Israely (mitambatra)|Israely]] sy i [[Madagasikara]], ary koa amin' ny niandohan' ny olombelona, ​​ka nikarohany ny fifandraisan' ny [[sivilizasiôna]] maro fahiny sy ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantara malagasy]]. Filoha mpanorina sy mpikambana ao amin' ny ''Royal Academy of Sciences of Madagascar'' izy<ref name=":8" />. == Zotram-piainany == === Ny ray aman-dreniny === Teraka tamin' ny taona 1963 izy, zanaky ny profesora Lala Rabarioelina sy Rajerison Victorine<ref><small>"[https://gw.geneanet.org/taniko?lang=es&n=rabarioelina&p=ndriana Ndriana Rabarioelina]", ''gw.geneanet.org''</small></ref>, izay samy [[andriana]]<ref><small>"[https://mpanjaka-madagasikara.blogspot.com/2020/12/tantaran-ny-andriana-eto-madagasikara.html? Tantaran' ny Andriana eto madagasikara]", ''mpanjaka-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>. I Lala Rabarioelina dia Docteur en Médecine (nianatra tany amin' ny Faculté de Médecine de [[Montpellier]]) sy mpandidy<ref><small>"[https://tanikomadagascar.com/2023/02/18/faculte-de-medecine-dantananarivo-deces-du-professeur-lala-rabarioelina/ Faculté de médecine d’Antananarivo – Décès du professeur Lala Rabarioelina]", ''tanikomadagascar.com''</small></ref>. Rajerison Victorine renin' i Ndriana Rabarioelina kosa dia manana ny diplôma ambony amin' ny haizaitra (diplôme de Haute Couture de Paris). === Ny fianarana norantoviny === Nahazo ny diplôma ''baccalauréat série C'' tao amin' ny [[Académie d' Aix-Marseille]] ('''''[[:fr:Académie_d'Aix-Marseille|fr]]''''') tany [[Frantsa]] i Rabarioelina Ndriana, sy ny ''Licence en Théologie'' ary nahavita ''Master en Théologie'' tao amin' ny [[Faculté Libre de Théologie Réformée na Faculté Jean-Calvin]] ('''''[[:fr:Faculté_Jean-Calvin|fr]]''''') tao Aix-en-Provence any [[Frantsa]]. Nandalina fitantanana orinasa tao amin' ny [[Ecole Supérieure de Commerce de Paris]] (ESCP-Senior, Paris, 1994) ('''''[[:fr:ESCP_Business_School|fr]]''''') ary nandalim-pahaizana momba ny [[vatosoa]] tao amin' ny [[Gemological Institute of America]] (GIA, 2003, 2005) ('''''[[:en:Gemological_Institute_of_America|en]]'''''). [[Teôlôjia|Teôlôjiana]] i Ndriana Rabarioelina<ref><small>"[https://stalcuinhouseseminary.academia.edu/RevDrNdrianaRABARIOELINA? Prince Dr. Ndriana Rabarioelina]", S''t Alcuin House Seminary Academia''</small></ref> sady mpikaroka tantara koa<ref name=":9"><small>"[https://royal-academy-of-madagascar.blogspot.com/2017/11/iii-members-of-royal-academy-of.html Some members of the Royal Academy of Science of Madagascar]", ''royal-academy-of-madagascar.blogspot.com''</small></ref>. Nanao fikarohana izy ka nahazo ny diplôma ''PhD in Theology'' tamin' ny fanohanany ny [[tsangan-kevitra]] hoe "''[[Biblical Relations between Israel and Madagascar]]''" na "Ny fifandraisana ara-Baiboly eo amin' i Israely sy i Madagasikara" (''PhD'', Doctoral Dissertation, Saint Alcuin House Theological Seminary, USA, 2010, 458 pejy) mikasika ny "Tantara miafin' i Madagasikara nandritra ny telo arivo taona mahery" ary nahazo ny diplôma ''Doctor of Theology'' tamin' ny fanohanany ny tsangan-kevitra mitondra ny lohateny hoe "''[[Madagascar in the Last Vestiges of the Birthplace of Humanity]]''" na "I Madagasikara, ao amin' ny sisa tavela amin' ny toerana nahaterahan' ny olombelona" (''D.Theol''., Doctoral Dissertation, Saint Alcuin House Seminary, USA, 2016, 638 pejy). Nianatra sy nampitaha tenim-pirenena mihoatra ny roa ambin' ny folo koa izy ([[Fiteny malagasy|malagasy]], [[Fiteny hebreo|hebreo]], [[Fiteny arameana|arameana]], [[Fiteny grika|grika]], [[Fiteny anglisy|anglisy]], [[Fiteny alemàna|alemana]], [[Fiteny tamily taloha|tamily tranainy]], [[Fiteny sanskrity|sanskrity]], [[Fiteny someriana|someriana]], [[Fiteny malaiô-pôlineziana|malaiô-pôlineziana]], [[Vondrom-piteny amerindiana|amerindiana]], [[Fiteny aty Afrika|afrikana]], sns)<ref name=":9" />. Anisan' ny mpampianatra azy ireto profesora manaraka ireto: * i [[Pierre Berthoud]] (FLTR, [[Aix-en-Provence]], [[Frantsa]]), manam-pahaizana momba ny [[Testamenta Taloha]]; * i [[Peter R. Jones]] (Harvard, Princeton, [[Etazonia]]), manampahaizana momba ny [[Testamenta Vaovao]]; * i Jean Marc Daumas de Cornilhac (FLTR, Aix-en-Provence, Frantsa) momba ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] sy ny [[Tantaran' ny kristianisma|tantaram-piangonana]]; * i Maurice Carrez (FTP, [[Paris]], Frantsa) momba ny [[Fiteny grika|teny grika]] sy ny [[Testamenta Vaovao]]; * i Edmund Clowney ([[Westminster, Kalifornia|Westminster]], WTS, Etazonia) momba ny [[teôlôjia biblika]]; * i Roger Greenway (Westminster, WTS, Etazonia), momba ny [[World Missiology|World Missiolog]][[World Missiology|y]]; * i J<nowiki/>ean Brun (Oniversite, Dijon) momba ny [[filôzôfia kristiana]]; * i Pierre Courthial (FLTR, Aix-en-Provence, Frantsa) momba ny [[teôlôjia pratika]] sy ny [[apôlôjetika]]; * i Olivier Clément (Institut Orthodoxe Saint Serge, Paris, Frantsa) momba ny [[teôlôjia ôrtôdôksa]]; * i [[Pierre Chaunu]] (Président, Académie des Sciences Morales et Politiques, membre de l'Institut, Paris), manampahaizana momba ny [[Tantara]]. === Faharesen-dahatra ara-pivavahana === Nilaza ho nahazo teny fikasana avy amin' Andriamanitra sy tsodrano avy amin' ny raiamandreny ara-panahy izy, dia ireto: ny mpitandrina [[Daniel Ratefy]]<ref><small>Ny mpitandrina [[Daniel Ratefy]], mpanorina ny [[Fiangonana Protestanta Malagasy aty Andafy]] (FPMA) tao [[Montpellier]] tamin' ny taona 1946, mpiaraka nanorina ny [[Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara]] (FJKM) tamin' ny taona 1968, mpiaraka nanorina ny [[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara]] (FFKM) teny Ambohimalaza, Antananarivo, tamin' ny taona 1950, efa tonian' ny Fiombonan' ny Fiangonana Protestanta eto Madagasikara (FFPM) tamin' ny taona 1986-1992, solontenan' i Madagasikara tamin' ny fanorenana ny [[Filankevitra Ekiomenikan' ny Fiangonana|Filankevitry ny Fiangonana eran-Tany]] na [[Filankevitra Ekiomenikan' ny Fiangonana|World Council of Churches]] (WCC) tany [[Amsterdam]] tamin' ny taona 1947-1948.</small></ref> (taona 1981), ny mpitandrina Razafindrakoto Gabriel (taona 1986), i Mama [[Volahavana Germaine]]<ref><small>I Mama [[Volahavana Germaine]] (na Nenilava), mpiandry zokiolona (1941), raiamandreny nanorina ny [[Tobilehibe Ankaramalaza]] tamin' ny taona 1941, izay miombona amin' ny FFPM, efa nihaona tamin' i [[Olav V]], mpanjakan' i [[Nôrvezy]], tany amin' ny Lapan' Andriamanjaka tany [[Oslo]] any tamin' ny taona 1973, mpitory Filazantsara, mpiahy marary sy kamboty ary olona sahirana an-jatony, izay heverin' ny ao amin' ny hetsika [[Fifohazana (kristianisma malagasy)|Fifohazana]] ho mpaminany. ary mahay tenim-pirenena roa ambin' ny folo.</small></ref> (taona 1996), ny kardinaly [[Armand Gaétan Razafindratandra]]<ref><small>Ny kardinaly [[Armand Gaétan Razafindratandra|Armand Gaetan Razafindratandra]], ao amin' ny [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina]] (EKAR) eto Madagasikara, mpiaraka nanorina ny Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara (FFKM) tao Ambohimalaza tamin' ny taona 1950.</small></ref> (taona 2007), i Mama Ravolazaimanga Bernadette (taona 2009), i Mama Rasoazanakolona Hèlene (taona 2012), i Dada Manase (taona 2018) ao anatin' ny [[Fiangonana Loterana Malagasy]], ny [[Fiangonan' i Jesoa Kristy eto Madagasikara]]<ref name=":5">[http://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/ <small>http://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/</small>]</ref>. Anisan' ny raiamandrany mpiahy azy koa ny mpitandrina [[Daniel Ralibera]]<ref><small>Ny mpitandrina [[Daniel Ralibera]], mpitandrina FJKM Ambavahadimitafo, mpampianatra tantaram-piangonana (FTP) ao Antananarivo, mpiaraka nanorina ny FJKM tamin' ny taona 1968, mpiaraka nanorina ny FFKM tao Ambohimalaza tamin' ny taona 1950, mpiaraka nanorina ofisialy ny FPMA tany Paris tamin' ny taona 1959.</small></ref> sy ny profesora [[Albert Rakoto Ratsimamanga]]<ref><small>I [[Albert Rakoto Ratsimamanga]], Docteur en Médecine, Docteur ès Sciences, ambasadaoron' i Madagasikara tamin' ny taona 1960-1972, manampahaizana, tale amin' ny Centre National de Recherche Scientifique (CNRS) any [[Paris]], akademisiana amin' ny firenena maro, mpikambana ao amin' ny Institut any Paris, ary nahazo loka siantifika iraisam-pirenena maro.</small></ref>. I Ndriana Rabarioelina dia kristiana prôtestanta. [[Fifohazana (kristianisma malagasy)|Mpiandry]] izy nanomboka amin' ny taona 1991, zanaky ny [[Tobilehibe Ankaramalaza]] ([[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara|FFPM]]). Izy dia efa filohan' ny [[Fiangonana Protestanta Malagasy aty Andafy]] (FPMA Aix-Marseille)<ref><small>Ny [[Fiangonana Protestanta Malagasy aty Andafy]] (FPMA Aix-Marseille) tamin' ny taona 1986-1988, izay mpikambana ao amin' ny [[Fikambanana Mampiely Baiboly Malagasy|Fikambanana Mampiely Baiboly]] eto Madagasikara (FMBM), ao amin' ny [[Fédération protestante de France]] (FPF), ao amin' ny [[Alliance nationale des églises luthériennes de France]] (ANELF), ao amin' ny [[Lutheran World Federation]] (WLF), ao amin' ny [[Alliance réformée mondiale]] (ARM) ary ao amin' ny [[Conseil oecuménique de églises]] (COE).</small>   </ref> tamin' ny taona 1986-1988. Izy no nahitana ny Lycée Gardanne, Département Bouche-du-Rhône, Région Provence (PACA), izay toerana nanaovana ny Fivoriambe Isankerintaona Fifohazana voalohany teo anivon' ny Fiangonana Protestanta Malagasy aty Andafy (FPMA, 1989). == Ny tsangan-keviny == === Jiosy na Israelita ny Malagasy === Ny tsangan-kevitra nahazoan' i Ndriana Rabarioelina ny diplôma ''PhD in Theology'' dia mitondra ny lohateny hoe ''[[Biblical Relations between Israel and Madagascar]]'' ("Fifandraisana ara-Baiboly eo amin' i Israely sy i Madagasikara")<ref name=":0"><small>"[https://www.deliremadagascar.com/conference-internationale-sur-les-origines-juives-a-madagascar/ Conférence internationale sur les origines juives à Madagascar]", in [https://www.deliremadagascar.com/ deliremadagascar.com]</small></ref>. Izany [[tsangan-kevitra]] izany dia anohanany ny maha [[Jiosy]] na Jody ny [[Malagasy]]. Ny mpitandrina [[Ravelojaona (mpitandrina)|Ravelojaona]] no efa nanoratra fa [[Jiosy]] ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] (1909). Taty aoriana dia nanamafy izany i Mama [[Volahavana Germaine]] (1941). Izany tsangan-kevitra izany dia efa naelin' ny ilay misiônera [[lazarista]] atao hoe [[Joseph Briant]] (1946) izay niezaka naniamarina fa avy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] Toraka izany koa i [[Roger Andriatsiratahina]] (1976) sy ny mpitandrina [[Ratefy Tolotra]] (1979) izay nanamafy fa Jiosy ny Malagasy <ref name=":1"><small>Rabarioelina, Ndriana (Rev. Dr.) (2011), "''Biblical Relations between Israel and Madagascar''", États-Unis, 2010.</small></ref>. Ny filazan' i Joseph Briant fa nisy koa ny andiam-pifidrà-monina jiosy mankaty Madagasikara -- ka ny voalohany tamin' ireo fifindrà-monina ireo dia tamin' ny andron' i [[Sôlômôna]], manodidina ny taona 900 tal. J.K. -- dia nohamafisin' i Tolotra Ratefy (1976) sy i Ndriana Rabarioelina (2010) tao amin' ny fikarohana ara-teôlôjia sy ara-tantara nataon' izy ireo nandritra ny efapolo taona mahery<ref name=":1" />. === Avy amin' ny teny hebreo ny teny malagasy === Izao koa no anisan' ny hevitra tohanan' i Ndriana Rabarioelina: ny [[fiteny malagasy]] dia avy amin' ny [[fiteny hebreo]], ny [[kolontsaina malagasy]] dia avy amin' ny [[Jodaisma|kolontsaina jiosy]], ary nisy ny fifindrà-monina jiosy nankaty [[Madagasikara]], izay toherin' ny manam-pahaizana maro<ref><small>Sophie Goedefroit et Albert Roca (2021), "[https://publicacions.antropologia.cat/quaderns/article/download/371/199/1378 La "plus belle énigme du monde" ne veut pas être résolue. Le besoin de mémoire multiple à Madagascar]", ''publicacions.antropologia.cat''</small></ref>. Nisy ny "Fihaonana iraisam-pirenena mikasika ny Fiaviana Jiosy eto Madagasikara" na ''Conférence Internationale sur les Origines Juives à Madagascar'' izay niarahan' ny profesora [[Tudor Parfitt]] sy ny pastora [[Ratefy Tolotra|Tolotra Ratefy]] ary ny Ndriana Rabarioelina, teo anatrehan' ny [[Raby]] dimy avy any [[Etazonia]], [[Kanada]], [[Marôka]], [[Frantsa]] ary [[Aostralia]], tao [[Antananarivo]] tamin' ny volana Mey 2017<ref name=":8"><small>Royal Academy of Sciences of Madagascar, 2017.</small></ref>. === Madagasikara: tokony ho fanjakà-mpanjaka teôkratika sy kristôkratika === Anisan' ny tohanan' i Ndriana Rabarioelina koa ny tokony hahatonga an' i Madagasikara ho fanjakana [[Teôkrasia|teôkratika]] sy [[Kristôkrasia|kristôkratika]], sady hiverenana amin' ny fanjaka-mpanjaka manandratra indray ny rafitra ara-piarahamonina sy ara-pôlitika mankato an' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] sy manaja ny [[soatoavina]] malagasy, ary ny fandravana ny rafitra [[Repoblika|repoblikana]] <ref><small>"[[FANJAKAN’ I MADAGASIKARA|Fanjakan' i Madagasikara]]" in ''[https://mg.wikipedia.org/ mg.wikipedia.org]''</small></ref><ref><small>"[http://www.midi-madagasikara.mg/index.php/component/content/article/5-societe/2933-declaration--les-malagasy-descendants-de-juifs Déclaration : Les Malagasy, descendants de juifs]" in ''[https://midi-madagasikara.mg/ midi-madagasikara.mg] {{Wayback|url=https://midi-madagasikara.mg/ |date=20230430165033 }}''</small></ref><ref><small>"[http://www.tonga-soa.com/for/ecrire.php3?nume=3949&repid=31423&th= Déclaration: les Malagasy dscendants des juifs] {{Wayback|url=http://www.tonga-soa.com/for/ecrire.php3?nume=3949&repid=31423&th= |date=20230430172043 }}", in ''[http://www.tonga-soa.com/ tonga-soa.com] {{Wayback|url=http://www.tonga-soa.com/ |date=20250616035827 }}''</small></ref>. Tsy mijanona ho tsangan-kevitra fotsiny ny famerenana ny fitondra-mpanjaka fa raha [[andriana]] na printsy fotsiny i Ndriana Rabarioelina tany am-panombohana dia narahiny fanambaràn-tena ho mpanjaka izany<ref><small>"[http://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/2019/ Royal house of Madagascar]", in [http://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/ royal-house-of-madagascar.blogspot.com/]</small></ref>. == Mpanjakan' ny Merina sy mpanjakan' i Madagasikara == === Ny fototry ny fanjakany === ==== Taranaka mpanjaka ==== Nilaza i Ndriana Rabarioelina fa avy amin' ny mpanjaka [[Andriantomara]], ny mpanjaka [[Andrianerinerina]], ny mpanjaka [[Andriamanelo]], ny mpanjaka [[Ralambo]], ny mpanjaka [[Andriantompokoindrindra]], tompon' ny Tranomanara, Tranofohiloha, Tranomasina, izay nolovany avy amin' ny mpanjaka [[Andriamamilazabe]] razambeny, sy avy amin' ny mpanjaka [[Andrianjaka]], ny mpanjaka [[Andriantsitakatrandriana]], ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] ary ny mpanjaka [[Andrianampoinimerina]]. Ny ''Geneanet'' no ahitana tetiarana momba an' i Ndriana Rabarioelina, fa saingy tsy ahafaha-mahafantatra ny fifandraisany amin' ny mpanjaka merina teo aloha izany<ref><small>"[[Ndriana Rabarioelina]]", ''Geneanet''</small></ref>. Araka ny voalazan' i Ndriana Rabarioelina dia izao ny hafatry ny mpanjaka razambeny:<blockquote>An' [[Andriamanelo]] ny Alakamisy ary an' [[Andriamananintany]] ny Zoma. Raha manary fanjakana ny Terak' Andriamananintany dia miverina amin' Andriamanelo ny fanjakana. Vokany: ny hafatra napetraky ny mpanjaka [[Ralambo]] sy [[Andriantompokoindrindra]] ary [[Andrianjaka]] izay nisy fifanarahana fito dia manjaka aloha Andriantompokoindrindra avy amin' Andriamanelo, avy eo manjaka [[Andrianjaka]] avy amin' [[Andriamananintany]], ary ny Andriandahy avy amin' ny Terak' Andrianjaka manana reny mivantana [[Andriantompokoindrindra (foko)|Andriantompokoindrindra]] (foko) ihany no mahazo manjaka sy mahazo Tranomasina. Ny [[Ranavalona|vehi]][[Rasoherina|vavy]] tsy mahazo manjaka. Ary rehefa tsy manaja na very fanjakana ny Terak' Andrianjaka dia miverina amin' Andriantompokoindrindra Lahimatoan' Imerina, avy amin' Andriamanelo, ny fanjakana. (Ndriana Rabarioelina) </blockquote> ==== Tendry avy amin' Andriamanitra ==== Araka ny filazan' i Ndriana Rabarioelina dia mpaminany miisa fito, raiamandreny andriana sy ireo zokiolona fotsy volo amin' ny tany, raiamandreny ara-panahy (ny pastora [[Daniel Ratefy]] avy ao [[Ambohimalaza]], ny pastora Razafindrakoto Gabriel avy ao [[Antanamalaza]], i [[Volahavana Germaine|Mama Volahavana Germaine]] avy amin' ny [[Tobilehibe Ankaramalaza|Toby Ankaramalaza]], i Dada Manasé avy amin' ny Toby Ankaramalaza, ny Andriambavy Rasoazanakolona Hélène na Mamafara avy amin' ny [[Toby Namahanambasy]] Imerinatsimo, ny Kardinaly [[Armand Gaétan Razafindratandra]] avy ao Ambohimalaza, ny Andriambavy Ravolazaimanga Bernadette<ref><small>Ravolazaimanga Bernadette dia voalaza fa mpiandry zokiolona indrindra (1955) amin' ny Toby Lehibe Ankaramalaza sy ny Toby Lehibe Manolotrony (FFPM). Raimandreny ny Toby Masina Itaitso (FLM, FFPM). Nampianarin' i Mama Volahavana Germaine Nenilava (Toby Amkaramalaza) sy Neny Ravelonjanahary (Toby Manolotrony). Anisan' ny olona manana vina kristiana ho an' i Madagasikara manontolo izy ary miasa ho amin' izany, satria araka ny Hafatr' i Jesosy Kristy tamin' i Mama Nenilava dia ho lasa ivon' ny [[fitoriana ny filazantsara]] maneran-tany i Madagasikara.</small>  </ref> avy amin' ny [[Toby Itaitso]]) no nampilazain' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] mialoha nanomboka ny taona 1981, ny maha mpanjaka mpandova fanjakana sy nanome tsodrano an' i Ndriana Rabarioelina. === Ny fanjakany ara-drazana: === Araka ny filazana nataon' i Ndriana Rabarioelina dia tamin' ny volana Septambra 2015 no nanosorana sy nanamasinina azy ho mpanjaka tamin' ny lanonana ara-panahy teny [[Ambohidrabiby]]. Nisy fahazavana avy any an-danitra nidina sy nipetraka naharitra ela teo aminy, ary "fahazavana avo zato heny noho ny fahazavan' ny [[masoandro]]" niposaka vao maraina avy any atsinanana tamin' io fotoana fanosorana mpanjaka sy fitsofandrano azy io teny Ambohidrabiby, izay mariky ny "fanatrehan' Andriamanitra sy ny fankatoavany ary ny fitahiany". ^{[Omeo ny loharano]} Na dia teo aza izany fanosorana izany dia efa taty amin' ny taona 2020 no nahenoana ny maha mpanjaka azy, raha andriana na printsy no nahalalana azy hatramin' izay. ^{[Omeo ny loharano]} Andriamatoa Ralitera Jacques dia nanotrona azy sy niara-dia taminy raha nandeha nanatrika ny fanandratana ny Ndrenogny Ramahasitrakarivo Georges Prosper tany amin' ny Lapa Fenovola Vohipeno, fa ny Mpanjaka Ndriana Rabarioelina ihany no niditra ny Lapa Fenovola Vohipeno (2024)<ref>https://fanjakana-madagasikara.blogspot.com/2024/11/fanandratana-ny-ndrenogny.html<small href="Armand Gaétan Razafindratandra">", ''web.facebook.com''</small></ref>. Ny anaram-boninahitra entiny Izao ny anaram-boninahitra isalorany amin' ny maha mpanjaka azy, izay matetika adika amin' ny tenim-pirenena samihafa: "''Mpanjaka, avy amin' ny Lahimatoan' Imerina, Lehiben' ny Fianakaviamben' ny Andriana Merina, Lehiben' ny Fianakaviamben' ny Mpanjaka eto Madagasikara''". ==== Mbola mitaky ny tena fanjakana ==== Na dia efa voahosotra sy nohamasinina ho mpanjaka aza i Ndriana Rabarioelina dia mbola miasa amin' ny fametrahana ny [https://fanjakana-madagasikara.blogspot.com/2010/11/hafatr-andriamanitra-ho-ny-firenena.html Fanjaka-Pisorona sy Firenena masina] araka ny Teny Fikasan' Andriamanitra ho an' i Madagasikara manokana sy ny handravana ny Repoblikan' i Madagasikara, izay lazainy fa naorin' ny mpanjanatany frantsay, mba hametrahany ny fanjakana [[Teôkrasia|teôkratika]] sy [[Kristôkrasia|kristôkratika]]. === Fidirana an-tsehatra amin' ny raharaham-pirenena === Rabarioelina Ndriana dia nahazo fiofanana pôlitika nandritra ny dimy taona (1995-2000) tamin' i Blaise Rabetafika, ambasadaoron' i Madagasikara tany amin' ny [[Firenena Mikambana]] (ONU)<ref><small>Ny Andriana Blaise Rabetafika dia ambasadaoron' i Madagasikara tany amin' ny [[Firenena Mikambana]] (ONU) sady zokiolona indrindra amin' ireo ambasadaoro erantany (1969-1992) tao amin' ny Firenena Mikambana, efa filohan' ny [[Filankevi-Pilaminan' ny Firenena Mikambana|Filankevitry ny Fandriampahalemana]] indroa (1985,1986) tao amin' ny Firenena Mikambana ary efa nahazo ny "Prix International Mercure d'Or" izay natokana ho an' ny filoham-pirenena avo lenta indrindra sy olona sangany sy mendrika indrindra eran-tany</small></ref>. Mandray anjara momba ny raharaha [[Pôlitika eto Madagasikara|pôlitika]] sy [[Fiarahamonina malagasy|sôsialy]] eto Madagasikara izy. Nanome toromarika stratejika ara-tafika in-telo ho an' ny Ministry ny Fiarovam-pirenena Mamizara Jules sy Jeneraly miisa folo izy tao amin' ny biraon' ny Ministra ny Fiarovam-pirenena hampitsaharana ny [[ady an-trano]] niaraka amin' ny basy aman-tafondro sy ny hanavotana ny takalonaina sivily an-jatony tao Brickaville sy hamonjena ny vahoaka an-tapitrisa nijaly tamin' ny raharaha 2002. Tanteraka soa aman-tsara izany. ^{[Omeo ny loharano ahafahana manamarina izany]} Nanohitra ny tsy fanarahan-dalàna sy ny [[Hosoka amin' ny fifidianana|hala-bato]] goavana ary nanao [[fampielezan-kevitra]] ho an' ny "Tsia" tamin' ny [[fitsapan-kevi-bahoaka]] tamin' ny taona 2010. ^{[Omeo ny loharano ahafahana manamarina izany]} Nisakana ny fanotofana [[tanimbary]] arivo hektara mahery tamin' ny kaominina miisa enina ([[Ambohitrimanjaka]], [[Ambohidrapeto]], [[Fiombonana]], [[Ankadimanga]], [[Anosibe Zaivola]], [[Itaosy]]) ary niaro ny tantsaha enina alina mahery voan' ny tsindray hazo lena sy nampijalina. Ireo tanimbary ireo dia mirefy arivo hektara, mamelona vahoaka enina hetsy mahery eto [[Antananarivo]] sy ny manodidina. Nanoro hevitra izy mba hakisaka amin' ny toerana hafa ny [[tetikasa Tanamasoandro]] (2019). Vokany: nafindra tany amin' ny toerankafa ny tetikasa Tanamasoandro. ^{[Omeo ny loharano ahafahana manamarina izany]} Nanome hevitra mba handanian' ny [[Antenimierandoholona (Madagasikara)|Antenimierandoholona]] ny [[volavolan-dalàna]] manamafy fa an' i Madagasikara ny [[Nosy Miparitaka|nosy]] dimy manodidina an' i Madagasikara ([[Bassas da India]], [[Nosy Europa|Europa]], [[Nosy Glorieuses|Glorioso]], [[Juan de Nova]], [[Nosy Tromelin|Tromelin]]). Ramatoa Arlette Ramaroson, mpitsara iraisam-pirenena, sy ny mpiaradia manampahaizana no nandrafitra ilay volavolan-dalàna ary nankatoavina sy nolanian' ny Antenimierandoholona tamin' ny 18 Desambra 2020. ^{[Omeo ny loharano ahafahana manamarina izany]}<blockquote> </blockquote> == Ny zava-bitany == === Ny boky nosoratany === Amin' ny asasorany dia ireto no azo tanisaina: * ''[[Biblical Relations between Israel and Madagascar]]'' (2010)<ref name=":4"><small>"[https://royal-academy-of-madagascar.blogspot.com/2017/11/iii-members-of-royal-academy-of.html Some members of the Royal Academy of Sciences of Madagascar]", ''Royal Academy of Sciences of Madagascar''</small></ref>; * ''[[The King and High Priest Andriantompokoindrindra]]'' (2012)<ref name=":4" />; * ''[[The New Kingdom of Madagascar]]'' (2014)<ref name=":4" />; * ''[[Madagascar in the Last Vestiges of the Birthplace of Humanity]]'' (2016)<ref name=":4" />. Ireo boky ireo dia maneho ny fahavononany hikaroka ny fifandraisan' ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantara malagasy]] sy ny ara-panahy ary ny sivilizasiôna fahiny<ref name=":2" /><ref name=":5" /><ref name=":4" /><ref><small>"[https://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/2012/07/interview-du-prince-rev-dr-ndriana.html? Interview de S.A.R. le Prince Rev. Dr. Ndriana Rabarioelina: " La christocratie est la solution durable de l'Eternel pour Madagascar]", ''Royal House of Madagascar'', 26 juillet 2012.</small></ref>. === Ny zavatra natsangany === ==== Momba ny hira sy mozika ==== Mpitendry [[gitara klasika]] iraisam-pirenena i Ndriana Rabarioelina sady lehiben' ôrkesitra. Izy no filoha mpanorina ny fikambanana ''Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar'' (ONG-CNSMM) sy ny ''Orchestre Philharmonique Amontana,'' nanomboka tamin' ny taona 1996'','' izay natao hanomezam-boninahitra an' Andriamanitra sy hanomezana lanja ny haimozika malagasy avo lenta, ary efa nanao fampisehoana maro, anisan' izany ny fampisehoana impito ny ''oratorio'' "''Messiah''" ([[George Frideric Handel|G.F. Hande]]<nowiki/>l) amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] niaraka amin' ny mpihira miisa 90 ao amin' ny antoko mpihira Zanak' Ambohimalaza (ZAMA) sy mpitendry mozika iraisam-pirenena miisa 20, ny "''Messe en Si mineur''" ([[Johann Sebastian Bach|J.S. Bach]]) niaraka tamin' ny ''CNSMM Choir'' sy ny ''Orchestre Philharmonique Amontana'', ary ny "Haleloia" (G.F. Handel) niaraka tamin' ny antoko mpihira malagasy maro izay nisy mpihira niisa 600 teo anoloan' ny Lapan' ny Tanàna Antananarivo<ref name=":4" /><ref><small>"[https://conservatoire-cnsmm-madagascar.blogspot.com/2020/05/blog-post_17.html Maestro Étienne Ramboatiana (1930-2007): Orchestra for Orchestra for 40 Guitars]",</small> <small>''Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar''.</small></ref><ref><small>"[https://conservatoire-cnsmm-madagascar.blogspot.com/2011/01/realisations-du-conservatoire-cnsmm.html? Achievements of the Superior Royal Conservarory of Music in Madagascar - CNSMM]", ''Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar''</small></ref>. Filoha mpanorina ny ''Festival International de Musique Classique'' voalohany teto Madagasikara, nanomboka tamin' ny taona 1998, ary nikarakara [[kônseritra]] ampolony maro, izay nandraisan' ny mpitendry zavamaneno anjara avy eto [[Madagasikara]], any [[Etazonia]], any [[Alemaina]], [[Fanjakana Mitambatra|United Kingdom]], [[Frantsa]], [[Nôrvezy]], [[Brezila]], [[Italia]], [[Rosia]], [[Afrika Atsimo]], nosy [[La Réunion|La Reunion]] sy firenena hafa. ^{[Omeo ny loharano hanamarinana izany rehetra izany]} Filoha mpanorina ny ''Festival International de Jazz'' ''à Madagascar'', izay nanao fampisehoana mihoatra ny zato ary nandraisan' ny mpitendry zavamaneno anjara avy eto Madagasikara, Etazonia, Alemana, [[Soisa]], [[Belzika]], United Kingdom, Nôrvezy, Brezila, Italia, [[Afrika Atsimo]], Frantsa, nosy La Reunion, nosy [[Maorisy]] sy firenena hafa. ^{[Omeo ny loharano hanamarinana izany rehetra izany]} ==== Akademia ==== Filoha mpanorina ny ''International Royal Academy of Theology'' i Ndriana Rabarioelina nanomboka tamin' ny taona 2010, izay misy <u>manampahaizana mikasika ny [[teôlôjia]] eto Madagasikara sy maneran-tany</u> ^{[Omeo ny loharano]}. Filoha mpanorina ny ''Royal Academy of Sciences of Madagascar'' koa izy nanomboka tamin' ny taona 2016, izay misy Malagasy manampahaizana amin' ny taranja maro (teôlôjia, siansa teôrika, siansa ampiharina, kolontsaina sy haikanto, siansa mikasika ny olombelona, tantara sy lalàna ary pôlitika, siansan' ny fampandrosoana). ^{[Omeo ny loharano]} ==== Fikambanana ==== Izy dia nanorina ny Fianakaviamben' ny Andriana Merina, ny Fianakaviamben' ny Andriana eto Madagasikara, ny Fianakaviamben' ny Mpanjaka eto Madagasikara, ny Fiombonamben' ny Ampanjaka eto Madagasikara ary niaraka nanorina ny fiombonamben' ny Taranaka Andriana Miray eto Madagasikara (TAMIMA) niaraka tamin' ny mpitandrina [[Ratefy Tolotra|Tolotra Ratefy]] taorian' ny 06 Novambra 1995. === Ny blaogy ampiasainy === Ity ny topimaso momba ny [[blaogy]] na [[vohikala]] izay anehoan' i Ndriana Rabarioelina tsy tapaka ny tenany. Ireo blaogy ireo dia manasongadina ny maha andriana azy sy ny fiheverany ny tenany ho mpanjaka hatrany na dia misy isan-karazany aza ny lohahevitra hita ao amin' izy ireo. Indreto ny sasany amin' izy ireo: ==== Blaogy momba ny tantara, ny siansa, ny zavakanto, sns ==== * ''Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar''<ref><small>"[https://conservatoire-cnsmm-madagascar.blogspot.com/ Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar"], ''conservatoire-cnsmm-madagascar.blogspot.com''</small></ref><ref><small>Ny ''Conservatoire National Supérieur de Musique de Madagascar'' dia miompana amin' ny [[kolontsaina]] sy ny [[mozika]] izay namoahany ny asany amin' ny maha lehiben' [[ôrkesitra]] sy mpitendry [[gitara klasika]] azy. Ato amin' ity blaogy ity dia manambara ny fomba fijeriny ara-javakanto sy ara-panabeazana izy, manasa amin' ny fampisehoana kôseritra, mitantara ny fiaraha-miasany iraisam-pirenena ary manome voninahitra ny lafiny ara-panahy amin' ny mozika.</small></ref>; * ''Royal Academy of Sciences of Madagascar''<ref><small>Ity blaogy ity dia manolotra ny asany amin' ny maha filohan' ny ''Royal Academy of Sciences of Madagascar'' azy. Hita ny tantaram-piainany, ny andraikitra akademika sahaniny, ary ny seha-pikarohana andraisany anjara ([[Teôlôjia]], [[Jeôpôlitika]], [[Fiandohan'_ny_olombelona]], ​​sns.). Ity blaogy ity koa dia mamintina ny fizotran' ny fianarana sy fikarohana nataon' i Ndriana Rabarioelina, ny mari-pahaizana momba ny teôlôjia sy ny fikarohana momba ny fisian' ny fifandraisana ara-[[Baiboly]] eo amin' i Madagasikara sy i [[Fanjakan' i Israely (mitambatra)|Israely]], ny fiheverany ny anajara toeran' i [[Madagasikara]] eo amin' ny fiandohan' ny olombelona.</small></ref><ref><small>"[https://royal-academy-of-madagascar.blogspot.com/ Royal Academy of Sciences of Madagascar]", ''royal-academy-of-madagascar.blogspot.com''</small></ref>; ==== Blaogy momba pôlitika, ny sôsialy, ny fanjakana sns ==== Ireo blaogy ireo dia sehatra miompana amin' ny mpanjaka ara-drazana, ka izy no mpandray anjara lehibe amin' izany. Mamoaka lahatsoratra sy sary ary manambara hetsika ao izy. * ''Fanjakan' i Madagasikara''<ref><small>Ao amin' ity blaogy ''Fanjakan' i Madagasikara'' ity no itantarany ny fitarihany lanonana miaraka amin' ny tarana-mpanjaka antemoro sy merina, sy ny maro hafa, manamafy ny fifandraisan' ny samy [[Foko eto Madagasikara|foko]] [[Foko eto Madagasikara|malagasy]] sy ny tarana-mpanjaka manerana an' i Madagasikara. Asehony ny fanomezana — anisan' izany ny "Boky Masina" mirakitra ny 6&nbsp;000 taona nisian' ny tantaran' ny [[Merina]] sy ny [[Antemoro]] — nandritra ireo fivoriana ireo. Takiany ny hananganana fanjakana kristiana araka ny "Sitrapon' Andriamanitra", tsy araka ny [[Repoblika|lamina repoblikana]], izay heveriny fa mifanohitra amin' ny soatoavina' ny razambe malagasy. Manohana am-pahavitrihana ny [[teôkrasia]] kristiana izy, miara-miasa amin' ny Fiangonana eto Madagasikara ([[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara|FFKM]]), amin' ny sendikan' ny oniversite, ary amin' ny mpisehatra ara-tsôsialy, ho fototry ny fitantanana ny firenena.</small></ref><ref><small>"[https://fanjakana-madagasikara.blogspot.com/ Fanjakan' i Madagasikara]", ''fanjakana-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>; * ''Fianakaviamben' ny Andriana Merina''<ref><small>Ato amijn' ity blaogy ity no ahitana ny fiantsoan' i Ndriana Rabarioelina, tamin' ny 14–15 Desambra 2022, ny mpanjaka sy ny andriana mba hanavotra ny firenena malagasy. Tsikerainy ny kolikoly mirongatra, ny fanitsakitsahana ny [[Zon' olombelona|zon']] [[Zon' olombelona|olombelona]] ary ny hosoka amin' ny fifidianana, ny fanimbana ny [[Tontolo iainana eto Madagasikara|tontolo iainana]] sy ny fahantran' ny 81,6% amin' ny vahoaka malagasy. Hamafisiny ny maha zava-dehibe ny [[soatoavina]] malagasy, ny fanajana ny fomba amam-panao ary ny firaisankinan' ny tarana-mpanjaka.</small></ref><ref><small>"[https://mpanjaka-madagasikara.blogspot.com/ ''Fianakaviamben' ny Andriana Merina''], ''mpanjaka-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>; * ''Fianakaviamben' ny Mpanjaka eto Madagasikara''<ref><small>Ao amin' ity blaogy ity no iresahany ny lanjan' ny Fiambonamben' ny Ampanjaka eto Madagasikara. Ao no ahitana ny fanambaràna ataony, ny fanosorana azy ho mpanjaka, ny zava-mitranga amin' ny taranaka mpanjaka. Mampivondrona ny Raiamandreny ara-drazana (mpanjaka sy andriana) avy amin' ny [[Foko eto Madagasikara|foko malagasy]] rehetra izy. Resahiny ny fivoriana miaraka amin' ny mpanjaka solontena amin' ny lanonana nentim-paharazana (taombaovao, fanosorana ho mpanjaka, sns).</small></ref><ref><small>"[https://ampanjaka-madagasikara.blogspot.com/ Fianakaviamben' ny Mpanjaka eto Madagasikara]", ''ampanjaka-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>; * ''Fiombonamben' ny Taranaka Andriana Miray eto Madagasikara'' (''TAMIMA'')<ref><small>Ny blaogy ''Fiombonambe Taranaka Andriana Miray (TAMIMA)'' dia iresahany momba ny fivondronan' ny Andriana, anisan' izany ny fihaonana tamin' ny taona 2021 sy 2022 izay niompana amin' ny tantara sy ny firaisankinan' ny taranaka mpanjaka. Ato amin' ity blaogy ity izy no mankalaza ny fety toy ny [[Taom-baovao malagasy|Taombaovao]] [[Taom-baovao malagasy|Malagasy]], izay angatahany ny fitahian' Andriamanitra ho an' ny tarana-mpanjaka.</small> </ref><ref><small>"[https://tamima-madagasikara.blogspot.com/ Fiombonamben' ny Taranaka Andriana Miray eto Madagasikara (TAMIMA)]", ''tamima-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>; * ''Ny Andriantompokoindrindra''<ref><small>Ity blaogy ''Ny Andriantompokoindrindra'' ity dia mifantoka amin' ny Fanjakana Merina sy ny andraikitra maha mpitarika ny Fiombonamben' ny Andriana eto Madagasikara azy. Ao amin' ity blaogy ity koa i Ndriana Rabarioelina dia manazava ny maha taranaky ny "mpanjaka-mpisorona" [[Andriantompokoindrindra|Andrianatompokoindrindra]] azy (1600–1610 tany ho any) sy ny mpanjaka tao [[Fanjakan' Imerina|Imerina]], itantarany ny fanosorana azy ho Mpanjaka tamin' ny taona 2015. Asehony ihany koa ny fototra ara-pivavahana sy ara-drazana momba ny maha ara-dalàna ny maha Mpanjaka azy sy ny fanoloran-tenany amin' ny hamerina indray ny Fanjakana Masina miorina amin' ny soatoavina malagasy sy kristiana .</small></ref><ref><small>"[https://andriantompokoindrindra.blogspot.com/ Ny Andriantompokoindrindra]", ''andriantompokoindrindra.blogspot.com''</small></ref>; * ''Ny Jiosy eto Madagasikara''<ref><small>Ato no iresahany fa misy ifandraisany amin' ny [[Israelita]] fahiny ny razamben' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], nanomboka amin' ny fifindra-monina ara-[[Baiboly]] teto [[Madagasikara]] tany amin' ny 3&nbsp;000 taona lasa izay. Milaza koa izy fa avy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]] ny [[Fiteny malagasy|teny]] sy ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] ary ny [[Fomban-drazana malagasy|fomban-drazana]] sasany eto Madagasikara, araka ny fikarohana nataony nandritra ny telopolo taona. Miezaka mampiseho ny fitoviana misy eo amin' ny tantara malagasy sy ny fitantarana ao amin' ny [[Testamenta Taloha]] izy, indrindra amin' ny filazany fa eto Madagasikara ilay toerana atao hoe [[Ôfira]] .</small></ref><ref><small>"[https://jiosy-eto-madagasikara.blogspot.com/ Jiosy eto Madagasikara]", ''jiosy-eto-madagasikara.blogspot.com''</small></ref>; * ''Royal House of Madagascar''<ref><small>Io no blaogy ôfisialin' ny ''Royal House of Madagascar'', izay mirakitra hafatra ara-[[pôlitika]] sy ara-[[kolontsaina]], indrindra momba ny famerenana indray [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]] miorina amin' ny soatoavina malagasy, ny fanolorana lalàmpanorenana vaovao eo ambany fahefan' ny mpanjaka, ary momba ny fifandraisana amin' ny fikambanana maneran-tany (ny [[Firenena Mikambana]], ny [[Fandaharan' Asan' ny Firenena Mikambana ho an' ny Fampandrosoana|Fandaharan' Asan' ny Firenena Mikambana ho an' ny Fampandrosoan]]<nowiki/>a (PNUD), sns.). Ity blaogy ity koa dia itakiany ny tokony hiverenana amin' Andriamanitra.</small></ref><ref name=":7"><small>"[https://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/ Royal House of Madagascar]", ''royal-house-of-madagascar.blogspot.com''</small></ref>. Anisan' ny anehoany hevitra koa ny blaogy ''Taniko Madagasikara'' ([https://tanikomadagascar.com/ Jereo eto]) sy blaogy maro hafa izay matetika manana anarana ahitana ny teny hoe "''Royal''". == Fikambanana sy hetsika iraisam-pirenena == === Fikambanana iraisam-pirenen' ny mpanjaka === I Ndriana Rabarioelina dia mpikambana miaraka amin' ny [[mpanjaka]] notsongaina eran-tany ao anatin' ny ''Delphic Royal Society'', nanomboka tamin' ny taona 2011 tao [[Berlin]] any [[Alemaina]], izay miaraka amin' ny ''Delphic International Council'' manome lanja ny kolontsaina sy haikanto avo lenta eran-tany. ^{[Omeo ny loharano]} === Fifandraisana amin' ny samy mpanjaka maneran-tany === I Ndriana Rabarioelina dia nampita "Hafatr' Andriamanitra" manohitra ny fiarahan' ny olona mitovy fananahana na ''Message of the Lord Adonai Elohim to All Churches in the World on the Homosexuality'' ary nalefa tamin' ny mpitarika fiangonana lehibe maneran-tany (ny [[Eglizy Katôlika Rômanina|Eglizy Katolika Apostolika Romana]] any [[Vatikàna]], ny [[Fiombonambe Anglikana|Anglican Communion]], ny [[Alliance réformée mondiale|World Reformed Alliance]], ny [[Fiangonana Loterana Eran-Tany|World Lutheran Federation]], ny [[Filankevitra Ekiomenikan' ny Fiangonana|World Council of Churches]], ...) tamin' ny taona 2010 sy 2011. ^{[Omeo ny loharano]} Lehiben' ny delegasiona malagasy misy ny mpanjaka malagasy notsongaina, tamin' ny Fihaonambe Iraisam-Pirenenan' ny Mpanjaka sy Zanakandriana ary Mpitarika ara-drazana, indroa miantoana, tany [[Tripoli]] sy [[Benghazi]] any [[Libia]] tamin' ny taona 2008 sy 2009. Ary notendrena ho lehiben' ny delegasiona mitarika ny mpanjaka rehetra avy amin' ny firenena miisa dimampolo mahery raha nihaona tamin' ny filoham-pirenena miisa folo mahery avy any [[Amerika]], [[Eorôpa]], [[Afrika]] ary [[Atsinanana Afovoany|Afovoany Atsinanana]] tany Libia tamin' ny taona 2009. ^{[Omeo ny loharano]} I Ndriana Rabarioelina koa dia solontenan' ny ampanjaka rehetra eto Madagasikara tamin' ny Fihaonambe Iraisam-Pirenenan' ny Mpanjaka sy Zanakandriana ary Mpitarika ara-drazana, ary nihaona tamin' ny filoham-pirenena maro tany [[Pretoria]] atsy [[Afrika Atsimo]] tamin' ny taona 2011. ^{[Omeo ny loharano]} Nahazo ny mariboninahitra ''Grand Cross of the Royal Order of Bunyoro-Kitara Kingdom'' any [[Oganda]] izy<ref name=":7" />. == Jereo koa == * [[Andriana]] * [[Jiosy malagasy]] * [[Ratefy Tolotra]] * [[Joseph Briant]] * [[Vahoaka milaza fa taranaky ny Israelita]] * [[Richard Brothers]] * [[Anglô-israelisma]] == Fanovozan-kevitra == '''Boky sy lahatsoratra''' * Briant, Joseph, ''[https://www.google.com/search?q=Briant%2C+Joseph%2C+L%27h%C3%A9breu+%C3%A0+Madagascar&sca_esv=c7c67eb20f0b5775&sxsrf=ADLYWIKaeaF1lxKCRhfWaMtjxkig_QiHCw%3A1734705771500&ei=a4JlZ6CmHoHOhbIPxdK5gAE&ved=0ahUKEwjgh7PKyraKAxUBZ0EAHUVpDhAQ4dUDCA8&uact=5&oq=Briant%2C+Joseph%2C+L%27h%C3%A9breu+%C3%A0+Madagascar&gs_lp=Egxnd3Mtd2l6LXNlcnAiJ0JyaWFudCwgSm9zZXBoLCBMJ2jDqWJyZXUgw6AgTWFkYWdhc2NhcjIIEAAYgAQYogQyCBAAGIAEGKIEMggQABiABBiiBDIIEAAYgAQYogRItRBQ4AZYlwpwBHgBkAEAmAHHA6ABxwOqAQM0LTG4AQPIAQD4AQH4AQKYAgWgAv4DqAIKwgIKEAAYsAMY1gQYR8ICDRAAGIAEGLADGEMYigXCAgcQIxgnGOoCmAMN8QWSdHSb40MGMYgGAZAGCpIHBTQuNC0xoAeGAw&sclient=gws-wiz-serp L'hébreu à Madagascar]''. * Ferrand, Gabriel (1905). ''[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1667374 Les migrations musulmanes et juives à Madagascar]''. Paris: Revue de l'histoire des religions. * Rabarioelina, Ndriana (Rev. Dr.) (2011), "''Biblical Relations between Israel and Madagascar''", Doctoral Dissertation, Ph.D in Theology, SAHTS, États-Unis, 2010, 458 pages. Abstract in Saint-Alcuin House Journal, Volume 8, N^o 1, États-Unis, And in Library of Congress, number (ISSN 1548-4459), États-Unis. * Ramilison, Emmanuel (1951), ''[https://books.google.mg/books/about/Ny_Loharanon_ny_Andriana_nanjaka_teto_Im.html?id=LfxmQwAACAAJ&redir_esc=y Andriantomara-Andriamamilazabe. Loharanon' ny Andriana nanjaka eto Imerina]'', Imprimerie Ankehitriny. * Ramilison, Emmanuel (1962), ''Ny Baiboly sy Andrianampoinimerina'', Librarie Iarivo, Antananarivo, 66 pejy. * Kasanga, Fernand (1963), ''Ny Antemoro Anakara voasoratra tamin' ny taona 1506,'' Imprimerie Iarivo, Antananarivo. * Rombaka, Jacques Philippe (1963), ''[https://www.bulac.fr/image/tantaran-drazana Tantaran-drazana Antemoro-Anteony]'', Antananarivo, Imprimerie LMS. * Rombaka, Jacques Philippe (1970), ''[https://www.sudoc.abes.fr/cbs/xslt/DB=2.1//SRCH?IKT=12&TRM=097789631 Fomban-drazana antemoro-usages et coutumes antemoro] {{Wayback|url=https://www.sudoc.abes.fr/cbs/xslt/DB=2.1//SRCH?IKT=12&TRM=097789631 |date=20241220155652 }}'', Ambozontany, Fianarantsoa. * [[Ratefy Tolotra|Ratefy, Tolotra]] (1986), ''"Sind die Madagassichen Juden"'' na "Jiosy ve ny malagasy ?", Munster-Antananarivo, 600 pejy. *[https://forum.serasera.org/forum/message/m4f91363e6aa74/m4f914d7409e95 Lahatsoratra tao amin' ny ''Midi Madagascar'' tamin' ny 20 Avrily 2012] (rohy maty: http://www.midi-madagasikara.mg/index.php/component/content/article/5-societe/2933-declaration--les-malagasy-descendants-de-juifs) * "[https://www.madagate.org/politique-madagascar/dossier/1752-ndriana-rabarioelina--des-propositions-pertinentes.html Ndriana Rabarioelina : des propositions pertinentes…] {{Wayback|url=https://www.madagate.org/politique-madagascar/dossier/1752-ndriana-rabarioelina--des-propositions-pertinentes.html |date=20241220163037 }}", ''www.madagate.org'' * "[https://www.malagasynews.com/info-breves/le-prince-ndriana-rabarioelina-appelle-les-dirigeants-a-demolir-toutes-nouvelles-constructions-dans-le-rova-dantananarivo/ Le prince Ndriana Rabarioelina appelle les dirigeants à démolir toutes nouvelles constructions dans le Rova d’Antananarivo].", ''www.malagasynews.com'' * International Royal Academy of Theology (2010): ''Message of the Lord Adonai Elohim to All Churches in the World on the Homosexuality,'' http://academy-of-theology.blogspot.com/2011/06/message-of-the-lord-adonai-elohim-to-all.html * "[https://gw.geneanet.org/kingofmada_w?lang=fr&pz=king+ndriana&nz=ndriana Ndriana Rabarioelina]", ''gw.geneanet.org'' * "[https://web.facebook.com/ndriana.rabarioelina?_rdc=1&_rdr Ndriana Rabarioelina]", ''web.facebook.com'' * "[https://fanjakana-madagasikara.blogspot.com/2020/? Fanosorana mpanjaka sy tsodrano ny Mpanjaka Ndriana Rabarioelina, avy amin' ny Lahimatoan' Imerina, Lehiben' ny Fianakaviamben' ny Mpanjaka eto Madagasikara (Taona 2015)]", ''fanjakana-madagasikara.blogspot.com'' * "[https://royal-house-of-madagascar.blogspot.com/2020/09/? The anointing and the consecration of HRM King Ndriana Rabarioelina (in 2015)]", ''royal-house-of-madagascar.blogspot.com'' * "[https://mpanjaka-madagasikara.blogspot.com/2020/? Famindrana zakaka sy famindrana fahefana ho an' ny Mmpanjaka Ndriana Rabarioelina avy amin' ny Lahimatoan' Imerina (taona 2015)]", ''mpanjaka-madagasikara.blogspot.com'' '''Sary mihetsika''' * "[https://www.youtube.com/watch?v=BeFJAOfucqs Ny Jiosy eto Madagasikara, ny Mpanjaka Ndriana Rabarioelina]", ''youtube.com'' * "[https://tanikomadagascar.com/2019/10/05/tantara-sy-fiainam-pirenena-prince-dr-ndriana-rabarioelina/ Tantara sy Fiainam-pirenena]" (''youtube''), ''tanikomadagascar.com'' * "[https://www.youtube.com/watch?v=_6UVnBc0dgE Ndriana Rabarioelina: Manandratra Fanjakan' ny Mpisorona]", ''youtube.com''. * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%3A+Teny+Gasy Mpanjaka Ndriana Rabarioelina: "Teny Gasy"]", 06 Novambra 2021, Madagascar24TV, youtube.com: "(66) Ny Mpanjaka Ndrian<nowiki/>a Rabarioelina, "Tena Gasy" 01 Oktobra 2022, Madagascar24TV - YouTube". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%3A+Dinika Mpanjaka Ndriana Rabarioelina: "Dinika"]", MBSTV, 03 Oktobra 2022, youtube.com: "Ny Mpanjaka Ndriana Rabarioelina, "Dinika" 03oktobra2022, MBS TV". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%3A%22Antso+ho+an%27+ny+firenena Mpanjaka Ndriana Rabarioelina:''"Antso ho an' ny firenena'']''"''', 13 Oktobra 2022, youtube.com: "Antso ho an' ny Firenena, Ny Mpanjaka Ndriana Rabarioelina". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%2C+Fanjakan%27+i+Madagasikara Mpanjaka Ndriana Rabarioelina, ''Fanjakan' i Madagasikara'']''"'', 21/07/2023, Le 20H15, Madagascar24Redaction: youtube.com: "(66) Le 20H15 - 2023 07 21 - Mpanjaka Ndriana Rabarioelina- YouTube". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%C2%A0%3A+%22Fanjakam-Pisorona%2C+Fanjakan%27i+Madagasikara Mpanjaka Ndriana Rabarioelina : "''Fanjakam-Pisorona, Fanjakan'i Madagasikara'']''""'', 22/07/2023, youtube.com". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%3A+%22Mijoro+ny+Fianakaviambe+eto+Madagasikara%22 Mpanjaka Ndriana Rabarioelina: "''Mijoro ny Fianakaviambe eto Madagasikara"'']''"'', 05 Aogositra 2023, youtube.com". * "[https://www.youtube.com/results?search_query=Mpanjaka+Ndriana+Rabarioelina%3A+%22Ny+Jiosy+eto+Madagasikara%22 Mpanjaka Ndriana Rabarioelina: "''Ny Jiosy eto Madagasikara"'']''"'', TV I-BC, 2023, youtube.com". == Loharano sy fanamarihana == [[Sokajy:Mpanao malagasy]] nvtd7m9aglfn82geq83x5su9qpdswf6 0 286116 1148689 1073837 2026-08-05T22:07:11Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1148689 wikitext text/x-wiki [[Sary:KutubHadeethSittah.jpg|vignette|258x258px|Ny hadita dia fanangonana ny teny sy ny asa ary ny fihetsika rehetra nataon' i [[Mohamady]] ary mandrafitra, miaraka amin' ny [[Kor'any]], fototra ara-teôlôjia sy ara-dalànan' ny [[Silamo|finoana silamo]].]] Ny '''hadita''' na '''atara''' dia izay heverin' ny ankamaroan' ny [[Mozilmana]] sy ny sekoly maro mahazatra ho firaketana ny teny sy ny fihetsika aman' asa ary ny fankatoavana mangina avy amin' ny [[mpaminanin' ny silamo]] [[Mohamady]] izay nampitaina tamin' ny alalan' ny rojo-mpitantara. Raha lazaina amin' ny teny hafa, ny ḥadita dia fitaterana ny zavatra nolazain' i Mohamady sy nataony<ref><small>"[https://yaqeeninstitute.org/read/paper/are-hadith-necessary Are Hadith Necessary? An Examination of the Authority of Hadith in Islam]".</small></ref> (jereo: [[lovantsofina am-bava]]). Amin' ny [[Fiteny arabo|teny arabo]] ny hadita dia atao hoe حديث / '''''ḥadīṯ''''' (raha tokana) na أحاديث / '''''ʾaḥādīṯ''''' (raha maro)<ref><small>Brown, Jonathan A.C. (2009). ''Hadith: Muhammad's Legacy in the Medieval and Modern World'' (Foundations of Islam). Oneworld Publications. <nowiki>ISBN 978-1851686636</nowiki>., p. 3.</small></ref>, izay midika hoe "resaka" na "lahateny", ary ny atara dia atao amin' ny teny arabo hoe أثر /'''''ʾAṯar''''', izay midika hoe "sisa" na "vokany"<ref><small>Azami, Muhammad Mustafa (1978). ''[https://books.google.mg/books?id=qblMCwAAQBAJ&q=hadith+athar&pg=PA3&redir_esc=y#v=snippet&q=hadith%20athar&f=false Studies in Hadith Methodology and Literature]''. American Trust Publications. p. 3. <nowiki>ISBN 978-0-89259-011-7</nowiki>.</small></ref>. Amin' ny manam-pahaizana ao amin' ny [[Sonisma|silamo sonita]] dia niita-kevitra ilay teny ka manondro ny fitambaran' ny lovantsofina rehetra mifandraika amin' ny fihetsika sy ny asa ary ny tenin' i Mohamady sy ny an' ny mpiara-dia aminy fahavelony (atao hoe ''[[sahaba]]'')<ref><small>Motzki, Harald (2004). ''Encyclopedia of Islam and Muslim World.1''. Thmpson Gale. p. 285.</small></ref><ref><small>Al-Bukhari, Imam (2003). ''[https://books.google.mg/books?id=Q9E4egv4lKEC&redir_esc=y Moral Teachings of Islam: Prophetic Traditions from Al-Adab Al-mufrad By Muḥammad ibn Ismāʻīl Bukhārī]''. Rowman Altamira. <nowiki>ISBN 9780759104174</nowiki>.</small></ref>. Ao amin' ny [[Siisma|silamo siita]], ny hadita dia fanehoana ny ''sunnah'' sy ny teny ary ny fihetsik' i Mohamady sy ny an' ny fianakaviany: ny ''[[Ahl al-Bayt]]'' (ny [[imam roa ambin' ny folo]] sy i [[Fatima]] zanakavavin' i Mohamady)<ref><small>al-Fadli, Abd al-Hadi (2011). ''[https://books.google.mg/books?id=E-muq9pi0zUC&q=shia+hadith&redir_esc=y#v=snippet&q=shia%20hadith&f=false Introduction to Hadith]'' (2nd ed.). London: ICAS Press. p. vii. <nowiki>ISBN 9781904063476</nowiki>.</small></ref>. Na izany aza, ny hadita, nanomboka tamin' ny taonjato faha-19, dia nanaovan' ny islamôloga fikarohana, izay nahafaha-naneho ny fisian' ny fandrafetana sy famoronana teo amin' ny hadita sy teo amin' ny rojom-pampitana azy. Ho an' ilay islamôlôga Stephen Shoemaker dia tsy manome fahalalana azo antoka momba ny fiandohan' ny finoana silamo ny fitantarana tantaram-piainana sy ny hadita. Na dia vitsy aza ny andininy mamaritra lalàna ao amin' ny [[Kor'any]] (izay heverin' ny Mozilmana ho tenin' [[Andriamanitra ao amin' ny fivavahana abrahamika|Andriamanitra]] nambara tamin' i Mohamady) dia tsy vitan' ny hoe mitondra fanazavana momba an' Andriamanitra (''[[Allah|Allâh]]''), momba ny Kor'any, momba an' i Mohamady ary momba ny [[fiainana aorian' ny fahafatesana]] ny hadita, fa manome tari-dalana momba izay rehetra mandrindra ny fiainan' ny mpino (atao hoe ''sunnah''), manomboka amin' ny antsipirian' ny adidy ara-pivavahana ([[Fidiovana ao amin' ny silamo|fidiovana]], [[Vavaka dimy fanao isan' andro (silamo)|vavaka]], [[Ramadany|fifadian-kanina]], [[Fivahiniana masina (silamo)|fivahiniana masina]]) ka hatramin' ny fananarana sy ny fitondran-tena tsara (adidy sy fandrarana, soatoavina ara-[[môraly]] sy faharatsiana, fitsipi-pitondrantena, sakafo, fitafiana, sns.)<ref><small>Imam Nawawi, ''Riyadh as-Salihin'' ("Gardens of the Righteous"), London/Totowa, Curzon Press, 1975, 332 p. (<nowiki>ISBN 0-7007-0073-0</nowiki>).</small></ref>. Noho izany dia avy amin' ny hadita fa tsy avy amin' ny Kor'any ny ny ankamaroan' ny fitsipika ao amin' ny lalàna silamo (''[[sharia]]'')<ref><small>David F. Forte, "Islamic Law; the impact of Joseph Schacht", ''[http://www.soerenkern.com/pdfs/islam/IslamicLawTheImpactofJosephSchacht.pdf Loyola of Los Angeles International and Comparative Law Review]'', vol. 1,‎ 1978, p. 2 ([[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.soerenkern.com%2Fpdfs%2Fislam%2FIslamicLawTheImpactofJosephSchacht.pdf arsiva]], notsidihina tamin' ny 19 Avrily 2018)</small></ref>. Ny hadita dia azo raisina ho "taolan-damosina" ao amin' ny [[sivilizasiôna silamo]]<ref><small>J.A.C. Brown, ''[[:fr:Hadîth#JACBMM2014|Misquoting Muhammad]]'', 2014: p.6</small></ref>, ary ny fahefany izay loharanon' ny lalàna ara-pivavahana sy ny fitarihana ara-môraly dia mitana anjara toerana faharoa aorian' ny Kor'any (izay heverina ho tenin' Andriamanitra)<ref><small>"[https://www.britannica.com/topic/Hadith Hadith] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.britannica.com%2Ftopic%2FHadith#federation=archive.wikiwix.com&tab=url arsiva]]", ''Encyclopaedia Britannica'' (notsidihina tamin' ny 31 Jolay 2020)</small></ref>. Maro dia maro ny fomba fijery ara-teôlôjia sy araka ny lalàna momba ny hadita teo amin' ny tantaran' ny silamo, ka ny sekoly sy ny fireham-pisainana samihafa dia tsy manome lanja ny hadita amin' ny fomba mitovy ary ny sasany dia mitsipaka ny hadita<ref><small>Brown, Jonathan A.C. (2014). ''[https://archive.org/stream/misquoting-muhammad-pbuh/misquoting-muhammad-pbuh_djvu.txt Misquoting Muhammad: The Challenge and Choices of Interpreting the Prophet's Legacy]''. Oneworld Publications. <nowiki>ISBN 978-1780744209</nowiki>. Retrieved 4 June 2018.: p.8</small></ref>. Ny maha zava-dehibe ny hadita amin' ny famaritana ny [[tenim-pinoana]] (dôgma) sy ny lalàna dia samy hafa ary mbola miovaova arakaraka ny fironana ara-pivavahana ao anatin' ny finoana silamo. Ny Mozilmana sasany dia mino fa ny fitarihana silamo dia tokony hiorina amin' ny Kor'any irery ihany, ka mitsipaka ny fahefan' ny hadita; ny sasany indray milaza fa ny ankamaroan' ny hadita dia noforonina ([[Pseodepigrafa (literatiora)|pseodepigrafa]])<ref name=":0"><small>"[https://submission.org/Corruption_of_Religion.html Hadith and the Corruption of the great religion of Islam | Submission.org - Your best source for Submission (Islam)]". ''submission.org''. Notsidihina tamin' ny 23 Janoary 2020.</small></ref> noforonina tamin' ny taonjato faha-8 sy faha-9 taor. J.K., ary lazaina ain' ny fomba tsy marina fa avy amin' i Mohamady<ref name=":0" /><ref><small>Neal Robinson (2013), ''Islam: A Concise Introduction'', Routledge, <nowiki>ISBN 978-0878402243</nowiki>, Chapter 7, pp. 85-89</small></ref>. Teo amin' ny tantara, ny sekta sasany ao amin' ny [[karijisma]] koa dia nandà ny hadita, nefa ny [[Motazilisma|Motazilita]] kosa nandà ny hadita tsy ho fototry ny lalàna silamo, sady nanaiky ny ''[[sunna]]'' sy ny ''[[ijma]]''<ref><small>Sindima, Harvey J. (2 November 2017). ''[https://books.google.mg/books?id=j8c_DwAAQBAJ&dq=khawarij+rejected+the+hadith&pg=PA75&redir_esc=y Major Issues in Islam: The Challenges within and Without]''. Rowman & Littlefield. <nowiki>ISBN 978-0-7618-7017-3</nowiki>.</small></ref>. Ny Mozilmana izay mitsikera ny hadita dia manantitrantitra fa ny olana eo amin' ny Tontolo Silamo dia avy amin' ny ampahany amin' ny singa nentim-paharazana ao amin' ny hadita ary mitady ny handà ireo fampianarana ireo<ref><small>[https://listverse.com/2016/04/08/10-forgotten-sects-of-major-world-religions/ "10 Forgotten Sects of Major Religions"]. 8 Avril 2016.</small></ref>. Satria ny hadita sasany dia mirakitra fanambaràna mampiahiahy ary mifanipaka mihitsy aza, dia lasa seha-pandalinana lehibe ao amin' ny [[finoana silamo]] ny fanamarinana ny maha azo antoka ny hadita<ref><small>Lewis, Bernard (1993). ''[[iarchive:islamwest00lewi_0|Islam and the West]]''. Oxford University Press. p. 44. <nowiki>ISBN 9780198023937</nowiki>. Retrieved 28 March 2018. hadith.</small></ref>. Ny taranja andalinana ny lovantsofina momba an' i Mohamady mba hanavahana izay lazaina amin' ny fomba diso fa momba azy dia ny علم الحديث /''ˤilm al-ḥadīth'' ("siansan' ny hadita). Amin' ny endriny mahazatra dia misy fizaràna roa ny hadita: ny rojo-mpitantara nampita ny tatitra (''[[isnad]]''), ary ny lahatsoratra fototra amin' ny tatitra (ny ''matn'')<ref><small>"[https://qurano.com/en/62-al-jumu-a/ Surah Al-Jumu'a, Word by word translation of verse number 2-3 (Tafsir included) | الجمعة - Quran O]". ''qurano.com''. Notsidihina tamin' ny 31 Janoary 2021.</small></ref><ref><small>Islahi, Amin Ahsan (1989) [nadika ]. ''[http://www.monthly-renaissance.com/DownloadContainer.aspx?id=71 Mabadi Tadabbur-i-Hadith] {{Wayback|url=http://www.monthly-renaissance.com/DownloadContainer.aspx?id=71 |date=20120312082950 }}'' (nadika amin' ny lohateny hoe: ''"Fundamentals of Hadith Interpretation"'' amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]] tamin' ny taona 2009) (amin' ny [[Fiteny ordò|fiteny ordo]]). Lahore: Al-Mawrid. Retrieved 2 June 2011.</small></ref><ref><small>Campo, Juan Eduardo (2009). "[https://books.google.mg/books?id=OZbyz_Hr-eIC&q=encyclopedia+islam+hadith&pg=PA280&redir_esc=y#v=snippet&q=encyclopedia%20islam%20hadith&f=false Hadith]". ''Encyclopedia of Islam''. Infobase. <nowiki>ISBN 9781438126968</nowiki>.</small></ref>. Sokajîn' ny mpitondra fivavahana sy mpahay lalàna mozilmana ho ao amin' ny sokajy toy ny ''[[sahih]]'' ("marina") sy ny ''hasan'' ("tsara") ary ''da'if'' ("malemy")<ref><small>Ziauddin Sardar, ''The Future of Muslim Civilisation'', 1979, p. 26.</small></ref> ny hadita tsirairay. Na izany aza, ny vondrona samihafa sy ny manam-pahaizana samihafa dia mety hanasokajy hadita iray amin' ny fomba hafa. == Jereo koa == * ''[[Sunna]]'' * [[Kor'any]] * [[Mohamady]] * [[Naskh|Hadita manafoana andininy ao amin' ny Kor'any]] == Loharano sy fanamarihana == h51f5ggpg85sp0zlzhk1xtscn18ecjy 0 291889 1148691 1140039 2026-08-05T22:50:27Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1148691 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary= RABENIRINA-Jean-jacques-BETIOKY-SUD.jpg |anarana=Jean Jacques Rabenirina |teraka=9 Jona 1961<ref>[http://madagasikara.de/2003/Januar/0301-2f/030117tribuneregierung.htm Minisitry ny asa sy ny lalàna sosialy]</ref> |maty=25 septambra 2025<ref>[https://2424.mg/necrologie-le-depute-jean-jacques-rabenirina-decede-dans-un-accident-de-circulation/ J.J. Rabenira, décès]</ref> (64 taona)<ref>[https://2424.mg/necrologie-le-depute-jean-jacques-rabenirina-decede-dans-un-accident-de-circulation/ nécrologie]</ref> |firenena={{Madagasikara}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] |taona niasàna= }} '''Jean Jacques Rabenirina''' (teraka:9 Jona 1961, maty: 25 septambra 2025) dia mpanao politika malagasy avy ao amin'ny [[Firaisankina]].<ref>{{Cite web |url=https://assemblee-nationale.mg/rabenirina-jean-jacques/ |title=Assemblee nationale |access-date=2025-04-22 |archive-date=2025-01-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114142920/https://assemblee-nationale.mg/rabenirina-jean-jacques/ |url-status=dead }}</ref> Solombavambahoakan’i [[Betioky Atsimo]] izy<ref>{{Cite web |url=https://midi-madagasikara.mg/pas-de-democratie-a-madagascar/ |title=Députés de l’opposition : « Pas de démocratie à Madagascar » |access-date=2025-04-22 |archive-date=2025-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250419161201/https://midi-madagasikara.mg/pas-de-democratie-a-madagascar/ |url-status=dead }}</ref>nanomboka ny taona 2019. Voafidy indray ny taona 2024. ==Antoko== *2003- ??: Minisitry ny asa sy ny lalàna sosialy<ref>[http://madagasikara.de/2003/Januar/0301-2f/030117tribuneregierung.htm Minisitry ny asa sy ny lalàna sosialy]</ref> * 2004-10/2006<ref>[https://lexpress.mu/s/article/madagascan-president-sacks-tourism-minister L'Express.mu]</ref>: Minisitra AVI (minisitry ny Kolontsaina sy ny Fizahantany). *03.2011-11.2011: Minisitry ny Fanabeazam-pirenena<ref>{{Cite web |url=https://www.education.gov.mg/lequipe-ministerielle/ministres-successifs/ |title=www.education.gov.mg |access-date=2025-09-27 |archive-date=2020-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200224200430/http://www.education.gov.mg/lequipe-ministerielle/ministres-successifs/ |url-status=dead }}</ref> *-6.2018<ref>[https://fr.allafrica.com/stories/201806120650.html ministère de la Culture, de la Promotion de l'artisanat et de la Sauvegarde du patrimoine]</ref>: Minisitry ny Kolontsaina, ny fampiroboroboana ny asa tanana ary ny fiarovana ny vakoka *2019-2024: IRD<ref>{{Cite web |url=https://actu.orange.mg/legislatives-la-liste-des-151-deputes-elus-de-madagascar/ |title=actu.orange.mg |access-date=2025-09-27 |archive-date=2025-11-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251113124009/https://actu.orange.mg/legislatives-la-liste-des-151-deputes-elus-de-madagascar/ |url-status=dead }}</ref> *2024- [[Firaisankina]] {{reflist}} [[Sokajy:Mpanao politika malagasy|Rabenirina]] [[Sokajy:Solombavambahoaka malagasy|Rabenirina]] [[Sokajy:Maty tamin'ny taona 2025]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1961]] 5vxpsm8n2g8kueow8kk2iq2otou7a97 0 293239 1148692 1143875 2026-08-06T00:30:22Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1148692 wikitext text/x-wiki Ny '''literatioran' i Madagasikara''' dia ny literatiora rehetra, na am-bava na an-tsoratra, amin'ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] na amin' ny [[Fiteny eto Madagasikara|fiteny hafa]], nataon' ny Malagasy (anisan' izany ny any am-pielezana) na nataon' ny vahiny avy any ivelany. Mandrakotra ny literatiora am-bava ([[tononkalo]], [[kabary]], [[ohabolana]], tantara) sy ny asa soratra; izay maneho ny fahasamihafana ara-[[kolontsaina]] sy ara-[[Fedrà|pedrà]] eto Madagasikara ary ny literatiora malagasy<ref><small>"[https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-94-010-1761-9_12? The Literature of Madagascar]", ''link.springer.com''</small></ref><ref name=":2"><small>"[https://globhistory.org/en/article/madagaskar/znamenitye_literaturnye_proizvedeniya_madagaskara? Famous Literary Works of Madagascar] {{Wayback|url=https://globhistory.org/en/article/madagaskar/znamenitye_literaturnye_proizvedeniya_madagaskara |date=20250807081350 }}", ''globhistory.org''</small></ref>. Ny endriky ny literatiora am-bava lehibe dia ny [[Hainteny|haiteny]] (tononkalo feno fanoharana) sy ny [[kabary]] ary ny [[ohabolana]], izay aseho matetika amin' ny hetsika ara-piarahamonina<ref><small>"[https://pantheon.world/profile/occupation/writer/country/madagascar? The most famous writers from Madagascar]", ''pantheon.world''</small></ref>. Ny tantaran' ''[[Ibonia]]'', izay nampitaina am-bava nandritra ny taonjato maro, dia ahitana ireo endrika pôetika ireo, mampifangaro ny ara-panahy sy ny fisedrana mahery<ref><small>"[https://www.newyorker.com/books/this-week-in-fiction/andrea-lee-01-04-21? Andrea Lee on Fictionalizing Madagascar]", ''www.newyorker.com''</small></ref><ref><small>"[https://web.archive.org/web/20110605051817/http://xroads.virginia.edu/~Public/Ibonia/text.html Ibonia: the text in 17 sections]". University of Virginia.</small></ref>. Talohan' ny taonjato faha-19 dia nandrakitra [[Esôterisma|fahalalana]] [[Esôterisma|miafina]] amin' ny alalan' ny [[sorabe]], izay [[tarehin-tsoratra arabo]] namboarina ho an' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], saingy vitsy dia vitsy ireo lahatsoratra ireo ankehitriny. Ny firaketana an-tsoratra voalohany momba ny [[lovantsofina am-bava]] dia nataon' ny misiônera sy manam-pahaizana eorôpeanina sy malagasy toa an-d[[Raombana]] sy ny fanangonana ao amin' ny ''[[Tantara ny Andriana eto Madagasikara|Tantara ny Andriana]]'', izay ahitana ny lovantsofina momba mpanjaka merina. Nandritra ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahantany]], ny pôeta toa an-dry [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1901–1937), izay heverina ho ny pôeta afrikana môderina voalohany, dia nanafangaro ny fomba fanoratra môderina (siorealisma, sns.) sy ny literatiora am-bava nentin-paharazana malagasy<ref name=":2" />. Ny mpanoratra malaza hafa, anisan' izany [[Ny Avana Ramanantoanina]] sy i [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]], dia niasa tamin' ny fiarovana ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]], nampitambatra ny tononkalo sy ny teatra ary ny hafatra ara-pôlitika<ref><small>Andrzejewski, B.W.; Piłaszewicz, Stanisław; Tyloch, Witold (1985). ''Literatures in [https://books.google.mg/books?id=gfH2A6AhZ7wC&redir_esc=y African Languages: Theoretical Issues and Sample Surveys]''. Cambridge, U.K.: Cambridge University Press. <nowiki>ISBN 9780521256469</nowiki>, p. 454.</small> </ref>. Nandritra ny taonjato faha-20, ny literatiora malagasy ankehitriny dia nampitombo ny lova eo amin' ny literatiora am-bava sy an-tsoratra tamin' ny alalan' ny fikarohana ny maha-izy azy ny firenena malagasy sy ny tantaran' ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahantany]] ary ny fivoaran' ny karazana literatiora toy ny tantara foronina sy ny teatra ary ny fitsikerana. == Literatiora am-bava == Betsaka ny [[literatiora am-bava]] nentim-paharazana no nivoatra teto [[Madagasikara]]. Anisan’ ny literatiora am-bava nentim-paharazana malaza indrindra eto amin’ ny Nosy ny lahabolana, izay aseho amin' ny endrika [[hainteny]] sy ny [[kabary]] ary ny [[ohabolana]]. [[Tononkalo]] mampisongadina ireo lovantsofina ireo, ilay mitondra ny lohateny hoe ''[[Ibonia]]'', dia niampitampita nandritra ny taonjato maro manerana ny Nosy tamin' ny endriny maro samihafa, ary maneho ny [[fedrà]] sy ny [[finoana]] nentim-paharazana malagasy. Ankoatra ireo lova ara-javakanto ireo, ny fitantarana am-bava dia nampitaina tamin' ny taranaka maro. Fitantarana sy [[tononkalo]] ary [[tantara]] maro no naverina tamin' ny endrika [[Mozika malagasy|mozika]]. Tsy afa-misaraka amin’ ny [[hira]] ny tononkalo ao amin' ny literatiora am-bava netim-paharazana malagasy, araka ny asehon' ny teny malagasy hoe ''tononkira'' na ''tononkalo'' – izay miforona amin' ny fampiarahana ny tonony amin' ny hira na kalo<ref><small>Nadika avy amin' ny [[:en:Literature_of_Madagascar#Oral_literary_traditions|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny anglisy tamin' ny 16/07/2025</small></ref>. Fizarana azo arahina<ref><small>Nadika avy amin' ny [[:fr:Littérature_malgache#Littérature_orale|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny frantsay tamin' ny 16/07/2025</small></ref>: # endrika fohy: [[ohabolana]], ohapitenena, [[teny filamatra]], [[teny faneva]], [[ankamantatra]], [[Angano malagasy|angano]], [[hira]]; # ny [[anaran-tsamirery]] (anaran' olona, anaram-pianakaviana, anaran-tanàna, anaran-toerana); # ny voambolana sy teknika momba ny [[zavakanto]] sy [[asa tanana]]; # ny [[raokandro]] sy [[fitsaboana nentim-paharazana]]; # ny fitantarana fanorenana ([[fedrà]], [[Angano malagasy|angano]]); # fombafomba ara-pivavahana na ivelan' ny fivavahana<ref><small>{{Cite journal|url=https://muse.jhu.edu/article/392036/pdf}}</small></ref>. == Topi-maso ara-tantara == === Literatiora an-tsoratra voalohany === Ny fahalalana [[Esôterisma|miafina]] isan-karazany, mifandraika amin' ny fombafomba ara-pivavahana, amin' ny fitsaboana amin' ny alalan' ny [[raokandro]] ary ny fahalalana manokana hafa, dia noraketin' ny [[Ombiasa|ombiasy]] tamin' ny alalan' ny [[sorabe]], [[tarehin-tsoratra arabo]] namboarina hanoratana ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Nampidirin' ny tantsambo arabo teo anelanelan' ny taonjato faha-7 sy faha-10 izy io. Ireo asa soratra voalohany ireo dia natokana ho an' ny ombiasy fotsiny fa tsy naparitaka. Ny mpanjaka malagasy dia nanana mpanolo-tsaina ombiasy ary nampianarina namaky teny sy nanoratra amin' ny sorabe, ary mety nampiasa ho an' ny tanjona maro izany, na dia vitsy aza ny tahirin-kevitra vita amin' ny sorbe mbola ananana hatramin' izao<ref name=":0"><small>Nadika avy amin' ny [[:en:Literature_of_Madagascar#Early_written_works|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny anglisy tamin' ny 16/07/2025</small></ref>. Misy zavatra avy amin' ny lovantsofina am-bava sy ny kabary nentim-paharazana izay noraketin' ny mpitsidika britanika sy frantsay teto amin' ny Nosy. Ny mpahay tantara malagasy voalohany dia [[Raombana]] (1809–1855), iray amin' ny mpianatra voalohany tao amin' ny sekolin' ny [[London Missionary Society]] tao amin' ny [[Rovan' Antananarivo]], izay nandrakitra an-tsoratra amin' ny teny anglisy sy amin' ny teny malagasy ny tantaran' ny [[Merina]] tany am-piandohan' ny taonjato faha-19. Ny ''[[Tantara ny Andriana eto Madagasikara]]'', izay fanangonana lovantsofina momba ny mpanjaka merina, dia loharanom-pahalalana lehibe hafa momba ny fiarahamonina tany afovoan-tanin' i [[Madagasikara]] ary nangonina sy navoakan' ny pretra katôlika iray ([[François Callet]]) nonina tao amin' io faritra io tamin' ny faramparan' ny taonjato faha-19<ref name=":0" />. === Literatiora malagasy === Nivelatra teto Madagasikara fotoana fohy taorian’ ny fanjanahantany ny literatiora an-tsoratra avy amin’ ny aingam-panahy tandrefana, izay nipoitra voalohany tamin’ ny 1906-1938, izay azo zaraina ho vanim-potoana efatra. * Ny vanim-potoana voalohany dia fantatra amin' ny hoe "''<u>miana-mamindra</u>''" ary tamin' ny taona 1906-1914. Nandritra izany fotoana izany dia nanomboka nanoratra tononkalo sy tantara ary diary tamin' ny fomba eorôpeana ny andiany voalohany. Ho fanajana ny <u>fisarahan</u><u>' ny fanjakana sy ny fiangonana</u> any [[Frantsa]], ireo mpanoratra ireo dia namaritra ny tenany ho "mpino" nahazo aingam-panahy avy amin' ny lohahevitra ara-pivavahana, ary ireo "tsy mpino" izay nanentana lalina kokoa ny vetsovetsony. Maro amin' ireo mpanakanto ireo no mpikambana ao amin' ny [[Vy Vato Sakelika]], fikambanana ara-kolontsaina manana tanjona [[Fanindrahindram-pirenena|nasiônalista]] miafina. Ny fahitan' ny fitondrana frantsay ny fikasan' ilay fikambanana sy ny fanaovana sesitany ny maro amin' ny mpikambana ao aminy dia niteraka fahabangana teo amin' ny fivoaran' ny literatiora teto amin' ny Nosy nanomboka tamin' ny 1915 ka hatramin' ny 1922. * Ny vanim-potoana faharoa, tamin' ny taona 1922 ka hatramin' ny 1929, dia nahitana mpanoratra nandalina ny lohahevitra malagasy momba ny "<u>''embona sy hanina''</u>''"''. * Nanaraka izany ny vanim-potoana fahatelo izay niompana amin' "<u>''ny lasa''</u>" (fiverenana an-doharano). * Nanomboka tamin' ny taona 1932 kosa ny vanim-potoana fahefatra, ny "''<u>mitady ny very</u>"''. Ireo lohahevitra ireo dia maneho ny lohahevitra lehibe kokoa momba ny fahaverezan' ny maha-izy azy, ny fahatsapana ho vahiny an-tanin' ny tena ary ny fanembonana ny lasa, izay vokatry ny fanjanahantany. Izy ireo dia narahin' ny "''<u>hita ny very</u>''" tamin' ny taona 1934-1938<ref name=":1"><small>Nadika avy amin' ny [[:en:Literature_of_Madagascar#Malagasy_literature|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny anglisy tamin' ny 16/07/2025</small></ref>. Ny mpanoratra nanoratra nandritra ny vanim-potoana 1906-1938 dia fantatra teto Madagasikara amin' ny anarana roa: ny "''mpanoratra zokiny''", izay teraka nandritra ny andron' ny [[Fanjakan' Imerina]] teo aloha, sy ny "''mpanoratra zandriny''" izay teraka tamin' ny fitondrana frantsay ary matetika miezaka mamerina sy mankalaza ny lasa talohan' ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahantany]]<ref name=":1" />. Ny pôeta afrikanina môderina voalohany, izay [[Merina]], antsoina hoe [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1901 na 1903–1937), dia nalaza noho ny fampifangaroana ireo endrika pôetika siorealista, rômantika ary môdernista miaraka amin' ny singa avy amin' ny fandaha-teny malagasy nentim-paharazana, ary koa noho ny [[Famonoan-tena|famonoan-tenany]] tamin' ny alalan' ny poizina [[Sianida|sianiora]] tamin' ny taona 1937. I Rabearivelo ihany koa no anisan' ny voalohany namoaka boky tantara foronina miresaka tantara tena nisy ary nanoratra ny hany [[ôperà]] tokana amin' ny fomba tandrefana eto [[Madagasikara]]. Ny fampifangaroana ny fomba tandrefana sy ny fomba nentim-paharazana eo amin' ny haisoratra dia notohizin' ny mpanoratra toa an' i [[Elie Rajaonarison]], ohatra iray amin' ny onja vaovao eo amin' ny tononkalo malagasy. Anisan' ny pôeta malaza i [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]], i [[Pierre Randrianarisoa]], i [[Georges Andriamanantena]] (na [[Georges Andriamanantena|Rado]]), i [[Jean Verdi Salomon Razakandraina]] (na [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]) sy ny hafa. Ny mpanoratra sangany dia i [[Jean-Luc Raharimanana]], i [[Michèle Rakotoson]], i [[Clarisse Ratsifandrihamanana]], i [[David Jaomanoro]], i [[Solofo Randrianja]], i [[Emilson Daniel Andriamalala]] ary i [[Celestin Andriamanantena]]. Betsaka ihany koa ny bokin-tantara an-tsary noforonin' ny mpanoratra malagasy toa an' i [[Anselme Razafindrainibe]] (1956–2011)<ref name=":1" />. Mpanoratra malagasy maro no samy nanantitra mafy ny fampiroboroboana sy ny fankalazana ny hakanto sy ny fahafahan' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] milaza zavatra maro ary ny haren' ny [[lovantsofina am-bava]] malagasy<ref name=":1" />. '''Ny karazana literatiora''' Araka ny voalaza tao amin’ny famaritana ankapobeny, ny [[Literatiora]] dia teny entina maneho hevitra sy na fihetseham-po atao amin’ny fomba kanto, dia azo lazaina fa efa nanana ny Literatiorany ny Malagasy hatramin’izay, izay natsoin’ny mpandinika sy ny mpikaroka taty aoriana hoe Literatiora am-bava. Nanomboka tamin’ny taona 1820 vao nanana ny Literatiora an-tsoratra izy. Misy karazany roa izy araka izany: * [[Literatiora am-bava]] na literatiora nentim-paharazana na lahabolana na na lahatenim-bahoaka * [[Literatiora an-tsoratra]] == Mpanoratra sy asa soratra == [[Sary:Chronological_dispersal_of_Austronesian_people_across_the_Pacific_(per_Benton_et_al,_2012,_adapted_from_Bellwood,_2011).png|vignette|328x328px| Kronolojian' ny fiparitahan' ny [[Aostrôneziana (vahoaka)|Aostrôneziana]]]] Indreto ny mpanoratra sy asa soratra aseho araka ny fizotran' ny fotoana<ref><small>Nadika avy amin' ny [[:fr:Littérature_malgache#Histoire|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny frantsay tamin' ny 16/07/2025</small></ref>. === Talohan' ny tantara voasoratra === * Fiorenam-ponenan' ny [[Aostrôneziana (vahoaka)|Aostroneziana]] (manodidina ny 2&nbsp;000 hatramin' ny 1&nbsp;500 tal JK); * Fifindra-monin' ny vahiny, manodidina ny taona 700 hatramin' ny taona 1&nbsp;500. === Talohan' ny taona 1500 === * [[Vazimba]], mponina voalohany, vondrona tsy azo antoka; * Varotra andevo tatsinanana, [[Ômàna|Oman]], [[Zanguebar]] avy eo [[Zanzibar]] ([[Soltàna|soltanata]]), Islamizasiona; * Karazana literatiora [[betsileo]], am-bava indrindra; * ''[[Ibonia]]'', tononkalo epika, endrika isan-karazany amin' ny lovantsofina am-bava, nangonina tamin' ny taona 1830, avy eo nanomboka tamin' ny taona 1870 ka hatramin' ny taonjato faha-21. === Taonjato faha-16 hatramin' ny faha-18 === * Vanim-potoana manan-tantara: vanim-potoan' ny tompomenakely (1500-1895), [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]] (1500-1817), [[Eorôpeana (vahoaka)|Eorôpeana]] voalohany tonga teto [[Madagasikara]] (1500-1817) * Mpifindra-monina: [[Karàna]], [[Sinoa eto Madagasikara|Sinoa]], [[Vazaha eto Madagasikara|Vazaha]] * [[Libertalia]] (manodidina ny taona 1670), [[Maurice Benyovszky|Maurice Beniowski]] (manodidina ny 1775) * ny [[Compagnie française des Indes orientales]] * ny [[Sorabe]]: [[Abidy arabo|abidy avy amin' ny arabo]] natao hanoratana ny fiteny any atsimo-atsinanan' i Madagasikara, indrindra fa ny [[fiteny antemoro]], hita ao amin' ny [[Sora-tanam-piraketana|sora-tanana]] maherin' ny zato * ny [[hiragasy]] na [[vakodrazana]]; * [[Andrianampoinimerina]] (1745c-1810), mpitondra voalohany niezaka nampiray ny Nosy manodidina ny [[Fanjakan' Imerina]]. === Taonjato faha-19 === * Vanim-potoana manan-tantara: [[Fanjakan' Imerina|Fanjakan' i Madagasikara]] (1817-1897) * ''[[:en:Tantara ny Andriana eto Madagasikara|Tantara ny Andriana]]'' ''eto Madagasikara'' * Ny programa [[Mémoire du monde]] ([[UNESCO]], 1992) dia tafiditra ao amin' ny rejisitra iraisam-pirenena Mémoire du monde (tamin' ny 15/01/2016), tamin' ny taina 2009: Archives royales (1824 – 1897) * [[Hainteny]], fanehoan-kevitra be pitsiny, izay ahitana [[tononkalo]], sarin-teny fohy, môdely kabary, [[ohabolana]], [[angano]], [[tantara]], izay nampiasain' ny [[Merina]] no nangonin' i [[Jean Paulhan]] (1884-1968), ''Les Hain-Tenys Merinas'' (Geuthner, 1913 avy eo 2007). ==== Fiafaran' ny taonjato faha-19: fanjanahantany eorôpeana ==== * ny [[Ady Hova-Frantsay|Expédition de Madagascar]] (1881-1882 sy 1894-1895), ny [[Ady Hova-Frantsay Voalohany]] (1883-1885) * ny [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikararate]] (1882-1897), ny [[Ady Hova-Frantsay|Expédition de Madagascar]] (1895) === Taonjato faha-20 === Ny vanim-potoana voalohany (1906-1938), an' ny ''Mpanoratra zokiny'' izay teraka teo nandrita ny Fanjakan' Imerina teo aloha, ary ny ''Mpanoratra zandriny'' teraka tamin' ny fitondrana frantsay, dia azo fintinina ao anatin'ny fe-potoana dimy: * 1906-1914: ''Miana-mamindra'', nataon' ny mpino kristianina malaza, nikambana tamin' ny farany tao amin' ny [[Vy Vato Sakelika]] (1913); * 1915-1922: fanakanana frantsay, famoretana, asa an-terivozona, fanaovana gadralava any [[Nosy Lava]], sesitany, fanoloran-tena hanao miaramila; * 1922-1929: ''Embona sy hanina''; * 1929-1932 : ''Ny lasa'' (fiverenana an-doharano); * 1932-1939 : ''Mitady ny very''. Ilay pôeta malagasy voalohany, [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1901 na 1903-1937), dia nahay nampifangaro ny endrika tononkalo siorealista sy rômantika ary môdernista miaraka amin' ny singa avy amin' ny lahateny malagasy nentim-paharazana, ary koa (anisan' ny voalohany) namoaka bokin-tantara foronina mirakitra tantara tena nisy (sy ny ôperà tandrefana tokana noforonin' ny Malagasy). Ny famonoan-tenany tamin' ny alalan' ny [[Sianida|sianiora]] tamin' ny taona 1937 no nanamarika ny fidiran' ny literatiora malagasy môderina. ==== Vanim-potoana manan-tantara ==== * [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina]] (1897-1958), [[Tolom-bahoaka tamin' ny 1947]] * [[Repoblika Malagasy|Repoblika voalohany (Madagascar)]] (1958-1975), [[Repoblika Demôkratika Malagasy|Repoblika Demokratika Malagasy]] (1975-1992) * [[Repoblikan' i Madagasikara (1992-2009)|Repoblika fahatelo (Madagascar)]] (1992-2010) ==== Gazety momba ny literatiora ==== * ''18 Degrees South Latitude'' (1923), ''Notebook Malagasy'' * ''Capricorn, The Madagascar Review'' * ''Tanamasoandro'', ''Mpanolotsaina'' * ''An-dRakoto'' (1938-1939) * ''Madagascar'' (1930-1931) * ''Madagascar Youth Review'' (&935) ==== Malagasy mpanoratra ==== * [[Rajaonah Tselatra]] (1863-1931), pôeta, mpanoratra tantara an-tsehatra, ''Voninkazo 50'' (''50 fleurs'', 1912) * [[Ny Avana Ramanantoanina]] (1891-1940), pôeta, mpanoratra * [[Esther Razanadrasoa]] (1892-1931) * [[Pastora Rahajason]] (1897-1971), pôeta, mpanoratra * [[Eliza Freda]] (Alfred Andrianaly) (1900-?), mpanoratra tantara an-tsehatra * [[Samuel Ratany]] (1901-1926), pôeta, novelista * [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1903-1937), pôeta, novelista, mpanoratra malagasy amin' ny teny frantsay voalohany, ''Imaitsoanala'' (1933-1936), ''Aux portes de la ville'' (1934-1935) * [[Fidelis Justin Rabetsimandranto]] (1907–1966), novelista, mpanoratra tantara an-tsehatra * [[S. Bem]] (Randrianasolo) (1908-?), mpanoratra tantara an-tsehatra * [[Laurent W. Ramambason]]<ref><small>{{Cite journal|date=01-01-2008|url=https://journals.openedition.org/oceanindien/1400}}</small>.</ref> (1909-), mpitoriteny, pôeta, ''Missiology'' (1999) * [[Antoine de Padoue Rahajarizafy.|Antoine de Padoue Rahajarizafy]] (1911-1974) ** {{Lien|langue=mg|trad=Régis Rajemisa Raolison|fr=Régis Rajemisa-Raolison}} (1913–1990){{,}}, pôeta, [[Fanabeazana|mpanabe]], ''Sur les marches du soir'' (1940), ''Rites millénaires'' (1955), ''Antsa'' (1956), ''Lamba'' (1956), ''Antidote'' (1961)... * [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]] (1913-2005), pôeta, mpanoratra tantara an-tsehatra, pôlitika * [[Raymond William Rabemananjara]] (1913–2010), mpahay tantara, mpanoratra * [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]] na Jean Verdi Salomon Razakandraina (1913-1978), pôeta, mpanoratra tantara an-tsehatra, mpanoratra tantara foronina, [[Fandikan-teny|mpandika teny]] * Flavien Ranaivo (1914–1999), pôeta, mpanoratra * [[Emilson Daniel Andriamalala]] (1918-1979){{,}}, mpanoratra tantara foronina, ''Ma Promise'' (1954 amin' ny teny malagasy, 2020 amin' ny teny frantsay) * {{Lien|langue=pt|trad=Elie-Charles Abraham|fr=Elie-Charles Abraham}} (1919–1989), pôeta * [[Georges Andriamanantena]] Rado (1923-2008), pôeta, mpanao gazety * [[Arthur Razakarivony]] (1897-?), mpanoratra tantara an-tsehatra, ''Rodlish'' (1924), ''La bienfaisante vengeance'' (''Ny valifaty mahavelona'', 1925), ''Nofim-paradisa'' (1933), ''Le Jugement suprême'' (1939) * [[Clarisse Ratsifandrihamanana]] (1926-1987), pôeta, mpanoratra * [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]] (1929-1997), mpanoratra, pôlitika, pôeta * [[Esther Nirina]] (1932-2004), pôeta, mpiasa amin' ny tranom-boky * [[Pierre Randrianarisoa]] (1932-2010), mpahay tantara, pôeta, diplômaty, pôlitika * [[Esther Randriamamonjy]] (1933-) * {{lien|lang=en|trad=Ramilison Besigara|fr=Ramilison Besigara}} (1934-2009) (''Dadamily Besigara''), pôeta, mpikabary, mpamorona [[hiragasy]], mpanorina ny [[Tarika Ramilison Fenoarivo]] * [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]] (1936-2008), mpanoratra, mpandika teny, mpitantara angano, novelista, mpanoratra tantara foronina, mpanoratra tantara an-tsehatra * {{Lien|langue=en|trad=Victor Georges Andriananjason|fr=Victor Georges Andriananjason}} (1940–), mpanao mozika, mpanoratra * [[Michèle Rakotoson]] (1948-), mpanoratra, mpanao gazety * [[Nestor Rabearizafy]] (1949-), mpampianatra eny amin' ny oniversite, pôeta, mpanoratra tantara an-tsehatra, ''Nocturne pour un dire'' (2003), ''La Sève des jours'' (2004), ''Les Mots comestibles'' (2004) * [[Elie Rajaonarison|Élie Rajaonarison]] (1951-2010), pôeta * [[David Jaomanoro]] (1953–2014), pôeta, novelista, mpanoratra tantara foronina, mpanoratra tantara an-tsehatra * [[Narcisse Randriamirado]] (1954-), mpanao gazety, novelista, mpanoratra tantara foronina, mpanoratra tantara an-tsehatra * [[Hajasoa Vololona Picard]] ''Ravololonirina'' (1956-), mpampianatra eny amin' ny oniversite, pôlitika, pôeta, mpanoratra, ''De Jaspe et de sang'' (1998) * Naivo ([[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]) (1960-), mpanoratra tantara foronina, novelista, ''[[Au-delà des rizières]]'' (2012) * [[Johary Ravaloson]] (1965-), mpanoratra tantara foronina, novelista, ''Les Larmes d’Ietsé'' (2013), ''Géotropiques'' (2010), ''La Porte du Sud'' (2003) * [[Jean-Luc Raharimanana]] (1967-), mpanoratra, pôeta, mpanoratra tantara foronina, mpanoratra tantara an-tsehatra, manoratra amin' ny teny frantsay, ''Le prophète et le président'' (1989), ''Lucarnes'' * [[Marie Ranjanoro]] (1990-), mpanoratra tantara foronina, ''Feux, fièvres, forêts'' (2023) * [[Hary Rabary]], mpanoratra tantara foronina, ''Zakoa'' (2023)  === Taonjato faha-21 === Kelly ny vanim-potoana manan-tantara: * [[Repoblikan' i Madagasikara (1992-2009)|Repoblika fahatelo (Madagascar)]] (1992-2010); * [[Krizy pôlitika teto Madagasikara tamin' ny 2009|Krizy politika 2009 teto Madagasikara]], * [[Repoblika Fahefatra (Madagasikara)|Repoblika fahefatra (Madagascar)]] nanomboka tamin’ny 2010 Mbola manan-danja toy ny hatramin' izay ny literatiora am-bava ankehitriny. Manaporofo izany ny [[karazana literatiora betsileo]] ('''''[[:fr:Genres_littéraires_Betsileo|fr]]'''''), amin’ny fiovaovana mahakasika ny zavatra iainana ankehitriny izay hita ao amin' ny lahateny ([[kabary]], [[hainteny]]), ao amin' ny [[hira]], ao amin' ny [[Hiragasy|vakodrazana]], ao amin' ny [[toriteny]], ao amin' ny [[fampielezam-peo]] ary ao amin' ny [[fahitalavitra]] sns. Ny mpanoratra mavitrika malaza ankehitriny dia: * Naivo ('''''[[:en:Naivo|en]]''''') ([[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]) (1960-), mpanoratra tantara foronina, novelista, ''Au-delà des rizières'', Paris, Sépia, 2012 * [[Johary Ravaloson]] (1965-), mpanoratra tantara foronina, novelista, ''Les Larmes d’Ietsé '', ''Géotropiques'', ''La Porte du Sud'' * [[Jean-Luc Raharimanana]] (1967-), mpanoratra, pôeta, mpanoratra tantara foronina, mpanoratra tantara an-tsehatra, manoratra amin' ny teny fratsay, ''Le prophète et le président'' (1989), ''Lucarnes'' * [[Solofo Randrianja]], mpanoratra, mpahay tantara, mpampianatra amin' ny oniversite. == Karazana literatiora == === Hiragasy === [[Sary:1FACE_COUVERTURE_FACE_OPERA_MADAGASCAR.tif|vignette|322x322px| Emeline Raholiarisoa manao ny opéra [[Hiragasy|hiradasy]] miaraka amin’ny tarika Tarika Ramilison Fenoarivo rainy. Milamina manodidina ny tarika ny mpanatrika. Tany Ambatolampy no nitranga ny seho tamin’ny taona 1997.]] Ny [[Tarika Ramilison Fenoarivo]] (''[[:fr:Tarika_Ramilison_Fenoarivo|fr]]'') dia mivondrona ary efa nanomboka ny taona 1986 no nikarakara hetsika teo amin’ny sehatry ny fialamboly, ny fanabeazana ary ny toekarena firaisankina malaza. [[Ramilison Besigara]] ('''''[[:en:Ramilison_Besigara|en]]'''''), hoy i Dadamily Besigara ( [[Ambatokely]], 1934 – [[Isotry]], 2009) no mpanorina sy mpitarika azy. I [[Perline Razafiarisoa]] ('''''[[:fr:Perline_Razafiarisoa|fr]]''''') (1963-2007) dia malaza amin' ny fanaovana hiragasy<ref><small>"[https://www.madagascar-vision.com/tradition-kabary-malagasy/ La tradition orale et théâtre rural à Madagascar – Kabary -Hain-teny- culture orale]", ''www.madagascar-vision.com''</small></ref>. === Tantara an-tsary === * [[Anselme Razafindrainibe]] ('''''[[:fr:Anselme_Razafindrainibe|fr]]''''') == Rafitra mikarakara ny literatiora == * [[Akademia Malagasy]] (1902) * [[:Sokajy:Prix littéraire à Madagascar|Loka literatiora eto Madagasikara]] * Prix littéraire des Alliances Françaises de Madagascar (2018) * [[Prix des Mascareignes]] ('''''[[:fr:Prix_des_Mascareignes|fr]]''''') * Éditions Jeunes Malgaches (2004) ('''''[[:fr:Éditions_Jeunes_Malgaches|fr]]''''') == Literatiora araka ny fijery tsy malagasy == [[Sary:Couverture-Histoire-Madagascar-Flacourt.PNG|vignette|346x346px|Fonon' ny ''L'histoire de la Grande Isle'' (1661), nosoratan' i [[Étienne de Flacourt]], misy famintinana ny ''[[Ibonia]].'']] Indreto kosa ny mpanoratra tsy malagasy nanoratra momba an' i [[Madagasikara]] sy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]<ref><small>Nadika avy amin' ny [[:fr:Littérature_malgache#Littérature_sur_Madagascar_:_regards_non_malgaches|pejy]] ao amin' ny Wikipedia amin' ny teny frantsay tamin' ny 16/07/2025</small></ref>. * Pôrtogey mpahita tany<ref><small>Filipe F.R. Thomaz, Luis, « [https://www.persee.fr/doc/arch_0044-8613_2009_num_78_1_4147 La découverte de Madagascar par les Portugais au XVIe siècle] », Archipel, Persée - Portail des revues scientifiques en SHS, vol. 78, no 1,‎ 2009, p. 153–180 (DOI 10.3406/arch.2009.4147, [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.persee.fr%2Fdoc%2Farch_0044-8613_2009_num_78_1_4147 archive]]).</small></ref> * Diabe frantsay, ara-pivavahana sy ara-tafika; arsiva ara-diplômasia sy ara-toekarena ... * Tantara foronina momba ny tontolon' ny fanjanahantany ('''''[[:fr:Roman_colonial|fr]]''''') nosoratan' ny [[Vazaha eto Madagasikara|Vazaha]] na momba azy ireo. * Nivoelisoa Galibert, ''Chronobibliographie analytique de la littérature de voyage imprimée en français sur l’Océan Indien (Madagascar-Réunion-Maurice) des origines à 1896'', Paris, Honoré Champion, 2000 * Nivo Andrianjafy-Ratsiomihamina, ''Madagascar dans la littérature française de 1558 à 1990'', Thèse de Doctorat d’Etat de Lettres, Paris-Nord, 1995 * Françoise Chenet (eo ambany fitarihan' ny), ''Routes malgaches'', Revue ''Les carnets de l’exotisme'', no 2-3, Poitiers, Le Torii éditions, 1990 === Taonjato faha-17 === * [[Étienne de Flacourt]] (1607-1660),, ''Histoire de la Grande Isle Madagascar, Nouvelle édition annotée, augmentée et présentée par Claude Allibert'' (1661), 2007, Paris, Karthala, 712 p * Claude Allibert (dir.), ''Autour d’Etienne de Flacourt'', Revue « Etudes Océan Indien », no 23-24,Paris, INALCO === Taonjato faha-18 === * [[Daniel Defoe]] (1660-1731), ''Madagascar ou le journal de Robert Drury'', Londres, 1729 * [[Évariste de Parny]] (1753-1814), ''Chansons madécasses'', 1787 === Taonjato faha-19 === * [[Ida Pfeiffer]] (1797-1858), ''Voyage à Madagascar'', 1881 * [[André Coppalle]] (1800?-1850?), ''Voyage dans l’intérieur de Madagascar et à la capitale du roi Radama I'' en 1825-1826 (1910) ,, éditions la Lanterne magique, Paris, 2006 * B.-F. Leguével de Lacombe (1800?-1870?) , ''Voyage à Madagascar et aux îles Comores : 1823 à 1830'' (1840) * Émile Raymond Blavet (1838-1924), ''Au pays malgache'' (1897) * Henri Pouget de Saint André (1858-1932), ''La colonisation de Madagascar sous Louis XV, d'après la correspondance inédite du comte de Maudave'' (1886) * Etienne Grosclaude (1858-1932), ''Un Parisien à Madagascar'' (1898) * [[Henri Louis Douliot]] (1859-1892), ''Journal du voyage fait sur la côte ouest de Madagascar, 1891-1892'', ''Bulletin de la Société de Géographie'', 1893, 1895 et 1896 === Taonjato faha-20 === * Edouard Deburaux (1864-1904), Léo Dex et Maurice Dibos, ''Voyage et aventures d'un aérostat à travers Madagascar insurgée'', 1901, réédition 2009 * Pierre Mille (1864-1941), ''Mes trônes et dominations'' (1936) * Charles Renel (1866-1925), ''La race inconnue'' (1910), ''La coutume des ancêtres'' (1913), ''Le "décivilisé"'' (1923), ''La fille de l'île rouge'' (1924), ''L'oncle d'Afrique'' (1926) * Myriam Harry (1869-1958), ''Routes malgaches'' (1943) * Charles Renel (1870-1925), ''La race inconnue'' (1910), ''Le décivilisé'', ''La coutume des ancêtres'', ''La fille de l’Île Rouge'', ''L’oncle d’Afrique'', ''La métisse'' * Roger Martin du Gard (1881-1958), ''Le voyage à Madagascar'' (1934) * Jean Paulhan (1884-1968), ''Aytré qui perd l’habitude'' (1910) * Pierre Benoit (1886-1962), ''Le Commandeur'' (1960) * Jean d'Esme (1894-1966), ''Epave australe'' (1931) * Octave Mannoni (1899-1989), ethnologue, philosophe, psychanalyste, ''Prospero et Caliban. Psychologie de la colonisation'' (1950) * Victor Sartre (1902-2000), évêque, ''Mémoires : pour l'histoire à Madagascar-- 1933-1990'' (2008) * André Brunel (1912-1981), médecin * [[Claude Simon]] (1913-2005), ''L’acacia'' (1989) * Max-Pol Fouchet (1913-1980), ''Les peuples nus'' (1953) * Robert Mallet (1915-2002), recteur de l’université de Tananarive, ''Mahafaliennes'' (1961), ''Région inhabitée'' (1964) * Jean-Maurice Comte (1921-?), ''Les rizières du Bon Dieu'' (1966) * George Lejamble (1921-2001), ''Les Coloniaux'', ''Les chênes de la place Colbert, ou BBC nostalgie'' * Ferdinand Déléris (1922-2009), ''Le Vazaha'' * Jacques Lalut (1923-2011), ''La Promesse'' * Alain Gandy (1924-2015), ''Le sang des colons'' * Louis Szumski (1927-2000), ''Les Mikeha'' * Guy Pommereau (1928-), ''Tropiques d’antan'' (1993) * Patrick Cauvin (1932-2010), ''Villa Vanille'' * Pierre Sogno (1932-), ''Ranavalo, reine cruelle'' (1990) * Adrien Le Bihan (1938-), ''Retour de Lémurie'' (1993) * Monique Agénor (1940-), ''Comme un vol de papang''(1998), ''Cocos-de-mer'' (2000). * Suzanne Mollet (1940?), Lucile Allorge (1937-), ''Histoire du parc botanique et zoologique de Tsimbazaza'' (2000) * Bernard Ucla (1942 ?), ''Madagascar, les larmes du roi Radame'' (1992) * Jean-Patrick Lebel (1942-2012), cinéaste * Chantal Serrière (1946-), ''Pangalanes, retour à Madagascar'' (2001) * Jacques Lardoux (1944-), ''Mihamavana Madagascar'' (1999) * Antoine (chanteur) (1944-) * Jean-Marie Seillan (1946-), <nowiki>''</nowiki>''La (para)littérature (pré)coloniale à la fin du <abbr>XIX^e</abbr> siècle'' * Éric Nonn (1947-2017), ''Imerina'' (1998) * François Thibaux (1947-) * Daniel Vaxelaire (1948-), ''Chasseurs de Noirs'' (1982), ''L’île des damnés'' (1999) * [[Pedro Opeka]] (1948-), mpanao asa soa * Dominique Ranaivoson (1950 ?-), ''La littérature coloniale entre 1896 et 1960'' (à Madagascar) * Jean Decampe (1951?-1992), ''L’ombrelle écarlate'' (1992) * Madeleine Malet (1952-), ''Zanatane, Fleur de lances'' (1997) * Philippe Jeantot (1952-2016), navigateur * Philippe Eidel (1956-2018), musicien * Jean-Luc Coatalem (1959-), ''Les beaux horizons'' (1997) * Laurence Ink (1960-), ''Chants de corail et d’argent'' (2001) === Taonjato faha-21 === * Michaël Ferrier (1967-), ''Memoirs from Overseas'', Paris, Gallimard, 2015 * Douna Loup (1982-), ''The Stormy'', Paris, Mercure de France, 2015 == Tovana == === Bibliôgrafia === * [[Léopold Sédar Senghor]], ''Anthologie de la nouvelle poésie nègre et malgache de langue française'', Paris, PUF, 1948 * [[Jean-Joseph Rabearivelo|Rabearivelo]], ''Vieilles chansons des pays d’Imerina'', Editions Madprint, 1967 * [[Rabemananjara Jacques|Jacques Rabemananjara]], ''Antsa'', poèmes, Paris, Présence Africaine, 1956, ''Lucarnes'', Paris, Le Serpent à plumes, 1996 * [[Michèle Rakotoson]], ''Juillet au pays : chroniques d’un retour à Madagascar'', Bordeaux, Elytis, 2007 * [https://www.bibliothequemalgache.com/bme/bme.html Bibliothèque malgache électronique gratuite] ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.bibliothequemalgache.com%2Fbme%2Fbme.html arsiva]) * Dominique Ranaivoson, ''Iza moa, petit dictionnaire historique de Madagascar'', Tananarive-Paris, Tsipika-Karthala, 2004 * Dominique Ranaivoson, ''La prod+uction littéraire francophone à Madagascar depuis 1980'', thèse, 2001 * Didier Mauro, ''Madagascar, l'opéra du peuple, anthropologie d'un fait social total : l'art Hira Gasy entre tradition et rébellion'', Paris, Éditions Karthala, France, 2001. <small>(<nowiki>ISBN 978-2-84586-019-3</nowiki>)</small> === Diskôgrafia === * ''Les littératures des îles de l'océan Indien'' par Jean-Louis Joubert, (enregistrement lors de la rencontre ''Couleur saphir'', <abbr>n^o</abbr> 91, du 27 février 2004), ARCC, Paris, 51' == Jereo koa == * [[Kolontsaina malagasy]] * [[Fanabeazana eto Madagasikara]] * [[Fikambanana Iraisam-Pirenen' ny Frankôfônia|Frankôfônia]] * [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]] == Rohy ivelany == * [https://malagasy.hypotheses.org/ Littérature malgache sur ''malagasy.hypotheses.org''] * [http://ile-en-ile.org/lit-malgache/ Littérature malgache sur ''ile-en-ile.org''] * [http://www.rfi.fr/afrique/20161124-francophonie-litterature-malgache-rabearivelo-rabemananjara-rakotoson-raharimanana Tirthankar Chanda, '' Littérature francophone malgache: engagement et double appartenance'', article sur ''rfi''] * [https://journals.openedition.org/oceanindien/1398 François-Xavier Razafimahatratra, ''De l’exil à la nostalgie au travers de la littérature malgache'', 2008, article] * [http://www.sielec.net/pages_site/DESTINATIONS/AFRIQUE/Ranaivoson_madagascar/Ranaivoson_madagascar_1.htm Dominique Ranaivoson ( Université Rennes III), ''Littérature coloniale à Madagascar'', Site SIELEC (Société Internationale d'Études des littératures de l'Ère Coloniale, 2005 ?] * [https://tel.archives-ouvertes.fr/tel-00834726 Njaka Tsitohaina Ramiandrarivo, ''La littérature malgache d’expression française, une littérature en exil, une littérature de l’exil, une littérature des exilés''] * [http://books.openedition.org/pum/9639?lang=fr Nivoelisoa D. Galibert, ''Madagascar : les écrivaines des années 1980 et la langue française''] * [http://mondemalgache.org/bins/alphaLists Site ''Monde malgache''.org, section lexique], [http://www.mondemalgache.org/bins/sources section auteurs''] * [https://noocultures.info/litterature-malgache-les-auteurs-contemporains-malgaches-contraints-a-lautoedition/ ''Littérature à Madagascar, les auteurs contemporains contraints à s’autoéditer''] * [http://ellaf.huma-num.fr/litteratures/litterature-en-malgache/ Littérature en malgache, site ELLAF] * [http://ellaf.huma-num.fr/corpora/corpora-malgaches/malgache-oralite-textes-narratifs/ Corpus de textes malgaches, site ELLAF] * [https://www.soumbala.com/ Site Soumbala.com, ''Portail francophone du livre africain''] {{Wayback|url=https://www.soumbala.com/ |date=20250601014415 }} * [https://fr.mondemalgache.org/bins/homePage Jean-Marie de la Beaujardière, ''Dictionnaire Malgache et Encyclopédie de Madagascar'', site ''fr.mondemalgache.org''] {{Wayback|url=https://fr.mondemalgache.org/bins/homePage |date=20221118142620 }} * [https://bibliotheque.auf.org/doc_num.php?explnum_id=235 Virginie Coulon, Bibliographie francophone de littérature africaine, EDICEF/AUPELF, 1994] * [https://sismo.inha.fr/s/fr/item?property%5B0%5D%5Bproperty%5D=dcterms:coverage&property%5B0%5D%5Btype%5D=eq&property%5B0%5D%5Btext%5D=Madagascar Anciennes revues de Madagascar, ''Portail mondial des revues'', site sismo.inha.fr] * [https://lemurie.blogspot.com/ ''Lettres de Lémurie'' (Comores, Madagascar, Maurice, La Réunion)] * [https://www.aedim.mg/ Association des éditeurs de Madagascar] {{Wayback|url=https://www.aedim.mg/ |date=20240618205343 }} (AEDIM) * [https://data.bnf.fr/fr/11932388/15325769/madagascar/ Bibliographie BNF sur Madagascar] == Laha-tsary == <gallery> Sary:Esther_Razanadrasoa.JPG|lien=Fichier:Esther_Razanadrasoa.JPG| [[Esther Razanadrasoa]] (1892-1931) Sary:Jean-Joseph_Rabearivelo.jpg|lien=Fichier:Jean-Joseph_Rabearivelo.jpg| [[Jean-Joseph Rabearivelo]] (1901c-1937) Sary:Lucien_Xavier_Michel-Andrianarahinjaka_2.jpg|lien=Fichier:Lucien_Xavier_Michel-Andrianarahinjaka_2.jpg| [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]] (1929-1997) Sary:Pierre_Randrianarisoa_en_2000.jpg|lien=Fichier:Pierre_Randrianarisoa_en_2000.jpg| [[Pierre Randrianarisoa]] (1932-2010) Sary:Elie_Rajaonarison_Malagasy_Poet.jpg|lien=Fichier:Elie_Rajaonarison_Malagasy_Poet.jpg| [[Elie Rajaonarison|Élie Rajaonarison]] (1951-2010) </gallery><gallery> Sary:Jean_Luc_Raharimanana.jpg|lien=Fichier:Jean_Luc_Raharimanana.jpg| [[Jean-Luc Raharimanana]] (1977-) </gallery> == Loharano sy fanamarihana == ji3ccnr00o1kg6ujml3ao4fry8k8rs9 0 293371 1148690 1105364 2026-08-05T22:36:18Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1148690 wikitext text/x-wiki Isahafa dia tanàna ambanivohitra ao amin'ny kaominina [[Anosy Avaratra]], ao amin'ny [[Distrikan'i Antananarivo Avaradrano|distrikan' Antananarivo Avaradrano]], [[Faritanin'i Antananarivo|Faritanin'Antananarivo]], faritra Analamanga<ref>https://newsmada.com/2025/05/02/bepc-eps-vonona-handray-ny-kianja-eny-isahafa/</ref> [[Madagasikara]].16 km miala an-drenivohitra ny misy an'i Isahafa. '''Tantara''' Manana tantara manankarena i Isahafa, indrindra tamin'ny andron'ny [[fanjanahantany.]] Na dia tsy voarakitra an-tserasera aza ny tantarany, dia voatahiry amin'ny boky sy fijoroana vavolombelona am-bava. Nitàna anjara toerana niavaka nandritra io vanim-potoana io i Isahafa. Ny hetsika nisongadina indrindra dia ny matso miaramila voalohany indrindra natao teo amin'ny kianja Isahafa.<ref>https://gasymiarina.wordpress.com/tag/isahafa/</ref> '''Fotodrafitrasa''' Anisan'ny mampiavaka an'i Isahafa ny fananana kianja iray lehibe<ref>https://newsmada.com/2025/05/02/bepc-eps-vonona-handray-ny-kianja-eny-isahafa/</ref> fandraisana ireo mpia­dina amin’ny taranja adina ara-panatanjahantena amin’ny fanadinam-panjakana BEPC, BACC. Ahitana [[FJKM (Fiangonan'i Jesoa Kristy eto Madagasikara)]] ihany koa ao Isahafa Ahitana sekolim-panjakana ambaratonga voalohany na (EPP)<ref>{{Cite web |url=https://www.education.gov.mg/les-acteurs/a-lecole-au-college-et-au-lycee/ |title=kopian'ny arisiva |access-date=2025-06-06 |archive-date=2025-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018121533/https://www.education.gov.mg/les-acteurs/a-lecole-au-college-et-au-lycee/ |url-status=dead }}</ref> ao Isahafa izay mpianatra maro eo an-tanàna sy ny manodidina no mandrato fianarana ao. Raha hihazo an’Isahafa, ao amin’ny kaominina Anosy Avaratra, avy any Antananarivo, dia ny fiara fitateram-bahoaka H mankany Lazaina<ref>https://mapcarta.com/fr/14471946</ref> no raisina. Rehefa tonga eo Lazaina, dia mandray bajaj mihazo an’Isahafa sy ny manodidina (Iavoambony, Anosiarivo) # l7cwdbucwjnerznnvxv63szy6e9iram 0 295767 1148693 1148038 2026-08-06T02:19:53Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1148693 wikitext text/x-wiki I '''Nathalie Yamb''' dia vehivavy mpikatroka sady olo-malaza ara-pôlitika [[soisa]] sy [[Kamerona|kameroney]], teraka tamin' ny 22 Jolay 1969 tany Soisa<ref><small>"[https://web.archive.org/web/20230410030127/https://www.camerounweb.com/CameroonHomePage/NewsArchive/Nathalie-Yamb-d-voile-tout-sur-son-enfance-484240 Nathalie Yamb dévoile tout sur son enfance]", ''sur camerounweb.com'', 10 avril 2023.</small></ref><ref name=":0"><small>"[https://information.tv5monde.com/afrique/nathalie-yamb-lactiviste-qui-se-reve-comme-le-cauchemar-de-la-france-1412317 Nathalie Yamb, l'activiste qui se rêve comme le "cauchemar" de la France]", ''information.tv5monde.com''</small></ref>. Fantatra amin' ny fanoloran-tenany amin' ny tokony hanamafisana ny [[Fiandrianana|fiandrianan]]' ny [[Firenena ao Afrika|firenena afrikana]] sy ny fampiroboroboana ny [[panafrikanisma]] izy<ref name=":2"><small>"[https://fr.allafrica.com/stories/202505300192.html Afrique: Nathalie Yam, panafricaniste - « Je vois l'AES comme le socle de l'envol de l'Afrique »]", ''fr.allafrica.com''</small></ref>. Manakiana mafy ny fifandraisana miendrika [[fanjanahantany amin' ny endriny vaovao]] ([[Fanjanahantany amin' ny endriny vaovao|neôkôlônialisma]]) eo amin' i [[Afrika]] sy ny [[Tontolo Tandrefana|Tandrefana]], indrindra i [[Frantsa]] izy<ref name=":3"><small>"[https://fr.sputniknews.africa/20230322/nathalie-yamb-si-lafrique-sindustrialise-cest-un-geant-qui-se-leve-1058285165.html? Nathalie Yamb: "Si l'Afrique s'industrialise, c'est un géant qui se lève"]", ''fr.sputniknews.africa''</small></ref><ref><small>"[https://africaho.bj/article/le-colonialisme-ne-sest-jamais-termine-nathalie-yamb/ « Le colonialisme ne s’est jamais terminé », Nathalie Yamb]", ''africaho.bj''</small></ref><ref><small>"[https://www.maliweb.net/international/le-colonialisme-ne-sest-jamais-termine-affirme-nathalie-yamb-3083913.html? "Le colonialisme ne s’est jamais terminé", affirme Nathalie Yamb]", ''www.maliweb.net''</small></ref>. Hita amin' ny alalan' ny fisehoany ampahibemaso sy ny lahatsorany amin' ny tambajotra-tserasera ary ny fandraisany anjara amin' ny fivoriana iraisam-pirenena ny herin' ny fitaomany<ref name=":4"><small>"[https://www.afrique-sur7.fr/436997-russie-afriq-nathalie-yamb-francafrique? Forum Russie-Afrique: À Sotchi, Nathalie Yamb démonte la Françafrique]", ''www.afrique-sur7.fr''</small></ref><ref><small>"[https://panafricaniste.com/qui-est-nathalie-yamb-la-dame-de-sochi-militante-panafricaine/ Qui est Nathalie Yamb : La Dame de Sochi, militante panafricaine]", ''panafricaniste.com''</small></ref>. Be tsy mpankasitraka ny fanehoan-keviny<ref><small>"[https://regardsurlafrique.com/imperialisme/nathalie-yamb-figure-panafricaniste-declaree-persona-non-grata-par-lunion-europeenne-et-gele-tous-ses-avoirs/ Nathalie Yamb, figure panafricaniste, déclarée « Persona non grata » par l’Union européenne et gèle tous ses avoirs]", ''regardsurlafrique.com''</small></ref><ref name=":1"><small>"[https://www.congoquotidien.com/2025/06/28/nathalie-yamb-activiste-panafricaniste-sanctions/ (DOSSIER) Nathalie Yamb : figure panafricaine en croisade contre la « Françafrique »]", ''www.congoquotidien.com''</small></ref>. Mahazo fanohanana avy amin' ny olo-malaza panafrikanista sy ny fampahalalam-baovao afrikana sasany anefa izy<ref><small>"[https://www.jeuneafrique.com/1596263/politique/nathalie-yamb-et-alain-foka-quand-les-soutiens-des-juntes-saheliennes-se-dechirent/ Nathalie Yamb et Alain Foka : quand les soutiens des juntes sahéliennes se déchirent]", ''www.jeuneafrique.com''</small></ref>. == Zotram-piainany == Teraka tany [[La Chaux-de-Fonds]] any [[Soisa]] i Nathalie Yamb, avy amin' ny reny soisa sy ray [[Kamerona|kameroney]]<ref name=":0" /><ref><small>"[https://connectionivoirienne.net/2022/10/15/la-france-ferme-son-territoire-a-nathalie-yamb/ La France ferme son territoire à Nathalie Yamb]", ''connectionivoirienne.net''</small></ref>. Hatramin' ny fahazazany dia liana tamin' ny olana momba ny rariny ara-tsôsialy sy ny fanafahana ary ny [[Fiandrianana|fiandrianam-pirenena]] ara-pôlitika ao [[Afrika]] izy<ref><small>"[https://roland-tsapi.com/figure-nathalie-yamb-et-la-cause-africaine/ Figure : Nathalie Yamb et la cause africaine]", ''roland-tsapi.com''</small></ref>. Ny fianarany ambony (sinsa pôlitika, fanaovan-gazety, serasera) sy ny asa nataony<ref><small>"[https://www.nathalieyamb.com/resume? Resume - Nathalie Yamb]", ''www.nathalieyamb.com''</small></ref> no nahatonga azy hanara-maso akaiky ny fiainana taorian' ny fanjanahantany aty Afrika sy nahatonga azy namolavola fomba fijery mitsikera momba ny [[Françafrique]] sy ny rafitra ara-toekarena sy ara-pôlitika nolovaina tamin' ny fanjanahantany<ref name=":1" /><ref><small>"[https://www.academia.edu/103087131/Discours_Emancipatoire_comme_modalit%C3%A9_de_lutte_contre_le_n%C3%A9ocolonialisme Discours Emancipatoire comme modalité de lutte contre le néocolonialisme]", ''www.academia.edu''</small></ref>. Nanjary fantatry ny besinimaro izy tamin' ny [[Fihaonana an-tampony Rosia-Afrika]] tany [[Sochi]] tamin' ny taona 2019, izay nanakianany an-karihary tamin' ny alalan' ny lahateniny ny Françafrique sy ny fifandraisana tsy mifandanja eo amin' i [[Frantsa]] sy ny [[Zanatany frantsay taloha|zanataniny taloha]], lahateny izay niparitaka be tao amin' ny tambajotran-tseradera<ref><small>"[https://www.afrique-sur7.fr/436997-russie-afriq-nathalie-yamb-francafrique Forum Russie-Afrique: À Sotchi, Nathalie Yamb démonte la Françafrique]", ''www.afrique-sur7.fr''</small></ref><ref><small>"[https://www.brut.media/afrique/videos/retour-sur-l-intervention-virale-de-nathalie-yamb-en-2019-lors-du-sommet-afrique-russie Retour sur l'intervention virale de Nathalie Yamb en 2019 lors du sommet Afrique-Russie]", ''www.brut.media''</small></ref>. Ity lahateny izay niely dia niely ity no nahazoany ny anaram-bositra hoe "'''Lady of Sochi'''" na "'''Dame de Sotchi'''" ary nanamarika ny fiandohan' ny lazany<ref><small>"[https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2023/08/06/the-faces-of-russia-s-influence-across-the-african-continent_6082513_124.html The faces of Russia's influence across the African continent]", ''www.lemonde.fr''</small></ref><ref><small>"[https://connectionivoirienne.net/2019/11/05/relations-afrique-russie-les-benefices-que-nous-pouvons-en-tirer/#google_vignette Relations Afrique-Russie: Les bénéfices que nous pouvons en tirer], ''connectionivoirienne.net''</small></ref>. Nandritra ny taona maro dia nanitatra ny sehatry ny hetsika ataony i Nathalie Yamb tamin' ny alalan' ny firesahana amin' ny haino aman-jery, amin' ny fihaonambe ary amin' ny famoahana-dahatsoratra an-tserasera, izay iresahany momba ny fiandrianana ara-toekarena, momba ny fitantanana, momba ny fiaraha-miasa afrikana ary momba ny rariny ara-tsôsialy. Ny lalana nizorany dia mifanaraka amin' ny fiarovany ny fitsipika fototry ny [[panafrikanisma]] sy ny fanoloran-tena amin' ny fanohanana ny tanora sy ny vehivavy afrikana<ref><small>"[https://www.faapa.info/blog/niamey-conference-publique-de-la-panafricaniste-nathalie-yamb/ Niamey : Conférence publique de la Panafricaniste Nathalie Yamb]", ''www.faapa.info''</small></ref><ref><small>"[https://www.afrique-sur7.fr/439069-nathalie-yamb-union-africaine Nathalie Yamb se déchaine contre l’Union africaine : « A quoi sert-elle ? »]", ''www.afrique-sur7.fr''</small></ref><ref><small>"[https://actucameroun.com/2024/11/11/on-fait-comme-si-dans-les-annees-60-il-y-a-eu-les-independances-en-afrique-nathalie-yamb « On fait comme si dans les années 60, il y a eu les indépendances » en Afrique – Nathalie Yamb]", ''actucameroun.com''</small></ref><ref><small>"[https://actucameroun.com/2025/04/03/nathalie-yamb-critique-43-ans-de-gouvernance-de-paul-biya/ Nathalie Yamb critique 43 ans de gouvernance de Paul Biya]", ''actucameroun.com''</small></ref>. Tany Soisa no nahalehibe an' i Nathalie Yamb alohan' ny nifindrany tany [[Kamerona]] niaraka tamin' ny fianakaviany tamin' ny taona 1977. Tamin' ny taona 2019, rehefa noroahina avy tany [[Kôtidivoara]] izy, dia nalefa niverina any Soisa indray<ref><small>"[https://www.swissinfo.ch/eng/politics/nathalie-yamb_swiss-cameroonian-activist-deported-to-switzerland/45408686? Swiss-Cameroonian activist deported to Switzerland]", ''www.swissinfo.ch''</small></ref>. Tamin' ny faran' ny taona 2022 dia nipetraka tany [[Ginea Bisao|Ginea-Bisao]] i Nathalie Yamb niaraka tamin' ny havan' ny filoha Umaro Sissoco Embaló<ref><small>"[https://www.theafricareport.com/280921/cameroon-10-things-to-know-about-nathalie-yamb-anti-macron-cyber-activist/ Cameroon: 10 things to know about Nathalie Yamb, anti‑Macron cyber‑activist]", ''www.theafricareport.com''</small></ref>. Tamin' ny taona 2025 dia nanambara i Nathalie Yamb fa nahazo pasipôro diplômatika avy any [[Nizera]] sady voatendry ho mpanolotsaina ho an' ny mpitondra ao amin' io firenena io<ref><small>"[https://www.barrons.com/news/sanctioned-activist-announces-post-with-niger-junta-e423d705 Sanctioned Activist Announces Post With Niger Junta]", ''www.barrons.com''</small></ref>. == Ny hetsika nataony == === Fiarovana ny fiandrianam-pirenena afrikana === Iray amin' ny lohahevi-dehiben' ny fanoloran-tenan' i Nathalie Yamb ny fiandrianana ara-toekarena sy ara-pôlitikan' ny firenena afrikana. Manakiana ny rafitra ara-toekarena nolovaina tamin' ny fanjanahantany izy, indrindra ny [[Franc CFA]], izay heveriny ho fitaovan' ny fiankinan-doha amin' i Frantsa. Araka ny filazany, ireo fifandraisana ara-toekarena tsy mifandanja ireo dia mametra ny fahafahan' ny firenena afrikana hanapa-kevitra malalaka momba ny pôlitikany ara-bola sy hitrandraka ny [[Loharanon-karena voajanahary|harena voajanahary]] ananany izay tokony hahafahany manataneraka fampandrosoana<ref name=":4" /><ref><small>"[https://www.jeuneafrique.com/865110/politique/cote-divoire-la-militante-nathalie-yamb-expulsee-du-territoire/ Côte d’Ivoire : la militante Nathalie Yamb expulsée du territoire]", ''www.jeuneafrique.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.sidwaya.info/nathalie-yam-panafricaniste-je-vois-laes-comme-le-socle-de-lenvol-de-lafrique/ Nathalie Yamb, panafricaniste : « je vois l’AES comme le socle de l’envol de l’Afrique »]", ''www.sidwaya.info''</small></ref><ref><small>"[https://www.leral.net/Fin-du-franc-CFA-Nathalie-Yamb-denonce-un-kidnapping-vis-a-vis-de-l-ECO_a266245.html Fin du franc CFA: Nathalie Yamb dénonce un «kidnapping» vis-à-vis de l’ECO]", ''www.leral.net''</small></ref>. Manohana ny tokony hananganana rafitra ara-bola tsy miankina sy ny fanamafisana ny andrim-pamoaham-bola afrikana izy mba hahafahan' ny firenena afrikana tsirairay mamaritra ny laharam-pahamehana ara-toekarena sy ara-tsôsialy ao aminy avy. Ny fandraisam-pitenenany dia manantitrantitra fa ny famotsorana ny firenena afrikana mba hahaleo tena ara-toekarena dia fepetra tena ilaina amin' ny fahaleovantena ara-pôlitika marina aty Afrika<ref name=":3" /><ref name=":4" /><ref><small>"[https://moroccomail.fr/2021/10/18/afrique-les-elites-doivent-rompre-avec-la-francafrique/ Afrique: Les élites doivent rompre avec la Françafrique]", ''moroccomail.fr''</small></ref>. === Fampiroboroboana ny panafrikanisma === I Nathalie Yamb dia mpikatroka mafana fo amin' ny [[panafrikanisma]], manohana ny firaisan-kina sy ny fiaraha-miasa eo amin' ny firenena afrikana mba hamahana ny olana ara-toekarena sy pôlitika ary ara-tsôsialy iraisana. Mino izy fa tsy afaka mivoatra tanteraka i Afrika raha toa ka tsy manaraka paikady iraisana sy miara-miasa amin' ny sehatra ara-barotra sy ara-pôlitika, ary mamporisika ny firaisankina eo amin' ny vahoaka ny firenena rehetra ao aminy<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref name=":1" /><ref><small>"[https://www.aib.media/burkina-il-faut-dabord-travailler-a-eliminer-les-sources-de-division-pour-reussir-lunite-africaine-nathalie-yamb/ Burkina : « Il faut d’abord travailler à éliminer les sources de division pour réussir l’unité africaine », Nathalie Yamb]", ''www.aib.media''</small></ref>. Nohamafisiny manokana ny maha zava-dehibe ny tanora sy ny vehivavy afrikana amin' izany dingana izany, ka anasany azy ireo hirotsaka amin' ny fiainana ara-pôlitika sy handray anjara mavitrika amin' ny fanapahan-kevitra eo amin' ny sehatry ny firenena sy iraisam-pirenena. Araka ny filazany dia ilaina ny fanetsehana ny olom-pirenena mba handrava ny fiankinan-doha nolovaina tamin' ny [[fanjanahantany]]<ref name=":1" /><ref><small>"[https://information.tv5monde.com/afrique/nathalie-yamb-lactiviste-qui-se-reve-comme-le-cauchemar-de-la-france-1412317 Nathalie Yamb, l'activiste qui se rêve comme le "cauchemar" de la France]", ''information.tv5monde.com''</small></ref>. === Famohazana ny fahatsiarovan-tena ara-pôlitika === Mampiasa ny tambajotran-tserasera sy ny haino aman-jery i Nathalie Yamb mba hanairana ny sain' ny [[Afrikana (vahoaka)|vahoaka]] [[Afrikana (vahoaka)|afrikana]] momba ny [[tantara]] sy ny fiankinan-doha ara-toekarena ary ny tsy rariny nolovaina tamin' ny fanjanahantany. Mino izy fa ny fahalalana sy ny fahatongavan-tsaina no fototry ny fiovana. Mikendry ny hanentanana azy ireo, indrindra ny tanora afrikana, mba hahafahan' izy ireo mitaky pôlitika ara-drariny sy mahaleo tena, ny fandraisam-pitenenany<ref name=":2" /><ref><small>"[https://www.seneplus.com/societe/nathalie-yamb-nouvelle-egerie-controversee-du-french-bashing-en? Nathalie Yamb, Nouvelle égérie controversée du "French-Bashing" en Afrique]", ''www.seneplus.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.seneplus.com/developpement/nathalie-yamb-nouvelle-heroine-de-la-liberation-de-lafrique? Nathalie Yamb, Nouvelle héroïne de la libération de l'Afrique depuis le sommet de Sotchi]", ''www.seneplus.com''</small></ref>. Tohanany ny tokony hanaovana hetsika mikendry ny fanomezan-danja ny loharanon-karena eo an-toerana sy ny fampiroboroboana ny orinasa afrikanina ary ny famporisihana ny safidy ara-toekarena manome vahana ny fampandrosoana avy ao anatiny fa tsy miankina amin' ny firenena vahiny<ref><small>"[https://africacoeurnews.com/2025/06/03/resistance-panafricaine-nathalie-yamb-au-coeur-du-sahel/ Résistance panafricaine : Nathalie Yamb au cœur du Sahel] {{Wayback|url=https://africacoeurnews.com/2025/06/03/resistance-panafricaine-nathalie-yamb-au-coeur-du-sahel/ |date=20250927010400 }}", ''africacoeurnews.com''</small></ref>. === Lahateny nataony tany Sochi === I Nathalie Yamb dia malaza amin' ny lahateniny mahery vaika manohitra ny fanjakazakana ara-toekarena sy ara-pôlitika ataon' i [[Frantsa]] aty [[Afrika]], izay lazainy ho "rafitra fanjanahantany misaron-tava” ("''système colonial déguisé''"). Nanamarika kihon-dalana iray ny lahateniny tamin' ny [[Fihaonambe Rosia–Afrika]] tany [[Sochi]] (any [[Rosia]]) tamin' ny taona 2019: nomelohiny ampahibemaso ny fandrobana ara-toekarena sy ny fanambaniana ara-pôlitika ataon' i Frantsa amin' ny firenena afrikana. Anisan' izany dia manakiana mafy ny [[Françafrique]], ny toby miaramila frantsay, ny fifanaraham-piarovana nolovaina tamin' ny fanjanahantany, ary ny andraikitry ny [[franc CFA]]<ref><small>"[https://fr.sputniknews.africa/20191031/nathalie-yamb-nouvelle-heroine-de-la-liberation-de-lafrique-depuis-le-sommet-de-sotchi-1042355177.html Nathalie Yamb, nouvelle héroïne de la libération de l’Afrique depuis le sommet de Sotchi]", ''fr.sputniknews.africa''</small></ref>. Izao ny sombiny amin' ny lahateny malaza nataony, ka nahazoany ny anarambosotra hoe "La Dame de Sotchi":<blockquote>"Tsy tonga aty Rosia izahay mba hitady tompo vaovao hanolo ny taloha; tonga eto izahay mba hitady mpiara-miombon' antoka hanao "raharaha samy mahazo tombony"<ref><small>"Nous ne venons pas en Russie pour y chercher de nouveaux maîtres qu’on substituera aux anciens ; nous y venons trouver des partenaires pour faire du “business gagnant-gagnant”. ("[https://corbeaunews-centrafrique.org/connexions-entre-nathalie-yamb-kemi-seba-et-wagner/ Connexions entre Nathalie Yamb, Kémi Séba et Wagner]", ''corbeaunews-centrafrique.org'')</small></ref>.</blockquote>Nandray anjara tamin' ny [[fitsapan-kevi-bahoaka]] nokarakarain' i [[Rosia]] tamin' ny Septambra 2022 tamin' ny tany voabodo any [[Okraina]] ([[Donetsk]], [[Lugansk|Luhansk]], [[Zaporizhia]] et [[Cherson|Kherson]]) i Nathalie Yamb. "Mpanara-maso iraisam-pirenena mahaleo tena” ny asany nandritra ny fifidianana heverin' ny [[Fianakaviambe iraisam-pirenena]] tandrefana ho tsy ara-dalàna<ref><small>"[https://www.blick.ch/fr/suisse/une-influenceuse-prorusse-en-ukraine-occupee-cette-suissesse-valide-des-elections-illegales-id18949258.html? En Ukraine occupée, cette Suissesse valide des élections «illégales»]", ''www.blick.ch''</small></ref>. == Fitsikerana sy fanasaziana azy == === Fandroahana azy avy ao Kôtidivoara === Tamin' ny Desambra 2019, rehefa avy nanameloka ny [[Françafrique]] sy nanakiana ny fiankinan-dohan' ny firenena afrikana sasany amin' i [[Frantsa]] i Nathalile Yamb dia noroahin' ny fitondram-panjakana ao [[Kôtidivoara]] noho ny "hetsika tsy mifanaraka amin' ny tombontsoam-pirenena" <ref><small>"[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2019/12/03/l-opposante-nathalie-yamb-expulsee-de-cote-d-ivoire_6021444_3212.html? L’opposante Nathalie Yamb expulsée de Côte d’Ivoire]", ''www.lemonde.fr''</small></ref>. Amin' i [[Kemi Séba]], izany fandroahana izany no vidin' ny fahafahan' i Afrika<ref><small>"[https://www.jeuneafrique.com/865228/politique/nathalie-yamb-nouvelle-egerie-controversee-du-french-bashing-en-afrique/ Nathalie Yamb, nouvelle égérie controversée du « french-bashing » en Afrique]", ''www.jeuneafrique.com''</small></ref>. === Fanasazian' ny Vondrona Eorôpeana azy === Tamin' ny taona 2025 dia nametraka sazy ho azy ny [[Vondrona Eorôpeana]], anisan' izany ny fandrarana ny fidirany ao amin' ny fizaran-tany eorôpeana sy ny fanagiazana ny fananany, noho ny hevitra [[jeôpôlitika]] sy ny fanohanany an' i [[Rosia]] ary ny fifandraisany amin' ny [[vondrona Wagner]]<ref><small>"[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2025/06/27/l-ue-sanctionne-l-influenceuse-nathalie-yamb-pour-ses-positions-pro-russes_6616102_3212.html L’UE sanctionne l’influenceuse Nathalie Yamb pour ses positions prorusses]", ''www.lemonde.fr''</small></ref>. Iharan' ny fanakianana sy fanenjehana izy noho ny fiheverana azy ho manakorontana ny lamina efa mipetrapetraka ahazoan' ny Eorôpeana tombontsoa aty amin' ny zanatany taloha. == Ny fitaomany sy ny fanohanana azony == === Haino aman-jery sy tambajotran-tserasera === Noho ny fisehoany amin' ny [[haino aman-jery]] sy [[Tambajotra sôsialy|tambajotran-tserasera]], i Nathalie Yamb dia mahazo mpanaraka marobe sy samihafa, indrindra aty [[Afrika]]. Maro ny mpanaraka azy noho ny famakafakany sy ny fiteniny mahitsy momba ny lohahevitra vitsy mpiresaka, indrindra ny [[Françafrique]] sy ny fiaraha-miasa ara-toekarena iraisam-pirenena amin' ny [[Firenena ao Afrika|firenena afrikana]]<ref><small>"[https://www.telepro.be/mon-telepro/societe/nathalie-yamb-linfluenceuse-de-poutine/ Nathalie Yamb, l'influenceuse de Poutine]", ''www.telepro.be''</small></ref><ref><small>"[https://www.tdg.ch/nathalie-yamb-linfluenceuse-attaquee-pour-diffamation-706533407185 L’influenceuse suisse Nathalie Yamb sous enquête pour diffamation]", ''www.tdg.ch''</small></ref><ref><small>"[https://www.jeuneafrique.com/1411911/politique/dix-choses-a-savoir-sur-nathalie-yamb-cyberactiviste-anti-macron/ Dix choses à savoir sur Nathalie Yamb, cyberactiviste anti-Macron]", ''www.jeuneafrique.com''</small></ref>. === Fanohanana panafrikana === I Nathalie Yamb dia mahazo fanohanana avy amin' ny olo-malaza panafrikanista toa an' i [[Kémi Séba]] sy [[Ibrahim Traoré]], izay manaiky ny andraikiny amin' ny fanandratana ny [[Fiandrianana|fiandrianam-pirenena]] afrikana sy ny heriny amin' ny fahaizany mitaona ny tanora afrikana. Izany fiarahana izany dia manamafy ny fahitana azy sy ny fankatoavana azy ao anatin' ny faribolana panafrikana maro<ref><small>"[https://actucameroun.com/2019/12/03/humiliee-et-expulsee-de-cote-divoire-nathalie-yamb-recoit-le-soutien-de-kemi-seba/ Humiliée et expulsée de Côte d’Ivoire, Nathalie Yamb reçoit le soutien de Kemi Séba]", ''actucameroun.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.africa-press.net/niger/politique/le-chef-de-letat-recoit-les-panafricanistes-kemi-seba-et-nathalie-yamb Le Chef de l’État reçoit les panafricanistes Kemi Seba et Nathalie Yamb]", ''www.africa-press.net''</small></ref><ref><small>"[https://www.afripresse.com/2025/05/18/burkina-faso-nathalie-yamb-nommee-conseillere-speciale-du-president-ibrahim-traore/ Burkina Faso : Nathalie Yamb nommée conseillère spéciale du président Ibrahim Traoré] {{Wayback|url=https://www.afripresse.com/2025/05/18/burkina-faso-nathalie-yamb-nommee-conseillere-speciale-du-president-ibrahim-traore/ |date=20250928221746 }}", ''www.afripresse.com''</small></ref>. === Fankatoavana ôfisialy === Tamin' ny 21 Desambra 2023 dia nasandratry ny manampahefana tetezamita ao [[Nizera]] teo amn' ny laharan' ny ho "''Chevalière de l’Ordre des Palmes Académiques du Niger''" i Nathalie Yamb<ref name=":5"><small>"[https://actucameroun.com/2023/12/21/nathalie-yamb-elevee-au-grade-de-chevaliere-de-lordre-des-palmes-academiques-du-niger/ Nathalie Yamb elévée au grade de chevalière de l’Ordre des Palmes Académiques du Niger]", ''actucameroun.com''</small></ref><ref><small>"[https://www.afrique-sur7.fr/niger-nathalie-yamb-ordre-palmes Niger : Nathalie Yamb faite chevalier de l’ordre des Palmes Académiques]", ''www.afrique-sur7.fr''</small></ref> ho fankasitrahana ny fanoloran-tenany amin' ny [[fanabeazana]] sy ny [[kolontsaina]] ary ny fampiroboroboana ny [[panafrikanisma]]. Io mari-boninahitra io dia nomen' ny Conseil National pour la Sauvegarde de la Patrie (CNSP), izay fahefana tetezamita hatramin' ny fanonganam-panjakana tamin' ny 26 Jolay tany Nizera<ref name=":5" /><ref><small>"[https://netafrique.net/niger-nathalie-yamb-faite-chevalier-de-lordre-des-palmes-academiques Niger : Nathalie Yamb faite chevalier de l’ordre des Palmes Académiques]", ''netafrique.net''</small></ref>. == Jereo koa == * [[Kémi Séba]] * [[Françafrique]] * [[Panafrikanisma]] * [[Franc CFA]] * [[Fanjanahantany amin' ny endriny vaovao]] * [[Zanatany frantsay taloha]] == Loharano sy fanamarihana == ==Jereo koa== [[Sokajy:Vondrona Wagner]] 0ibs4kwm2liwfvlp96reqosslm486yw 0 300699 1148696 1148583 2026-08-06T11:05:19Z ~2026-43459-61 40616 soratra tsotra natao soramatevina 1148696 wikitext text/x-wiki Imbitika Rambala Teraka tamin'ny '''29 Aogositra 1944''' tao '''Alakamisy Ambohimaha''' '''- Fianarantsoa''' i Imbitika Rambala. '''RAMBOANOMENTSOANDRAINY Max Edmond''' no tena anarany.[https://www.facebook.com/100063919838614/posts/669163245224331/?app=fbl] '''Rameliarinoro Marie Thérèse no vadiny''' ka niteraka 4 mianadahy izy ireo. Manoratra tononkalo, hainteny, sombintantara, tantara an'onjampeo ary sarimihetsika izy.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-113.html</ref> Nandray anjara tamin'ny fiofanana manoratra tantara an'onjampeo nampanaovin'ny Population Communicati International na PCI tamin'ny 14 - 25 Oktobra 1996.[https://www.facebook.com/100064834804944/posts/4328543860499207/?app=fbl] Niaraka nanoratra ny '''''Sarivolana''''' ireo mpiofana avy eo ka anisan'izany i Solofo José sy RAMAMONJISOA Elysé. Anisan'ireo nanoratra ny sarimehitsika mitohy '''''Jiaby Jiaby''''' koa izy. Efa dimy hatreto ny boky navoakany manokana ka ireto avy izany : '''''Eri-maso 1, Eri-maso 2, Eri-maso 3, Eri-maso 4, Kapo-batana sy Tefy manta.''' Ny a''mboaran-tsombintantara ''[https://www.facebook.com/100063919838614/posts/669163245224331/?app=fbl Dindom-piainana]'' kosa dia niarahany tamin'i Heriarilala Andriamamonjy. Ao anatin'io ''Dindom-piainana'' io ilay sombintantara nahazoany ny loka faharoa tamin'ny fifaninanam-pirenena sokajy sombintantara 2022. '''Ampiovana''' no lohateniny. Lohahevitra nifaninanana tamin'izany ny hoe : Iray ihany isika, Asa sy ezaka, Tagnamaro Manana ny mari-boninahi-pirenena '''Officier de l'Odre national''' izy, azony tamin'ny taona 1999 ary tamin'ny taona 2020 kosa no nahazoany no nahazoany mari-boninahitry ny kanto eo amin'ny laharan'ny '''Commandeur des Arts, des Lettres et de la Culture'''. Maro ny solon'anarana nentiny ka anisan'izany ny hoe '''AIR SY MAX,''' '''IMBOA'''. <ref>'''cnlegis.gov.mg'''</ref> Manoratra amin'ny fiteny betsileo koa izy ary nanao lahatsoratra momba ny fahatsiarovany an'Alakamisy Ambohimaha <ref>https://takila.serasera.org/imbitika-rambala-/alakamisy-ambohimaha</ref> Ankoatra izay dia nanangana ny vondrona '''OHABOLANA IRAY''' '''ISAN'ANDRO''' izy tamin'ny 20 septambra 2024 izay niova ho '''ANDAO HIFARIMBONA AMIN'NY OHABOLANA SY OHAPITENENANA''' '''IRAY ISAN'ANDRO''' tamin'ny taona 2026. Niroborobo fatratra io vondrona io Ary efa nahavita nikarakara fifaninanana tamin'ny volana febroary 2026. Fifaninanana izay nentina nankalaza ny Andro iraisam-pirenena ho an'ny tenindreny. q0zbjghobmftucuisozxvp57sofla2e 0 301467 1148697 1148628 2026-08-06T11:12:22Z ~2026-43459-61 40616 tsipelina 1148697 wikitext text/x-wiki Ni Fampita Andrianaivo Andrianaivo Tina Irina Diamondra [https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sehatra/antson-ny-fanahy-sy-tsy-angola.html] no misalotra ny solon'anarana hoe Ni Fampita Andrianaivo. Pôeta vehivavy, zanak'Itasy, niditra ho mpikambana Havàtsa-UPEM tamin'ny taona 2022. '''Efa namoaka boky manokana roa''' : - ''Tsy Angola'',[https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sehatra/antson-ny-fanahy-sy-tsy-angola.html] navoaka tamin'ny fomba ôfisialy tao amin'ny efitrano Dox, Tranombokim-pirenena Anosy tamin'ny 24 mey 2024. I Madera na ny Jeneraly Ramakavelo no nanao ny teny fanolorana an'io boky io. - ''ORIMA'', nivoaka tamin'ny fomba ôfisialy tao amin'ny efitrano malalaky ny Kaominina Imerintsiatosika tamin'ny 02 Aogositra 2026. Ny Ben'ny tanànan'Imerintsiatosika Parisoa Andriambolanarivo kosa no nanao teny fanolorana an'io[https://poetawebs.neocities.org/Tapatapakahitra/nifampita] Ankoatra ny boky manokana dia efa nandray anjara tamin'ireto boky ireto koa i Ni Fampita Andrianaivo : - ''Ny marina tsy hamarina'' - ''Ny Havàtsan'i Dol'Aj'' - ''Singo-panahy'' '''Tantara an'onjampeo''' nosoratany - ''Iza no nahavanon-doza ? '', Viva Radio 98.8 FM, 05 okt 2025 Hatreto, tononkalo avokoa ny asa sorany efa nivoaka am-boky. '''Loharano''' : Tranonkala Poetawebs, Viva Radio 98.8 FM 0evd1olqwuhbk0avpjpg8vjbz0xgwig 0 301592 1148679 2026-08-05T12:08:02Z Mikoriana 40064 Pejy noforonina tamin'ny « Bien Tsiliva no ahafantarana azy. MANANJARASOA Andry Navalona Bien no tena anarany. Teraka tamin'ny 1986 ary nodimandry ny 03 Aogositra 2026 izy. MANANJARASOA Handré no rainy. RAZAFINDRASOA Hanta Rodine zanak'i RAVAOHARILALA Marie Louise kosa no vadiny. Niteraka telo izy ary nanana taiza anankiray.<ref>Fahamarinana</ref> Mpilalao baolina lavalava izy. Nilalao tao amin'ny USCAR fahiny. Anisan'ireo mpilalao fototra tamin'ny Makis 2012 i Tsiliva ary tompon-daka... » 1148679 wikitext text/x-wiki Bien Tsiliva no ahafantarana azy. MANANJARASOA Andry Navalona Bien no tena anarany. Teraka tamin'ny 1986 ary nodimandry ny 03 Aogositra 2026 izy. MANANJARASOA Handré no rainy. RAZAFINDRASOA Hanta Rodine zanak'i RAVAOHARILALA Marie Louise kosa no vadiny. Niteraka telo izy ary nanana taiza anankiray.<ref>Fahamarinana</ref> Mpilalao baolina lavalava izy. Nilalao tao amin'ny USCAR fahiny. Anisan'ireo mpilalao fototra tamin'ny Makis 2012 i Tsiliva ary tompon-dakan'i Afrika tamin'ny taona 2012. Nandray anjara tamin'ny Hong Kong Sevens 2006 [https://newsmada.com/2026/08/05/rugby-disparition-bienvenu-tsiliva-des-exploits-sur-les-terrains-a-une-fin-tragique/] izy ary anisan'ny mpilalao niavaka tamin'izany fotoana izany. <ref>Les Nouvelles</ref> Ao Ambatobe no milevina i Tsiliva mpanao rugby. Manana mariboninahitra Chevalier de l'Ordre nationale izy.<ref>Ferapara tamin'ny nahafatesany </ref> Mpikambana tao amin'ny Club Maki 2012, Fédération Malagasy Rugby, FTM Manjakaray.<ref>NewsMada</ref> Ny Ekar Kristy Mpanjaka Manjakaray no nitondrana ny nofo mangatsiakany fony izy nodimandry.<ref>Ferapara tamin'ny nahafatesany </ref> jdiqutd57zw4byifxx1qf407jt2co32 0 301593 1148680 2026-08-05T12:31:53Z Thelezifor 15140 Lisitra karazam-biby 1148680 wikitext text/x-wiki Inty ny '''lisitry ny anaran-trondro amin' ny teny malagasy''' nalahatra araka ny [[Abidy malagasy|abidy]]. Ny anarana iray dia mety hanondro karazan-trondro iray na maro tsy misy ifandraisany, vondron-karazana trondro iray na maro, fianakavian-tro,dro iray na maro. Omena anaty fononteny ny anarana ara-tsiansa mifanandrify amin' ny anarana iray arakaraka ny fisian' ny fifandraisana. Ny trondro manana anarana amin' ny teny malagasy dia trondro misy eto [[Madagasikara]] izay mety tsy fahita raha tsy eto, mety teratany eto na nampidirina. Ampahatsiahivina fa ahitana karazana trondro miisa vvv izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana cccc sy fiaznakaviana vvvv ny eto Madagasikara. == A == * [[Akio]]: [[trondro]] isan-karazany ao amin' ny reny filaharana ''Selachimorpha'', izay antsoina hoe ''[[Akio|antsantsa]]'' koa. * Akiokary: karazana akio. * Amalo: jereo ''Amalona'' * [[Amalona]]: trondro lava isan-karazany ao amin' ny filaharana [[Anguilliformes]], indrindra ireo ao amin' ny fianakaviana ''[[Anguillidae]].'' Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]: ''[[Anguilla bengalensis labiata]]'' (amalombandana), ''[[Anguilla bicolor]]'' (amalofotsy), ''[[Anguilla marmorata]]'' (amalombandana) ary ''[[Anguilla mossambica]]'' (amalomainty). * [[Amalomainty]]: karazana amalona (''[[Anguilla mossambica]]'') * [[Amalombandana]]: karazana amalona (''[[Anguilla bengalensis labiata]]'' sy ''[[Anguilla marmorata]]'') * [[Amalontsorondrano]]: karazana amalona an-d[[Korian-drano|rano mikoriana]] ([[renirano]], sns) * [[Ambariake]] (''[[Gerres acinaces]]'') * [[Ambitsy]] (''[[Lethrinus nebulosus]]'') * [[Amboramasake]]: * [[Ampirina]]: krazana trondro madinika (jereo: [[pirina]]) * [[Angarera]] (''[[Pomadasys operculare]]'') * [[Angelike]] (''[[Lethrinus mahsena]]'') * [[Angongotsy]] (''[[Pomacentrus]]'' sp.) * [[Angotro]]: karazana trondro iray tena tsara hena, miloko maro sy manga, ao amin' ny fianakaviana ''[[Balistidae]]'' * [[Ankafa]]: karazana trondro ao amin' ny fianakaviana ''[[Mugilidae]]'', indrindra ny ''[[Osteomugil robustus]],'' fa mety anisany koa ny ''[[Paramugil parmatus]]'', ny ''[[Mugil cephalus]]'', ny ''[[Osteomugil cunnesius]]'', ny ''[[Moolgarda seheli]]''. * antafampeso, * antendromaso, * antenjo * [[Akio|Antsantsa]]: karazana trondro izay atao hoe [[akio]] koa. * [[Antserake]] (''[[Belone belone]]'') * antsingora, * antsisy * atendro, * atona == B == * bepakitse * [[Bilakibasy]]: == D == * dofoke, * dojo, == E == * enalahy * enalaza, * erobanda, == F == * [[Feso]]: * [[Fesotse]]: * fiamboalavo * fiamena * fiana, * fianakoho, * [[Fiandolo]]: * fiantsara * [[Fiantsifa]] (''[[Naso unicornis]]'') * fiantsomodahy, * fiantsomotse, * fiavoalavo, == J == * jihindahy == K == * kabilimpotake, * kabilisare, * [[Karapapaka]]: * kipela * kobatroke * kompo, * kompy == L == * lafidaka, * lamata * [[Lamatra|Lamàtra]] (''Scomberomorus plurilineatus'') * [[Lamaira]]: * [[Lamera]] (''Lycodontis'' sp.) * lamilane * lamilane * [[Lamôria]] * lôko, * lokomaso * lovo == M == * maintipate * [[Marakely]]: * moromboho * moroy == P == * pipapipa * [[Pirina]]: * pirine == R == * rambo, * rangofafana * rarinky, == S == * saifotsy, * sampea * soroboa, == T == * takabatra, * tako * takobatra, * takobika * takoropa, * talantala * tamporoa, * tantalody, * taotao, * taraby * tarataka * tatangy, * tefo, * telofehy, * telosoroko, * tendromaso * [[Toho]]: * torisatrana, * tretreky, * tseradava * tseraka * tserake * tsiambanindakana, * tsiazoroy, * tsibiray, * tsimanandrefa, * tsimananila, * tsimatahobaratra, * tsingoaka, * tsivarava, * tsompatra, == V == * vahotseradoha, * valalandriaka, * vohevohe * vosavosa, == Z == * zano 8rqgxrusjvzvgmsdc2ipz12j0vfjaik 1148682 1148680 2026-08-05T12:48:54Z Thelezifor 15140 Nampiditra isa 1148682 wikitext text/x-wiki [[Sary:Anguilla bicolor 15981154.jpg|vignette|374x374px|Amalompotsy ([[Anguilla bicolor|''Anguilla bicolo''r]])]] Inty ny '''lisitry ny anaran-trondro amin' ny teny malagasy''' nalahatra araka ny [[Abidy malagasy|abidy]]. Ny anarana iray dia mety hanondro karazan-trondro iray na maro tsy misy ifandraisany, vondron-karazana [[trondro]] iray na maro, fianakavian-tro,dro iray na maro. Omena anaty fononteny ny anarana ara-tsiansa mifanandrify amin' ny anarana iray arakaraka ny fisian' ny fifandraisana. Ny trondro manana anarana amin' ny teny malagasy dia trondro misy eto [[Madagasikara]] izay mety tsy fahita raha tsy eto, mety teratany eto na nampidirina. Ampahatsiahivina fa ahitana karazana trondro miisa 2&nbsp;200 hatramin' ny 2&nbsp;400 izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana 900 hatramin' ny 1&nbsp;100 sy fianakaviana 250 hatramin' ny 320 ny eto Madagasikara. == A == * [[Akio]]: [[trondro]] isan-karazany ao amin' ny reny filaharana ''Selachimorpha'', izay antsoina hoe ''[[Akio|antsantsa]]'' koa. * Akiokary: karazana akio. * Amalo: jereo ''Amalona'' * [[Amalona]]: trondro lava isan-karazany ao amin' ny filaharana [[Anguilliformes]], indrindra ireo ao amin' ny fianakaviana ''[[Anguillidae]].'' Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]: ''[[Anguilla bengalensis labiata]]'' (amalombandana), ''[[Anguilla bicolor]]'' (amalofotsy), ''[[Anguilla marmorata]]'' (amalombandana) ary ''[[Anguilla mossambica]]'' (amalomainty). * [[Amalomainty]]: karazana amalona (''[[Anguilla mossambica]]'') * [[Amalombandana]]: karazana amalona (''[[Anguilla bengalensis labiata]]'' sy ''[[Anguilla marmorata]]'') * [[Amalontsorondrano]]: karazana amalona an-d[[Korian-drano|rano mikoriana]] ([[renirano]], sns) * [[Ambariake]] (''[[Gerres acinaces]]'') * [[Ambitsy]] (''[[Lethrinus nebulosus]]'') * [[Amboramasake]]: * [[Ampirina]]: krazana trondro madinika (jereo: [[pirina]]) * [[Angarera]] (''[[Pomadasys operculare]]'') * [[Angelike]] (''[[Lethrinus mahsena]]'') * [[Angongotsy]] (''[[Pomacentrus]]'' sp.) * [[Angotro]]: karazana trondro iray tena tsara hena, miloko maro sy manga, ao amin' ny fianakaviana ''[[Balistidae]]'' * [[Ankafa]]: karazana trondro ao amin' ny fianakaviana ''[[Mugilidae]]'', indrindra ny ''[[Osteomugil robustus]],'' fa mety anisany koa ny ''[[Paramugil parmatus]]'', ny ''[[Mugil cephalus]]'', ny ''[[Osteomugil cunnesius]]'', ny ''[[Moolgarda seheli]]''. * antafampeso, * antendromaso, * antenjo * [[Akio|Antsantsa]]: karazana trondro izay atao hoe [[akio]] koa. * [[Antserake]] (''[[Belone belone]]'') * antsingora, * antsisy * atendro, * atona == B == * bepakitse * [[Bilakibasy]]: == D == * dofoke, * dojo, == E == * enalahy * enalaza, * erobanda, == F == * [[Feso]]: * [[Fesotse]]: * fiamboalavo * fiamena * fiana, * fianakoho, * [[Fiandolo]]: * fiantsara * [[Fiantsifa]] (''[[Naso unicornis]]'') * fiantsomodahy, * fiantsomotse, * fiavoalavo, == J == * jihindahy == K == * kabilimpotake, * kabilisare, * [[Karapapaka]]: * kipela * kobatroke * kompo, * kompy == L == * lafidaka, * lamata * [[Lamatra|Lamàtra]] (''Scomberomorus plurilineatus'') * [[Lamaira]]: * [[Lamera]] (''Lycodontis'' sp.) * lamilane * lamilane * [[Lamôria]] * lôko, * lokomaso * lovo == M == * maintipate * [[Marakely]]: * moromboho * moroy == P == * pipapipa * [[Pirina]]: * pirine == R == * rambo, * rangofafana * rarinky, == S == * saifotsy, * sampea * soroboa, == T == * takabatra, * tako * takobatra, * takobika * takoropa, * talantala * tamporoa, * tantalody, * taotao, * taraby * tarataka * tatangy, * tefo, * telofehy, * telosoroko, * tendromaso * [[Toho]]: * torisatrana, * tretreky, * tseradava * tseraka * tserake * tsiambanindakana, * tsiazoroy, * tsibiray, * tsimanandrefa, * tsimananila, * tsimatahobaratra, * tsingoaka, * tsivarava, * tsompatra, == V == * vahotseradoha, * valalandriaka, * vohevohe * vosavosa, == Z == * zano 75zbqg855aafhvsawt9cw32ptvt2sz1 1148683 1148682 2026-08-05T12:51:30Z Thelezifor 15140 1148683 wikitext text/x-wiki [[Sary:Anguilla bicolor 15981154.jpg|vignette|374x374px|Amalompotsy ([[Anguilla bicolor|''Anguilla bicolo''r]])]] Inty ny '''lisitry ny anaran-trondro amin' ny teny malagasy''' nalahatra araka ny [[Abidy malagasy|abidy]]. Ny anarana iray dia mety hanondro karazan-trondro iray na maro tsy misy ifandraisany, vondron-karazana [[trondro]] iray na maro, fianakavian-tro,dro iray na maro. Omena anaty fononteny ny anarana ara-tsiansa mifanandrify amin' ny anarana iray arakaraka ny fisian' ny fifandraisana. Ny trondro manana anarana amin' ny teny malagasy dia trondro misy eto [[Madagasikara]] izay mety tsy fahita raha tsy eto, mety teratany eto na nampidirina. Ampahatsiahivina fa ahitana karazana trondro miisa 1&nbsp;800 hatramin' ny 2&nbsp;400 izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana 700 hatramin' ny 1&nbsp;100 sy fianakaviana 250 hatramin' ny 320 ny eto Madagasikara. == A == * [[Akio]]: [[trondro]] isan-karazany ao amin' ny reny filaharana ''Selachimorpha'', izay antsoina hoe ''[[Akio|antsantsa]]'' koa. * Akiokary: karazana akio. * Amalo: jereo ''Amalona'' * [[Amalona]]: trondro lava isan-karazany ao amin' ny filaharana [[Anguilliformes]], indrindra ireo ao amin' ny fianakaviana ''[[Anguillidae]].'' Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]: ''[[Anguilla bengalensis labiata]]'' (amalombandana), ''[[Anguilla bicolor]]'' (amalofotsy), ''[[Anguilla marmorata]]'' (amalombandana) ary ''[[Anguilla mossambica]]'' (amalomainty). * [[Amalomainty]]: karazana amalona (''[[Anguilla mossambica]]'') * [[Amalombandana]]: karazana amalona (''[[Anguilla bengalensis labiata]]'' sy ''[[Anguilla marmorata]]'') * [[Amalontsorondrano]]: karazana amalona an-d[[Korian-drano|rano mikoriana]] ([[renirano]], sns) * [[Ambariake]] (''[[Gerres acinaces]]'') * [[Ambitsy]] (''[[Lethrinus nebulosus]]'') * [[Amboramasake]]: * [[Ampirina]]: krazana trondro madinika (jereo: [[pirina]]) * [[Angarera]] (''[[Pomadasys operculare]]'') * [[Angelike]] (''[[Lethrinus mahsena]]'') * [[Angongotsy]] (''[[Pomacentrus]]'' sp.) * [[Angotro]]: karazana trondro iray tena tsara hena, miloko maro sy manga, ao amin' ny fianakaviana ''[[Balistidae]]'' * [[Ankafa]]: karazana trondro ao amin' ny fianakaviana ''[[Mugilidae]]'', indrindra ny ''[[Osteomugil robustus]],'' fa mety anisany koa ny ''[[Paramugil parmatus]]'', ny ''[[Mugil cephalus]]'', ny ''[[Osteomugil cunnesius]]'', ny ''[[Moolgarda seheli]]''. * antafampeso, * antendromaso, * antenjo * [[Akio|Antsantsa]]: karazana trondro izay atao hoe [[akio]] koa. * [[Antserake]] (''[[Belone belone]]'') * antsingora, * antsisy * atendro, * atona == B == * bepakitse * [[Bilakibasy]]: == D == * dofoke, * dojo, == E == * enalahy * enalaza, * erobanda, == F == * [[Feso]]: * [[Fesotse]]: * fiamboalavo * fiamena * fiana, * fianakoho, * [[Fiandolo]]: * fiantsara * [[Fiantsifa]] (''[[Naso unicornis]]'') * fiantsomodahy, * fiantsomotse, * fiavoalavo, == J == * jihindahy == K == * kabilimpotake, * kabilisare, * [[Karapapaka]]: * kipela * kobatroke * kompo, * kompy == L == * lafidaka, * lamata * [[Lamatra|Lamàtra]] (''Scomberomorus plurilineatus'') * [[Lamaira]]: * [[Lamera]] (''Lycodontis'' sp.) * lamilane * lamilane * [[Lamôria]] * lôko, * lokomaso * lovo == M == * maintipate * [[Marakely]]: * moromboho * moroy == P == * pipapipa * [[Pirina]]: * pirine == R == * rambo, * rangofafana * rarinky, == S == * saifotsy, * sampea * soroboa, == T == * takabatra, * tako * takobatra, * takobika * takoropa, * talantala * tamporoa, * tantalody, * taotao, * taraby * tarataka * tatangy, * tefo, * telofehy, * telosoroko, * tendromaso * [[Toho]]: * torisatrana, * tretreky, * tseradava * tseraka * tserake * tsiambanindakana, * tsiazoroy, * tsibiray, * tsimanandrefa, * tsimananila, * tsimatahobaratra, * tsingoaka, * tsivarava, * tsompatra, == V == * vahotseradoha, * valalandriaka, * vohevohe * vosavosa, == Z == * zano ppbm8pf1h2wloerdsaob4swhsp4whpi 1148684 1148683 2026-08-05T13:03:34Z Thelezifor 15140 1148684 wikitext text/x-wiki [[Sary:Anguilla bicolor 15981154.jpg|vignette|374x374px|Amalompotsy ([[Anguilla bicolor|''Anguilla bicolo''r]])]] Inty ny '''lisitry ny anaran-trondro amin' ny teny malagasy''' nalahatra araka ny [[Abidy malagasy|abidy]]. Ny anarana iray dia mety hanondro karazan-trondro iray na maro tsy misy ifandraisany, vondron-karazana [[trondro]] iray na maro, fianakavian-tro,dro iray na maro. Omena anaty fononteny ny anarana ara-tsiansa mifanandrify amin' ny anarana iray arakaraka ny fisian' ny fifandraisana. Ny trondro manana anarana amin' ny teny malagasy dia trondro misy eto [[Madagasikara]] izay mety tsy fahita raha tsy eto, mety teratany eto na nampidirina. Ampahatsiahivina fa ahitana karazana trondro miisa 1&nbsp;800 hatramin' ny 2&nbsp;400 izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana 700 hatramin' ny 1&nbsp;100 sy fianakaviana 250 hatramin' ny 320 ny eto Madagasikara. == A == * [[Akio]]: [[trondro]] isan-karazany ao amin' ny reny filaharana ''Selachimorpha'', izay antsoina hoe ''[[Akio|antsantsa]]'' koa. * Akiokary: karazana akio. * Amalo: jereo ''Amalona'' * [[Amalona]]: trondro lava isan-karazany ao amin' ny filaharana [[Anguilliformes]], indrindra ireo ao amin' ny fianakaviana ''[[Anguillidae]].'' Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]: ''[[Anguilla bengalensis labiata]]'' (amalombandana), ''[[Anguilla bicolor]]'' (amalofotsy), ''[[Anguilla marmorata]]'' (amalombandana) ary ''[[Anguilla mossambica]]'' (amalomainty). * [[Amalomainty]]: karazana amalona (''[[Anguilla mossambica]]'') * [[Amalombandana]]: karazana amalona (''[[Anguilla bengalensis labiata]]'' sy ''[[Anguilla marmorata]]'') * [[Amalontsorondrano]]: karazana amalona an-d[[Korian-drano|rano mikoriana]] ([[renirano]], sns) * [[Ambariake]] (''[[Gerres acinaces]]'') * [[Ambitsy]] (''[[Lethrinus nebulosus]]'') * [[Amboramasake]]: * [[Ampirina]]: krazana trondro madinika (jereo: [[pirina]]) * [[Angarera]] (''[[Pomadasys operculare]]'') * [[Angelike]] (''[[Lethrinus mahsena]]'') * [[Angongotsy]] (''[[Pomacentrus]]'' sp.) * [[Angotro]]: karazana trondro iray tena tsara hena, miloko maro sy manga, ao amin' ny fianakaviana ''[[Balistidae]]'' * [[Ankafa]]: karazana trondro ao amin' ny fianakaviana ''[[Mugilidae]]'', indrindra ny ''[[Osteomugil robustus]],'' fa mety anisany koa ny ''[[Paramugil parmatus]]'', ny ''[[Mugil cephalus]]'', ny ''[[Osteomugil cunnesius]]'', ny ''[[Moolgarda seheli]]''. * antafampeso, * antendromaso, * antenjo * [[Akio|Antsantsa]]: karazana trondro izay atao hoe [[akio]] koa. * [[Antserake]] (''[[Belone belone]]'') * antsingora, * antsisy * atendro, * atona == B == * bepakitse * [[Bilakibasy]]: == D == * dofoke, * dojo, == E == * enalahy * enalaza, * erobanda, == F == * [[Feso]]: trondro isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Delphinidae]]''. * [[Fesotse]] (''Delphinus'' ''sp.'') * fiamboalavo * fiamena * fiana, * fianakoho, * [[Fiandolo]] (''[[Plotosus anguillaris]]'') * fiantsara * [[Fiantsifa]] (''[[Naso unicornis]]'') * fiantsomodahy, * fiantsomotse, * fiavoalavo, == J == * jihindahy == K == * kabilimpotake, * kabilisare, * [[Karapapaka]]: * kipela * kobatroke * kompo, * kompy == L == * lafidaka, * lamata * [[Lamatra|Lamàtra]] (''Scomberomorus plurilineatus'') * [[Lamaira]]: * [[Lamera]] (''Lycodontis'' sp.) * lamilane * lamilane * [[Lamôria]] * lôko, * lokomaso * lovo == M == * maintipate * [[Marakely]]: * moromboho * moroy == P == * pipapipa * [[Pirina]]: * pirine == R == * rambo, * rangofafana * rarinky, == S == * saifotsy, * sampea * soroboa, == T == * takabatra, * tako * takobatra, * takobika * takoropa, * talantala * tamporoa, * tantalody, * taotao, * taraby * tarataka * tatangy, * tefo, * telofehy, * telosoroko, * tendromaso * [[Toho]]: * torisatrana, * tretreky, * tseradava * tseraka * tserake * tsiambanindakana, * tsiazoroy, * tsibiray, * tsimanandrefa, * tsimananila, * tsimatahobaratra, * tsingoaka, * tsivarava, * tsompatra, == V == * vahotseradoha, * valalandriaka, * vohevohe * vosavosa, == Z == * zano jj6l6cjrm49u6w7vgcww9zup8r8gyyv 1148685 1148684 2026-08-05T13:05:02Z Thelezifor 15140 1148685 wikitext text/x-wiki [[Sary:Anguilla bicolor 15981154.jpg|vignette|374x374px|Amalompotsy ([[Anguilla bicolor|''Anguilla bicolo''r]])]] Inty ny '''lisitry ny anaran-trondro amin' ny teny malagasy''' nalahatra araka ny [[Abidy malagasy|abidy]]. Ny anarana iray dia mety hanondro karazan-trondro iray na maro tsy misy ifandraisany, vondron-karazana [[trondro]] iray na maro, fianakavian-tro,dro iray na maro. Omena anaty fononteny ny anarana ara-tsiansa mifanandrify amin' ny anarana iray arakaraka ny fisian' ny fifandraisana. Ny trondro manana anarana amin' ny teny malagasy dia trondro misy eto [[Madagasikara]] izay mety tsy fahita raha tsy eto, mety teratany eto na nampidirina. Ampahatsiahivina fa ahitana karazana trondro miisa 1&nbsp;800 hatramin' ny 2&nbsp;400 izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana 700 hatramin' ny 1&nbsp;100 sy fianakaviana 250 hatramin' ny 320 ny eto Madagasikara. Tsy feno ny lisitra atolotra eto fa hofenoina miandalana. == A == * [[Akio]]: [[trondro]] isan-karazany ao amin' ny reny filaharana ''Selachimorpha'', izay antsoina hoe ''[[Akio|antsantsa]]'' koa. * Akiokary: karazana akio. * Amalo: jereo ''Amalona'' * [[Amalona]]: trondro lava isan-karazany ao amin' ny filaharana [[Anguilliformes]], indrindra ireo ao amin' ny fianakaviana ''[[Anguillidae]].'' Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]: ''[[Anguilla bengalensis labiata]]'' (amalombandana), ''[[Anguilla bicolor]]'' (amalofotsy), ''[[Anguilla marmorata]]'' (amalombandana) ary ''[[Anguilla mossambica]]'' (amalomainty). * [[Amalomainty]]: karazana amalona (''[[Anguilla mossambica]]'') * [[Amalombandana]]: karazana amalona (''[[Anguilla bengalensis labiata]]'' sy ''[[Anguilla marmorata]]'') * [[Amalontsorondrano]]: karazana amalona an-d[[Korian-drano|rano mikoriana]] ([[renirano]], sns) * [[Ambariake]] (''[[Gerres acinaces]]'') * [[Ambitsy]] (''[[Lethrinus nebulosus]]'') * [[Amboramasake]]: * [[Ampirina]]: krazana trondro madinika (jereo: [[pirina]]) * [[Angarera]] (''[[Pomadasys operculare]]'') * [[Angelike]] (''[[Lethrinus mahsena]]'') * [[Angongotsy]] (''[[Pomacentrus]]'' sp.) * [[Angotro]]: karazana trondro iray tena tsara hena, miloko maro sy manga, ao amin' ny fianakaviana ''[[Balistidae]]'' * [[Ankafa]]: karazana trondro ao amin' ny fianakaviana ''[[Mugilidae]]'', indrindra ny ''[[Osteomugil robustus]],'' fa mety anisany koa ny ''[[Paramugil parmatus]]'', ny ''[[Mugil cephalus]]'', ny ''[[Osteomugil cunnesius]]'', ny ''[[Moolgarda seheli]]''. * antafampeso, * antendromaso, * antenjo * [[Akio|Antsantsa]]: karazana trondro izay atao hoe [[akio]] koa. * [[Antserake]] (''[[Belone belone]]'') * antsingora, * antsisy * atendro, * atona == B == * bepakitse * [[Bilakibasy]]: == D == * dofoke, * dojo, == E == * enalahy * enalaza, * erobanda, == F == * [[Feso]]: trondro isan-karazany ao amin' ny fianakaviana ''[[Delphinidae]]''. * [[Fesotse]] (''Delphinus'' ''sp.'') * fiamboalavo * fiamena * fiana, * fianakoho, * [[Fiandolo]] (''[[Plotosus anguillaris]]'') * fiantsara * [[Fiantsifa]] (''[[Naso unicornis]]'') * fiantsomodahy, * fiantsomotse, * fiavoalavo, == J == * jihindahy == K == * kabilimpotake, * kabilisare, * [[Karapapaka]]: * kipela * kobatroke * kompo, * kompy == L == * lafidaka, * lamata * [[Lamatra|Lamàtra]] (''Scomberomorus plurilineatus'') * [[Lamaira]]: * [[Lamera]] (''Lycodontis'' sp.) * lamilane * lamilane * [[Lamôria]] * lôko, * lokomaso * lovo == M == * maintipate * [[Marakely]]: * moromboho * moroy == P == * pipapipa * [[Pirina]]: * pirine == R == * rambo, * rangofafana * rarinky, == S == * saifotsy, * sampea * soroboa, == T == * takabatra, * tako * takobatra, * takobika * takoropa, * talantala * tamporoa, * tantalody, * taotao, * taraby * tarataka * tatangy, * tefo, * telofehy, * telosoroko, * tendromaso * [[Toho]]: * torisatrana, * tretreky, * tseradava * tseraka * tserake * tsiambanindakana, * tsiazoroy, * tsibiray, * tsimanandrefa, * tsimananila, * tsimatahobaratra, * tsingoaka, * tsivarava, * tsompatra, == V == * vahotseradoha, * valalandriaka, * vohevohe * vosavosa, == Z == * zano 5a5ycimq6k5t7pknsqoky8jtjfh5xng 0 301594 1148686 2026-08-05T13:19:20Z Mikoriana 40064 Fahamarinana 1148686 wikitext text/x-wiki Razaka Oliva dia zanak'i Rafaralahizaka Eugène sy Razaivolondranto Elisabeth <ref>Ferapara tamin'ny nahafatesany </ref> Teraka tamin'ny 1952 ary nodimandry tamin'ny 04 Aogositra 2026 ity mpanao gazety zokiolona ity. Nanambady an'i Manantenasoa Mi izy. Niteraka telo mianadahy izy ireo dia Rafaralahizaka Joba Fanantenana, Besedra M'Bahoaka Miova, Mahazaka-Fandresena Maika.<ref>TVM</ref> '''Asany :''' '''-''' Tantsambo no asa nataony voalohany - Mpanao gazety tao amin'ny Gazety Délire Madagascar <ref name=":0">Fahamarinana</ref> - Nitana andraikitra teo amin'ny Gazety bokin'ny Fiangonana Loterana Malagasy<ref name=":0" /> '''Fiainany ara-pinoana''' ''':''' Notokanana ho Mpiandry "Didy vaovao" tao amin'ny Toby Lehibe Soatanàna tamin'ny taona 2000.<ref name=":0" /> - mpivavaka tao amin'ny FLM Ambatovinaky izy ka tao no nitondrana ny nofo mangatsiakany.<ref name=":0" /> - Mpiandry tao amin'ny Toby Lehibe Soatanàna izy ary any Soatanàna no milevina.<ref name=":0" /> - Nanoratra  ny tantaran'ny Toby Lehibe Soatanàna izy i Dada Rainisoalambo. <ref name=":0" /> - Anisan'ny nanorina ny Toby Lehibe ao Soatanàna izy.<ref name=":0" /> Lohahevitry ny voka-pikarohana nataony teny amin'ny Anjerimanontolo ny « tourisme religieux » any Soatanàna, ary efa natombony ny fampiharana izany. Tantsambo rahateo ny asa voalohany nataony ka manana fahalalana maro izy.<ref name=":0" /> '''Pôlitika''' ''':''' - Mpikambana nafana fo tao amin'ny antoko MFM notarihin'Itompokolahy Manandafy RAKOTONIRINA.<ref name=":0" /> - Mpikambana  tao amin'ny CFM (Komitin'ny Fampihavanam-pirenena) <ref name=":0" /> -  Mpikambana tao amin'ny Ray aman-dreny Mijoro na RRM<ref>RNM</ref> - Mpikambana tao amin'ny Sendikan'ny Tolon'ny Mpiasa na TM<ref>TVM</ref> - Mpikambana tao amin'ny mpanao gazety zokiolona na CJD<ref>Fahamarinana</ref> 5zcpkgq9agbvah987giakvptf1nvnua 0 301595 1148695 2026-08-06T04:47:27Z Hariniaina14 34924 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500289|Alzheimer's disease]] to:mg #mdwikicx 1148695 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition|name=Alzheimer's disease|synonym=Alzheimer disease, Alzheimer's|image=Brain-ALZH.png|image_size=|image_thumbtime=|alt=|caption=Drawing comparing a normal aged brain (left) and the brain of a person with Alzheimer's (right). Characteristics that separate the two are pointed out.|pronounce=ˈaltshʌɪməz|specialty=[[Neurology]]|symptoms=Difficulty in remembering recent events, [[primary progressive aphasia|problems with language]], [[Orientation (mental)|disorientation]], [[mood swing]]s<ref name=BMJ2009/><ref name=WHO2017/>|onset=Over 65 years old<ref name=Mend2012/>|duration=Long term<ref name=WHO2017/>|causes=Poorly understood<ref name=BMJ2009/>|risks=[[Genetics]], [[head injury|head injuries]], [[major depressive disorder|depression]], [[hypertension]]<ref name=BMJ2009/><ref name=Lancet2011/>|diagnosis=Based on symptoms and [[cognitive test]]ing after ruling out other possible causes<ref name=NICE2014Diag/>|differential=Normal aging<ref name=BMJ2009/>|prevention=|treatment=|medication=[[Acetylcholinesterase inhibitor]]s, [[NMDA receptor antagonist]]s (small benefit)<ref name=Pres2012>{{cite journal | author = Commission de la transparence | title = Drugs for Alzheimer's disease: best avoided. No therapeutic advantage | journal = Prescrire International | volume = 21 | issue = 128 | pages = 150 | date = June 2012 | pmid = 22822592 | trans-title = Drugs for Alzheimer's disease: best avoided. No therapeutic advantage }}</ref>|prognosis=Life expectancy 3–9 years<ref name=NEJM2010/>|frequency=29.8 million (2015)<ref name=WHO2017/><ref name=GBD2015Pre/>|deaths=1.9 million (2015)<ref name=GBD2015De/>}} <references /> Ny aretin’i Alzheimer (AD), fantatra koa amin’ny hoe Alzheimer, dia aretina mitaiza miteraka fahasimbana tsikelikely ao amin’ny atidoha. [1] [2] Matetika izy io dia manomboka miadana ary miharatsy tsikelikely rehefa mandeha ny fotoana. Izy no antony mahatratra eo amin’ny 60% hatramin’ny 70% amin’ny trangan’ny dementia. [1] [2] Ny soritr’aretina voalohany mahazatra indrindra dia ny fahasarotana amin’ny fahatsiarovana zava-nitranga vao haingana. [1] Rehefa mandroso ny aretina dia mety hiseho ny olana amin’ny fiteny, ny fahaverezan’ny fitadidina sy mahafantatra ny toerana na fotoana (toy ny mora very), ny fiovan’ny toe-po, ny fihenan’ny fahavitrihana, malaina sy kamo, ny tsy fahafahana mikarakara tena amin’ny asa andavanandro, ary ny olana amin’ny fitondran-tena. [1] [2] Rehefa miharatsy ny toe-pahasalaman’ny marary dia matetika izy no misintaka amin’ny fianakaviana sy ny fiaraha-monina. Mihena tsikelikely ihany koa ny fahaizan’ny vatana miasa, ka mety hiafara amin’ny fahafatesana. [3] Na dia mety miovaova aza ny hafainganam-pandehan’ny fivoaran’ny aretina, ny androm-piainana aorian’ny famaritana azy dia matetika eo anelanelan’ny telo ka hatramin’ny sivy taona. [4] [5] Mbola tsy tena mazava tsara ny antony mahatonga ny aretin'i Alzheimer.<ref name="BMJ2009">{{Cite journal|vauthors=Burns A, Iliffe S|s2cid=8570146|title=Alzheimer's disease|journal=BMJ|volume=338|pages=b158|date=February 2009|pmid=19196745|doi=10.1136/bmj.b158}}</ref> Tombanana ho 70% eo ho eo amin'ny risika no nolovaina tamin'ny ray aman-drenin'ny olona iray, ary matetika tafiditra amin'izany [[Fototarazo|ny fototarazo]] maro.<ref name="Lancet2011" /> Anisan'ny anton-javatra mety hampidi-doza hafa ny tantaran'ny ratra amin'ny loha, [[Fahakiviana lalina (psychiatrie)|ny fahaketrahana]], ary ny fiakaran'ny tosidrà.<ref name="BMJ2009" /> Ny fizotran'ny aretina dia mifandray amin'ny takelaka sy ny fifangaroan'ny neurofibrillary ao amin'ny atidoha.<ref name="Lancet2011">{{Cite journal|vauthors=Ballard C, Gauthier S, Corbett A, Brayne C, Aarsland D, Jones E|title=Alzheimer's disease|journal=Lancet|volume=377|issue=9770|pages=1019–31|date=March 2011|pmid=21371747|doi=10.1016/S0140-6736(10)61349-9}}</ref> Ny mety ho aretina dia mifototra amin'ny tantaran'ny aretina sy ny fitiliana ara-tsaina miaraka amin'ny sary ara-pitsaboana sy ny fitiliana ra mba hanafoanana ny antony hafa mety hitranga. Matetika ny soritr'aretina voalohany dia afangaro amin'ny fahanterana ara-dalàna.<ref name="BMJ2009" /> Ilaina ny fandinihana ny sela ao amin'ny atidoha mba hahazoana diagnostika mazava.<ref name="Lancet2011" /> Mety hampihena ny mety hisian'ny AD ny fanatanjahan-tena ara-tsaina sy ara-batana, ary ny fisorohana ny hatavezana ; na izany aza, malemy ny porofo manohana ireo tolo-kevitra ireo.<ref name="Lancet2011" /> Tsy misy fanafody na fanampin-tsakafo izay hita fa mampihena ny risika.<ref name="nonprevention"> {{Cite journal|vauthors=Hsu D, Marshall GA|title=Primary and Secondary Prevention Trials in Alzheimer Disease: Looking Back, Moving Forward|journal=Current Alzheimer Research|volume=14|issue=4|pages=426–40|year=2017|pmid=27697063|pmc=5329133|doi=10.2174/1567205013666160930112125}}</ref> Tsy misy fitsaboana mampijanona na mampihemotra ny fivoarany, na dia mety hanatsara vetivety ny soritr'aretina aza ny sasany. Miha-miankina amin'ny hafa hatrany ireo olona voan'ny aretina, ka matetika no mametraka enta-mavesatra amin'ny mpikarakara.<ref name="Thom2007" /> Mety ahitana singa ara-tsosialy, ara-tsaina, ara-batana ary ara-toekarena ny tsindry.<ref name="Thom2007">{{Cite journal|vauthors=Thompson CA, Spilsbury K, Hall J, Birks Y, Barnes C, Adamson J|title=Systematic review of information and support interventions for caregivers of people with dementia|journal=BMC Geriatrics|volume=7|pages=18|date=July 2007|pmid=17662119|pmc=1951962|doi=10.1186/1471-2318-7-18}}</ref> Mety hahasoa amin'ny fiainana andavanandro ny fandaharan'asa fanatanjahan-tena ary mety hanatsara ny vokatra. Matetika tsaboina amin'ny fanafody antipsychotika ny olana ara-pitondrantena na ny psychosis vokatry ny dementia, saingy tsy soso-kevitra matetika izany, satria tsy dia misy tombony firy ary mitombo ny mety hisian'ny fahafatesana aloha loatra. Tamin'ny taona 2015, dia nisy olona 29.8 tapitrisa teo ho eo maneran-tany voan'ny AD.<ref name="GBD2015Pre">{{Cite journal|last=GBD 2015 Disease Injury Incidence Prevalence Collaborators|title=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1545–1602|date=October 2016|pmid=27733282|pmc=5055577|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6}}</ref> Matetika indrindra dia manomboka amin'ny olona mihoatra ny 65 taona izany&nbsp;taona, na dia 4–5% amin'ny tranga aza dia Alzheimer vao manomboka.<ref name="Mend2012">{{Cite journal|vauthors=Mendez MF|title=Early-onset Alzheimer's disease: nonamnestic subtypes and type 2 AD|journal=Archives of Medical Research|volume=43|issue=8|pages=677–85|date=November 2012|pmid=23178565|pmc=3532551|doi=10.1016/j.arcmed.2012.11.009}}</ref> Mahakasika ny 6% eo ho eo amin'ny olona 65 taona no ho miakatra izany.<ref name="BMJ2009" /> Tamin'ny taona 2015, ny dementia dia nahafaty olona 1.9 tapitrisa teo ho eo.<ref name="GBD2015De">{{Cite journal|last=GBD 2015 Mortality Causes of Death Collaborators|title=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015|journal=Lancet|volume=388|issue=10053|pages=1459–1544|date=October 2016|pmid=27733281|pmc=5388903|doi=10.1016/S0140-6736(16)31012-1}}</ref> Nohazavain'i Alois Alzheimer, mpitsabo aretin-tsaina sy mpitsabo aretin-tsaina alemà, voalohany tamin'ny 1906, ary nomena anarana taty aoriana.<ref name="pmid9661992">{{Cite journal|vauthors=Berchtold NC, Cotman CW|title=Evolution in the conceptualization of dementia and Alzheimer's disease: Greco-Roman period to the 1960s|journal=Neurobiology of Aging|volume=19|issue=3|pages=173–89|year=1998|pmid=9661992|doi=10.1016/S0197-4580(98)00052-9}}</ref> Any amin'ny [[firenena mandroso]], ny AD dia iray amin'ireo aretina mandany vola be indrindra.<ref name="pmid15685097">{{Cite journal|vauthors=Bonin-Guillaume S, Zekry D, Giacobini E, Gold G, Michel JP|title=[The economical impact of dementia]|language=French|journal=Presse Médicale|volume=34|issue=1|pages=35–41|date=January 2005|pmid=15685097|doi=10.1016/s0755-4982(05)83882-5}}</ref> == References == 1.Burns A, kiffé S( February 2009)"Alzheimer 's disease."BMJ. 338b158. doi: 10.1136PID 19190S2 8570 [[Category:Translated from MDWiki]] 89inalyobxdxcoao4yzg8zar3k596qq