Wikipedia mgwiki https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Rakitra Manokana Dinika Mpikambana Dinika amin'ny mpikambana Wikipedia Dinika amin'ny Wikipedia Sary Dinika amin'ny sary MediaWiki Dinika amin'ny MediaWiki Endrika Dinika amin'ny endrika Fanoroana Dinika amin'ny fanoroana Sokajy Dinika amin'ny sokajy TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk 0 1179 1148774 1148328 2026-08-09T01:19:26Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1148774 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona |anarana=Jean Joseph Rabearivelo |teraka=04 martsa 1901|toerana=[[Antananarivo]] |maty=22 Jona 1937 |firenena={{Madagasikara}} |asa=Poeta |asa hafa=Mpandika teny |taona niasana=1934 |image=Jean-Joseph_Rabearivelo_2.jpg}} I '''Jean-Joseph Rabearivelo''' dia [[mpanoratra]] malagasy nandritra ny [[Madagasikara zanatany frantsay|fanjanahantany frantsay]], teraka tamin'ny 4 Marsa 1901 tao Isoraka<ref><small>Serge Meitinger, "[https://www.persee.fr/doc/litt_0047-4800_1991_num_83_3_2576 Jean-Joseph Rabearivelo, poète de l'enracinement et de la nuit]", ''Littérature'', vol. 83, no 3,‎ 1991, p. 74–88 (DOI 10.3406/litt.1991.2576) [archive]</small></ref>, [[Antananarivo]]. Tamin'ny taona 1924 Rabearivelo no nanomboka niasa tao amin'ny Imprimerie de l'Imerina, ary nijanona niasa tao hatramin'ny nahafatesany. Tamin'ny 1915 Rabearivelo no nanomboka nampiseho ny asa-sorany tamin'ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Nanoratra tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] koa izy. Zavatra mampalahelo maro no nihatra tamin'ny fiainany. Tamin'ny 22 Jona 1937 no maty namono tena tamin' ny alalan' ny [[Sianida|sianiora]] Rabearivelo. == Tantaram-piainany == Mpanoratra malagasy i Jean-Joseph Rabearivelo izay teraka tamin'ny tamin'ny 4 Marsa, tamkn' ny taona 1901 (na 1902, 1903, 1904 arakaraka ny loharabno) tao Isoraka, [[Antananarivo]], tamin' ny anarana hoe Joseph-Casimir Rabe Antsa (avy amn' ny anaran' ny olomasina mifandraika amin' ny volana sy ny andro nahaterahany), zanak' i Rabozivelo, ao amin' ny foko [[Zanadralambo]], avy ao Ambatofotsy ao avaratr'Antananarivo. Zazasary izy. Ny rainy (Dokotera Rakotamalala), izay tsy afaka nanoratra azy ho zanaka, sady anisan' ny olona tsongoimbolo tao tamin' izany fotoana izany, dia rahalahin' ny pastora [[Ravelojaona (mpitandrina)|Ravelojaona]]. Io rainy io, izay tsy fantany mihitsy, dia anisan' ny zanaka efatra ambin' ny folon' ny mpampianatra iray tao amin' ny sekoly ambony nosahanin' ny [[London Missionary Society]] sady mpiara-miasa akaiky amin' i [[James Sibree]]<ref><small>[https://books.google.fr/books?id=6OxIAQAAIAAJ&dq=Rabozivelo Jean-Joseph Rabearivelo, ''Œuvres complètes : Le diariste (Les Calepins bleus), L'épistolier, Le moraliste''], vol. 1, CNRS, 28 octobre 2010 ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.fr%2Fbooks%3Fid%3D6OxIAQAAIAAJ%26dq%3DRabozivelo arsiva]), p. 1074.</small></ref><ref><small>Louis Molet, "[https://dacb.org/stories/madagascar/f-ravelojaona.html Ravelojaona] {{Wayback|url=https://dacb.org/stories/madagascar/f-ravelojaona.html |date=20170911210834 }}", ''Dictionnaire Biographique des Chrétiens d'Afrique''. ([https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.dacb.org%2Fstories%2Fmadagascar%2Ff-ravelojaona.html arsiva])</small></ref>. Efa taona maro taty aoriana no nanova anarana hoe ''Jean-Joseph Rabearivelo'' izy. Ilay fianakaviany, izay mpanan-tany midadasika teo aloha, dia rava fananana noho ny fiovana maro nentin' ny fanjanahantany, indrindra fa ny fanafoanana ny fanandevozana niankian' ny toakaren' ny andriana. Voatery nivarotra ny tanim-bary sy ny firavaka vitsivitsy mbola nananany i Rabozivelo mba hahafahan' ny zanany lahy tokana mividy boky. Nanomboka tamin'ny taona 1908 dia ny anadahin-dreniny no niantoka sy nitaiza azy. Nianatra tao amin'ny Frères des Écoles Chrétiennes Andohalo izy, avy eo tao amin'ny sekoly Masindahy Misely ao Amparibe, ary rehefa voaroaka tao dia nifindra tao amin'ny sekoly Flacourt Faravohitra. Teo amin'ny faha-13 taonany izy nandao ny fianarana saingy nanohy namaky boky ary nampiana-tena niteny [[Fiteny frantsay|frantsay]] sy [[Fiteny espaniôla|espaniôla]]. Tamin'ny 1916 izy no nanomboka niasa, mpandika teny, mpitan-tsoratra tao amin'ny lehiben'ny kantao (canton) tao Ambatolampy, mpanao sary (dentelles) tao amin'ny goverinora tao Antananarivo. Nampianatra teny frantsay koa izy. Tamin'ny taona 1924 Rabearivelo no nanomboka niasa tao amin'ny Imprimerie de l'Imerina, ary nijanona niasa tao hatramin'ny nahafatesany na dia tsy nandray karama aza izy tamin'ny roa taona voalohany. Mpanao fanitsiana no asany tamin'izany. Nanambady an'i Mary Razafitrimo tamin'ny Jolay 1926 izy ary nanan-janaka dimy izy ireo, dia i Solofo, i Sahondra, i Voahangy, i Noro ary i Velomboahangy. Maty tamin'ny taona 1933 i Voahangy zanany, ary izay no nahatonga ny anaran'ny zanany faravavy hoe Velomboahangy. Zavatra mampalahelo maro no nihatra tamin'ny fiainany. Ohatra: tamin' ny taona 1933 dia maty ny zanany vavimatoa. Sahirana tamin'ny fiainana izy sady tsy nahatratra ny tanjona niriany. Tamin'ny 22 Jiona 1937 no maty namono tena Rabearivelo. == Asa soratra == [[File:Jean-Joseph Rabearivelo en profil.jpg|thumb|Jean-Joseph Rabearivelo]] Tamin'ny taona 1915 Rabearivelo no nanomboka nampiseho ny asa-sorany tamin'ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] tao amin'ny [[gazetiboky]] ''Vakio Ity'', ary ny solonanarana ''K. Verbal'' no nentiny tamin'izany. Tamin'ny 24 Mey 1921 kosa no nitranga voalohany tao amin'ny gazety ''La Tribune de Madagascar '' ny asa-sorany amin'ny teny frantsay, izay mitondra ny lohanteny hoe ''Le Couchant''. Tamin'ny taona 1924 no namoaka ny andian-tononkalo amin'ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] ''La Coupe de Cendres'' izy. Nanomboka teo dia hita tamin'ny gazety maro teto an-toerana sy tany ivelany, anisan' izany ireto: ''Tsarahafatra,'' ''Mpanolotsaina'', ''Capricorne, La Revue de Madagascar, Le Journal des Poetes, Zodiaque'' sns, i Rabearivelo ary anisan' ny solonanarana nentiny tamin'izany ny hoe ''Amance Valmond''. Nitana an-tsoratra ny fiainany tanaty diary (journal intime) koa Rabearivelo, ary na efa norovitiny aza ny pejy nirakitra ny voalohandohan'ny fiainany dia mbola mihoatra ny 1&nbsp;800 pejy no voatahiry, izay mitantara ny fiainany nanomboka tamin'ny 1933 hatramin'ny nahafatesany. Miavaka izy sy ny asa sorany satria nandray betsaka tamin'ny fomba fanoratana vahiny izy, nefa nanome lanja tanteraka ihany koa ny foto-pisainana sy ny lalan-tsaina ary ny fomba fanehoan-javatra malagasy. Saro-takarina ny asa sorany. Saropiaro tamin'ny fanomezana hasina ny poezia sy ny teny malagasy izy. == Boky nivoaka == === Amboaran-tononkalo === * ''La Coupe des Cendres'' (1924) * ''Sylves'' (1927) * ''Volumes'' (1928) * ''Presque-Songes'' (1934) * ''Traduit de la Nuit'' (1935) * ''Vientos de la Mañana'' (1935) * ''Chants pour Abéones'' (1936) * ''Le Vin Lourd'' (1936) * ''Stances Oubliées'' (1936) * ''Trèfles de Toujours et de Jamais'' (1936) === Tantara foronina === * ''Le Prince s'amuse'' (1921) * ''Le Bijou Rose et Noir'' (1921) * ''Adèle et Arthur'' (1923) * ''Interférences'' (1923) * ''L'Aube Rouge'' (1923) * ''Contes de la Nuit'' (1923) === Tantara tsangana === * ''Enfants d'Orphée'' (1931) * ''Ephémérides'' (1934) * ''Aux portes de la Ville'' (1935) * ''Imaitsoanala'' (1936) === Boky hafa === * ''Tananarive, ses rues et ses quartiers'' (1936) * ''Snoboland'' (1936) == Jereo koa == * [[David Jaomanoro]] * [[Jean-Joseph Rabearivelo]] * [[Jacques Rabemananjara]] * [[Jean-Luc Raharimanana]] * [[Michèle Rakotoson]] * [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]] * [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]] * [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]] * [[Esther Nirina]] * [[Hajasoa Vololona Picard]] * [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]] * [[Pastora Rahajason]] * [[Elie Rajaonarison]] * [[Ny Avana Ramanantoanina]] * [[Flavien Ranaivo]] * [[Esther Razana]] * [[Samuel Ratany]] * [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]] == Rohy hafa == * [http://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-62.html Pôetawebs], ahitana tantaram-piainana pôeta malagasy maro ka anisany ny an-dRabearivelo * [http://vetso.serasera.org/index.php?rub=vetso/poeta&pid=p3f7cad9ca5dba Tononkalo ao amin'ny serasera.org] * [http://www.freewebs.com/rabearivelo/ Takelaka ho an'i Rabearivelo] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/rabearivelo/ |date=20080726182146 }} * [http://www.lehman.cuny.edu/ile.en.ile/paroles/rabearivelo.html Momba an-dRabearivelo] {{Wayback|url=http://www.lehman.cuny.edu/ile.en.ile/paroles/rabearivelo.html |date=20070712192349 }}, lahatsoratra amin'ny teny frantsay * [http://www.samoela-andriani.org/jjrabe/jjrabe.htm Momba an-dRabearivelo] {{Wayback|url=http://www.samoela-andriani.org/jjrabe/jjrabe.htm |date=20080613114445 }}, lahatsoratra amin'ny teny malagasy == Loharano == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Rabearivelo, Jean-Joseph}} [[Category:Mpanoratra malagasy]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1901]] [[Sokajy:Maty tamin'ny taona 1937]] b7987fogm4hwh78ki0byequn3trtk6t 0 2199 1148794 1117607 2026-08-09T06:31:29Z Thelezifor 15140 Nandamina lahatsoratra 1148794 wikitext text/x-wiki [[File:Dentiste Hôpital Cameroun 12.jpg|thumb|Dentiste_Hôpital_Cameroun_12|362x362px]]Ny '''dokotera''' dia olona nahazo taratasy fahafahana mitsabo izay nandia fianarana sy nandalina ny fikarohana momba ny [[fitsaboana]] sy [[fahasalamana]] ka afa-panadinana ny maha-dokotera azy. Antsoina ihany koa hoe mpitsabo ny dokotera. Ny fianaran'ny tena mpitsabo dia eo amin'ny 8 taona eo. Ny olona nandia fianarana sy nanao fikaroana amin'ny taranja iray ka afaka fanadinana sy nahazo [[diplaoma]] dia azo lazaina koa hoe dokotera amin'ilay taranjany. == Asa sy andraikitra == Anisan’ny andraikitry ny dokotera ny: * mandray sy manadihady marary; * manao fitiliana sy mametraka diagnostika; * manome fitsaboana sy [[fanafody]]; * manao fandidiana (raha manam-pahaizana amin’izany); * manome torohevitra momba ny fomba fiaina ara-pahasalamana; * miaro ny fahasalaman’ny daholobe amin’ny alalan’ny fanabeazana sy fandraisana anjara amin’ny politika ara-pahasalamana. == Karazana dokotera == Misy karazany maro ny dokotera arakaraka ny sampana hiasany, ohatra:<ref>https://fr.wiktionary.org/wiki/dokotera</ref> * dokotera mpitsabo ankapobeny: mandray marary amin’ny ankapobeny sy manome fitsaboana fototra; * mpandidy: manao fandidiana sy manaraka marary aorian’ny fandidiana; * pediatira: mitsabo [[Zazakely|zaza]]; * psikiatira<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Psychiatre</ref>: mitsabo ny aretin-tsaina. == Anjara toerany eo amin'ny fiarahamonina == Tena zava-dehibe ny anjara toeran’ny dokotera amin’ny fiarovana sy fanatsarana ny fahasalaman’ny [[olombelona]]. Amin’ny fotoanan’ny valan’aretina na loza voajanahary, dia anisan’ny miasa indrindra amin’ny famonjena ain’olona ny asan’ny dokotera.<ref>https://fr.wikipedia.org/wiki/Docteur</ref> Ny dokotera dia anisan’ireo olona manan-danja amin’ny fiarahamonina. Miorina amin’ny fahaizana ara-tsiansa, traikefa, ary [[etika]] matihanina ny asany. Noho izany, dia mitaky fanajana, fanohanana, ary fepetra iasana mendrika ho azy ireo ny fiarahamonina.{{commonscat|Physicians}} == Loharano == [[Sokajy:Fahasalamana]] [[Sokajy:Dokotera]] [[Sokajy:Oniversite]] brmk7tw9rk9hlg0e2664uec29pj79y4 0 3290 1148795 1130496 2026-08-09T06:34:16Z Thelezifor 15140 Nandamina lahatsoratra 1148795 wikitext text/x-wiki [[Sary:Capsules1.JPG|thumb|250px|Fanafody fitelina]] [[Sary:Drug ampoule JPN.jpg|thumb|250px|Fanafody fanindrona]] Ny '''fanafody''' dia zavatra entina manasitrana na hiarovana amin' ny [[aretina]] ho an' ny [[olombelona]] sy ny [[biby]], eny fa na ho an' ny [[zavamaniry]] koa aza. Misy karazany ny fanafody: natao hatelina, hosotroina, hahosotra, hatsindrona, hasisika ary hievohana. Vita aminy zavamaniry avokoa izay aodina ho lasa fanafody ny akamaroan' ny fanafody fa simika kosa ny sasany. Zavatra tena sarotra indrindra ny fanambarana fanafody satria raha misy diso fatra na dia kely aza dia lasa poizina. == Jereo koa == * [[Fitsaboana]] * [[Aretina]] * [[Fahasalamana]] [[Sokajy:Fahasalamana]] [[Sokajy:Rongony]] mjzqg8ury6usr7q18qkupho1fmzwpju 1148796 1148795 2026-08-09T06:34:48Z Thelezifor 15140 Nanalehibe sary 1148796 wikitext text/x-wiki [[Sary:Capsules1.JPG|thumb|366x366px|Fanafody fitelina]] [[Sary:Drug ampoule JPN.jpg|thumb|250px|Fanafody fanindrona]] Ny '''fanafody''' dia zavatra entina manasitrana na hiarovana amin' ny [[aretina]] ho an' ny [[olombelona]] sy ny [[biby]], eny fa na ho an' ny [[zavamaniry]] koa aza. Misy karazany ny fanafody: natao hatelina, hosotroina, hahosotra, hatsindrona, hasisika ary hievohana. Vita aminy zavamaniry avokoa izay aodina ho lasa fanafody ny akamaroan' ny fanafody fa simika kosa ny sasany. Zavatra tena sarotra indrindra ny fanambarana fanafody satria raha misy diso fatra na dia kely aza dia lasa poizina. == Jereo koa == * [[Fitsaboana]] * [[Aretina]] * [[Fahasalamana]] [[Sokajy:Fahasalamana]] [[Sokajy:Rongony]] lo1pb2ehrp7flq93clidm2r691sxafq 0 9360 1148787 1148551 2026-08-09T06:07:09Z Thelezifor 15140 1148787 wikitext text/x-wiki [[File:Le travail du lamba landy à Madagascar 3.jpg|thumb|Asa fanenomana lamba eto Madagasikara|373x373px]] Ny [[lambamena]] dia [[Lamba (akora)|lamba]] natao hamonosana ny maty teo amin'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] sy amin'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] mbola mandala ny fomban-drazana nampiasa izany. Anarana fotsiny ihany ny hoe "lambamena" fa mety ho volonkazo ny lokony, mety ho fotsy na mavo na mena mihitsy, angamba noho izy mivadika mena rehefa ela namonosana razana no nahatonga ny anarany hoe ''lambamena''. Marihina moa fa ny mena tamin'ny [[Ntaolo malagasy|Malagasy taloha]] dia somary miloko volontany mifangaro loko mena. Ny [[lambalandy]] kosa dia lamba vita amin'ny [[landy]] saingy itafian'ny velona. Samy manana ny soratra sy ny lokony ireny lambamena ireny ary ny sasany aza dia misy ny anaran'ilay razana vita amin'ny [[vakana]]. Miankina amin'ny lokony sy ny halehibeny (misy telo vitrana, 5 vitrana, sns...) anefa ny vidiny. Araka ny fiteny hoe "Izay sahy maty no mifono lambamena", dia ny lamba miloko mena no tena lafo vidy ka ny olona manankaja sy mahery fo teo amin'ny fiarahamonina no tena nividianan'ny olona azy sy notolorana azy satria mendrika izany noho ny vidiny. Ny lamba tsy dia misy loko firy kosa (volonkazo) dia mora kokoa ny vidiny. == Fanamboarana lambamena == === Akora anaovana ny lambamena === [[Sary:Bombyx mori Cocon 02.jpg|vignette|235x235px|Akoran-dandin' ny ''[[Bombyx mori]]'']] Maro ny akora azo anaovana ny lambamena, ka nisan' izany ny rongony lavaravina (''[[Linum usitatissimum]]'') sy ny landy tapia (''[[Borocera cajani]]'') ary ny landivato izay ahazoana ny landibe (''[[Borocera madagascariensis]]''), ny landi-hala ahazoana ny landikely (''[[Bombyx mori]]''), ny landimborihazo ary ny lasoà. Efa misy kosa ankehitrio ny manao lambamena amin'ny kofehy ''Tubino''. Amin'ireo akora ireo anefa dia ny landy no ambonin-damba teo amin'ny Ntaolo ka tononiny hoe "andriamanitra". Ny [[samoina]] no manatody ary raha foy dia lasa [[fanday]] in-telo miova (antitra isam-bolana) ka mihodidina ny tenany ary lasa [[soherina]] ahazoana ny [[akoran-dandy]] izay lasa samoina indray satria tsy afa-manidina. Ny akoran-dandy ary no andrahoina ka ahazoana kofehin-dandy izay hasinina ho lasa kofehy ary izany no tenonina. === Tantaran'ny fanenomana lambamena === Taty [[Imerina]] dia saika nahay nanenona landy ny olona indrindra ireo vohitra nisy [[andriana]] saingy [[Ambohidrabiby]], iray amin'ireo [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina|tendrombohitra 12]] masina, no renivohitry ny lambalandy sy lambamena taty Imerina. Ny nahatonga izany dia izao: [[Rabiby]], mpanjaka arabo teo Ambohidrabiby sy ny taranany teo no tena nampiroborobo ny fanenomana ny landy avy amin'ny bibin-dandy sy ny [[rongony]] taty Imerina fa tao alohan'izany dia landy azo avy amin'ny ala sy landy dia no notenomin'ny olona. Ny tarana-dRabiby, atao hoe [[Andriandoriamanjaka]], no nitafy [[Jaky (lamba)|jaky]] voalohany taty Imerina, jaky izay notenoniny ihany. Ny jaky dia lamba vita amin'ny landy na rongony ka miloko mena mitsoriaka volombolamena. Raha nahita ny jaky i [[Ralambo]] dia nanontany izany hoe: "Fa inona no antony anaovanareo izao akanjo jaky izao?". Dia hoy ny famalin'ireo Andriandoriamanjaka tarana-dRabiby ireo: "Izao no ataonay mba tsy hisomongoan'olona izahay fa izahay andria-manjaka". Dia hoy Ralambo: "Tsara izao ataonareo izao fa avelao koa izahay mba hitafy izao". Ary tamin-dRalambo nandova an-dRabiby sy [[Andriamanelo]] dia hoy i Ralambo tamin'ireo Andriandoriamanjaka: "Tsy misy mitafy jaky amin'izao tany izao afatsy ianareo sy ny taranakareo ary ny andriamanjaka, ary ianareo sy ny zanakamamparanareo no mpanenona ny lamban'andriamanjaka mifandimby ka tsy andriana manjaka raha tsy mitafy ny lamba tenominareo". Nanomboka tamin-dRalambo ka hatramin-d[[Ranavalona III]] dia ny Andriandoriamanjaka teo [[Ambohidrabiby]] sy [[Fonohasina]] (eo amin'ny tehezana avaratra antsinanan'ny vohitr'Ambohidrabiby) no mpanenona ny lamban'andriamanjaka taty Imerina sy angalana ny [[soherina]] ilaofan'ny andriamanjaka sy ny ankohonany. Ary mandrak'ankehitriny, dia mbola maro ireo tarana-dRalambo sy [[Andrianjaka]] no maka lambamena sy lamba landy eny Fonohasina. Tamin'[[Andrianampoinimerina]] kosa dia any [[Mahitsy]] no nompiana ny landy satria tsy mety raha sady mamelona no mamono azy, [[Miadanimerina (Analamanga)|Miadanimerina]] no mamoly landy; ny [[Andrianamboninolona]], [[Andriandranando]] sy [[Zanadralambo]] dia isan'ny mpamoly, mpanasina ary mpandrongo firaka ny landin'andriamanjaka raha ny Andriandoriamanjaka ihany no nanao izany teo aloha. Mbola ny [[Andriandoriamanjaka]] hatrany anefa no hany mpanenona ny lamban'Andriamanjaka hatramin-dRalambo ka hatramin-d[[Ranavalona III]]. === Fady manodidina ny landy === Be [[Fady (kolontsaina malagasy)|fady]] ny manodidina ny fiompiana sy fanenomana ary ny fivarotana lambalandy. Ohatra amin'izany, ny bibin-dandy (''[[Bombyx mori]]'') tokoa mantsy tsy tia toerana maloto na misy fofona, tsy itenenan-dratsy, tsy anozonana, tsy anaovana sain-dratsy, fa mamono azy izany. Tsy tia kotaba, tsy tia loto, mananjina, tsy azo hoaina, mila misasa raha avy namonjy fahoriana ny mpiompy raha tsy izany maty ny zana-dandy. Koa teo [[Fonohasina]] no notenomina ny lamban'andriamanjaka satria io toerana io hono dia tanàna masina noho ny hasim-panjakana nafenin'ny mpanjaka [[Rabiby]] tao raha nanao [[joro]] izy. Tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-19 anefa dia tafaray [[Imerina]] sy [[Imamo]] ka noho ilay fadifady hoe izay mamelona tsy mamono dia Imamo no mamelona ny zana-dandy fa ny [[Andriandoriamanjaka]] teo [[Ambohidrabiby]] sy Fonohasina kosa no nahadro sy nanasina ary nanenona ny landy hanaovana ny lamban'andriamanjaka. == Fampiasana ny lambamena == === Fampiasana ny lambamena avy amin'ny landy === Ny lambamena hono no arakotra ny maty dia satria ny [[Fanahy (kolontsaina malagasy)|fanahy]] tsy mba maty fa velona. Jakimena kosa no arakotra ny lakambola mifono ny taolambalon'ny andriamanjaka. Ny lamba avy amin'ny landy koa dia atao hasina hoan'ny mpanjaka fahizay raha mamangy azy. === Tantaran'ny fitafiana lambamena sy lamba landy === Samy manana ny tantaran'ny lambamena sy lamba landy ny faritra rehetra eto [[Madagasikara]]. Ny [[Sakalava]] ohatra dia voalaza fa tsy mba nanenona landy fa [[Raphia|rofia]]. Toy izao ary ny tantaran'ny lambamena sy lambalandy ho an'[[Imerina-Ambaniandro]] manokana. Taty Imerina dia lafo dia lafo tokoa ny lambamena sy lambalandy ka tsy mitafy sy mifono izany afatsy ny mpanefoefo sy ny andriana. Fahizay ary, ny ankabeazan'ny olona dia tsy nitafy lambalandy ary tsy mifono lambamena noho ny halafon'ireo lamba ireo. Ravin-kazo voarary na hodi-biby no nitafian'ny ankamaroan'ny vahoaka. Ny mpanefoefo kosa dia mifono lambamena efa ho 30 isa ka ny fasan'izy ireo dia hadina lalina tokoa ny varavaram-pasana ary fenoina vato amin'ny sarety mihitsy hiarovana amin'ny mpangalatra lambamena. Ireo fianakavian'andriana merina maro kosa dia saika nitafy landy ary nifono landy mba hanehoany ny harenany. Ny [[Andriandoriamanjaka]], ny [[Zanakandriana]], ny [[Zazamarolahy]] ary ny [[Andriamasinavalona]] kosa dia tsy mifono raha tsy jakimena. Ankehitriny dia tonga fanehoana ny maha [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny fiakanjoana ny lambalandy saingy indrisy, saika lamba vita avy amin'ny kofehy tubino sy lasoà sentetika no amidy eny antsena. Ho an'ny taranak'andriana merina kosa anefa dia mbola misy ny manao izany rehefa mianjaika na mandevina ka misy soratsoratra maro toy ny satrok'andriana na [[voaloboka]] na [[aviavy]] ireny lamba itafiany ireny. === Lamba vita amin'ny landy sy raharaham-pirenena merina === Amin'ny [[Fandroana|fandroan'andriana]] kosa dia landy fotsy no itafian'ny olona manana ny maha-izy azy fa tamin-d[[Rasoherina]] vao nitafy ny [[lamba arindrano]] ny olona. Lambalandy mena kosa no anakonana ny andriamanjaka raha mandro izy amin'ny fandroana. Maro anefa ny olona sy vohitra nalaza tamin'ny tenona taty [[Imerina]] ary ny fanenomana landy dia saika fanaon'ny vehivavy andriana. Tamin'ny andron-d[[Rabiby]] nanjaka teo [[Ambohidrabiby]] (taonjato faha-16), dia tonga teo Ambohidrabiby ny Antavaratra, ny [[Sakalava]], ,ny [[Sihanaka]], ary ny [[Bezanozano]] hividy lambamena. Nitombo hatrany izany fahatongavan'ny [[Foko eto Madagasikara|foko]] avy any amorontsiraka izany hatramin'ny taonjato faha-19, ka ireo lambamena ireo dia amidin'izy ireo amin'ny tatsambo [[Arabo (vahoaka)|arabo]] sy [[Eorôpeana (vahoaka)|vazaha]]. Nisy mihitsy aza ny mpivarotra arabo no niakatra taty Imerina tamin'ny taonjato faha-18 nitondra [[basy]] sy [[Fanandevozana|andevo]] hatakalo lambamena. Tonga raharaham-pirenena mihitsy taty Imerina ny resaka lambamena ka hoy ny teny anavona nataon'[[Andriamasinavalona]] mantsy an'Imamo mba hanehoany ny fahaleovantenan'ny fanjakany: "[[Tapia]] tsy miakatra an'Imerina ary [[amberivatry]] tsy midina Imamo". Ny tapia sy ny amberivatry mantsy dia samy manome ravin-kazo sakafon'ny zana-dandy izay manome ny kofehy landy. Izany teny izany no nataon'[[Andriamasinavalona]] dia hanehoany fa na malaza aza [[Imamo]] dia manana ny hasiny koa Imerina. Tamin'[[Andrianampoinimerina]] niady tamin'[[Andrianjafy]] dia naka ny fanampian'ny mponin'Ambohidrabiby sy ny manodidina izy. Tonga teo Ambohidrabiby amin'ireo Andriandoriamanjaka mpanenona lamban'andriana ary ny irak'Andrianampoinimerina koa tsy valin-teny no nomen'ireo Andriandoriamanjaka fa [[jaky]] fitafin'andriana notenomin'izy ireo no nampitondrainy ny irak'Andrianampoinimerina. Raha vao hitan'Andrianampoinimerina ny jaky noentin'ireo irany dia hoy izy sady nibitaka: "Efa azoko izao merina rehetra izao fa efa ahy ny jakin'Andriandoriamanjaka". Ary nitafiany izany ka tanteraka taminy ny tenin-d[[Rabiby]] sy [[Ralambo]]. Ary izany hono no nahatonga an'Ambohidrabiby ho "hasin'Imerina". Tsy tokony hohadinoina anefa fa ny fanenomana ny lambamena sy lamba landy dia maneho fa iray ihany ny razan'andriana taty [[Imerina]] sy tany [[Imamo]]. Ara-tantara, tamin-d[[Rabiby]] dia efa nisy ny fifanambadiana tamin'ny andrian'Ambohidrabiby sy ny Andriambahoaka. Ary ny [[Andriandoriamanjaka]] teo Ambohidrabiby aza hono no nitondra ny fanenomana ny landy tany Imamo raha niainga teo Ambohidrabiby izy ireo ka nifanambady tamin'ny andriana tany Imamo. Tsy mena-mitaha amin'ny lambamena sy lamba landy avy any Imamo sy avy amin'ny faritr'i [[Betsileo]] mantsy ny lambamena sy lamba landy novokarina teto Imerina. Voalazan'ny lovantsofina tokoa fa ny lambamena sy lamba landy avy aty anivon'Imerina no tena notadiavin'ny mpivarotra [[Arabo (vahoaka)|arabo]] sy [[Eorôpeana (vahoaka)|eropeana]] tany amorontsiraka nanomboka tamin'ny andron-dRalambo izany, koa maro tamin'ireo mpivarotra ireo no tonga taty anivon'Imerina mihintsy nanakalo izany lambamena sy lambalandy izany amin'ny [[basy]], [[Fanandevozana|andevo]], sns...ary maro tamin'ny lambalandy avy aty Imerina no novidian'ny Arabo tamin'ny seranan'i [[Faritra Boeny|Boeny]] efa tamin'ny taonjato faha-17. Andrianampoinimerina koa hono raha nifampitsapa saina tamin'ny mpanjaka betsileo malaza iray dia nomen'ito mpanjaka betsileo ito lambalandy lafo vidy notenomina tany [[Betsileo|Ibetsileo]]. Manoloana izany dia naniraka [[tandapa]] naka lambajaky tamin'ny Andriandoriamanjaka i Andrianampoinimerina ka notsobarany teo afovoanin'io lambajaky io izay vao nampanateriny tamin'ny mpanjaka betsileo. Vao nahita io lambajaky io hono ilay mpanjaka betsileo dia nanoa an'Andrianampoinimerina satria hitany fa lalin-tsaina ito mpanjakan'Imerina ito. Ankehitrio kosa, amin'izao andron'ny [[Repoblika]] izao, dia mbola fomban-tany maro eto [[Madagasikara]] ny manolotra lambalandy misoratr'andriana hoan'ny filohan'ny Repoblika, izany dia mampiseho fa ny lambalandy dia voasokajy ho isan'ny tolotra fanamarihana fa ny olona ambony sy lehibe indrindra eo amin'ny fiarahamonina no afaka mitondra azy. Izany hoe tsy olonolom-poana no mitafy lamba landy indrindra raha eny imasom-bahoaka. == Ohabolana mikasika ny lambamena == Maro ny fomba fitenenana mahakasika ny lambamena sy ny [[lambalandy]] ka hoy ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]]: * "Andevo mitafy [[jaky]], ka arahabaina tsy [[andriana]], tsy arahabaina toa andriana": izany hoe ny endriny dia tsy andriana nefa ny fitafiny dia andriana, entina hilazana zavatra manalasala ny momba azy; * "Ny fihavanana toy ny landy, velona itafiana, maty ifonosana ka izay madilana arahi-panondro", entina hilazana zavatra tsy misaraka amin'ny tena na ankaratsiana na ankafaliana na aiza na oviana ka tsy maintsy atao izay hahatsara azy; * "Ny be lamba", entina hilazana ny [[Andriandoriamanjaka]], teo [[Ambohidrabiby]] sy [[Fonohasina]], mpanenona ofisialy ny lamban'ny mpanjaka merina nifandimby, noho izy ireo mitafy lamba landy izay ataony mirebareba amin'ny tany mba hampisehoany fa manankarena sy manana ny maha-izy azy eo amin'ny fiarahamonina izy ireo. == Jereo koa == * [[Lambahoany]] (na [[Lambahoany|lambaoany]]) * [[Lamba akotofahana]] * [[Lamba arindrano]] * [[Jabo-landy]] * [[Laimasaka]] * [[Salaka]] * [[Sobahia]] * [[Landy]] [[sokajy:kolontsaina malagasy]] [[sokajy:Lamba]] 4i9enhjayc0wap5lfi4f6t9a6bwqix3 0 45418 1148791 1113394 2026-08-09T06:20:28Z Thelezifor 15140 Kaominina sy distrika no anarana ofisialy 1148791 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Ankazoabo Atsimo |faritany=[[Faritanin' i Toliara|Toliara]] |faritra = [[Faritra Atsimo-Andrefana|Atsimo-Andrefana]] |velarantany= |isam-ponina=NC |firenena={{Madagasikara}} |sary=Tamotamo_village_school.JPG |fanjakana=NC|ben'ny tanàna=NC|tanàna=NC|tanàn-dehibe=NC}} '''Ankazoabo''' '''Atsimo''' dia kaominina malagasy ao amin' ny [[distrikan' Ankazoabo]], [[Faritanin' i Toliara]]. Ny isa-mponiny dia 4 861 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 50501 ary ny kaodin-distrika dia 505 == Vokatry ny fambolena == Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia mangahazo. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin' ny velarantany dia hasy. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia katsaka. Ny isan'omby dia 1608. Ny isan' ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan' ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin' ny lafin' ny velarantany dia mangahazo. Ny entana lafo vidy indrindra dia hasy. 25 isan-jaton' ny tanimbary no voatondraka amin' ny tohidrano na paompy. 48 ny mponina no miasa tany. 47 ny mponina no miasa amin' ny fiompiana. 5 ny mponina no miasa amin' ny sampandraharaha. 960 no isan' ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanam-pivarotra ao amin' io tanàna io. Ahitana fikambanam-piasatanana ao. Ahitana fikambanan-tantsaha ao. Ahitana fikambanam-pampiasa rano ao. == Fotodrafitrasa == Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Misy tsena isan' andro any. Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina. Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise). Andalovan' ny lalam-pirenena ilay kaominina. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Misy tranom-pitsarana maharitra any. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. Tsy ny JIRAMA no manome ny rano. Misy biraom-paositra ao. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao kely. Ny faharetan' ny dia mankany amin' ny renivohi-paritany dia 10 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin' ny tanàn-dehibem-paritany amin' ny andro fahavaratra dia 14 ora. Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona. Ny saran-dalan' ny olona tokana mankany amin' ny tanàn-dehibem-paritany amin' ny andro fahavaratra dia 60 000 Fmg. Ny saran-dalan' ny olona tokana mankany amin' ny tanàn-dehibem-paritany amin' ny haintany dia 40 000 Fmg. == Fahasoavana == 2 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra. 10 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana. 20 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 68 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon' ny ministeran' ny fiompiana. Misy masoivohon' ny ministeran' ny fahasalamana. Misy masoivohon' ny ministeran' ny rano sy ny ala. Misy masoivohon' ny ministeran' ny asa tany. Misy masoivohon' ny ministeran' ny fiarovana. Misy masoivohon' ny ministeran' ny fanabeazana. Misy masoivohon' ny ministeran' ny mponina. == Olana == Ahitana miaramila ao amin' ilay kaominina. Ny isan' ny vono olona tanatin' ny taona 1999-2001 dia 4. Tapaka in-1 ny lalana tao anatin' ny taona 1999-2001. Ao amin' ny atao hoe faritra mena ilay kaominina. Ny isan' ny vakitrano tanatin' ny taona 1999-2001 dia 3. Ahitana polisy ao amin' ilay kaominina. Ahitana zandary ao amin' ilay kaominina. 17 no isan' ireo mpamono olona tratra tanatin' ny taona 1999-2001. == Jereo koa == * Kaominina ao amin' ny [[Distrikan' Ankazoabo]]: [[Ambatolahy (Ankazoabo)|Ambatolahy]], [[Andranomafana]], [[Ankazoabo]]''',''' [[Ankeriky]], [[Ankilivalokely]], [[Antevamena]], [[Berenty (Ankazoabo)|Berenty]], [[Fotivolo]], [[Ilemby]], [[Tandrano]] * Distrika ao amin' ny [[Faritra Atsimo-Andrefana]]: [[Distrikan' Ampanihy]],[[Distrikan' Ankazoabo]], [[Distrikan' i Benenitra]], [[Distrikan' i Betioky-Atsimo]], [[Distrikan' i Beroroha]], [[Distrikan' i Morombe]], [[Distrikan' i Sakaraha]], [[Distrikan' i Toliara I]], [[Distrikan' i Toliara II]] == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{Atsimo-Andrefana}} {{reflist}} [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Atsimo-Andrefana]] 3mtzi6b8gciwwl0pbaydfye4xxyfboh 0 45708 1148783 952895 2026-08-09T03:53:21Z ~2026-43677-38 40632 1148783 wikitext text/x-wiki {{coord|-16.966670|45.100000}} {{infobox tanàna |anarana=Bekodoka |faritany=[[Faritanin'i Mahajanga|Mahajanga]] |faritra = [[Faritra Melaky|Melaky]] |isam-ponina=9674 |haavo = 239 |firenena={{Madagasikara}} }} '''Bekodoka''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Besalampy]], [[Faritra Melaky]], [[Faritanin'i Mahajanga]]. Ny isam-poniny dia 9674 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40207 ary ny kaodin-distrika dia 402 == Vokatry ny fambolena == Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia vary. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mangahazo. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo. Ny entana lafo vidy indrindra dia raphia. 90 ny mponina no miasa tany. 9 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana. 1 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha. == Ara-tsosialy == == Fotodrafitrasa == Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Misy biraom-paositra ao. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia charrette. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 79 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 85 ora. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 220000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 190000 Fmg. == Fahasoavana == 2 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra. 15 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana. 3 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 80 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. == Olana == Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 13. Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001. Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina. Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 21. Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina. 4 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Melaky]] 1ybva65swn3nzmdkdshdbqruaobcd1p 0 45788 1148776 1140311 2026-08-09T03:25:56Z ~2026-43677-38 40632 1148776 wikitext text/x-wiki {{coord|-16.750000|44.483330}} {{infobox tanàna |anarana=Besalampy |faritany=[[Faritanin'i Mahajanga|Mahajanga]] |faritra = [[Faritra Melaky|Melaky]] |velarantany = 981 |isam-ponina=15009 |haavo = 30 |firenena={{Madagasikara}} |sary =Embarquement sur le port de Besalampy (40699).jpg }} '''Besalampy''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Besalampy|fivondronan'ny Besalampy]], [[Faritra Melaky]], [[Faritanin'i Mahajanga]]. Ny isam-poniny dia 15009 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40201 ary ny kaodin-distrika dia 402 ==Renirano== * [[Maningoza]] == Vokatry ny fambolena == Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia noix de cachou. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia banane. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia orange. Ny isan'omby dia 15300. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia noix de cachou. Ny entana lafo vidy indrindra dia banane. 65 ny mponina no miasa tany. 5 ny mponina no miasa amin'ny fanjonoana. 30 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana. 225 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanan-tantsaha ao. Ahitana fikambanam-panjono ao amin'io tanàna io. == Fotodrafitrasa == Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna. Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao. Misy seranana an-dranomasina ao. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Misy tsena isan'andro any. Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise). Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Misy tranom-pitsarana maharitra any. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. Tsy ny JIRAMA no manome ny rano. Ny JIRAMA no manome ny rano. Misy biraom-paositra ao. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia bateau/boutre. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 72 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 72 ora. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 160000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 160000 Fmg. == Fahasoavana == 26 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana. 4 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 70 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala. Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. == Olana == Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 1. Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001. Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina. Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 3. Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina. Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina. 5 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{reflist]] {{commonscat}} {{Melaky}} [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Melaky]] 08z803lv3ix4uiyj0onp82mlhz5hflr 1148777 1148776 2026-08-09T03:27:50Z ~2026-43677-38 40632 1148777 wikitext text/x-wiki {{coord|-16.750000|44.483330}} {{infobox tanàna |anarana=Besalampy |faritany=[[Faritanin'i Mahajanga|Mahajanga]] |faritra = [[Faritra Melaky|Melaky]] |velarantany = 981<ref>[https://documents1.worldbank.org/curated/en/981091564121487352/pdf/Rapport-Definite-Pour-Ltude-DImpact-Environnemental-et-Social-Relative-a-la-Construction-du-Bureau-de-la-Circonscription-Halieutique-de-la-Peche-a-Besalampy.pdf MINISTERE DES RESSOURCES HALIEUTIQUES ET DE LA PECHE]</ref> |isam-ponina=15009 |haavo = 30 |firenena={{Madagasikara}} |sary =Embarquement sur le port de Besalampy (40699).jpg }} '''Besalampy''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Besalampy|fivondronan'ny Besalampy]], [[Faritra Melaky]], [[Faritanin'i Mahajanga]]. Ny isam-poniny dia 15009 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40201 ary ny kaodin-distrika dia 402 ==Renirano== * [[Maningoza]] == Vokatry ny fambolena == Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia noix de cachou. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia banane. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia orange. Ny isan'omby dia 15300. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia noix de cachou. Ny entana lafo vidy indrindra dia banane. 65 ny mponina no miasa tany. 5 ny mponina no miasa amin'ny fanjonoana. 30 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana. 225 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanan-tantsaha ao. Ahitana fikambanam-panjono ao amin'io tanàna io. == Fotodrafitrasa == Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna. Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao. Misy seranana an-dranomasina ao. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Misy tsena isan'andro any. Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise). Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Misy tranom-pitsarana maharitra any. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. Tsy ny JIRAMA no manome ny rano. Ny JIRAMA no manome ny rano. Misy biraom-paositra ao. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia bateau/boutre. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 72 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 72 ora. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 160000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 160000 Fmg. == Fahasoavana == 26 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana. 4 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 70 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala. Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. == Olana == Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 1. Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001. Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina. Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 3. Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina. Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina. 5 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{reflist}} {{commonscat}} {{Melaky}} [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Melaky]] ph9kzhzxxg3q3gdinyd8csk4o6y7apo 1148779 1148777 2026-08-09T03:33:45Z ~2026-43677-38 40632 1148779 wikitext text/x-wiki {{coord|-16.750000|44.483330}} {{infobox tanàna |anarana=Besalampy |faritany=[[Faritanin'i Mahajanga|Mahajanga]] |faritra = [[Faritra Melaky|Melaky]] |velarantany = 981<ref>[https://documents1.worldbank.org/curated/en/981091564121487352/pdf/Rapport-Definite-Pour-Ltude-DImpact-Environnemental-et-Social-Relative-a-la-Construction-du-Bureau-de-la-Circonscription-Halieutique-de-la-Peche-a-Besalampy.pdf MINISTERE DES RESSOURCES HALIEUTIQUES ET DE LA PECHE]</ref> |isam-ponina=15009 |haavo = 30 |firenena={{Madagasikara}} |sary =Embarquement sur le port de Besalampy (40699).jpg }} '''Besalampy''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Besalampy|fivondronan'ny Besalampy]], [[Faritra Melaky]], [[Faritanin'i Mahajanga]]. Ny isam-poniny dia 15009 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40201 ary ny kaodin-distrika dia 402 200 km avaratr'i [[Maintirano]] ary 300 km atsimo andrefan'i [[Mahajanga]] ny Kaominina an-tanànan'i Besalampy. Ny kaominina ambanivohitr'i [[Soanenga]] no misy azy any avaratra, ny kaominina ambanivohitr'i [[Marovoay Sud|Marovoay Atsimo]] no misy azy any atsimo, ny kaominina ambanivohitr'i [[Ampako]] no misy azy any atsinanana ary ny lakandranon'i Mozambika no misy azy any andrefana. ==Renirano== * [[Maningoza]] == Vokatry ny fambolena == Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia noix de cachou. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia banane. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia orange. Ny isan'omby dia 15300. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia noix de cachou. Ny entana lafo vidy indrindra dia banane. 65 ny mponina no miasa tany. 5 ny mponina no miasa amin'ny fanjonoana. 30 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana. 225 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanan-tantsaha ao. Ahitana fikambanam-panjono ao amin'io tanàna io. == Fotodrafitrasa == Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna. Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao. Misy seranana an-dranomasina ao. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Misy tsena isan'andro any. Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise). Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Misy tranom-pitsarana maharitra any. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. Tsy ny JIRAMA no manome ny rano. Ny JIRAMA no manome ny rano. Misy biraom-paositra ao. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia bateau/boutre. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 72 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 72 ora. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 160000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 160000 Fmg. == Fahasoavana == 26 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana. 4 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 70 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala. Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. == Olana == Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 1. Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001. Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina. Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 3. Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina. Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina. 5 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{reflist}} {{commonscat}} {{Melaky}} [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Melaky]] 0r0mugpca1l5hvqerjro48shku491wd 1148780 1148779 2026-08-09T03:35:22Z ~2026-43677-38 40632 1148780 wikitext text/x-wiki {{coord|-16.750000|44.483330}} {{infobox tanàna |anarana=Besalampy |faritany=[[Faritanin'i Mahajanga|Mahajanga]] |faritra = [[Faritra Melaky|Melaky]] |velarantany = 981<ref>[https://documents1.worldbank.org/curated/en/981091564121487352/pdf/Rapport-Definite-Pour-Ltude-DImpact-Environnemental-et-Social-Relative-a-la-Construction-du-Bureau-de-la-Circonscription-Halieutique-de-la-Peche-a-Besalampy.pdf MINISTERE DES RESSOURCES HALIEUTIQUES ET DE LA PECHE]</ref> |isam-ponina=15009 |haavo = 30 |firenena={{Madagasikara}} |sary =Embarquement sur le port de Besalampy (40699).jpg }} '''Besalampy''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Besalampy|fivondronan'ny Besalampy]], [[Faritra Melaky]], [[Faritanin'i Mahajanga]]. Ny isam-poniny dia 15009 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40201 ary ny kaodin-distrika dia 402 200 km avaratr'i [[Maintirano]] ary 300 km atsimo andrefan'i [[Mahajanga]] ny Kaominina an-tanànan'i Besalampy. Ny kaominina ambanivohitr'i [[Soanenga]] no misy azy any avaratra, ny kaominina ambanivohitr'i [[Marovoay Sud|Marovoay Atsimo]] no misy azy any atsimo, ny kaominina ambanivohitr'i [[Ampako]] no misy azy any atsinanana ary ny lakandranon'i Mozambika no misy azy any andrefana. ==Lalana == Mandalo an'i Besalampy ny [[Lalam-pirenena faha-19]]. ==Renirano== * [[Maningoza]] == Vokatry ny fambolena == Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia noix de cachou. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia banane. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia orange. Ny isan'omby dia 15300. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia noix de cachou. Ny entana lafo vidy indrindra dia banane. 65 ny mponina no miasa tany. 5 ny mponina no miasa amin'ny fanjonoana. 30 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana. 225 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanan-tantsaha ao. Ahitana fikambanam-panjono ao amin'io tanàna io. == Fotodrafitrasa == Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna. Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao. Misy seranana an-dranomasina ao. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Misy tsena isan'andro any. Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise). Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Misy tranom-pitsarana maharitra any. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. Tsy ny JIRAMA no manome ny rano. Ny JIRAMA no manome ny rano. Misy biraom-paositra ao. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia bateau/boutre. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 72 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 72 ora. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 160000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 160000 Fmg. == Fahasoavana == 26 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana. 4 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 70 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala. Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. == Olana == Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 1. Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001. Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina. Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 3. Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina. Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina. 5 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{reflist}} {{commonscat}} {{Melaky}} [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Melaky]] rfdoq0cln6vx4sf5rqpsw28x58ig58y 0 46136 1148781 1112438 2026-08-09T03:36:51Z ~2026-43677-38 40632 1148781 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Miarinarivo |faritany= [[Faritanin'i Mahajanga|Mahajanga]] |velarantany= |isam-ponina=25628 |firenena={{Madagasikara}} |faritra = [[Faritra Melaky]] |sary =Le_port_de_Maintirano.JPG |fanjakana= |tanàna=NC|ben'ny tanàna=NC|tanàn-dehibe=NC}} [[File:Le port de Maintirano.JPG|left|thumb|Maintirano]]{{Infobox tanàna|anarana=Maintirano|isam-ponina=25628|faritra ora ofisiany=Melaky|firenena=Malagasy}} '''Maintirano''' dia firaisam-pokotany malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Maintirano|fivondronan'ny Maintirano]], [[Faritra Melaky]], [[Faritanin'i Mahajanga]]. Ny isam-poniny dia 25628 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2018. Ny kaodin-kaominina dia 42199 ary ny kaodin-distrika dia 421 == Vokatry ny fambolena == Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia patate douce. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia banane. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mais. Ny isan'omby dia 1024. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary. Ny entana lafo vidy indrindra dia banane. 0 ny mponina no manao asa tanana. 250 no isan'ny ombivavy be ronono. 34 ny mponina no miasa tany. 55 ny mponina no miasa amin'ny fanjonoana. 10 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha. 525 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanam-pivarotra ao amin'io tanàna io. Ahitana fikambanan-tantsaha ao. Ahitana fikambanam-panjono ao amin'io tanàna io. == Fotodrafitrasa == Misy masoivohon'ny banky. Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna. Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana hopitaly na toeram-pitsaboana ao. Misy seranana an-dranomasina ao. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Misy tsena isan'andro any. Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina. Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise). Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50. Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50. Misy tranom-pitsarana maharitra any. Ahitana orinasa mampiasa olona latsaky ny folo. Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. Ny JIRAMA no manome ny rano. Misy biraom-paositra ao. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia bateau/boutre. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 48 ora. Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 48 ora. Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 160000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 160000 Fmg. == Fahasoavana == 40 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana. 8 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 52 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana. Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao. Misy sampandraharaha misahana ny fananan-tany ao. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala. Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiarovana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny mponina. Misy masoivohon'ny ministeran'ny mponina. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa vaventy. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa vaventy. == Olana == Ahitana miaramila ao amin'ilay kaominina. Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 11. Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001. Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina. Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 59. Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina. Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina. 16 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001. == Jereo koa == '''Renivohi-paritany eto Madagasikara''' * [[Antananarivo]] - [[Antsiranana]] - [[Fianarantsoa]] - [[Mahajanga]] - [[Toamasina]] - [[Toliara]] '''Renivohi-paritra eto Madagasikara''' * [[Ambatondrazaka]] - [[Ambositra]] - [[Ambovombe]] - [[Antananarivo]] - [[Antsirabe]] - [[Antsiranana]] - [[Antsohihy]] - [[Farafangana]] - [[Fenoarivo Atsinanana]] - [[Fianarantsoa]] - [[Ihosy]] - [[T|Maevatanana]] - [[Mahajanga]] - [[Maintirano]] - [[Manakara]] - [[Mananjary]] - [[Miarinarivo]] - [[Morondava]] - [[Sambava]] - [[Toamasina]] - [[Tôlanaro]] - [[Toliara]] - [[Tsiroanomandidy]] == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{reflist}} {{commonscat}} {{Melaky}} [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Melaky]] tox5yjzh9me4l0lk4cesm6jwkw9xmmr 0 46334 1148782 1119358 2026-08-09T03:37:11Z ~2026-43677-38 40632 1148782 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Marovoay Sud |faritany= [[Faritanin'i Mahajanga|Mahajanga]] |isam-ponina=8000 |firenena={{Madagasikara}} |faritra = [[Faritra Melaky]] |tanàna=NC|fanjakana=NC|ben'ny tanàna=NC|tanàn-dehibe=NC|sary=Le_Tour_du_monde,_nouvelle_s%C3%A9rie_-_03a_(page_85_crop).jpg}} '''Marovoay Sud''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Besalampy]], [[Faritra Melaky]], [[Faritanin'i Mahajanga]]. Ny isam-poniny dia 8000 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 40203 ary ny kaodin-distrika dia 402 == Vokatry ny fambolena == Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia vary. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia noix de cachou. Ny isan'omby dia 5000. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia raphia. Ny entana lafo vidy indrindra dia raphia. 60 ny mponina no miasa tany. 2 ny mponina no miasa amin'ny fanjonoana. 38 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanan-tantsaha ao. == Fotodrafitrasa == Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 73 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 79 ora. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 175000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 110000 Fmg. == Fahasoavana == 2 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra. 68 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana. 5 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 25 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. == Olana == Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 3. Ao amin'ny atao hoe faritra mena ilay kaominina. Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 2. Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina. 2 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. [[Sokajy:Kaominina any Faritra Melaky]] s8ax1lydfl8ombv3lyd0mtio95fdr56 0 188513 1148773 946632 2026-08-08T23:32:23Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1148773 wikitext text/x-wiki {{Coord|38.9677777778|-112.330833333}} {{infobox tanàna |tanàna=Fillmore, Utah |firenena={{Etazonia}} |faritany=Utah |velarantany=14.9 |isam-ponina=2489 |ben'ny tanàna=Eugene R. Larsen }} '''Fillmore, Utah''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[Utah]], ao [[Etazonia]]. Ny kaodim-paositra dia 84631.. == Jeografia == Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 38.9677777778 ary -112.330833333. Ny faritr'ora dia GMT -7. == Jereo koa == * [[Etazonia]] ** [[Utah]] === Rohy ivelany === * http://www.fillmorecity.org {{Wayback|url=http://www.fillmorecity.org/ |date=20110207233507 }} [[sokajy:Tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Utah]] k7ut78hg3xiczyd66ou00zawn0x1wpf 0 188915 1148786 943172 2026-08-09T05:25:53Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1148786 wikitext text/x-wiki {{Coord|47.5316666667|-122.638333333}} {{infobox tanàna |tanàna=Port Orchard, Washington |firenena={{Etazonia}} |faritany=Washington (state)|Washington |velarantany=22.07 |isam-ponina=11144 |ben'ny tanàna= }} '''Port Orchard, Washington''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[Washington (state)|Washington]], ao [[Etazonia]]. Ny kaodim-paositra dia 98366-98367.. == Jeografia == Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 47.5316666667 ary -122.638333333. Ny faritr'ora dia GMT -8. == Jereo koa == * [[Etazonia]] ** [[Washington (state)|Washington]] === Rohy ivelany === * [http://www.cityofportorchard.us/ City of Port Orchard] {{Wayback|url=http://www.cityofportorchard.us/ |date=20160708222510 }} [[Sokajy:Tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Washington]] 8ggnj8ngfzk3dkfa4588sh56xi6jg7o 0 193005 1148805 945692 2026-08-09T07:23:23Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1148805 wikitext text/x-wiki {{Coord|41.1619444444|-74.1877777778}} {{infobox tanàna |tanàna=Sloatsburg, New York |firenena={{Etazonia}} |faritany=New York |velarantany=6.5 |isam-ponina=3039 |ben'ny tanàna=Carl S. Wright ([[Democratic Party (United States)|D]]) }} '''Sloatsburg, New York''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i [[New York]], ao [[Etazonia]]. Ny kaodim-paositra dia 10974.. == Jeografia == Ny laharam-pehintaniny ary ny laharan-jarahasiny dia 41.1619444444 ary -74.1877777778. Ny faritr'ora dia GMT -5. == Jereo koa == * [[Etazonia]] ** [[New York]] === Rohy ivelany === * http://www.sloatsburgny.com {{Wayback|url=http://www.sloatsburgny.com/ |date=20141230064446 }} [[sokajy:Tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i New York]] nfhldkar0x171n5xyzafm3u5h7r4puw 0 230073 1148809 1145636 2026-08-09T08:05:41Z Thelezifor 15140 Namafa soratra tsy ilaina 1148809 wikitext text/x-wiki [[Sary:Hira gasy musicians 2008.jpg|vignette|367x367px|[[Hiragasy]]]] Ny '''kolontsaina malagasy''' dia [[Kolontsaina|kolontsain]]' ny [[Malagasy (vahoaka)|vahoaka malagasy]] izay isan-karazany noho ny fisian' ny [[Vondrom-poko|foko]] samihafa ao aminy sady ahitana taratra ny andiam-pifindra-monina nifanesy avy any ivelany nankaty [[Madagasikara]], indrindra ny avy any [[Azia Atsimo-Atsinanana]] sy [[Afrika Atsinanana]]. Izany kolontsaina izany koa dia ahitana singa avy any [[Azia Andrefana]] sy avy any [[Eorôpa]]. Anisany mandrafitra ny kolontsaina malagasy ny [[Fiteny malagasy|fiteniny]] izay miseho amin' ny endrika [[Fitenim-paritra malagasy|fitenim-paritra]] maro, ny [[Fivavahana eto Madagasikara|finoana sy ny fivavahany]], na [[Fivavahan-drazana malagasy|nentim-paharazana]] izany na nampidirina teto, ny [[Zavakanto|zavakantony]], ary ny fomba amam-panaony. == Foko eto Madagasikara == Ny [[foko eto Madagasikara]] dia vondron' olona heverina fa iray faritra niaviana, nanana fandaminana ara-pôlitika iraisany na nitoviany tamin' ny vanimpotoana faha mpanjaka, manana ny fomba fitenenany ny [[teny malagasy]] izay atao hoe fitenim-paritra, sns. === Vondrom-poko ao avaratra === Ny [[Antankarana]] sy ny [[Tsimihety]] ary ny [[Betsimisaraka]] no vondrom-poko any avaratra. Ao amin' ny tendro avaratra amin' i Madagasikara no ahitana ny Antankarana, ao amin' ny [[Faritanin' Antsiranana]]. Any amin' ny faritra avaratra-andrefana eto Madagasikara no ahitana ny [[Tsimihety]] na Antandroña, ao amin' ny [[faritanin' i Mahajanga|faritanin' i]] Mahajanga ao amin'ny faritra Sofia. Ny [[Betsimisaraka]] kosa dia foko ao amin' ny lemaka manaraka ny morontsiraka atsinanana, voafaritry ny reniranon' i [[Bemarivo]] ao avaratra sy ny onin' i [[Mananjary (renirano)|Mananjary]] any atsimo. === Vondrom-poko ao andrefana === Ny [[Sakalava]], ny [[Makoa (malagasy)|Makoa]], ny [[Masikoro]], ary ny [[Vezo]] no vondrom-poko ao andrefana. Ny Sakalava dia foko monina amin' ny tany midadasika dia midadasika any amin' ny tapany atsimo-andrefana sy andrefana ary avaratra-andrefan' i Madagasikara, eo anelanelan' [[Ampasimena]] any avaratra, sy [[Toliara]] any atsimo. Ny [[Makoa (malagasy)|Makoa]] dia foko monina ao amin' ny morontsiraka avaratra andrefan' i Madagasikara. Indraindray izy ireo dia heverina ho zana-pokon' ny Vezo, izay foko ao anatin' ny Sakalava. Foko moninina any amin' ny morontsiraka atsimo-andrefan' i Madagasikara ny [[Vezo]], izay mivelona indrindra amin' ny fanjonoana an-dranomasina. Heverina ho ao amin' ny vondrom-poko [[Sakalava]] ny Vezo. Ny [[Masikoro]] kosa dia foko any amin' ny morontsiraka atsimo andrefan' i Madagasikara izay mivelona indrindra amin' ny fiompiana sy ny fambolena. === Vondrom-poko ao afovoan-tany === Ny [[Merina]], ny [[Sihanaka]], ny [[Betsileo]], ny [[Zafimaniry]], ary ny [[Bara]] no vondrom-poko ao afovoan-tany. Ny Merina dia foko monina eo amin' ny tampon-kavoana voafaritry ny tanin' i Vonizongo ao avaratra, ny tendrombohitr' [[Ankaratra]] ao atsimo, ny reniranon' i [[Sakay]] ao andrefana, ary ny tandavan-tendrombohitr' Angavo ao atsinanana. Ny [[Sihanaka]] dia foko monina manodidina ny [[farihin' Alaotra]], voafaritry ny renirano [[Bemarivo]] Ambony sy Tampoketsa Atsimo ao avaratra, ny renirano [[Mahajamba]] Ambony ao andrefana, ary ireo havoana misy ny [[Bezanozano]] sy ny ala ao atsinanana. Ny [[Bezanozano]] dia foko ao amin' ny tany lemaka manodidina an' i [[Mangoro]], voafaritry ny tany onenan' ny foko [[Sihanaka]] ao avaratra, ny [[Betsimisaraka]] ao atsinanana, ary ny Merina ao andrefana. Ny [[Betsileo]] dia foko lehibe ao amin' ny toerana faritan' ny ony Mania ao avaratra, ny tanin' ny Tanala ao atsinanana, ny tendrombohitr' Andringitra ao atsimo, ary ny tandavan-tendrombohitr' i Bongolava ao andrefana, izany hoe ao amin' ny [[Faritanin'i Fianarantsoa|Faritanin' i Fianarantsoa]]. Ny [[Zafimaniry]] dia foko monina ao amin' ny tapany atsimo atsinanan' ny faritra afovon' i Madagasikara, izay azo heverina ho zana-pokon' ny [[Betsileo]], nefa mifanakaiky [[kolontsaina]] koa amin' ny [[Tanala]]. Ny [[Bara]] dia foko monina amin' ny toerana midadasika voafaritry ny renirano [[Zomandao]] any avaratra, ny faritra onenan' ny Tanala any atsinanana, ny ony [[Onilahy (renirano)|Onilahy]] any atsimo andrefana, ary ny tangoron-tendrombohitra Analavelona ao andrefana sy avaratra-andrefana. === Vondrom-poko ao atsinanana === Ny [[Antambahoaka]], ny [[Antefasy]], ny [[Zafisoro]], ny [[Antemoro]], ny [[Antesaka]], ny [[Tanala]] no vondrom-poko any atsinanana. Ny Antambahoaka dia foko iray ao atsimo-atsinanan' i Madagasikara, eo anelanelan' i Sakaleona sy [[Namorona]]. I [[Mananjary]] no tanan-dehibe any. Ny [[Antefasy]] dia foko ao amin' ny faritra manodidina an' i [[Farafangana]]. Eo anelanelan' i [[Manampatrana|Manampatra]] sy Mananara Atsimo izy ireo. Ny [[Zafisoro]] dia foko hita betsaka ao amin' ny [[distrikan' i Farafangana]]. Heverina ho zana-pokon' ny [[Antefasy]] ny Zafisoro. Ny [[Antemoro]] dia foko ao amin' ny faritra [[Faritra Fitovinany|Fitovinany]]. Nampalaza ny foko Antemoro teo amin' ny tantara ny fanoratana ny [[Sorabe]]. Eo anelanelan' i [[Namorona]] sy [[Manampatrana]] no fonenany. Ny [[Antesaka]] dia foko eo anelanelan' i [[Mananivo]] ao avaratra, Itomampy sy Ionaivo ao andrefana, ary Lavibola ao atsimo. Tanàna lehibe ao aminy dia i [[Vangaindrano]] sy i Midongy Atsimo. Ny [[Tanala]] dia foko ao amin' ny faritra misy ny havoanan' [[Ikongo]], voafaritry ny tanin' ny Betsileo ao andrefana, ny Betsimisaraka sy ny Antambahoaka sy ny Antemoro ary ny Antefasy ao atsinanana, ary ny ony [[Manampatrana]] ao atsimo. === Vondrom-poko ao atsimo === [[Sary:Mahafaly tomb painted carved south Madagascar.jpg|vignette|Fasana [[mahafaly]]]] Ny [[Mahafaly]], ny [[Antandroy]] ary ny [[Antanosy]] no vondrom-poko any atsimo. Ny Mahafaly dia foko monina amin' ny [[lembalemba]] midadasika eo anelanelan' ny ony [[Onilahy (ony)|Onilahy]] sy [[Menarandra]], any amin' ny [[faritra Atsimo-Andrefana]]. [[Sary:Antandroy traditional dancing.jpg|vignette|Mpandihy [[Antandroy|tandroy]]]] Ny [[Antandroy]] dia foko ao amin' ny tendron' i Madagasikara atsimo indrindra monina amin' ny tany eo anelanelan' ny ony [[Menarandra]] ao andrefana sy [[Mandrare]] ao atsinanana ary ny havoana Vohimainty ao avaratra. Ny [[Antanosy]] dia foko ao amin' ny tendron' i Madagasikara atsimo-atsinanana indrindra, ao amin' ny [[faritra Anosy]] eo anelanelan' i [[Masianaka]] sy [[Mandrare]] no misy azy betsaka indrindra, nefa ahitana azy koa ny tanàna toa an' i [[Bezaha]] sy i [[Vatolatsaka]] (ao amin' ny [[distrikan' i Betioky-Atsimo]]) ary any [[Bereketa]] ([[distrikan' i Sakaraha]]). == Fiteny eto Madagasikara == Maro ny fiteny tenenin' ny mponin' i Madagasikara, izay tsy Malagasy daholo fa misy vahiny koa. Ny [[fiteny malagasy]] no be mpahalala indrindra, manaraka izany ny [[fiteny frantsay]] sy ny [[fiteny anglisy]]. Misy [[Fiteny kômôriana|mpiteny kômôriana]], [[Fiteny gojaraty|mpiteny gojaraty]], [[Fiteny indo-ariana|mpiteny hindoa]], [[Fiteny arabo|mpiteny arabo]] ary [[Fiteny sinoa|mpiteny sinoa]] koa eto Madagasikara. === Ny fiteny malagasy === Ny fiteny malagasy, izay [[Fiteny ôfisialy|fiteny ôfisiali]]<nowiki/>n' i Madagasikara, dia ao amin' ny sampam-piteny [[Fiteny aostroneziana|aostrônezianina]]. Araka ny antontanisan' ny [[Akademia Malagasy|Akademia malagasy]] dia ny 83,61&nbsp% dia tsy miteny afa-tsy ny teny malagasy. Miseho amin' ny endrika fitenim-paritra maro ny fiteny malagasy, dia ny [[fiteny bara]], ny [[fiteny betsimisaraka atsimo]], ny [[fiteny betsimisaraka avaratra]], ny [[fiteny masikoro]], ny [[fiteny merina]], ny [[fiteny sakalava]], ny [[fiteny tandroy-mahafaly]], ny [[fiteny tanosy]], ny [[fiteny antankarana]], ny [[fiteny tsimihety]], sns. === Fiteny vahiny === ==== Ny fiteny frantsay ==== Ny fiteny frantsay dia fiteny ôfisialy faharoa izay tenenin' ny 20&nbsp;%n' ny Malagasy (miisa 4&nbsp;983&nbsp;000). Araka ny antontanisan' ny [[Akademia Malagasy|Akademia malagasy]] dia ny 0,57&nbsp;%n' ny Malagasy no miteny frantsay fotsiny, ny 15,87&nbsp;% miteny frantsay tsindraindray, ary ny 83,61&nbsp;% dia tsy miteny afa-tsy ny teny malagasy. Mpikambana ao amin' ny vondron-tany miteny frantsay (''Organisation Internationale de la Francophonie'') i Madagasikara. Tsy mitovy amin' ny zava-misy ao [[Afrika atsimon' i Saharà|Afrika atsimon' i Sahara]] ny eto Madagasikara, satria ny fiteny frantsay eto Madagasikara dia tsy nanjary teny ifaneraseran' ny samy Malagasy fa nijanona ho fitaovana enti-mifandray sy mifanakalo amin' ny any ivelany ampiasain' ny vitsy anisa. Tsy mila miteny frantsay ny samy Malagasy raha hifampiresaka na dia lazaina fa mbola misy ny tsy mifankahazo amin' ny fampiasana ny fitenim-paritra, ka isan' ny antony tsy mampisy ezaka hifehezana ny teny frantsay izany. ==== Ny fiteny anglisy ==== Ny fiteny anglisy dia fiteny ôfisialy tamin' ny taona 2007 - 2010. Vitsy dia vitsy ny toeram-pampianarana teny anglisy ary ny ankamaroan' ny sekoly (indrindra ny sekolim-panjakana) dia tsy manana mpampianatra teny anglisy. Vitsy ny Malagasy mianatra teny anglisy, izay manao izany hifandraisany amin' ny vahiny any ivelany na ny mpizaha tany, na koa mba hahazoany mamaky tahirin-kevitra voasoratra amin' io fiteny io. Olona latsaky ny 5&nbsp;000 no miteny anglisy eto Madagasikara. ==== Fiteny hafa ==== Fitenim-pivavahana ny [[fiteny arabo]] eto Madagasikara ka ny [[Finoana silamo|mpino silamo]] no mampiasa izany fiteny izany. Ny fikarohana nataon' ny ''[[Pew Research Center]]'' tamin' ny taona 2010 dia manambara fa ny 1,1&nbsp;%n' ny mponina eto Madagasikara dia Silamo. Ny ''The World Factbook - Madagascar'' kosa dia nanambara fa 7&nbsp;% izany. Tsy ny mpino silamo rehetra anefa no mahafehy ny fiteny arabo. == Fiarahamonina sy fomba amam-panao == === Soatoavina === ; Fihavanana Ny [[fihavanana]] dia endriky ny fifandraisana eo amin' ny [[fiarahamonina malagasy]] izay mivoy ny fifanampiana sy ny fifandeferana ary ny firaisan-kina anjakan' ny filaminana. Amin' ny heviny mifintina dia manondro ny fifandraisan' ny olona iray fianakaviana ny fihavanana. Zava-dehibe izany amin'ny Malagasy ary izany dia anisan'ny antony namoronana ny ohabolana manao hoe "Aleo very tsikalakalam-bola toy izay very tsikalakalam-pihavanana"; manadanja ny havana nohon'ny harena. ; Fatidra Ny [[fatidra]] dia fifanekena ataon' ny olona roa tsy misy rohim-pihavanana, nefa te hanova ny fifandraisany maha mpinamana tsotra na maha mifankahalala tsotra azy ho fifandraisana hamafisina amin' ny alalan' ny fandatsahana sy fisotroany ny ran' izy roa tonta, ka lasa fifandraisan' ny iray tampo izany fifandraisan' ny mpifatidra izany ary tsy tokony hifanao ratsy. ; Ziva Ny [[ziva]] dia fihavanana nataon' ny razambe taloha. Saika mazana dia mpiziva avokoa no niavian' ny fihavanan' ny Malagasy manontolo. Ny ompa ifanaovan' ny mpiziva dia sangy anehoany ny fifankatiavany. Ny foko mpiziva dia tsy maintsy mifanampy, ohatra : Betsileo sy Antaisaka === Fomba amam-panao === ; Sambatra Ny [[sambatra]] dia famoran-jaza faobe atao any amin' ny faritra sasantsasany eto [[Madagasikara]], indrindra any amin' ny foko [[antambahoaka]], mba hahafahan' ny zazalahy hiditra ho isan' ny lehilahy eo amin' ny fiarahamonina misy azy. Isaky ny fito taona mandritra ny efatra herinandro no anatanterahana izany. ;Joro Ny [[joro]] dia sorona sy vavaka atao hangataham-pitahiana amin' ny [[zanahary]] sy amin' ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]] mba hahazoana orana sy hahatonga ny fambolena ary fiompiana hahavokatra be, ny tsy hampisy mpisompatra sy mangalatra ny biby fiompy, indrindra ny [[omby]]. Angatahina mandritra ny joro koa ny fahasalamana sy ny fitomboan' ny zaza ary ny fahela-velon' ny olon-dehibe. Misy ny fafaovana sorona omby atao fanatitra. Fotoam-pifaliana mety maharitra hatramin' ny telo andro izany ho an' ny mpiara-monina. ; Famadihana Anisan' ny [[fomban-drazana]] iray mampiavaka ny Malagasy ny [[famadihana]]. Ny famadihana dia fety atokan' ny Malagasy hahatsiarovana ireo efa maty, anehoana ny fifandraisana mbola misy eo amin' ny velona sy ny maty, izany hoe anehoana ny fanajàna sy fanomezana hasina ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]]. Atao amin' izany ihany koa ny fangataham-pitahiana amin' ny razana. Fotoana ahazoan' ny fianakaviana mifankahita koa izy io. ; Dina Ny [[dina]] dia fanambaràna ampahibemaso ombam-pianianana fa tsy hivadika amin' ny teny nomena. Dina koa no iantsoana ny fitsipi-pifehezana ny fiarahamonina neken' ny besinimaro. ;Velirano Ny [[velirano]] dia fianinana atao ampahibemaso mba tsy hampisy ny hitsoaka amin' ny zavatra nifanarahana, amin' ny baiko nekena fa hotanterahina. Tamin' ny vanimpotoana faha mpanjaka dia maha tapa-doha ny fivadiham-belirano. == Finoana sy fivavahana == Mpivavaka ny ankamaroan' ny Malagasy ka ny maro amin' ireo dia manaraka ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahan-drazana]] sy ny mampifangaro izany amin' ny fivavahana hafa, ao koa ny [[Kristianisma eto Madagasikara|kristianisma]] sy ny [[Finoana silamo eto Madagasikara|silamo]] sy ny fivavahana hafa. === Ny fivavahan-drazana malagasy === Ny [[fivavahan-drazana malagasy]] dia ny [[fivavahana]] sy ny finoana narahin' ny [[Ntaolo]] malagasy, izay mifototra indrindra amin' ny fivavahana amin' i [[Zanahary]] sy ny fanahin' ireo [[Razana (finoana malagasy)|razana]] efa maty. Mihoatra ny 52&nbsp;%n' ny mponina no manaraka ny fivavahan-drazana. Tsy misaraka amin' ny tontolon' ny velona ny tontolon' ny razana ka izany no ahitana Malagasy manao fomba isan-karazany amin' ny fanamboaram-pasana sy amin' ny fanatanterahana ny [[famadihana]]. Ireto avy ny zavatra inoan' ny Malagasy mandala ny fivavahan-razana ho manana ny hasiny: ny [[Sampy (malagasy)|sampy]], ny ody, ny hazomanga, ny vatolahy, ny karazan-kazo sasany, ny karazam-biby sasany (toy ny [[omby]]). Ireto ny zavatra tsy hita maso nefa inoany fisiana: ny Zanahary, ny fanahin' ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]], ny kalanoro, ny [[tromba]], ny [[avelo]], ny [[matoatoa]]. Mba ho fanajana an' ireo fanahy ireo dia manatanteraka [[fanatitra]] sy sorona, ny Ntaolo malagasy. Ho fanajana ireo havany efa maty dia manao famadihan-drazana na manao asa lolo ny Malagasy. Ny misahana ny fandraharahana ny fifandraisana amin' ireo fanahy tsy hita maso ireo dia ny mpisorona, ny mpitan-kazomanga ary ny [[ombiasa]]. Inoan' ny Ntaolo malagasy ho manana hery miafina manimba ny [[Mosavy|mpamosavy]]. Manatona [[Fanandroana malagasy|mpanandro]] koa ny Malagasy, izay mino ny fisian' ny atao hoe [[vintana]], raha hanao zavatra mba hahaizany ny fotoana mety anatanterahany ny zavatra kasainy hatao sy ny fombafomba tokony hatao, ka mety misy ny [[ala faditra]]. Manatona [[Sikidy malagasy|mpisikidy]] koa ny Ntaolo malagasy raha te hahafantatra ny marina ny amin' ny zava-mitranga eo amin' ny fiainany. === Ny kristianisma === Ny 41&nbsp;%n' ny Malagasy dia [[Kristianisma ao Madagasikara|Kristiana]], araka ny tatitry ny ''US Departement of State'' tamin' ny taona 2011. Hita avokoa ireo sampan' ny fivavahana kristiana toy ny [[Fiangonana nohavaozina]] sy ny [[Loteranisma eto Madagasikara|Fiangonana loterana]] sy ny [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|Fiangonana katôlika]] sy ny [[Adventisma|Fiangonana adventista]] sy ireo [[Evanjelisma eto Madagasikara|Fiangonana evanjelika]] tsy mitsaha-mihamaro. Miezaka ny hampitombo isa ny fiangonany ny [[Fiangonana Ôrtôdôksa eto Madagasikara|Ôrtôdôksa]] sy ny [[Eklesia Episkopaly Malagasy|Anglikana]] sy ny hafa koa. Tamin' ny taona 1963 hatramin' ny 2004 dia niisa 72 ny "fikambanana ara-pinoana" voasoratra ao amin' ny lisitra ôfisialy tanan' ny fanjakana malagasy. Manodidina ny 200 any ho any ny isan' ny karazam-piangonana eto Madagasikara ka ny ankamaroan' ireo dia fiangonana vao niorina taty afara, dia ireo fiangonana evanjelika na ara-pilazantsara sy [[Pentekôtisma|pentekôtista]]. === Ny silamo === Ny [[Finoana silamo eto Madagasikara|silamo eto Madagasikara]] dia niorina tamin' ny taonjato faha-7. Nandray anjara betsaka tamin' ny fiforonan' ny kolontsain' ny Malagasy izany. Ny fikarohana nataon' ny ''[[Pew Research Center]]'' tamin' ny taona 2010 dia manambara fa ny 1,1&nbsp;%n' ny mponina eto Madagasikara dia Miozolmana. 7&nbsp;% kosa izany araka ny ''The World Factbook - Madagascar''. Ny ankamaroan' ny Miozolmana eto Madagasikara dia manaraka ny [[Sonisma|finoana silamo sonita]]. === Ny fivavahana hafa === Ny [[Bahaisma eto Madagasikara|bahaisma]] dia niorina teto Madagasikara tamin' ny tenatenan' ny taonjato faha-20 ka fahatanterahan' ny fikasan' i `Abdu'l-Bahá, mpitarika ny Bahay maneran-tany, izany, izay naniraka ireo mpanaraka ny [[finoana bahay]] handeha aty Madagasikara. Tonga teto Madagasikara tamin' ny taona 1953 ny mpisava lalana voalohany ka nisy ny Malagasy niova ho amin' izany finoana izany. Tamin' ny taona 1973 no nanaovana filazana ôfisialy ny fisian' ny fikambanana bahay eto Madagasikara. Milaza ny ''Association of Religion Data Archives'' tamin' ny taona 2005 fa 17&nbsp;900 no isan' ny mpino bahay eto Madagasikara. == Zavakanto == === Zavakanto amin' ny teny === ==== Hainteny ==== Sokajin-dahabolana malagasy ny [[hainteny]] na hain-teny izay hita indrindra ao amin' ny [[Merina]], miendrika [[tononkalo]] fohy iresahana zava-madinika aloha, avy eo mankany amin' ny tena lohahevitra, ka amin' ny alalan' ny fampifandraisana amin' ny fomba kanto ny [[voanteny]] araka ny endriny na ny heviny no ahatongavana amin' izany. Ny lohahevitra dia matetika momba ny fitiavana. ==== Angano ==== Fitantarana zavatra tsy nisy nefa namboarina ho toy ny nisy ary natao hanatsoahana fananarana, na fitantarana zava-nitranga tokoa, ny [[Angano malagasy|angano]]. Karazana lahabolana tsotra, lava ary miendrika [[tantara foronina]] noho ny dingana hita ao anatiny sy ny mpandray anjara ary ny olana sy ny vahaolana hita taratra ao amin' ny tantara ny angano. Nanabe ny taranany tamin' ny alalan' ny fitantarana angano amin' ny hariva ny Ntaolo malagasy. Isaky ny maheno angano ny ankizy dia manatsoaka lesona, mahalala zava-baovao momba ny fiainana. ==== Ohabolana ==== Fehezanteny mirakitra fahendrena fampiasa matetika ny [[ohabolana]]. Fitambaran' ny teny hoe ''ohatra'' sy ''volana'' ny teny hoe ''ohabolana''. Azo ampiasaina amin' ny fiainana andavanandro ny ohabolana, nefa tena fanaingoana [[kabary]] indrindra koa. Teo amin' ny [[Ntaolo]] malagasy dia haren-tsaina miampita amin' ny alalan' ny [[lovantsofina]], toy ny [[angano]], ny ohabolana. ==== Kabary ==== Lahateny atao amin' ny feo avo ka entina hampitana hafatra ary matetika ravahina amin' ny [[hainteny]] sy [[ohabolana]] sady atrehin' olona maro ny [[kabary]]. Samy nanana ny fomba nitrandrahany ny kabary ny Malagasy isam-paritra, ka izay no mahatonga ny famaritana azy somary maro amin' izao fotoana izao, fa saingy io no fototra ka miainga avy amin' io avokoa ny famaritana rehetra misy ankehitriny. ==== Sokela ==== Kabary voaravaka karazana [[hainteny]] ao amin' ny foko [[Betsileo]] eto [[Madagasikara]] ny [[sokela]]. ==== Tononkalo ==== Lahabolana na lahatsoratra natao andalana mifanarakaraka (na mifanaingintaingina) misy ngadona sy firindrana ary fitsipika mifehy ny fiafaran' ny andalana tsirairay mbamin' ny fomba hahakanto azy ny [[tononkalo]], sady miompana amin' ny lohahevitra iray izay natao hiantefa amin' ny saina sy ny fihetseham-po. === Seho an-tsehatra === ==== Tantara an-tsehatra ==== Tantara noforonina mba holalaovina an-tsehatra sy hojeren' ny olona ny [[tantara an-tsehatra]] na [[teatira]] na [[tantara tsangana]]. Niroborobo teto [[Madagasikara]] izy io teo aloha nefa very ny lazany ankehitriny. ==== Hatsikana ==== Karazana tantara fohy dia fohy, izay matetika atao an-tsehatra hampihomehy ny mpijery, ny [[hatsikana]]. === Hira sy dihy ary mozika === ==== Salegy ==== Mozika malagasy avy any amin' ny morontsiraka avaratra-andrefan' i [[Madagasikara]] ny ny [[salegy]], izay avy amin' ny mozika nentim-paharazana any amin' ny faritra manodidina an' i [[Mahajanga]] sy [[Antsiranana]]. ==== Baoejy ==== Karazana mozika avy any avaratr' i Madagasikara ny [[baoejy]] na bahoejy. Any amin' ny [[faritra Sofia]] no tena mampalaza ny baoejy izay efa miparitaka eran' ny Nosy. Ny [[angorodao]] sy ny [[kabosy]] ary ny [[hazolahy]] (karazana ambonga) no zavamaneno miaraka aminy. Efa misy koa ny mpanakanto no mitendry baoejy amin' ny [[gitara]]. ==== Kilalaky ==== Karazana gadona mozika sady dihy nentim-paharazana any amin' ny [[Sakalava]] ao amin' ny [[Faritra Menabe]] ny [[kilalaky]] izay miely koa manerana an' i [[Madagasikara]]. Ahitana dihy kilalaky ny fotoana ankalazana ny [[fitampoha]] any [[Belo-Tsiribihina|Belon' i Tsiribihina]]. Maro koa ny mpihira sy mpandihy kilalaky any amin' ny faritra hafa eo Madagasikara na dia tsy mponina avy any Menabe aza. ==== Tsapiky ==== Mozika sy dihy malagasy avy any amin' ny tapany atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]] ny [[tsapiky]], izay manana gadona haingana kokoa noho ny mozika malagasy hafa rehetra. Teraka tamin' ny taompolo 1970 tao amin' ny faritr' i [[Toliara]] ity mozika ity. Tsy mifidy toerana na fotoana na antony hanaovana azy ny tsapiky: na any ambanivohitra, na eny an-tanàn-dehibe, na ankalamanjana na anaty faritra mifefy. ==== Zafindraony ==== Karazan-kira malaza any amin' ny faritry ny [[Betsileo]] ny [[Zafindraony (hira)|zafindraony]] izay voktry ny fiezahan' ny Malagasy hampifanaraka ny fomba fihira vazaha sy ny an' ny malagasy tamin' ny nidiran' ny [[Kristianisma eto Madagasikara|fivanahana kristiana]] teto Madagasikara. Ahenoana olona maro mihira sy mizara feo (feo voalohany, faharoa, fahatelo ary fahefatra) ny zafindraony. Matetika ny hira [[Fifohazana (kristianisma malagasy)|fifohazana]] (ao amin' ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|fiangonana prôtestanta]]) izay tsy noforonin' ny Vazaha dia hira zafindraony. ==== Hiragasy ==== Fampisehoana atrehin' ny vahoaka, izay mitovitovy amin' ny [[tantara tsangana]] (na teatra) atao an-kira, ny [[hiragasy]], izay fitambaran' ny feon-javamaneno ([[trômpetra]], [[trômbônina]], [[lokanga]], sns) sy ny hira ary ny dihy mampiavaka ny kolontsain' ny faritra afovoan-tany eto Madagasikara, indrindra ny ao amin' ny faritra nentim-paharazana misy ny [[Merina]]. Atao ankalamanjana na anaty efitrano ny fampisehoana. Matetika dia mitafy [[malabary]] miloko mena marevaka sy mipataloha ny lehilahy mpanao hiragasy, fa ny vehivavy kosa mitafy [[Lamba (malagasy)|lamba]] sy akanjom-behivavy miloko mavokely na maitso. ==== '''Basesa''' ==== Karazan-dihy sy mozika malagasy mitovitovy amin' ny [[salegy]] ny [[basesa]], izay dihy nentim-paharazana mbola fanao any amin' ny faritra misy ny [[Betsimisaraka]]. Maro ny zavatra aseho rehefa mandihy basesa: ahodinkodina ny andilana ary somary miadana ny gadona. Ny lehilahy no mitarika ny hetsiky ny vehivavy mandritra ny fandihizana besesa. Ny [[angorodao]] sy ny [[pianô]], ary indraindray ny [[amponga]], no zavamaneno ampiasain' ny mpiangaly ny moeika basesa. ;Beko Karazan-kira malagasy ataon' ny [[Mahafaly]] sy ny [[Antandroy]] izay mampiavaka sy iombonan' ny kolontsain' izy ireo ny [[beko]]. Olona roa na telo indray mihira sady samy manana ny feony no miangaly azy io, amin' ny ankapobeny tsy arahina zavamaneno. Ny tonon' ity karazan' antsa ity dia matetika foronin' ny mpiangaly azy eo no ho eo. ;Malesa Dihy nentim-paharazana [[tsimihety]], any amin' ny [[Faritra Sofia]], tapany avaratra-andrefan' i Madagasikara ny [[malesa]], izay fanao amin' ny lanonana isankarazany. Mandihy miaraka ny lehilahy sy ny vehivavy izay mifampitan-tanana sy samy misikina lambahoany, ka ny vehivavy no eo aloha. ;Kaoitry Dihy malagasy mifantoka amin' ny fanetsahana ny [[fitombenana]] sy ny [[andilana]] ny [[kaoitry]], izay avy any amin' ny faritra avaratra-andrefan' ny Nosy. Indraindray dia heverina ho zana-karazan' ny [[salegy]], na dia manana ny mampiavaka azy manokana aza ny kaoitry. ;Batrelaky Mozika sy dihy nentim-paharazana malagasy avy any atsimo-atsinanan' i Madagasikara ny batrelaky. Atao amin' ny angorodao, ny gitara, ny gitara beso ary ny amponga ity mozika ity. ;Vakisaova Karazan-tononkira [[tsimihety]] miady rima ary mitanisanisa zavatra mitovy amin' ny rôngo [[sakalava]] ny [[sôva]] na ny vakisaova. ;Banaike Karazana dihy sy hira nentim-paharazana malagasy any amin' ny faritra atsimo ny [[banaike]], izay aseho amin' ny lanonana na fety sasany. Fiangaliana mozika manana gadona ampiarahina amin' ny fihetsiketsehan' ny vatana, indrindra ny tongotra sy ny tanana izy io. ;Mangaliba Karazana mozika sy dihy nentim-paharazana malagasy, avy any amin' ny faritra atsimo-atsinanan' i Madagasikara, ny [[mangaliba]]. Mampiavaka azy ny gadona mahasarika sy ny feonkira izay matetika atao amin’ ny zava-maneno nentim-paharazana ([[amponga]], [[kipantsona]], [[Kabosy|kabôsy]], [[sodina]]). === Zavamaneno malagasy === ;Ambio Zavamaneno malagasy vita amin' ny hazo mafy roa izay mikarantsana rahefa ampifampikapohina ny ny [[ambio]]. ;Amponga Ny [[amponga]] dia zavamaneno velezina vita amin' ny vata poaka aty miendrika barîka na kodiarana (vatany), nanenjanana [[hoditra]] na zavatra manify hafa manarona ny vavany iray na roa, izay kapohina amin' ny rantsan-tanana na amin' ny felan-tanana na amin' ny tapa-kazo kely (fively) natokana ho amin' izany, ka mety mikarantsana na midoboka ny feony izay lasa mafy noho ny fisian' ilay vatany mpanamafy feo. ;Atranatrana Ny [[atranatrana]] dia [[zavamaneno velezina]] vita amin' ny tapa-kazo fisaka maromaro (dimy ka hatramin' ny fito), velezina eo ambony ranjo na fe. Any amin' ny [[Bara]] no mbola mampiasa azy. Tsy mitovy habe ireo tapa-kazo ireo nefa alahatra arakaraka ny halavany. Araka ny fanao nentim-paharazana dia natokana ho an' ny vehivavy ny atranatrana. ;Belamaky Ny belamaky dia [[zavamaneno]] manambatra ny endrika aman' asan' ny [[Kabosy|kabôsy]] lehibe (toy ny [[zavamaneno misy tadiny]]) sy ny an' ny [[amponga]] mikarantsana (toy ny [[zavamaneno velezina]]). Olona telo no ilaina amin' ny fandrindrana ny fanenony: ny voalohany mamindrafindra ny rantsan-tanany eo amin' ny tahon' ilay zavamaneno, arakaraka ny [[haavom-peo]] ilaina amin' ny famoahana ny feon-kira sy ny [[rindram-peo]], ny faharoa mikitika ny tadiny telo ary ny fahatelo kosa mively ny vatany mba hanome ny gadona. ;[[Jejy voatavo]]: ;Kabosy Zavamaneno [[Madagasikara|malagasy]] mitovy endrika amin' ny [[gitara]] ny kabosy saingy kely kokoa. ;[[Katsà]] na [[Faray]] ; ;[[Kililioka]]: ;[[Langoraony]]: '''Lokanga''' Zavamaneno fahita eto [[Madagasikara]] izay avy amin' ny foko [[Bara]] ny [[lokanga]] malagasy. Mitovitovy amin' ny lokangam-bazaha ny lokanga malagasy saingy telo ny isan' ny tadiny. '''Marovany''' Zavamaneno mitovy amin' ny [[valiha]] ny [[marovany]] nefa lehibe sady misy tadiny maro noho ny valiha.   '''Sodina''' Ny [[sodina]] dia zavamaneno tsofina amin' ny vava, miendrika fantsona mahitsy, misy lavaka milahatra manaraka ny halavany izay tampenana manontolo amin' ny rantsan-tanana afa-tsy ny iray izay avela hivoha mba hivoahan' ny [[haavom-peo]] tiana ho heno. ;[[Sosoly]]: '''Taralila''' Karazana [[angorodao]] fahita any amin' ny faritry ny [[Betsimisaraka]], ny [[taralila]]. ;[[Tsikadraha]]: ;Valiha Zavamaneno [[Madagasikara|malagasy]] vita amin' ny [[volotsangana]], miendrika [[varingarina]] sady misy tadiny maro manaraka ny andavany ny [[valiha]]. === Sarimihetsika === === Tantara an-tsary === = Tao = === Tao-trano === === Nahandro === Jereo ny pejin' ny [[sakafo malagasy]] raha te hahafantatra bebe kokoa ianao. == Fitafy sy fihaingoana == ;Lamba Fitafy nentindrazana fahita amin' ny faritra maro ao Madagasikara ny [[lamba]]. Misy karazany maro araky ny akora nanamboarana azy sy ny didiny izy io. ;[[Lambahoany]]: ;[[Malabary]]: ;[[Masonjoany]] == Kilalao == === Kilalaon-tsaina === ==== Fanorona ==== Lalaon-tsaina nenti-paharazana malagasy ny [[fanorona]]. Olon-droa no mifanandrina amin' izany ary mandany ny vaton' ilay mpifanandrina ny tanjona. Rehefa maty kosa ilay mpifanandrina iray, dia azo avela, koa dia miroso amin' ny fomba filalaovana antsoina hoe "vela" ny mpifanandrina roa, mba ahafahan' ilay maty tamin' ny voalohany ho afa-bela. ==== Katro ==== : ==== Ankamantatra ==== Fanabeazana miendrika fialamboly ny [[ankamantatra]]. Nentina hamporisihina ny ankizy izy ireny handinika ny tontolo manodidina azy: Hisarika ny sainy handinika ny fahamarinan' izay nolazaina. Ohatra ity ankamantatra ity: "Tanora banga, antitra vao boribory". Valiny: "Volana". Voakitika ny sainy handinika momba ny [[volana]]. === Kilalaon' ny ankizy === ;[[Tsikonina]]: ;Tsobato Kilalao nentim-paharazana malagasy ny [[tsobato]]. Vatokely dimy no ilaina ary misy dingana maromaro arahina ka ampifamenoina ny isa azo ka arakaraka ny isa tratrarina nifanarahana no atao isa farany. Izay mahafeno io isa nifanarahana io voalohany no mpandresy. == Fanatanjahantena == === Haiady === ==== Diamanga ==== Haiady malagasy mifantoka amin' ny daka ny [[diamanga]]. ==== Moraingy ==== [[Sary:Moraingy fighting Madagascar sport.jpg|vignette|196x196px|[[Moraingy]]]] Karazana haiady nentim-paharazana malagasy ampiasana ny hondry sy ny tongotra ny [[moraingy]] na morengy. Haiady fanao eran' i Madagasikara ny moraingy, indrindra any amin' ny faritra amorontsiraka avaratra sy atsinanana. === Fanatanjahan-tena hafa === ==== Savika ==== Karazana [[tolon' omby]] ao amin' ny fanaon' ny [[Betsileo]] ny [[savika]]. == Jereo koa == * [[Lisitry ny lalao amin' ny teny malagasy]] * [[Lisitry ny kilalao amin' ny teny malagasy]] * [[Lisitry ny zavamaneno malagasy]] * [[Lisitry ny karazan-kira sy gadona ary dihy malagasy]] * [[Lisitry ny mpihira malagasy]] * [[Fivavahana eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny gazety ao Madagasikara|Lisitry ny gazety eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]] * [[Fiteny eto Madagasikara]] * [[Foko eto Madagasikara]] * [[Tantaran' i Madagasikara]] * [[Tanàna any Madagasikara|Tananàn' i Madagasikara]] * [[Pôlitika eto Madagasikara]] * [[Kolikoly eto Madagasikara]] == Rohy ivelany == *[http://www.ratsimandresy.org/mus_art.html Pejy natokana ho an'ny Mozika Malagasy] *[http://fitafiana-malagasy.skyrock.com/1.html Fikarohana momba ny fitafy malagasy nataon'ny mpianatry ny Alliance Française] {{Wayback|url=http://fitafiana-malagasy.skyrock.com/1.html |date=20170125172825 }} *[http://www.macp.gov.mg/ny-fitafy-malagasy/ Fitafy malagasy ao amin'ny Tranonkalan'ny Ministeran'ny Kolontsaina] {{Wayback|url=http://www.macp.gov.mg/ny-fitafy-malagasy/ |date=20170629143333 }} * [https://kilonga.com/2015/03/17/ireo-kilalao-malagasy-mbola-tianny-zanantsika-ankehitriny/ Kilalao malagasy ao amin'ny Kilonga.com] {{Wayback|url=https://kilonga.com/2015/03/17/ireo-kilalao-malagasy-mbola-tianny-zanantsika-ankehitriny/ |date=20160722125632 }} [[Sokajy:Kolontsaina]] fj78p7fhnep30m14j4mow3egv7i9iit 0 230884 1148788 1111571 2026-08-09T06:11:28Z Thelezifor 15140 Kaominina sy distrika no anarana ofisialy 1148788 wikitext text/x-wiki {{coord|-19.016670|47.833330}} {{infobox tanàna |anarana=Mantasoa |faritany= [[Faritanin'i Antananarivo|Antananarivo]] |faritra= [[Analamanga]] |isam-ponina=9601 |firenena={{Madagasikara}} |sary=Mantasoa_lakeside.jpg |saina=Malagasy|fanjakana=NC|velarantany=NC|tanàna=NC|ben'ny tanàna=NC|tanàn-dehibe=NC}} '''Mantasoa''' dia kaominina malagasy ao amin'ny distrikan' i [[distrikan'i Manjakandriana|Manjakandriana]], faritra [[Analamanga]], [[faritanin' Antananarivo]]. Ny isa-mponiny dia 9601 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodim-piraisana dia 10611 ary ny kaodim-pivondronana dia 106 == Vokatry ny fambolena == Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia >75%. Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia haricot. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mangahazo. Ny isan'omby dia 883. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo. Ny entana lafo vidy indrindra dia vary. 35 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy. 54 no isan'ny ombivavy be ronono. 95 ny mponina no miasa tany. 1 ny mponina no miasa amin'ny fanjonoana. 0 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana. 3 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha. 532 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanan-tantsaha ao. Ahitana fikambanam-panjono ao amin'io tanàna io. == Fotodrafitrasa == Misy masoivohon'ny banky. Misy seranam-piaramanidina akaikin'ilay tanàna. Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna. Ahitana tobim-pahasalamana ao. Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina. Misy fianarana ambaratonga faharoa (lise). Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. Misy biraom-paositra ao. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 2 ora. Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 7000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 6000 Fmg. == Fahasoavana == 5 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra. 82 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana. 1 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 12 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala. Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana. == Olana == Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 1. Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{reflist}} {{commonscat}} {{Analamanga}} [[Sokajy:Kaominina any Faritra Analamanga]] [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] 4cm67aljy60q33m1m80uqx7cf3uqha3 0 231207 1148810 1148455 2026-08-09T08:27:16Z Thelezifor 15140 Jereo koa 1148810 wikitext text/x-wiki [[Sary:Sakalava Cuillères.jpg|vignette|382x382px|[[Sakalava]] mitafy lamba arindrano sy malabary]] Ny '''lamba''' dia fitafiana <ref>https://mg.globalvoices.org/2007/12/14/318/</ref>nentin-mpaharazana anaovan' ny lehilahy sy vehivavy amin' ny faritra maro eto [[Madagasikara]]. Ny lamba, izay tena famantarana mampiavaka ny kolontsaina malagasy, dia misy [[lamba]] natao mahitsizoro ahodidina ny vatana. Misy karazany maro araky ny akora nanamboarana azy sy ny didiny ny lamba. Ny lamba nentim-paharazana<ref>https://mg.globalvoices.org/2007/12/14/318/</ref> ampiasaina amin' ny [[fandevenana]] dia matetika vita amin' ny [[landy]] sy hoditr' omby, fa ny lamba fanao isan' andro dia matetika vita amin' ny [[rofia]], na hodi-kisoa, na [[landihazo]] na tsiraka avy amin' ny hodi-javamaniry. Ny lokon' izy ireo dia manomboka amin' ny loko manja na fotsy ranoray, na mitsoriadriaka mena sy fotsy ary mainty mifandimbindimby izay hita any amin' ny ankamaroan' ny faritra eto amin' ny Nosy, ao koa ny sarisary jeômetrika miloko maitso sy manja matroka vokarin' ny tanàna [[sakalava]] sasany, na ny lamba notenomina be pitsiny maro loko fanaon' ny saranga ambony tao [[Fanjakan' Imerina|Imerina]] talohan' ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahantany]]. Amin' izao fotoana izao dia efa mahazatra ny mahita lamba landihazo ahitana loko sy sary vita printy na lamba vita pirinty avy any [[India]] amidy amin' ny tsena malagasy ankoatra ny vokarina eto an-toerana. Ankoatry ny fampiasa isan' andro ny lamba amin'ny maha fitafy fototra azy, ampiasaina amin' ny famatorana ny zaza amin' ny lamosin' ny reny mibaby na atao hefina rehefa mitondra zavatra mavesatra eo an-tampon-doha ihany koa lamba Ampiasaina amin' ny fombafomba koa ny lamba mba handrakotra ny razana alohan' ny hametrahana azy ao am-pasam-pianakaviana, ka aorian' ny lanonana dia apetraka eo amin' ny maty ho fanajana ny fanahin' izy ireo. [[Sary:Madagascar lambas in shop.JPG|vignette|Lambamena amidy]] Maro ny anaran' ny lamba arakaraka ny endriny sy ny fampiasana azy, ka anisan' izany ny [[lambahoany]] (na [[lambahoany|lambaoany]]), ny [[lamba akotofahana]], ny lamba mpanjaka, ny [[lambamena]], ny [[lamba arindrano]], ny [[jabo-landy]], ny [[laimasaka]], ny [[salaka]], ny [[sobahia]], sns. == Jereo koa == * [[Kolontsaina malagasy]] * [[Akoran-damba]] * [[Lamba (akora)]] * [[Jabo-landy]] * [[Kisaly]] * [[Kitamby]] * [[Laimasaka]] * [[Lamba (kolontsaina malagasy)|Lamba]] * [[Lamba akotofahana]] * [[Lamba arindrano]] * [[Lamba jaky]] * [[Lamba soga]] * [[Lambamena]] * [[Salaka]] - [[sadia]] - [[sikotry]] * [[Salovana]] * [[Sobahia]] == Rohy ivelany == [[Sokajy:Kolontsaina malagasy]] [[Sokajy:lamba]] [[Sokajy:Akanjo]] 220vspi7ncoxtf299ybhrrpdy348no1 1148814 1148810 2026-08-09T10:17:53Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1148814 wikitext text/x-wiki [[Sary:Sakalava Cuillères.jpg|vignette|382x382px|[[Sakalava]] mitafy lamba arindrano sy malabary]] Ny '''lamba''' dia fitafiana <ref>https://mg.globalvoices.org/2007/12/14/318/</ref>nentin-mpaharazana anaovan' ny lehilahy sy vehivavy amin' ny faritra maro eto [[Madagasikara]]. Ny lamba, izay tena famantarana mampiavaka ny kolontsaina malagasy, dia misy [[lamba]] natao mahitsizoro ahodidina ny vatana. Misy karazany maro araky ny akora nanamboarana azy sy ny didiny ny lamba. Ny lamba nentim-paharazana<ref>https://mg.globalvoices.org/2007/12/14/318/</ref> ampiasaina amin' ny [[fandevenana]] dia matetika vita amin' ny [[landy]] sy hoditr' omby, fa ny lamba fanao isan' andro dia matetika vita amin' ny [[rofia]], na hodi-kisoa, na [[landihazo]] na tsiraka avy amin' ny hodi-javamaniry. Ny lokon' izy ireo dia manomboka amin' ny loko manja na fotsy ranoray, na mitsoriadriaka mena sy fotsy ary mainty mifandimbindimby izay hita any amin' ny ankamaroan' ny faritra eto amin' ny Nosy, ao koa ny sarisary jeômetrika miloko maitso sy manja matroka vokarin' ny tanàna [[sakalava]] sasany, na ny lamba notenomina be pitsiny maro loko fanaon' ny saranga ambony tao [[Fanjakan' Imerina|Imerina]] talohan' ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahantany]]. Amin' izao fotoana izao dia efa mahazatra ny mahita lamba landihazo ahitana loko sy sary vita printy na lamba vita pirinty avy any [[India]] amidy amin' ny tsena malagasy ankoatra ny vokarina eto an-toerana. Ankoatry ny fampiasa isan' andro ny lamba amin'ny maha fitafy fototra azy, ampiasaina amin' ny famatorana ny zaza amin' ny lamosin' ny reny mibaby na atao hefina rehefa mitondra zavatra mavesatra eo an-tampon-doha ihany koa lamba Ampiasaina amin' ny fombafomba koa ny lamba mba handrakotra ny razana alohan' ny hametrahana azy ao am-pasam-pianakaviana, ka aorian' ny lanonana dia apetraka eo amin' ny maty ho fanajana ny fanahin' izy ireo. [[Sary:Madagascar lambas in shop.JPG|vignette|Lambamena amidy]] Maro ny anaran' ny lamba arakaraka ny endriny sy ny fampiasana azy, ka anisan' izany ny [[lambahoany]] (na [[lambahoany|lambaoany]]), ny [[lamba akotofahana]], ny lamba mpanjaka, ny [[lambamena]], ny [[lamba arindrano]], ny [[jabo-landy]], ny [[laimasaka]], ny [[salaka]], ny [[sobahia]], sns. == Jereo koa == * [[Kolontsaina malagasy]] * [[Akoran-damba]] * [[Lamba (akora)]] * [[Jabo-landy]] * [[Kisaly]] * [[Kitamby]] * [[Laimasaka]] * [[Lamba akotofahana]] * [[Lamba arindrano]] * [[Lamba jaky]] * [[Lamba soga]] * [[Lambahoany]] * [[Lambamena]] * [[Mahakitamby]] * [[Sadika]] * [[Salaka]] - [[sadia]] - [[sikotry]] * [[Salovana]] * [[Samboritry]] * [[Sobahia]] * [[Totohoko]] == Rohy ivelany == [[Sokajy:Kolontsaina malagasy]] [[Sokajy:lamba]] [[Sokajy:Akanjo]] jl8doynvql07iq2enf1wpdtqy7uyq6e 0 261969 1148811 1145631 2026-08-09T08:52:30Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Razana (finoana malagasy)]] ho [[Razana (kolontsaina malagasy)]] i Thelezifor 1145631 wikitext text/x-wiki Ny '''razana''', araka ny [[Fivavahan-drazana malagasy|finoan-drazana malagasy]], dia ny olona efa maty nefa heverina ho hery mpanao soa (amin' ny alalan' ny fanahiny) eo amin' ny fiainan' ny velona, noho izy ireo namela zavatra maro no inoana fa manam-pifandraisana akaiky kokoa amin' ny [[Zanahary]] amin' ny maha [[fanahy]] azy. Mihevitra ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] mandala ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahan-drazana]] fa ny fanahin' ny razana dia mety manjary [[Angatra (lolo)|angatra]] raha tsinontsinoavina na atao ratsy<ref name=":0"><small>Littleton, C. Scott (2005). ''[https://books.google.mg/books?id=LerKCvsyE6EC&pg=PA74&dq=malagasy+mythology&hl=ko&ei=jQEcTKXdA4PEOK6btZMM&sa=X&oi=book_result&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Gods, goddesses, and mythology]''. Marshall Cavendish. p. 74. <nowiki>ISBN 9780761475590</nowiki>. Notsidihina 19/06/2010.</small></ref>. Heverina fa manangatra eo amin' ny fasana nandevenana azy sy mitondra aretina sy loza amin' izay nanao ratsy azy ny angatra. Heverina fa manangatra ihany koa ny razana raha tsy taterahana ny hafatra navelany tamin'ny fahavelony ary mety hisy fiatraikany ratsy amin'ny taranaka na olona izay naheno izany ka tsy manatateraka na minia manao tsinotsinona. Misy ny mino fa ny fombafomba sasany, toy ny [[famadihana]], izay amokarana sy amonosan-damba vaovao ary andevenana indray ny vatan' ny maty isaky ny dimy hatramin' ny folo taona, dia misakana ny fanjariana ho angatra na [[kinaoly]] noho ny fikambanan' ny lamba amin' ny [[hasina]], izay hery mahavelona tsy hita maso sy masina<ref name=":0" />. Miovaova arakaraka ny faritra eto [[Madagasikara]] ny finoana momba ny hery sy ny asan' ny razana, izany hoe samy manana ny fandraisany azy foko sy faritra misy eto Madagasikara. Ny fanambaràna ataon' ny razana na ny asany no matetika niandohan' ny [[fady]] izay mandrafitra ny ampahany amin' ny fiainam-piarahamonina malagasy nentim-paharazana. Hita eo amin' ny fomba fiteny sy fanao samihafa ny lanjan' ny razana eo anatrehan' ny Malagasy. Anisan' izany ny fanomezana lanja ny tanindrazana (na tanin-drazana), ny tenin-drazana, ny fomban-drazana, ny fadin-drazana, ny vakodrazana, ny fahitana ny teny hoe ''razana'' ao amin' ny anarana malagasy maro, sy ny maro hafa koa. Ahitana taratra ny fanomezana lanja ny razana koa ny fanaovan-javatra amin' ny anaran' ny taranaka. == Ny fanatrehan' ny razana sy ny fomba amantarana ny sitrapony == Inoan' ny Ntaolo malagasy fa tsy maty miaraka mandrakizay amin' ny vatana ny fanahin' ny olombelona fa lasa afaka manohy ny fisiany ivelan' ny tontolon' ny velona. Mety miseho ao amin' ny tontolon' ny velona ny fanahin' ny razana, ka izany no mampisy ny [[tromba]] sy ny [[angatra]] sady itandremana ny zavatra nameperany. === Ny fisehoan' ny razana sy ny fanatrehany === ==== Ny fisehoan' ny razana amin' ny alalan' ny nofy ==== Rehefa te hiresaka amin' ny velona ny razana dia matetika miseho amin' ny alalan' ny [[nofy]], ka amin' izany no ilazany ny hafatra tsy voalazany fahavelony na anamafisany izany, amin' izany koa no anambaràny ny zavatra tiany hatao aminy na tsy tiany hatao aminy, amin' izany no ilazany ny tokony hatao amin' ny fananana na taranaka navelany. Matetika dia ny [[ombiasa]] no misahana ny [[fanambaràna ny hevitry ny nofy]]. ==== Ny tsindrimandry ==== Ny [[Tsindrimandry (fivavahana)|tsindrimandry]] dia fampidirana hevitra ataon' ny razana ao an-tsain' ny olona mba hahalalany ny tokony hatao na ny tokony hambara amin' ny velona. Tsy miseho ny fanahin' ny razana mandritra izany fa ny eritreritr' ilay olona voatsindrimandry no mahatsapa zavatra. Ninoan' ny Ntaolo fa afaka manindry mandry koa i [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na ny zanahary. ==== Ny fanatrehan' ny razana amin' ny alalan' ny tromba ==== Ny [[tromba]] dia fanahin' ny mpanjaka tany aloha izay mbola manohy ny fanapahany amin' ny velona amin' ny alalan' ny findramany ny tenan' ny olona iray mbola velona. Miteny amin' ny alalan' io olona misy tromba io ny fanahin' ny mpanjaka. Any amin' ny faritra [[sakalava]] no tena ahitana izany nefa miely eran' ny Nosy ihany koa izany finoana izany. Antsa sy tehaka aman' amponga sy angorodao no atao handihizan' ilay olona misy tromba sady hitokavana ilay fanahy mba hiditra ao aminy. ==== Ny fisehoan' ny angatra ==== Ny [[angatra]] na [[matoatoa]] dia fisehoan' ny fanahin' ny olona maty amin' ny velona, indrindra ny fanahin' ny razana tsy nisy mpikarakara na tsy mankasitraka ny fomba fandraisan' ny velona azy. Tsy tian' ny Malagasy ny mahita na mifanena amin' angatra. Ny fisian' ny angatra dia mety ho tsapa amin' ny fahatsiarovana hatsiaka hafahafa, na fitambesaran' ny vatana na ny entana tampoka, na amin' ny fahitana afo (izay atao hoe "afon' angatra" na "afon-dolo"). Mety hampijaly ny olona matory ny angatra amin' ny alalan' ny fanindriany azy sy ny fampitahorany azy. Misy ny olona izay inoana fa mahay [[mamoha angatra]] hiresaka amin' ny havany. === Ny fomba hafa anakarana ny sitrapon' ny razana === ==== Ny sikidy sy ny fanandroana ==== Ny [[Sikidy (malagasy)|sikidy]], izay fikirakirana voan-javatra (voam-[[Fany (zavamaniry)|pany]], vaoan-[[tsaramaso]], voan-[[kily]], sns) na tapa-javatra maro (ahitra, rantsan-kazo, sns) na fasika, dia anisan' ny manampy amin' ny fahalalana ny sitrapon' ny razana. Amin' ny alalan' ny "famakiana ny [[sora-tsikidy]]" ataon' ny mpisikidy no ahafantarana izany, izany hoe ny fanakarana ny hevitra ambaran' ny endrika voaforona amin' ny alalan' ny fandaharana ny voan-tsikidy. Ny razana rahateo koa dia anisan' ny tokavin' ny mpisikidy aloha sy mandritra ny fandaharana ny sikidy. Ny tsanganan-tsikidy atao hoe ''[[Asorotà (sikidy)|Asorotany]] na Asorotà'' no manondro ny razana. Amin' ny fanandroana malagasy dia ny zoro [[Asorotany]] no omena ny razan' olon-tsotra fa ny [[Alahamady]] no an' ny razan' ny mpanjaka. ==== Ny fambara ==== Inoan' ny Ntaolo malagasy koa ny fisian' ny [[Fambara (finoana)|fambara]] izay tsy inona fa zava-mitranga tsapan' ny olona (hita maso na ren' ny sofina sns) ka manampy azy hahalala mialoha ny zavatra hitranga amin' ny [[hoavy]] akaiky na lavitra. Mety ho zava-tsoa no hitranga nefa matetika dia zava-dratsy no ahenoana ny teny hoe ''fambara'', toy ny hoe ''fambara loza''. Tsy voatery ho ny razana ihany no mandefa fambara fa mety ho i [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na ny fanahy hafa rehetra. == Ny fanajana ny razana sy ny fivavahana aminy == Ny [[fivavahana amin' ny razana]] dia fivavahana amin' ny fanahin' ny maty. Aseho amin' ny alalan' ny fanajana ny [[Fady (malagasy)|fady]] koa ny fanajana ny razana. Mahatonga ny razana hitahy ny velona koa ny fanehoam-panajana ny razana. === Ny razana ivavahana na tompoina === ==== Fivavahana amin' ny razan' ny fianakaviana ==== Mivavavaka na manompo ny razana ao amin' ny [[Fianakaviana (fomba malagasy)|fianakaviana]] misy azy ny Malagasy mandala ny fivavahan-drazana, indrindra ny razana nipoiran' io fianakaviana io. ==== Fivavahana amin' ny razan' ny mpanjaka ==== Ankoatra ny fivavahana amin' ny razan' ny tena dia ivavahan' ny vahoaka ny razan' ny mpanjaka, ka manamafy ny sata maha mpanjaka ny mpanjaka sy ny taranany izany. Tanterahin' ny vahoakan' ny fanjakana isam-paritra tapahin' io mpanjaka io ny fivavahana amin' ny razan' ny mpanjaka. Na dia amin' izao andro efa tsy mampisy mpanjaka manam-pahefana ara-pôlitika izao dia mbola maro ny faritra manompo ny razan' ny sokajin' olona atao hoe ''andriana'' na ''mpanjaka'' na ''ampanjaka'' izany hoe taranaky ny mpanjaka taloha. Azo raisina ho ohatra amin' izany ny [[fitampoha]] sy ny [[fanompoambe]]. ==== Fanompoana razam-bahiny ==== Ity fanompoana razam-bahiny ity dia fahita amin' ny fanompoana [[tromba]], ka ny fanahy tromba dia mety fanahin' olona (matetika mpanjaka taloha) tsy iray faritra na fianakaviana amin' ny tena, ary mety ho fanahin' olona tsy malagasy akory aza (frantsay, anglisy, pôrtogey, sns), izay tsy mpajaka fa mety tantsambo na olona manana ny lazany manokana. Anisan' ny noheverin' ny Malagasy ho fanompoana razam-bazaha ny [[Kristianisma eto Madagasikara|fivavahana kristiana]] izay manao an' i [[Jesoa]] na [[Jesoa|Jesosy]] ho Andriamanitra. === Ny zavatra aorina mba hanehoam-panajana ny razana === ==== Ny fasana ==== Aorina mba hiarovana ny toerana nandevenana na nanafenana ny maty ny [[fasana]]. Io no toerana hita maso izay sady mampahatsiahy ny [[fahafatesana]] no mampifandray ny tontolon' ny velona sy ny tontolon' ny maty koa. Ao no itoeran' ny razana amin' ny androny sisa rehetra. Mandany volabe mihitsy ny Malagasy amin' ny fanamboarana fasana. ==== Ny hazomanga ==== Ny [[hazomanga]], izay tsato-kazo roa na telo mifanakaiky, atsatoka amin' ny toerana iray, dia atao hanatanterahana fianianana, [[sorona]], voady, na fitsofan-drano. Ny mpitan-kazomanga (izay atao hoe mpisorona koa) no miandraikitra ny fikarakarana ny zavatra atao eo amin' ny hazomanga. Famantarana ny maha iray firazanana na iray [[Fianakaviana (fomba malagasy)|fianakaviana]] ny hazomanga. [[Sary:Alo_alo_three_sizes_madagascar.JPG|vignette|Aloalo]] ==== Ny aloalo ==== Ny [[aloalo]], izay zavakanto vita amin' ny hazo, dia misy sary vaosokitra maneho ny sombin-tantaram-pianinana, na ny zavatra tian' ilay olona maty fony fahavelony, na ny fananan-karenan' ny maty (fananana omby indrindraindrindra), na ny toerany teo amin' ny fiarahamonina. Eny amin' ny fasana no ametrahana ny aloalo any amin' ny faritra misy ny [[Mahafaly]] sy ny [[Androy]]. ==== Ny tsangambato ==== Vato aorina ho solom-pasan' ny olona tsy hita faty, na maty tamin' ny ady, na tamin' ny antony hafa, na nalevina any an-toeran-kafa, ny [[tsangambato]]. Misy koa ny miantso azy io hoe [[orimbato]] na [[vatolahy]]. Arakaraka ny faritra eto Madagasikara dia mety tsy hitovy hevitra ireo teny telo ireo. Ny tsangambato koa dia enti-manamarika ny zava-nitranga lehibe teo amin' ny tantaran' ny fanjakà-mpanjaka na ny foko iray. === Ny fomba anehoam-panajana ny razana === ==== Ny fanajana ny fady ==== Araka ny finoana dia vokatry ny hery tsy hita maso sady mifandray amin’ ny fivavahana amin' ny razana ny [[Fady (malagasy)|fady]], izay zavatra raràna tsy ho tanterahina, araka ny fepetra napetraky ny fomba amam-panao. Heverina ho maloto sy manohintohina ny filaminana ara-panahin' ny fiarahamonina izay olona manota fady. Aseho amin' ny alalan' ny fanajana ny fady koa ny fivavahana amin' ny razana. Inoana fa mahatonga ny razana hitahy ny velona ny ny fanehoam-panajana ny razana amin' ny alalan' ny fanajana ny fady. ==== Ny fanaovana famadihana ==== Ny [[famadihana]] - izay fomba amoahana ny taolan' ny havana maty avy ao am-pasana mba hamonosan-damba azy sy hampidirana azy am-pasana indray - dia fanao enti-mitazona sy mampitombo ny fifandraisan' ny velona sy ny razana. Ny faritra maro eto Madagasikara, indrindra ny any afovoan-tany, dia manao [[famadihana]]. Ahatsiarovana ny razana sy ivorian' ny fianakaviana sy ny mpiara-monina ny famadihana ary anaovana lanonana. ==== Ny zorofirarazana ==== Ny zoro eo avaratra-atsinanana amin' ny trano na ny tanàna, atao hoe zoron' [[Alahamady]], no zoro atokana ho an' ny razana, atao hoe ''[[zorofirarazana]]'' na ''zoro firarazana''. Zoro saro-pady sy masina indrindra ny Alahamady satria eo no itodihana raha mivavaka amin' [[Andriananahary]] sy ny [[Fivavahana amin'ny razana|razana]] ary eo no apetraka ny zava-masina na manan-kasina rehetra. === Ny fomba isehoan' ny fanajana na ny fivavahana amin' ny razana === ==== Ny fanaovana sorona ==== Fomba tanterahina hanomezana haja na ho enti-mifona na mangata-pitahiana amin' i Zanahary na ny razana ny [[sorona]], ka matetika famonoana biby toy ny [[omby]] no atao. Ny [[mpisorona]] na ny [[mpitan-kazomanga]] no mitarika izany fomba izany, izay atrehin' ny sokajin' olona voakasika na ny olona rehetra, arakaraka ny zavatra mitranga. Ny famonoana omby atao sorona no fomba anehoana ny fanajana ny razana na ampitsaharana ny fahatezeran' izy ireo. Azo atao koa ny maneho fanajana ny razana amin' ny alalan' ny fanidinana [[toaka]] avy amin' ny tavoahangy vao nosokafana, atao amin' ny zoro avaratra-atsinanan' ny trano mba hanomezana ny anjaran' ny razana. ==== Ny fankalazana ny fitampoha sy ny fanompoambe ==== Ny [[fitampoha]] dia fampandroana ny sisan-javatra avy amin' ny vatan' ny mpanjaka efa maty, izay tanterahin' ny [[Sakalava]] any amin' ny faritra Menabe, isaky ny dimy taona mandritra ny fito andro, mba hahatsiarovana ny mpanjaka sakalava. Ny [[fanompoambe]] koa dia sahala amin' izany ihany saingy ny Sakalavan' i Boina no manatanteraka azy isan-taona mandritra ny herinandro. ==== Ny fiheverana ny razana ho afaka ho lasa zanahary na andriamanitra ==== Anisan' ny zavatra mety ho lasa [[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|zanahary]] na [[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|andriamanitra]], na antsoina hoe ''zanahary'' na ''andriamanitra'', ny razana. == Ny fomba fiteny maneho ny lanjan' ny razana eo amin' ny Malagasy == Hita eo amin' ny fomba fiteny sy fanao samihafa ny lanjan' ny razana eo anatrehan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], na mpandala na tsy mpandala ny finoan-drazana izy. === Ny tanindrazana === Ny tanindrazana, amin' ny heviny voalohany, dia faritra niavian' ny razana sy ilevenany. Matetika manondro tanàna ny hoe "tanindrazana". Manahirantsaina ny Malagasy ny tsy milevina an-tanindrazana ka izany no mahatonga ny Malagasy sasany manao mitondra taolambalo any an-tanindrazany rehefa nalevina elaela ny havany maty (anisan' izany ireo mpanao [[famadihana]]), na mitondra ny razana lena eo no ho eo mba halevina an-tanindrazany ho an' ireo izay tsy mahazo manokatra fasana aorian' ny fandevenana. Taty aoriana dia nenti-nanondro ny firenena manontolo koa ny teny hoe "tanindrazana" ka izany no niavian' ny andian-teny hoe "fitiavan-tanindrazana". === Ny tenin-drazana === Ny tenin-drazana, amin' ny heviny voalohany, dia ny teny nolovaina tamin' ny razana. Ho an' ny Malagasy dia ny [[fiteny malagasy]] no atao hoe "tenin-drazana". === Ny fadin-drazana === Anisan' ny zavatra sarotra foanana eo amin' ny fisainan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny fanajana ny fadin-drazana, izay endrika iray anehoana ny fanajana ny hafatry ny razana. Ka na ny [[Kristianisma eto Madagasikara|Kristiana]] na ny [[Silamo eto Madagasikara|Mozilmana]] dia sahiran-tsaina amin' ny fiheverana ny tsy hanajana izany [[Fady (malagasy)|fady]] izany. Maro ny fady tandreman' ny Malagasy ka anisan' izany ny fadin-drazana. === Ny fomban-drazana === Ny fomban-drazana, hoy i [[Régis Rajemisa Raolison]], dia ny "fanaon' ny Razana izay arahin' ny taranaka mifandimby, mikasika indrindra ny fotoan-dehibe eo amin' ny fiainana, toy ny raha misy taranaka na manambady na maty"<ref><small>"Fomban-drazana", Régis Ralemisa Raolison, in ''Rakibolana malagasy'', 1985.</small></ref>. === Ny vakodrazana === Ny vakodrazana dia "ireo hira na dihy malagasy hiringiriny fahiny izay azo heverina ho tahirin-drazana"<ref><small>"Vakodrazana", Régis Ralemisa Raolison, in ''Rakibolana malagasy'', 1985.</small></ref>. === Ny fidiran' ny teny hoe ''razana'' na ''raza'' ao amin' ny anaran' ny Malagasy === Misy ny antokom-pivavahana sarotiny ka manaisotra ny anarana malagasy ahitana taratra ny [[Fivavahan-drazana malagasy|finoan-drazana malagasy]], raha mitondra izany anarana izany ny mpino ao aminy, ny [[Fanandroana malagasy|anaram-bitana]] na anarana misy ifandraisana amin' ny [[vintana]] no tena voan' izany, izay soloana anarana hafa, anarana kristiana na anaran' olona ao amin' ny [[Baiboly]], raha [[Kristianisma eto Madagasikara|fivavahana kristiana]] no misy azy. Ny anarana ahitana ny hoe ''razana'' na ''raza'' anefa tsy dia voakasik' izany loatra. Maro ny anarana malagasy ahitana ny teny hoe ''razana'' na ''raza'', izay maneho ny fahatsiarovana na ny fanomezan-danja ny razana nipoirana. === Ohabolana ahitana ny teny hoe "razana" === Indreto ny ohabolana vitsy amin' ireo izay ahitana ny teny hoe "razana": * Mahatra-masaka tokony hihinana, avy tsy nasaina, nasesiky ny razana. * Manan-jara samy hazo ny [[ambiaty]]: nahazo to amin' [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]], ka nataon' ny olona famantaran-taona noho ny tenin' ny razana. * Miisa roa ohatra ny fatin-jaza, sady ao atsimon-trano no am-pasan-drazana. * Raha razana tsy hitahy, fohazy hihady vomanga. * Raha tanora tsy ho jejo, dia aleo maty ho razana. * Raha very kely, manontany razana; fa raha very lehibe, manontany fanompoana. == Jereo koa == * [[Fivavahana amin' ny razana]] *[[Fivavahana ao Madagasikara|Fivavahana eto Madagasikara]] == Loharano == 4tdiy1wsebf23virbh7cw6ndyojw8jc 1148813 1148811 2026-08-09T08:54:12Z Thelezifor 15140 Nanampy andian-teny 1148813 wikitext text/x-wiki Ny '''razana''', araka ny [[Fivavahan-drazana malagasy|finoan-drazana]] sy ny [[kolontsaina malagasy]] dia ny olona efa maty nefa heverina ho hery mpanao soa (amin' ny alalan' ny fanahiny) eo amin' ny fiainan' ny velona, noho izy ireo namela zavatra maro no inoana fa manam-pifandraisana akaiky kokoa amin' ny [[Zanahary]] amin' ny maha [[fanahy]] azy. Mihevitra ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] mandala ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahan-drazana]] fa ny fanahin' ny razana dia mety manjary [[Angatra (lolo)|angatra]] raha tsinontsinoavina na atao ratsy<ref name=":0"><small>Littleton, C. Scott (2005). ''[https://books.google.mg/books?id=LerKCvsyE6EC&pg=PA74&dq=malagasy+mythology&hl=ko&ei=jQEcTKXdA4PEOK6btZMM&sa=X&oi=book_result&ct=result&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Gods, goddesses, and mythology]''. Marshall Cavendish. p. 74. <nowiki>ISBN 9780761475590</nowiki>. Notsidihina 19/06/2010.</small></ref>. Heverina fa manangatra eo amin' ny fasana nandevenana azy sy mitondra aretina sy loza amin' izay nanao ratsy azy ny angatra. Heverina fa manangatra ihany koa ny razana raha tsy taterahana ny hafatra navelany tamin'ny fahavelony ary mety hisy fiatraikany ratsy amin'ny taranaka na olona izay naheno izany ka tsy manatateraka na minia manao tsinotsinona. Misy ny mino fa ny fombafomba sasany, toy ny [[famadihana]], izay amokarana sy amonosan-damba vaovao ary andevenana indray ny vatan' ny maty isaky ny dimy hatramin' ny folo taona, dia misakana ny fanjariana ho angatra na [[kinaoly]] noho ny fikambanan' ny lamba amin' ny [[hasina]], izay hery mahavelona tsy hita maso sy masina<ref name=":0" />. Miovaova arakaraka ny faritra eto [[Madagasikara]] ny finoana momba ny hery sy ny asan' ny razana, izany hoe samy manana ny fandraisany azy foko sy faritra misy eto Madagasikara. Ny fanambaràna ataon' ny razana na ny asany no matetika niandohan' ny [[fady]] izay mandrafitra ny ampahany amin' ny fiainam-piarahamonina malagasy nentim-paharazana. Hita eo amin' ny fomba fiteny sy fanao samihafa ny lanjan' ny razana eo anatrehan' ny Malagasy. Anisan' izany ny fanomezana lanja ny tanindrazana (na tanin-drazana), ny tenin-drazana, ny fomban-drazana, ny fadin-drazana, ny vakodrazana, ny fahitana ny teny hoe ''razana'' ao amin' ny anarana malagasy maro, sy ny maro hafa koa. Ahitana taratra ny fanomezana lanja ny razana koa ny fanaovan-javatra amin' ny anaran' ny taranaka. == Ny fanatrehan' ny razana sy ny fomba amantarana ny sitrapony == Inoan' ny Ntaolo malagasy fa tsy maty miaraka mandrakizay amin' ny vatana ny fanahin' ny olombelona fa lasa afaka manohy ny fisiany ivelan' ny tontolon' ny velona. Mety miseho ao amin' ny tontolon' ny velona ny fanahin' ny razana, ka izany no mampisy ny [[tromba]] sy ny [[angatra]] sady itandremana ny zavatra nameperany. === Ny fisehoan' ny razana sy ny fanatrehany === ==== Ny fisehoan' ny razana amin' ny alalan' ny nofy ==== Rehefa te hiresaka amin' ny velona ny razana dia matetika miseho amin' ny alalan' ny [[nofy]], ka amin' izany no ilazany ny hafatra tsy voalazany fahavelony na anamafisany izany, amin' izany koa no anambaràny ny zavatra tiany hatao aminy na tsy tiany hatao aminy, amin' izany no ilazany ny tokony hatao amin' ny fananana na taranaka navelany. Matetika dia ny [[ombiasa]] no misahana ny [[fanambaràna ny hevitry ny nofy]]. ==== Ny tsindrimandry ==== Ny [[Tsindrimandry (fivavahana)|tsindrimandry]] dia fampidirana hevitra ataon' ny razana ao an-tsain' ny olona mba hahalalany ny tokony hatao na ny tokony hambara amin' ny velona. Tsy miseho ny fanahin' ny razana mandritra izany fa ny eritreritr' ilay olona voatsindrimandry no mahatsapa zavatra. Ninoan' ny Ntaolo fa afaka manindry mandry koa i [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na ny zanahary. ==== Ny fanatrehan' ny razana amin' ny alalan' ny tromba ==== Ny [[tromba]] dia fanahin' ny mpanjaka tany aloha izay mbola manohy ny fanapahany amin' ny velona amin' ny alalan' ny findramany ny tenan' ny olona iray mbola velona. Miteny amin' ny alalan' io olona misy tromba io ny fanahin' ny mpanjaka. Any amin' ny faritra [[sakalava]] no tena ahitana izany nefa miely eran' ny Nosy ihany koa izany finoana izany. Antsa sy tehaka aman' amponga sy angorodao no atao handihizan' ilay olona misy tromba sady hitokavana ilay fanahy mba hiditra ao aminy. ==== Ny fisehoan' ny angatra ==== Ny [[angatra]] na [[matoatoa]] dia fisehoan' ny fanahin' ny olona maty amin' ny velona, indrindra ny fanahin' ny razana tsy nisy mpikarakara na tsy mankasitraka ny fomba fandraisan' ny velona azy. Tsy tian' ny Malagasy ny mahita na mifanena amin' angatra. Ny fisian' ny angatra dia mety ho tsapa amin' ny fahatsiarovana hatsiaka hafahafa, na fitambesaran' ny vatana na ny entana tampoka, na amin' ny fahitana afo (izay atao hoe "afon' angatra" na "afon-dolo"). Mety hampijaly ny olona matory ny angatra amin' ny alalan' ny fanindriany azy sy ny fampitahorany azy. Misy ny olona izay inoana fa mahay [[mamoha angatra]] hiresaka amin' ny havany. === Ny fomba hafa anakarana ny sitrapon' ny razana === ==== Ny sikidy sy ny fanandroana ==== Ny [[Sikidy (malagasy)|sikidy]], izay fikirakirana voan-javatra (voam-[[Fany (zavamaniry)|pany]], vaoan-[[tsaramaso]], voan-[[kily]], sns) na tapa-javatra maro (ahitra, rantsan-kazo, sns) na fasika, dia anisan' ny manampy amin' ny fahalalana ny sitrapon' ny razana. Amin' ny alalan' ny "famakiana ny [[sora-tsikidy]]" ataon' ny mpisikidy no ahafantarana izany, izany hoe ny fanakarana ny hevitra ambaran' ny endrika voaforona amin' ny alalan' ny fandaharana ny voan-tsikidy. Ny razana rahateo koa dia anisan' ny tokavin' ny mpisikidy aloha sy mandritra ny fandaharana ny sikidy. Ny tsanganan-tsikidy atao hoe ''[[Asorotà (sikidy)|Asorotany]] na Asorotà'' no manondro ny razana. Amin' ny fanandroana malagasy dia ny zoro [[Asorotany]] no omena ny razan' olon-tsotra fa ny [[Alahamady]] no an' ny razan' ny mpanjaka. ==== Ny fambara ==== Inoan' ny Ntaolo malagasy koa ny fisian' ny [[Fambara (finoana)|fambara]] izay tsy inona fa zava-mitranga tsapan' ny olona (hita maso na ren' ny sofina sns) ka manampy azy hahalala mialoha ny zavatra hitranga amin' ny [[hoavy]] akaiky na lavitra. Mety ho zava-tsoa no hitranga nefa matetika dia zava-dratsy no ahenoana ny teny hoe ''fambara'', toy ny hoe ''fambara loza''. Tsy voatery ho ny razana ihany no mandefa fambara fa mety ho i [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na ny fanahy hafa rehetra. == Ny fanajana ny razana sy ny fivavahana aminy == Ny [[fivavahana amin' ny razana]] dia fivavahana amin' ny fanahin' ny maty. Aseho amin' ny alalan' ny fanajana ny [[Fady (malagasy)|fady]] koa ny fanajana ny razana. Mahatonga ny razana hitahy ny velona koa ny fanehoam-panajana ny razana. === Ny razana ivavahana na tompoina === ==== Fivavahana amin' ny razan' ny fianakaviana ==== Mivavavaka na manompo ny razana ao amin' ny [[Fianakaviana (fomba malagasy)|fianakaviana]] misy azy ny Malagasy mandala ny fivavahan-drazana, indrindra ny razana nipoiran' io fianakaviana io. ==== Fivavahana amin' ny razan' ny mpanjaka ==== Ankoatra ny fivavahana amin' ny razan' ny tena dia ivavahan' ny vahoaka ny razan' ny mpanjaka, ka manamafy ny sata maha mpanjaka ny mpanjaka sy ny taranany izany. Tanterahin' ny vahoakan' ny fanjakana isam-paritra tapahin' io mpanjaka io ny fivavahana amin' ny razan' ny mpanjaka. Na dia amin' izao andro efa tsy mampisy mpanjaka manam-pahefana ara-pôlitika izao dia mbola maro ny faritra manompo ny razan' ny sokajin' olona atao hoe ''andriana'' na ''mpanjaka'' na ''ampanjaka'' izany hoe taranaky ny mpanjaka taloha. Azo raisina ho ohatra amin' izany ny [[fitampoha]] sy ny [[fanompoambe]]. ==== Fanompoana razam-bahiny ==== Ity fanompoana razam-bahiny ity dia fahita amin' ny fanompoana [[tromba]], ka ny fanahy tromba dia mety fanahin' olona (matetika mpanjaka taloha) tsy iray faritra na fianakaviana amin' ny tena, ary mety ho fanahin' olona tsy malagasy akory aza (frantsay, anglisy, pôrtogey, sns), izay tsy mpajaka fa mety tantsambo na olona manana ny lazany manokana. Anisan' ny noheverin' ny Malagasy ho fanompoana razam-bazaha ny [[Kristianisma eto Madagasikara|fivavahana kristiana]] izay manao an' i [[Jesoa]] na [[Jesoa|Jesosy]] ho Andriamanitra. === Ny zavatra aorina mba hanehoam-panajana ny razana === ==== Ny fasana ==== Aorina mba hiarovana ny toerana nandevenana na nanafenana ny maty ny [[fasana]]. Io no toerana hita maso izay sady mampahatsiahy ny [[fahafatesana]] no mampifandray ny tontolon' ny velona sy ny tontolon' ny maty koa. Ao no itoeran' ny razana amin' ny androny sisa rehetra. Mandany volabe mihitsy ny Malagasy amin' ny fanamboarana fasana. ==== Ny hazomanga ==== Ny [[hazomanga]], izay tsato-kazo roa na telo mifanakaiky, atsatoka amin' ny toerana iray, dia atao hanatanterahana fianianana, [[sorona]], voady, na fitsofan-drano. Ny mpitan-kazomanga (izay atao hoe mpisorona koa) no miandraikitra ny fikarakarana ny zavatra atao eo amin' ny hazomanga. Famantarana ny maha iray firazanana na iray [[Fianakaviana (fomba malagasy)|fianakaviana]] ny hazomanga. [[Sary:Alo_alo_three_sizes_madagascar.JPG|vignette|Aloalo]] ==== Ny aloalo ==== Ny [[aloalo]], izay zavakanto vita amin' ny hazo, dia misy sary vaosokitra maneho ny sombin-tantaram-pianinana, na ny zavatra tian' ilay olona maty fony fahavelony, na ny fananan-karenan' ny maty (fananana omby indrindraindrindra), na ny toerany teo amin' ny fiarahamonina. Eny amin' ny fasana no ametrahana ny aloalo any amin' ny faritra misy ny [[Mahafaly]] sy ny [[Androy]]. ==== Ny tsangambato ==== Vato aorina ho solom-pasan' ny olona tsy hita faty, na maty tamin' ny ady, na tamin' ny antony hafa, na nalevina any an-toeran-kafa, ny [[tsangambato]]. Misy koa ny miantso azy io hoe [[orimbato]] na [[vatolahy]]. Arakaraka ny faritra eto Madagasikara dia mety tsy hitovy hevitra ireo teny telo ireo. Ny tsangambato koa dia enti-manamarika ny zava-nitranga lehibe teo amin' ny tantaran' ny fanjakà-mpanjaka na ny foko iray. === Ny fomba anehoam-panajana ny razana === ==== Ny fanajana ny fady ==== Araka ny finoana dia vokatry ny hery tsy hita maso sady mifandray amin’ ny fivavahana amin' ny razana ny [[Fady (malagasy)|fady]], izay zavatra raràna tsy ho tanterahina, araka ny fepetra napetraky ny fomba amam-panao. Heverina ho maloto sy manohintohina ny filaminana ara-panahin' ny fiarahamonina izay olona manota fady. Aseho amin' ny alalan' ny fanajana ny fady koa ny fivavahana amin' ny razana. Inoana fa mahatonga ny razana hitahy ny velona ny ny fanehoam-panajana ny razana amin' ny alalan' ny fanajana ny fady. ==== Ny fanaovana famadihana ==== Ny [[famadihana]] - izay fomba amoahana ny taolan' ny havana maty avy ao am-pasana mba hamonosan-damba azy sy hampidirana azy am-pasana indray - dia fanao enti-mitazona sy mampitombo ny fifandraisan' ny velona sy ny razana. Ny faritra maro eto Madagasikara, indrindra ny any afovoan-tany, dia manao [[famadihana]]. Ahatsiarovana ny razana sy ivorian' ny fianakaviana sy ny mpiara-monina ny famadihana ary anaovana lanonana. ==== Ny zorofirarazana ==== Ny zoro eo avaratra-atsinanana amin' ny trano na ny tanàna, atao hoe zoron' [[Alahamady]], no zoro atokana ho an' ny razana, atao hoe ''[[zorofirarazana]]'' na ''zoro firarazana''. Zoro saro-pady sy masina indrindra ny Alahamady satria eo no itodihana raha mivavaka amin' [[Andriananahary]] sy ny [[Fivavahana amin'ny razana|razana]] ary eo no apetraka ny zava-masina na manan-kasina rehetra. === Ny fomba isehoan' ny fanajana na ny fivavahana amin' ny razana === ==== Ny fanaovana sorona ==== Fomba tanterahina hanomezana haja na ho enti-mifona na mangata-pitahiana amin' i Zanahary na ny razana ny [[sorona]], ka matetika famonoana biby toy ny [[omby]] no atao. Ny [[mpisorona]] na ny [[mpitan-kazomanga]] no mitarika izany fomba izany, izay atrehin' ny sokajin' olona voakasika na ny olona rehetra, arakaraka ny zavatra mitranga. Ny famonoana omby atao sorona no fomba anehoana ny fanajana ny razana na ampitsaharana ny fahatezeran' izy ireo. Azo atao koa ny maneho fanajana ny razana amin' ny alalan' ny fanidinana [[toaka]] avy amin' ny tavoahangy vao nosokafana, atao amin' ny zoro avaratra-atsinanan' ny trano mba hanomezana ny anjaran' ny razana. ==== Ny fankalazana ny fitampoha sy ny fanompoambe ==== Ny [[fitampoha]] dia fampandroana ny sisan-javatra avy amin' ny vatan' ny mpanjaka efa maty, izay tanterahin' ny [[Sakalava]] any amin' ny faritra Menabe, isaky ny dimy taona mandritra ny fito andro, mba hahatsiarovana ny mpanjaka sakalava. Ny [[fanompoambe]] koa dia sahala amin' izany ihany saingy ny Sakalavan' i Boina no manatanteraka azy isan-taona mandritra ny herinandro. ==== Ny fiheverana ny razana ho afaka ho lasa zanahary na andriamanitra ==== Anisan' ny zavatra mety ho lasa [[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|zanahary]] na [[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|andriamanitra]], na antsoina hoe ''zanahary'' na ''andriamanitra'', ny razana. == Ny fomba fiteny maneho ny lanjan' ny razana eo amin' ny Malagasy == Hita eo amin' ny fomba fiteny sy fanao samihafa ny lanjan' ny razana eo anatrehan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], na mpandala na tsy mpandala ny finoan-drazana izy. === Ny tanindrazana === Ny tanindrazana, amin' ny heviny voalohany, dia faritra niavian' ny razana sy ilevenany. Matetika manondro tanàna ny hoe "tanindrazana". Manahirantsaina ny Malagasy ny tsy milevina an-tanindrazana ka izany no mahatonga ny Malagasy sasany manao mitondra taolambalo any an-tanindrazany rehefa nalevina elaela ny havany maty (anisan' izany ireo mpanao [[famadihana]]), na mitondra ny razana lena eo no ho eo mba halevina an-tanindrazany ho an' ireo izay tsy mahazo manokatra fasana aorian' ny fandevenana. Taty aoriana dia nenti-nanondro ny firenena manontolo koa ny teny hoe "tanindrazana" ka izany no niavian' ny andian-teny hoe "fitiavan-tanindrazana". === Ny tenin-drazana === Ny tenin-drazana, amin' ny heviny voalohany, dia ny teny nolovaina tamin' ny razana. Ho an' ny Malagasy dia ny [[fiteny malagasy]] no atao hoe "tenin-drazana". === Ny fadin-drazana === Anisan' ny zavatra sarotra foanana eo amin' ny fisainan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny fanajana ny fadin-drazana, izay endrika iray anehoana ny fanajana ny hafatry ny razana. Ka na ny [[Kristianisma eto Madagasikara|Kristiana]] na ny [[Silamo eto Madagasikara|Mozilmana]] dia sahiran-tsaina amin' ny fiheverana ny tsy hanajana izany [[Fady (malagasy)|fady]] izany. Maro ny fady tandreman' ny Malagasy ka anisan' izany ny fadin-drazana. === Ny fomban-drazana === Ny fomban-drazana, hoy i [[Régis Rajemisa Raolison]], dia ny "fanaon' ny Razana izay arahin' ny taranaka mifandimby, mikasika indrindra ny fotoan-dehibe eo amin' ny fiainana, toy ny raha misy taranaka na manambady na maty"<ref><small>"Fomban-drazana", Régis Ralemisa Raolison, in ''Rakibolana malagasy'', 1985.</small></ref>. === Ny vakodrazana === Ny vakodrazana dia "ireo hira na dihy malagasy hiringiriny fahiny izay azo heverina ho tahirin-drazana"<ref><small>"Vakodrazana", Régis Ralemisa Raolison, in ''Rakibolana malagasy'', 1985.</small></ref>. === Ny fidiran' ny teny hoe ''razana'' na ''raza'' ao amin' ny anaran' ny Malagasy === Misy ny antokom-pivavahana sarotiny ka manaisotra ny anarana malagasy ahitana taratra ny [[Fivavahan-drazana malagasy|finoan-drazana malagasy]], raha mitondra izany anarana izany ny mpino ao aminy, ny [[Fanandroana malagasy|anaram-bitana]] na anarana misy ifandraisana amin' ny [[vintana]] no tena voan' izany, izay soloana anarana hafa, anarana kristiana na anaran' olona ao amin' ny [[Baiboly]], raha [[Kristianisma eto Madagasikara|fivavahana kristiana]] no misy azy. Ny anarana ahitana ny hoe ''razana'' na ''raza'' anefa tsy dia voakasik' izany loatra. Maro ny anarana malagasy ahitana ny teny hoe ''razana'' na ''raza'', izay maneho ny fahatsiarovana na ny fanomezan-danja ny razana nipoirana. === Ohabolana ahitana ny teny hoe "razana" === Indreto ny ohabolana vitsy amin' ireo izay ahitana ny teny hoe "razana": * Mahatra-masaka tokony hihinana, avy tsy nasaina, nasesiky ny razana. * Manan-jara samy hazo ny [[ambiaty]]: nahazo to amin' [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]], ka nataon' ny olona famantaran-taona noho ny tenin' ny razana. * Miisa roa ohatra ny fatin-jaza, sady ao atsimon-trano no am-pasan-drazana. * Raha razana tsy hitahy, fohazy hihady vomanga. * Raha tanora tsy ho jejo, dia aleo maty ho razana. * Raha very kely, manontany razana; fa raha very lehibe, manontany fanompoana. == Jereo koa == * [[Fivavahana amin' ny razana]] *[[Fivavahana ao Madagasikara|Fivavahana eto Madagasikara]] == Loharano == cylmhw0qeu1vx4ml3z3hx885jvtao88 0 278761 1148767 1123039 2026-08-08T15:23:28Z ~2026-43637-16 40648 1148767 wikitext text/x-wiki [[Sary:Rattus_norvegicus_1.jpg|thumb|Voalavo]] Ny '''voalavo''' dia [[biby mampinono]] sady [[Biby mpikiky|mpikiky]] (''Rodentia'') isan-karazany, mamorona ny vondron-karazana '''''Rattus''''', ao amin' ny fianakaviana ''[[Muridae]].'' Ny voalavo dia lavalava vatana, tsoky loha, lava rambo, mpanimba zavatra (indrindra ny voly sy tahirin-tsakafo) ary mpampiely ny areti-mifindra amin' ny [[parasy|parasy, ny voalavo ihany koa anisany biby kinga rehefa mandeha,]] biby mandady aminy tongony efatra ihany koa izy. Ny antony ikikiany dia mba hampihenany ny nifiny izay tsy mitsaha-mitombo. == Lisitry ny karazana == * ''Rattus adustus'' <small>Sody, 1940</small> * ''Rattus andamanensis'' <small>Blyth, 1860</small> * ''Rattus annandalei'' <small>(Bonhote, 1903)</small> * ''Rattus arfakiensis'' <small>Rümmler, 1935</small> * ''Rattus argentiventer'' <small>(Robinson et Kloss, 1916)</small> - dit « rat des rizières » en anglais. * ''Rattus arrogans'' <small>Thomas, 1922</small> * ''Rattus baluensis'' <small>(Thomas, 1894)</small> * ''Rattus blangorum'' <small>Miller, 1942</small> * ''Rattus bontanus'' <small>Thomas, 1921</small> * ''Rattus burrus'' <small>(Miller, 1902)</small> * ''Rattus colletti'' <small>(Thomas, 1904)</small> * ''Rattus elaphinus'' <small>Sody, 1941</small> * ''Rattus enganus'' <small>(Miller, 1906)</small> * ''Rattus everetti'' <small>(Guenther, 1879)</small> * ''Rattus exulans'' <small>(Peale, 1848)</small> - rat polynésien ou rat du Pacifique * ''Rattus feliceus'' <small>Thomas, 1920</small> * ''Rattus fuscipes'' <small>(Waterhouse, 1839)</small> * ''Rattus giluwensis'' <small>Hill, 1960</small> * ''Rattus hainaldi'' <small>Kitchener, How, et Maharadatunkamsi, 1991</small> * ''Rattus hoffmanni'' <small>(Matschie, 1901)</small> * ''Rattus hoogerwerfi'' <small>Chasen, 1939</small> * ''Rattus jobiensis'' <small>Ruemmler, 1935</small> * ''Rattus koopmani'' <small>Musser et Holden, 1991</small> * ''Rattus korinchi'' <small>(Robinson et Kloss, 1916)</small> * ''Rattus leucopus'' <small>(Gray, 1867)</small> * ''Rattus losea'' <small>(Swinhoe, 1871)</small> * ''Rattus lugens'' <small>(Miller, 1903)</small> * ''Rattus lutreolus'' <small>(J. E. Gray, 1841)</small> - dit « rat des marais australien » en anglais. * ''Rattus macleari'' <small>(Thomas, 1887)</small> * ''Rattus marmosurus'' <small>Thomas, 1921</small> * ''Rattus mindorensis'' <small>(Thomas, 1898)</small> * ''Rattus mollicomulus'' <small>Tate et Archbold, 1935</small> * ''Rattus montanus'' <small>Phillips, 1932</small> * ''Rattus mordax'' <small>(Thomas, 1904)</small> * ''Rattus morotaiensis'' <small>Kellogg, 1945</small> * ''Rattus nativitatis'' <small>(Thomas, 1889)</small> * ''Rattus niobe'' <small>Thomas, 1906</small> * ''Rattus nitidus'' <small>(Hodgson, 1845)</small> * ''Rattus norvegicus'' <small>(Berkenhout, 1769)</small> — Rat brun ou surmulot * ''Rattus novaeguineae'' <small>Taylor et Calaby, 1982</small> * ''Rattus omichlodes'' <small>Misonne, 1979</small> * ''Rattus osgoodi'' <small>Musser et Newcomb, 1985</small> * ''Rattus palmarum'' <small>(Zelebor, 1869)</small> * ''Rattus pelurus'' <small>Sody, 1941</small> * ''Rattus pococki'' <small>Ellerman, 1941</small> * ''Rattus praetor'' <small>(Thomas, 1888)</small> * ''Rattus pyctoris'' <small>Hodgson, 1845</small> * ''Rattus ranjiniae'' <small>Agrawal et Ghosal, 1969</small> * ''Rattus rattus'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> - rat noir * ''Rattus richardsoni'' <small>Tate, 1949</small> * ''Rattus salocco'' <small>Tate & Archbold, 1935</small> * ''Rattus sanila'' <small>Flannery et White, 1991</small> * ''Rattus satarae'' <small>Hinton, 1918</small> * ''Rattus simalurensis'' <small>(Miller, 1903)</small> * ''Rattus sordidus'' <small>(Gould, 1858)</small> * ''Rattus steini'' <small>Ruemmler, 1935</small> * ''Rattus stoicus'' <small>(Miller, 1902)</small> * ''Rattus tanezumi'' <small>Temminck, 1844</small> * ''Rattus tawitawiensis'' <small>Musser et Heaney, 1985</small> * ''Rattus timorensis'' <small>Kitchener, Aplin, et Boeadi, 1991</small> * ''Rattus tiomanicus'' <small>(Miller, 1900)</small> * ''Rattus tunneyi'' <small>(Thomas, 1904)</small> * ''Rattus vandeuseni'' <small>Taylor & Calaby, 1982</small> * ''Rattus verecundus'' <small>Thomas, 1904</small> * ''Rattus villosissimus'' <small>(Waite, 1898)</small> * ''Rattus xanthurus'' <small>(Gray, 1867)</small> == Ao amin' ny kolontsaina == === Ohabolana malagasy === * Voalavolahy nitsaba-doharano: tsy hetaheta, fa hasomparana. * Aza mba malahelo maty voalavo, fa mbola hiakatra ny any an-tsaha. * Aza manao fy ny voalavo, fy ny [[trandraka]]. * Aza manao lainga marivo tototra, ka ny tongo-[[Saka|tsaka]] lazain-ko lanim-boalavo. * Aza mandrava efa hoatry ny voalavo. * Tsy mety raha mankafy ny voalavo noho ny trandraka. * Aza ny firongarongan' ny voalavo no heverina, fa ny fahakeli-antitry ny [[totozy]]. * Hianao voalavo mamono ny [[vary]], izaho totozy mitsimpona ny raraka. * Mason-[[Sokina|tsokina]], masom-boalavo, izay kely ananana ahiratra. * Matoky [[ody voalavo]], ka manao hena an-joron-damba. * Mialikalika toy ny voalavo: ny alin-kandriana no itavanana. * Voalavo mifanena an-[[kentona]], ka samy mitandrina ny ainy ihany. * Moa raha mikorintsana, dia [[amberivatry]]; raha mitety harana, dia voalavo; raha miboha, dia [[landihazo]] ? * Mpandrava efa, toa voalavo. * Nahoana no dia sahisahy, ohatra ny voalavo, ka tranom-pahavalo no ivelomana ? * Ny voalavo no tsy mihetsika, ny [[saka]] no mbola mihiratra. * Toy ny voalavo manani-drindrina: ka ny akoralava no fatratra. * Toy ny voalavo sy ny [[totozy]] : iray volo, fa tsy iray raharaha. * Totozy batry nify sy voalavo [[Tsindoha|tsindohaina]]: tafahaon-tsamy gaiginy. * Totozy sy voalavo, ka tsy izay lehibe no zokiny, fa samy manana ny taonany ihany. * Tsy misy mateza milevina ohatra ny voalavo, fa raha mitranga lanin' ny [[saka]]. * Voalavo nitety [[mandotra]]: tsy mbola afaky ny lohany akory ka mikiakiaka. * Voalavo latsaka am-bilanibe : ny kiry be ihany, fa ny lalan-kaleha no tsy misy. * Voalavo latsaka an-[[kentona]], ka ny halavoana leo ihany, fa ny akoralavan' ny olona no tsy toha ; hitraka moa tsy avelan' ny henatra; hiondrika, tsy avelan' ny voninahitra. * Voalavo mandositra andro: mahin' ny fanahy ratsy natao halina. * Voalavo mitsaba-d[[ronono]], ny kibo tsy voky, fa ny [[rambo]] no lena. == Jereo koa == * [[Totozy]] * [[Bitro]] * [[Kastôro]] * [[Votstovotsa]] [[Sokajy:Biby mampinono]] 1uwoxko0fy54sp9xu0omae4593vzc3n 1148768 1148767 2026-08-08T15:24:59Z ~2026-43637-16 40648 1148768 wikitext text/x-wiki [[Sary:Rattus_norvegicus_1.jpg|thumb|Voalavo]] Ny '''voalavo''' dia [[biby mampinono]] sady [[Biby mpikiky|mpikiky]] (''Rodentia'') isan-karazany, mamorona ny vondron-karazana '''''Rattus''''', ao amin' ny fianakaviana ''[[Muridae]].'' Ny voalavo dia lavalava vatana, tsoky loha, lava rambo, mpanimba zavatra (indrindra ny voly sy tahirin-tsakafo) ary mpampiely ny areti-mifindra amin' ny [[parasy|parasy, ny voalavo ihany koa anisany biby kinga rehefa mandeha,]] biby mandady aminy tongony efatra ihany koa izy. Ny antony ikikiany dia mba hampihenany ny nifiny izay tsy mitsaha-mitombo. == Lisitry ny karazana == * ''Rattus adustus'' <small>Sody, 1940</small> * ''Rattus andamanensis'' <small>Blyth, 1860</small> * ''Rattus annandalei'' <small>(Bonhote, 1903)</small> * ''Rattus arfakiensis'' <small>Rümmler, 1935</small> * ''Rattus argentiventer'' <small>(Robinson et Kloss, 1916)</small> - dit « rat des rizières » en anglais. * ''Rattus arrogans'' <small>Thomas, 1922</small> * ''Rattus baluensis'' <small>(Thomas, 1894)</small> * ''Rattus blangorum'' <small>Miller, 1942</small> * ''Rattus bontanus'' <small>Thomas, 1921</small> * ''Rattus burrus'' <small>(Miller, 1902)</small> * ''Rattus colletti'' <small>(Thomas, 1904)</small> * ''Rattus elaphinus'' <small>Sody, 1941</small> * ''Rattus enganus'' <small>(Miller, 1906)</small> * ''Rattus everetti'' <small>(Guenther, 1879)</small> * ''Rattus exulans'' <small>(Peale, 1848)</small> - rat polynésien ou rat du Pacifique * ''Rattus feliceus'' <small>Thomas, 1920</small> * ''Rattus fuscipes'' <small>(Waterhouse, 1839)</small> * ''Rattus giluwensis'' <small>Hill, 1960</small> * ''Rattus hainaldi'' <small>Kitchener, How, et Maharadatunkamsi, 1991</small> * ''Rattus hoffmanni'' <small>(Matschie, 1901)</small> * ''Rattus hoogerwerfi'' <small>Chasen, 1939</small> * ''Rattus jobiensis'' <small>Ruemmler, 1935</small> * ''Rattus koopmani'' <small>Musser et Holden, 1991</small> * ''Rattus korinchi'' <small>(Robinson et Kloss, 1916)</small> * ''Rattus leucopus'' <small>(Gray, 1867)</small> * ''Rattus losea'' <small>(Swinhoe, 1871)</small> * ''Rattus lugens'' <small>(Miller, 1903)</small> * ''Rattus lutreolus'' <small>(J. E. Gray, 1841)</small> - dit « rat des marais australien » en anglais. * ''Rattus macleari'' <small>(Thomas, 1887)</small> * ''Rattus marmosurus'' <small>Thomas, 1921</small> * ''Rattus mindorensis'' <small>(Thomas, 1898)</small> * ''Rattus mollicomulus'' <small>Tate et Archbold, 1935</small> * ''Rattus montanus'' <small>Phillips, 1932</small> * ''Rattus mordax'' <small>(Thomas, 1904)</small> * ''Rattus morotaiensis'' <small>Kellogg, 1945</small> * ''Rattus nativitatis'' <small>(Thomas, 1889)</small> * ''Rattus niobe'' <small>Thomas, 1906</small> * ''Rattus nitidus'' <small>(Hodgson, 1845)</small> * ''Rattus norvegicus'' <small>(Berkenhout, 1769)</small> — Rat brun ou surmulot * ''Rattus novaeguineae'' <small>Taylor et Calaby, 1982</small> * ''Rattus omichlodes'' <small>Misonne, 1979</small> * ''Rattus osgoodi'' <small>Musser et Newcomb, 1985</small> * ''Rattus palmarum'' <small>(Zelebor, 1869)</small> * ''Rattus pelurus'' <small>Sody, 1941</small> * ''Rattus pococki'' <small>Ellerman, 1941</small> * ''Rattus praetor'' <small>(Thomas, 1888)</small> * ''Rattus pyctoris'' <small>Hodgson, 1845</small> * ''Rattus ranjiniae'' <small>Agrawal et Ghosal, 1969</small> * ''Rattus rattus'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> - rat noir * ''Rattus richardsoni'' <small>Tate, 1949</small> * ''Rattus salocco'' <small>Tate & Archbold, 1935</small> * ''Rattus sanila'' <small>Flannery et White, 1991</small> * ''Rattus satarae'' <small>Hinton, 1918</small> * ''Rattus simalurensis'' <small>(Miller, 1903)</small> * ''Rattus sordidus'' <small>(Gould, 1858)</small> * ''Rattus steini'' <small>Ruemmler, 1935</small> * ''Rattus stoicus'' <small>(Miller, 1902)</small> * ''Rattus tanezumi'' <small>Temminck, 1844</small> * ''Rattus tawitawiensis'' <small>Musser et Heaney, 1985</small> * ''Rattus timorensis'' <small>Kitchener, Aplin, et Boeadi, 1991</small> * ''Rattus tiomanicus'' <small>(Miller, 1900)</small> * ''Rattus tunneyi'' <small>(Thomas, 1904)</small> * ''Rattus vandeuseni'' <small>Taylor & Calaby, 1982</small> * ''Rattus verecundus'' <small>Thomas, 1904</small> * ''Rattus villosissimus'' <small>(Waite, 1898)</small> * ''Rattus xanthurus'' <small>(Gray, 1867)</small> == Ao amin' ny kolontsaina == === Ohabolana malagasy === * Voalavolahy nitsaba-doharano: tsy hetaheta, fa hasomparana. * Aza mba malahelo maty voalavo, fa mbola hiakatra ny any an-tsaha. * Aza manao fy ny voalavo, fy ny [[trandraka]]. * Aza manao lainga marivo tototra, ka ny tongo-[[Saka|tsaka]] lazain-ko lanim-boalavo. * Aza mandrava efa hoatry ny voalavo. * Tsy mety raha mankafy ny voalavo noho ny trandraka. * Aza ny firongarongan' ny voalavo no heverina, fa ny fahakeli-antitry ny [[totozy]]. * Hianao voalavo mamono ny [[vary]], izaho totozy mitsimpona ny raraka. * Mason-[[Sokina|tsokina]], masom-boalavo, izay kely ananana ahiratra. * Matoky [[ody voalavo]], ka manao hena an-joron-damba. * Mialikalika toy ny voalavo: ny alin-kandriana no itavanana. * Voalavo mifanena an-[[kentona]], ka samy mitandrina ny ainy ihany. * Moa raha mikorintsana, dia [[amberivatry]]; raha mitety harana, dia voalavo; raha miboha, dia [[landihazo]] ? * Mpandrava efa, toa voalavo. * Nahoana no dia sahisahy, ohatra ny voalavo, ka tranom-pahavalo no ivelomana ? * Ny voalavo no tsy mihetsika, ny [[saka]] no mbola mihiratra. * Toy ny voalavo manani-drindrina: ka ny akoralava no fatratra. * Toy ny voalavo sy ny [[totozy]] : iray volo, fa tsy iray raharaha. * Totozy batry nify sy voalavo [[Tsindoha|tsindohaina]]: tafahaon-tsamy gaiginy. * Totozy sy voalavo, ka tsy izay lehibe no zokiny, fa samy manana ny taonany ihany. * Tsy misy mateza milevina ohatra ny voalavo, fa raha mitranga lanin' ny [[saka]]. * Voalavo nitety [[mandotra]]: tsy mbola afaky ny lohany akory ka mikiakiaka. * Voalavo latsaka am-bilanibe : ny kiry be ihany, fa ny lalan-kaleha no tsy misy. * Voalavo latsaka an-[[kentona]], ka ny halavoana leo ihany, fa ny akoralavan' ny olona no tsy toha ; hitraka moa tsy avelan' ny henatra; hiondrika, tsy avelan' ny voninahitra. * Voalavo mandositra andro: mahin' ny fanahy ratsy natao halina. * Voalavo mitsaba-d[[ronono]], ny kibo tsy voky, fa ny [[rambo]] no lena. == Jereo koa == * [[Totozy]] * [[Bitro]] * [[Kastôro]] * [[Votsovotsa]] [[Sokajy:Biby mampinono]] 5xwvrv81zwd8osvihoyobfa2kv4jhco 1148808 1148768 2026-08-09T07:34:02Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1148808 wikitext text/x-wiki [[Sary:Rattus_norvegicus_1.jpg|thumb|Voalavo]] Ny '''voalavo''' dia [[biby mampinono]] sady [[Biby mpikiky|mpikiky]] (''Rodentia'') isan-karazany, mamorona ny vondron-karazana '''''Rattus''''', ao amin' ny fianakaviana ''[[Muridae]].'' Ny voalavo dia lavalava vatana, tsoky loha, lava rambo, mpanimba zavatra (indrindra ny voly sy tahirin-tsakafo) ary mpampiely ny areti-mifindra amin' ny [[parasy|parasy, ny voalavo ihany koa anisany biby kinga rehefa mandeha,]] biby mandady aminy tongony efatra ihany koa izy. Ny antony ikikiany dia mba hampihenany ny nifiny izay tsy mitsaha-mitombo. == Lisitry ny karazana == * ''Rattus adustus'' <small>Sody, 1940</small> * ''Rattus andamanensis'' <small>Blyth, 1860</small> * ''Rattus annandalei'' <small>(Bonhote, 1903)</small> * ''Rattus arfakiensis'' <small>Rümmler, 1935</small> * ''Rattus argentiventer'' <small>(Robinson et Kloss, 1916)</small> * ''Rattus arrogans'' <small>Thomas, 1922</small> * ''Rattus baluensis'' <small>(Thomas, 1894)</small> * ''Rattus blangorum'' <small>Miller, 1942</small> * ''Rattus bontanus'' <small>Thomas, 1921</small> * ''Rattus burrus'' <small>(Miller, 1902)</small> * ''Rattus colletti'' <small>(Thomas, 1904)</small> * ''Rattus elaphinus'' <small>Sody, 1941</small> * ''Rattus enganus'' <small>(Miller, 1906)</small> * ''Rattus everetti'' <small>(Guenther, 1879)</small> * ''Rattus exulans'' <small>(Peale, 1848)</small> * ''Rattus feliceus'' <small>Thomas, 1920</small> * ''Rattus fuscipes'' <small>(Waterhouse, 1839)</small> * ''Rattus giluwensis'' <small>Hill, 1960</small> * ''Rattus hainaldi'' <small>Kitchener, How, et Maharadatunkamsi, 1991</small> * ''Rattus hoffmanni'' <small>(Matschie, 1901)</small> * ''Rattus hoogerwerfi'' <small>Chasen, 1939</small> * ''Rattus jobiensis'' <small>Ruemmler, 1935</small> * ''Rattus koopmani'' <small>Musser et Holden, 1991</small> * ''Rattus korinchi'' <small>(Robinson et Kloss, 1916)</small> * ''Rattus leucopus'' <small>(Gray, 1867)</small> * ''Rattus losea'' <small>(Swinhoe, 1871)</small> * ''Rattus lugens'' <small>(Miller, 1903)</small> * ''Rattus lutreolus'' <small>(J. E. Gray, 1841)</small> * ''Rattus macleari'' <small>(Thomas, 1887)</small> * ''Rattus marmosurus'' <small>Thomas, 1921</small> * ''Rattus mindorensis'' <small>(Thomas, 1898)</small> * ''Rattus mollicomulus'' <small>Tate et Archbold, 1935</small> * ''Rattus montanus'' <small>Phillips, 1932</small> * ''Rattus mordax'' <small>(Thomas, 1904)</small> * ''Rattus morotaiensis'' <small>Kellogg, 1945</small> * ''Rattus nativitatis'' <small>(Thomas, 1889)</small> * ''Rattus niobe'' <small>Thomas, 1906</small> * ''Rattus nitidus'' <small>(Hodgson, 1845)</small> * ''Rattus norvegicus'' <small>(Berkenhout, 1769)</small> * ''Rattus novaeguineae'' <small>Taylor et Calaby, 1982</small> * ''Rattus omichlodes'' <small>Misonne, 1979</small> * ''Rattus osgoodi'' <small>Musser et Newcomb, 1985</small> * ''Rattus palmarum'' <small>(Zelebor, 1869)</small> * ''Rattus pelurus'' <small>Sody, 1941</small> * ''Rattus pococki'' <small>Ellerman, 1941</small> * ''Rattus praetor'' <small>(Thomas, 1888)</small> * ''Rattus pyctoris'' <small>Hodgson, 1845</small> * ''Rattus ranjiniae'' <small>Agrawal et Ghosal, 1969</small> * ''Rattus rattus'' <small>(Linnaeus, 1758)</small> - rat noir * ''Rattus richardsoni'' <small>Tate, 1949</small> * ''Rattus salocco'' <small>Tate & Archbold, 1935</small> * ''Rattus sanila'' <small>Flannery et White, 1991</small> * ''Rattus satarae'' <small>Hinton, 1918</small> * ''Rattus simalurensis'' <small>(Miller, 1903)</small> * ''Rattus sordidus'' <small>(Gould, 1858)</small> * ''Rattus steini'' <small>Ruemmler, 1935</small> * ''Rattus stoicus'' <small>(Miller, 1902)</small> * ''Rattus tanezumi'' <small>Temminck, 1844</small> * ''Rattus tawitawiensis'' <small>Musser et Heaney, 1985</small> * ''Rattus timorensis'' <small>Kitchener, Aplin, et Boeadi, 1991</small> * ''Rattus tiomanicus'' <small>(Miller, 1900)</small> * ''Rattus tunneyi'' <small>(Thomas, 1904)</small> * ''Rattus vandeuseni'' <small>Taylor & Calaby, 1982</small> * ''Rattus verecundus'' <small>Thomas, 1904</small> * ''Rattus villosissimus'' <small>(Waite, 1898)</small> * ''Rattus xanthurus'' <small>(Gray, 1867)</small> == Ao amin' ny kolontsaina == === Ohabolana malagasy === * Voalavolahy nitsaba-[[Loharano|doharano]]: tsy hetaheta, fa hasomparana. * Aza mba malahelo maty voalavo, fa mbola hiakatra ny any an-tsaha. * Aza manao fy ny voalavo, fy ny [[trandraka]]. * Aza manao lainga marivo tototra, ka ny tongo-[[Saka|tsaka]] lazain-ko lanim-boalavo. * Aza mandrava efa hoatry ny voalavo. * Tsy mety raha mankafy ny voalavo noho ny trandraka. * Aza ny firongarongan' ny voalavo no heverina, fa ny fahakeli-antitry ny [[totozy]]. * Hianao voalavo mamono ny [[vary]], izaho totozy mitsimpona ny raraka. * Mason-[[Sokina|tsokina]], masom-boalavo, izay kely ananana ahiratra. * Matoky [[ody voalavo]], ka manao hena an-joron-damba. * Mialikalika toy ny voalavo: ny alin-kandriana no itavanana. * Voalavo mifanena an-[[Hentona|kentona]], ka samy mitandrina ny ainy ihany. * Moa raha mikorintsana, dia [[amberivatry]]; raha mitety harana, dia voalavo; raha miboha, dia [[landihazo]] ? * Mpandrava efa, toa voalavo. * Nahoana no dia sahisahy, ohatra ny voalavo, ka tranom-pahavalo no ivelomana ? * Ny voalavo no tsy mihetsika, ny [[saka]] no mbola mihiratra. * Toy ny voalavo manani-drindrina: ka ny akoralava no fatratra. * Toy ny voalavo sy ny [[totozy]]: iray volo, fa tsy iray raharaha. * Totozy batry nify sy voalavo [[Tsindoha|tsindohaina]]: tafahaon-tsamy gaiginy. * Totozy sy voalavo, ka tsy izay lehibe no zokiny, fa samy manana ny taonany ihany. * Tsy misy mateza milevina ohatra ny voalavo, fa raha mitranga lanin' ny [[saka]]. * Voalavo nitety [[mandotra]]: tsy mbola afaky ny lohany akory ka mikiakiaka. * Voalavo latsaka am-bilanibe: ny kiry be ihany, fa ny lalan-kaleha no tsy misy. * Voalavo latsaka an-[[Hentona|kentona]], ka ny halavoana leo ihany, fa ny akoralavan' ny olona no tsy toha; hitraka moa tsy avelan' ny henatra; hiondrika, tsy avelan' ny voninahitra. * Voalavo mandositra andro: mahin' ny fanahy ratsy natao halina. * Voalavo mitsaba-d[[ronono]], ny kibo tsy voky, fa ny [[rambo]] no lena. == Jereo koa == * [[Totozy]] * [[Bitro]] * [[Kastôro]] * [[Votsovotsa]] [[Sokajy:Biby mampinono]] 3uk004brk5c1p6p5hljbyhxjixdexx5 0 278853 1148802 1125549 2026-08-09T07:10:24Z Thelezifor 15140 Jereo koa 1148802 wikitext text/x-wiki [[Sary:Pulex irritans female ZSM.jpg|vignette|293x293px|Parasy]] Ny '''parasy''' dia [[bibikely]] tsy manana [[elatra]], kely vatana, [[katsentsitra]] mpitroka [[ra]] ary mahery mitsambikina. Mamorona filaharana atao hoe '''''Siphonaptera''''' (na '''''Aphaniptera''''' teo aloha) ny karazana parasy rehetra. Rehefa lehibe ny parasy dia mitsentsitra avy ety ivelan' ny biby ivelomany. Katsentsitra ivelany, mihinana ny ran' ny biby ([[olombelona]] sy [[biby mampinono]] hafa ary [[vorona]] sasany), ny parasy. Efa ho 2&nbsp;500 ny karazany voafaritra hatramin' izao, mizara ho vondron-karazana 239 ary 15 hatramin' ny 16 fianakaviana araka ny filazan' ny mpanoratra, ary fianakaviambe 5. Matetika ny parasy dia itoeran' ny katsentsitra hafa izay mivelona aminy mandra-piandry ny mpampiantrano farany. Anisan' ny katsentsitra vonjimaika ao amin' ny parasy ny [[soko fisaky ny alika]]. Amin' ny faritra manodidina ny [[zana-pehintany]] dia ny parasin' ny voalavo no mpanaparitaka ny aretina [[pesta]]. Manana ny parasiny manokana ny [[alika]], ny [[saka]], ny [[olombelona]], ny [[voalavo]] ary ny [[vorona]]. == Ny fiainany == === Faritra eto an-tany ahitana parasy === Hita maneran-tany any amin' ny [[kôntinenta]] rehetra ny parasy. Manatody amin' ny [[karipetra]], amin' ny lafika, amin' ny lambam-baravarana, eny amin' ny toerana misy fako ary amin' ny toerana maro mahamora ny fivoarany ny parasy. === Tsingerim-piainany === Foy aorian' ny enina andro ny atodim-parasy ary rehefa foy dia mivoaka [[olitra]] manana fitaovam-panindronana eo amin' ny vavany. Aorian' ny andro vitsivitsy izay nihinanany ny faikan-javamananaina dia manenona ny tranony izay manamarika ny fiandohan' ny dingan' ny [[samoina]] ny olitry ny parasy. Mivoaka avy amin' ny tranon' ny samoina ny parasy lehibe rehefa afaka herinandro vitsy. Mirefy mihotra kelin'ny 3 mm izy amin' izany. === Endriky ny parasy === [[Sary:Siphonaptera (YPM IZ 093862).jpeg|vignette|222x222px]] Mivelatra sy somary fisaka ny vatan' ny parasy. Misy [[ringotra]] fohy sy fitaovam-panindronana sy fitsentsefana eo amin' ny vavany ny lohany. Bitika na tsy misy tanteraka aza ny masony, ary lava sady matanjaka sady mety tanteraka amin' ny fitsambikinana ny tongony. == Katsentsitra == === Kantsentsitry ny parasy === Mpampiantrano anelanelany ho an' ny kankam-pisaky ny alika ny parasy rehetra. Atelin' ny parasy ny atodin' ilay kankana izay manomboka mivoatra amin' izay. Raha mahavotelina tsy nahy parasy misy atodin-kankana ny olona iray dia mivoatra ao amin' io mpampiantrano vaovao io ilay kankana. Amin' ny faritry ny [[Zana-pehintany|zanapehintany]] sy ny manodidina ary ao Eorôpa dia ny parasin' ny voalavo no mpitondra ny aretina [[pesta]]. Matetika vokatry ny fisian' ny parasy eny aminy ny aretin-koditra [[ekzemà]] ao amin' ny alika. === Katsentsitra ny parasy === [[Sary:2016-10-01 Chicken has Echidnophaga gallinacea.jpg|vignette|274x274px|Parasin' akoho (''Echidnophaga gallinacea'')]] Maro karazana ny parasy katsentsitry ny biby fataon' ny olombelona namana. Ny parasin' alika sy ny parasin-tsaka no karazana roa fantatra indrindra. Katsentsitry ny olombelona sy an' ny akoho amam-borona ary an' ny biby fiompy hafa ireo karazana roa ireo. Fahita maneran-tany ny parasin' olombelona. Ao amin' ny filaharana ''[[Siphonaptera]]'' (na ''[[Aphaniptera]]'' teo aloha) ny parasy. Izao ny anarana siantifikan' ny karazam-parasy sasany: * [[parasin' alika]] (''Ctenocephalides'' ''canis,'' na ''Ctenocephalus canis''); * [[parasin-tsaka]] (''Ctenocephalides felis'' na ''Ctenocephalus felis''); * [[parasin' olombelona]] (''Pulex irritans''); * [[parasim-boalavo]] any amin' ny faritra trôpikaly (''Xenopsylla cheopis''); * parasim-boalavo any Eorôpa (''Nosopsyllus fasciatus'' na ''Ceratophyllus fasciatus''); * [[parasin' akoho amam-borona]] (''Ceratophyllus gallinae'' sy ''Echidnophaga gallinacea''). === Ady amin' ny parasy === Ny fanaovana ny toeram-panatodizany ho tsy ahafahan' ny olitry ny parasy mivoatra sy amin' ny famonoana ny parasy efa lehibe no fomba iadiana amin' ny parasy. Mba hamongorana ny parasy efa lehibe dia tokony ampandroina amin' ny [[rano]] sy [[savony]] mainty na karakaraina amin' ny alalan' ny poizina famonoana bibikely na amin' ny alalan' ny vazelinina ny biby mampiantrano parasy. Tokony hampiasaina amim-pitandremana ireo fitaovana ireo mba hialana amin' ny mety ho fanapoizinana na ny fahafatesan' ilay biby karakaraina. == Ao amin' ny kolontsaina == === Ohabolana malagasy === * Ny parasy no mivelona amin' ny vahiny. * Kely tratry ny mafy, ohatra ny parasy voahitsak' [[omby]]. * Latsaka ao anelanelan-[[tsihy]] toa parasy. == Jereo koa == * ''[[Ceratophyllus gallinae]]'' * [[Ctenocephalides canis|''Ctenocephalides'' ''canis'']] na ''Ctenocephalus canis'' * ''[[Ctenocephalides felis]]'' na ''Ctenocephalus felis'' * ''[[Echidnophaga gallinacea]]'' * ''[[Nosopsyllus fasciatus]]'' na ''Ceratophyllus fasciatus'' * ''[[Pulex irritans]]'' * ''[[Xenopsylla cheopis]]'' * [[Hao]] – [[Kalalao]] – [[Kongona]] – [[Lalitra]] – [[Moka]] – [[Parasy lafrika]] – [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]] * [[Angely]] – [[Angidina]] – [[Famakiloha]] – [[Fanenitra]] – [[Jorery]] – [[Lolo (bibikely)]] – [[Tantely (bibikely)]] – [[Valala]] – [[Vitsika]] – [[Vitsikazo]] na [[aboaly]] * [[Hala]] - [[Maingoka]] - [[Trambo]] [[Sokajy:Bibikely]] kn2xyq03v97sasii6rnqzrdhfusqjki 1148804 1148802 2026-08-09T07:13:52Z Thelezifor 15140 Anarana amin' ny teny malagasy 1148804 wikitext text/x-wiki [[Sary:Pulex irritans female ZSM.jpg|vignette|293x293px|Parasy]] Ny '''parasy''' dia [[bibikely]] tsy manana [[elatra]], kely vatana, [[katsentsitra]] mpitroka [[ra]] ary mahery mitsambikina. Mamorona filaharana atao hoe '''''Siphonaptera''''' (na '''''Aphaniptera''''' teo aloha) ny karazana parasy rehetra. Rehefa lehibe ny parasy dia mitsentsitra avy ety ivelan' ny biby ivelomany. Katsentsitra ivelany, mihinana ny ran' ny biby ([[olombelona]] sy [[biby mampinono]] hafa ary [[vorona]] sasany), ny parasy. Efa ho 2&nbsp;500 ny karazany voafaritra hatramin' izao, mizara ho vondron-karazana 239 ary 15 hatramin' ny 16 fianakaviana araka ny filazan' ny mpanoratra, ary fianakaviambe 5. Anarana ahafantarana azy ireo amin' ny teny malagasy koa ny hoe '''parapandy''' sy '''parasaingy''' ary '''pia'''. Matetika ny parasy dia itoeran' ny katsentsitra hafa izay mivelona aminy mandra-piandry ny mpampiantrano farany. Anisan' ny katsentsitra vonjimaika ao amin' ny parasy ny [[soko fisaky ny alika]]. Amin' ny faritra manodidina ny [[zana-pehintany]] dia ny parasin' ny voalavo no mpanaparitaka ny aretina [[pesta]]. Manana ny parasiny manokana ny [[alika]], ny [[saka]], ny [[olombelona]], ny [[voalavo]] ary ny [[vorona]]. == Ny fiainany == === Faritra eto an-tany ahitana parasy === Hita maneran-tany any amin' ny [[kôntinenta]] rehetra ny parasy. Manatody amin' ny [[karipetra]], amin' ny lafika, amin' ny lambam-baravarana, eny amin' ny toerana misy fako ary amin' ny toerana maro mahamora ny fivoarany ny parasy. === Tsingerim-piainany === Foy aorian' ny enina andro ny atodim-parasy ary rehefa foy dia mivoaka [[olitra]] manana fitaovam-panindronana eo amin' ny vavany. Aorian' ny andro vitsivitsy izay nihinanany ny faikan-javamananaina dia manenona ny tranony izay manamarika ny fiandohan' ny dingan' ny [[samoina]] ny olitry ny parasy. Mivoaka avy amin' ny tranon' ny samoina ny parasy lehibe rehefa afaka herinandro vitsy. Mirefy mihotra kelin'ny 3 mm izy amin' izany. === Endriky ny parasy === [[Sary:Siphonaptera (YPM IZ 093862).jpeg|vignette|222x222px]] Mivelatra sy somary fisaka ny vatan' ny parasy. Misy [[ringotra]] fohy sy fitaovam-panindronana sy fitsentsefana eo amin' ny vavany ny lohany. Bitika na tsy misy tanteraka aza ny masony, ary lava sady matanjaka sady mety tanteraka amin' ny fitsambikinana ny tongony. == Katsentsitra == === Kantsentsitry ny parasy === Mpampiantrano anelanelany ho an' ny kankam-pisaky ny alika ny parasy rehetra. Atelin' ny parasy ny atodin' ilay kankana izay manomboka mivoatra amin' izay. Raha mahavotelina tsy nahy parasy misy atodin-kankana ny olona iray dia mivoatra ao amin' io mpampiantrano vaovao io ilay kankana. Amin' ny faritry ny [[Zana-pehintany|zanapehintany]] sy ny manodidina ary ao Eorôpa dia ny parasin' ny voalavo no mpitondra ny aretina [[pesta]]. Matetika vokatry ny fisian' ny parasy eny aminy ny aretin-koditra [[ekzemà]] ao amin' ny alika. === Katsentsitra ny parasy === [[Sary:2016-10-01 Chicken has Echidnophaga gallinacea.jpg|vignette|274x274px|Parasin' akoho (''Echidnophaga gallinacea'')]] Maro karazana ny parasy katsentsitry ny biby fataon' ny olombelona namana. Ny parasin' alika sy ny parasin-tsaka no karazana roa fantatra indrindra. Katsentsitry ny olombelona sy an' ny akoho amam-borona ary an' ny biby fiompy hafa ireo karazana roa ireo. Fahita maneran-tany ny parasin' olombelona. Ao amin' ny filaharana ''[[Siphonaptera]]'' (na ''[[Aphaniptera]]'' teo aloha) ny parasy. Izao ny anarana siantifikan' ny karazam-parasy sasany: * [[parasin' alika]] (''Ctenocephalides'' ''canis,'' na ''Ctenocephalus canis''); * [[parasin-tsaka]] (''Ctenocephalides felis'' na ''Ctenocephalus felis''); * [[parasin' olombelona]] (''Pulex irritans''); * [[parasim-boalavo]] any amin' ny faritra trôpikaly (''Xenopsylla cheopis''); * parasim-boalavo any Eorôpa (''Nosopsyllus fasciatus'' na ''Ceratophyllus fasciatus''); * [[parasin' akoho amam-borona]] (''Ceratophyllus gallinae'' sy ''Echidnophaga gallinacea''). === Ady amin' ny parasy === Ny fanaovana ny toeram-panatodizany ho tsy ahafahan' ny olitry ny parasy mivoatra sy amin' ny famonoana ny parasy efa lehibe no fomba iadiana amin' ny parasy. Mba hamongorana ny parasy efa lehibe dia tokony ampandroina amin' ny [[rano]] sy [[savony]] mainty na karakaraina amin' ny alalan' ny poizina famonoana bibikely na amin' ny alalan' ny vazelinina ny biby mampiantrano parasy. Tokony hampiasaina amim-pitandremana ireo fitaovana ireo mba hialana amin' ny mety ho fanapoizinana na ny fahafatesan' ilay biby karakaraina. == Ao amin' ny kolontsaina == === Ohabolana malagasy === * Ny parasy no mivelona amin' ny vahiny. * Kely tratry ny mafy, ohatra ny parasy voahitsak' [[omby]]. * Latsaka ao anelanelan-[[tsihy]] toa parasy. == Jereo koa == * ''[[Ceratophyllus gallinae]]'' * [[Ctenocephalides canis|''Ctenocephalides'' ''canis'']] na ''Ctenocephalus canis'' * ''[[Ctenocephalides felis]]'' na ''Ctenocephalus felis'' * ''[[Echidnophaga gallinacea]]'' * ''[[Nosopsyllus fasciatus]]'' na ''Ceratophyllus fasciatus'' * ''[[Pulex irritans]]'' * ''[[Xenopsylla cheopis]]'' * [[Hao]] – [[Kalalao]] – [[Kongona]] – [[Lalitra]] – [[Moka]] – [[Parasy lafrika]] – [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]] * [[Angely]] – [[Angidina]] – [[Famakiloha]] – [[Fanenitra]] – [[Jorery]] – [[Lolo (bibikely)]] – [[Tantely (bibikely)]] – [[Valala]] – [[Vitsika]] – [[Vitsikazo]] na [[aboaly]] * [[Hala]] - [[Maingoka]] - [[Trambo]] [[Sokajy:Bibikely]] lvle6emmgainhlrn7rfk2iwnearskuc 1148806 1148804 2026-08-09T07:26:18Z Thelezifor 15140 Fianakaviana ao amin' ny Siphonaptera 1148806 wikitext text/x-wiki [[Sary:Pulex irritans female ZSM.jpg|vignette|293x293px|Parasy]] Ny '''parasy''' dia [[bibikely]] tsy manana [[elatra]], kely vatana, [[katsentsitra]] mpitroka [[ra]] ary mahery mitsambikina. Mamorona filaharana atao hoe '''''Siphonaptera''''' (na '''''Aphaniptera''''' teo aloha) ny karazana parasy rehetra. Rehefa lehibe ny parasy dia mitsentsitra avy ety ivelan' ny biby ivelomany. Katsentsitra ivelany, mihinana ny ran' ny biby ([[olombelona]] sy [[biby mampinono]] hafa ary [[vorona]] sasany), ny parasy. Efa ho 2&nbsp;500 ny karazany voafaritra hatramin' izao, mizara ho vondron-karazana 239 ary 15 hatramin' ny 16 fianakaviana araka ny filazan' ny mpanoratra, ary fianakaviambe 5. Anarana ahafantarana azy ireo amin' ny teny malagasy koa ny hoe '''parapandy''' sy '''parasaingy''' ary '''pia'''. Matetika ny parasy dia itoeran' ny katsentsitra hafa izay mivelona aminy mandra-piandry ny mpampiantrano farany. Anisan' ny katsentsitra vonjimaika ao amin' ny parasy ny [[soko fisaky ny alika]]. Amin' ny faritra manodidina ny [[zana-pehintany]] dia ny parasin' ny voalavo no mpanaparitaka ny aretina [[pesta]]. Manana ny parasiny manokana ny [[alika]], ny [[saka]], ny [[olombelona]], ny [[voalavo]] ary ny [[vorona]]. == Ny fiainany == === Faritra eto an-tany ahitana parasy === Hita maneran-tany any amin' ny [[kôntinenta]] rehetra ny parasy. Manatody amin' ny [[karipetra]], amin' ny lafika, amin' ny lambam-baravarana, eny amin' ny toerana misy fako ary amin' ny toerana maro mahamora ny fivoarany ny parasy. === Tsingerim-piainany === Foy aorian' ny enina andro ny atodim-parasy ary rehefa foy dia mivoaka [[olitra]] manana fitaovam-panindronana eo amin' ny vavany. Aorian' ny andro vitsivitsy izay nihinanany ny faikan-javamananaina dia manenona ny tranony izay manamarika ny fiandohan' ny dingan' ny [[samoina]] ny olitry ny parasy. Mivoaka avy amin' ny tranon' ny samoina ny parasy lehibe rehefa afaka herinandro vitsy. Mirefy mihotra kelin'ny 3 mm izy amin' izany. === Endriky ny parasy === [[Sary:Siphonaptera (YPM IZ 093862).jpeg|vignette|222x222px]] Mivelatra sy somary fisaka ny vatan' ny parasy. Misy [[ringotra]] fohy sy fitaovam-panindronana sy fitsentsefana eo amin' ny vavany ny lohany. Bitika na tsy misy tanteraka aza ny masony, ary lava sady matanjaka sady mety tanteraka amin' ny fitsambikinana ny tongony. == Katsentsitra == === Kantsentsitry ny parasy === Mpampiantrano anelanelany ho an' ny kankam-pisaky ny alika ny parasy rehetra. Atelin' ny parasy ny atodin' ilay kankana izay manomboka mivoatra amin' izay. Raha mahavotelina tsy nahy parasy misy atodin-kankana ny olona iray dia mivoatra ao amin' io mpampiantrano vaovao io ilay kankana. Amin' ny faritry ny [[Zana-pehintany|zanapehintany]] sy ny manodidina ary ao Eorôpa dia ny parasin' ny voalavo no mpitondra ny aretina [[pesta]]. Matetika vokatry ny fisian' ny parasy eny aminy ny aretin-koditra [[ekzemà]] ao amin' ny alika. === Katsentsitra ny parasy === [[Sary:2016-10-01 Chicken has Echidnophaga gallinacea.jpg|vignette|274x274px|Parasin' akoho (''Echidnophaga gallinacea'')]] Maro karazana ny parasy katsentsitry ny biby fataon' ny olombelona namana. Ny parasin' alika sy ny parasin-tsaka no karazana roa fantatra indrindra. Katsentsitry ny olombelona sy an' ny akoho amam-borona ary an' ny biby fiompy hafa ireo karazana roa ireo. Fahita maneran-tany ny parasin' olombelona. Ao amin' ny filaharana ''[[Siphonaptera]]'' (na ''[[Aphaniptera]]'' teo aloha) ny parasy. Izao ny anarana siantifikan' ny karazam-parasy sasany: * [[parasin' alika]] (''Ctenocephalides'' ''canis,'' na ''Ctenocephalus canis''); * [[parasin-tsaka]] (''Ctenocephalides felis'' na ''Ctenocephalus felis''); * [[parasin' olombelona]] (''Pulex irritans''); * [[parasim-boalavo]] any amin' ny faritra trôpikaly (''Xenopsylla cheopis''); * parasim-boalavo any Eorôpa (''Nosopsyllus fasciatus'' na ''Ceratophyllus fasciatus''); * [[parasin' akoho amam-borona]] (''Ceratophyllus gallinae'' sy ''Echidnophaga gallinacea''). === Ady amin' ny parasy === Ny fanaovana ny toeram-panatodizany ho tsy ahafahan' ny olitry ny parasy mivoatra sy amin' ny famonoana ny parasy efa lehibe no fomba iadiana amin' ny parasy. Mba hamongorana ny parasy efa lehibe dia tokony ampandroina amin' ny [[rano]] sy [[savony]] mainty na karakaraina amin' ny alalan' ny poizina famonoana bibikely na amin' ny alalan' ny vazelinina ny biby mampiantrano parasy. Tokony hampiasaina amim-pitandremana ireo fitaovana ireo mba hialana amin' ny mety ho fanapoizinana na ny fahafatesan' ilay biby karakaraina. == Fianakaviana == Tamin' ny taona 2023 dia nekena fa misy fianakaviana 21 ao anatin' ny filaharana Siphonaptera, ka ny telo amin' ireo dia efa lany tamingana<ref><small>"[https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/43J Siphonaptera]". ''Catalogue of Life''. Notsidihina tamin' ny 18 Jolay 2023.</small></ref>. Ankoatra izay, misy mpikaroka sasany nanolo-kevitra fa tokony hampiakarina ho lasa fianakaviana mahaleo tena (''Stenoponiidae'') ny zana-pianakaviana ''Stenoponiinae''<ref><small>Zurita, A.; Callejón, R.; De Rojas, M.; Gómez López, M.S.; Cutillas, C. (December 2015). "Molecular study of Stenoponia tripectinata tripectinata (Siphonaptera: Ctenophthalmidae: Stenoponiinae) from the Canary Islands: taxonomy and phylogeny". ''Bulletin of Entomological Research''. 105 (6): 704–711. doi:10.1017/s0007485315000656. <nowiki>PMID 26282009</nowiki>. S2CID 35756267.</small></ref>. * ''Ancistropsyllidae'' <small>Toumanoff & Fuller, 1947</small> * ''Ceratophyllidae'' <small>Dampf, 1908</small> * ''Chimaeropsyllidae'' <small>Ewing & I. Fox, 1943</small> * ''Coptopsyllidae'' <small>Wagner, 1928</small> * ''Ctenophthalmidae'' <small>Rothschild, 1915</small> * ''Hystrichopsyllidae'' <small>Tiraboschi, 1904</small> * ''Ischnopsyllidae'' <small>Wahlgren, 1907</small> * ''Leptopsyllidae'' <small>Rothschild & Jordan, 1915</small> * ''Lycopsyllidae'' <small>Baker, 1905</small> * ''Malacopsyllidae'' <small>Baker, 1905</small> * ''Pseudopulicidae''† <small>Gao, Shih & Ren, 2012</small> * ''Pulicidae'' <small>Billberg, 1820</small> * ''Pygiopsyllidae'' <small>Wagner, 1939</small> * ''Rhopalopsyllidae'' <small>Oudemans, 1909</small> * ''Saurophthiridae''† <small>Ponomarenko, 1986</small> * ''Stephanocircidae'' <small>Wagner, 1928</small> * ''Stivaliidae'' <small>Mardon, 1978</small> * ''Tarwiniidae''† <small>Huang, Engel, Cai & Nel, 2013</small> * ''Tungidae'' <small>Fox, 1925</small> * ''Vermipsyllidae'' <small>Wagner, 1889</small> * ''Xiphiopsyllidae'' <small>Wagner, 1939</small> == Ao amin' ny kolontsaina == === Ohabolana malagasy === * Ny parasy no mivelona amin' ny vahiny. * Kely tratry ny mafy, ohatra ny parasy voahitsak' [[omby]]. * Latsaka ao anelanelan-[[tsihy]] toa parasy. == Jereo koa == * ''[[Ceratophyllus gallinae]]'' * [[Ctenocephalides canis|''Ctenocephalides'' ''canis'']] na ''Ctenocephalus canis'' * ''[[Ctenocephalides felis]]'' na ''Ctenocephalus felis'' * ''[[Echidnophaga gallinacea]]'' * ''[[Nosopsyllus fasciatus]]'' na ''Ceratophyllus fasciatus'' * ''[[Pulex irritans]]'' * ''[[Xenopsylla cheopis]]'' * [[Hao]] – [[Kalalao]] – [[Kongona]] – [[Lalitra]] – [[Moka]] – [[Parasy lafrika]] – [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]] * [[Angely]] – [[Angidina]] – [[Famakiloha]] – [[Fanenitra]] – [[Jorery]] – [[Lolo (bibikely)]] – [[Tantely (bibikely)]] – [[Valala]] – [[Vitsika]] – [[Vitsikazo]] na [[aboaly]] * [[Hala]] - [[Maingoka]] - [[Trambo]] == Loharano == [[Sokajy:Bibikely]] kn2b5oxq9xnqovt4nnsi8jrcz5ayefz 1148807 1148806 2026-08-09T07:26:44Z Thelezifor 15140 1148807 wikitext text/x-wiki [[Sary:Pulex irritans female ZSM.jpg|vignette|293x293px|Parasy]] Ny '''parasy''' dia [[bibikely]] tsy manana [[elatra]], kely vatana, [[katsentsitra]] mpitroka [[ra]] ary mahery mitsambikina. Mamorona filaharana atao hoe '''''Siphonaptera''''' (na '''''Aphaniptera''''' teo aloha) ny karazana parasy rehetra. Rehefa lehibe ny parasy dia mitsentsitra avy ety ivelan' ny biby ivelomany. Katsentsitra ivelany, mihinana ny ran' ny biby ([[olombelona]] sy [[biby mampinono]] hafa ary [[vorona]] sasany), ny parasy. Efa ho 2&nbsp;500 ny karazany voafaritra hatramin' izao, mizara ho vondron-karazana 239 ary 15 hatramin' ny 16 fianakaviana araka ny filazan' ny mpanoratra, ary fianakaviambe 5. Anarana ahafantarana azy ireo amin' ny teny malagasy koa ny hoe '''parapandy''' sy '''parasaingy''' ary '''pia'''. Matetika ny parasy dia itoeran' ny katsentsitra hafa izay mivelona aminy mandra-piandry ny mpampiantrano farany. Anisan' ny katsentsitra vonjimaika ao amin' ny parasy ny [[soko fisaky ny alika]]. Amin' ny faritra manodidina ny [[zana-pehintany]] dia ny parasin' ny voalavo no mpanaparitaka ny aretina [[pesta]]. Manana ny parasiny manokana ny [[alika]], ny [[saka]], ny [[olombelona]], ny [[voalavo]] ary ny [[vorona]]. == Ny fiainany == === Faritra eto an-tany ahitana parasy === Hita maneran-tany any amin' ny [[kôntinenta]] rehetra ny parasy. Manatody amin' ny [[karipetra]], amin' ny lafika, amin' ny lambam-baravarana, eny amin' ny toerana misy fako ary amin' ny toerana maro mahamora ny fivoarany ny parasy. === Tsingerim-piainany === Foy aorian' ny enina andro ny atodim-parasy ary rehefa foy dia mivoaka [[olitra]] manana fitaovam-panindronana eo amin' ny vavany. Aorian' ny andro vitsivitsy izay nihinanany ny faikan-javamananaina dia manenona ny tranony izay manamarika ny fiandohan' ny dingan' ny [[samoina]] ny olitry ny parasy. Mivoaka avy amin' ny tranon' ny samoina ny parasy lehibe rehefa afaka herinandro vitsy. Mirefy mihotra kelin'ny 3 mm izy amin' izany. === Endriky ny parasy === [[Sary:Siphonaptera (YPM IZ 093862).jpeg|vignette|222x222px]] Mivelatra sy somary fisaka ny vatan' ny parasy. Misy [[ringotra]] fohy sy fitaovam-panindronana sy fitsentsefana eo amin' ny vavany ny lohany. Bitika na tsy misy tanteraka aza ny masony, ary lava sady matanjaka sady mety tanteraka amin' ny fitsambikinana ny tongony. == Katsentsitra == === Kantsentsitry ny parasy === Mpampiantrano anelanelany ho an' ny kankam-pisaky ny alika ny parasy rehetra. Atelin' ny parasy ny atodin' ilay kankana izay manomboka mivoatra amin' izay. Raha mahavotelina tsy nahy parasy misy atodin-kankana ny olona iray dia mivoatra ao amin' io mpampiantrano vaovao io ilay kankana. Amin' ny faritry ny [[Zana-pehintany|zanapehintany]] sy ny manodidina ary ao Eorôpa dia ny parasin' ny voalavo no mpitondra ny aretina [[pesta]]. Matetika vokatry ny fisian' ny parasy eny aminy ny aretin-koditra [[ekzemà]] ao amin' ny alika. === Katsentsitra ny parasy === [[Sary:2016-10-01 Chicken has Echidnophaga gallinacea.jpg|vignette|274x274px|Parasin' akoho (''Echidnophaga gallinacea'')]] Maro karazana ny parasy katsentsitry ny biby fataon' ny olombelona namana. Ny parasin' alika sy ny parasin-tsaka no karazana roa fantatra indrindra. Katsentsitry ny olombelona sy an' ny akoho amam-borona ary an' ny biby fiompy hafa ireo karazana roa ireo. Fahita maneran-tany ny parasin' olombelona. Ao amin' ny filaharana ''[[Siphonaptera]]'' (na ''[[Aphaniptera]]'' teo aloha) ny parasy. Izao ny anarana siantifikan' ny karazam-parasy sasany: * [[parasin' alika]] (''Ctenocephalides'' ''canis,'' na ''Ctenocephalus canis''); * [[parasin-tsaka]] (''Ctenocephalides felis'' na ''Ctenocephalus felis''); * [[parasin' olombelona]] (''Pulex irritans''); * [[parasim-boalavo]] any amin' ny faritra trôpikaly (''Xenopsylla cheopis''); * parasim-boalavo any Eorôpa (''Nosopsyllus fasciatus'' na ''Ceratophyllus fasciatus''); * [[parasin' akoho amam-borona]] (''Ceratophyllus gallinae'' sy ''Echidnophaga gallinacea''). === Ady amin' ny parasy === Ny fanaovana ny toeram-panatodizany ho tsy ahafahan' ny olitry ny parasy mivoatra sy amin' ny famonoana ny parasy efa lehibe no fomba iadiana amin' ny parasy. Mba hamongorana ny parasy efa lehibe dia tokony ampandroina amin' ny [[rano]] sy [[savony]] mainty na karakaraina amin' ny alalan' ny poizina famonoana bibikely na amin' ny alalan' ny vazelinina ny biby mampiantrano parasy. Tokony hampiasaina amim-pitandremana ireo fitaovana ireo mba hialana amin' ny mety ho fanapoizinana na ny fahafatesan' ilay biby karakaraina. == Fianakaviana == Tamin' ny taona 2023 dia nekena fa misy fianakaviana 21 ao anatin' ny filaharana Siphonaptera, ka ny telo amin' ireo dia efa lany tamingana<ref><small>"[https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/43J Siphonaptera]". ''Catalogue of Life''. Notsidihina tamin' ny 18 Jolay 2023.</small></ref>. Ankoatra izay, misy mpikaroka sasany nanolo-kevitra fa tokony hampiakarina ho lasa fianakaviana mahaleo tena (''Stenoponiidae'') ny zana-pianakaviana ''Stenoponiinae''<ref><small>Zurita, A.; Callejón, R.; De Rojas, M.; Gómez López, M.S.; Cutillas, C. (December 2015). "Molecular study of Stenoponia tripectinata tripectinata (Siphonaptera: Ctenophthalmidae: Stenoponiinae) from the Canary Islands: taxonomy and phylogeny". ''Bulletin of Entomological Research''. 105 (6): 704–711. doi:10.1017/s0007485315000656. <nowiki>PMID 26282009</nowiki>. S2CID 35756267.</small></ref>. * ''Ancistropsyllidae'' <small>Toumanoff & Fuller, 1947</small> * ''Ceratophyllidae'' <small>Dampf, 1908</small> * ''Chimaeropsyllidae'' <small>Ewing & I. Fox, 1943</small> * ''Coptopsyllidae'' <small>Wagner, 1928</small> * ''Ctenophthalmidae'' <small>Rothschild, 1915</small> * ''Hystrichopsyllidae'' <small>Tiraboschi, 1904</small> * ''Ischnopsyllidae'' <small>Wahlgren, 1907</small> * ''Leptopsyllidae'' <small>Rothschild & Jordan, 1915</small> * ''Lycopsyllidae'' <small>Baker, 1905</small> * ''Malacopsyllidae'' <small>Baker, 1905</small> * ''Pseudopulicidae''† <small>Gao, Shih & Ren, 2012</small> * ''Pulicidae'' <small>Billberg, 1820</small> * ''Pygiopsyllidae'' <small>Wagner, 1939</small> * ''Rhopalopsyllidae'' <small>Oudemans, 1909</small> * ''Saurophthiridae''† <small>Ponomarenko, 1986</small> * ''Stephanocircidae'' <small>Wagner, 1928</small> * ''Stivaliidae'' <small>Mardon, 1978</small> * ''Tarwiniidae''† <small>Huang, Engel, Cai & Nel, 2013</small> * ''Tungidae'' <small>Fox, 1925</small> * ''Vermipsyllidae'' <small>Wagner, 1889</small> * ''Xiphiopsyllidae'' <small>Wagner, 1939</small> == Ao amin' ny kolontsaina == === Ohabolana malagasy === * Ny parasy no mivelona amin' ny vahiny. * Kely tratry ny mafy, ohatra ny parasy voahitsak' [[omby]]. * Latsaka ao anelanelan-[[tsihy]] toa parasy. == Jereo koa == * ''[[Ceratophyllus gallinae]]'' * [[Ctenocephalides canis|''Ctenocephalides'' ''canis'']] na ''Ctenocephalus canis'' * ''[[Ctenocephalides felis]]'' na ''Ctenocephalus felis'' * ''[[Echidnophaga gallinacea]]'' * ''[[Nosopsyllus fasciatus]]'' na ''Ceratophyllus fasciatus'' * ''[[Pulex irritans]]'' * ''[[Xenopsylla cheopis]]'' * [[Hao]] – [[Kalalao]] – [[Kongona]] – [[Lalitra]] – [[Moka]] – [[Parasy lafrika]] – [[Tsipongo]] na [[Tsipongo|kongona maimbo]] * [[Angely]] – [[Angidina]] – [[Famakiloha]] – [[Fanenitra]] – [[Jorery]] – [[Lolo (bibikely)]] – [[Tantely (bibikely)]] – [[Valala]] – [[Vitsika]] – [[Vitsikazo]] na [[aboaly]] * [[Hala]] - [[Maingoka]] - [[Trambo]] == Loharano == [[Sokajy:Bibikely]] dzdveb5lknmfr9vugwwqn3h4i7aiggm 0 279059 1148775 1140313 2026-08-09T03:24:57Z ~2026-43677-38 40632 1148775 wikitext text/x-wiki [[Sary:Madagascar rivers.svg|vignette]] [[File:Vue sur le fleuve de Maningoza.jpg|thumb|left|reniranon'i Maningoza]] I '''Maningoza''' dia onin' [[Madagasikara]] ao amin'ny [[Faritra Melaky]], ao amin'ny [[Faritanin'i Mahajanga|faritanin'i Mahajanga]], izay mivarina mankany andrefana ao amin'ny [[Lakandranon'i Môzambika|Lakandranon'i Mozambika]]. [[Voay]] no monina ao amin'ilay renirano.<ref name="iucncsg">{{cite journal|url=https://www.iucncsg.org/365_docs/attachments/protarea/CSG%20-03ea1212.pdf|pages=3–6|title=Regional reports > Africa > Madagascar |access-date=2022-03-14}}</ref> Ny renirano lehibe indrindra dia ny [[Sambao]].<ref>[https://saf-astronomie.fr/a-lembouchure-du-sambao/ L’embouchure du Sambao]</ref> Miampita ny [[Lalam-pirenena faha-19]] akaikin'ny tanànan'i [[Besalampy]] izy io. == Jereo koa == * [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]] {{reflist}} {{Renirano malagasy}} {{commonscat|Maningoza River}} [[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]] [[Sokajy:Reniranon'i Faritra Melaky]] mg2mcovxjg6xpzy9wbzmwvuhde4m555 0 281926 1148789 1114522 2026-08-09T06:13:11Z Thelezifor 15140 1148789 wikitext text/x-wiki {{infobox tanàna |anarana=Ankilivalokely |faritany=[[Faritanin'i Toliara|Toliara]] |faritra =[[Faritra Atsimo-Andrefana|Atsimo-Andrefana]] |isam-ponina=5626 |velarantany= |firenena={{Madagasikara}} |sary = }} '''Ankilivalokely''' dia kaominina malagasy ao amin' ny [[Distrikan' Ankazoabo]], [[Faritra Atsimo-Andrefana]], [[Faritanin' i Toliara]]. Ny isan' ny mponiny dia 5&nbsp;626 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2018.<ref>[https://madagascar.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/resultat_globaux_rgph3_tome_02.pdf Recensement 2018]</ref> == Jereo koa == * Kaominina ao amin' ny [[Distrikan' Ankazoabo]]: [[Ambatolahy (Ankazoabo)|Ambatolahy]], [[Andranomafana]], [[Ankazoabo]]''',''' [[Ankeriky]], [[Ankilivalokely]], [[Antevamena]], [[Berenty (Ankazoabo)|Berenty]], [[Fotivolo]], [[Ilemby]], [[Tandrano]] * Distrika ao amin' ny [[Faritra Atsimo-Andrefana]]: [[Distrikan' Ampanihy]],[[Distrikan' Ankazoabo]], [[Distrikan' i Benenitra]], [[Distrikan' i Betioky-Atsimo]], [[Distrikan' i Beroroha]], [[Distrikan' i Morombe]], [[Distrikan' i Sakaraha]], [[Distrikan' i Toliara I]], [[Distrikan' i Toliara II]] == Rohy ivelany == {{reflist}} {{Atsimo-Andrefana}} [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Atsimo-Andrefana]] ndh60e3l51mi3qk4s6shfwm8yjqr9om 0 288179 1148797 1118792 2026-08-09T06:36:35Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Vanofotsy]] ho [[Ardea alba]] i Thelezifor 1118792 wikitext text/x-wiki [[Sary:Crocodile Front Egret Kabini Nagarhole Apr22 D72 23712.jpg|vignette|325x325px|Vanofotsy sy voay any [[Karnataka]] ([[India]])]] [[Sary:Dimorphic Egret RWD2.jpg|vignette|208x208px]] Ny '''vanofotsy''' na '''langorofotsy''' dia karazana vorona mpirenireny, ao amin' ny fianakaviana ''[[Ardeidae]]''. Ny anarany aratsiansa dia '''''Ardea alba''''' (na '''''Egretta alba''''' na '''''Casmerodius albus''''' teo aloha) Ny vanofotsy no lehibe indrindra amin' ny [[vano]] rehetra misy any [[Eorôpa]]. Saika nanjavona izy io, noravan’ ny mpihaza sy ny mpamadrika izay nivarotra ny volony lava mba handravaka ny satroky ny vehivavy nanomboka tamin’ ny faran’ ny taonjato faha-19 ka hatramin’ ny fiandohan’ ny taonjato faha-20. Avy eo dia ny fanimbana ny [[heniheny]] sy ny [[ala honko]] ary ny poizim-bibikely no nanasarotra ny fahavelomany. Voaaro izy io ankehitriny ary mihamaro tsikelikely. Noho izany dia sokajîn' ny IUCN ho tsy atahotrana ho lany tamingana. Mpifindra monina amin' ny ampahany any amin' ny ila-bolantany avaratra izy io. == Jereo koa == * [[Vano]] * [[Vorona]] * ''[[Ardea]]'' * [[Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy]] * [[Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara]] '''(''[[:fr:Liste_des_espèces_d'oiseaux_de_Madagascar|fr]]'')''' {{reflist}} [[Sokajy:Vano]] hidmhmy4utxsi4qfw9d69boodyi5h43 1148799 1148797 2026-08-09T06:40:04Z Thelezifor 15140 Nandamina lahatsoratra 1148799 wikitext text/x-wiki [[Sary:Dimorphic Egret RWD2.jpg|vignette|363x363px|Vanofotsy (''Ardea alba'')]] Ny '''''Ardea alba''''' dia karazana vorona mpirenireny, ao amin' ny fianakaviana ''[[Ardeidae]]''. Nahafantarana azy io teo aloha koa ny hoe '''''Egretta alba''''' na '''''Casmerodius albus'''''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''vanofotsy''' na '''langorofotsy'''. Ny vanofotsy no lehibe indrindra amin' ny [[vano]] rehetra misy any [[Eorôpa]]. [[Sary:Crocodile Front Egret Kabini Nagarhole Apr22 D72 23712.jpg|vignette|215x215px|Vanofotsy sy voay any [[Karnataka]] ([[India]])]] Saika nanjavona izy io, noravan’ ny mpihaza sy ny mpamadrika izay nivarotra ny volony lava mba handravaka ny satroky ny vehivavy nanomboka tamin’ ny faran’ ny taonjato faha-19 ka hatramin’ ny fiandohan’ ny taonjato faha-20. Avy eo dia ny fanimbana ny [[heniheny]] sy ny [[ala honko]] ary ny poizim-bibikely no nanasarotra ny fahavelomany. Voaaro izy io ankehitriny ary mihamaro tsikelikely. Noho izany dia sokajîn' ny IUCN ho tsy atahotrana ho lany tamingana. Mpifindra monina amin' ny ampahany any amin' ny ila-bolantany avaratra izy io. == Jereo koa == * [[Vano]] * [[Vorona]] * ''[[Ardea]]'' * ''[[Egretta]]'' * ''[[Casmerodius]]'' * [[Lisitry ny anaram-borona amin' ny teny malagasy]] * [[Lisitry ny karazam-borona eto Madagasikara]] {{reflist}} [[Sokajy:Vano]] q7omi41l720f6ipii8hioe77g2sq8xs 0 291642 1148770 1140916 2026-08-08T15:34:38Z ~2026-43637-16 40648 1148770 wikitext text/x-wiki [[Sary:Anoures.jpg|vignette|417x417px|Sahona ]] Ny '''sahona''' dia [[biby]] ao amin' ny vondrona ''[[Amphibia]]'', indrindra amin' ny antoko ''[[Rana]]''. Amin' ny dingana iray eo amin' ny fivoarany, ny sahona dia antsoina hoe [[tsiboboka]]. Anisan' ny ''[[Reptilia]]'' ny sahona. Karazam-biby mivelona eny amoron' ny [[farihy]] sy [[heniheny]] ny sahona, malamalama [[hoditra]], ary lava [[tongotra]] aoriana noho ny eo aloha ka fatratra raha hitsambikina. Biby efa-tongotra ao amin' ny filaharana ''[[Anura]]'', toy ny [[sahombora]] (na [[sahomborera]]) ny sahona, izay matetika maitso sy miaina eny ambony hazo amin' ny ankapobeny, ny [[saobakaka]] izay manana hoditra mivotrovotro, ary ny ''[[Xenopus]]'' izay tsy tena anaty rano. Ireo teny rehetra fampiasa andavanandro ireo dia mifanitsy amin' ny endrika ivelany fa tsy amin' ny fanasokajiana tena siantifika. Avahan' ny olona amin' ny sahona ny saobakaka, izay karazana ''Anura'' hafa, izay manana hoditra mivotrovotro, ny maso misy anakandriamaso mitsivalana, orona boribory, tongotra fohy, kely kokoa ny fahafahana mitsambikina, mandeha miadana kokoa, ary mandany fotoana kely kokoa amin' ny tontolo anaty rano raha mitaha amin' ny sahona. [[Sary:Green Frog Rana clamitans Facing Left 3008px.jpg|vignette|Sahona ]] Misy karazany 3 800 eo ho eo ny sahona sy ny saobakaka, izay nihena be tampoka nanomboka tamin' ny tapaky ny taonjato faha-20. Karazana sahona maro no ompina mba hihinanana ny tongony, ny sasany ampiasaina amin' ny fanandramana, ary ny hafa indraindray ampiasaina ho haingo. [[File:Odorrana hosii, Hose's frog.jpg|thumb|''[[Odorrana hosii]]'']] [[File:Lithobates pipiens.jpg|thumb|''[[Lithobates pipiens]]'']] [[File:Variegated golden frog (Mantella baroni) Ranomafana.jpg|thumb|''[[Mantella baroni]]'' ao Ranomafana]] [[File:Bright-eyed frog (Boophis cf. roseipalmatus) juvenile, Montagne d’Ambre.jpg|''[[Boophis picturatus]]''|thumb]] Matetika izy ireo no resahina ao amin' ny lahatsoratra ary hita ao amin' ny fampisehoana zavakanto. Ny sahona koa dia mpandray anjara manan-danja ao amin' ny kolontsaim-bahoaka malaza na na an' ny ankizy amin' ny fanehona azy ho biby maharikoriko sy ratsy indraindray na biby mahagaga sy mahasoa, indrindra araka ny hita ao amin' ny angano momba ny andriana na andriambavy niova ho sahona (na matetika ho saobakaka). == Kokontsaina == === Anaran-karazan-tsahona amin' ny teny malagasy === * [[Sahomborera]] * [[Sahombora]] * [[Sahondoròka]] * [[Saobakaka]] === Ohabolana === * Ao ihany ny [[takatra]] nihinana ny [[valala]] sy ny [[vano]] nitsaingoka ny sahona. * Aza mijokojoko mampiseho vombona, tahaka ny [[takatra]] mijoko sahona. * Horakoraka ny an' ny sahona, fa ny [[tsiboboka]] ihany no tompon' ny rano. * Izay aleha rehetra maneno sahona avokoa: Maromena hahatsiravina, Antsakalava hahatahotra. * Manao lelam-[[bibilava]]: mitrangatranga ihany na tsy mahita sahona aza. * Ny [[vorombazaha]] no mitabataba, ka taitra ny sahona. * Raha tany misy [[hotsaka]], dia misy sahona; ary raha tany misy [[loha]], dia misy [[lela]] ; ary raha tany misy lela, dia misy hevitra. * [[Saobakaka]] mandro an' [[ony]], sahona mandro an-[[tatatra]]: aoka samy handro amin' ny onin-drainy. * Sahala amin' ny sahona: mipetraka toa lahiantitra; mitsambikina toa tovolahy. * Trano misy olona, misy [[afo]], tany misy [[farihy]], misy sahona. * [[Tsindretra]] mandry an-[[tanimbary]], sahona mandry an-[[tatatra]], [[mamba]] mandry [[Nosy|anosy]], ka samia mitoetra amin' ny onin-drainy. * Vikin-tsahona, ka samy manala izay ho afany. == Jereo koa == * [[Bibilava]] * [[Saobakaka]] * [[Tana (biby)|Tanalahy]] * [[Androngo]] * [[Katsatsaka]] * [[Voay]] * [[Mamba]] * [[Sahona misy hoho]] g5349mn5wwjmo6xyzb70h7zs0xg0dqw 0 294328 1148792 1118462 2026-08-09T06:24:00Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Alavolon-jaza]] ho [[Ala volon-jaza]] i Thelezifor 1118462 wikitext text/x-wiki Ny '''ala volon-jaza''' dia fanapahana ny rambon'ny [[volo]]<nowiki/>n-jazakely; tsy solaina tanteraka ny zaza mandritra io fotoana io fa analana kely fotsiny ary ny olona velon-dray aman-dreny, tsara fitondran-tena no manao izany, raha lahy dia tsy maintsy lehilahy no manapaka ilay volo, fa raha vavy kosa dia azo tapahan' ny lehilahy. Tanterahina ny ala volon-jaza amin' ny fahatelo volana eo ho eo. Amin'ny maha-fombafomba ny fanalàna volon-jaza dia misy karazana fitaovana ampiasaina mandritra ny fanantanterahana azy, toy ny [[fary]] raiki-bololona, ny [[Akondro (zavamaniry)|akondro]] velon-dreny, sns, izay ajoro eo amin'ny [[Zorofirarazana|zoro firarazana]]. Ny dikan'ireo akondro sy fary napetraka eo amin'ny zoro avaratra atsinanan'ny trano moa dia firarian-tsoa ho an'ilay zaza mba hanana dimby sy fara maro. Avy eo ireo zavamaniry ireo dia ifarombahan'ny olona maniry ny hanana taranaka. Amin'ny maha fetibe azy koa dia misy sakafo atao amin'izany iarahan'ny rehetra ka io dia ny [[vary]] misy [[laoka]] toy ny [[toho]] maina sy [[tantely]] ary [[trafon-kena]] miampy [[saonjo]] masaka voatetika ampiarahina eo ambony [[sahafa]]. Hosorana trafon-kena ny lohan' ny zazakely rehefa voatapaka ny volony. Izany no atao mba halama ny volo sy mba hahatsiaro ny ray aman-dreny niandohana. Tsy vidina ilay trafon-kena fa mankeny amin'ny mpivarotra dia milaza fa hanala volon-jaza, saingy manome hasina izay foy (vola) Ny sahafa dia manana andraikitra amin'ny fitsarana amin'ny tsara sy ny ratsy (ohatra: [[vary]] sy [[tsimparifary]], mitetika [[anana]], asiana [[vomanga]]). Zavatra tsara avy notsaraina no ifarombahana ka mba hiampita ny fahasoavana (nahodina ny sahafa). Ny vary dia vokatry ny  tany. Ny [[ronono]] na ny [[Nono (an' ny olombelona)|nono]] dia fototry ny aina. Ny tantely dia endriky ny fahamamiana sy endriky ny fahasalamana. Hahay hanahaka sy hitovy volo amin'ilay mpanety. Misy koa ny solon-[[kitay]] sy ny vidim-bolo. == Jereo koa == * [[Famorana]] * [[Famorana eto Madagasikara]] 0n94nkmb2sxhgg1sp2l1di5uh18s1xu 0 298249 1148820 1147380 2026-08-09T11:03:50Z ~2026-43677-38 40632 1148820 wikitext text/x-wiki '''Avoko Production''' dia iray amin'ireo trano mpamokatra sarimihetsika malagasy malaza sy manana tantara lava indrindra eto Madagasikara, izay niorina tamin'ny taona '''2000'''. Ity trano mpamokatra ity dia nanamarika ny tantaran'ny sarimihetsika malagasy (indrindra ny tontolon'ny sarimihetsika mihetsika na ''films d'action'' sy Kung-Fu) ary nankalaza ny faha-25 taonany teo amin'ny tontolon'ny zavakanto. [https://newsmada.com] == Ny Fiandohany sy ny Mpanorina == Ny mpanorina: I Maître Avoko (izay fantatra ihany koa amin'ny maha-lehiben'ny Kung-Fu Wisa eto Madagasikara azy) no nanorina azy. Ny fiofanany: Ny taona 1998 no nandeha nianatra sy niofana momba ny "cinématographie" tany Frantsa i Avoko, mialoha ny nananganany ny trano mpamokatra.[https://newsmada.com] == Ny fandraisana anjara amin'ny lalàn'ny sarimihetsikaNy taona 2003: == Niaraka tamin'ny mpamokatra vitsivitsy hafa ny Avoko Production nanambatra vola nanakarama mpahay lalàna (juriste). Ny tanjona: Hamolavola ny andinin-dalàna momba ny OM7 (Office Malagasy du 7e Art), izay natolotra ny Ministera, nolanian'ny parlemanta, ary lasa ISSM (Institut Supérieur de l'Audiovisuel et du Cinéma) ankehitriny.[https://facebook.com] == Ny fivoarany sy ny zava-bitaNy mpiantsehatra: == Olona manodidina ny 500 (mpilalao, mpanatontosa, teknisiana) no efa novolavolaina sy nandalana tao amin'ity trano mpamokatra ity.[https://newsmada.com] Ireo sarimihetsika nalaza: Fantatra tamin'ireo sarimihetsika nanehoana ny haiady Kung-Fu sy ny tantara nifanesy tamin'ny VCD sy DVD izy ireo (ohatra: Vifanga, Ady Saritaka).[https://facebook.com] Ny fankalazana faha-25 taona: No nanamarihana izany, ary namoahana ny sarimihetsika lehibe tamin'ny taon-dasa mitondra ny lohateny hoe “Ainga Shot”, izay nandaniana vola manodidina ny 1 miliara Ariary ary nilalaovan'i Avoko sy i Kaliba.[https://newsmada.com] Ny '''avoko''' dia zavamaniry samihafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'': * ''[[Vigna angivensis]]'' <small>Baker</small> (''Fabaceae'') -- avoko, fokotsaramaso, kifoka, kimaotsa * ''[[Tephrosia lyallii]]'' <small>Baker</small> (''Fabaceae'') -- avoko, fokomadioravina, fokondanitra, kifafakely, kifakakely == Jereo koa == * ''[[Vigna]]'' * ''[[Tephrosia]]'' [[Sokajy:mpamokatra sarimihetsika malagasy ]] 8nyen2qkj4pqh2g0iarmo0qrqxxyquq 0 301568 1148822 1148553 2026-08-09T11:06:02Z ~2026-43677-38 40632 == Jereo koa == [[Sokajy:Lamba]] 1148822 wikitext text/x-wiki Ny '''lambalandy''' na '''lamba landy''' dia [[Lamba (kolontsaina malagasy)|lamba nentim-paharazana malagasy]] vita amin' ny [[landy]] sy misy sorany notenomina. Amin' ny maha anisan' ny vakoka ara-kolontsain' ny faritra afovoan-tany eto [[Madagasikara]] azy (indrindra eo amin' ny [[Merina]] sy ny [[Betsileo]]), dia manana lanja lehibe eo amin' ny lafiny ara-tantara sy ara-piarahamonina ary ara-panahy ity karazana lamba ity. == Fanamboarana == Vita amin' ny fomba nentim-paharazana sy amin' ny akora voajanahary tanteraka izy io. Amin' ny ankapobeny dia tsy misy akora simika na loko voantr' olombelona ampiasaina amin' ny famokarana azy. Tenomina amin' ny landy kely (avy amin' ny [[Soherina|soherin]]' ny ''[[Bombyx mori]]'' ompiana eny amin' ny voaroihazo (''[[Morus alba]]'')) na landy be (avy amin' ny soherin' ny ''[[Borocera madagascariensis]]'' dia, izay miaina eny amin' ny hazo tapia (''[[Uapaca bojeri]]'')) ilay lamba. Fantatra amin' ny kofehiny izay tsy miovaova habe sy matevina kokoa ary somary mikitoantoana ny landy be. == Fampiasana == Taloha dia natokana ho an' ny fianakavian' ny mpanjaka sy ny mpitondra ary ny olona ao amin' ny saranga ambony ihany izy io, ka naneho ny fananana fahefana sy harena. Ankoatra ny lanonana lehibe sy fotoan-dehibe, dia manana anjara asa masina ny lambalandy mandritra ny [[famadihana]], izay ampiasana azy io ho [[lambamena]] hamonosana ny taolambalon' ny razana. Amin' izao fotoana izao dia nohavaozina ny endriky ny lambalandy ary mandalo vanim-potoana tena mampisongadina azy indray izy io. Mamorona endrika vaovao ho azy io ny mpamorona amin' ny fanaovana [[akanjo]], [[kiraro]], kojakoja isan-karazany, ary haingon-trano mifanaraka amin' ny fomba môderina. == Jereo koa == * [[Lambahoany]] (na [[Lambahoany|lambaoany]]) * [[Lamba akotofahana]] * [[Lamba arindrano]] * [[Lambamena]] * [[Jabo-landy]] * [[Laimasaka]] * [[Salaka]] * [[Sobahia]] * [[Landy]] == Jereo koa == [[Sokajy:Lamba]] mnqrf3e37n6vtqe6b04bqdlza09nja1 0 301582 1148772 1148647 2026-08-08T20:49:45Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1148772 wikitext text/x-wiki Trano kely famoaham-boky naorina tamin'ny taona [[1982]]<ref>Clews, Colin (2017). [https://books.google.com/books?id=8cAeDgAAQBAJ&q=%22Brilliance+Books%22+publisher&pg=PT79 Gay in the 80s: From Fighting our Rights to Fighting for our Lives.] Leicestershire, UK: Kibworth Beauchamp. p. 82.</ref> ary nahazoana famatsiambola tamin'ny GLC<ref>"[https://archive.senatehouselibrary.ac.uk/exhibitions-and-events/exhibitions/bookshelf-gallery/wounded The Wounded | Senate House Library] {{Wayback|url=https://archive.senatehouselibrary.ac.uk/exhibitions-and-events/exhibitions/bookshelf-gallery/wounded |date=20210927154321 }}". archive.senatehouselibrary.ac.uk</ref>, ny Brilliance Books. Tao Clerkenwell, Londres, no niorenany ary famoaham-boky ho an'ny pelaka sy lesbiana izy. Navoakany ny karazana asa soratra na noforonina izany na tsy foronina, anisan'izany ny ''Thomas Lyster: tantara iray (tao) Cambridge''<ref>Wurtzel, David (1983). [[iarchive:thomaslyster00davi|Thomas Lyster: a Cambridge novel]].</ref> nosoratan'i [[David Wurtzel]] sy ny ''Title Fight'', tantaran'ny gazety Britanika Gay News nosoratan'i Gillian E. Hanscombe sy Andrew Lumsden, mpiara-manorina azy. Namerina namoaka indray ireo asa soratra teo aloha momba ny [[pelaka]] sy [[lesbiana]] ihany koa izy io, anisan'izany ny ''The Alice B. Toklas Cook Book'' nosoratan'i Alice B. Toklas,<ref>Toklas, Alice B (1987). The Alice B. Toklas cook book. London: Brilliance Books. ISBN [[:en:Special:BookSources/978-0-946189-55-7|978-0-946189-55-7]]. OCLC [https://search.worldcat.org/oclc/877530252 877530252].</ref> sy ny fanontana tamin'ny taona 1984 ny The ''Chinese Garden'' nosoratan'i Rosemary Manning<ref>Manning, Rosemary (1984). The Chinese garden. London: Brilliance Books. ISBN [[:en:Special:BookSources/978-0-946189-70-0|978-0-946189-70-0]]. OCLC [https://search.worldcat.org/oclc/877530252 11901174].</ref> izay navoaka voalohany tamin'ny taona 1961. Notantanan'i Roy Trevelion sy ny Tenebris Light ny famoaham-boky. <ref name=":0">{{Cite journal |last=Mars-Jones |first=Adam |date=2012-01-26 |title=Adam Mars-Jones · Mrs Winterson's Daughter: Jeanette Winterson · LRB 26 January 2012 |url=https://www.lrb.co.uk/the-paper/v34/n02/adam-mars-jones/mrs-winterson-s-daughter |journal=London Review of Books |language=en |volume=34 |issue=2 |access-date=2020-06-13}}</ref> Niasa ho toniam-behivavy tao ny mpanoratra Jeanette Winterson, tamin'ny taona 1983. <ref>{{Cite book |last=Onega |first=Susana |date=2013-07-19 |title=Jeanette Winterson |url=https://books.google.com/books?id=1WO5DwAAQBAJ&q=jeanette+winterson+women%27s+editor+%22brilliance%22&pg=PT15 |language=en |publisher=Manchester University Press |isbn=978-1-84779-604-2}}</ref> == Loharano == <references /> h8dh4zedn3qgj13l2ve66ulf74x5kk8 0 301599 1148784 1148727 2026-08-09T04:56:45Z Mikoriana 40064 /* */ 1148784 wikitext text/x-wiki Rakotobe Sitraka Onjatiana no tena anarany. Antsoina koa hoe "Tsong" izy. Teraka tamin'ny Jolay 1990 ity mpanao gazety ity. '''Ny fianakaviana nipoirany :''' Zanak'i Ramatoa Ramonjamanana Haja Tiana Onisoa izy. Ramonjamanana Rivo sy Ilda kosa no nitaiza azy. Manana iray tampo telo i Sitraka Rakotobe. Razafimandimby Philippe no raibeny ary Raony Lucie Isabelle kosa no renibeny. Manana iray tampo telo i Sitraka Rakotobe. '''Ny fianakaviana naoriny :''' Nanambady an-dRamarokoto Joeliniaina Miora izy ary niteraka an-dRakotobe Yohanna Sharon izy ireo. Mbola mitondra vohoka kosa io vadiny io no voatery nandao ny tany i Sitraka. '''Ny asany :''' Tamin'ny taona sy 2016 izy no nisantatra ny tontolo fanaovan-gazety tao amin'ny L'Hebdo de Madagascar, avy eo nanao gazety ara-kolontsaina tao amin'ny L'Express de Madagascar, tao amin'ny  La Vérité izay niova ho  La Vérité Hebdo kosa izy no namarana ny 5 taonany farany. <ref>La Vérité</ref> Tamin'ny taona sy 2016 izy no nisantatra ny tontolo fanaovan-gazety tao amin'ny L'Hebdo de Madagascar, avy eo nanao gazety ara-kolontsaina tao amin'ny L'Express de Madagascar, tao amin'ny  La Vérité sy  La Vérité Hebdo kosa izy no namarana ny 5 taonany farany.<ref>https://www.facebook.com/61584023802356/posts/122146089741134126/?app=fbl</ref> Nodimandry tamin'ny 07 aogositra 2026 i Sitraka Rakotobe. Manan-janaka vavy iray izy ary bevohoka ny vadiny tamin'ny fotoana nandaozany ny tany.<ref>Inona no vaovao?</ref> lapbnoke8ei3bzlyqhzu324cklim0ny 1148785 1148784 2026-08-09T04:59:56Z Mikoriana 40064 /* */ 1148785 wikitext text/x-wiki Rakotobe Sitraka Onjatiana no tena anarany. Antsoina koa hoe "Tsong" izy. Teraka tamin'ny Jolay 1990 ity mpanao gazety ity. '''Ny fianakaviana nipoirany :''' Zanak'i Ramatoa Ramonjamanana Haja Tiana Onisoa izy. Ramonjamanana Rivo sy Ilda kosa no nitaiza azy. Manana iray tampo telo i Sitraka Rakotobe. Razafimandimby Philippe no raibeny ary Raony Lucie Isabelle kosa no renibeny. Manana iray tampo telo i Sitraka Rakotobe. '''Ny fianakaviana naoriny :''' Nanambady an-dRamarokoto Joeliniaina Miora izy ary niteraka an-dRakotobe Yohanna Sharon izy ireo. Mbola mitondra vohoka kosa io vadiny io no voatery nandao ny tany i Sitraka. '''Ny asany :''' Tamin'ny taona sy 2016 izy no nisantatra ny tontolo fanaovan-gazety tao amin'ny L'Hebdo de Madagascar, avy eo nanao gazety ara-kolontsaina tao amin'ny L'Express de Madagascar, tao amin'ny  La Vérité izay niova ho  La Vérité Hebdo kosa izy no namarana ny 5 taonany farany. <ref>La Vérité</ref> Nodimandry tamin'ny 7 aogositra 2025. Eny Ambohimarina Andoharonofotsy no milevina ity mpanao gazety ity.<ref>Inona no vaovao?</ref> hm4runajckj277clnvkcsmr4pkyf7ks 0 301606 1148769 2026-08-08T15:30:09Z ~2026-43637-16 40648 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sary:Malagasy_giant_rat.jpg|thumb|Votsovotsa any an'ala ao amin'ny Tahirin'ala Kirindy, Madagasikara.]] Ny '''votsovotsa''' (''Hypogeomys antimena''), izay fantatra ihany koa amin'ny anarana hoe '''voalavo goavambe malagasy''' na '''votsotsa''', dia karazana biby mpikiky ao amin'ny fianakaviana ''Nesomyidae'' sady hita any amin'ny faritra [[Faritra Menabe|Menabe]] eto [[Madagasikara]] ihany. Atahorana ho lany tamingana tanteraka ity karazana biby ity noho n... » 1148769 wikitext text/x-wiki [[Sary:Malagasy_giant_rat.jpg|thumb|Votsovotsa any an'ala ao amin'ny Tahirin'ala Kirindy, Madagasikara.]] Ny '''votsovotsa''' (''Hypogeomys antimena''), izay fantatra ihany koa amin'ny anarana hoe '''voalavo goavambe malagasy''' na '''votsotsa''', dia karazana biby mpikiky ao amin'ny fianakaviana ''Nesomyidae'' sady hita any amin'ny faritra [[Faritra Menabe|Menabe]] eto [[Madagasikara]] ihany. Atahorana ho lany tamingana tanteraka ity karazana biby ity noho ny fahaverezan'ny toeram-ponenany, ny fiterahana miadana, ary ny fahamaroan'ny faritra voafetra onenany (velaran-tany mirefy 200 kilometatra toradroa any avaratr'i Morondava, eo anelanelan'ny renirano Tomitsy sy Tsiribihina). Mifankatia sy miara-mipetraka mandritra ny androm-piainany ny mpivady, ary miteraka zanaka iray na roa monja isan-taona ny vavy. fhminwmayvwrurig3f7n69kb2uy0gj8 1148817 1148769 2026-08-09T10:52:20Z ~2026-43677-38 40632 [[Sokajy:Biby mampinono]] 1148817 wikitext text/x-wiki [[Sary:Malagasy_giant_rat.jpg|thumb|Votsovotsa any an'ala ao amin'ny Tahirin'ala Kirindy, Madagasikara.]] Ny '''votsovotsa''' (''Hypogeomys antimena''), izay fantatra ihany koa amin'ny anarana hoe '''voalavo goavambe malagasy''' na '''votsotsa''', dia karazana biby mpikiky ao amin'ny fianakaviana ''Nesomyidae'' sady hita any amin'ny faritra [[Faritra Menabe|Menabe]] eto [[Madagasikara]] ihany. Atahorana ho lany tamingana tanteraka ity karazana biby ity noho ny fahaverezan'ny toeram-ponenany, ny fiterahana miadana, ary ny fahamaroan'ny faritra voafetra onenany (velaran-tany mirefy 200 kilometatra toradroa any avaratr'i [[Morondava]], eo anelanelan'ny renirano Tomitsy sy [[Tsiribihina]]). Mifankatia sy miara-mipetraka mandritra ny androm-piainany ny mpivady, ary miteraka zanaka iray na roa monja isan-taona ny vavy. ==Jereo koa == [[Sokajy:Biby mampinono]] lgoon3tmsrpdyqtl75cg5zyo9xp2vwk 0 301607 1148771 2026-08-08T15:40:12Z ~2026-43637-16 40648 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sary:Xenopus_laevis_02.jpg|thumb|Sahona misy hoho]] Ny '''sahona misy hoho''' (''Xenopus laevis'') fantatra ihany koa amin'ny anarana hoe '''xenopus''' na '''platanna''' dia karazana [[sahona]] miaina anaty rano any Afrika, ao amin'ny fianakaviana ''Pipidae''. Avy amin'ireo hoho mainty fohy eo amin'ny tongony ny anarany; ny teny hoe ''Xenopus'' dia midika hoe "tongotra hafahafa" ary ny ''laevis'' dia midika hoe "malama". Hita any amin'ny faritra maro atsim... » 1148771 wikitext text/x-wiki [[Sary:Xenopus_laevis_02.jpg|thumb|Sahona misy hoho]] Ny '''sahona misy hoho''' (''Xenopus laevis'') fantatra ihany koa amin'ny anarana hoe '''xenopus''' na '''platanna''' dia karazana [[sahona]] miaina anaty rano any Afrika, ao amin'ny fianakaviana ''Pipidae''. Avy amin'ireo hoho mainty fohy eo amin'ny tongony ny anarany; ny teny hoe ''Xenopus'' dia midika hoe "tongotra hafahafa" ary ny ''laevis'' dia midika hoe "malama". Hita any amin'ny faritra maro atsimon'i [[Sahara]] aty [[Afrika]] ity karazana ity (manomboka any [[Nizerià]] sy [[Sodàna]] ka hatrany [[Afrika Atsimo]]), ary misy ihany koa vondrona nampidirina sy mipetraka mitokana any Amerika Avaratra, Amerika Atsimo, Eoropa ary Azia. Ireo karazana rehetra ao amin'ny fianakaviana ''Pipidae'' dia tsy manana lela na nify ary miaina anaty rano tanteraka. Mampiasa ny tanany izy ireo hanosihosena sakafo hiditra ao am-bavany sy hidina any amin'ny tendany, ary mampiasa rafitra manokana mba hisintonana zavatra hiditra ao am-bavany. Manana tongotra matanjaka ny *Pipidae* ka afaka milomano sy mitsambikina haingana mba hisambotra sakafo. Mampiasa ireo hoho eo amin'ny tongony koa izy ireo mba handrovitra sombin-tsakafo lehibe. Tsy manana hoditra sofina ivelany izy ireo, fa kosa manana kapila kely vita amin'ny taola-malemy eo ambanin'ny hoditra izay manao io asa io ihany. Mampiasa ny rantsantanany saro-pady sy ny fahaizany mamofona zavatra izy ireo mba hitadiavana sakafo. Biby mihinana izay hitany ny *Pipidae* ka afaka mihinana saika ny zava-drehetra: na zavamananaina velona, ​​na efa ho faty, na efa maty, ary na karazana fako organika aza. 4n9eenzj16qsyx8gw67bzzkaiwgz32t 1148818 1148771 2026-08-09T10:53:38Z ~2026-43677-38 40632 ==Jereo koa == [[Sokajy:Biby]] 1148818 wikitext text/x-wiki [[Sary:Xenopus_laevis_02.jpg|thumb|Sahona misy hoho]] Ny '''sahona misy hoho''' (''Xenopus laevis'') fantatra ihany koa amin'ny anarana hoe '''xenopus''' na '''platanna''' dia karazana [[sahona]] miaina anaty rano any [[Afrika]], ao amin'ny fianakaviana ''Pipidae''. Avy amin'ireo hoho mainty fohy eo amin'ny tongony ny anarany; ny teny hoe ''Xenopus'' dia midika hoe "tongotra hafahafa" ary ny ''laevis'' dia midika hoe "malama". Hita any amin'ny faritra maro atsimon'i [[Sahara]] aty [[Afrika]] ity karazana ity (manomboka any [[Nizerià]] sy [[Sodàna]] ka hatrany [[Afrika Atsimo]]), ary misy ihany koa vondrona nampidirina sy mipetraka mitokana any Amerika Avaratra, Amerika Atsimo, Eoropa ary Azia. Ireo karazana rehetra ao amin'ny fianakaviana ''Pipidae'' dia tsy manana lela na nify ary miaina anaty rano tanteraka. Mampiasa ny tanany izy ireo hanosihosena sakafo hiditra ao am-bavany sy hidina any amin'ny tendany, ary mampiasa rafitra manokana mba hisintonana zavatra hiditra ao am-bavany. Manana tongotra matanjaka ny *Pipidae* ka afaka milomano sy mitsambikina haingana mba hisambotra sakafo. Mampiasa ireo hoho eo amin'ny tongony koa izy ireo mba handrovitra sombin-tsakafo lehibe. Tsy manana hoditra sofina ivelany izy ireo, fa kosa manana kapila kely vita amin'ny taola-malemy eo ambanin'ny hoditra izay manao io asa io ihany. Mampiasa ny rantsantanany saro-pady sy ny fahaizany mamofona zavatra izy ireo mba hitadiavana sakafo. Biby mihinana izay hitany ny *Pipidae* ka afaka mihinana saika ny zava-drehetra: na zavamananaina velona, ​​na efa ho faty, na efa maty, ary na karazana fako organika aza. ==Jereo koa == [[Sokajy:Biby]] p4h9jh9qxls1jnxu0hks7zef9l2mhvh 0 301608 1148778 2026-08-09T03:32:25Z ~2026-43677-38 40632 Pejy fihodinana mankany [[Marovoay Sud]] 1148778 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Marovoay Sud]] 090kwwlpsuwrszkypdzpcb1fra2at5j 0 301609 1148790 2026-08-09T06:16:02Z Thelezifor 15140 Tanàna kely ao amin' ny faritra Analamanga 1148790 wikitext text/x-wiki I '''Miadanimerina''' dia tanàna kely ao amin' ny [[Faritra Analamanga]] eto [[Madagasikara]], eo amin' ny 20 km eo ho eo atsinanan' [[Antananarivo]]. Tanàna manan-tantara ao amin' ilay faritra ity toerana ity, ary malaza noho ny anjara asa manokana nananany teo amin' ny famoliana landy nandritra ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]]. Anisan' ny toerana be mpitsidika mandritra ny dia an-tongotra karakarain' ny Office régional du tourisme d'Analamanga (ORTANA) ity tanàna ity, izay fantatra amin' ny fisian' ny havoana misy manda sy trano vita amin' ny tany mena ary ny fitohizan' ny fahaiza-manao nentim-paharazana, indrindra momba ny landy. == Toerana misy azy == Tanàna ao amin' ny faritra afovoan-tanin' i [[Madagasikara]], izay malaza amin' ny [[Asa tanana|asa]] [[Asa tanana|tanana]] nentim-paharazana momba ny fanenomana [[landy]], i Miadanimerina. Ao amin' ny faritra ambanivohitra atsinanan' [[Antananarivo]] no misy azy eo amin' ny 20 km mahery kely miala ny renivohitra, ary akaikin' i [[Kalonjy]], tanàna manan-tantara ao amin' ny faritr' Imerina, sy ny lalana mankany [[Mantasoa]] sy Ambatomanga. Ahafantarana ity tanàna ity ny fisian' ny havoana misy manda sy trano vita amin' ny tany mena. == Tanànan' ny mpamoly landy == Ahafantarana an' i Miadanimerina ny fifandraisany amin' ny asa tanana nentim-paharazana momba ny landy. Toerana ahafahana mahita ny fizotran' ny famolesana landy (indrindra fa ny [[landibe]]) sy ny mpanao asa tanana misahana izany. Nanana anjara toerana manokana i Miadanimerina teo amin' ny fandaminana momba ny famokarana landy nandritra ny vanim-potoanan' ny Fanjakana Merina, indrindra nandritra ny fitondran' ny mpanjaka [[Andrianampoinimerina]], indrindra fa teo amin' ny lafiny famolesana sy fanenomana landy. Nisahana manokana ny famolesana ny kofehy landy hanamboarana ny lamban' ny mpanjaka ny mponina tao. Faha mpanjaka dia natokana ho an' ny fiompiana landy i Mahitsy nanana andraikitra manokana i Miadanimerina teo amin' ny famolesana landy ary [[Ambohidrabiby]] (sy [[Fonohasina]]) kosa no niandraikitra ny dingana farany, dia ny fanenomana ny [[lambalandy]] fampiasan' ny mpanjaka sy ny [[lambamena]]. Ankehitriny dia manana anjara toerana i Miadanimerina amin' ny fitahirizana sy ny fampiharana izany fahaiza-manao nentim-paharazana izany. == Toekarena == === Famolesana === Ny asa fanamboarana kofehy sy ny asa tanana momba ny lamba ao Miadanimerina dia anisan' ny asa ara-toekarena ao Miadanilerina. Ireo asa ireo, izay tanterahin' ny vehivavy indrindra, izay indraindray mikambana anaty kaoperativa, dia atao ao an-trano, fanampin' ny [[Fambolena|asa tany]], ary manome fidiram-bola lehibe indrindra ho an' ny fianakaviana. Mifandray mivantana amin' ny fisian' ny ala tapia (''[[Uapaca bojeri]]''), izay fonenana voajanaharin' ny landibe (''[[Borocera cajani]]''), ity asa ity. === Fizahan-tany === Nampidirin' ny Office régional du tourisme d'Analamanga (ORTANA) ao anatin' ny toeram-pitsangatsanganana ahitana zava-baovao i Miadanimerina, indrindra fa ireo izay mifantoka amin' ny fanodinana landy. Nahafahana nitsidika ny tanàna sy ny manodidina ary nihaona tamin' ny mpanao asa tanana eo an-toerana ihany koa ny fitsangatsanganana natao tamin' ny taona 2022. Toerana anaovana fizahantany mifototra amin' ny kolontsaina sy ny asa tanana i Miadanimerina, izay mampiseho ny toerana sy ny fahaiza-manao nentim-paharazana mifandraika amin' izany. == Jereo koa == * [[Lambamena]] * [[Lambalandy]] * [[Landy]] * [[Ambohidrabiby]] mwjiiyyd8uyuyzusnuqcaz0edi1j5wp 0 301610 1148793 2026-08-09T06:24:00Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Alavolon-jaza]] ho [[Ala volon-jaza]] i Thelezifor 1148793 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Ala volon-jaza]] 6jfsym7yc051f5vpy3r5c9okopnifqj 0 301611 1148798 2026-08-09T06:36:36Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Vanofotsy]] ho [[Ardea alba]] i Thelezifor 1148798 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Ardea alba]] cdo1tu1kfj46nrykapimsv0dbwfzt6p 0 301612 1148800 2026-08-09T06:57:21Z Thelezifor 15140 Katsentsitra ivelany 1148800 wikitext text/x-wiki [[Sary:Ceratophyllus gallinae female ZSM.jpg|vignette|371x371px|''Ceratophyllus gallinae'' (vavy)]] Ny '''''Ceratophyllus gallinae''''' dia karazana [[parasy]], izay [[katsentsitra]] ivelany miaina amin' ny [[vorona]]. I Franz von Paula Schrank, manampahaizana alemàna momba ny zavamaniry sy ny bibikely, no namaritra voalohany an' io karazana parasy io tamin' ny taona 1803. Amn' ny teny malagasy izy dia fantatra amin' ny anara na hoe '''parasin' akoho'''. == Jereo koa == * ''[[Ceratophyllus]]'' * [[Parasy]] 8t35e3vim09nv9ea77bs1vvybvptuf7 0 301613 1148801 2026-08-09T07:07:35Z Thelezifor 15140 Karazana parasy 1148801 wikitext text/x-wiki Ny '''''Echidnophaga gallinacea''''' dia anisan' ny karazana [[parasy]] miisa 2&nbsp;500 fantatra ao amin' ny filaharana ''[[Siphonaptera]]''. Atao amin' ny teny maklagasy hoe '''parasin' akoho''' izy io. Manana loko volontsôkôlà maizina ny ''Echidnophaga gallinacea'' ary parasy kely mirefy eo amin' ny 2 mm eo ho eo ny halavany; izany dia antsasaky ny haben' ny parasin-tsaka mahazatra (''[[Ctenocephalides felis]]''). Tahaka ny karazana parasy rehetra, manana tongotra aoriana matanjaka ny ''Echidnophaga gallinacea'', izay ahafahany mitsambikina lavitra raha oharina amin' ny haben' ny vatany. Tsy tokana ny karazana biby tsentsefin' ny ''Echidnophaga gallinacea'', satria hita fa afaka mamely karazana biby maro samihafa izy ireo, anisan' izany ny [[akoho]] sy ny [[alika]] ary na dia ny [[olombelona]] koa aza. == Jereo koa == * [[Parasin' akoho]] * ''[[Echidnophaga]]'' g2rhhizynywucbqphgzp1ulrndpwn8b 0 301614 1148803 2026-08-09T07:11:06Z Thelezifor 15140 Fihodinana 1148803 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA[[parasy]] 9yglo6yhrnweaeq45lfum1afu7e7upu 0 301615 1148812 2026-08-09T08:52:31Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Razana (finoana malagasy)]] ho [[Razana (kolontsaina malagasy)]] i Thelezifor 1148812 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Razana (kolontsaina malagasy)]] mrkg3hb1wlden7pks5qoli0a55sun1u 0 301616 1148815 2026-08-09T10:28:13Z Thelezifor 15140 Karazana lamba malagasy 1148815 wikitext text/x-wiki Ny '''lambahoany''' na '''lambaoany''' dia [[Lamba (kolontsaina malagasy)|lamba]] [[landihazo]] miendrika [[mahitsizoro]] misy misy sary sy soratra voapirinty, izay afatotra eo ambanin' ny [[helika]] na eo amin' ny [[andilana]]. Mariky ny [[kolontsaina malagasy]] sady tena mipaka lalina any amin' ny faritra amorontsirak' i [[Madagasikara]] ny fampiasana azy. Mifandray amin' ny ''kanga'' ao [[Afrika Atsinanana]] izy io, izay sady fitafy andavanandro no fitaovana ilaina amin' ny fiainana andavanandro ary koa fitaovana enti-mifandray eo amin' ny fiarahamonina. Na izany aza, miavaka amin' ny lamba hafa amin' ny heviny ankapobeny ny lambahoany noho ny endriny sy ny fomba fampiasana azy ho lamba fonosina amin'ny vatana, ary indrindra indrindra, noho ny fisian' ny soratra matetika eo aminy (ohabolana, teny filamatra, na hafatra hafa amin' ny teny malagasy). == Endrika == Raha notenomina tamin' ny [[landibe]] na kofehy avy amin' ny tsirak' [[Akondro (zavamaniry)|akondro]] ary nolokoina tanana izy io tamin' ny voalohany, dia niova izany ka lasa novokarina amin' ny fomba ndostrialy taty aoriana. Lamba vita amin' ny [[landihazo]] manana endrika mahitsizoro, misy soratra sy sary voaprinty eo aminy, ary sokajy manokana ao anatin' ny [[Lamba (kolontsaina malagasy)|lamba]] malagasy nentim-paharazana ny lambahoany. Matetika dia misy fizaràna telo ny lambahoany môderina: * pina: sisiny manaingo antsoina; * fafana: sarisary maneho olona, seha-piainana andavanandro, biby, zavamaniry, endri-tany, endrika jeômetrika, tandindona; * soratra: matetika ohabolana, teny filamatra, na hafatra, eo amin' ny farany ambany na eo afovoany. Mahatonga ny lambahoany ho lamba tsy mianina amin' ny maha fitafiana manarona ny vatana fotsiny ny fitambaran' ny sary sy ny soratra: afaka mitantara zavatra sy maneho hevitra ary mampita hafatra koa izy. == Fampiasana == === Fitafiana andavanandro === Akanjo anaovan' ny lehilahy sy ny vehivavy ny lambahoany, ka azo ampiasaina ho lamba afatotra eo amin' ny andilana izy, eo ambanin' ny sandry na manodidina ny tratra, atao eo an-tsoroka, na afatotra amin' ny loha amin' ny toe-javatra sasany, afatotra manodidina ny vatana. Matetika ny lehilahy no mamatotra azy eo amin' ny valahany (atao [[kitamby]] any amin' ny tapany avaratr' i Madagasikara), fa ny vehivavy kosa mametraka azy eo ambany helika na eo ambonin' ny soroka. === Fampitana hafatra eo amin' ny fiarahamonina === Ny mampiavaka ny lambahoany dia ny fisian' ny fehezanteny voasoratra eo aminy (teny filamatra, ohabolana, torohevitra, fanambarana faniriana, na hafatra hafa amin' ny teny malagasy). Izany fitambaran-tsary sy soratra izany dia manova azy ho fitaovana mitantara zavatra sy ifandraisan' ny fiarahamonina. Io endrika hita maso io dia ahafahan' ny olona mitafy na manolotra azy haneho an-kolaka ny fitiavana, ny tsy fitovian-kevitra, sns. Amin' ny endriny nohavaozina ankehitriny dia lasa fitaovana ho an' ny fikambanana tsy miankina (ONG) sy ny mpanakanto izy io mba hanatanterahana hetsika fanentanana momba ny lohahevitra toy ny fahasalamana, ny tontolo iainana, ary ny zon' ny ankizy. === Fitafiana amin' ny fombafomba === Na dia mifototra indrindra amin' ny fiainana andavanandron' ny faritra amorontsiraka aza ny fampiasana ny lambahoany, dia mahazo lafiny masina kokoa any amin' ny faritry ny afovoan-tany, indrindra mandritra ny fombafomba fanomezam-boninahitra ny [[Razana (kolontsaina malagasy)|razana]]. Manana anjara toerana eo amin' ny lanonana lehibe eo amin' ny fiainam-pianakaviana ihany koa izy io: fifamofoana, fampakaram-bady, famorana, fandevenana sns. === Fampiasana hafa === Azo ampiasaina amin' ny zavatra maro samihafa eo amin' ny fiainana andavanandro na ao an-trano koa io lamba io. Anisan' ny fampiasana azy ny fitondrana ankizy, ny fanaovana azy ho lamba firakotra maivana, lamban-databatra na lambam-baravarana na lambam-baravarankely, ny fiarovana amin' ny masoandro na ny vovoka, ary ny fanaingoana ny ao an-trano. Azo atolotra ho fanomezana ihany koa izy io, indrindra mandritra ny fotoan-dehibe na mandritra ny lanonana manokana. == Tantara sy fanamby == === Tantara mifandray amin' ny varotra === Mifandray amin' ny sehatry ny varotra an-dranomasina manodidina ny [[Ranomasimbe Indiana]] ny fivoaran' ny lambahoany, indrindra fa nandritra ny taonjato faha-19. Tamin' izany fotoana izany dia nifandray tamin' ny [[Tamba-nosin' i Kômôro|nosy Kômôro]], tamin' i [[Afrika Atsinanana]], tamin' i [[India]], tamin' ny nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]], ary tamin' ny faritra hafa mpanao varotra ny morontsirak' i Madagasikara. Noho izany, manana fomba fampiasana mitovy amin' ny lamba maro avy amin' ny faritra manodidina ny Ranomasimbe Indiana ny lambahoany, indrindra fa ny ''[[kanga]]'' avy ao Afrika Atsinanana: sady azo anaovana toy ny akanjo ilay lamba mahitsizoro misy sary na soratra no azo ampiasaina hitondrana hafatra voasoratra eo aminy. Tsy midika anefa izany fifandraisana akaiky izany fa dika mitovy amin' ny lamba avy any ivelany fotsiny ny lambahoany. Tafiditra ao anatin' ny tontolon' ny [[kolontsaina malagasy]] ny endriny, ny sary sy soratra eo aminy, ny fomba fampiasana azy ary ny hafatra entiny. === Fiavian' ny anarany === Voalaza fa ny teny hoe "lambahoany" dia avy amin' ny fitambaran' ny [[teny malagasy]] hoe "lamba" sy ny [[teny anglisy]] hoe "one" (fanafohezana ny hoe "number one"), ka ny "one" dia manondro lamba tsara kalitao na avo lenta nohafarana avy any ivelany tamin' ny taonjato faha-19 izany. , dia avy amin' i Bako Rasoarifetra. Na izany aza dia tsy tokony hoheverina ho fanazavana azo antoka sy efa voamarina momba ny fiavian' ilay teny io hevitra io. Toy izany koa ny fampifandraisana azy amin' ny hoe "lamba ho any" na "lamba oany" dia toa hevitra naroso fotsiny fa tsy porofo ara-piteny voamarina. === Olana sy fanamby ankehitriny === Mampiray ny maha fitafiana sy ny maha kolontsaina ary ny maha fitaovam-pifandraisana azy ny lambahoany ka lasa marika matanjaka maneho ny maha Malagasy. Taorian' ny fotoana nihenan' ny fampiasana azy eny an-tanàn-dehibe dia mihamaro indray ny olona liana amin' izy io ankehitriny. Miatrika fifaninanana mafy avy amin' ny orinasa iraisam-pirenena mpamokatra ''fast fashion'' sy ny varotra fitafiana efa nampiasaina avy any Eorôpa ny sehatry ny famokarana lambahoany. Mba hiantohana ny faharetany dia mamerina mampiasa ity karazana lamba ity sy manavao ny endriny ary manova azy ho fitaovana môderina hanehoana ny kolontsaina ny mpamorona lamaody ankehitriny. == Jereo koa == * [[Jabo-landy]] * [[Kisaly]] * [[Kitamby]] * [[Laimasaka]] * [[Lamba (kolontsaina malagasy)|Lamba]] * [[Lamba akotofahana]] * [[Lamba arindrano]] * [[Lamba jaky]] * [[Lamba soga]] * [[Lambamena]] * [[Salaka]] - [[sadia]] - [[sikotry]] * [[Salovana]] * [[Sobahia]] pz8j3uotzyrvzu1zia4hwj95xioyhtd 1148816 1148815 2026-08-09T10:30:10Z Thelezifor 15140 Loharano 1148816 wikitext text/x-wiki Ny '''lambahoany''' na '''lambaoany''' dia [[Lamba (kolontsaina malagasy)|lamba]] [[landihazo]] miendrika [[mahitsizoro]] misy misy sary sy soratra voapirinty, izay afatotra eo ambanin' ny [[helika]] na eo amin' ny [[andilana]]. Mariky ny [[kolontsaina malagasy]] sady tena mipaka lalina any amin' ny faritra amorontsirak' i [[Madagasikara]] ny fampiasana azy. Mifandray amin' ny ''kanga'' ao [[Afrika Atsinanana]] izy io, izay sady fitafy andavanandro no fitaovana ilaina amin' ny fiainana andavanandro ary koa fitaovana enti-mifandray eo amin' ny fiarahamonina. Na izany aza, miavaka amin' ny lamba hafa amin' ny heviny ankapobeny ny lambahoany noho ny endriny sy ny fomba fampiasana azy ho lamba fonosina amin'ny vatana, ary indrindra indrindra, noho ny fisian' ny soratra matetika eo aminy (ohabolana, teny filamatra, na hafatra hafa amin' ny teny malagasy). == Endrika == Raha notenomina tamin' ny [[landibe]] na kofehy avy amin' ny tsirak' [[Akondro (zavamaniry)|akondro]] ary nolokoina tanana izy io tamin' ny voalohany, dia niova izany ka lasa novokarina amin' ny fomba ndostrialy taty aoriana. Lamba vita amin' ny [[landihazo]] manana endrika mahitsizoro, misy soratra sy sary voaprinty eo aminy, ary sokajy manokana ao anatin' ny [[Lamba (kolontsaina malagasy)|lamba]] malagasy nentim-paharazana ny lambahoany. Matetika dia misy fizaràna telo ny lambahoany môderina: * pina: sisiny manaingo antsoina; * fafana: sarisary maneho olona, seha-piainana andavanandro, biby, zavamaniry, endri-tany, endrika jeômetrika, tandindona; * soratra: matetika ohabolana, teny filamatra, na hafatra, eo amin' ny farany ambany na eo afovoany. Mahatonga ny lambahoany ho lamba tsy mianina amin' ny maha fitafiana manarona ny vatana fotsiny ny fitambaran' ny sary sy ny soratra: afaka mitantara zavatra sy maneho hevitra ary mampita hafatra koa izy. == Fampiasana == === Fitafiana andavanandro === Akanjo anaovan' ny lehilahy sy ny vehivavy ny lambahoany, ka azo ampiasaina ho lamba afatotra eo amin' ny andilana izy, eo ambanin' ny sandry na manodidina ny tratra, atao eo an-tsoroka, na afatotra amin' ny loha amin' ny toe-javatra sasany, afatotra manodidina ny vatana. Matetika ny lehilahy no mamatotra azy eo amin' ny valahany (atao [[kitamby]] any amin' ny tapany avaratr' i Madagasikara), fa ny vehivavy kosa mametraka azy eo ambany helika na eo ambonin' ny soroka. === Fampitana hafatra eo amin' ny fiarahamonina === Ny mampiavaka ny lambahoany dia ny fisian' ny fehezanteny voasoratra eo aminy (teny filamatra, ohabolana, torohevitra, fanambarana faniriana, na hafatra hafa amin' ny teny malagasy). Izany fitambaran-tsary sy soratra izany dia manova azy ho fitaovana mitantara zavatra sy ifandraisan' ny fiarahamonina. Io endrika hita maso io dia ahafahan' ny olona mitafy na manolotra azy haneho an-kolaka ny fitiavana, ny tsy fitovian-kevitra, sns. Amin' ny endriny nohavaozina ankehitriny dia lasa fitaovana ho an' ny fikambanana tsy miankina (ONG) sy ny mpanakanto izy io mba hanatanterahana hetsika fanentanana momba ny lohahevitra toy ny fahasalamana, ny tontolo iainana, ary ny zon' ny ankizy. === Fitafiana amin' ny fombafomba === Na dia mifototra indrindra amin' ny fiainana andavanandron' ny faritra amorontsiraka aza ny fampiasana ny lambahoany, dia mahazo lafiny masina kokoa any amin' ny faritry ny afovoan-tany, indrindra mandritra ny fombafomba fanomezam-boninahitra ny [[Razana (kolontsaina malagasy)|razana]]. Manana anjara toerana eo amin' ny lanonana lehibe eo amin' ny fiainam-pianakaviana ihany koa izy io: fifamofoana, fampakaram-bady, famorana, fandevenana sns. === Fampiasana hafa === Azo ampiasaina amin' ny zavatra maro samihafa eo amin' ny fiainana andavanandro na ao an-trano koa io lamba io. Anisan' ny fampiasana azy ny fitondrana ankizy, ny fanaovana azy ho lamba firakotra maivana, lamban-databatra na lambam-baravarana na lambam-baravarankely, ny fiarovana amin' ny masoandro na ny vovoka, ary ny fanaingoana ny ao an-trano. Azo atolotra ho fanomezana ihany koa izy io, indrindra mandritra ny fotoan-dehibe na mandritra ny lanonana manokana. == Tantara sy fanamby == === Tantara mifandray amin' ny varotra === Mifandray amin' ny sehatry ny varotra an-dranomasina manodidina ny [[Ranomasimbe Indiana]] ny fivoaran' ny lambahoany, indrindra fa nandritra ny taonjato faha-19. Tamin' izany fotoana izany dia nifandray tamin' ny [[Tamba-nosin' i Kômôro|nosy Kômôro]], tamin' i [[Afrika Atsinanana]], tamin' i [[India]], tamin' ny nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]], ary tamin' ny faritra hafa mpanao varotra ny morontsirak' i Madagasikara. Noho izany, manana fomba fampiasana mitovy amin' ny lamba maro avy amin' ny faritra manodidina ny Ranomasimbe Indiana ny lambahoany, indrindra fa ny ''[[kanga]]'' avy ao Afrika Atsinanana: sady azo anaovana toy ny akanjo ilay lamba mahitsizoro misy sary na soratra no azo ampiasaina hitondrana hafatra voasoratra eo aminy. Tsy midika anefa izany fifandraisana akaiky izany fa dika mitovy amin' ny lamba avy any ivelany fotsiny ny lambahoany. Tafiditra ao anatin' ny tontolon' ny [[kolontsaina malagasy]] ny endriny, ny sary sy soratra eo aminy, ny fomba fampiasana azy ary ny hafatra entiny. === Fiavian' ny anarany === Voalaza fa ny teny hoe "lambahoany" dia avy amin' ny fitambaran' ny [[teny malagasy]] hoe "lamba" sy ny [[teny anglisy]] hoe "one" (fanafohezana ny hoe "number one"), ka ny "one" dia manondro lamba tsara kalitao na avo lenta nohafarana avy any ivelany tamin' ny taonjato faha-19 izany<ref><small>Araka ny voalazan' i Bako Rasoarifetra</small></ref>. Na izany aza dia tsy tokony hoheverina ho fanazavana azo antoka sy efa voamarina momba ny fiavian' ilay teny io hevitra io. Toy izany koa ny fampifandraisana azy amin' ny hoe "lamba ho any" na "lamba oany" dia toa hevitra naroso fotsiny fa tsy porofo ara-piteny voamarina. === Olana sy fanamby ankehitriny === Mampiray ny maha fitafiana sy ny maha kolontsaina ary ny maha fitaovam-pifandraisana azy ny lambahoany ka lasa marika matanjaka maneho ny maha Malagasy. Taorian' ny fotoana nihenan' ny fampiasana azy eny an-tanàn-dehibe dia mihamaro indray ny olona liana amin' izy io ankehitriny. Miatrika fifaninanana mafy avy amin' ny orinasa iraisam-pirenena mpamokatra ''fast fashion'' sy ny varotra fitafiana efa nampiasaina avy any Eorôpa ny sehatry ny famokarana lambahoany. Mba hiantohana ny faharetany dia mamerina mampiasa ity karazana lamba ity sy manavao ny endriny ary manova azy ho fitaovana môderina hanehoana ny kolontsaina ny mpamorona lamaody ankehitriny. == Jereo koa == * [[Jabo-landy]] * [[Kisaly]] * [[Kitamby]] * [[Laimasaka]] * [[Lamba (kolontsaina malagasy)|Lamba]] * [[Lamba akotofahana]] * [[Lamba arindrano]] * [[Lamba jaky]] * [[Lamba soga]] * [[Lambamena]] * [[Salaka]] - [[sadia]] - [[sikotry]] * [[Salovana]] * [[Sobahia]] == Loharano == 37kv3jzylgsplbfis8uf1tuge6s01tn 1148819 1148816 2026-08-09T11:02:21Z Thelezifor 15140 Loharano 1148819 wikitext text/x-wiki Ny '''lambahoany''' na '''lambaoany''' dia [[Lamba (kolontsaina malagasy)|lamba]] [[landihazo]] miendrika [[mahitsizoro]] misy misy sary sy soratra voapirinty, izay afatotra eo ambanin' ny [[helika]] na eo amin' ny [[andilana]]<ref><small>Scherer, Marie-Christine (2002), ''Le Lambahoany : Textile, message et culture à Madagascar''.</small></ref><ref><small>Fee, Sarah (2002), ''Cloth and Human Experience in Madagascar'', Smithsonian Institution Press / University of Michigan.</small></ref><ref><small>Rajaonarimanana, Narivelo (2001), ''Dictionnaire malgache-français'', Éditions L'Harmattan.</small></ref><ref><small>"[https://newsmada.com/2023/07/31/kolontsaina-sy-fomba-amam-panao-manan-kasina-eo-aminny-malagasy-ny-lamba/ Kolontsaina sy fomba amam-panao: manan-kasina eo amin’ny Malagasy ny lamba]", ''Newsmada'', 31 juillet 2023</small></ref><ref><small>"[https://web.facebook.com/MuseeDeLaPhotographieDeMadagascar/posts/do%C3%B9-vient-le-mot-lambahoany-selon-larch%C3%A9ologue-bako-rasoarifetra-lambahoany-vien/2612982242177517/?_rdc=1&_rdr# D'où vient le mot "Lambahoany" ?]", ''Musée de la Photographie de Madagascar'', 3 mai 2023 (resadresaka nifanaovana tamin' i Bako Rasoarifetra, )</small></ref><ref><small>"[https://www.bdlp.org/fiche/13055 Lambahoany]", ''Base de Données Lexicographiques Panfrancophone'' (BDLP)</small></ref><ref><small>"[https://www.britishmuseum.org/collection/object/E_Af2006-05-1?utm_source=chatgpt.com Lamba hoany]", ''British Museum''</small></ref><ref><small>"[https://www.rfi.fr/fr/podcasts/reportage-afrique/20210225-s%C3%A9rie-un-objet-5-7-madagascar-le-lambahoany-une-histoire-d-identit%C3%A9?utm_source=chatgpt.com Madagascar: le Lambahoany, une histoire d'identité]", ''Radio France Internationale'' (RFI), 26/02/2021</small></ref><ref><small>Prime Magazine, "[https://www.primemedia.international/pdf/Prime-Magazine-February-2019.pdf?utm Lambahoany : Textos sur Textiles]" (PDF), ''Prime Magazine'', Fevrier / February 2019</small></ref>. Mariky ny [[kolontsaina malagasy]] sady tena mipaka lalina any amin' ny faritra amorontsirak' i [[Madagasikara]] ny fampiasana azy. Mifandray amin' ny ''kanga'' ao [[Afrika Atsinanana]] izy io, izay sady fitafy andavanandro no fitaovana ilaina amin' ny fiainana andavanandro ary koa fitaovana enti-mifandray eo amin' ny fiarahamonina. Na izany aza, miavaka amin' ny lamba hafa amin' ny heviny ankapobeny ny lambahoany noho ny endriny sy ny fomba fampiasana azy ho lamba fonosina amin'ny vatana, ary indrindra indrindra, noho ny fisian' ny soratra matetika eo aminy (ohabolana, teny filamatra, na hafatra hafa amin' ny teny malagasy). == Endrika == Raha notenomina tamin' ny [[landibe]] na kofehy avy amin' ny tsirak' [[Akondro (zavamaniry)|akondro]] ary nolokoina tanana izy io tamin' ny voalohany, dia niova izany ka lasa novokarina amin' ny fomba ndostrialy taty aoriana. Lamba vita amin' ny [[landihazo]] manana endrika mahitsizoro, misy soratra sy sary voaprinty eo aminy, ary sokajy manokana ao anatin' ny [[Lamba (kolontsaina malagasy)|lamba]] malagasy nentim-paharazana ny lambahoany. Matetika dia misy fizaràna telo ny lambahoany môderina: * pina: sisiny manaingo antsoina; * fafana: sarisary maneho olona, seha-piainana andavanandro, biby, zavamaniry, endri-tany, endrika jeômetrika, tandindona; * soratra: matetika ohabolana, teny filamatra, na hafatra, eo amin' ny farany ambany na eo afovoany. Mahatonga ny lambahoany ho lamba tsy mianina amin' ny maha fitafiana manarona ny vatana fotsiny ny fitambaran' ny sary sy ny soratra: afaka mitantara zavatra sy maneho hevitra ary mampita hafatra koa izy. == Fampiasana == === Fitafiana andavanandro === Akanjo anaovan' ny lehilahy sy ny vehivavy ny lambahoany, ka azo ampiasaina ho lamba afatotra eo amin' ny andilana izy, eo ambanin' ny sandry na manodidina ny tratra, atao eo an-tsoroka, na afatotra amin' ny loha amin' ny toe-javatra sasany, afatotra manodidina ny vatana. Matetika ny lehilahy no mamatotra azy eo amin' ny valahany (atao [[kitamby]] any amin' ny tapany avaratr' i Madagasikara), fa ny vehivavy kosa mametraka azy eo ambany helika na eo ambonin' ny soroka. === Fampitana hafatra eo amin' ny fiarahamonina === Ny mampiavaka ny lambahoany dia ny fisian' ny fehezanteny voasoratra eo aminy (teny filamatra, ohabolana, torohevitra, fanambarana faniriana, na hafatra hafa amin' ny teny malagasy). Izany fitambaran-tsary sy soratra izany dia manova azy ho fitaovana mitantara zavatra sy ifandraisan' ny fiarahamonina. Io endrika hita maso io dia ahafahan' ny olona mitafy na manolotra azy haneho an-kolaka ny fitiavana, ny tsy fitovian-kevitra, sns. Amin' ny endriny nohavaozina ankehitriny dia lasa fitaovana ho an' ny fikambanana tsy miankina (ONG) sy ny mpanakanto izy io mba hanatanterahana hetsika fanentanana momba ny lohahevitra toy ny fahasalamana, ny tontolo iainana, ary ny zon' ny ankizy. === Fitafiana amin' ny fombafomba === Na dia mifototra indrindra amin' ny fiainana andavanandron' ny faritra amorontsiraka aza ny fampiasana ny lambahoany, dia mahazo lafiny masina kokoa any amin' ny faritry ny afovoan-tany, indrindra mandritra ny fombafomba fanomezam-boninahitra ny [[Razana (kolontsaina malagasy)|razana]]. Manana anjara toerana eo amin' ny lanonana lehibe eo amin' ny fiainam-pianakaviana ihany koa izy io: fifamofoana, fampakaram-bady, famorana, fandevenana sns. === Fampiasana hafa === Azo ampiasaina amin' ny zavatra maro samihafa eo amin' ny fiainana andavanandro na ao an-trano koa io lamba io. Anisan' ny fampiasana azy ny fitondrana ankizy, ny fanaovana azy ho lamba firakotra maivana, lamban-databatra na lambam-baravarana na lambam-baravarankely, ny fiarovana amin' ny masoandro na ny vovoka, ary ny fanaingoana ny ao an-trano. Azo atolotra ho fanomezana ihany koa izy io, indrindra mandritra ny fotoan-dehibe na mandritra ny lanonana manokana. == Tantara sy fanamby == === Tantara mifandray amin' ny varotra === Mifandray amin' ny sehatry ny varotra an-dranomasina manodidina ny [[Ranomasimbe Indiana]] ny fivoaran' ny lambahoany, indrindra fa nandritra ny taonjato faha-19. Tamin' izany fotoana izany dia nifandray tamin' ny [[Tamba-nosin' i Kômôro|nosy Kômôro]], tamin' i [[Afrika Atsinanana]], tamin' i [[India]], tamin' ny nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]], ary tamin' ny faritra hafa mpanao varotra ny morontsirak' i Madagasikara. Noho izany, manana fomba fampiasana mitovy amin' ny lamba maro avy amin' ny faritra manodidina ny Ranomasimbe Indiana ny lambahoany, indrindra fa ny ''[[kanga]]'' avy ao Afrika Atsinanana: sady azo anaovana toy ny akanjo ilay lamba mahitsizoro misy sary na soratra no azo ampiasaina hitondrana hafatra voasoratra eo aminy. Tsy midika anefa izany fifandraisana akaiky izany fa dika mitovy amin' ny lamba avy any ivelany fotsiny ny lambahoany. Tafiditra ao anatin' ny tontolon' ny [[kolontsaina malagasy]] ny endriny, ny sary sy soratra eo aminy, ny fomba fampiasana azy ary ny hafatra entiny. === Fiavian' ny anarany === Voalaza fa ny teny hoe "lambahoany" dia avy amin' ny fitambaran' ny [[teny malagasy]] hoe "lamba" sy ny [[teny anglisy]] hoe "one" (fanafohezana ny hoe "number one"), ka ny "one" dia manondro lamba tsara kalitao na avo lenta nohafarana avy any ivelany tamin' ny taonjato faha-19 izany<ref><small>Araka ny voalazan' i Bako Rasoarifetra</small></ref>. Na izany aza dia tsy tokony hoheverina ho fanazavana azo antoka sy efa voamarina momba ny fiavian' ilay teny io hevitra io. Toy izany koa ny fampifandraisana azy amin' ny hoe "lamba ho any" na "lamba oany" dia toa hevitra naroso fotsiny fa tsy porofo ara-piteny voamarina. === Olana sy fanamby ankehitriny === Mampiray ny maha fitafiana sy ny maha kolontsaina ary ny maha fitaovam-pifandraisana azy ny lambahoany ka lasa marika matanjaka maneho ny maha Malagasy. Taorian' ny fotoana nihenan' ny fampiasana azy eny an-tanàn-dehibe dia mihamaro indray ny olona liana amin' izy io ankehitriny. Miatrika fifaninanana mafy avy amin' ny orinasa iraisam-pirenena mpamokatra ''fast fashion'' sy ny varotra fitafiana efa nampiasaina avy any Eorôpa ny sehatry ny famokarana lambahoany. Mba hiantohana ny faharetany dia mamerina mampiasa ity karazana lamba ity sy manavao ny endriny ary manova azy ho fitaovana môderina hanehoana ny kolontsaina ny mpamorona lamaody ankehitriny. == Jereo koa == * [[Jabo-landy]] * [[Kisaly]] * [[Kitamby]] * [[Laimasaka]] * [[Lamba (kolontsaina malagasy)|Lamba]] * [[Lamba akotofahana]] * [[Lamba arindrano]] * [[Lamba jaky]] * [[Lamba soga]] * [[Lambamena]] * [[Salaka]] - [[sadia]] - [[sikotry]] * [[Salovana]] * [[Sobahia]] == Loharano == 7yy3eytjsr0vi83tw9ofc3cle2pkl82 14 301617 1148821 2026-08-09T11:04:29Z ~2026-43677-38 40632 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:mpamokatra sarimihetsika]] [[Sokajy:Orinasa malagasy]] » 1148821 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:mpamokatra sarimihetsika]] [[Sokajy:Orinasa malagasy]] as8avh8jjqy8kazgvdacolbrwid2ji7