Chambly, Oise

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mg">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>mgwiki</dbname>
    <base>https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.19</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Rakitra</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Manokana</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dinika</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Mpikambana</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dinika amin'ny mpikambana</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dinika amin'ny Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Sary</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dinika amin'ny sary</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dinika amin'ny MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Endrika</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dinika amin'ny endrika</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Fanoroana</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dinika amin'ny fanoroana</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Sokajy</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dinika amin'ny sokajy</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussion module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Chambly, Oise</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39350</id>
    <revision>
      <id>1150484</id>
      <parentid>934613</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:35:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>31390</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>img CoA</comment>
      <origin>1150484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1167" sha1="tsmpipjcpcclfhhtjwr0mm70yu698h3" xml:space="preserve">{{Coord|49.1672|2.2489}}

{{infobox tanàna
|tanàna=Chambly
|firenena={{Frantsa}}
|faritany=[[Hauts-de-France]]
|velarantany=12.87
|isam-ponina=9216
|ben'ny tanàna=Michel Françaix
}}
[[sary:Blason maison fr de Chambly.svg|120px|thumb|right|Mari-piandrian'i Chambly]]
I '''Chambly''' dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Senlis, ao amin'ny departemantan'i [[Oise]], ao amin'ny faritr'i [[Hauts-de-France]], ao [[Frantsa]]. 
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 60139.
I Michel Françaix no ben'ny tanàna mandritry ny taona 2008&amp;ndash;2014. Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Pays de Thelle
== Jeografia ==

Ny isam-ponin'i Chambly dia 9216 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2005.  Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 32 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 140 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 49.1672° ary 2.2489° amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

== Rohy ivelany ==
*  : Tranonkala 
* [http://www.communes.com/recherche/?q=Chambly Eo amin'i www.communes.com]

&lt;references/&gt;

[[Sokajy:Tanàna ao amin'ny faritr'i Oise]]</text>
      <sha1>tsmpipjcpcclfhhtjwr0mm70yu698h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Walter Scheel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229167</id>
    <revision>
      <id>1150480</id>
      <parentid>1143958</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1150480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="734" sha1="mm3k3zqfzbcf8sowm2b2hxsmswdyc8w" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Walter Scheel
|teraka=8 Jolay 1919
|maty= 24.Aogositra 2016
|firenena={{Alemaina}}
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika alemana]]
|taona niasàna=
}}
'''Walter Scheel''' dia mpanao politika alemana sy [[Filoham-pirenena alemana]] teraka ny 8 Jolay 1919 tao [[Höhscheid]], maty ny † 24. August 2016

==Filohan'ny Repoblika Federalin'i Alemaina==
1974 hatramin'ny 1979

==Ny fiainany manokana==
Ny vadiny dia Mildred Scheel. 

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
{{DEFAULTSORT:Scheel, Walter}}
[[Sokajy:FDP]]
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1919]]
[[Sokajy:Filoham-pirenena alemana]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2016]]
[[Sokajy:Minisitry ny Raharaham-bahiny alemainy]]</text>
      <sha1>mm3k3zqfzbcf8sowm2b2hxsmswdyc8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wolfgang Schäuble</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229264</id>
    <revision>
      <id>1150478</id>
      <parentid>1144935</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:00:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1150478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="753" sha1="g37lv5k25bkfixiggxm6hfmdooe5ug0" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Wolfgang Schäuble
|teraka=18 Septambra 1942
|maty= 
|firenena=
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Wolfgang Schäuble''' dia mpanao politika alemana teraka ny 18 Septambra 1942,  † 26 Dezambra 2023.

==Ny fiainany manokana==
I Karl Schäuble no rainy. Ny vadiny dia Ingeborg Schäuble. Ny zanany dia Christine Strobl. Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Thomas Schäuble. Tamin'ny Oktobra 2021, nanolotra ny toerany ho Filohan'ny Bundestag ho an'i Bärbel Bas i Wolfgang Schaüble.

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1942]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2023]]
[[sokajy:CDU]]
[[Sokajy:Minisitry ny Raharaham-bahiny alemainy]]</text>
      <sha1>g37lv5k25bkfixiggxm6hfmdooe5ug0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150479</id>
      <parentid>1150478</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1150479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="733" sha1="f2jdsprtl9sry4mar9mnjqn7dtl85vm" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary= 
|anarana=Wolfgang Schäuble
|teraka=18 Septambra 1942
|maty= 
|firenena=
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpanao politika]]
|taona niasàna=
}}
'''Wolfgang Schäuble''' dia mpanao politika alemana teraka ny 18 Septambra 1942,  † 26 Dezambra 2023.

==Ny fiainany manokana==
I Karl Schäuble no rainy. Ny vadiny dia Ingeborg Schäuble. Ny zanany dia Christine Strobl. Ny rahalahiny sy/na ny rahavaviny dia Thomas Schäuble. Tamin'ny Oktobra 2021, nanolotra ny toerany ho Filohan'ny Bundestag ho an'i Bärbel Bas i Wolfgang Schaüble.

== Jereo koa ==

{{commonscat}}
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1942]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 2023]]
[[sokajy:CDU]]
[[Sokajy:Minisitry alemainy]]</text>
      <sha1>f2jdsprtl9sry4mar9mnjqn7dtl85vm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fanandevozana teto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>281571</id>
    <revision>
      <id>1150531</id>
      <parentid>1146975</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T06:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39119-14</username>
        <id>40302</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitsy hadisoam-pitendrena</comment>
      <origin>1150531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37977" sha1="5vfyesxk067j9mw9l6dxhiiw1mico4n" xml:space="preserve">[[Sary:Queen Ranavalona I of Madagascar engraving.jpg|vignette|Andevo malagasy milanja ny mpanjakavavy [[Ranavalona I]]|347x347px]]
Ny '''fanandevozana teto Madagasikara''' dia singa lehibe nandrafitra ny fiarahamonina maro teto talohan' ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahantany]]. Nantsoina hoe '''andevo''' na '''ondevo''' na '''ndevo''' ny olona niharan' ny fanandevozana ary io no anisan' ny saranga ara-pirazanana sy ara-tantara tao amin' ny foko na fanjakana maro teo amin' ny Malagasy tamin' ny vanim-potoana faha mpanjaka, ankoatry ny [[hova]] sy ny [[andriana]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.portail-esclavage-reunion.fr/documentaires/l-esclavage/lesclavage-dans-locean-indien/les-temoins-materiels-de-la-presence-desclavage-en-imerina-hautes-terres-centrales-de-madagascar-du-xvie-siecle-a-la-fin-du-xviiie-siecle/ Les témoins matériels de la présence d’esclavage en Imerina (Hautes terres centrales de Madagascar) du XVIe siècle à la fin du XVIIIe siècle]&quot;, ''www.portail-esclavage-reunion.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, izay hita tany amin' ny fanjakana malagasy maro, indrindra ny [[Fanjakan' Imerina]], ny [[Fanjakan' i Menabe|Fanjakana Sakalavan' i Menabe]], ny [[Fanjakan' i Boina|Fanjakana Sakalavan' i Boina]] ary ny [[Fanjakana Betsileo]].

Antony maromaro no nahatonga ny olona iray ho lasa andevo, anisan' izany ireto: ny olona very fahafahana noho ny [[heloka bevava]] na ny [[trosa]] be tsy voaloa, ny babo an' ady ary ny andevo namidy avy any ivelany. Nisahana ny fanaovan-draharaha mafy rehetra ao an-tokantrano sy any an-tsaha ary ny fitondrana entana ny andevo. Niankina amin' ny tompony ny fiainan' izy ireo&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=andevo Andevo]&quot;, ''Motmalgache''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://lexpress.mg/13/09/2017/les-relations-sociales-entre-les-paysans-merina/ Les relations sociales entre les paysans merina]&quot;, ''L'Express de Madagascar'', 13 septembre 2017&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; ary nampiasaina amin' ny fambolena, amin' ny asa an-trano na amin' ny asa ara-toekarena isan-karazany.

Nanomboka tamin' ny taonjato faha-18 ary indrindra fa tamin' ny taonjato faha-19 dia nandray anjara tamin' ny varotra andevo tao amin' ny Ranomasimbe Indianina ihany koa i Madagasikara, indrindra tamin' ny famatsiana ny zanatany frantsay toa an' i [[Île Bourbon]] ([[La Réunion]] ankehitriny) sy [[Ile de France (Maorisy)|Île de France]] ([[Maorisy]] ankehitriny). Nofoanana tamin' ny fomba ôfisialy ny fanandevozana taorian' ny fandraisan' ny mpanjanaka frantsay an' i Madagasikara tamin' ny taona 1896. Na izany aza dia nitoetra ela be tany amin' ny faritra sasany ny fiantraika ara-piarahamonin' ny fanandevozana, dia ny fanilikilihana ny taranaky ny andevo taloha.

== Fiforonan-teny ==
Ny hoe ''andevo'' dia avy amin' ny kamban-teny hoe ''olon-devo'' izay midika hoe &quot;olona an-trano&quot;, ka ny teny hoe ''levo'' dia nampiasaina hanondroana ny trano fonenana, araka ny mbola hita amin' ny [[fiteny malaiô-pôlineziana]] sasany amin' ny endrika hoe ''lewu'', ''levu'' na ''lebo''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2/andevo Andevo]&quot;, ''motmalgache.org'' (avy amin' ny boky ''Dictionnaire Historique et Géographique'' nosoratan' i [[Régis Rajemisa Raolison|Rajemisa-Raolison Régis]])&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Razafindralambo Lolona N., &quot;[http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/taloha_14-15-89-117.pdf Construction d’identité et relations de dépendance : descendants d’anciens maîtres et descendants d’anciens « esclaves » en Imerina] {{Wayback|url=http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/taloha_14-15-89-117.pdf |date=20260610064140 }}&quot;, ⁠''Taloha'' (n° 14-15), ''madarevues.recherches.gov.mg'' (&quot;O. Ch. Dahl (''Migration from Kalimantan to Madagascar'', 1991...) propose comme étymologie ''olon-lewu'', &quot;homme de la maison&quot; (''lewu'' : maison), c'est-à-dire un domestique. »&quot;)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Teny mitovy hevitra ny hoe ''andevo'' na ''ondevo'' na ''ndevo'' na ''mpanompo'' teo amin' ny fiarahamonina malagasy taloha: tsy nanondro ny fanandevozana ireo teny ireo tamin' ny voalohany.

== Antony mahalasa andevo ==
Teto [[Madagasikara]] dia mety ho vokatry ny toe-javatra maromaro ny antony mahalasa andevo, izay amin' ny ankapobeny voarindra araka ny fomba amam-panao sy araka ny fahefan' ny mpanjaka. Maromaro ny atony mahatonga ny olona ho andevo teto Madagasikara, anisan' izany ny faharesena amin' ny ady, ny tsy fahaloavan-trosa, ny sazy ara-pitsarana, ny fandovana ny sata maha andevo ary ny varotra andevo. Azo atao andevo ny [[andriana]] na ny [[hova]] raha misy heloka na trosa tsy voaloany, ary amin' izany toe-javatra izany dia tsy hatao hoe ''andevo'' ny fiantsoana azy fa atao hoe ''[[zazahova]]''.

=== Babo an' ady ===
Ny olona azo tamin' ny fanafihana isan-karazany na ny babo tamn' ny ady nifanaovan' ny samy fanjakana na samy foko no nahalasa andevo olona maro indrindra. Ohatra: nisambotra [[Betsileo]] na [[Antankarana]] ny [[Fanjakana Merina]] nandritra ny adin' ny samy foko; nisambotra [[Betsimisaraka]] sy [[Antanosy]] tany amorontsiraka ny [[Sakalava]]. Matetika dia azo natao ny nanafaka ireo andevo ireo tamin' ny alalan' ny vidim-panavotana, tamin' ny alalan' ny fifampiraharahana amin' ny mpandresy, na tamin' ny alalan' ny didy avoakan' ny mpanjaka.

=== Tsy fahafahana mandoa trosa ===
Ny olona nitrosa tamin' ny [[andriana]] na tamin' ny [[hova]] nefa tsy mahavoaefa izany dia azo natao andevo amin' ny fotoana voafetra, mandra-pandoavana ny trosa na mandritra ny taona maromaro. Io endri-panandevozana io dia manakaiky kokoa ny asa fanompoana (atao hoe ''[[:fr:Servage|servage]]'') tany [[Eorôpa]] na ny asa an-terivozona.

=== Heloka bevava na fikomiana amin' ny mpanjaka ===
Mety ho lasa andevo ny olona voaheloky ny fitsarana noho ny heloka bevava, na ny halatra lehibe, na ny fikomiana amin' ny mpanjaka na fahefany, raha tsy voaheloka ho faty. Tsy azo atao raha tsy amin' ny alalan' ny famotsoran-keloka na ny famelan-keloka avy amin' ny mpajaka ny fanafahana azy ireo, ary ny andevo sasany dia afaka nijanona ho andevo mandra-pahafatiny.

=== Zanaky ny andevovavy ===
Ny zanaka nateraky ny reny andevo dia lasa andevo ihany koa, na inona na inona satan' ny rainy. Izany fitsipika izany dia nampiharina tany amin' ny [[Merina]] sy ny [[Betsileo]]. Sarotra kokoa matetika ny fanafahana ny zaza nateraky ny andevovavy ary nitaky didy avy amin' ny mpanjaka manokana izany indraindray.

=== Varotra olona ===
Nisy ny olona namidy ho andevo, na tao afovoan-tanin' i Madagasikara na avy tany amorontsiraka, na avy teto Madagaskara ihany na avy any ivelany, amin' ny alalan' ny mpivarotra andevo. Ny andevo sasany avy any ivelany diai matetika avy ao [[Afrika Atsinanana]] ([[Môzambika]], [[Tanzania]]), [[Kômôro]] na ireo nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]].

== Asa fanompoana ==
Teto Madagasikara, ny andevo dia nanatanteraka asa fanompoana maro samihafa teo amin' ny fiarahamonina, izay samy hafa arakaraka ny fanjakana sy ny faritra ary ny sokajin' ny tompo ([[andriana]], [[hova]], [[mpanjaka]]). Tena ilaina eo amin' ny toekarena sy ao an-tokantrano ary tamin' ny pôlitika teo amin' ny fiarahamonina malagasy faha mpanjaka ny asan' izy ireo.

=== Asa an-trano ===
Ny andevo no niandraikitra ny fikarakarana ny tokantrano, ny nahandro, ny  ny zaza, ary ny asa isan-karazany mahakasika ny tompony mivantana. Hita indrindra izany teo amin' ny andevon' andriana na ny an' ny hova, na ny an' ny mpanjaka, na teo amin' ny [[Fanjakana Merina|Merina]] ([[Antananarivo]], [[Ambohimanga]]) sy ny [[Fanjakana sakalava|Sakalava]] ary ny [[Fanjakana betsileo|Betsileo]]. 

=== Asa tany ===
Niasa any an-tsaha ho an' ny tompony (andriana, hova, mpanjaka) ny andevo, anisan' izany ny fambolena voly fihinana sy ny toeram-pambolena lehiben' ny mpanjaka (vary, mangahazo, vomanga, ary voly hafa). Nisy andevo nentina tany amin' ny fanjakana samihafa teto [[Madagasikara]] mba hanao [[Asa an-tery vozona|asa an-terivozona]] hanatevenana sy hampitomboana ny vokatry ny fambolena any, indrindra fa tamin' ny taonjato faha-16 ka hatramin' ny faha-19. Tsy nanana tany ny andevo amin’ ny ankapobeny. Afaka niasa ho an' ny tenany manokana indraindray ny andevo nafahana, nefa ny ankamaroany tsy nanana tany.

=== Asa tanana ===
Nanao asa tanana toy ny fanenomana, fanefena tanimanga (vilany, tavy, siny, sns), fandrafetana, fanefena metaly, ary asa tanana hafa ny andevo. Anisan' ny mpanao asa tanana manan-danja izy ireo tany amin' ny tanàn' ny Merina ([[Antananarivo]], [[Antsirabe]]) sy tany amin' ny tanànan' ny Sakalava ary tany amorontsiraka atsinanana. Natokana ho amin' ny asa manokana izay nifandovan' ny taranaka nifandimby ny andevo sasany.

=== Raharaham-barotra ===
Nandray anjara amin' ny varotra sy ny famokarana ho an' ny tsena ny andevo, izay matetika teo ambany fanaraha-mason' ny tompony. Ny tambajotra ara-barotra dia nahitana mpivarotra [[Arabo (vahoaka)|arabo]]-[[Soahily (vahoaka)|soahily]] tany amin' ny morontsiraka atsinanana sy avaratra, tao koa ny Eorôpeana (Pôrtogey, Frantsay, Britanika) tany amin' ny morontsiraka sy seranana ([[Mahajanga]], [[Toamasina]], [[Morondava]]), ary ny andriana malagasy tamin' ny varotra anatiny. Tany amin' ny seranan-tsambo sasany dia nampiasaina mivantana teo amin' ny fanondranana ny vokatry ny fambolena na ny vokatry ny asa tanana ny andevo. (Ohabolana: ''Andevolahy avy nandranto: izay atao rehetra &quot;izaho avy nandranto&quot;''.).

=== Fiompiana ===
Nikarakara fiompiana omby sy akoho amam-borona ary biby fiompy hafa ho an' ny tompony ny andevo. Asa nanan-danja izany, indrindra teo amin' ny tanin' ny mpanjaka sy ho an' ny andriana nanana tany sy fananana lehibe. Fanao fahita tany amin' ny Merina sy ny Betsileo ary ny Sakalava izany.

=== Fitaterana ===
Ny andevo dia nampiasaina amin' ny fitondrana entana, amin' ny fitaterana entam-barotra, na amin' ny filanjana ny mpajaka sy andriana na ny hova tompony ny andevo. Nandray anjara tamin' ny fitaterana an-dranomasina (lakana, dhows) ihany koa izy ireo tamin' ny varotra anatiny sy ifanaovana amin' ny any ivelany, araka ny hita tany amorontsiraka andrefana sy atsinanana. (Ohabolana: ''Andevolahy diso hena ratsy: ny tompon' alahelo no ataony ratsy lanja''.)

=== Asa ho an' ny fanjakana ===
Notendrena hanao fanompoana manokana ho an' ny mpanjaka ny andevo sasany: voatendry ho mpanaraka ny dian' ny mpanjaka sy ny andriana na ny hova tompony iraky ny mpanjaka sy mpiambina azy ireo any amin' ny toerana alehan' izy ireo. Ny hafa natokana ho amin' ny fanamboaran-dalana sy fanorenana manda fiarovana. Any amin' ny fanjakana sasany dia nisy ny andevo nampidirina vonjimaika amin' ny diabe fanafihana na nampiasaina hanaraha-maso ny faritra efa resy.

=== Asa ara-pivavahana sy ara-pombafomba ===
Ny andevo sasany dia nandray anjara amin' ny fikarakarana fasana sy toerana masina, amin' ny lanonam-pianakavian' ny andriana na ny mpanjaka, ary ny nanampy tamin' ny asan' ny mpisorona na tamin' ny fanompoana ny razan' ny mpanjaka. Io fomba fanao io dia hita tao Imerina sy tany amin' ny fanjakana amorontsiraka sasany.

=== Fanamarihana ankapobeny ===
Mety nolovaina na nomena arakaraka ny saranga na ny maha lahy na maha vavy ny asa fanompoana sasany. Ny andevon' ny mpanjaka, ny andevo an-trano, ny andevo mikarakara fambolena ary ny andevo manao asa tanana dia tsy nitovy toe-piainana. Amin' ny ankapobeny dia nanana fiainana tsara kokoa noho ny andevo mpamboly na mpanao asa tanana ny andevo miankina mivantana amin' ny mpanjaka na ny andevo manao asa an-trano. 

== Fiainana ara-piarahamonina ==

=== Fifandraisana amin' ny saranga hafa ===
Ny andevo dia tsy noheverina ho zavatra na biby fa olona nailika amin' ny fandraisana anjara ara-piarahamonina mahazatra. Maro amin' izy ireo ny mitovy sata amin' ny gadra na olona nesorina zo maha olom-pirenena. Sarotra indrindra ny toe-draharaha raha avy any ivelany ilay babo ka zara raha afaka mifankahazatra amin' ny fiarahamonina misy azy. 

=== Fanambadiana ===
Tsy manambady ivelan' ny foko sy saranga misy azy ny andevo sy ny saraga hafa tao amin' ny fiarahamonina merina sy betsileo. Araka ny voalazan' i William Ellis tamin' ny taona 1838 dia voarara tsy hanambady andriana na hova ny andevo teo amin' ny fiarahamonina malagasy. Noheverina ho &quot;olona maloto&quot; ny andevo, tsy toy ny hova sy ny andriana izay &quot;olona madio&quot;. Izany &quot;fahalotoana&quot; sy &quot;fahadiovana&quot; izany no nahatonga ny [[Fady (malagasy)|fady]] amin' ny fifanambadian' ny andevo sy ny tsy andevo teo amin' ny fiarahamonina malagasy.

=== Toekarena ===
Raha amin' ny lafiny ara-toekarena dia indraindray tsy nisy fahasamihafana lehibe teo amin' ny fari-piainan' ny andevo sy ny an' ny tompony. Ankoatra izany, amin' ny faritra sasany, ny andevo dia nanana safidy hiasa ho an' ny tenany sy hanana ny fananany manokana, anisan' izany ny fananana andevo (lasa andevon' andevo, araka ny fomba fiteny) izay lasa mpanompony. Ny mariky ny maha andevo azy ireo dia ny fandoavany ny ampahafolon' ny karamany amin' ny tompony.

=== Adidy amin' ny fanjakana ===
Tsy nandoa hetra ny andevo, ary tsy voatery nanao fanompoana ho an' ny fanjakana na ho an' ny mpanjaka na fanompoana miaramila, izay adidin' ny olona afaka. Izany no anisan' ny antony nahatonga ny andevo sasany tsy nety nandray ny fahafahana nomena azy.

=== Fahafatesana ===
Nokarakaraina mangingina sy tsy anaovana lanonana ampahibemaso ny fahafatesan' ny andevo. Atao maimaika ny fandevenana, matetika ao anatin' ny 24 ora. Raha alina no nitrangan' ny fahafatesana dia azo alevina alohan' ny mangirandratsy ny faty (jereo ny ohabolana hoe: &quot;''Andevolahy maty hariva, ka vovon' alika no anjara tafondrony''&quot;). Tsy nisy ny fiandrasam-paty. Tany amin' ny faritra maro (indrindra ny tao Imerina) dia tsy nahazo fasan-drazana ny andevo. Azo alevina amin' ny toerana mitokana na vonjimaika izy ireo. Tsy nisy fombafomba niantoka ny fifindran' ny fanahiny ho any amin' ny tontolon' ny [[Razana (finoana malagasy)|Razana]]. Matetika no noheverina ho manjary fanahy nirenireny fa tsy tena lasan-ko razana ny fanahin' ny andevo. Ny finoana sasany notaterin' ny [[Etnôlôjia|etnôlôga]] dia milaza fa heverina ho mora miova ho fanahy mampidi-doza na maloto ([[angatra]]) ny fanahin' ny andevo maty.

== Fivarotana andevo ==
Ankoatry ny fifampivarotana andevo amin' ny samy malagasy dia nisy ny fampidirana avy any ivelany sy ny fanondranana andevo avy eto Madagasikara.

=== Fampidirana andevo ===
Ny [[Ômàna|Arabo ômaney]] sy ny Frantsay no nampiditra andevo be indrindra teto Madagasikara. Anisan' ny niharan' izany filana andevo izany i [[Môzambika]]: nosamborina sy naondrana ny andevo mba hanomezana fahafaham-po izany filana izany. Avy ao [[Afrika Atsinanana]] sy Môzambika ny ankamaroan' ireo andevo ireo.

=== Fanondranana andevo ===
Nalaza ny [[fivarotana andevo]] teto [[Madagasikara]], ka ny andevo sasany namidy amin' ny samy Malagasy fa ny hafa kosa naondrana any ivelan' i Madagasikara. Tany [[Amerika]], tao [[Afrika Atsimo]], tany [[Pôrtogaly]], tany [[Goa]] ([[India]]), tany [[Java]], tany Batavia ([[Indônezia]]), tany Bourbon ([[La Réunion]] ankehitriny), tany Ile de France ([[Maorisy]] ankehitriny), tany [[Jamaika]], tany [[Barbady]], tany [[Trinidad (Bolivia)|Trinidad]] (Bôlivia), ary tany [[Pôrtô Rikô]] no toerana nivarotana ny olona avy aty [[Madagasikara]]. Niasa tamin' ny tany midadasika fambolena [[fary]] sy [[landihazo]] ny ankamaroan' ny Malagasy navarina tany ivelany. Nisy ny natao andevo an-trano.

=== Fifampivarotana eo an-tanàna ===
Nisy ny varotra sy ny fanakalozana andevo teo amin' ny samy olom-pehezin' ny fanjakana iray teto Madagasikara (andriana, hova, mpanankarena). Afaka nivarotra sy nividy ary nanakalo ny andevony tamin' ny olona hafa tao amin' io fanjakana io ny tompon' andevo. Matetika teny amin' ny tsena eo an-toerana na tamin' ny alalan' ny fifanarahana mivantana any an-trano teo amin' ny tompon' andevo no nanaovana ny fifampiraharahana. Anisan' ny anton' ny fifampivarotana andevo ny filàna vola na entana, sy ny fitadiavana mpiasa any amin' ny toeram-pambolena na amin' ny fikarakarana ao an-trano, ary ny fanefana trosa. Azo namidy ka natakalo vola, na omby, na lamba, na entana hafa ny andevo.

== Fanafoanana ny varotra andevo ==
Niseho tsikelikely nandritra ny taonjato faha-19 ny fandrarana ny varotra andevo teto Madagasikara, tao amin' ny pôlitikan' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]] sy ny fanerena iraisam-pirenena, indrindra fa ny [[Britanika]].

=== Ny fifanarahana tamin' ny taona 1817 ===
Ny fepetra lehibe voalohany dia ny fifanekena tamin' ny 23 Oktobra 1817, teo amin' ny mpanjaka merina [[Radama I]] sy ny governora britanika any Maorisy, [[Robert Townsend Farquhar]]. Nampanantena ny mpanjaka Radama I fa handrara ny fanondranana andevo avy eto Madagasikara. Nikendry indrindra ny hisakanana ny mpivarotra vahiny tsy hividy andevo malagasy halefa any amin' ny nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]] sy any amin' ny zanatany hafa ity fanekena ity. Ho takalon' izany dia nampanantenain' ny Britanika fanampiana isan-taona ara-bola sy ara-pitaovam-piadiana ary ara-panohanana ara-diplômasia ny Fanjakana Merina. Nanamafy ny fahavonon' ny Fanjakana Merina handrara ny fivarotana andevo ny fifanarahana fanampiny nosoniavina tamin' ny taona 1820.

Noraran' i Britanika mantsy ny fivarotana andevo tao amin' ny empirany tamin' ny taona 1807 ary nanao izay hisakanana izany taty amin' ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] izy. Te hametra ny herin' ny [[Frantsa|Frantsay]] ao amin' ity faritra ity ihany koa ny Britanika ary te hanakana ny [[Zanatany frantsay taloha|zanatany frantsay]] tsy haka andevo eto Madagasikara. Tanjon-dRadama I kosa ny hanamafy ny fahefany amin' i Madagasikara manontolo sy hampanaraka fandrosoana ny fanjakany ary hametraka fifandraisana ara-diplômasia amin' ny firenena eorôpeana matanjaka ara-tafika.

Na dia teo aza ny fandrarana ôfisialy dia tsy nanjavona avy hatrany ny varotra andevo. Nanohy nivarotra andevo mangingina ny mpanao izany. Mbola tafiditra tao anatin' ny tambajotran' ny varotra andevo aty amin' ny Ranomasimbe Indianina ny fanjakana amorontsiraka sasany ([[Fanjakana sakalava|Sakalava]], [[Fanjakana Betsimisaraka|Betsimisaraka]]). Niverina indray ny varotra andevo indraindray amin' ny fotoana mampitsahatra vetivety ny fanampian' ny Britanika.

=== Fepetra vaovao tamin' ny taonjato faha-19 ===
Nisy fanapahan-kevitra maromaro taty aoriana izay nanamafy ny fanafoanana ny varotra andevo. Tamin' ny 1869, tao amin' ny Fanjakana Merina, dia nisy fepetra noraisina mba handrarana ny fanafarana andevo vahiny, indrindra fa ny babo antsoina hoe [[Makoa (malagasy)|Makoa]] (na [[Masombika]]) avy ao [[Môzambika]] sy ny manodidina. Tamin’ ny taona 1877 dia nanafaka tamin' ny fomba ôfisialy ny Masombika, izay andevo nohafarana avy ao [[Afrika Atsinanana]], ny fitondram-panjakana merina. Nikendry ny hampitsahatra tsikelikely ny varotra andevo iraisam-pirenena ao amin' ny fanjakany ireo fanapahan-kevitra ireo. Tsy tanteraka anefa ny fanafoanana ôfisialy ny fanandevozana teto Madagasikara  raha tsy tamin' ny fanjanahantany frantsay tamin' ny taona 1896.

== Fivavahana sy fanandevozana teto Madagasikara ==

=== Fivavahan-drazana ===
Nametraka sy nanamarina ny anjara toerana sy ny satan' ny andevo ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahana sy ny finoana nentim-paharazana malagasy]] teo amin' ny lafiny ara-pombafomba sy ara-môraly ary ara-piarahamonina.

==== Kôsmôlôjia sy ambaratonga teo amin' ny fiarahamonina ====
Ao amin' ny [[kôsmôlôjia nentim-paharazana malagasy]] dia mirindra araka ny firazanana sy ny toerana misy ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]] ny fiarahamonina. Nitana ny toerana farany ambany ny andevo, indrindra amin' ny fanatanterahana fombafomba lehibe. Tsy ara-piarahamonina fotsiny ny fanilikilihana fa teo amin' ny lamin' ny eran-tany sy eran-danitra, mba hanehoana ny &quot;fahadiovana&quot; sy ny voninahitry ny firazanan' ny olona afaka (ny [[hova]] sy ny [[andriana]]). Vokatr' izany dia voafetra ny fandraisana anjaran' ny andevo  amin' ny fombafomba mahakasika ny razana. Tsy azony atao na voafetra ny fandraisany anjara amin' ny lanonana ara-pivavahana sasany. Tsy nanan-jo amin' ny fampiasana na fananana [[fasana]] angataham-pitahiana izy ireo.

==== Fombafomba mahakasika ny andevo ====
Amin' ny faritra sasany dia nahazo mandray anjara amin' ny fanatanterahana fombafomba ny andevo, nefa amin' ny maha mpandray anjara irakiraka sy ambany azy fa tsy mpandray anjara fototra velively. Nisy ny [[fady]] izay nanakana ny andevo tsy hiditra amin' ny toerana masina sasany na hikasika zavatra sasany ampiasaina amin' ny fombafomba. Any amin' ny faritra sasany dia afaka mandray anjara an-kolaka amin' ny fanatanteraha fombafomba ny andevo, ohatra amin' ny alalan' ny fanomezana an' ohatra ho an' ny fianakavian' ny tompony na ho an' ny taranaka misy ny tompony.

==== Adidy eo amin' ny fiarahamonina ====
Nametraka fomba fijery ara-môraly momba ny antanantohatra ny fivavahana nentim-paharazana: manana adidy hiaro ny andevony ny tompony. Tsy maintsy nankatò ny andevo ho fanehoana ny lamina kôsmika. Ninoana ho &quot;[[lahatra]]&quot; mifamatotra amin' ny firazanana na amin' ny trosan' ny fianakaviana ny sata misy ny andevo.

==== Fivavahan-drazana manoloana ny fanafoanana ny fanandevozana ====
Tsy nanova ny satan' ny andevo teo amin' ny ambaratongam-piarahamonina izay napetraky ny finoana nentim-paharazana ny fanafoanana ny fanandevozana nataon' ny Frantsay tamin' ny taona 1896. Voailikilika tsy handray anjara amin' ny fombafomba ny taranaky ny andevo taloha sasany, na dia efa afaka araka ny lalàna aza. Nasiam-panamboarana ny fanao ara-pivavahana sasany mba hahafahan' ny andevo taloha tao amin' ny fiarahamonina sasany, nefa matetika amin' ny fomba voafetra. Mbola mipetraka ny tsy fahahan' ny taranak' andevo hifanambady amin' ny taranaky ny olona afaka.

=== Kristianisma ===
Tamin' ny vanim-potoana faha mpanjaka teto [[Madagasikara]] (tamin' ny taonjato faha-19 indrindraindrindra), dia nisy fiantraikany lalina teo amin' ny sata sy ny fitondrana ny andevo ny fampidirana sy ny fielezan' ny [[Kristianisma eto Madagasikara|kristianisma]] prôtestana sy ny katôlika.

==== Prôtestantisma ====
Niteraka fiovam-po teo amin' ny [[hova]] sy ny [[andriana]] merina sasany ny fahatongavan' ny misiônera prôtestanta britanika (''[[London Missionary Society]]'') tao [[Antananarivo]]. Nitory ny fitovian' ny mpino rehetra eo anatrehan' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] ny misiônera. Izany dia nifanohitra amin' ny fisian' ny ambaratongam-piarahamonina nentim-paharazana izay nametraka ny andevo ho ambany indrindra. Afaka nandray anjara tamin' ny fanompoam-pivavahana sy namaky [[Baiboly]] ampahibemaso ary natao [[batisa]] ny andevo. Nahafahan' ny zanak' andevo nianatra mamaky teny sy manoratra ny fisian' ny sekolin' ny misiônera. Lalana voalohany nahafahan' ny andevo hiova ho amin' ny toerana tsara kokoa ara-piarahamonina sy ara-kolontsaina ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|prôtestantisma]], lalana izay sarotra nidirana tao amin' ny fiarahamonina nentim-paharazana. Na dia eo aza izany fitoviana eo anatrehan' Andriamanitra izany dia nitohy ihany ny fanavakavahana nahazo ny andevo. Mbola natao an-jorom-bala ny andevo tamin' ny fahazoana fahefana.

==== Katôlisisma ====
Tonga ny misiônera katôlika frantsay tatỳ aoriana nitondra ny [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|katôlisisma]] ary nifantoka tamin' ny faritra manodidina an' [[Antananarivo]] sy ny faritra amorontsiraka. Nitovitovy amin' ny an' ny Prôtestanta ny fomba fiasan' izy ireo: fampianaram-pivavahana sy fampianarana mamaky teny sy manoratra, saingy tsy dia mifandray mivantana amin' ny tao an-dapan' ny mpanjaka. Nanolotra sehatra hafa nahafaha-mampiditra ny andevo hifaneraserana amin' ny mpiara-belona tsy an-kanavaka ny sekoly katôlika. Nampiasain' ny tompon' andevo sasany anefa ny fahefana ara-pivavahana katôlika mba hitazomana ny lamina nentim-paharazana sy ny fankatoavan' ny andevo. Maneho izany fa azo atao fitaovana mba hanamafisana ny fisian' ny ambaratongam-piarahamonina ny môraly kristiana.

==== Fifanoheran' ny idealy kristiana amin' ny antanantoha-panjakana ====
Indraindray ny misiônera dia nanakiana ny fanandevozana, saingy tsy nanafoana izany ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]]. Niteraka disadisa teo amin' ny Fiangonana sy ny Fanjakana izany toe-javatra izany: nanambara ny fitoviana ara-môraly sy ara-panahy ny kristianisma, fa nanohy nampihatra ny tsy fitoviana ara-tsôsialy sy ny fiankinan-dohan' ny andevo kosa ny lamim-piarahamonina nentim-paharazana nankasitrahin' ny mpanjaka, indrindra tamin' ny andron-d[[Ranavalona I]] (1788-1861). Nihevitra Ranavalona I fa fanitsakitsahana ny fiandrianany ny fanao sy ny hevitra nampidirin' ny misiônera nitory ny [[fitovian' ny olombelona rehetra]] izay mifanohitra amin' ny fomba nolovaina hatramin' izay, dia ny fisian' ny saranga samihafa, indrindra ny fisian' ny [[fanandevozana]]. Tsy azo nomena fampianarana noho izany ny andevo nanomboka tamin' ny taona 1832 ary nanomboka nihamafy koa ny fanenjehana ny Kristiana. Tamin-d[[Ranavalona II]] (1868-1883) vao lasa [[fivavaham-panjakana]] tao an-dapa ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|prôtestantisma]].

==== Vokatra maharitra ====
Matetika anisan' ny voalohany nahazo fianarana sy afaka namaky teny sy manoratra ny taranak' andevo niova ho Kristiana, ka nanamora ny fihatsaran' ny fiainany izany taorian' ny taona 1896 izay nanafoanan' ny Frantsay ny fanandevozana. Nitohy hatrany anefa ny fanavakavahana sy ny fanilikilihana na dia teo ny fitoviana ara-pivavahana izay notorin' ny misiônera sy ny Kristiana malagasy.

=== Silamo ===
Teto Madagasikara dia voafetra ny fiantraikan' ny [[Silamo eto Madagasikara|finoana silamo]] teo amin' ny fiainan' ny andevo  tamin' ny vanim-potoana faha mpanjaka, saingy nisy toe-javatra manokana, indrindra tany amin' ny morontsiraka andrefana sy avaratra-andrefana, izay nahitana fiarahamonina mozilmana. Tany amin' ny tanàna nisy seranan-tsambo ([[Mahajanga]], [[Nosy Be]], [[Maintirano]], [[Morondava]]) no niorenan' ny finoana silamo indrindra, tamin' ny alalan' ny mpivarotra [[Soahily (vahoaka)|soahily]] sy [[Arabo (vahoaka)|arabo]].

==== Fampifanarahana amin' ny rafi-piarahamonina malagasy ====
Nampifanarahina tamin' ny rafitra ara-piarahamonina malagasy efa misy ny finoana silamo. Any amin' ny faritra sasany izay nandray ny finoana silamo eto Madagasikara, indrindra eo amin' ny foko [[Antemoro]] sy [[Antalaotra]], dia nisy ny andevo niasa an-trano sy niasa teny amin' ny toeram-pambolena. Tao koa ny mpivarotra mozilmana sasany izay nandray anjara amin' ny [[Fivarotana andevo|varotra andevo]] taty amin' ny faritra andrefan' ny [[Ranomasimbe Indiana]].

==== Fitoviana ara-panahy eo amin' ny samy Mozilmana ====
Tao amin' ny fiarahamonina silamo tany amorontsiraka dia afaka nivavaka sy nandray anjara tamin' ny fombafomba silamo (vavaka ''[[Vavaka dimy fanao isan' andro (silamo)|salat]]'', [[Ramadany]]) ny andevo, ka izany dia naneho ny endriky ny fitoviana ara-panahy eo anatrehan' i [[Allah]]. Nampianarina namaky [[Kor'any]] ny andevo sasany, indrindra raha nipetraka tao an-tranon' ny mpivarotra mozilmana nahay mamaky teny sy manoratra. Ny lalàna silamo indraindray dia mamela ny andevo hifanambady ara-dalàna amin' ny Mozilmana hafa ary hampita izany sata ara-pivavahana azony izany amin' ny zanany, izany dia tsy mitovy amin' ny fanao nentim-paharazana merina.

Na dia teo aza ireo lafiny ara-pivavahana ireo dia nijanona teo amin' ny lafiny ara-piarahamonina ny maha andevo tao amin' ny tranon' ny tompony na tao amin' ny trano fanatobiana entana. Ny fahalalahana ara-panahy dia tsy midika foana hoe fitoviana eo amin' ny asa toy ny varotra sy ny fitantanana ary fanapahan-kevitra ao amin' ny fianakaviana. Tsy niala ny rohy mamatotra ny andevo amin' ny tompony  mandra-pamotsorana azy ireo.

==== Fisian' ny famotsorana andevo ====
Nisy ihany ny famotsorana andevo noho ny antony ara-pivavahana na ara-piarahamonina. Mamporisika ny fanafahana andevo ny finoana silamo ary mihevitra izany ho fihetsika mendrika ([[Fiteny arabo|arabo]]: صدقة / ''sadaqah''). Nanafaka ny andevony araka ny toromarika ara-pivavahana ny Mozilmana tompon' andevo sasany, ka nanokatra lalana mivantana kokoa amin' ny fiovana sata ara-piarahamonina ho an' ny taranaky ny andevo tany amin' ireo faritra amorontsiraka ireo.

== Nandritra ny fanjanahantany ==

=== Fanafoanana ny fanandevozana ===
Ny [[Fanafoanana ny fanandevozana|fanafoanana]] [[Fanafoanana ny fanandevozana|ôfisialy ny fanandevozana]] teto Madagasikara dia nambaran' ny fitondrana mpanjanaka frantsay notarihin' ny governora jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Joseph Gallieni]] tamin' ny 12 Septambra 1896, taorian' ny fandresen' ny Frantsay ny Fanjakana Merina. Nihatra manerana an' i Madagaskara izany nefa nisy faritra lavitra sasany na nandry vao haingana izay tsy voafehin' ny fitondrana frantsay.

=== Vokatr' izany teo amin' ny andevo taloha ===
Ny vokatra mivantana voalohany dia ny fanafahana andevo marobe izay nahaforona ampahany betsaka amin' ny mponina. Lasa olona afaka ara-dalàna ny andevo ka nitsahatra ny maha fananana azy ireo; afaka nivezivezy sy nifidy ny toerana hipetrahany izy ireo.

=== Vokatr' izany teo amin' ny toekaren' ny Malagasy ===
Ny fanandevozana dia niankinan' ny toe-karena talohan' ny fanjanahantany, indrindra ny fambolena sy ny asa an-trano ary ny asam-panjakana sasany. Rehefa nofoanana ny fanandevozana dia maro ny andevo afaka nandao ny tanin' ny tompony taloha; ny sasany nanorim-ponenana tany an-toeran-kafa mba hiaina mahaleo tena; ny hafa nandao ny asa fambolena. Ny vokatr' izany dia ny tsy fahampian' ny mpiasa ho an' ny tompon-tany teo aloha sy ny fikorontan' ny rafi-pamokarana sy ny toe-karena.

=== Vokatr' izany teo amin' ny rafi-piarahamonina ===
Nofoanana ny sarangam-poko andevo nefa tsy nanjavona tanteraka ny fanavahana ara-tsôsialy taloha. Matetika ny taranaky ny andevo no niharan' ny fanilikilihana sy fanavakavahana ara-piarahamonina. Na izany aza dia afaka nianatra ny zanak' izy ireo. Nitombo be ny isan' ny ankizy niditra an-tsekoly. Izany dia nanampy tamin' ny fielezan' ny fampianarana.

=== Fahafahana mandray anjara amin' ny pôlitika ===
Ny fananganana ny [[Parti des déshérités de Madagascar]] (PADESM) tamin' ny taona 1946 dia nahitana taratra ny fidiran' ny taranaky ny andevo taloha amin' ny raharaha pôlitika tany afovoan' i Madagasikara. Taranaky ny andevo taloha sy [[tanindrana]] izay nanjakazakan' ny [[hova]] sy ny [[andriana]] merina tamin' ny taonjato faha-19 ny mpikambana tao amin' ity antoko pôlitika ity. Nahatsapa ho voailikilika izy ireo teo amin' ny lafiny ara-tsôsialy sy ara-pitantanana ary ara-toekarena. Nanohitra ny [[Mouvement Démocratique de la Rénovation Malgache|Mouvement démocratique de la rénovation malgache]] (MDRM) ny PADESM izay nanahy ny amin' ny mety hahatonga ny fahaleovantena ho fomba iray hiverenan' ny fanjakazakan' ny hova sy ny andriana merina indray. Nandritra ny [[Tolom-bahoaka tamin' ny 1947|fikomiana malagasy tamin' ny taona 1947]] dia an' arivony ny mpikambana tao amin' ny PADESM no matin' ny mpomba ny MDRM.

== Taorian' ny nahazoana ny fahaleovantena ==
Taorian' ny nahazoan' i Madagasikara fahaleovantena tamin' ny taona 1960 dia nahazo ny fitovian-jo ny olom-pirenena rehetra, anisan' izany ny taranaky ny andevo taloha. Mbola voamariky ny lova navelan' ny fanandevozana anefa ny tena toe-piainan' izy ireo.

=== Fitoviana eo anatrehan' ny lalàna fotsiny ===
Ny [[Repoblika Malagasy]], izay nambara tamin' ny taona 1960, dia manamafy ny fitovian' ny olom-pirenena malagasy rehetra. Tsy manana sata ara-dalàna intsony ny sokajy taloha toy ny andriana sy ny hova ary ny andevo (izay efa nofoan' ny mpanjanaka rahateo). Na izany aza, ny fiheverana ara-piarahamonina nolovaina tamin' ny vanim-potoana faha mpanjaka sy tamin' ny fanjanahantany dia mbola mitohy. Miteraka fanilikilihana eo amin' ny fiarahamonina ny maha taranaka andevo teo aloha, indrindra any amin' ny faritra afovoany eto Madagasikara. Mifandray mafy amin' ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]] sy ny firazanana mantsy ny sata ara-piarahamonina nentim-paharazana malagasy.

=== Fanilikilihana ara-piarahamonina ===
Ny taranaky ny andevo dia mbola miatrika endrika fanilikilihana isan-karazany: indraindray heverina ho olona maloto na ambany izy ireo any amin' ny faritra sasany. Misy ny mampiasa ny fiaviana ho fepetra an-kolaka ho enti-manilikilika. Ny taranaky ny andevo taloha dia mety ho voailika ao amin' ny fikambanana sasany.

=== Tsy fitoviana ara-toekarena amin' ny ankapobeny ===
Any amin' ny faritra ambanivohitra maro, matetika ny taranaky ny andevo taloha dia anisan' ny vahoaka mahantra indrindra eo amin' ny fiarahamonina. Mbola miasa tanin' olon-kafa mba hifampizarana ny vokatra na mpiasa miankina amin' ny taranaky ny tompon-tany taloha izy ireo. Ny fahazoana tany honenana sy hamokarana sy ny fahazoana loharanon-karena ho enti-mamokatra dia mbola tsy mitovy, satria ny ankamaroan' ny tany dia an' ny taranaky ny olona afaka na andriana taloha.

=== Paikady hanatsarany ny toe-piainany ===
Mba hialana amin' izany fanilikilihana izany dia namolavola paikady ara-piarahamonina isan-karazany ny taranaky ny andevo taloha: famoronana fasam-pianakaviana vaovao mba hamoronana firazanana azo ekena; fananganana rohim-pihavanana amin' ny alalan' ny firaisan-kina sy ny fifanambadiana mba hahazoana satam-piarahamonina eken' ny mpiaramonina kokoa; fifindrà-monina any an-tanàn-dehibe mba tsy hampisongadina loatra ny fiaviana.

Nanomboka tamin' ny taonampolo 1970 dia nisy ihany koa taranak' andevo niezaka nanao fikambanana ara-pôlitika. Ohatra, ny hetsika [[ZOAM]] tao Antananarivo dia nampivondrona ny tanora avy amin' ny vakin-tanàna sahirana ahitana betsaka ny taranaky ny andevo taloha ary niampanga ny fanavakavahana hita teo amin' ny sehatry ny fanabeazana sy ny asa.

== Fitenenanana momba ny andevo ==

=== Ohabolana ===
Indreto ny [[ohabolana]] malagasy sasany ahitana ny teny hoe &quot;andevo&quot;:

* Andevolahy diso rasa: ny [[taim-boraka]] no avadibadika.
* Andevolahy mamono tompo mangina: voky [[hena]] indray alina, fa hiongo-belona herintaona.
* Andevolahy [[Fampirafesana|mampirafy]]: intelo mihosina ampombo.
* Andevolahy manavo-tena: manao [[amberivatry]] mitain-tenany.
* Andevolahy maty hariva, ka [[Vovò (feo)|vovo]]&lt;nowiki/&gt;n' [[alika]] no anjara [[tafondro]]&lt;nowiki/&gt;ny.
* Andevolahy miady [[tsinain-kena]], ka voin-tenan' izay tsy maharirotra.
* Andevolahy mielo, ka manampina ny anjara-masoandrony. 
* Andevo maro tompo, ka mifidy ny avo tokonana.
* Aza manao andevolahy mahay [[valiha]]: asaina manao, tsy mety; nony tsy irahina, manao.
* Aza manao fanambadian' andevo.
* Toy ny [[hanina]] omena andevo: &quot;Tian-kano, tsy tian-kano&quot;
* Hovalahy [[Famosaviana|mamosavy]] andevolahy, ka misolo ny entan-kitainy.
* Izay hajaina tsy ho [[andriana]] tsy akory, ary izay manaja tsy ho andevo tsy akory; ka tsara ny mifanaja.
* Lavi-dingana hoatry ny andevolahy [[Sikidy (malagasy)|misikidy]] ho [[andriana]].

== Boky azo anovozan-kevitra ==

* Abinal &amp; Victor Malzac, ''Histoire de Madagascar'', Antananarivo, 1888.
* C. André, ''De l’esclavage à Madagascar'', Paris, A. Rousseau, 1899.
* David Graeber, ''Lost People: Magic and the Legacy of Slavery in Madagascar'', Indiana University Press, 2007.
* De la Vaissière, Camille; Abinal, Antoine (1885). ''Vingt ans à Madagascar: colonisation, traditions historiques, moeurs et croyances''. Paris: V. Lecoffre. &lt;nowiki&gt;ISBN 3-540-63293-X&lt;/nowiki&gt;.
* Fred Ramiandrasoa, &quot;Un aperçu sur la vie quotidienne des esclaves en Imerina au XIXᵉ siècle&quot;, ''L'esclavage à Madagascar'', Antananarivo, Institut de Civilisations, 1997.
* G. A. Rantoandro, &quot;Après l’esclavage à Madagascar : le devenir immédiat des esclaves émancipés&quot;, ''L’esclavage à Madagascar'', Antananarivo, Institut de Civilisations, 1997.
* Gwyn Campbell, &quot;Madagascar and Mozambique in the Slave Trade of the Western Indian Ocean (1800-1861)&quot;, ''Slavery &amp; Abolition'', 1988.
* Gwyn Campbell, &quot;Madagascar and the Slave Trade, 1810-1895&quot;, ''Journal of African History'', 1983-1984.
* Gwyn Campbell, &quot;Slavery and Fanompoana: The Structure of Forced Labour in Imerina (1790-1861)&quot;, ''Journal of African History'', 1988.
* Gwyn Campbell, ''An Economic History of Imperial Madagascar, 1750–1895: The Rise and Fall of an Island Empire'', Cambridge University Press, 2005.
* Hubert Deschamps, ''Histoire de Madagascar'', Paris, Berger-Levrault, 1972.
* Ignace Rakoto &amp; Sylvain Urfer, ''Esclavage et libération à Madagascar'', Paris, Karthala, 2014.
* Ignace Rakoto, ''La route des esclaves : système servile et traite dans l'Est malgache'', Paris, L'Harmattan, 2001.
* Kus, Susan (1995). &quot;Sensuous human activity and the state: towards an archaeology of bread and circuses&quot;. In Miller, Daniel; Rowlands, Michael (eds.). ''Domination and Resistance''. London: Psychology Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-415-12254-2&lt;/nowiki&gt;.
* Paul E. Lovejoy, ''The Ideology of Slavery in Africa'', Beverly Hills, Sage Publications, 1981.
* Paul Ottino, ''Les champs de l'ancestralité à Madagascar : parenté, alliance et patrimoine'', Paris, Karthala-ORSTOM, 1998.
* Pier Martin Larson, ''Slavery in Central Madagascar: Imerina During the Nineteenth Century'', University of Wisconsin Press, 1987.
* Raison-Jourde, Françoise (1983). ''Les souverains de Madagascar''. Paris: Karthala Editions. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-86537-059-7&lt;/nowiki&gt;.
* Raymond K. Kent, ''Early Kingdoms in Madagascar (1500-1700)'', New York, Holt, Rinehart and Winston, 1970.
* Suzanne Miers &amp; Martin Klein (dir.), ''Slavery and Colonial Rule in Africa'', London, Frank Cass, 1999.
* Suzanne Miers &amp; Richard Roberts (dir.), ''The End of Slavery in Africa'', Madison, University of Wisconsin Press, 1988. 

== Jereo koa ==

* [[Fanandevozana]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>5vfyesxk067j9mw9l6dxhiiw1mico4n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150533</id>
      <parentid>1150531</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T08:50:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanome fanazavana fanampiny</comment>
      <origin>1150533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38794" sha1="j10wapinhoixxq7n8xe98zxry0ca5nv" xml:space="preserve">[[Sary:Queen Ranavalona I of Madagascar engraving.jpg|vignette|Andevo malagasy milanja ny mpanjakavavy [[Ranavalona I]]|347x347px]]
Ny '''fanandevozana teto Madagasikara''' dia singa lehibe nandrafitra ny fiarahamonina maro teto talohan' ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|fanjanahantany]]. Nantsoina hoe '''andevo''' na '''ondevo''' na '''ndevo''' ny olona niharan' ny fanandevozana ary io no anisan' ny saranga ara-pirazanana sy ara-tantara tao amin' ny foko na fanjakana maro teo amin' ny Malagasy tamin' ny vanim-potoana faha mpanjaka, ankoatry ny [[hova]] sy ny [[andriana]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.portail-esclavage-reunion.fr/documentaires/l-esclavage/lesclavage-dans-locean-indien/les-temoins-materiels-de-la-presence-desclavage-en-imerina-hautes-terres-centrales-de-madagascar-du-xvie-siecle-a-la-fin-du-xviiie-siecle/ Les témoins matériels de la présence d’esclavage en Imerina (Hautes terres centrales de Madagascar) du XVIe siècle à la fin du XVIIIe siècle]&quot;, ''www.portail-esclavage-reunion.fr''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, izay hita tany amin' ny fanjakana malagasy maro, indrindra ny [[Fanjakan' Imerina]], ny [[Fanjakan' i Menabe|Fanjakana Sakalavan' i Menabe]], ny [[Fanjakan' i Boina|Fanjakana Sakalavan' i Boina]] ary ny [[Fanjakana betsileo]].

Antony maromaro no nahatonga ny olona iray ho lasa andevo, anisan' izany ireto: ny olona very fahafahana noho ny [[heloka bevava]] na ny [[trosa]] be tsy voaloa, ny babo an' ady ary ny andevo namidy avy any ivelany. Nisahana ny fanaovan-draharaha mafy rehetra ao an-tokantrano sy any an-tsaha ary ny fitondrana entana ny andevo. Niankina amin' ny tompony ny fiainan' izy ireo&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=andevo Andevo]&quot;, ''Motmalgache''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://lexpress.mg/13/09/2017/les-relations-sociales-entre-les-paysans-merina/ Les relations sociales entre les paysans merina]&quot;, ''L'Express de Madagascar'', 13 septembre 2017&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; ary nampiasaina amin' ny fambolena, amin' ny asa an-trano na amin' ny asa ara-toekarena isan-karazany.

Marihina fa tsy ranoray ny endriky ny fanandevozana teto Madagasikara fa niovaova arakaraka ny fanjakana, ny faritra, ny vanim-potoana, ny saran' ny olona, ny antony nahalasa andevo.

Nanomboka tamin' ny taonjato faha-16 ary indrindra fa tamin' ny taonjato faha-19 dia nandray anjara tamin' ny varotra andevo tao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] ihany koa i Madagasikara, indrindra tamin' ny famatsiana ny zanatany frantsay toa an' i [[Île Bourbon]] ([[La Réunion]] ankehitriny) sy [[Ile de France (Maorisy)|Île de France]] ([[Maorisy]] ankehitriny). Manodidina ny 500&amp;nbsp;000 ny isan' ny Malagasy naondrana ho andevo any amin' ny faritry ny [[Ranomasimbe Indiana]] sy [[Ranomasimbe Atlantika|Atlantika]] teo anelanelan' ny taonjato faha-16 sy faha-19.

Nofoanana tamin' ny fomba ôfisialy ny fanandevozana taorian' ny fandraisan' ny mpanjanaka frantsay an' i Madagasikara tamin' ny taona 1896. Na izany aza dia nitoetra ela be tany amin' ny faritra sasany ny fiantraika ara-piarahamonin' ny fanandevozana, dia ny fanilikilihana ny taranaky ny andevo taloha.

== Fiforonan-teny ==
Ny hoe ''andevo'' dia avy amin' ny kamban-teny hoe ''olon-devo'' izay midika hoe &quot;olona an-trano&quot;, ka ny teny hoe ''levo'' dia nampiasaina hanondroana ny trano fonenana, araka ny mbola hita amin' ny [[fiteny malaiô-pôlineziana]] sasany amin' ny endrika hoe ''lewu'', ''levu'' na ''lebo''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://motmalgache.org/bins/teny2/andevo Andevo]&quot;, ''motmalgache.org'' (avy amin' ny boky ''Dictionnaire Historique et Géographique'' nosoratan' i [[Régis Rajemisa Raolison|Rajemisa-Raolison Régis]])&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Razafindralambo Lolona N., &quot;[http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/taloha_14-15-89-117.pdf Construction d’identité et relations de dépendance : descendants d’anciens maîtres et descendants d’anciens « esclaves » en Imerina] {{Wayback|url=http://madarevues.recherches.gov.mg/IMG/pdf/taloha_14-15-89-117.pdf |date=20260610064140 }}&quot;, ⁠''Taloha'' (n° 14-15), ''madarevues.recherches.gov.mg'' (&quot;O. Ch. Dahl (''Migration from Kalimantan to Madagascar'', 1991...) propose comme étymologie ''olon-lewu'', &quot;homme de la maison&quot; (''lewu'' : maison), c'est-à-dire un domestique. »&quot;)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Teny mitovy hevitra ny hoe ''andevo'' na ''ondevo'' na ''ndevo'' teo amin' ny fiarahamonina malagasy taloha: tsy nanondro ny fanandevozana ireo teny ireo tamin' ny voalohany.

== Antony mahalasa andevo ==
Teto [[Madagasikara]] dia mety ho vokatry ny toe-javatra maromaro ny antony mahalasa andevo, izay amin' ny ankapobeny voarindra araka ny fomba amam-panao sy araka ny fahefan' ny mpanjaka. Maromaro ny atony mahatonga ny olona ho andevo teto Madagasikara, anisan' izany ny faharesena amin' ny ady, ny tsy fahaloavan-trosa, ny sazy ara-pitsarana, ny fandovana ny sata maha andevo ary ny varotra andevo. Azo atao andevo ny [[andriana]] na ny [[hova]] raha misy heloka na trosa tsy voaloany, ary amin' izany toe-javatra izany dia tsy hatao hoe ''andevo'' ny fiantsoana azy fa atao hoe ''[[zazahova]]''. Tsy mihatra manerana an' i Madagasikara manontolo anefa izany rehetra izany.

=== Babo an' ady ===
Ny olona azo tamin' ny fanafihana isan-karazany na ny babo tamn' ny ady nifanaovan' ny samy fanjakana na samy foko dia anisan' ny nahalasa andevo olona maro. Ohatra: nisambotra [[Betsileo]] na [[Antankarana]] ny [[Fanjakana Merina]] nandritra ny adin' ny samy foko; nisambotra [[Betsimisaraka]] sy [[Antanosy]] tany amorontsiraka ny [[Sakalava]]. Matetika dia azo natao ny nanafaka ireo andevo ireo tamin' ny alalan' ny vidim-panavotana, tamin' ny alalan' ny fifampiraharahana amin' ny mpandresy, na tamin' ny alalan' ny didy avoakan' ny mpanjaka.

=== Tsy fahafahana mandoa trosa ===
Ny olona nitrosa tamin' ny [[andriana]] na tamin' ny [[hova]] nefa tsy mahavoaefa izany dia azo natao andevo amin' ny fotoana voafetra, mandra-pandoavana ny trosa na mandritra ny taona maromaro. Io endri-panandevozana io dia manakaiky kokoa ny asa fanompoana (atao hoe ''[[:fr:Servage|servage]]'') tany [[Eorôpa]] na ny asa an-terivozona.

=== Heloka bevava na fikomiana amin' ny mpanjaka ===
Tamin' ny fanjakana sasany teto Madagasikara dia mety ho lasa andevo ny olona voaheloky ny fitsarana noho ny heloka bevava, na ny halatra lehibe, na ny fikomiana amin' ny mpanjaka na fahefany, raha tsy voaheloka ho faty. Tsy azo atao raha tsy amin' ny alalan' ny famotsoran-keloka na ny famelan-keloka avy amin' ny mpajaka ny fanafahana azy ireo, ary ny andevo sasany dia afaka nijanona ho andevo mandra-pahafatiny.

=== Zanaky ny andevovavy ===
Ny zanaka nateraky ny reny andevo dia lasa andevo ihany koa, na inona na inona satan' ny rainy. Izany fitsipika izany dia nampiharina tany amin' ny [[Merina]] sy ny [[Betsileo]]. Sarotra kokoa matetika ny fanafahana ny zaza nateraky ny andevovavy ary nitaky didy avy amin' ny mpanjaka manokana izany indraindray. Tsy nihatra manerana an' i Madagasikara anefa izany.

=== Varotra olona ===
Nisy ny olona namidy ho andevo, na tao afovoan-tanin' i Madagasikara na avy tany amorontsiraka, na avy teto Madagaskara ihany na avy any ivelany, amin' ny alalan' ny mpivarotra andevo. Ny andevo sasany avy any ivelany diai matetika avy ao [[Afrika Atsinanana]] ([[Môzambika]], [[Tanzania]] ankehitriny), [[Kômôro]] na ireo nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]].

== Asa fanompoana ==
Teto Madagasikara, ny andevo dia nanatanteraka asa fanompoana maro samihafa teo amin' ny fiarahamonina, izay samy hafa arakaraka ny fanjakana sy ny faritra ary ny sokajin' ny tompo ([[andriana]], [[hova]], [[mpanjaka]]). Tena ilaina eo amin' ny toekarena sy ao an-tokantrano ary tamin' ny pôlitika teo amin' ny fiarahamonina malagasy faha mpanjaka ny asan' izy ireo.

=== Asa an-trano ===
Ny andevo no niandraikitra ny fikarakarana ny tokantrano, ny nahandro, ny  ny zaza, ary ny asa isan-karazany mahakasika ny tompony mivantana. Hita indrindra izany teo amin' ny andevon' andriana na ny an' ny hova, na ny an' ny mpanjaka, na teo amin' ny [[Fanjakana Merina|Merina]] ([[Antananarivo]], [[Ambohimanga]]) sy ny [[Fanjakana sakalava|Sakalava]] ary ny [[Fanjakana betsileo|Betsileo]]. 

=== Asa tany ===
Tao amin' ny Fanakana Merina tamin' ny taonjato faha-19 dia niasa any an-tsaha ho an' ny tompony (andriana, hova, mpanjaka) ny andevo, anisan' izany ny fambolena voly fihinana sy ny toeram-pambolena lehiben' ny mpanjaka (vary, mangahazo, vomanga, ary voly hafa). Nisy andevo nentina tany amin' ny fanjakana samihafa teto [[Madagasikara]] mba hanao [[Asa an-tery vozona|asa an-terivozona]] hanatevenana sy hampitomboana ny vokatry ny fambolena any, indrindra fa tamin' ny taonjato faha-16 ka hatramin' ny faha-19. Tsy nanana tany ny andevo amin’ ny ankapobeny, nefa ny tany amin' ny fanjakana betsileo atsimo dia nanana tany. Afaka niasa ho an' ny tenany manokana indraindray ny andevo nafahana, nefa ny ankamaroany tsy nanana tany.

=== Asa tanana ===
Nanao asa tanana toy ny fanenomana, fanefena tanimanga (vilany, tavy, siny, sns), fandrafetana, fanefena metaly, ary asa tanana hafa ny andevo. Anisan' ny mpanao asa tanana manan-danja izy ireo tany amin' ny tanàn' ny Merina ([[Antananarivo]], [[Antsirabe]]) sy tany amin' ny tanànan' ny Sakalava ary tany amorontsiraka atsinanana. Natokana ho amin' ny asa manokana izay nifandovan' ny taranaka nifandimby ny andevo sasany.

=== Raharaham-barotra ===
Nandray anjara amin' ny varotra sy ny famokarana ho an' ny tsena ny andevo, izay matetika teo ambany fanaraha-mason' ny tompony. Ny tambajotra ara-barotra dia nahitana mpivarotra [[Arabo (vahoaka)|arabo]]-[[Soahily (vahoaka)|soahily]] tany amin' ny morontsiraka atsinanana sy avaratra, tao koa ny Eorôpeana (Pôrtogey, Frantsay, Britanika) tany amin' ny morontsiraka sy seranana ([[Mahajanga]], [[Toamasina]], [[Morondava]]), ary ny andriana malagasy tamin' ny varotra anatiny. Tany amin' ny seranan-tsambo sasany dia nampiasaina mivantana teo amin' ny fanondranana ny vokatry ny fambolena na ny vokatry ny asa tanana ny andevo. (Ohabolana: ''Andevolahy avy nandranto: izay atao rehetra &quot;izaho avy nandranto&quot;''.).

=== Fiompiana ===
Nikarakara fiompiana omby sy akoho amam-borona ary biby fiompy hafa ho an' ny tompony ny andevo. Asa nanan-danja izany, indrindra teo amin' ny tanin' ny mpanjaka sy ho an' ny andriana nanana tany sy fananana lehibe. Fanao fahita tany amin' ny Merina sy ny Betsileo ary ny Sakalava izany. Ny andevo tany amin' ny fanjakana betsileo atsimo dia nanana tany sy biby fiompy ary mety nanan-karena

=== Fitaterana ===
Ny andevo dia nampiasaina amin' ny fitondrana entana, amin' ny fitaterana entam-barotra, na amin' ny filanjana ny mpajaka sy andriana na ny hova tompony ny andevo. Nandray anjara tamin' ny fitaterana an-dranomasina (lakana, dhows) ihany koa izy ireo tamin' ny varotra anatiny sy ifanaovana amin' ny any ivelany, araka ny hita tany amorontsiraka andrefana sy atsinanana. (Ohabolana: ''Andevolahy diso hena ratsy: ny tompon' alahelo no ataony ratsy lanja''.)

=== Asa ho an' ny fanjakana ===
Notendrena hanao fanompoana manokana ho an' ny mpanjaka ny andevo sasany: voatendry ho mpanaraka ny dian' ny mpanjaka sy ny andriana na ny hova tompony iraky ny mpanjaka sy mpiambina azy ireo any amin' ny toerana alehan' izy ireo. Ny hafa natokana ho amin' ny fanamboaran-dalana sy fanorenana manda fiarovana. Any amin' ny fanjakana sasany dia nisy ny andevo nampidirina vonjimaika amin' ny diabe fanafihana na nampiasaina hanaraha-maso ny faritra efa resy.

=== Asa ara-pivavahana sy ara-pombafomba ===
Ny andevo sasany dia nandray anjara amin' ny fikarakarana fasana sy toerana masina, amin' ny lanonam-pianakavian' ny andriana na ny mpanjaka, ary ny nanampy tamin' ny asan' ny mpisorona na tamin' ny fanompoana ny razan' ny mpanjaka. Io fomba fanao io dia hita tao Imerina sy tany amin' ny fanjakana amorontsiraka sasany.

=== Fanamarihana ankapobeny ===
Mety nolovaina na nomena arakaraka ny saranga na ny maha lahy na maha vavy ny asa fanompoana sasany. Ny andevon' ny mpanjaka, ny andevo an-trano, ny andevo mikarakara fambolena ary ny andevo manao asa tanana dia tsy nitovy toe-piainana. Amin' ny ankapobeny dia nanana fiainana tsara kokoa noho ny andevo mpamboly na mpanao asa tanana ny andevo miankina mivantana amin' ny mpanjaka na ny andevo manao asa an-trano. 

== Fiainana ara-piarahamonina ==

=== Fifandraisana amin' ny saranga hafa ===
Ny andevo dia tsy noheverina ho zavatra na biby fa olona nailika amin' ny fandraisana anjara ara-piarahamonina mahazatra. Maro amin' izy ireo ny mitovy sata amin' ny gadra na olona nesorina zo maha olom-pirenena. Sarotra indrindra ny toe-draharaha raha avy any ivelany ilay babo ka zara raha afaka mifankahazatra amin' ny fiarahamonina misy azy. 

=== Fanambadiana ===
Tsy manambady ivelan' ny foko sy saranga misy azy ny andevo sy ny saraga hafa tao amin' ny fiarahamonina merina sy betsileo. Araka ny voalazan' i William Ellis tamin' ny taona 1838 dia voarara tsy hanambady andriana na hova ny andevo teo amin' ny fiarahamonina malagasy. Noheverina ho &quot;olona maloto&quot; ny andevo, tsy toy ny hova sy ny andriana izay &quot;olona madio&quot;. Izany &quot;fahalotoana&quot; sy &quot;fahadiovana&quot; izany no nahatonga ny [[Fady (malagasy)|fady]] amin' ny fifanambadian' ny andevo sy ny tsy andevo teo amin' ny fiarahamonina malagasy.

=== Toekarena ===
Raha amin' ny lafiny ara-toekarena dia indraindray tsy nisy fahasamihafana lehibe teo amin' ny fari-piainan' ny andevo sy ny an' ny tompony. Ankoatra izany, amin' ny faritra sasany, ny andevo dia nanana safidy hiasa ho an' ny tenany sy hanana ny fananany manokana, anisan' izany ny fananana andevo (lasa andevon' andevo, araka ny fomba fiteny) izay lasa mpanompony. Ny mariky ny maha andevo azy ireo dia ny fandoavany ny ampahafolon' ny karamany amin' ny tompony.

=== Adidy amin' ny fanjakana ===
Tsy nandoa hetra ny andevo, ary tsy voatery nanao fanompoana ho an' ny fanjakana na ho an' ny mpanjaka na fanompoana miaramila, izay adidin' ny olona afaka. Izany no anisan' ny antony nahatonga ny andevo sasany tsy nety nandray ny fahafahana nomena azy.

=== Fahafatesana ===
Nokarakaraina mangingina sy tsy anaovana lanonana ampahibemaso ny fahafatesan' ny andevo. Atao maimaika ny fandevenana, matetika ao anatin' ny 24 ora. Raha alina no nitrangan' ny fahafatesana dia azo alevina alohan' ny mangirandratsy ny faty (jereo ny ohabolana hoe: &quot;''Andevolahy maty hariva, ka vovon' alika no anjara tafondrony''&quot;). Tsy nisy ny fiandrasam-paty. Tany amin' ny faritra maro (indrindra ny tao Imerina) dia tsy nahazo fasan-drazana ny andevo. Azo alevina amin' ny toerana mitokana na vonjimaika izy ireo. Tsy nisy fombafomba niantoka ny fifindran' ny fanahiny ho any amin' ny tontolon' ny [[Razana (finoana malagasy)|Razana]]. Matetika no noheverina ho manjary fanahy nirenireny fa tsy tena lasan-ko razana ny fanahin' ny andevo. Ny finoana sasany notaterin' ny [[Etnôlôjia|etnôlôga]] dia milaza fa heverina ho mora miova ho fanahy mampidi-doza na maloto ([[angatra]]) ny fanahin' ny andevo maty.

== Fivarotana andevo ==
Ankoatry ny fifampivarotana andevo amin' ny samy malagasy dia nisy ny fampidirana avy any ivelany sy ny fanondranana andevo avy eto Madagasikara.

=== Fampidirana andevo ===
Ny [[Ômàna|Arabo ômaney]] sy ny Frantsay no nampiditra andevo be indrindra teto Madagasikara. Anisan' ny niharan' izany filana andevo izany i [[Môzambika]]: nosamborina sy naondrana ny andevo mba hanomezana fahafaham-po izany filana izany. Avy ao [[Afrika Atsinanana]] sy Môzambika ny ankamaroan' ireo andevo ireo.

=== Fanondranana andevo ===
Nalaza ny [[fivarotana andevo]] teto [[Madagasikara]], ka ny andevo sasany namidy amin' ny samy Malagasy fa ny hafa kosa naondrana any ivelan' i Madagasikara. Tany [[Amerika]], tao [[Afrika Atsimo]], tany [[Pôrtogaly]], tany [[Goa]] ([[India]]), tany [[Java]], tany Batavia ([[Indônezia]]), tany Bourbon ([[La Réunion]] ankehitriny), tany Ile de France ([[Maorisy]] ankehitriny), tany [[Jamaika]], tany [[Barbady]], tany [[Trinidad (Bolivia)|Trinidad]] (Bôlivia), ary tany [[Pôrtô Rikô]] no toerana nivarotana ny olona avy aty [[Madagasikara]]. Niasa tamin' ny tany midadasika fambolena [[fary]] sy [[landihazo]] ny ankamaroan' ny Malagasy navarina tany ivelany. Nisy ny natao andevo an-trano.

=== Fifampivarotana eo an-tanàna ===
Nisy ny varotra sy ny fanakalozana andevo teo amin' ny samy olom-pehezin' ny fanjakana iray teto Madagasikara (andriana, hova, mpanankarena). Afaka nivarotra sy nividy ary nanakalo ny andevony tamin' ny olona hafa tao amin' io fanjakana io ny tompon' andevo. Matetika teny amin' ny tsena eo an-toerana na tamin' ny alalan' ny fifanarahana mivantana any an-trano teo amin' ny tompon' andevo no nanaovana ny fifampiraharahana. Anisan' ny anton' ny fifampivarotana andevo ny filàna vola na entana, sy ny fitadiavana mpiasa any amin' ny toeram-pambolena na amin' ny fikarakarana ao an-trano, ary ny fanefana trosa. Azo namidy ka natakalo vola, na omby, na lamba, na entana hafa ny andevo.

== Fanafoanana ny varotra andevo ==
Niseho tsikelikely nandritra ny taonjato faha-19 ny fandrarana ny varotra andevo teto Madagasikara, tao amin' ny pôlitikan' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]] sy ny fanerena iraisam-pirenena, indrindra fa ny [[Britanika]].

=== Ny fifanarahana tamin' ny taona 1817 ===
Ny fepetra lehibe voalohany dia ny fifanekena tamin' ny 23 Oktobra 1817, teo amin' ny mpanjaka merina [[Radama I]] sy ny governora britanika any Maorisy, [[Robert Townsend Farquhar]]. Nampanantena ny mpanjaka Radama I fa handrara ny fanondranana andevo avy eto Madagasikara. Nikendry indrindra ny hisakanana ny mpivarotra vahiny tsy hividy andevo malagasy halefa any amin' ny nosy [[Maskareina (tamba-nosy)|Maskarena]] sy any amin' ny zanatany hafa ity fanekena ity. Ho takalon' izany dia nampanantenain' ny Britanika fanampiana isan-taona ara-bola sy ara-pitaovam-piadiana ary ara-panohanana ara-diplômasia ny Fanjakana Merina. Nanamafy ny fahavonon' ny Fanjakana Merina handrara ny fivarotana andevo ny fifanarahana fanampiny nosoniavina tamin' ny taona 1820.

Noraran' i Britanika mantsy ny fivarotana andevo tao amin' ny empirany tamin' ny taona 1807 ary nanao izay hisakanana izany taty amin' ny [[Ranomasimbe Indiana|Ranomasimbe Indianina]] izy. Te hametra ny herin' ny [[Frantsa|Frantsay]] ao amin' ity faritra ity ihany koa ny Britanika ary te hanakana ny [[Zanatany frantsay taloha|zanatany frantsay]] tsy haka andevo eto Madagasikara. Tanjon-dRadama I kosa ny hanamafy ny fahefany amin' i Madagasikara manontolo sy hampanaraka fandrosoana ny fanjakany ary hametraka fifandraisana ara-diplômasia amin' ny firenena eorôpeana matanjaka ara-tafika.

Na dia teo aza ny fandrarana ôfisialy dia tsy nanjavona avy hatrany ny varotra andevo. Nanohy nivarotra andevo mangingina ny mpanao izany. Mbola tafiditra tao anatin' ny tambajotran' ny varotra andevo aty amin' ny Ranomasimbe Indianina ny fanjakana amorontsiraka sasany ([[Fanjakana sakalava|Sakalava]], [[Fanjakana Betsimisaraka|Betsimisaraka]]). Niverina indray ny varotra andevo indraindray amin' ny fotoana mampitsahatra vetivety ny fanampian' ny Britanika.

=== Fepetra vaovao tamin' ny taonjato faha-19 ===
Nisy fanapahan-kevitra maromaro taty aoriana izay nanamafy ny fanafoanana ny varotra andevo. Tamin' ny 1869, tao amin' ny Fanjakana Merina, dia nisy fepetra noraisina mba handrarana ny fanafarana andevo vahiny, indrindra fa ny babo antsoina hoe [[Makoa (malagasy)|Makoa]] (na [[Masombika]]) avy ao [[Môzambika]] sy ny manodidina. Tamin’ ny taona 1877 dia nanafaka tamin' ny fomba ôfisialy ny Masombika, izay andevo nohafarana avy ao [[Afrika Atsinanana]], ny fitondram-panjakana merina. Nikendry ny hampitsahatra tsikelikely ny varotra andevo iraisam-pirenena ao amin' ny fanjakany ireo fanapahan-kevitra ireo. Tsy tanteraka anefa ny fanafoanana ôfisialy ny fanandevozana teto Madagasikara  raha tsy tamin' ny fanjanahantany frantsay tamin' ny taona 1896.

== Fivavahana sy fanandevozana teto Madagasikara ==

=== Fivavahan-drazana ===
Nametraka sy nanamarina ny anjara toerana sy ny satan' ny andevo ny [[Fivavahan-drazana malagasy|fivavahana sy ny finoana nentim-paharazana malagasy]] teo amin' ny lafiny ara-pombafomba sy ara-môraly ary ara-piarahamonina.

==== Kôsmôlôjia sy ambaratonga teo amin' ny fiarahamonina ====
Ao amin' ny [[kôsmôlôjia nentim-paharazana malagasy]] dia mirindra araka ny firazanana sy ny toerana misy ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]] ny fiarahamonina. Nitana ny toerana farany ambany ny andevo, indrindra amin' ny fanatanterahana fombafomba lehibe. Tsy ara-piarahamonina fotsiny ny fanilikilihana fa teo amin' ny lamin' ny eran-tany sy eran-danitra, mba hanehoana ny &quot;fahadiovana&quot; sy ny voninahitry ny firazanan' ny olona afaka (ny [[hova]] sy ny [[andriana]]). Vokatr' izany dia voafetra ny fandraisana anjaran' ny andevo  amin' ny fombafomba mahakasika ny razana. Tsy azony atao na voafetra ny fandraisany anjara amin' ny lanonana ara-pivavahana sasany. Tsy nanan-jo amin' ny fampiasana na fananana [[fasana]] angataham-pitahiana izy ireo.

==== Fombafomba mahakasika ny andevo ====
Amin' ny faritra sasany dia nahazo mandray anjara amin' ny fanatanterahana fombafomba ny andevo, nefa amin' ny maha mpandray anjara irakiraka sy ambany azy fa tsy mpandray anjara fototra velively. Nisy ny [[fady]] izay nanakana ny andevo tsy hiditra amin' ny toerana masina sasany na hikasika zavatra sasany ampiasaina amin' ny fombafomba. Any amin' ny faritra sasany dia afaka mandray anjara an-kolaka amin' ny fanatanteraha fombafomba ny andevo, ohatra amin' ny alalan' ny fanomezana an' ohatra ho an' ny fianakavian' ny tompony na ho an' ny taranaka misy ny tompony.

==== Adidy eo amin' ny fiarahamonina ====
Nametraka fomba fijery ara-môraly momba ny antanantohatra ny fivavahana nentim-paharazana: manana adidy hiaro ny andevony ny tompony. Tsy maintsy nankatò ny andevo ho fanehoana ny lamina kôsmika. Ninoana ho &quot;[[lahatra]]&quot; mifamatotra amin' ny firazanana na amin' ny trosan' ny fianakaviana ny sata misy ny andevo.

==== Fivavahan-drazana manoloana ny fanafoanana ny fanandevozana ====
Tsy nanova ny satan' ny andevo teo amin' ny ambaratongam-piarahamonina izay napetraky ny finoana nentim-paharazana ny fanafoanana ny fanandevozana nataon' ny Frantsay tamin' ny taona 1896. Voailikilika tsy handray anjara amin' ny fombafomba ny taranaky ny andevo taloha sasany, na dia efa afaka araka ny lalàna aza. Nasiam-panamboarana ny fanao ara-pivavahana sasany mba hahafahan' ny andevo taloha tao amin' ny fiarahamonina sasany, nefa matetika amin' ny fomba voafetra. Mbola mipetraka ny tsy fahahan' ny taranak' andevo hifanambady amin' ny taranaky ny olona afaka.

=== Kristianisma ===
Tamin' ny vanim-potoana faha mpanjaka teto [[Madagasikara]] (tamin' ny taonjato faha-19 indrindraindrindra), dia nisy fiantraikany lalina teo amin' ny sata sy ny fitondrana ny andevo ny fampidirana sy ny fielezan' ny [[Kristianisma eto Madagasikara|kristianisma]] prôtestana sy ny katôlika.

==== Prôtestantisma ====
Niteraka fiovam-po teo amin' ny [[hova]] sy ny [[andriana]] merina sasany ny fahatongavan' ny misiônera prôtestanta britanika (''[[London Missionary Society]]'') tao [[Antananarivo]]. Nitory ny fitovian' ny mpino rehetra eo anatrehan' [[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] ny misiônera. Izany dia nifanohitra amin' ny fisian' ny ambaratongam-piarahamonina nentim-paharazana izay nametraka ny andevo ho ambany indrindra. Afaka nandray anjara tamin' ny fanompoam-pivavahana sy namaky [[Baiboly]] ampahibemaso ary natao [[batisa]] ny andevo. Nahafahan' ny zanak' andevo nianatra mamaky teny sy manoratra ny fisian' ny sekolin' ny misiônera. Lalana voalohany nahafahan' ny andevo hiova ho amin' ny toerana tsara kokoa ara-piarahamonina sy ara-kolontsaina ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|prôtestantisma]], lalana izay sarotra nidirana tao amin' ny fiarahamonina nentim-paharazana. Na dia eo aza izany fitoviana eo anatrehan' Andriamanitra izany dia nitohy ihany ny fanavakavahana nahazo ny andevo. Mbola natao an-jorom-bala ny andevo tamin' ny fahazoana fahefana.

==== Katôlisisma ====
Tonga ny misiônera katôlika frantsay tatỳ aoriana nitondra ny [[Eglizy Katôlika Apôstôlika Rômanina (Madagasikara)|katôlisisma]] ary nifantoka tamin' ny faritra manodidina an' [[Antananarivo]] sy ny faritra amorontsiraka. Nitovitovy amin' ny an' ny Prôtestanta ny fomba fiasan' izy ireo: fampianaram-pivavahana sy fampianarana mamaky teny sy manoratra, saingy tsy dia mifandray mivantana amin' ny tao an-dapan' ny mpanjaka. Nanolotra sehatra hafa nahafaha-mampiditra ny andevo hifaneraserana amin' ny mpiara-belona tsy an-kanavaka ny sekoly katôlika. Nampiasain' ny tompon' andevo sasany anefa ny fahefana ara-pivavahana katôlika mba hitazomana ny lamina nentim-paharazana sy ny fankatoavan' ny andevo. Maneho izany fa azo atao fitaovana mba hanamafisana ny fisian' ny ambaratongam-piarahamonina ny môraly kristiana.

==== Fifanoheran' ny idealy kristiana amin' ny antanantoha-panjakana ====
Indraindray ny misiônera dia nanakiana ny fanandevozana, saingy tsy nanafoana izany ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]]. Niteraka disadisa teo amin' ny Fiangonana sy ny Fanjakana izany toe-javatra izany: nanambara ny fitoviana ara-môraly sy ara-panahy ny kristianisma, fa nanohy nampihatra ny tsy fitoviana ara-tsôsialy sy ny fiankinan-dohan' ny andevo kosa ny lamim-piarahamonina nentim-paharazana nankasitrahin' ny mpanjaka, indrindra tamin' ny andron-d[[Ranavalona I]] (1788-1861). Nihevitra Ranavalona I fa fanitsakitsahana ny fiandrianany ny fanao sy ny hevitra nampidirin' ny misiônera nitory ny [[fitovian' ny olombelona rehetra]] izay mifanohitra amin' ny fomba nolovaina hatramin' izay, dia ny fisian' ny saranga samihafa, indrindra ny fisian' ny [[fanandevozana]]. Tsy azo nomena fampianarana noho izany ny andevo nanomboka tamin' ny taona 1832 ary nanomboka nihamafy koa ny fanenjehana ny Kristiana. Tamin-d[[Ranavalona II]] (1868-1883) vao lasa [[fivavaham-panjakana]] tao an-dapa ny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|prôtestantisma]].

==== Vokatra maharitra ====
Matetika anisan' ny voalohany nahazo fianarana sy afaka namaky teny sy manoratra ny taranak' andevo niova ho Kristiana, ka nanamora ny fihatsaran' ny fiainany izany taorian' ny taona 1896 izay nanafoanan' ny Frantsay ny fanandevozana. Nitohy hatrany anefa ny fanavakavahana sy ny fanilikilihana na dia teo ny fitoviana ara-pivavahana izay notorin' ny misiônera sy ny Kristiana malagasy.

=== Silamo ===
Teto Madagasikara dia voafetra ny fiantraikan' ny [[Silamo eto Madagasikara|finoana silamo]] teo amin' ny fiainan' ny andevo  tamin' ny vanim-potoana faha mpanjaka, saingy nisy toe-javatra manokana, indrindra tany amin' ny morontsiraka andrefana sy avaratra-andrefana, izay nahitana fiarahamonina mozilmana. Tany amin' ny tanàna nisy seranan-tsambo ([[Mahajanga]], [[Nosy Be]], [[Maintirano]], [[Morondava]]) no niorenan' ny finoana silamo indrindra, tamin' ny alalan' ny mpivarotra [[Soahily (vahoaka)|soahily]] sy [[Arabo (vahoaka)|arabo]].

==== Fampifanarahana amin' ny rafi-piarahamonina malagasy ====
Nampifanarahina tamin' ny rafitra ara-piarahamonina malagasy efa misy ny finoana silamo. Any amin' ny faritra sasany izay nandray ny finoana silamo eto Madagasikara, indrindra eo amin' ny foko [[Antemoro]] sy [[Antalaotra]], dia nisy ny andevo niasa an-trano sy niasa teny amin' ny toeram-pambolena. Tao koa ny mpivarotra mozilmana sasany izay nandray anjara amin' ny [[Fivarotana andevo|varotra andevo]] taty amin' ny faritra andrefan' ny [[Ranomasimbe Indiana]].

==== Fitoviana ara-panahy eo amin' ny samy Mozilmana ====
Tao amin' ny fiarahamonina silamo tany amorontsiraka dia afaka nivavaka sy nandray anjara tamin' ny fombafomba silamo (vavaka ''[[Vavaka dimy fanao isan' andro (silamo)|salat]]'', [[Ramadany]]) ny andevo, ka izany dia naneho ny endriky ny fitoviana ara-panahy eo anatrehan' i [[Allah]]. Nampianarina namaky [[Kor'any]] ny andevo sasany, indrindra raha nipetraka tao an-tranon' ny mpivarotra mozilmana nahay mamaky teny sy manoratra. Ny lalàna silamo indraindray dia mamela ny andevo hifanambady ara-dalàna amin' ny Mozilmana hafa ary hampita izany sata ara-pivavahana azony izany amin' ny zanany, izany dia tsy mitovy amin' ny fanao nentim-paharazana merina.

Na dia teo aza ireo lafiny ara-pivavahana ireo dia nijanona teo amin' ny lafiny ara-piarahamonina ny maha andevo tao amin' ny tranon' ny tompony na tao amin' ny trano fanatobiana entana. Ny fahalalahana ara-panahy dia tsy midika foana hoe fitoviana eo amin' ny asa toy ny varotra sy ny fitantanana ary fanapahan-kevitra ao amin' ny fianakaviana. Tsy niala ny rohy mamatotra ny andevo amin' ny tompony  mandra-pamotsorana azy ireo.

==== Fisian' ny famotsorana andevo ====
Nisy ihany ny famotsorana andevo noho ny antony ara-pivavahana na ara-piarahamonina. Mamporisika ny fanafahana andevo ny finoana silamo ary mihevitra izany ho fihetsika mendrika ([[Fiteny arabo|arabo]]: صدقة / ''sadaqah''). Nanafaka ny andevony araka ny toromarika ara-pivavahana ny Mozilmana tompon' andevo sasany, ka nanokatra lalana mivantana kokoa amin' ny fiovana sata ara-piarahamonina ho an' ny taranaky ny andevo tany amin' ireo faritra amorontsiraka ireo.

== Nandritra ny fanjanahantany ==

=== Fanafoanana ny fanandevozana ===
Ny [[Fanafoanana ny fanandevozana|fanafoanana]] [[Fanafoanana ny fanandevozana|ôfisialy ny fanandevozana]] teto Madagasikara dia nambaran' ny fitondrana mpanjanaka frantsay notarihin' ny governora jeneraly [[Joseph Simon Gallieni|Joseph Gallieni]] tamin' ny 12 Septambra 1896, taorian' ny fandresen' ny Frantsay ny Fanjakana Merina. Nihatra manerana an' i Madagaskara izany nefa nisy faritra lavitra sasany na nandry vao haingana izay tsy voafehin' ny fitondrana frantsay.

=== Vokatr' izany teo amin' ny andevo taloha ===
Ny vokatra mivantana voalohany dia ny fanafahana andevo marobe izay nahaforona ampahany betsaka amin' ny mponina. Lasa olona afaka ara-dalàna ny andevo ka nitsahatra ny maha fananana azy ireo; afaka nivezivezy sy nifidy ny toerana hipetrahany izy ireo.

=== Vokatr' izany teo amin' ny toekaren' ny Malagasy ===
Ny fanandevozana dia niankinan' ny toe-karena talohan' ny fanjanahantany, indrindra ny fambolena sy ny asa an-trano ary ny asam-panjakana sasany. Rehefa nofoanana ny fanandevozana dia maro ny andevo afaka nandao ny tanin' ny tompony taloha; ny sasany nanorim-ponenana tany an-toeran-kafa mba hiaina mahaleo tena; ny hafa nandao ny asa fambolena. Ny vokatr' izany dia ny tsy fahampian' ny mpiasa ho an' ny tompon-tany teo aloha sy ny fikorontan' ny rafi-pamokarana sy ny toe-karena.

=== Vokatr' izany teo amin' ny rafi-piarahamonina ===
Nofoanana ny sarangam-poko andevo nefa tsy nanjavona tanteraka ny fanavahana ara-tsôsialy taloha. Matetika ny taranaky ny andevo no niharan' ny fanilikilihana sy fanavakavahana ara-piarahamonina. Na izany aza dia afaka nianatra ny zanak' izy ireo. Nitombo be ny isan' ny ankizy niditra an-tsekoly. Izany dia nanampy tamin' ny fielezan' ny fampianarana.

=== Fahafahana mandray anjara amin' ny pôlitika ===
Ny fananganana ny [[Parti des déshérités de Madagascar]] (PADESM) tamin' ny taona 1946 dia nahitana taratra ny fidiran' ny taranaky ny andevo taloha amin' ny raharaha pôlitika tany afovoan' i Madagasikara. Taranaky ny andevo taloha sy [[tanindrana]] izay nanjakazakan' ny [[hova]] sy ny [[andriana]] merina tamin' ny taonjato faha-19 ny mpikambana tao amin' ity antoko pôlitika ity. Nahatsapa ho voailikilika izy ireo teo amin' ny lafiny ara-tsôsialy sy ara-pitantanana ary ara-toekarena. Nanohitra ny [[Mouvement Démocratique de la Rénovation Malgache|Mouvement démocratique de la rénovation malgache]] (MDRM) ny PADESM izay nanahy ny amin' ny mety hahatonga ny fahaleovantena ho fomba iray hiverenan' ny fanjakazakan' ny hova sy ny andriana merina indray. Nandritra ny [[Tolom-bahoaka tamin' ny 1947|fikomiana malagasy tamin' ny taona 1947]] dia an' arivony ny mpikambana tao amin' ny PADESM no matin' ny mpomba ny MDRM.

== Taorian' ny nahazoana ny fahaleovantena ==
Taorian' ny nahazoan' i Madagasikara fahaleovantena tamin' ny taona 1960 dia nahazo ny fitovian-jo ny olom-pirenena rehetra, anisan' izany ny taranaky ny andevo taloha. Mbola voamariky ny lova navelan' ny fanandevozana anefa ny tena toe-piainan' izy ireo.

=== Fitoviana eo anatrehan' ny lalàna fotsiny ===
Ny [[Repoblika Malagasy]], izay nambara tamin' ny taona 1960, dia manamafy ny fitovian' ny olom-pirenena malagasy rehetra. Tsy manana sata ara-dalàna intsony ny sokajy taloha toy ny andriana sy ny hova ary ny andevo (izay efa nofoan' ny mpanjanaka rahateo). Na izany aza, ny fiheverana ara-piarahamonina nolovaina tamin' ny vanim-potoana faha mpanjaka sy tamin' ny fanjanahantany dia mbola mitohy. Miteraka fanilikilihana eo amin' ny fiarahamonina ny maha taranaka andevo teo aloha, indrindra any amin' ny faritra afovoany eto Madagasikara. Mifandray mafy amin' ny [[Razana (finoana malagasy)|razana]] sy ny firazanana mantsy ny sata ara-piarahamonina nentim-paharazana malagasy.

=== Fanilikilihana ara-piarahamonina ===
Ny taranaky ny andevo dia mbola miatrika endrika fanilikilihana isan-karazany: indraindray heverina ho olona maloto na ambany izy ireo any amin' ny faritra sasany. Misy ny mampiasa ny fiaviana ho fepetra an-kolaka ho enti-manilikilika. Ny taranaky ny andevo taloha dia mety ho voailika ao amin' ny fikambanana sasany.

=== Tsy fitoviana ara-toekarena amin' ny ankapobeny ===
Any amin' ny faritra ambanivohitra maro, matetika ny taranaky ny andevo taloha dia anisan' ny vahoaka mahantra indrindra eo amin' ny fiarahamonina. Mbola miasa tanin' olon-kafa mba hifampizarana ny vokatra na mpiasa miankina amin' ny taranaky ny tompon-tany taloha izy ireo. Ny fahazoana tany honenana sy hamokarana sy ny fahazoana loharanon-karena ho enti-mamokatra dia mbola tsy mitovy, satria ny ankamaroan' ny tany dia an' ny taranaky ny olona afaka na andriana taloha.

=== Paikady hanatsarany ny toe-piainany ===
Mba hialana amin' izany fanilikilihana izany dia namolavola paikady ara-piarahamonina isan-karazany ny taranaky ny andevo taloha: famoronana fasam-pianakaviana vaovao mba hamoronana firazanana azo ekena; fananganana rohim-pihavanana amin' ny alalan' ny firaisan-kina sy ny fifanambadiana mba hahazoana satam-piarahamonina eken' ny mpiaramonina kokoa; fifindrà-monina any an-tanàn-dehibe mba tsy hampisongadina loatra ny fiaviana.

Nanomboka tamin' ny taonampolo 1970 dia nisy ihany koa taranak' andevo niezaka nanao fikambanana ara-pôlitika. Ohatra, ny hetsika [[ZOAM]] tao Antananarivo dia nampivondrona ny tanora avy amin' ny vakin-tanàna sahirana ahitana betsaka ny taranaky ny andevo taloha ary niampanga ny fanavakavahana hita teo amin' ny sehatry ny fanabeazana sy ny asa.

== Fitenenanana momba ny andevo ==

=== Ohabolana ===
Indreto ny [[ohabolana]] malagasy sasany ahitana ny teny hoe &quot;andevo&quot;:

* Andevolahy diso rasa: ny [[taim-boraka]] no avadibadika.
* Andevolahy mamono tompo mangina: voky [[hena]] indray alina, fa hiongo-belona herintaona.
* Andevolahy [[Fampirafesana|mampirafy]]: intelo mihosina ampombo.
* Andevolahy manavo-tena: manao [[amberivatry]] mitain-tenany.
* Andevolahy maty hariva, ka [[Vovò (feo)|vovo]]&lt;nowiki/&gt;n' [[alika]] no anjara [[tafondro]]&lt;nowiki/&gt;ny.
* Andevolahy miady [[tsinain-kena]], ka voin-tenan' izay tsy maharirotra.
* Andevolahy mielo, ka manampina ny anjara-masoandrony. 
* Andevo maro tompo, ka mifidy ny avo tokonana.
* Aza manao andevolahy mahay [[valiha]]: asaina manao, tsy mety; nony tsy irahina, manao.
* Aza manao fanambadian' andevo.
* Toy ny [[hanina]] omena andevo: &quot;Tian-kano, tsy tian-kano&quot;
* Hovalahy [[Famosaviana|mamosavy]] andevolahy, ka misolo ny entan-kitainy.
* Izay hajaina tsy ho [[andriana]] tsy akory, ary izay manaja tsy ho andevo tsy akory; ka tsara ny mifanaja.
* Lavi-dingana hoatry ny andevolahy [[Sikidy (malagasy)|misikidy]] ho [[andriana]].

== Boky azo anovozan-kevitra ==

* Abinal &amp; Victor Malzac, ''Histoire de Madagascar'', Antananarivo, 1888.
* C. André, ''De l’esclavage à Madagascar'', Paris, A. Rousseau, 1899.
* David Graeber, ''Lost People: Magic and the Legacy of Slavery in Madagascar'', Indiana University Press, 2007.
* De la Vaissière, Camille; Abinal, Antoine (1885). ''Vingt ans à Madagascar: colonisation, traditions historiques, moeurs et croyances''. Paris: V. Lecoffre. &lt;nowiki&gt;ISBN 3-540-63293-X&lt;/nowiki&gt;.
* Fred Ramiandrasoa, &quot;Un aperçu sur la vie quotidienne des esclaves en Imerina au XIXᵉ siècle&quot;, ''L'esclavage à Madagascar'', Antananarivo, Institut de Civilisations, 1997.
* G. A. Rantoandro, &quot;Après l’esclavage à Madagascar : le devenir immédiat des esclaves émancipés&quot;, ''L’esclavage à Madagascar'', Antananarivo, Institut de Civilisations, 1997.
* Gwyn Campbell, &quot;Madagascar and Mozambique in the Slave Trade of the Western Indian Ocean (1800-1861)&quot;, ''Slavery &amp; Abolition'', 1988.
* Gwyn Campbell, &quot;Madagascar and the Slave Trade, 1810-1895&quot;, ''Journal of African History'', 1983-1984.
* Gwyn Campbell, &quot;Slavery and Fanompoana: The Structure of Forced Labour in Imerina (1790-1861)&quot;, ''Journal of African History'', 1988.
* Gwyn Campbell, ''An Economic History of Imperial Madagascar, 1750–1895: The Rise and Fall of an Island Empire'', Cambridge University Press, 2005.
* Hubert Deschamps, ''Histoire de Madagascar'', Paris, Berger-Levrault, 1972.
* Ignace Rakoto &amp; Sylvain Urfer, ''Esclavage et libération à Madagascar'', Paris, Karthala, 2014.
* Ignace Rakoto, ''La route des esclaves : système servile et traite dans l'Est malgache'', Paris, L'Harmattan, 2001.
* Kus, Susan (1995). &quot;Sensuous human activity and the state: towards an archaeology of bread and circuses&quot;. In Miller, Daniel; Rowlands, Michael (eds.). ''Domination and Resistance''. London: Psychology Press. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-415-12254-2&lt;/nowiki&gt;.
* Paul E. Lovejoy, ''The Ideology of Slavery in Africa'', Beverly Hills, Sage Publications, 1981.
* Paul Ottino, ''Les champs de l'ancestralité à Madagascar : parenté, alliance et patrimoine'', Paris, Karthala-ORSTOM, 1998.
* Pier Martin Larson, ''Slavery in Central Madagascar: Imerina During the Nineteenth Century'', University of Wisconsin Press, 1987.
* Raison-Jourde, Françoise (1983). ''Les souverains de Madagascar''. Paris: Karthala Editions. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-2-86537-059-7&lt;/nowiki&gt;.
* Raymond K. Kent, ''Early Kingdoms in Madagascar (1500-1700)'', New York, Holt, Rinehart and Winston, 1970.
* Suzanne Miers &amp; Martin Klein (dir.), ''Slavery and Colonial Rule in Africa'', London, Frank Cass, 1999.
* Suzanne Miers &amp; Richard Roberts (dir.), ''The End of Slavery in Africa'', Madison, University of Wisconsin Press, 1988. 

== Jereo koa ==

* [[Fanandevozana]]

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>j10wapinhoixxq7n8xe98zxry0ca5nv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toriteny</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285346</id>
    <revision>
      <id>1150511</id>
      <parentid>1066720</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T23:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Chongkian</username>
        <id>6737</id>
      </contributor>
      <origin>1150511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="413" sha1="54nkagfidczkt6poh0xqq40f3yxyvkb" xml:space="preserve">[[File:Nalaikh Mosque - Friday Prayer.jpg|thumb|Toriteny]]

Ny '''toriteny''' dia lahateny atao mandritra ny fankalazana ara-pivavahana. Ao amin' ny [[fivavahana abrahamika]], ny mpitoriteny dia mandefa hafatra ara-pitondrantena na ara-teôlôjia amin’ ny fiangonana, miorina amin’ ny [[Soratra Masina]], na [[Baiboly]] na [[Kor'any]], sady manazava ny fampiharana azon' ny mpino tanterahina.

== Jereo koa ==</text>
      <sha1>54nkagfidczkt6poh0xqq40f3yxyvkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Indigofera</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292674</id>
    <revision>
      <id>1150483</id>
      <parentid>1129547</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazana misy eto Madagasikara</comment>
      <origin>1150483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6532" sha1="28aq7vd35e29ccyu9shrd1kw1rb0xux" xml:space="preserve">[[Sary:Indigofera tinctoria1.jpg|vignette|374x374px|''Indigofera tinctoria'']]
Ny '''''Indigofera''''' dia vondron-karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Fabales]]. Manana karazana mihoatra ny 750 eo ho eo izy io, ary saika any amin' ny faritra mafana no aniriany; misy karazana vitsivitsy tonga any amin' ny faritra manana toetany antonony any [[Azia Atsinanana]]. 

Matetika ny zavamaniry ao amin' ny vondrona ''Indigofera'' dia [[hazobotry]], ary vitsivitsy ny [[hazo madinika]] manana haavo 5-6 m, fa ny sasany kosa dia [[zavamaniry ahitra]]. Manana ravina mety mihintsana ny ankamaroany. Misy zana-pelana 5 ka hatramin' ny 31 ny raviny. Eo amin' ny 3 ka hatramin' ny 25 sm ny halavany. Kely ny voniny, mamorona vondrona manana halava 2 hatramin' ny 15 sm. Sakafo ho an' ny olitra amin' ny karazana [[Lolo (bibikely)|lolo]] (''[[Lepidoptera]]'') sasany ireo zavamaniry ireo, anisan' izany ny samoinan' ny ''Agrostis segetum''.

== Ny karazana ''Indigofera'' ==
[[Sary:Indigofera australis-young-flowers-cropped.jpg|vignette|236x236px|''Indigofera australis'']]
Tamin' ny Avrily 2025, ny ''[[Plants of the World Online]]'' dia nanaiky karazana 760 mahery eran-tany. Indreto ny karazana voafantina:

* ''Indigofera astragalina'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera australis'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera candicans'' &lt;small&gt;Aiton&lt;/small&gt;
* ''Indigofera cassioides'' &lt;small&gt;Rottler ex DC.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera cloiselii'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt;
* ''Indigofera cordifolia'' &lt;small&gt;B.Heyne ex Roth&lt;/small&gt;
* ''Indigofera decora'' &lt;small&gt;Lindl.&lt;/small&gt;
* ''[[Indigofera arrecta]]'' &lt;small&gt;Hochst. ex A. Rich.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera galegoides'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera glaucescens'' &lt;small&gt;Eckl. &amp; Zeyh.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera hendecaphylla'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera heterantha'' &lt;small&gt;Wall. ex Brandis&lt;/small&gt;
* ''Indigofera hilaris'' &lt;small&gt;Eckl. &amp; Zeyh.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera himalayensis'' &lt;small&gt;Ali&lt;/small&gt;
* ''Indigofera hirsuta'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera howellii'' &lt;small&gt;Craib &amp; W.W.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera kirilowii'' &lt;small&gt;Maxim. ex Palibin&lt;/small&gt;
* ''Indigofera linifolia'' &lt;small&gt;(L.f.) Retz.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera marmorata'' &lt;small&gt;Balf.f.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera miniata'' &lt;small&gt;Ortega&lt;/small&gt;
* ''Indigofera nephrocarpoides'' &lt;small&gt;J.B.Gillett&lt;/small&gt;
* ''Indigofera nummulariifolia'' &lt;small&gt;(L.) Livera ex Alston&lt;/small&gt;
* ''Indigofera pendula'' &lt;small&gt;Franch.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera rothii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Indigofera sokotrana'' &lt;small&gt;Vierh.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera spicata'' &lt;small&gt;Forssk.&lt;/small&gt;
* ''[[Indigofera suffruticosa]]'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt; na ''[[Indigofera anil]]''
* ''Indigofera szechuensis'' &lt;small&gt;Craib&lt;/small&gt;
* ''[[Indigofera tinctoria]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera tsiangiana'' &lt;small&gt;Metcalf&lt;/small&gt;

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Ahitana karazana ''Indigofera'' miisa 40 hatramin' ny 50 ny eto [[Madagasikara]] ka ny 11 amin' ireo dia tao amin' ny vondron-karazana ''Vaughania'' teo aloha izay tsy fahita raha tsy ao atsimo sy atsimo atsinanana amin' ny Nosy.

* ''Indigofera annettae'' &lt;small&gt;M.Pignal&lt;/small&gt;
* ''Indigofera arrecta'' &lt;small&gt;Hochst. ex A.Rich.&lt;/small&gt; (nampidirina avy any ivelany)
* ''Indigofera badralaensis'' &lt;small&gt;M.Pignal&lt;/small&gt;
* ''Indigofera bemarahaensis'' &lt;small&gt;Du Puy &amp; Labat&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera blaiseae'' &lt;small&gt;Du Puy &amp; Labat&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera boinensis'' &lt;small&gt;R.Vig.&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera bojeri'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; --  kiramena
* ''Indigofera bosseri'' &lt;small&gt;Du Puy &amp; Labat&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera cerighellii'' (← ''Vaughania cerighellii'')
* ''Indigofera cloiselii'' &lt;small&gt;(Drake) Schrire&lt;/small&gt; (← ''Vaughania cloiselii'') --  hazomboatango, taolanomby
* ''[[Indigofera compressa]]'' &lt;small&gt;Lam&lt;/small&gt;. --  fafalahy, manjola
* ''Indigofera concinna'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera cordifolia'' &lt;small&gt;B.Heyne ex Roth&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera depauperata'' (← ''Vaughania depauperata'') --  fafalahy, hazomby, maintempo, maintifo, titinjaza
* ''Indigofera dionaeifolia'' (← ''Vaughania dionaeifolia'')
* ''Indigofera galegoides'' &lt;small&gt;DC&lt;/small&gt;.,
* ''Indigofera hendecaphylla'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt; (nampidirina avy any ivelany)
* ''Indigofera hirsuta'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (nampidirina avy any ivelany) --  engitratainakoho, famafasambo, patry, takotsifotra, tsiasotry
* ''Indigofera humbertiana'' (← ''Vaughania humbertiana'')
* ''Indigofera imerinensis'' &lt;small&gt;Du Puy &amp; Labat&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera interrupta'' &lt;small&gt;(Du Puy, Labat &amp; Schrire) Schrire&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera interrupta'' (← ''Vaughania interrupta'')
* ''Indigofera irodoensis'' &lt;small&gt;Du Puy &amp; Labat&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera itremoensis'' &lt;small&gt;Du Puy &amp; Labat&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera leucoclada'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; --  malemiravina
* ''Indigofera longidentata'' &lt;small&gt;(Du Puy, Labat &amp; Schrire) Schrire&lt;/small&gt; ← ''Vaughania longidentata'')
* ''Indigofera longiracemosa'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. -- aikamanga
* ''Indigofera lyallii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; --  aikafatray, aikamena, fanamolahy, sariaky 
* ''Indigofera madagascariensis'' &lt;small&gt;Vatke&lt;/small&gt;
* ''Indigofera mahafalensis'' &lt;small&gt;(Du Puy, Labat &amp; Schrire) Schrire&lt;/small&gt; (← ''Vaughania mahafalensis'')
* ''Indigofera mangokyensis'' &lt;small&gt;R.Vig&lt;/small&gt;.
* ''Indigofera microcarpa'' &lt;small&gt;Desv&lt;/small&gt;.,
* ''Indigofera nummulariifolia'' &lt;small&gt;(L.) Livera ex Alston&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera oubanguiensis'' &lt;small&gt;Tisser&lt;/small&gt;.,
* ''Indigofera paracapitata'' &lt;small&gt;J.B.Gillett&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera pedunculata'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; -- aikaberavina, aikamanga, beravina, mangataho, tapitsakondry
* ''Indigofera perrieri'' &lt;small&gt;R.Vig&lt;/small&gt;. (← ''Vaughania perrieri'') --  hazomby
* ''Indigofera pseudocompressa'' (← ''Vaughania pseudocompressa'')
* ''Indigofera spicata'' &lt;small&gt;Forssk&lt;/small&gt;.,
* ''Indigofera suffruticosa'' &lt;small&gt;Mill&lt;/small&gt;. (nampidirina avy any ivelany) -- aika, engitra, hengitra
* ''[[Indigofera tinctoria]]'' &lt;small&gt;L&lt;/small&gt;. (nampidirina avy any ivelany) -- aika, angitra, engitra, fangira, fatotra, hengitra, kitsakitsa, lefitra, netsy, tapisakondry
* ''Indigofera viguieri'' &lt;small&gt;Callm. &amp; Labat&lt;/small&gt;
* ''Indigofera xerophila'' &lt;small&gt;R.Vig&lt;/small&gt;. (← ''Vaughania xerophila'')
* ''Indigofera zornioides'' &lt;small&gt;Du Puy &amp; Labat&lt;/small&gt;. 

== Jereo koa ==
* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Indigofera|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Indigofera'']]</text>
      <sha1>28aq7vd35e29ccyu9shrd1kw1rb0xux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150485</id>
      <parentid>1150483</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:57:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Jereo koa</comment>
      <origin>1150485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7606" sha1="1n3csqq6hbhn46ac25pczrq7vhykjtt" xml:space="preserve">[[Sary:Indigofera tinctoria1.jpg|vignette|374x374px|''Indigofera tinctoria'']]
Ny '''''Indigofera''''' dia vondron-karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]], [[roa ravin-tsimoka]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Fabales]]. Manana karazana mihoatra ny 750 eo ho eo izy io, ary saika any amin' ny faritra mafana no aniriany; misy karazana vitsivitsy tonga any amin' ny faritra manana toetany antonony any [[Azia Atsinanana]]. 

Matetika ny zavamaniry ao amin' ny vondrona ''Indigofera'' dia [[hazobotry]], ary vitsivitsy ny [[hazo madinika]] manana haavo 5-6 m, fa ny sasany kosa dia [[zavamaniry ahitra]]. Manana ravina mety mihintsana ny ankamaroany. Misy zana-pelana 5 ka hatramin' ny 31 ny raviny. Eo amin' ny 3 ka hatramin' ny 25 sm ny halavany. Kely ny voniny, mamorona vondrona manana halava 2 hatramin' ny 15 sm. Sakafo ho an' ny olitra amin' ny karazana [[Lolo (bibikely)|lolo]] (''[[Lepidoptera]]'') sasany ireo zavamaniry ireo, anisan' izany ny samoinan' ny ''Agrostis segetum''.

== Ny karazana ''Indigofera'' ==
[[Sary:Indigofera australis-young-flowers-cropped.jpg|vignette|236x236px|''Indigofera australis'']]
Tamin' ny Avrily 2025, ny ''[[Plants of the World Online]]'' dia nanaiky karazana 760 mahery eran-tany. Indreto ny karazana voafantina:

* ''Indigofera astragalina'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera australis'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera candicans'' &lt;small&gt;Aiton&lt;/small&gt;
* ''Indigofera cassioides'' &lt;small&gt;Rottler ex DC.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera cloiselii'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt;
* ''Indigofera cordifolia'' &lt;small&gt;B.Heyne ex Roth&lt;/small&gt;
* ''Indigofera decora'' &lt;small&gt;Lindl.&lt;/small&gt;
* ''[[Indigofera arrecta]]'' &lt;small&gt;Hochst. ex A. Rich.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera galegoides'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera glaucescens'' &lt;small&gt;Eckl. &amp; Zeyh.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera hendecaphylla'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera heterantha'' &lt;small&gt;Wall. ex Brandis&lt;/small&gt;
* ''Indigofera hilaris'' &lt;small&gt;Eckl. &amp; Zeyh.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera himalayensis'' &lt;small&gt;Ali&lt;/small&gt;
* ''Indigofera hirsuta'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera howellii'' &lt;small&gt;Craib &amp; W.W.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera kirilowii'' &lt;small&gt;Maxim. ex Palibin&lt;/small&gt;
* ''Indigofera linifolia'' &lt;small&gt;(L.f.) Retz.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera marmorata'' &lt;small&gt;Balf.f.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera miniata'' &lt;small&gt;Ortega&lt;/small&gt;
* ''Indigofera nephrocarpoides'' &lt;small&gt;J.B.Gillett&lt;/small&gt;
* ''Indigofera nummulariifolia'' &lt;small&gt;(L.) Livera ex Alston&lt;/small&gt;
* ''Indigofera pendula'' &lt;small&gt;Franch.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera rothii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;
* ''Indigofera sokotrana'' &lt;small&gt;Vierh.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera spicata'' &lt;small&gt;Forssk.&lt;/small&gt;
* ''[[Indigofera suffruticosa]]'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt; na ''[[Indigofera anil]]''
* ''Indigofera szechuensis'' &lt;small&gt;Craib&lt;/small&gt;
* ''[[Indigofera tinctoria]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Indigofera tsiangiana'' &lt;small&gt;Metcalf&lt;/small&gt;

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Ahitana karazana ''Indigofera'' miisa 40 hatramin' ny 50 ny eto [[Madagasikara]] ka ny 11 amin' ireo dia tao amin' ny vondron-karazana ''Vaughania'' teo aloha izay tsy fahita raha tsy ao atsimo sy atsimo atsinanana amin' ny Nosy.

* ''Indigofera annettae'' &lt;small&gt;M.Pignal&lt;/small&gt;
* ''Indigofera arrecta'' &lt;small&gt;Hochst. ex A.Rich.&lt;/small&gt; (nampidirina avy any ivelany)
* ''Indigofera badralaensis'' &lt;small&gt;M.Pignal&lt;/small&gt;
* ''Indigofera bemarahaensis'' &lt;small&gt;Du Puy &amp; Labat&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera blaiseae'' &lt;small&gt;Du Puy &amp; Labat&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera boinensis'' &lt;small&gt;R.Vig.&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera bojeri'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; --  kiramena
* ''Indigofera bosseri'' &lt;small&gt;Du Puy &amp; Labat&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera cerighellii'' (← ''Vaughania cerighellii'')
* ''Indigofera cloiselii'' &lt;small&gt;(Drake) Schrire&lt;/small&gt; (← ''Vaughania cloiselii'') --  hazomboatango, taolanomby
* ''[[Indigofera compressa]]'' &lt;small&gt;Lam&lt;/small&gt;. --  fafalahy, manjola
* ''Indigofera concinna'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera cordifolia'' &lt;small&gt;B.Heyne ex Roth&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera depauperata'' (← ''Vaughania depauperata'') --  fafalahy, hazomby, maintempo, maintifo, titinjaza
* ''Indigofera dionaeifolia'' (← ''Vaughania dionaeifolia'')
* ''Indigofera erecta'' &lt;small&gt;Thunb&lt;/small&gt;. --  aika, engitra
* ''Indigofera galegoides'' &lt;small&gt;DC&lt;/small&gt;.,
* ''Indigofera glabra'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; --  aikalahy, fatrabahatra
* ''Indigofera hendecaphylla'' &lt;small&gt;Jacq.&lt;/small&gt; (nampidirina avy any ivelany)
* ''Indigofera hirsuta'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (nampidirina avy any ivelany) --  engitratainakoho, famafasambo, patry, takotsifotra, tsiasotry
* ''Indigofera humbertiana'' (← ''Vaughania humbertiana'')
* ''Indigofera imerinensis'' &lt;small&gt;Du Puy &amp; Labat&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera incana'' &lt;small&gt;Thunb&lt;/small&gt;. (nampidirina avy any ivelany) --  aikaberavina
* ''Indigofera interrupta'' &lt;small&gt;(Du Puy, Labat &amp; Schrire) Schrire&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera interrupta'' (← ''Vaughania interrupta'')
* ''Indigofera irodoensis'' &lt;small&gt;Du Puy &amp; Labat&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera itremoensis'' &lt;small&gt;Du Puy &amp; Labat&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera leucoclada'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; --  malemiravina
* ''Indigofera longidentata'' &lt;small&gt;(Du Puy, Labat &amp; Schrire) Schrire&lt;/small&gt; ← ''Vaughania longidentata'')
* ''Indigofera longiracemosa'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;. -- aikamanga
* ''Indigofera lyallii'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; --  aikafatray, aikamena, fanamolahy, sariaky 
* ''Indigofera madagascariensis'' &lt;small&gt;Vatke&lt;/small&gt;
* ''Indigofera mahafalensis'' &lt;small&gt;(Du Puy, Labat &amp; Schrire) Schrire&lt;/small&gt; (← ''Vaughania mahafalensis'')
* ''Indigofera mangokyensis'' &lt;small&gt;R.Vig&lt;/small&gt;.
* ''Indigofera microcarpa'' &lt;small&gt;Desv&lt;/small&gt;.,
* ''Indigofera mimosella'' &lt;small&gt;Baker f&lt;/small&gt;. --  kiotsiotsitanilahy
* ''Indigofera nummulariifolia'' &lt;small&gt;(L.) Livera ex Alston&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera oubanguiensis'' &lt;small&gt;Tisser&lt;/small&gt;.,
* ''Indigofera paracapitata'' &lt;small&gt;J.B.Gillett&lt;/small&gt;,
* ''Indigofera pedunculata'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; -- aikaberavina, aikamanga, beravina, mangataho, tapitsakondry
* ''Indigofera perrieri'' &lt;small&gt;R.Vig&lt;/small&gt;. (← ''Vaughania perrieri'') --  hazomby
* ''Indigofera pseudocompressa'' (← ''Vaughania pseudocompressa'')
* ''Indigofera spicata'' &lt;small&gt;Forssk&lt;/small&gt;.,
* Indigofera stenopetala &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; --  kiotsiotsitanivavy
* ''Indigofera suffruticosa'' &lt;small&gt;Mill&lt;/small&gt;. (← ''Indigofera anil'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;) (nampidirina avy any ivelany) -- aika, engitra, hengitra
* ''[[Indigofera tinctoria]]'' &lt;small&gt;L&lt;/small&gt;. (nampidirina avy any ivelany) -- aika, angitra, engitra, fangira, fatotra, hengitra, kitsakitsa, lefitra, netsy, tapisakondry
* Indigofera thymoides &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; --  tsimaitompangady
* ''Indigofera viguieri'' &lt;small&gt;Callm. &amp; Labat&lt;/small&gt;
* ''Indigofera xerophila'' &lt;small&gt;R.Vig&lt;/small&gt;. (← ''Vaughania xerophila'')
* ''Indigofera zornioides'' &lt;small&gt;Du Puy &amp; Labat&lt;/small&gt;. 

== Jereo koa ==
* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Indigofera|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Indigofera'']]

* [[Aika (zavamaniry)]]: ''[[Crotalaria striata]]'' &lt;small&gt;A. Braun&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]''); ''[[Indigofera erecta]]'' &lt;small&gt;Eckl. &amp; Zeyh.&lt;/small&gt;; ''[[Indigofera suffruticosa]]'' Mill.; ''[[Indigofera tinctoria]]'' L. (''[[Fabaceae]]''); ''[[Sida rhombifolia]]'' L. (''[[Malvaceae]]'')
* [[Engitra]]: ''[[Indigofera erecta]]'' &lt;small&gt;Thunb&lt;/small&gt;.; ''[[Indigofera suffruticosa]]'' &lt;small&gt;Mill&lt;/small&gt;.; ''[[Indigofera tinctoria]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]'').
* [[Hengitra]]: ''[[Indigofera tinctoria]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Indigofera suffruticosa]]'' &lt;small&gt;Miller&lt;/small&gt;,</text>
      <sha1>1n3csqq6hbhn46ac25pczrq7vhykjtt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Capitão Alberto Neto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>295920</id>
    <revision>
      <id>1150523</id>
      <parentid>1144532</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T04:52:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1150523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1312" sha1="3a06gkdb1r6zgenl5uzt8qt2ly6auog" xml:space="preserve">[[File:Deputado Federal Capitão Alberto Neto (51099672312).jpg|thumb|Capitão Alberto Neto]]
'''Alberto Barros Cavalcante Neto''' (teraka ny 5 de maio de 1982, tao [[Fortaleza]]), fantatra kokoa amin'ny anarana hoe Kapiteny/''Capitão  Alberto Neto'', dia [[polisy]] miaramila breziliana ary mpanao politika, mifandray amin'ny [[Partido Liberal|Antoko Liberaly]] (PL).

Tamin'ny fifidianana 2018, voafidy ho solombavambahoaka federaly ho an'ny {{Amazonas}} izy, nahazo vato 107,168 (6,08% amin'ny vato manan-kery). 
Tamin'ny 2022, voafidy indray izy tamin'ny vato 147.821, vato faharoa ambony indrindra ao amin'ny fanjakana.&lt;ref&gt;(pt) [https://www.camara.leg.br/deputados/204572 camara.leg.br]&lt;/ref&gt;

Kandida ho ben'ny tanànan'i Manaus izy tamin'ny fifidianana 2020 sy 2024.&lt;ref&gt;(pt) [https://g1.globo.com/am/amazonas/eleicoes/2024/noticia/2024/10/27/com-4541percent-dos-votos-capitao-alberto-neto-e-derrotado-na-disputa-pela-prefeitura-de-manaus-a-vida-e-uma-jornada.ghtml Com 45,41% dos votos, Capitão Alberto Neto é derrotado na disputa pela prefeitura de Manaus]&lt;/ref&gt;

==Jereo koa==

[[Sokajy:Partido Liberal]]
{{commonscat|Alberto Cavalcante Neto}}
[[Sokajy:Mpanao politika breziliana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1982]]
[[Sokajy:solombavambahoaka breziliana]]
[[Sokajy:Mpanao politika ao Amazonas]]</text>
      <sha1>3a06gkdb1r6zgenl5uzt8qt2ly6auog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wetzlar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296654</id>
    <revision>
      <id>1150536</id>
      <parentid>1124674</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T10:23:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1150536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="609" sha1="pep9cfktd81vaol3al96ye539zhcklx" xml:space="preserve">{{coord|50|33|N|08|30|E}}
{{infobox tanàna
|tanàna=Wetzlar
|firenena={{Alemaina}}
|isam-ponina=54.665
|velarantany= 75,65
|haavo = 156 
|fanjakana ={{Hessen}}
|distrika = 	Lahn-Dill-Kreis
|ben'ny tanàna= 
|sary=Wetzlarskyline.jpg
|saina = DEU Wetzlar COA.svg
}}
Tanàna ao afovoan'i {{Hessen}}, {{Alemaina}} i '''Wetzlar''' ary Tanàna Imperialy Afaka taloha. Io no tanàna faharoa ambin'ny folo lehibe indrindra ao [[Hessen]] miaraka amin'ny mponina 54.665 (2024).

==Jereo Koa==
*[[Lisitra ny tanàna ny Alemaina]]


{{reflist}}
{{commonscat}}

[[Sokajy:Tanàna ao Alemaina]]
[[Sokajy:Tanàna ao Hessen]]</text>
      <sha1>pep9cfktd81vaol3al96ye539zhcklx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Encyclopedia of Life</title>
    <ns>0</ns>
    <id>296982</id>
    <revision>
      <id>1150519</id>
      <parentid>1125620</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T04:30:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39119-14</username>
        <id>40302</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitsy hadisoam-pitendrena</comment>
      <origin>1150519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1411" sha1="cnciut5awp9i4wq169t3qa4nzal3nkq" xml:space="preserve">[[Sary:EOL logo.svg|vignette|346x346px|Soratra sy sary famantarana ny EOL]]
Ny '''Encyclopedia of Life''' ('''EOL''') dia tetikasa rakipahalalana an-tserasera momba ny zavamananaina iaraha-miasa, nahazo aingam-panahy avy amin' ny rafitra ''[[Wikipedia]]'' fa soratan' ny manampahaizana manokana. Ahitana lahatsoratra natokana ho an' ny karazan-javamananaina fantatra tsirairay ny EOL, aseho amina horonan-tsary, feo, sary, kisary, ary lahatsoratra omen' ny manam-pahaizana. Nanana tetibola voalohany 50 tapitrisa dôlara amerikana izy io, nomen' ny andrim-pikarohana dimy eo ambany fiahian' ny MacArthur Foundation.

Ahitana fampahalalana momba ny tetikasa ny tranokalan' ny EOL, sady misy fanontaniana be mpametraka (FAQ), misy vavahadin-tserasera misokatra, ary lahatsoratra santionany maro. Ampoizina fa lahatsoratra maro be no ho hita an-tserasera tamin' ny tapaky ny taona 2008.

Ity tetikasa ity dia tohanan' ny manam-pahaizana avy amin' ny ftambaran' ny Biodiversity Heritage Library, ny Field Museum, ny Harvard University, ny MacArthur Foundation, ny Marine Biology Laboratory, ny [[Missouri Botanical Garden]], ny Sloan Foundation ary ny Smithsonian Institution.

== Jereo koa ==

* [[Integrated Taxonomic Information System]]

* [[The Plant List|PlantList]]
* [[Wikispecies]]
* [[World Register of Marine Species]]
* [[Catalogue of Life]]

== Rohy ivelany ==

* Tranonkala ôfisialy: https://eol.org/</text>
      <sha1>cnciut5awp9i4wq169t3qa4nzal3nkq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Indigofera compressa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>297506</id>
    <revision>
      <id>1150487</id>
      <parentid>1128112</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:23:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Anarana malagasy</comment>
      <origin>1150487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1239" sha1="0or3dh80w2f4opocoa534mn9fyva752" xml:space="preserve">Ny '''''Indigofera compressa''''' dia karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', teratany eto [[Madagasikara]], any andrefana sy atsimo andrefana. Karazana [[hazobotry]] na [[Hazo madinika|hazo]] [[Hazo madinika|madinika]] manana haavo mahatratra 5 m izy io. Ahitana azy io koa ny ao [[Maorisy]]. Maitso manopy volondavenona ny hodiny ary fotsy na mavokely ny voniny izay mamorona vondrom-bony. Ity zavamaniry ity dia miroborobo amin' ny ala maina, [[hivoka]], [[sahalava]] ao amin' ny faritra trôpikaly maina amin' ny fizaran-taona sasany eto Madagasikara. Tena mahatohitra [[haintany]] izy io.

Izy io dia ampiasaina amin' ny fanamboarana fefy na ambolena mba fanamafisana ny nofon-tany. Tahaka ny karazana maro ao amin' ny ''Indigofera'', manana anjara toerana ara-tontolo iainana izy amin' ny famikirana [[azôta]]. I Jean-Baptiste de Lamarck, mpahay zavabory, no nanao ny famaritana an' ity zavamaniry ity. Eto Madagasikara dia antsoina hoe '''fafalahy''' na '''manjola''' izy io.

== Jereo koa ==

* ''[[Indigofera]]''
* [[Fafalahy]]: ''Indigofera compressa'' &lt;small&gt;Lam.&lt;/small&gt; (''[[Fabaceae]]''); ''[[Indigofera depauperata]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt; (''Fabaceae'').</text>
      <sha1>0or3dh80w2f4opocoa534mn9fyva752</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/10 Septambra</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298677</id>
    <revision>
      <id>1150526</id>
      <parentid>1133918</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T05:01:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1150526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="451" sha1="pe7af0y2iueybmdk0ojgrwi92di3x0h" xml:space="preserve">'''Androany [[10 Septambra|10 septambra]]''':

* '''[[1960]]''' - Nivory tao [[Bagdad|Baghdad]], [[Iràka|Irak]], ireo firenena mpamokatra solika —anisan'izany i Irak, [[Iràna|Iran]], [[Kôety|Koety]], [[Venezoela]], ary [[Arabia Saodita]]— mba hanangana ny Fikambanan'ny Firenena Mpanondrana Solika (OPEC-[[OPEP]])

* '''[[1974]]''' - Fahaleovantenan' i [[Ginea-Bissau]]

* '''[[2002]]''' - Niditra tao amin'ny [[Firenena Mikambana]] i [[Soisa]]</text>
      <sha1>pe7af0y2iueybmdk0ojgrwi92di3x0h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Efemerida/11 Septambra</title>
    <ns>4</ns>
    <id>298678</id>
    <revision>
      <id>1150530</id>
      <parentid>1133919</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T05:27:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JianJi</username>
        <id>36396</id>
      </contributor>
      <origin>1150530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="491" sha1="tehdasczmgcgih2zalzj4imh0webay7" xml:space="preserve">'''Androany [[11 Septambra|11 septambra]]''':

* '''[[1973]]''' - Fanonganam-panjakana ara-miaramila nataon' i [[Augusto Pinochet]], Komandin'ny Tafik'i [[Chile|Shily]]; nanery ny Filoha [[Salvador Allende]] hamono tena.

* '''[[2001]]''' - Fampihorohoroana mirindra avy amin'ny fanodinana fiaramanidina nataon' ny vondrona [[Al-Qaida ao Maghreb Islamika|Al-Qaeda]] tamin'ny tanànan'i [[New York]] sy [[Washington D.C.|Washington, D.C.]], tao [[Etazonia]] ka nahafatesana olona miisa 2 996.</text>
      <sha1>tehdasczmgcgih2zalzj4imh0webay7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flueggea virosa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301960</id>
    <revision>
      <id>1150486</id>
      <parentid>1150474</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T13:15:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1150486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5938" sha1="d2xr9zrajseqsmsdm3f45aj12843o7e" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 020108-0011 Flueggea virosa.jpg|vignette|366x366px|''Flueggea virosa'']]
Ny '''''Flueggea virosa''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Phyllanthaceae]]'' (napetraka tao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'' teo aloha). Teratany any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly ao amin' ny [[Tontolo Taloha]] izy io: ao [[Afrika]], eto [[Madagasikara]] sy ao amin' ny nosy hafa ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]], any amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosin' i Arabia]], any amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinanta Indiana]], ay amin' ny faritra atsimo amin' i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]], any [[Azia Atsimo-Atsinanana]], any [[Malezia]], any [[Ginea Vaovao]], ary any [[Aostralia]]. Nampidirina tany [[Florida]] ([[Etazonia]]) sy [[Pôrtô Rikô]] ihany koa izy io. Noho ny vorona no manaparitaka ny voany dia sokajina ho karazana &quot;tsy dia ahiana ho lany tamingana&quot; (&quot;Least Concern&quot;) izy. ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; no anarany ara-tsiansa feno. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''atsikana''', '''fantsikakolahy''', '''hena''', '''koropoka''', '''kotika''', '''kotikana''', '''patikahoko''', '''tetina''', '''teto''', '''tokiky''', '''tsingilofilo''' ary '''voafotsikotikana'''.

Hazo na hazobotry manintsan-dravina mahatratra haavo 6 m izy; hita any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly misy vanim-potoana maina (ary tsy hita any amin' ny faritra tena efitra na any amin' ny ala mikitroka mando), amin' ny haambo eo anelanelan' ny 100 sy 2&amp;nbsp;300 m. Azo hanina ny voany fotsy.

== Anarana hafa ==
Indreto ny anarana ahafantarana ny ''Flueggea virosa'':

* ''Acidoton virosus'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Kuntze&lt;/small&gt;
* ''Flueggea angulata'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.
* ''Flueggea comorensis'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;
* ''Flueggea microcarpa'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Flueggea obovata'' &lt;small&gt;(Willd.) Wall.&lt;/small&gt;
* ''Flueggea senensis'' &lt;small&gt;Klotzsch&lt;/small&gt;
* ''Phyllanthus virosus'' &lt;small&gt;Roxb. ex Willd.&lt;/small&gt;
* ''Securinega microcarpa'' &lt;small&gt;(Blume) Müll.Arg.&lt;/small&gt;
* ''Securinega obovata'' &lt;small&gt;(Willd.) Müll.Arg.&lt;/small&gt;
* ''Securinega virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Baill.&lt;/small&gt;
* ''Xylophylla obovata'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;.

== Zana-karazana ==
Ireto zana-karazana manaraka ireto no ekena:

* ''Flueggea virosa'' subsp. ''aridicola''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''himalaica'' &lt;small&gt;D.G.Long&lt;/small&gt; – hita any [[Nepaly]], any amin' ny faritra atsinanana     amin' i [[Himalaya]], any [[Assam]] ([[India]]), any [[Mianmara]]
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''himalaica''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''melanthesoides'' &lt;small&gt;(F.Muell.) G.L.Webster&lt;/small&gt; – hita any [[Ginea Vaovao]] sy any [[Aostralia]]
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''reticulata''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''virosa'' – ny faritra mafana rehetra, afa-tsy ny any Nepaly, ny any amin' ny faritra     atsinanana amin' i Himalaya, ny any Ginea Vaovao ary ny any Aostralia

== Famariparitana ==
[[Hazobotry]] na [[kirihitra]] na [[Hazo madidika|hazo]] [[Hazo madidika|madidika]] [[diôika]] (misy lahy sy vavy misaraka) izy io, ka mety hahatratra 2 ka hatramin' ny 4 m ny haavony. Miparitaka mivelatra sy manana endrika misy zorony ny sampany, ary matetika ahitana rantsana kely mitovitovy endrika amin' ny tsilo (izany no nahatonga ny anarany malagasy hoe &quot;tsingilofilo&quot;).

=== Ravina ===
Tsotra sy mifandimby ny raviny, mibikan' atody na miendrika boribory lavalava mivelatra kokoa eo amin' ny tendrony, ary miloko maitso mavana, izay matetika mivadika mavo mandritra ny vanim-potoana maina.

=== Vony sy voa ===
Kely dia kely ny voniny sady miloko maitso na manopy mavo. Ny voany dia kely sy misy nofony malemy ary boribory; izay miova ho fotsy rehefa masaka, ka mahatonga azy ireo ho miavaka tokoa.

== Jereo koa ==

* ''[[Acidoton]]'' (''[[Euphorbiaceae]]'')
* ''[[Flueggea]]'' (''[[Phyllanthaceae]]'')
* ''[[Phyllanthus]]'' (''Phyllanthaceae'')
* ''[[Securinega]]'' (''Phyllanthaceae'')

* [[Fantsikakolahy]]: ''[[Carissa spinarum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (← ''Carissa madagascariensis'' &lt;small&gt;Thouars ex Poir.&lt;/small&gt;) (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Clerodendrum arenarium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Volkameria heterophylla]]'' &lt;small&gt;Vent&lt;/small&gt;. (← ''Clerodendrum heterophyllum'' &lt;small&gt;(Vent.) R.Br.&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]''); ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Combretum villosum]]'' &lt;small&gt;(Tul.) C. C. H. Jongkind&lt;/small&gt;  (← ''Poivrea villosa'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;) (''[[Combretaceae]]'')

* [[Koropoka (zavamaniry)]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Margaritaria anomala]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Fosberg&lt;/small&gt; (← ''Phyllanthus erythroxyloides'' &lt;small&gt;Müll.Arg.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Kotika]]: ''Croton'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]'');
* [[Teto (zavamaniry)]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Phyllanthus reticulatus]]'' &lt;small&gt;Müll. Arg.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'').
* [[Tsingilofilo]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa''; ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'') (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Gymnosporia linearis]]'' &lt;small&gt;(L. f.) Loes.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]''); ''[[Indigofera]]'' sp. (''[[Fabaceae]]'')</text>
      <sha1>d2xr9zrajseqsmsdm3f45aj12843o7e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150500</id>
      <parentid>1150486</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T15:42:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitatra votoatiny</comment>
      <origin>1150500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8081" sha1="la1p21wo26vazadkf4wugqdlagkchcw" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 020108-0011 Flueggea virosa.jpg|vignette|366x366px|''Flueggea virosa'']]
Ny '''''Flueggea virosa''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Phyllanthaceae]]'' (napetraka tao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'' teo aloha). Teratany any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly ao amin' ny [[Tontolo Taloha]] izy io: ao [[Afrika]], eto [[Madagasikara]] sy ao amin' ny nosy hafa ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]], any amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosin' i Arabia]], any amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinanta Indiana]], ay amin' ny faritra atsimo amin' i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]], any [[Azia Atsimo-Atsinanana]], any [[Malezia]], any [[Ginea Vaovao]], ary any [[Aostralia]]. Nampidirina tany [[Florida]] ([[Etazonia]]) sy [[Pôrtô Rikô]] ihany koa izy io. Noho ny vorona no manaparitaka ny voany dia sokajina ho karazana &quot;tsy dia ahiana ho lany tamingana&quot; (&quot;Least Concern&quot;) izy. ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; no anarany ara-tsiansa feno. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''atsikana''', '''fantsikakolahy''', '''hena''', '''koropoka''', '''kotika''', '''kotikana''', '''patikahoko''', '''tetina''', '''teto''', '''tokiky''', '''tsingilofilo''' ary '''voafotsikotikana'''.

Hazo na hazobotry manintsan-dravina mahatratra haavo 6 m izy; hita any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly misy vanim-potoana maina (ary tsy hita any amin' ny faritra tena efitra na any amin' ny ala mikitroka mando), amin' ny haambo eo anelanelan' ny 100 sy 2&amp;nbsp;300 m. Azo hanina ny voany fotsy.

== Anarana hafa ==
Indreto ny anarana ahafantarana ny ''Flueggea virosa'':

* ''Acidoton virosus'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Kuntze&lt;/small&gt;
* ''Flueggea angulata'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.
* ''Flueggea comorensis'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;
* ''Flueggea microcarpa'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Flueggea obovata'' &lt;small&gt;(Willd.) Wall.&lt;/small&gt;
* ''Flueggea senensis'' &lt;small&gt;Klotzsch&lt;/small&gt;
* ''Phyllanthus virosus'' &lt;small&gt;Roxb. ex Willd.&lt;/small&gt;
* ''Securinega microcarpa'' &lt;small&gt;(Blume) Müll.Arg.&lt;/small&gt;
* ''Securinega obovata'' &lt;small&gt;(Willd.) Müll.Arg.&lt;/small&gt;
* ''Securinega virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Baill.&lt;/small&gt;
* ''Xylophylla obovata'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;.

== Zana-karazana ==
[[Sary:Flueggea virosa subsp. virosa 5Dsr 1-2438.jpg|vignette|210x210px|''Flueggea virosa'' subsp. ''virosa'']]
Ireto zana-karazan' ny ''Flueggea virosa'' manaraka ireto no ekena:

* ''Flueggea virosa'' subsp. ''aridicola''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''himalaica'' &lt;small&gt;D.G.Long&lt;/small&gt; – hita any [[Nepaly]], any amin' ny faritra atsinanana     amin' i [[Himalaya]], any [[Assam]] ([[India]]), any [[Mianmara]]
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''himalaica''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''melanthesoides'' &lt;small&gt;(F.Muell.) G.L.Webster&lt;/small&gt; – hita any [[Ginea Vaovao]] sy any [[Aostralia]]
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''reticulata''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''virosa'' – ny faritra mafana rehetra, afa-tsy ny any Nepaly, ny any amin' ny faritra     atsinanana amin' i Himalaya, ny any Ginea Vaovao ary ny any Aostralia

== Famariparitana ==
[[Sary:Snowberry Tree (Flueggea virosa) (11733009656).jpg|vignette|208x208px|''Flueggea virosa'']]
[[Hazobotry]] na [[kirihitra]] na [[hazo madinika]] [[diôika]] (misy lahy sy ny vavy misaraka) malaky mitombo ny ''Flueggea virosa'' ka mety hahatratra 1 ka hatramin' ny 6 m ny haavony. Manja somary mena ka hatramin' ny manja ny [[Hoditra (amin' ny zavamaniry)|hodi-kazo]]; malama izy amin'  ny voalohany fa mety hisy triatriatra madinika rehefa mihalehibe ilay zavamaniry. Maro dia maro ny rantsany, sady misy zoro na mikovilavila, ary indraindray dia ahitana rantsana kely niova endrika ka mitovitovy amin' ny tsilo dombo (izany no nahatonga ny anarany amin' ny teny malagasy hoe &quot;tsingilofilo&quot;). Tsy misy volovolo sady malama ny rantsana tanora, ary misy pentina kely rehefa lehibe.

=== Ravina ===
Tsotra sy mifandimby ny ravin' ny ''Flueggea virosa'', mibikan' atody na miendrika boribory lavalava mivelatra kokoa eo amin' ny tendrony, ary miloko maitso mavana, izay matetika mivadika mavo mandritra ny vanim-potoana maina. Miovaova be ny endriky ny ravina, ka mety ho somary mibikan' atody na boribory salavalava; mirefy 2 ka hatramin' ny 9 sm ny halavany ary 1 ka hatramin' ny 4 sm ny sakany. Tsy misy kinifinifiny ny sisin' ny ravina. Manana tangozany fohy (eo anelanelan' ny 2 sy 9 mm) ny ravina, ary misy ravin-kely izay manify toy ny hoditra maina eo amin' ny fototry ny tangozany, miendrika lela lefona sady mora mihintsana.

=== Vony ===
Kely dia kely ny vonin' ny ''Flueggea virosa'' (eo amin' ny 1 ka hatramin' ny 2 mm ny savaivony), tsy mitambatra ny taovam-pananahana lahy sy vavy ao aminy, mirindra tsara ny endriny, ary miova ny eo anelanelan' ny maitso sy mavo somary maitso ny lokony, sady mamoaka hanitra malefaka.

Ny vony lahy dia mivondrona matevina eo amin' ny foto-dravina, ahitana vony 20 ka hatramin' ny 40. Manana [[ravimbony]] 5 izy ireo, tsy misy [[felambony]], ary manana [[lahimbony]] 5 misaraka sady mipoitra ety ivelany, izay mifandimby amin' ny fihary eo amin' ny fototry ny vony.

Ny vony vavy dia tsy dia fahita firy amin' ny endrika mivondrona (vondrona misy vony 3 ka hatramin' ny 10). Manana fihary atodinaina ambony misy efitra telo izy ireo, ary eo an-tampony dia misy [[tahom-bavimbony]] telo mitambatra eo amin' ny fotony sady misaraka roa eo amin' ny tendrony tsirairay.

=== Voa ===
[[Sary:Snowberry Tree (Flueggea virosa) (16429510476).jpg|vignette|210x210px|Ravina sy voan' ny ''Flueggea virosa'']]
Ny voan' ny ''Flueggea virosa'' dia kapsily boribory toy ny baolina sady manana savaivo 3 ka hatramin' ny 5 mm, somary mizara telo, ary lasa fotsy sy be nofo ary toa misy savoka rehefa matoy. Be ranony sy mamy ireo voa ireo, ary ahitana vihim-boa madinika hatramin' ny enina miloko mana somary mavo sady mamirapiratra, ka mahatonga ilay zeavamniry ho miavaka tokoa. 

== Jereo koa ==

* ''[[Acidoton]]'' (''[[Euphorbiaceae]]'')
* ''[[Flueggea]]'' (''[[Phyllanthaceae]]'')
* ''[[Phyllanthus]]'' (''Phyllanthaceae'')
* ''[[Securinega]]'' (''Phyllanthaceae'')

* [[Fantsikakolahy]]: ''[[Carissa spinarum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (← ''Carissa madagascariensis'' &lt;small&gt;Thouars ex Poir.&lt;/small&gt;) (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Clerodendrum arenarium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Volkameria heterophylla]]'' &lt;small&gt;Vent&lt;/small&gt;. (← ''Clerodendrum heterophyllum'' &lt;small&gt;(Vent.) R.Br.&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]''); ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Combretum villosum]]'' &lt;small&gt;(Tul.) C. C. H. Jongkind&lt;/small&gt;  (← ''Poivrea villosa'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;) (''[[Combretaceae]]'')

* [[Koropoka (zavamaniry)]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Margaritaria anomala]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Fosberg&lt;/small&gt; (← ''Phyllanthus erythroxyloides'' &lt;small&gt;Müll.Arg.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Kotika]]: ''Croton'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]'');
* [[Teto (zavamaniry)]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Phyllanthus reticulatus]]'' &lt;small&gt;Müll. Arg.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'').
* [[Tsingilofilo]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa''; ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'') (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Gymnosporia linearis]]'' &lt;small&gt;(L. f.) Loes.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]''); ''[[Indigofera]]'' sp. (''[[Fabaceae]]'')</text>
      <sha1>la1p21wo26vazadkf4wugqdlagkchcw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150501</id>
      <parentid>1150500</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T15:47:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanalehibe sary</comment>
      <origin>1150501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8081" sha1="q6d9eiyv0iici544rdmy52dj5v5sfqc" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 020108-0011 Flueggea virosa.jpg|vignette|366x366px|''Flueggea virosa'']]
Ny '''''Flueggea virosa''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Phyllanthaceae]]'' (napetraka tao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'' teo aloha). Teratany any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly ao amin' ny [[Tontolo Taloha]] izy io: ao [[Afrika]], eto [[Madagasikara]] sy ao amin' ny nosy hafa ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]], any amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosin' i Arabia]], any amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinanta Indiana]], ay amin' ny faritra atsimo amin' i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]], any [[Azia Atsimo-Atsinanana]], any [[Malezia]], any [[Ginea Vaovao]], ary any [[Aostralia]]. Nampidirina tany [[Florida]] ([[Etazonia]]) sy [[Pôrtô Rikô]] ihany koa izy io. Noho ny vorona no manaparitaka ny voany dia sokajina ho karazana &quot;tsy dia ahiana ho lany tamingana&quot; (&quot;Least Concern&quot;) izy. ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; no anarany ara-tsiansa feno. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''atsikana''', '''fantsikakolahy''', '''hena''', '''koropoka''', '''kotika''', '''kotikana''', '''patikahoko''', '''tetina''', '''teto''', '''tokiky''', '''tsingilofilo''' ary '''voafotsikotikana'''.

Hazo na hazobotry manintsan-dravina mahatratra haavo 6 m izy; hita any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly misy vanim-potoana maina (ary tsy hita any amin' ny faritra tena efitra na any amin' ny ala mikitroka mando), amin' ny haambo eo anelanelan' ny 100 sy 2&amp;nbsp;300 m. Azo hanina ny voany fotsy.

== Anarana hafa ==
Indreto ny anarana ahafantarana ny ''Flueggea virosa'':

* ''Acidoton virosus'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Kuntze&lt;/small&gt;
* ''Flueggea angulata'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.
* ''Flueggea comorensis'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;
* ''Flueggea microcarpa'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Flueggea obovata'' &lt;small&gt;(Willd.) Wall.&lt;/small&gt;
* ''Flueggea senensis'' &lt;small&gt;Klotzsch&lt;/small&gt;
* ''Phyllanthus virosus'' &lt;small&gt;Roxb. ex Willd.&lt;/small&gt;
* ''Securinega microcarpa'' &lt;small&gt;(Blume) Müll.Arg.&lt;/small&gt;
* ''Securinega obovata'' &lt;small&gt;(Willd.) Müll.Arg.&lt;/small&gt;
* ''Securinega virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Baill.&lt;/small&gt;
* ''Xylophylla obovata'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;.

== Zana-karazana ==
[[Sary:Flueggea virosa subsp. virosa 5Dsr 1-2438.jpg|vignette|210x210px|''Flueggea virosa'' subsp. ''virosa'']]
Ireto zana-karazan' ny ''Flueggea virosa'' manaraka ireto no ekena:

* ''Flueggea virosa'' subsp. ''aridicola''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''himalaica'' &lt;small&gt;D.G.Long&lt;/small&gt; – hita any [[Nepaly]], any amin' ny faritra atsinanana     amin' i [[Himalaya]], any [[Assam]] ([[India]]), any [[Mianmara]]
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''himalaica''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''melanthesoides'' &lt;small&gt;(F.Muell.) G.L.Webster&lt;/small&gt; – hita any [[Ginea Vaovao]] sy any [[Aostralia]]
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''reticulata''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''virosa'' – ny faritra mafana rehetra, afa-tsy ny any Nepaly, ny any amin' ny faritra     atsinanana amin' i Himalaya, ny any Ginea Vaovao ary ny any Aostralia

== Famariparitana ==
[[Sary:Snowberry Tree (Flueggea virosa) (11733009656).jpg|vignette|361x361px|''Flueggea virosa'']]
[[Hazobotry]] na [[kirihitra]] na [[hazo madinika]] [[diôika]] (misy lahy sy ny vavy misaraka) malaky mitombo ny ''Flueggea virosa'' ka mety hahatratra 1 ka hatramin' ny 6 m ny haavony. Manja somary mena ka hatramin' ny manja ny [[Hoditra (amin' ny zavamaniry)|hodi-kazo]]; malama izy amin'  ny voalohany fa mety hisy triatriatra madinika rehefa mihalehibe ilay zavamaniry. Maro dia maro ny rantsany, sady misy zoro na mikovilavila, ary indraindray dia ahitana rantsana kely niova endrika ka mitovitovy amin' ny tsilo dombo (izany no nahatonga ny anarany amin' ny teny malagasy hoe &quot;tsingilofilo&quot;). Tsy misy volovolo sady malama ny rantsana tanora, ary misy pentina kely rehefa lehibe.

=== Ravina ===
Tsotra sy mifandimby ny ravin' ny ''Flueggea virosa'', mibikan' atody na miendrika boribory lavalava mivelatra kokoa eo amin' ny tendrony, ary miloko maitso mavana, izay matetika mivadika mavo mandritra ny vanim-potoana maina. Miovaova be ny endriky ny ravina, ka mety ho somary mibikan' atody na boribory salavalava; mirefy 2 ka hatramin' ny 9 sm ny halavany ary 1 ka hatramin' ny 4 sm ny sakany. Tsy misy kinifinifiny ny sisin' ny ravina. Manana tangozany fohy (eo anelanelan' ny 2 sy 9 mm) ny ravina, ary misy ravin-kely izay manify toy ny hoditra maina eo amin' ny fototry ny tangozany, miendrika lela lefona sady mora mihintsana.

=== Vony ===
Kely dia kely ny vonin' ny ''Flueggea virosa'' (eo amin' ny 1 ka hatramin' ny 2 mm ny savaivony), tsy mitambatra ny taovam-pananahana lahy sy vavy ao aminy, mirindra tsara ny endriny, ary miova ny eo anelanelan' ny maitso sy mavo somary maitso ny lokony, sady mamoaka hanitra malefaka.

Ny vony lahy dia mivondrona matevina eo amin' ny foto-dravina, ahitana vony 20 ka hatramin' ny 40. Manana [[ravimbony]] 5 izy ireo, tsy misy [[felambony]], ary manana [[lahimbony]] 5 misaraka sady mipoitra ety ivelany, izay mifandimby amin' ny fihary eo amin' ny fototry ny vony.

Ny vony vavy dia tsy dia fahita firy amin' ny endrika mivondrona (vondrona misy vony 3 ka hatramin' ny 10). Manana fihary atodinaina ambony misy efitra telo izy ireo, ary eo an-tampony dia misy [[tahom-bavimbony]] telo mitambatra eo amin' ny fotony sady misaraka roa eo amin' ny tendrony tsirairay.

=== Voa ===
[[Sary:Snowberry Tree (Flueggea virosa) (16429510476).jpg|vignette|210x210px|Ravina sy voan' ny ''Flueggea virosa'']]
Ny voan' ny ''Flueggea virosa'' dia kapsily boribory toy ny baolina sady manana savaivo 3 ka hatramin' ny 5 mm, somary mizara telo, ary lasa fotsy sy be nofo ary toa misy savoka rehefa matoy. Be ranony sy mamy ireo voa ireo, ary ahitana vihim-boa madinika hatramin' ny enina miloko mana somary mavo sady mamirapiratra, ka mahatonga ilay zeavamniry ho miavaka tokoa. 

== Jereo koa ==

* ''[[Acidoton]]'' (''[[Euphorbiaceae]]'')
* ''[[Flueggea]]'' (''[[Phyllanthaceae]]'')
* ''[[Phyllanthus]]'' (''Phyllanthaceae'')
* ''[[Securinega]]'' (''Phyllanthaceae'')

* [[Fantsikakolahy]]: ''[[Carissa spinarum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (← ''Carissa madagascariensis'' &lt;small&gt;Thouars ex Poir.&lt;/small&gt;) (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Clerodendrum arenarium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Volkameria heterophylla]]'' &lt;small&gt;Vent&lt;/small&gt;. (← ''Clerodendrum heterophyllum'' &lt;small&gt;(Vent.) R.Br.&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]''); ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Combretum villosum]]'' &lt;small&gt;(Tul.) C. C. H. Jongkind&lt;/small&gt;  (← ''Poivrea villosa'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;) (''[[Combretaceae]]'')

* [[Koropoka (zavamaniry)]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Margaritaria anomala]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Fosberg&lt;/small&gt; (← ''Phyllanthus erythroxyloides'' &lt;small&gt;Müll.Arg.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Kotika]]: ''Croton'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]'');
* [[Teto (zavamaniry)]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Phyllanthus reticulatus]]'' &lt;small&gt;Müll. Arg.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'').
* [[Tsingilofilo]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa''; ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'') (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Gymnosporia linearis]]'' &lt;small&gt;(L. f.) Loes.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]''); ''[[Indigofera]]'' sp. (''[[Fabaceae]]'')</text>
      <sha1>q6d9eiyv0iici544rdmy52dj5v5sfqc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150504</id>
      <parentid>1150501</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T16:18:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fampiasana</comment>
      <origin>1150504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10367" sha1="bwancc18xdl2lzijg6vdbx1jdilcyiz" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 020108-0011 Flueggea virosa.jpg|vignette|366x366px|''Flueggea virosa'']]
Ny '''''Flueggea virosa''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Phyllanthaceae]]'' (napetraka tao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'' teo aloha). Teratany any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly ao amin' ny [[Tontolo Taloha]] izy io: ao [[Afrika]], eto [[Madagasikara]] sy ao amin' ny nosy hafa ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]], any amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosin' i Arabia]], any amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinanta Indiana]], ay amin' ny faritra atsimo amin' i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]], any [[Azia Atsimo-Atsinanana]], any [[Malezia]], any [[Ginea Vaovao]], ary any [[Aostralia]]. Nampidirina tany [[Florida]] ([[Etazonia]]) sy [[Pôrtô Rikô]] ihany koa izy io. Noho ny vorona no manaparitaka ny voany dia sokajina ho karazana &quot;tsy dia ahiana ho lany tamingana&quot; (&quot;Least Concern&quot;) izy. ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; no anarany ara-tsiansa feno. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''atsikana''', '''fantsikakolahy''', '''hena''', '''koropoka''', '''kotika''', '''kotikana''', '''patikahoko''', '''tetina''', '''teto''', '''tokiky''', '''tsingilofilo''' ary '''voafotsikotikana'''.

Hazo na hazobotry manintsan-dravina mahatratra haavo 6 m izy; hita any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly misy vanim-potoana maina (ary tsy hita any amin' ny faritra tena efitra na any amin' ny ala mikitroka mando), amin' ny haambo eo anelanelan' ny 100 sy 2&amp;nbsp;300 m. Azo hanina ny voany fotsy.

== Anarana hafa ==
Indreto ny anarana ahafantarana ny ''Flueggea virosa'':

* ''Acidoton virosus'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Kuntze&lt;/small&gt;
* ''Flueggea angulata'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.
* ''Flueggea comorensis'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;
* ''Flueggea microcarpa'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Flueggea obovata'' &lt;small&gt;(Willd.) Wall.&lt;/small&gt;
* ''Flueggea senensis'' &lt;small&gt;Klotzsch&lt;/small&gt;
* ''Phyllanthus virosus'' &lt;small&gt;Roxb. ex Willd.&lt;/small&gt;
* ''Securinega microcarpa'' &lt;small&gt;(Blume) Müll.Arg.&lt;/small&gt;
* ''Securinega obovata'' &lt;small&gt;(Willd.) Müll.Arg.&lt;/small&gt;
* ''Securinega virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Baill.&lt;/small&gt;
* ''Xylophylla obovata'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;.

== Zana-karazana ==
[[Sary:Flueggea virosa subsp. virosa 5Dsr 1-2438.jpg|vignette|210x210px|''Flueggea virosa'' subsp. ''virosa'']]
Ireto zana-karazan' ny ''Flueggea virosa'' manaraka ireto no ekena:

* ''Flueggea virosa'' subsp. ''aridicola''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''himalaica'' &lt;small&gt;D.G.Long&lt;/small&gt; – hita any [[Nepaly]], any amin' ny faritra atsinanana     amin' i [[Himalaya]], any [[Assam]] ([[India]]), any [[Mianmara]]
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''himalaica''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''melanthesoides'' &lt;small&gt;(F.Muell.) G.L.Webster&lt;/small&gt; – hita any [[Ginea Vaovao]] sy any [[Aostralia]]
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''reticulata''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''virosa'' – ny faritra mafana rehetra, afa-tsy ny any Nepaly, ny any amin' ny faritra     atsinanana amin' i Himalaya, ny any Ginea Vaovao ary ny any Aostralia

== Famariparitana ==
[[Sary:Snowberry Tree (Flueggea virosa) (11733009656).jpg|vignette|361x361px|''Flueggea virosa'']]
[[Hazobotry]] na [[kirihitra]] na [[hazo madinika]] [[diôika]] (misy lahy sy ny vavy misaraka) malaky mitombo ny ''Flueggea virosa'' ka mety hahatratra 1 ka hatramin' ny 6 m ny haavony. Manja somary mena ka hatramin' ny manja ny [[Hoditra (amin' ny zavamaniry)|hodi-kazo]]; malama izy amin'  ny voalohany fa mety hisy triatriatra madinika rehefa mihalehibe ilay zavamaniry. Maro dia maro ny rantsany, sady misy zoro na mikovilavila, ary indraindray dia ahitana rantsana kely niova endrika ka mitovitovy amin' ny tsilo dombo (izany no nahatonga ny anarany amin' ny teny malagasy hoe &quot;tsingilofilo&quot;). Tsy misy volovolo sady malama ny rantsana tanora, ary misy pentina kely rehefa lehibe.

=== Ravina ===
Tsotra sy mifandimby ny ravin' ny ''Flueggea virosa'', mibikan' atody na miendrika boribory lavalava mivelatra kokoa eo amin' ny tendrony, ary miloko maitso mavana, izay matetika mivadika mavo mandritra ny vanim-potoana maina. Miovaova be ny endriky ny ravina, ka mety ho somary mibikan' atody na boribory salavalava; mirefy 2 ka hatramin' ny 9 sm ny halavany ary 1 ka hatramin' ny 4 sm ny sakany. Tsy misy kinifinifiny ny sisin' ny ravina. Manana tangozany fohy (eo anelanelan' ny 2 sy 9 mm) ny ravina, ary misy ravin-kely izay manify toy ny hoditra maina eo amin' ny fototry ny tangozany, miendrika lela lefona sady mora mihintsana.

=== Vony ===
Kely dia kely ny vonin' ny ''Flueggea virosa'' (eo amin' ny 1 ka hatramin' ny 2 mm ny savaivony), tsy mitambatra ny taovam-pananahana lahy sy vavy ao aminy, mirindra tsara ny endriny, ary miova ny eo anelanelan' ny maitso sy mavo somary maitso ny lokony, sady mamoaka hanitra malefaka.

Ny vony lahy dia mivondrona matevina eo amin' ny foto-dravina, ahitana vony 20 ka hatramin' ny 40. Manana [[ravimbony]] 5 izy ireo, tsy misy [[felambony]], ary manana [[lahimbony]] 5 misaraka sady mipoitra ety ivelany, izay mifandimby amin' ny fihary eo amin' ny fototry ny vony.

Ny vony vavy dia tsy dia fahita firy amin' ny endrika mivondrona (vondrona misy vony 3 ka hatramin' ny 10). Manana fihary atodinaina ambony misy efitra telo izy ireo, ary eo an-tampony dia misy [[tahom-bavimbony]] telo mitambatra eo amin' ny fotony sady misaraka roa eo amin' ny tendrony tsirairay.

=== Voa ===
[[Sary:Snowberry Tree (Flueggea virosa) (16429510476).jpg|vignette|210x210px|Ravina sy voan' ny ''Flueggea virosa'']]
Ny voan' ny ''Flueggea virosa'' dia kapsily boribory toy ny baolina sady manana savaivo 3 ka hatramin' ny 5 mm, somary mizara telo, ary lasa fotsy sy be nofo ary toa misy savoka rehefa matoy. Be ranony sy mamy ireo voa ireo, ary ahitana vihim-boa madinika hatramin' ny enina miloko mana somary mavo sady mamirapiratra, ka mahatonga ilay zeavamniry ho miavaka tokoa. 

== Fampiasana ==

=== Fampiasana ankapobeny ===

==== Fitsaboana entim-paharazana afrikanina sy aziatika ====
Miasa avokoa ny faritra rehetra amin' ilay zavamaniry, saingy heverina ho mahery vaika indrindra ny fakany. Matetika no tanehina fakany na atao vovoka mba hampitoniana ny fanaintainan' ny kibo, handroahana ny [[kankana an-tsinay]], ary hitsaboana ny aretim-pivalanan-dra ([[Valan-dra|disanteria]]). Apetaka amin' ny alalan' ny fanorana na atao [[fesana]] eo amin' ny [[hoditra]] ny ravina sy vihim-boa voatoto mba hitsaboana ny [[aretin-koditra]] (toy ny [[ekzema]], ny [[mangidihidy]], na aretina vokatry ny [[holatra]]) sy hanafainganana ny fanasitranana ny [[ratra]].

Ao [[Afrika]] dia malaza ho fanafody mampatanjaka sy mampitombo ny filan' ny nofo (hitsaboana ny tsy fahafahana manao firaisana na ny tsy fahampian' ny filana ara-nofo) ny fangaro azo avy amin' ny fakany na ny raviny; ampiasaina koa izy ireny handaminana ny [[fadim-bolana]] be loatra sy hampitomboana ny fahafahana miteraka. Any amin' ny firenena sasany (toa an' i [[Tanzania]] na [[Oganda]]), ny ranon-dravina vaovao na ny rano nitanehana ny rantsana madinika dia ampiasaina, atete ao an-orona na sotroina, mba hanamaivanana ny fihanaky ny aretina [[androbe]] sy ny [[fanintona]].

==== Fampiasana hafa ====
Azo hanina ny voany kely sy fotsy rehefa masaka. Mamy sy be ranony izy ireo, saingy misy mangidy kely ihany; matetika ny ankizy no mihinana azy, na koa anaovana aotrika mba hahazoana zava-pisotro misy alikôla. Tena tian' ny [[biby fiompy]] sy ny [[akoho amam-borona]] hohanina ny raviny sy voany.

Noho ny fahalefahay sy ny tanjany dia ampiasaina hanaovana tafon' ny trano bongo, fandriana, tongotra seza, fandrika trondro ary harona ny hazon' io zavamabniry io. Matetika koa no tapahina ny rantsana madinika mba hatao hiborosiana nify. Matetika no ambolena io zavamaniry io mba hanaovana fefy fiarovana na haingon-tanàna.

==== Fampiasana ho poizina ====
Ao amin' ny kolontsaina sasany ao [[Afrika Atsinanana]] sy [[Afrika Afovoany]], dia nampiasaina tamin' ny vanim-potoana taloha ny ranoka avy amin' ny hodiny na ny fakany amin' ny fatra ambony mba hatao poizina hamonoana trondro na bibikely mpanimba, na koa nampidirina tao anatin' ny fampinomana amin' ny fitsarana ara-pomban-drazana.

== Jereo koa ==

* ''[[Acidoton]]'' (''[[Euphorbiaceae]]'')
* ''[[Flueggea]]'' (''[[Phyllanthaceae]]'')
* ''[[Phyllanthus]]'' (''Phyllanthaceae'')
* ''[[Securinega]]'' (''Phyllanthaceae'')

* [[Fantsikakolahy]]: ''[[Carissa spinarum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (← ''Carissa madagascariensis'' &lt;small&gt;Thouars ex Poir.&lt;/small&gt;) (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Clerodendrum arenarium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Volkameria heterophylla]]'' &lt;small&gt;Vent&lt;/small&gt;. (← ''Clerodendrum heterophyllum'' &lt;small&gt;(Vent.) R.Br.&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]''); ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Combretum villosum]]'' &lt;small&gt;(Tul.) C. C. H. Jongkind&lt;/small&gt;  (← ''Poivrea villosa'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;) (''[[Combretaceae]]'')

* [[Koropoka (zavamaniry)]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Margaritaria anomala]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Fosberg&lt;/small&gt; (← ''Phyllanthus erythroxyloides'' &lt;small&gt;Müll.Arg.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Kotika]]: ''Croton'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]'');
* [[Teto (zavamaniry)]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Phyllanthus reticulatus]]'' &lt;small&gt;Müll. Arg.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'').
* [[Tsingilofilo]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa''; ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'') (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Gymnosporia linearis]]'' &lt;small&gt;(L. f.) Loes.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]''); ''[[Indigofera]]'' sp. (''[[Fabaceae]]'')</text>
      <sha1>bwancc18xdl2lzijg6vdbx1jdilcyiz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150506</id>
      <parentid>1150504</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T16:49:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fampiasana manokana eto Madagasikara</comment>
      <origin>1150506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10942" sha1="mplh4iha96694c1sstv2jhuz8wtc3l9" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 020108-0011 Flueggea virosa.jpg|vignette|366x366px|''Flueggea virosa'']]
Ny '''''Flueggea virosa''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Phyllanthaceae]]'' (napetraka tao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'' teo aloha). Teratany any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly ao amin' ny [[Tontolo Taloha]] izy io: ao [[Afrika]], eto [[Madagasikara]] sy ao amin' ny nosy hafa ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]], any amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosin' i Arabia]], any amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinanta Indiana]], ay amin' ny faritra atsimo amin' i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]], any [[Azia Atsimo-Atsinanana]], any [[Malezia]], any [[Ginea Vaovao]], ary any [[Aostralia]]. Nampidirina tany [[Florida]] ([[Etazonia]]) sy [[Pôrtô Rikô]] ihany koa izy io. Noho ny vorona no manaparitaka ny voany dia sokajina ho karazana &quot;tsy dia ahiana ho lany tamingana&quot; (&quot;Least Concern&quot;) izy. ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; no anarany ara-tsiansa feno. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''atsikana''', '''fantsikakolahy''', '''hena''', '''koropoka''', '''kotika''', '''kotikana''', '''patikahoko''', '''tetina''', '''teto''', '''tokiky''', '''tsingilofilo''' ary '''voafotsikotikana'''.

Hazo na hazobotry manintsan-dravina mahatratra haavo 6 m izy; hita any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly misy vanim-potoana maina (ary tsy hita any amin' ny faritra tena efitra na any amin' ny ala mikitroka mando), amin' ny haambo eo anelanelan' ny 100 sy 2&amp;nbsp;300 m. Azo hanina ny voany fotsy.

== Anarana hafa ==
Indreto ny anarana ahafantarana ny ''Flueggea virosa'':

* ''Acidoton virosus'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Kuntze&lt;/small&gt;
* ''Flueggea angulata'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.
* ''Flueggea comorensis'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;
* ''Flueggea microcarpa'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Flueggea obovata'' &lt;small&gt;(Willd.) Wall.&lt;/small&gt;
* ''Flueggea senensis'' &lt;small&gt;Klotzsch&lt;/small&gt;
* ''Phyllanthus virosus'' &lt;small&gt;Roxb. ex Willd.&lt;/small&gt;
* ''Securinega microcarpa'' &lt;small&gt;(Blume) Müll.Arg.&lt;/small&gt;
* ''Securinega obovata'' &lt;small&gt;(Willd.) Müll.Arg.&lt;/small&gt;
* ''Securinega virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Baill.&lt;/small&gt;
* ''Xylophylla obovata'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;.

== Zana-karazana ==
[[Sary:Flueggea virosa subsp. virosa 5Dsr 1-2438.jpg|vignette|210x210px|''Flueggea virosa'' subsp. ''virosa'']]
Ireto zana-karazan' ny ''Flueggea virosa'' manaraka ireto no ekena:

* ''Flueggea virosa'' subsp. ''aridicola''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''himalaica'' &lt;small&gt;D.G.Long&lt;/small&gt; – hita any [[Nepaly]], any amin' ny faritra atsinanana     amin' i [[Himalaya]], any [[Assam]] ([[India]]), any [[Mianmara]]
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''himalaica''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''melanthesoides'' &lt;small&gt;(F.Muell.) G.L.Webster&lt;/small&gt; – hita any [[Ginea Vaovao]] sy any [[Aostralia]]
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''reticulata''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''virosa'' – ny faritra mafana rehetra, afa-tsy ny any Nepaly, ny any amin' ny faritra     atsinanana amin' i Himalaya, ny any Ginea Vaovao ary ny any Aostralia

== Famariparitana ==
[[Sary:Snowberry Tree (Flueggea virosa) (11733009656).jpg|vignette|361x361px|''Flueggea virosa'']]
[[Hazobotry]] na [[kirihitra]] na [[hazo madinika]] [[diôika]] (misy lahy sy ny vavy misaraka) malaky mitombo ny ''Flueggea virosa'' ka mety hahatratra 1 ka hatramin' ny 6 m ny haavony. Manja somary mena ka hatramin' ny manja ny [[Hoditra (amin' ny zavamaniry)|hodi-kazo]]; malama izy amin'  ny voalohany fa mety hisy triatriatra madinika rehefa mihalehibe ilay zavamaniry. Maro dia maro ny rantsany, sady misy zoro na mikovilavila, ary indraindray dia ahitana rantsana kely niova endrika ka mitovitovy amin' ny tsilo dombo (izany no nahatonga ny anarany amin' ny teny malagasy hoe &quot;tsingilofilo&quot;). Tsy misy volovolo sady malama ny rantsana tanora, ary misy pentina kely rehefa lehibe.

=== Ravina ===
Tsotra sy mifandimby ny ravin' ny ''Flueggea virosa'', mibikan' atody na miendrika boribory lavalava mivelatra kokoa eo amin' ny tendrony, ary miloko maitso mavana, izay matetika mivadika mavo mandritra ny vanim-potoana maina. Miovaova be ny endriky ny ravina, ka mety ho somary mibikan' atody na boribory salavalava; mirefy 2 ka hatramin' ny 9 sm ny halavany ary 1 ka hatramin' ny 4 sm ny sakany. Tsy misy kinifinifiny ny sisin' ny ravina. Manana tangozany fohy (eo anelanelan' ny 2 sy 9 mm) ny ravina, ary misy ravin-kely izay manify toy ny hoditra maina eo amin' ny fototry ny tangozany, miendrika lela lefona sady mora mihintsana.

=== Vony ===
Kely dia kely ny vonin' ny ''Flueggea virosa'' (eo amin' ny 1 ka hatramin' ny 2 mm ny savaivony), tsy mitambatra ny taovam-pananahana lahy sy vavy ao aminy, mirindra tsara ny endriny, ary miova ny eo anelanelan' ny maitso sy mavo somary maitso ny lokony, sady mamoaka hanitra malefaka.

Ny vony lahy dia mivondrona matevina eo amin' ny foto-dravina, ahitana vony 20 ka hatramin' ny 40. Manana [[ravimbony]] 5 izy ireo, tsy misy [[felambony]], ary manana [[lahimbony]] 5 misaraka sady mipoitra ety ivelany, izay mifandimby amin' ny fihary eo amin' ny fototry ny vony.

Ny vony vavy dia tsy dia fahita firy amin' ny endrika mivondrona (vondrona misy vony 3 ka hatramin' ny 10). Manana fihary atodinaina ambony misy efitra telo izy ireo, ary eo an-tampony dia misy [[tahom-bavimbony]] telo mitambatra eo amin' ny fotony sady misaraka roa eo amin' ny tendrony tsirairay.

=== Voa ===
[[Sary:Snowberry Tree (Flueggea virosa) (16429510476).jpg|vignette|210x210px|Ravina sy voan' ny ''Flueggea virosa'']]
Ny voan' ny ''Flueggea virosa'' dia kapsily boribory toy ny baolina sady manana savaivo 3 ka hatramin' ny 5 mm, somary mizara telo, ary lasa fotsy sy be nofo ary toa misy savoka rehefa matoy. Be ranony sy mamy ireo voa ireo, ary ahitana vihim-boa madinika hatramin' ny enina miloko mana somary mavo sady mamirapiratra, ka mahatonga ilay zeavamniry ho miavaka tokoa. 

== Fampiasana ==

=== Fampiasana ankapobeny ===

==== Fitsaboana entim-paharazana afrikanina sy aziatika ====
Miasa avokoa ny faritra rehetra amin' ilay zavamaniry, saingy heverina ho mahery vaika indrindra ny fakany. Matetika no tanehina fakany na atao vovoka mba hampitoniana ny fanaintainan' ny kibo, handroahana ny [[kankana an-tsinay]], ary hitsaboana ny aretim-pivalanan-dra ([[Valan-dra|disanteria]]). Apetaka amin' ny alalan' ny fanorana na atao [[fesana]] eo amin' ny [[hoditra]] ny ravina sy vihim-boa voatoto mba hitsaboana ny [[aretin-koditra]] (toy ny [[ekzema]], ny [[mangidihidy]], na aretina vokatry ny [[holatra]]) sy hanafainganana ny fanasitranana ny [[ratra]].

Ao [[Afrika]] dia malaza ho fanafody mampatanjaka sy mampitombo ny filan' ny nofo (hitsaboana ny tsy fahafahana manao firaisana na ny tsy fahampian' ny filana ara-nofo) ny fangaro azo avy amin' ny fakany na ny raviny; ampiasaina koa izy ireny handaminana ny [[fadim-bolana]] be loatra sy hampitomboana ny fahafahana miteraka. Any amin' ny firenena sasany (toa an' i [[Tanzania]] na [[Oganda]]), ny ranon-dravina vaovao na ny rano nitanehana ny rantsana madinika dia ampiasaina, atete ao an-orona na sotroina, mba hanamaivanana ny fihanaky ny aretina [[androbe]] sy ny [[fanintona]].

==== Fampiasana hafa ====
Azo hanina ny voany kely sy fotsy rehefa masaka. Mamy sy be ranony izy ireo, saingy misy mangidy kely ihany; matetika ny ankizy no mihinana azy, na koa anaovana aotrika mba hahazoana zava-pisotro misy alikôla. Tena tian' ny [[biby fiompy]] sy ny [[akoho amam-borona]] hohanina ny raviny sy voany.

Noho ny fahalefahay sy ny tanjany dia ampiasaina hanaovana tafon' ny trano bongo, fandriana, tongotra seza, fandrika trondro ary harona ny hazon' io zavamabniry io. Matetika koa no tapahina ny rantsana madinika mba hatao hiborosiana nify. Matetika no ambolena io zavamaniry io mba hanaovana fefy fiarovana na haingon-tanàna.

==== Fampiasana ho poizina ====
Ao amin' ny kolontsaina sasany ao [[Afrika Atsinanana]] sy [[Afrika Afovoany]], dia nampiasaina tamin' ny vanim-potoana taloha ny ranoka avy amin' ny hodiny na ny fakany amin' ny fatra ambony mba hatao poizina hamonoana trondro na bibikely mpanimba, na koa nampidirina tao anatin' ny fampinomana amin' ny fitsarana ara-pomban-drazana.

==== Fampiasana manokana eto Madagasikara ====
Eto [[Madagasikara]] dia ampiasaina indrindra amin' ny fikarakarana ny [[nify]] sy ny asa tanana momba ny [[Lambahoany|lamba]] io zavamaniry io. Matetika dia andrahoina ny fakany ka sotroina mba hanamaivanana sy hitsaboana ny fanaintainan' ny nify. Ampiasaina hanaovana loko mainty handokoana ny kofehin' ny rofia (indrindra ho an' ny fandrariana sy na asa hafa amin' ny rofia) ny ravin' io zavamaniry io. Na izany aza dia heverina ho &quot;tsy tsara kalitao&quot; io loko io satria indraindray dia tsy ranoray tanteraka ny vokatra azo.

== Jereo koa ==

* ''[[Acidoton]]'' (''[[Euphorbiaceae]]'')
* ''[[Flueggea]]'' (''[[Phyllanthaceae]]'')
* ''[[Phyllanthus]]'' (''Phyllanthaceae'')
* ''[[Securinega]]'' (''Phyllanthaceae'')

* [[Fantsikakolahy]]: ''[[Carissa spinarum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (← ''Carissa madagascariensis'' &lt;small&gt;Thouars ex Poir.&lt;/small&gt;) (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Clerodendrum arenarium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Volkameria heterophylla]]'' &lt;small&gt;Vent&lt;/small&gt;. (← ''Clerodendrum heterophyllum'' &lt;small&gt;(Vent.) R.Br.&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]''); ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Combretum villosum]]'' &lt;small&gt;(Tul.) C. C. H. Jongkind&lt;/small&gt;  (← ''Poivrea villosa'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;) (''[[Combretaceae]]'')

* [[Koropoka (zavamaniry)]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Margaritaria anomala]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Fosberg&lt;/small&gt; (← ''Phyllanthus erythroxyloides'' &lt;small&gt;Müll.Arg.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Kotika]]: ''Croton'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]'');
* [[Teto (zavamaniry)]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Phyllanthus reticulatus]]'' &lt;small&gt;Müll. Arg.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'').
* [[Tsingilofilo]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa''; ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'') (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Gymnosporia linearis]]'' &lt;small&gt;(L. f.) Loes.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]''); ''[[Indigofera]]'' sp. (''[[Fabaceae]]'')</text>
      <sha1>mplh4iha96694c1sstv2jhuz8wtc3l9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150508</id>
      <parentid>1150506</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T18:15:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Loharano</comment>
      <origin>1150508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12720" sha1="rjmbhgdg8aj8q3lpzmdvxutloa4i4pi" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 020108-0011 Flueggea virosa.jpg|vignette|366x366px|''Flueggea virosa'']]
Ny '''''Flueggea virosa''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Phyllanthaceae]]'' (napetraka tao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'' teo aloha). Teratany any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly ao amin' ny [[Tontolo Taloha]] izy io: ao [[Afrika]], eto [[Madagasikara]] sy ao amin' ny nosy hafa ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]], any amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosin' i Arabia]], any amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinanta Indiana]], ay amin' ny faritra atsimo amin' i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]], any [[Azia Atsimo-Atsinanana]], any [[Malezia]], any [[Ginea Vaovao]], ary any [[Aostralia]]. Nampidirina tany [[Florida]] ([[Etazonia]]) sy [[Pôrtô Rikô]] ihany koa izy io. Noho ny vorona no manaparitaka ny voany dia sokajina ho karazana &quot;tsy dia ahiana ho lany tamingana&quot; (&quot;Least Concern&quot;) izy. ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; no anarany ara-tsiansa feno. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''atsikana''', '''fantsikakolahy''', '''hena''', '''koropoka''', '''kotika''', '''kotikana''', '''patikahoko''', '''tetina''', '''teto''', '''tokiky''', '''tsingilofilo''' ary '''voafotsikotikana'''.

Hazo na hazobotry manintsan-dravina mahatratra haavo 6 m izy; hita any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly misy vanim-potoana maina (ary tsy hita any amin' ny faritra tena efitra na any amin' ny ala mikitroka mando), amin' ny haambo eo anelanelan' ny 100 sy 2&amp;nbsp;300 m. Azo hanina ny voany fotsy.

== Anarana hafa ==
Indreto ny anarana ahafantarana ny ''Flueggea virosa'':

* ''Acidoton virosus'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Kuntze&lt;/small&gt;
* ''Flueggea angulata'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.
* ''Flueggea comorensis'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;
* ''Flueggea microcarpa'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Flueggea obovata'' &lt;small&gt;(Willd.) Wall.&lt;/small&gt;
* ''Flueggea senensis'' &lt;small&gt;Klotzsch&lt;/small&gt;
* ''Phyllanthus virosus'' &lt;small&gt;Roxb. ex Willd.&lt;/small&gt;
* ''Securinega microcarpa'' &lt;small&gt;(Blume) Müll.Arg.&lt;/small&gt;
* ''Securinega obovata'' &lt;small&gt;(Willd.) Müll.Arg.&lt;/small&gt;
* ''Securinega virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Baill.&lt;/small&gt;
* ''Xylophylla obovata'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;.

== Zana-karazana ==
[[Sary:Flueggea virosa subsp. virosa 5Dsr 1-2438.jpg|vignette|210x210px|''Flueggea virosa'' subsp. ''virosa'']]
Ireto zana-karazan' ny ''Flueggea virosa'' manaraka ireto no ekena:

* ''Flueggea virosa'' subsp. ''aridicola''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''himalaica'' &lt;small&gt;D.G.Long&lt;/small&gt; – hita any [[Nepaly]], any amin' ny faritra atsinanana     amin' i [[Himalaya]], any [[Assam]] ([[India]]), any [[Mianmara]]
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''himalaica''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''melanthesoides'' &lt;small&gt;(F.Muell.) G.L.Webster&lt;/small&gt; – hita any [[Ginea Vaovao]] sy any [[Aostralia]]
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''reticulata''
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''virosa'' – ny faritra mafana rehetra, afa-tsy ny any Nepaly, ny any amin' ny faritra     atsinanana amin' i Himalaya, ny any Ginea Vaovao ary ny any Aostralia

== Famariparitana ==
[[Sary:Snowberry Tree (Flueggea virosa) (11733009656).jpg|vignette|361x361px|''Flueggea virosa'']]
[[Hazobotry]] na [[kirihitra]] na [[hazo madinika]] [[diôika]] (misy lahy sy ny vavy misaraka) malaky mitombo ny ''Flueggea virosa'' ka mety hahatratra 1 ka hatramin' ny 6 m ny haavony. Manja somary mena ka hatramin' ny manja ny [[Hoditra (amin' ny zavamaniry)|hodi-kazo]]; malama izy amin'  ny voalohany fa mety hisy triatriatra madinika rehefa mihalehibe ilay zavamaniry. Maro dia maro ny rantsany, sady misy zoro na mikovilavila, ary indraindray dia ahitana rantsana kely niova endrika ka mitovitovy amin' ny tsilo dombo (izany no nahatonga ny anarany amin' ny teny malagasy hoe &quot;tsingilofilo&quot;). Tsy misy volovolo sady malama ny rantsana tanora, ary misy pentina kely rehefa lehibe.

=== Ravina ===
Tsotra sy mifandimby ny ravin' ny ''Flueggea virosa'', mibikan' atody na miendrika boribory lavalava mivelatra kokoa eo amin' ny tendrony, ary miloko maitso mavana, izay matetika mivadika mavo mandritra ny vanim-potoana maina. Miovaova be ny endriky ny ravina, ka mety ho somary mibikan' atody na boribory salavalava; mirefy 2 ka hatramin' ny 9 sm ny halavany ary 1 ka hatramin' ny 4 sm ny sakany. Tsy misy kinifinifiny ny sisin' ny ravina. Manana tangozany fohy (eo anelanelan' ny 2 sy 9 mm) ny ravina, ary misy ravin-kely izay manify toy ny hoditra maina eo amin' ny fototry ny tangozany, miendrika lela lefona sady mora mihintsana.

=== Vony ===
Kely dia kely ny vonin' ny ''Flueggea virosa'' (eo amin' ny 1 ka hatramin' ny 2 mm ny savaivony), tsy mitambatra ny taovam-pananahana lahy sy vavy ao aminy, mirindra tsara ny endriny, ary miova ny eo anelanelan' ny maitso sy mavo somary maitso ny lokony, sady mamoaka hanitra malefaka.

Ny vony lahy dia mivondrona matevina eo amin' ny foto-dravina, ahitana vony 20 ka hatramin' ny 40. Manana [[ravimbony]] 5 izy ireo, tsy misy [[felambony]], ary manana [[lahimbony]] 5 misaraka sady mipoitra ety ivelany, izay mifandimby amin' ny fihary eo amin' ny fototry ny vony.

Ny vony vavy dia tsy dia fahita firy amin' ny endrika mivondrona (vondrona misy vony 3 ka hatramin' ny 10). Manana fihary atodinaina ambony misy efitra telo izy ireo, ary eo an-tampony dia misy [[tahom-bavimbony]] telo mitambatra eo amin' ny fotony sady misaraka roa eo amin' ny tendrony tsirairay.

=== Voa ===
[[Sary:Snowberry Tree (Flueggea virosa) (16429510476).jpg|vignette|210x210px|Ravina sy voan' ny ''Flueggea virosa'']]
Ny voan' ny ''Flueggea virosa'' dia kapsily boribory toy ny baolina sady manana savaivo 3 ka hatramin' ny 5 mm, somary mizara telo, ary lasa fotsy sy be nofo ary toa misy savoka rehefa matoy. Be ranony sy mamy ireo voa ireo, ary ahitana vihim-boa madinika hatramin' ny enina miloko mana somary mavo sady mamirapiratra, ka mahatonga ilay zeavamniry ho miavaka tokoa. 

== Fampiasana ==

=== Fampiasana ankapobeny ===

==== Fitsaboana entim-paharazana afrikanina sy aziatika ====
Miasa avokoa ny faritra rehetra amin' ilay zavamaniry, saingy heverina ho mahery vaika indrindra ny fakany&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://prota.prota4u.org/protav8.asp?p=Flueggea+virosa ''Flueggea virosa'' (Roxb. ex Willd.) Voigt]&quot;, ''prota.prota4u.org,'' notsidihina tamin' ny 09/09/2026&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Matetika no tanehina fakany na atao vovoka mba hampitoniana ny fanaintainan' ny kibo, handroahana ny [[kankana an-tsinay]], ary hitsaboana ny aretim-pivalanan-dra ([[Valan-dra|disanteria]])&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.mdpi.com/2673-9879/4/1/7 Traditional Uses, Pharmacology and Phytochemistry of the Medicinal Plant ''Flueggea virosa'' (Roxb. ex Willd.) Royle]&quot;, ''www.mdpi.com,'' notsidihina tamin' ny 09/09/2026&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://portal.wiktrop.org/fr/species/show/336401 ''Flueggea virosa'' (Roxb. ex Willd.) Royle]&quot;, ''portal.wiktrop.org'', notsidihina tamin' ny 09/09/2026&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. 

Apetaka amin' ny alalan' ny fanorana na atao [[fesana]] eo amin' ny [[hoditra]] ny ravina sy vihim-boa voatoto mba hitsaboana ny [[aretin-koditra]] (toy ny [[ekzema]], ny [[mangidihidy]], na aretina vokatry ny [[holatra]]) sy hanafainganana ny fanasitranana ny [[ratra]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://encyclopedia.pub/entry/54179 Pharmacological Effects of ''Flueggea virosa'' Extracts]&quot;, ''encyclopedia.pub'' (notsidihina tamin' ny 09/09/2026)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://combonimissionaries.ie/2025/07/03/herbs-plants-flueggea-virosa-a-wide-range-of-healing-virtues/ Herbs &amp; Plants. Flueggea virosa. A wide range of healing virtues.]&quot;, ''combonimissionaries.ie'' (notsidihina tamin' ny 09/09/2026)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Ao [[Afrika]] dia malaza ho fanafody mampatanjaka sy mampitombo ny filan' ny nofo (hitsaboana ny tsy fahafahana manao firaisana na ny tsy fahampian' ny filana ara-nofo) ny fangaro azo avy amin' ny fakany na ny raviny; ampiasaina koa izy ireny handaminana ny [[fadim-bolana]] be loatra sy hampitomboana ny fahafahana miteraka&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

Any amin' ny firenena sasany (toa an' i [[Tanzania]] na [[Oganda]]), ny ranon-dravina vaovao na ny rano nitanehana ny rantsana madinika dia ampiasaina, atete ao an-orona na sotroina, mba hanamaivanana ny fihanaky ny aretina [[androbe]] sy ny [[fanintona]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://plantuse.plantnet.org/fr/Flueggea_virosa_(PROTA) ''Flueggea virosa'' (PROTA)]&quot;, ''plantuse.plantnet.org'' (notsidihina tamin' ny 09/09/2026)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Fampiasana hafa ====
Azo hanina ny voany kely sy fotsy rehefa masaka. Mamy sy be ranony izy ireo, saingy misy mangidy kely ihany; matetika ny ankizy no mihinana azy, na koa anaovana aotrika mba hahazoana zava-pisotro misy alikôla. Tena tian' ny [[biby fiompy]] sy ny [[akoho amam-borona]] hohanina ny raviny sy voany.

Noho ny fahalefahay sy ny tanjany dia ampiasaina hanaovana tafon' ny trano bongo, fandriana, tongotra seza, fandrika trondro ary harona ny hazon' io zavamabniry io. Matetika koa no tapahina ny rantsana madinika mba hatao hiborosiana nify. Matetika no ambolena io zavamaniry io mba hanaovana fefy fiarovana na fambolena voninkazo&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ethnopharmacologia.org/recherche-dans-prelude/?plant_id=2770 Flueggea virosa (Roxb. ex Willd.) Voigt]&quot;, ''www.ethnopharmacologia.org'' (notsidihina tamin' ny 09/09/2026)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Fampiasana ho poizina ====
Ao amin' ny kolontsaina sasany ao [[Afrika Atsinanana]] sy [[Afrika Afovoany]], dia nampiasaina tamin' ny vanim-potoana taloha ny ranoka avy amin' ny hodiny na ny fakany amin' ny fatra ambony mba hatao poizina hamonoana trondro na bibikely mpanimba, na koa nampidirina tao anatin' ny [[fampinomana]] amin' ny fitsarana ara-pomban-drazana&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

==== Fampiasana manokana eto Madagasikara ====
Eto [[Madagasikara]] dia ampiasaina indrindra amin' ny fikarakarana ny [[nify]] sy ny asa tanana momba ny [[Lambahoany|lamba]] io zavamaniry io&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://plantuse.plantnet.org/fr/Flueggea_virosa_(PROTA) ''Flueggea virosa'' (PROTA)]&quot;, ''Pl@ntUse'', notsidihina tamin' ny 09/09/2026&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Matetika dia andrahoina ny fakany ka sotroina mba hanamaivanana sy hitsaboana ny fanaintainan' ny nify. Ampiasaina hanaovana loko mainty handokoana ny kofehin' ny rofia (indrindra ho an' ny fandrariana sy na asa hafa amin' ny rofia) ny ravin' io zavamaniry io. Na izany aza dia heverina ho &quot;tsy tsara kalitao&quot; io loko io satria indraindray dia tsy ranoray tanteraka ny vokatra azo&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

== Jereo koa ==

* ''[[Acidoton]]'' (''[[Euphorbiaceae]]'')
* ''[[Flueggea]]'' (''[[Phyllanthaceae]]'')
* ''[[Phyllanthus]]'' (''Phyllanthaceae'')
* ''[[Securinega]]'' (''Phyllanthaceae'')

* [[Fantsikakolahy]]: ''[[Carissa spinarum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (← ''Carissa madagascariensis'' &lt;small&gt;Thouars ex Poir.&lt;/small&gt;) (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Clerodendrum arenarium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Volkameria heterophylla]]'' &lt;small&gt;Vent&lt;/small&gt;. (← ''Clerodendrum heterophyllum'' &lt;small&gt;(Vent.) R.Br.&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]''); ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Combretum villosum]]'' &lt;small&gt;(Tul.) C. C. H. Jongkind&lt;/small&gt;  (← ''Poivrea villosa'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;) (''[[Combretaceae]]'')

* [[Koropoka (zavamaniry)]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Margaritaria anomala]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Fosberg&lt;/small&gt; (← ''Phyllanthus erythroxyloides'' &lt;small&gt;Müll.Arg.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Kotika]]: ''Croton'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]'');
* [[Teto (zavamaniry)]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Phyllanthus reticulatus]]'' &lt;small&gt;Müll. Arg.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'').
* [[Tsingilofilo]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa''; ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'') (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Gymnosporia linearis]]'' &lt;small&gt;(L. f.) Loes.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]''); ''[[Indigofera]]'' sp. (''[[Fabaceae]]'')

== Loharano ==</text>
      <sha1>rjmbhgdg8aj8q3lpzmdvxutloa4i4pi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150510</id>
      <parentid>1150508</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T19:29:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1150510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12590" sha1="bp9d5ophwq1iey6unldk80vccz3eysj" xml:space="preserve">[[Sary:Starr 020108-0011 Flueggea virosa.jpg|vignette|366x366px|''Flueggea virosa'']]
Ny '''''Flueggea virosa''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Phyllanthaceae]]'' (napetraka tao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'' teo aloha). Teratany any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly ao amin' ny [[Tontolo Taloha]] izy io: ao [[Afrika]], eto [[Madagasikara]] sy ao amin' ny nosy hafa ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]], any amin' ny [[Saikanosin' i Arabia|Saikinosin' i Arabia]], any amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinanta Indiana]], ay amin' ny faritra atsimo amin' i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]], any [[Azia Atsimo-Atsinanana]], any [[Malezia]], any [[Ginea Vaovao]], ary any [[Aostralia]]. Nampidirina tany [[Florida]] ([[Etazonia]]) sy [[Pôrtô Rikô]] ihany koa izy io. Noho ny vorona no manaparitaka ny voany dia sokajina ho karazana &quot;tsy dia ahiana ho lany tamingana&quot; (&quot;Least Concern&quot;) izy. ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; no anarany ara-tsiansa feno. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''atsikana''', '''fantsikakolahy''', '''hena''', '''koropoka''', '''kotika''', '''kotikana''', '''patikahoko''', '''tetina''', '''teto''', '''tokiky''', '''tsingilofilo''' ary '''voafotsikotikana'''.

Hazo na hazobotry manintsan-dravina mahatratra haavo 6 m izy; hita any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly misy vanim-potoana maina (ary tsy hita any amin' ny faritra tena efitra na any amin' ny ala mikitroka mando), amin' ny haambo eo anelanelan' ny 100 sy 2&amp;nbsp;300 m. Azo hanina ny voany fotsy.

== Anarana hafa ==
Indreto ny anarana ahafantarana ny ''Flueggea virosa'':

* ''Acidoton virosus'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Kuntze&lt;/small&gt;
* ''Flueggea angulata'' &lt;small&gt;Baill&lt;/small&gt;.
* ''Flueggea comorensis'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;
* ''Flueggea microcarpa'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Flueggea obovata'' &lt;small&gt;(Willd.) Wall.&lt;/small&gt;
* ''Flueggea senensis'' &lt;small&gt;Klotzsch&lt;/small&gt;
* ''Phyllanthus virosus'' &lt;small&gt;Roxb. ex Willd.&lt;/small&gt;
* ''Securinega microcarpa'' &lt;small&gt;(Blume) Müll.Arg.&lt;/small&gt;
* ''Securinega obovata'' &lt;small&gt;(Willd.) Müll.Arg.&lt;/small&gt;
* ''Securinega virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Baill.&lt;/small&gt;
* ''Xylophylla obovata'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;.

== Zana-karazana ==
[[Sary:Flueggea virosa subsp. virosa 5Dsr 1-2438.jpg|vignette|210x210px|''Flueggea virosa'' subsp. ''virosa'']]
Ireto zana-karazan' ny ''Flueggea virosa'' manaraka ireto no ekena:

* ''Flueggea virosa'' subsp. ''himalaica'' &lt;small&gt;D.G.Long&lt;/small&gt; – hita any [[Nepaly]], any amin' ny faritra atsinanana     amin' i [[Himalaya]], any [[Assam]] ([[India]]), any [[Mianmara]]
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''melanthesoides'' &lt;small&gt;(F.Muell.) G.L.Webster&lt;/small&gt; – hita any [[Ginea Vaovao]] sy any [[Aostralia]]
* ''Flueggea virosa'' subsp. ''virosa'' – ny faritra mafana rehetra, afa-tsy ny any Nepaly, ny any amin' ny faritra     atsinanana amin' i Himalaya, ny any Ginea Vaovao ary ny any Aostralia

== Famariparitana ==
[[Sary:Snowberry Tree (Flueggea virosa) (11733009656).jpg|vignette|361x361px|''Flueggea virosa'']]
[[Hazobotry]] na [[kirihitra]] na [[hazo madinika]] [[diôika]] (misy lahy sy ny vavy misaraka) malaky mitombo ny ''Flueggea virosa'' ka mety hahatratra 1 ka hatramin' ny 6 m ny haavony. Manja somary mena ka hatramin' ny manja ny [[Hoditra (amin' ny zavamaniry)|hodi-kazo]]; malama izy amin'  ny voalohany fa mety hisy triatriatra madinika rehefa mihalehibe ilay zavamaniry. Maro dia maro ny rantsany, sady misy zoro na mikovilavila, ary indraindray dia ahitana rantsana kely niova endrika ka mitovitovy amin' ny tsilo dombo (izany no nahatonga ny anarany amin' ny teny malagasy hoe &quot;tsingilofilo&quot;). Tsy misy volovolo sady malama ny rantsana tanora, ary misy pentina kely rehefa lehibe.

=== Ravina ===
Tsotra sy mifandimby ny ravin' ny ''Flueggea virosa'', mibikan' atody na miendrika boribory lavalava mivelatra kokoa eo amin' ny tendrony, ary miloko maitso mavana, izay matetika mivadika mavo mandritra ny vanim-potoana maina. Miovaova be ny endriky ny ravina, ka mety ho somary mibikan' atody na boribory salavalava; mirefy 2 ka hatramin' ny 9 sm ny halavany ary 1 ka hatramin' ny 4 sm ny sakany. Tsy misy kinifinifiny ny sisin' ny ravina. Manana tangozany fohy (eo anelanelan' ny 2 sy 9 mm) ny ravina, ary misy ravin-kely izay manify toy ny hoditra maina eo amin' ny fototry ny tangozany, miendrika lela lefona sady mora mihintsana.

=== Vony ===
Kely dia kely ny vonin' ny ''Flueggea virosa'' (eo amin' ny 1 ka hatramin' ny 2 mm ny savaivony), tsy mitambatra ny taovam-pananahana lahy sy vavy ao aminy, mirindra tsara ny endriny, ary miova ny eo anelanelan' ny maitso sy mavo somary maitso ny lokony, sady mamoaka hanitra malefaka.

Ny vony lahy dia mivondrona matevina eo amin' ny foto-dravina, ahitana vony 20 ka hatramin' ny 40. Manana [[ravimbony]] 5 izy ireo, tsy misy [[felambony]], ary manana [[lahimbony]] 5 misaraka sady mipoitra ety ivelany, izay mifandimby amin' ny fihary eo amin' ny fototry ny vony.

Ny vony vavy dia tsy dia fahita firy amin' ny endrika mivondrona (vondrona misy vony 3 ka hatramin' ny 10). Manana fihary atodinaina ambony misy efitra telo izy ireo, ary eo an-tampony dia misy [[tahom-bavimbony]] telo mitambatra eo amin' ny fotony sady misaraka roa eo amin' ny tendrony tsirairay.

=== Voa ===
[[Sary:Snowberry Tree (Flueggea virosa) (16429510476).jpg|vignette|210x210px|Ravina sy voan' ny ''Flueggea virosa'']]
Ny voan' ny ''Flueggea virosa'' dia kapsily boribory toy ny baolina sady manana savaivo 3 ka hatramin' ny 5 mm, somary mizara telo, ary lasa fotsy sy be nofo ary toa misy savoka rehefa matoy. Be ranony sy mamy ireo voa ireo, ary ahitana vihim-boa madinika hatramin' ny enina miloko mana somary mavo sady mamirapiratra, ka mahatonga ilay zeavamniry ho miavaka tokoa. 

== Fampiasana ==

=== Fampiasana ankapobeny ===

==== Fitsaboana entim-paharazana afrikanina sy aziatika ====
Miasa avokoa ny faritra rehetra amin' ilay zavamaniry, saingy heverina ho mahery vaika indrindra ny fakany&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://prota.prota4u.org/protav8.asp?p=Flueggea+virosa ''Flueggea virosa'' (Roxb. ex Willd.) Voigt]&quot;, ''prota.prota4u.org,'' notsidihina tamin' ny 09/09/2026&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Matetika no tanehina fakany na atao vovoka mba hampitoniana ny fanaintainan' ny kibo, handroahana ny [[kankana an-tsinay]], ary hitsaboana ny aretim-pivalanan-dra ([[Valan-dra|disanteria]])&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.mdpi.com/2673-9879/4/1/7 Traditional Uses, Pharmacology and Phytochemistry of the Medicinal Plant ''Flueggea virosa'' (Roxb. ex Willd.) Royle]&quot;, ''www.mdpi.com,'' notsidihina tamin' ny 09/09/2026&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://portal.wiktrop.org/fr/species/show/336401 ''Flueggea virosa'' (Roxb. ex Willd.) Royle]&quot;, ''portal.wiktrop.org'', notsidihina tamin' ny 09/09/2026&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. 

Apetaka amin' ny alalan' ny fanorana na atao [[fesana]] eo amin' ny [[hoditra]] ny ravina sy vihim-boa voatoto mba hitsaboana ny [[aretin-koditra]] (toy ny [[ekzema]], ny [[mangidihidy]], na aretina vokatry ny [[holatra]]) sy hanafainganana ny fanasitranana ny [[ratra]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://encyclopedia.pub/entry/54179 Pharmacological Effects of ''Flueggea virosa'' Extracts]&quot;, ''encyclopedia.pub'' (notsidihina tamin' ny 09/09/2026)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://combonimissionaries.ie/2025/07/03/herbs-plants-flueggea-virosa-a-wide-range-of-healing-virtues/ Herbs &amp; Plants. Flueggea virosa. A wide range of healing virtues.]&quot;, ''combonimissionaries.ie'' (notsidihina tamin' ny 09/09/2026)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Ao [[Afrika]] dia malaza ho fanafody mampatanjaka sy mampitombo ny filan' ny nofo (hitsaboana ny tsy fahafahana manao firaisana na ny tsy fahampian' ny filana ara-nofo) ny fangaro azo avy amin' ny fakany na ny raviny; ampiasaina koa izy ireny handaminana ny [[fadim-bolana]] be loatra sy hampitomboana ny fahafahana miteraka&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

Any amin' ny firenena sasany (toa an' i [[Tanzania]] na [[Oganda]]), ny ranon-dravina vaovao na ny rano nitanehana ny rantsana madinika dia ampiasaina, atete ao an-orona na sotroina, mba hanamaivanana ny fihanaky ny aretina [[androbe]] sy ny [[fanintona]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://plantuse.plantnet.org/fr/Flueggea_virosa_(PROTA) ''Flueggea virosa'' (PROTA)]&quot;, ''plantuse.plantnet.org'' (notsidihina tamin' ny 09/09/2026)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Fampiasana hafa ====
Azo hanina ny voany kely sy fotsy rehefa masaka. Mamy sy be ranony izy ireo, saingy misy mangidy kely ihany; matetika ny ankizy no mihinana azy, na koa anaovana aotrika mba hahazoana zava-pisotro misy alikôla. Tena tian' ny [[biby fiompy]] sy ny [[akoho amam-borona]] hohanina ny raviny sy voany.

Noho ny fahalefahay sy ny tanjany dia ampiasaina hanaovana tafon' ny trano bongo, fandriana, tongotra seza, fandrika trondro ary harona ny hazon' io zavamabniry io. Matetika koa no tapahina ny rantsana madinika mba hatao hiborosiana nify. Matetika no ambolena io zavamaniry io mba hanaovana fefy fiarovana na fambolena voninkazo&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ethnopharmacologia.org/recherche-dans-prelude/?plant_id=2770 Flueggea virosa (Roxb. ex Willd.) Voigt]&quot;, ''www.ethnopharmacologia.org'' (notsidihina tamin' ny 09/09/2026)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

==== Fampiasana ho poizina ====
Ao amin' ny kolontsaina sasany ao [[Afrika Atsinanana]] sy [[Afrika Afovoany]], dia nampiasaina tamin' ny vanim-potoana taloha ny ranoka avy amin' ny hodiny na ny fakany amin' ny fatra ambony mba hatao poizina hamonoana trondro na bibikely mpanimba, na koa nampidirina tao anatin' ny [[fampinomana]] amin' ny fitsarana ara-pomban-drazana&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

==== Fampiasana manokana eto Madagasikara ====
Eto [[Madagasikara]] dia ampiasaina indrindra amin' ny fikarakarana ny [[nify]] sy ny asa tanana momba ny [[Lambahoany|lamba]] io zavamaniry io&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://plantuse.plantnet.org/fr/Flueggea_virosa_(PROTA) ''Flueggea virosa'' (PROTA)]&quot;, ''Pl@ntUse'', notsidihina tamin' ny 09/09/2026&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Matetika dia andrahoina ny fakany ka sotroina mba hanamaivanana sy hitsaboana ny fanaintainan' ny nify. Ampiasaina hanaovana loko mainty handokoana ny kofehin' ny rofia (indrindra ho an' ny fandrariana sy na asa hafa amin' ny rofia) ny ravin' io zavamaniry io. Na izany aza dia heverina ho &quot;tsy tsara kalitao&quot; io loko io satria indraindray dia tsy ranoray tanteraka ny vokatra azo&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

== Jereo koa ==

* ''[[Acidoton]]'' (''[[Euphorbiaceae]]'')
* ''[[Flueggea]]'' (''[[Phyllanthaceae]]'')
* ''[[Phyllanthus]]'' (''Phyllanthaceae'')
* ''[[Securinega]]'' (''Phyllanthaceae'')

* [[Fantsikakolahy]]: ''[[Carissa spinarum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (← ''Carissa madagascariensis'' &lt;small&gt;Thouars ex Poir.&lt;/small&gt;) (''[[Apocynaceae]]''); ''[[Clerodendrum arenarium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]''); ''[[Volkameria heterophylla]]'' &lt;small&gt;Vent&lt;/small&gt;. (← ''Clerodendrum heterophyllum'' &lt;small&gt;(Vent.) R.Br.&lt;/small&gt; (''[[Lamiaceae]]''); ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Combretum villosum]]'' &lt;small&gt;(Tul.) C. C. H. Jongkind&lt;/small&gt;  (← ''Poivrea villosa'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;) (''[[Combretaceae]]'')

* [[Koropoka (zavamaniry)]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Margaritaria anomala]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Fosberg&lt;/small&gt; (← ''Phyllanthus erythroxyloides'' &lt;small&gt;Müll.Arg.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'')
* [[Kotika]]: ''Croton'' sp. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]'');
* [[Teto (zavamaniry)]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'')  (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Phyllanthus reticulatus]]'' &lt;small&gt;Müll. Arg.&lt;/small&gt; (''[[Phyllanthaceae]]'').
* [[Tsingilofilo]]: ''Flueggea virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa''; ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'') (''[[Phyllanthaceae]]''); ''[[Gymnosporia linearis]]'' &lt;small&gt;(L. f.) Loes.&lt;/small&gt; (''[[Celastraceae]]''); ''[[Indigofera]]'' sp. (''[[Fabaceae]]'')

== Loharano ==</text>
      <sha1>bp9d5ophwq1iey6unldk80vccz3eysj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Johann Wadephul</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301961</id>
    <revision>
      <id>1150481</id>
      <parentid>1150476</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1150481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1092" sha1="3f537nw5goer89hngn9wsci4xok1cqc" xml:space="preserve">[[File:Wadephul, Johann-1249.jpg|thumb|Johann Wadephul]]
'''Johann Walter David Rudolf Wadephul''' (teraka ny 10 Febroary 1963 tao Husum) dia mpanao politika [[Alemaina|alemà]] ao amin'ny [[CDU]]. Niasa ho Minisitry ny Raharaham-bahiny Federaly tao amin'ny kabinetran'i [[Friedrich Merz|Merz]] izy nanomboka ny 6 Mey 2025.&lt;ref&gt;(de) [https://www.stern.de/politik/deutschland/aussenminister-johann-wadephul--so-sprechen-sie-den-namen-richtig-aus-35835268.html Warum viele am Namen des Außenministers scheitern – und wie es richtig geht]&lt;/ref&gt;

Wadephul dia mpikambana ao amin'ny Bundestag Alemana nanomboka tamin'ny taona 2009, izay iray amin'ireo filoha lefitry ny vondrona parlemantera CDU/CSU nanomboka tamin'ny taona 2017 ka hatramin'ny Mey 2025. Talohan'izay, izy dia filohan'ny vondrona parlemantera CDU tao amin'ny parlemanta [[Schleswig-Holstein]] nanomboka tamin'ny taona 2005.

== jereo koa ==
{{commonscat}}

[[Sokajy:Minisitry ny Raharaham-bahiny alemainy]]
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1963]]
[[sokajy:CDU]]
{{DEFAULTSORT:Wadephul, Johann}}</text>
      <sha1>3f537nw5goer89hngn9wsci4xok1cqc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150482</id>
      <parentid>1150481</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T12:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1150482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1115" sha1="1cql6kmwy83gckzoirr7fiba1e960rw" xml:space="preserve">[[File:Wadephul, Johann-1249.jpg|thumb|Johann Wadephul]]
'''Johann Walter David Rudolf Wadephul''' (teraka ny 10 Febroary 1963 tao Husum) dia mpanao politika [[Alemaina|alemà]] ao amin'ny [[CDU]]. Niasa ho Minisitry ny Raharaham-bahiny Federaly tao amin'ny kabinetran'i [[Friedrich Merz|Merz]] izy nanomboka ny 6 Mey 2025.&lt;ref&gt;(de) [https://www.stern.de/politik/deutschland/aussenminister-johann-wadephul--so-sprechen-sie-den-namen-richtig-aus-35835268.html Warum viele am Namen des Außenministers scheitern – und wie es richtig geht]&lt;/ref&gt;

Wadephul dia mpikambana ao amin'ny Bundestag Alemana nanomboka tamin'ny taona 2009, izay iray amin'ireo filoha lefitry ny vondrona parlemantera CDU/CSU nanomboka tamin'ny taona 2017 ka hatramin'ny Mey 2025. Talohan'izay, izy dia filohan'ny vondrona parlemantera CDU tao amin'ny parlemanta [[Schleswig-Holstein]] nanomboka tamin'ny taona 2005.

== jereo koa ==
{{commonscat}}

[[de:Johann Wadephul]]
[[Sokajy:Minisitry ny Raharaham-bahiny alemainy]]
[[sokajy:mpanao politika alemana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1963]]
[[sokajy:CDU]]
{{DEFAULTSORT:Wadephul, Johann}}</text>
      <sha1>1cql6kmwy83gckzoirr7fiba1e960rw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fantsikakolahy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301963</id>
    <revision>
      <id>1150488</id>
      <timestamp>2026-09-09T13:45:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry samihafa mitovy anarana</comment>
      <origin>1150488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1514" sha1="sgt4grt1tyoamwenffk1xoj5tg4cx8u" xml:space="preserve">Ny '''fantsikakolahy''' dia zavamaniry samihafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Apocynaceae]]'', ''[[Combretaceae]]'', ''[[Lamiaceae]]'' ary ''[[Phyllanthaceae]]'': 

* ''[[Carissa spinarum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (← ''Carissa madagascariensis'' &lt;small&gt;Thouars ex Poir.&lt;/small&gt;) (''Apocynaceae'') -- fantsikahitra, fantsikakolahy, fantsikala, fantsimbala, fantsinakoholahy, fantsy, fatsitokoho, fatsobala, fatsy, hazolahy, hazomiarotena, hendratra, marofatika, mokotrala, monty, orifataka, tsirimboalavo, velivato
* ''[[Clerodendrum arenarium]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (''Lamiaceae'') -- fantsikakolahy, fantsinakoho, fantsinakoholahy, hazoambony, ramitsiaka, tavaratra, tsatsandrosy
* ''[[Combretum villosum]]'' &lt;small&gt;(Tul.) C. C. H. Jongkind&lt;/small&gt; (← ''Poivrea villosa'' &lt;small&gt;Tul.&lt;/small&gt;) (''Combretaceae'') -- fantsikakolahy, lavanana, mangitohezitra, tamenaka, vahipinty, voantamenaka, voatatrokala, voatotrokala
* ''[[Flueggea virosa]]'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'') (''Phyllanthaceae'') -- atsikana, fantsikakolahy, kotika, kotikana, patikahoko, teto, voafotsikotikana
* ''[[Volkameria heterophylla]]'' &lt;small&gt;Vent&lt;/small&gt;. (← ''Clerodendrum heterophyllum'' &lt;small&gt;(Vent.) R.Br.&lt;/small&gt; (''Lamiaceae'') -- fantsikakolahy, tsantsandroy

== Jereo koa ==

* ''[[Carissa]]''
* ''[[Clerodendrum]]''
* ''[[Combretum]]''
* ''[[Flueggea]]''
* ''[[Poivrea]]''
* ''[[Securinega]]''
* ''[[Volkameria]]''</text>
      <sha1>sgt4grt1tyoamwenffk1xoj5tg4cx8u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Koropoka (zavamaniry)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301964</id>
    <revision>
      <id>1150489</id>
      <timestamp>2026-09-09T13:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry samihafa mitovy anarana</comment>
      <origin>1150489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="775" sha1="19313yxlxpx7keme5aht86lfj6ldww5" xml:space="preserve">Ny '''koropoka''' dia zavamaniry samihafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Phyllanthaceae]]'':

* ''[[Flueggea virosa]]'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Flueggea obovata'', ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'') (''Phyllanthaceae'') -- atsikana, fantsikakolahy, hena, koropoka, kotika, kotikana, patikahoko, tetina, teto, tokiky, tsingilofilo ary voafotsikotikana.
* ''[[Margaritaria anomala]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Fosberg&lt;/small&gt; (← ''Phyllanthus erythroxyloides'' &lt;small&gt;Müll.Arg.&lt;/small&gt; (''Phyllanthaceae'') -- fangora, karepa, karepadahy, karepedahy, karepodahiantitra, karepoka, koropoka, malaintay, sofindambo, taolakena

== Jereo koa ==

* ''[[Flueggea]]''
* ''[[Margaritaria]]''
* ''[[Phyllanthus]]''
* ''[[Securinega]]''</text>
      <sha1>19313yxlxpx7keme5aht86lfj6ldww5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teto (zavamaniry)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301965</id>
    <revision>
      <id>1150490</id>
      <timestamp>2026-09-09T14:01:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Zavamaniry samihafa mitovy anarana</comment>
      <origin>1150490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="553" sha1="eki33xuu9do4d8dpre1wvojk8x31el6" xml:space="preserve">Ny '''teto''' dia zavamaniry samihafa ao amin' ny fianakaviana ''[[Phyllanthaceae]]'':

* ''[[Flueggea virosa]]'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt; (← ''Flueggea microcarpa,'' ''Securinega virosa'', ''Phyllanthus virosus'') (''Phyllanthaceae'') -- atsikana, fantsikakolahy, hena, koropoka, kotika, kotikana, patikahoko, tetina, teto, tokiky, tsingilofilo ary voafotsikotikana.
* ''[[Phyllanthus reticulatus]]'' &lt;small&gt;Müll. Arg.&lt;/small&gt; (''Phyllanthaceae'') -- teto

== Jereo koa ==

* ''[[Flueggea]]''
* ''[[Phyllanthus]]''
* ''[[Securinega]]''</text>
      <sha1>eki33xuu9do4d8dpre1wvojk8x31el6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clarisse RASOAMAMPIONONA</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301966</id>
    <revision>
      <id>1150491</id>
      <timestamp>2026-09-09T14:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rufhar</username>
        <id>39588</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « Clarisse RASOAMAMPIONONA dia vehivavy malagasy teraka tao Fianarantsoa ny taona 1955. Monina ao Fianarantsoa, ​​faritra Haute Matsiatra Madagasikara. Izy dia Profesora ary anisan'ny antropology Betsileo voalohany.  NY FIANARANA NATAONY:https://rocketreach.co/clarisse-rasoamampionona-email_54525514 1993 - 2006: Manana mari-pahaizana Doctorat (PhD) momba ny Antropolojia ara-kolontsaina avy amin'ny Institut National des Langues et Civilisations Orientales (In... »</comment>
      <origin>1150491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="983" sha1="tcqwdyaqj3owsfo09v21ass3487xef9" xml:space="preserve">Clarisse RASOAMAMPIONONA dia vehivavy malagasy teraka tao Fianarantsoa ny taona 1955. Monina ao Fianarantsoa, ​​faritra Haute Matsiatra Madagasikara. Izy dia Profesora ary anisan'ny antropology Betsileo voalohany.

NY FIANARANA NATAONY:https://rocketreach.co/clarisse-rasoamampionona-email_54525514
1993 - 2006: Manana mari-pahaizana Doctorat (PhD) momba ny Antropolojia ara-kolontsaina avy amin'ny Institut National des Langues et Civilisations Orientales (Inalco) izy.


NY ANDRAITRA NOSAHANINY:

• 2025–Ankehitriny: Doyen ny Sampan-draharaha misahana ny Zavakanto sy ny Siansa maha-olona (Faculté des Lettres et Sciences Humaines), Oniversiten'i Fianarantsoa. Madagasikara. Mitondra traikefa avy amin'ny andraikitra samihafa notanany teo aloha tao amin'ny Oniversiten'i Fianarantsoa izy.
• 2022–Ankehitriny: Mpandrindra ankapobeny misahana ny Antoka momba ny Kalitao sy ny Fitoviana, Oniversiten'i Fianarantsoa, ​​Madagasikara
• 1973–Ankehitriny: Mpampianatra</text>
      <sha1>tcqwdyaqj3owsfo09v21ass3487xef9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150492</id>
      <parentid>1150491</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rufhar</username>
        <id>39588</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fanatsarana sy fanampiana loharano</comment>
      <origin>1150492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1125" sha1="o2g25zzwbgh0kkhe5ixi5dt6fr245ui" xml:space="preserve">Clarisse RASOAMAMPIONONA dia vehivavy malagasy teraka tao Fianarantsoa ny taona 1955. Monina ao Fianarantsoa, ​​faritra Haute Matsiatra Madagasikara. Izy dia Profesora ary anisan'ny antropology Betsileo voalohany.

== NY FIANARANA NATAONY:&lt;ref&gt;https://rocketreach.co/clarisse-rasoamampionona-email_54525514&lt;/ref&gt; ==
1993 - 2006: Manana mari-pahaizana Doctorat (PhD) momba ny Antropolojia ara-kolontsaina avy amin'ny Institut National des Langues et Civilisations Orientales (Inalco) izy.

== NY ANDRAITRA NOSAHANINY:&lt;ref&gt;https://rocketreach.co/clarisse-rasoamampionona-email_54525514&lt;/ref&gt; ==
• 2025–Ankehitriny: Doyen ny Sampan-draharaha misahana ny Zavakanto sy ny Siansa maha-olona (Faculté des Lettres et Sciences Humaines), Oniversiten'i Fianarantsoa. Madagasikara. Mitondra traikefa avy amin'ny andraikitra samihafa notanany teo aloha tao amin'ny Oniversiten'i Fianarantsoa izy.

• 2022–Ankehitriny: Mpandrindra ankapobeny misahana ny Antoka momba ny Kalitao sy ny Fitoviana, Oniversiten'i Fianarantsoa, ​​Madagasikara

• 1973–Ankehitriny: Mpampianatra

== IREO BOKY NOSORATANY: ==

== LOHARANO: ==</text>
      <sha1>o2g25zzwbgh0kkhe5ixi5dt6fr245ui</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150495</id>
      <parentid>1150492</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rufhar</username>
        <id>39588</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fanampiana hevitra sy fanampiana loharano</comment>
      <origin>1150495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1546" sha1="mavi20dhndeie9nh5s823ufenpdw6m1" xml:space="preserve">Clarisse RASOAMAMPIONONA dia vehivavy malagasy teraka tao [[Fianarantsoa]] ny taona 1955. Monina ao Fianarantsoa, ​​faritra [[Haute Matsiatra]] [[Madagasikara]]. Izy dia Profesora ary anisan'ny antropolojia Betsileo voalohany.

== NY FIANARANA NATAONY:&lt;ref&gt;https://rocketreach.co/clarisse-rasoamampionona-email_54525514&lt;/ref&gt; ==
1993 - 2006: Manana mari-pahaizana Doctorat (PhD) momba ny Antropolojia ara-kolontsaina avy amin'ny Institut National des Langues et Civilisations Orientales (Inalco)&lt;ref&gt;https://www.inalco.fr/&lt;/ref&gt; izy.

== NY ANDRAITRA NOSAHANINY:&lt;ref&gt;https://rocketreach.co/clarisse-rasoamampionona-email_54525514&lt;/ref&gt; ==
• 2025–Ankehitriny: Doyen ny Sampan-draharaha misahana ny Zavakanto sy ny Siansa maha-olona (Faculté des Lettres et Sciences Humaines)&lt;ref&gt;https://www.univ-fianarantsoa.mg/site/composant/details/11&lt;/ref&gt;, [[Oniversiten' i Fianarantsoa|Oniversiten'i Fianarantsoa]]. Madagasikara. Mitondra traikefa avy amin'ny andraikitra samihafa notanany teo aloha tao amin'ny Oniversiten'i Fianarantsoa izy.

• 2022–Ankehitriny: Mpandrindra ankapobeny misahana ny Antoka momba ny Kalitao sy ny Fitoviana, Oniversiten'i Fianarantsoa, ​​Madagasikara

• 1973–Ankehitriny: Mpampianatra

== IREO BOKY NOSORATANY: ==
• Les mpitantara locaux dans le sud Betsileo, Madagascar — Thèse de doctorat, INALCO, 2004.&lt;ref&gt;https://theses.fr/2004INAL0029&lt;/ref&gt;

•  ''Vako-drazana'', revue littéraire betsileo &lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1389#tocto4n2&lt;/ref&gt;

== LOHARANO: ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>mavi20dhndeie9nh5s823ufenpdw6m1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150496</id>
      <parentid>1150495</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:44:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rufhar</username>
        <id>39588</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fanampiana loharano</comment>
      <origin>1150496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1692" sha1="cg70lj1r22i4gf75ypu3wkdykuubn22" xml:space="preserve">Clarisse RASOAMAMPIONONA dia vehivavy malagasy teraka tao [[Fianarantsoa]] ny taona 1955. Monina ao Fianarantsoa, ​​faritra [[Haute Matsiatra]] [[Madagasikara]]. Izy dia Profesora ary anisan'ny antropolojia Betsileo voalohany.

== NY FIANARANA NATAONY:&lt;ref&gt;https://rocketreach.co/clarisse-rasoamampionona-email_54525514&lt;/ref&gt; ==
1993 - 2006: Manana mari-pahaizana Doctorat (PhD) momba ny Antropolojia ara-kolontsaina avy amin'ny Institut National des Langues et Civilisations Orientales (Inalco)&lt;ref&gt;https://www.inalco.fr/&lt;/ref&gt; izy.

== NY ANDRAITRA NOSAHANINY:&lt;ref&gt;https://rocketreach.co/clarisse-rasoamampionona-email_54525514&lt;/ref&gt; ==
• 2025–Ankehitriny: Doyen ny Sampan-draharaha misahana ny Zavakanto sy ny Siansa maha-olona (Faculté des Lettres et Sciences Humaines)&lt;ref&gt;https://www.univ-fianarantsoa.mg/site/composant/details/11&lt;/ref&gt;, [[Oniversiten' i Fianarantsoa|Oniversiten'i Fianarantsoa]]. Madagasikara. Mitondra traikefa avy amin'ny andraikitra samihafa notanany teo aloha tao amin'ny Oniversiten'i Fianarantsoa izy.

• 2022–Ankehitriny: Mpandrindra ankapobeny misahana ny Antoka momba ny Kalitao sy ny Fitoviana, Oniversiten'i Fianarantsoa, ​​Madagasikara

• 1973–Ankehitriny: Mpampianatra

== IREO BOKY NOSORATANY: ==
• Marche vers la recherche du passé : le musée Faniahy a dix ans &lt;ref&gt;https://shs.cairn.info/revue-africultures-2003-2-page-51?lang=fr&lt;/ref&gt;

• Les mpitantara locaux dans le sud Betsileo, Madagascar — Thèse de doctorat, INALCO, 2004.&lt;ref&gt;https://theses.fr/2004INAL0029&lt;/ref&gt;

•  ''Vako-drazana'', revue littéraire betsileo &lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1389#tocto4n2&lt;/ref&gt;

== LOHARANO: ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>cg70lj1r22i4gf75ypu3wkdykuubn22</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150497</id>
      <parentid>1150496</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:53:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rufhar</username>
        <id>39588</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy lahatsoratra sy loharano</comment>
      <origin>1150497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1839" sha1="g2p1n5v7rnutpu5cim6nk1gvoy4ctyd" xml:space="preserve">Clarisse RASOAMAMPIONONA dia vehivavy malagasy teraka tao [[Fianarantsoa]] ny taona 1955. Monina ao Fianarantsoa, ​​faritra [[Haute Matsiatra]] [[Madagasikara]]. Izy dia Profesora ary anisan'ny antropolojia Betsileo voalohany.

== NY FIANARANA NATAONY:&lt;ref&gt;https://rocketreach.co/clarisse-rasoamampionona-email_54525514&lt;/ref&gt; ==
1993 - 2006: Manana mari-pahaizana Doctorat (PhD) momba ny Antropolojia ara-kolontsaina avy amin'ny Institut National des Langues et Civilisations Orientales (Inalco)&lt;ref&gt;https://www.inalco.fr/&lt;/ref&gt; izy.

== NY ANDRAITRA NOSAHANINY:&lt;ref&gt;https://rocketreach.co/clarisse-rasoamampionona-email_54525514&lt;/ref&gt; ==
• 2025–Ankehitriny: Doyen ny Sampan-draharaha misahana ny Zavakanto sy ny Siansa maha-olona (Faculté des Lettres et Sciences Humaines)&lt;ref&gt;https://www.univ-fianarantsoa.mg/site/composant/details/11&lt;/ref&gt;, [[Oniversiten' i Fianarantsoa|Oniversiten'i Fianarantsoa]]. Madagasikara. Mitondra traikefa avy amin'ny andraikitra samihafa notanany teo aloha tao amin'ny Oniversiten'i Fianarantsoa izy.

• 2022–Ankehitriny: Mpandrindra ankapobeny misahana ny Antoka momba ny Kalitao sy ny Fitoviana, Oniversiten'i Fianarantsoa, ​​Madagasikara

• 1973–Ankehitriny: Mpampianatra

== IREO ASA SORANY: ==
• Rakelimalaza, can the Higher Powers “take a joke”?&lt;ref&gt;https://www.academia.edu/111638365/Rakelimalaza_can_the_Higher_Powers_take_a_joke_&lt;/ref&gt;

• ''Vako-drazana'', revue littéraire betsileo &lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1389#tocto4n2&lt;/ref&gt;

• Marche vers la recherche du passé : le musée Faniahy a dix ans &lt;ref&gt;https://shs.cairn.info/revue-africultures-2003-2-page-51?lang=fr&lt;/ref&gt;

• Les mpitantara locaux dans le sud Betsileo, Madagascar — Thèse de doctorat, INALCO, 2004.&lt;ref&gt;https://theses.fr/2004INAL0029&lt;/ref&gt;

== LOHARANO: ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>g2p1n5v7rnutpu5cim6nk1gvoy4ctyd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150505</id>
      <parentid>1150497</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T16:20:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rufhar</username>
        <id>39588</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fanitsiana kely</comment>
      <origin>1150505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1840" sha1="odyi3cfny1pksza43q22ve9w2ztwp5g" xml:space="preserve">Clarisse RASOAMAMPIONONA dia vehivavy malagasy teraka tao [[Fianarantsoa]] ny taona 1955. Monina ao Fianarantsoa, ​​faritra [[Haute Matsiatra]] [[Madagasikara]]. Izy dia Profesora ary anisan'ny antropology Betsileo voalohany.

== NY FIANARANA NATAONY:&lt;ref&gt;https://rocketreach.co/clarisse-rasoamampionona-email_54525514&lt;/ref&gt; ==
1993 - 2006: Manana mari-pahaizana Doctorat (PhD) momba ny Antropolojia ara-kolontsaina avy amin'ny Institut National des Langues et Civilisations Orientales (Inalco)&lt;ref&gt;https://www.inalco.fr/&lt;/ref&gt; izy.

== NY ANDRAIKITRA NOSAHANINY:&lt;ref&gt;https://rocketreach.co/clarisse-rasoamampionona-email_54525514&lt;/ref&gt; ==
• 2025–Ankehitriny: Doyen ny Sampan-draharaha misahana ny Zavakanto sy ny Siansa maha-olona (Faculté des Lettres et Sciences Humaines)&lt;ref&gt;https://www.univ-fianarantsoa.mg/site/composant/details/11&lt;/ref&gt;, [[Oniversiten' i Fianarantsoa|Oniversiten'i Fianarantsoa]]. Madagasikara. Mitondra traikefa avy amin'ny andraikitra samihafa notanany teo aloha tao amin'ny Oniversiten'i Fianarantsoa izy.

• 2022–Ankehitriny: Mpandrindra ankapobeny misahana ny Antoka momba ny Kalitao sy ny Fitoviana, Oniversiten'i Fianarantsoa, ​​Madagasikara

• 1973–Ankehitriny: Mpampianatra

== IREO ASA SORANY: ==
• Rakelimalaza, can the Higher Powers “take a joke”?&lt;ref&gt;https://www.academia.edu/111638365/Rakelimalaza_can_the_Higher_Powers_take_a_joke_&lt;/ref&gt;

• ''Vako-drazana'', revue littéraire betsileo &lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1389#tocto4n2&lt;/ref&gt;

• Marche vers la recherche du passé : le musée Faniahy a dix ans &lt;ref&gt;https://shs.cairn.info/revue-africultures-2003-2-page-51?lang=fr&lt;/ref&gt;

• Les mpitantara locaux dans le sud Betsileo, Madagascar — Thèse de doctorat, INALCO, 2004.&lt;ref&gt;https://theses.fr/2004INAL0029&lt;/ref&gt;

== LOHARANO: ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>odyi3cfny1pksza43q22ve9w2ztwp5g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150507</id>
      <parentid>1150505</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T16:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rufhar</username>
        <id>39588</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fanampiana fanazavana</comment>
      <origin>1150507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1849" sha1="p2cntd7wzvoeo67uw7qgdqliokv69t8" xml:space="preserve">Clarisse RASOAMAMPIONONA dia vehivavy malagasy teraka tao [[Fianarantsoa]] ny taona 1955. Monina ao Fianarantsoa, ​​faritra [[Haute Matsiatra]] [[Madagasikara]]. Izy dia Profesora Malagasy ary anisan'ny antropology Betsileo voalohany.

== NY FIANARANA NATAONY:&lt;ref&gt;https://rocketreach.co/clarisse-rasoamampionona-email_54525514&lt;/ref&gt; ==
1993 - 2006: Manana mari-pahaizana Doctorat (PhD) momba ny Antropolojia ara-kolontsaina avy amin'ny Institut National des Langues et Civilisations Orientales (Inalco)&lt;ref&gt;https://www.inalco.fr/&lt;/ref&gt; izy.

== NY ANDRAIKITRA NOSAHANINY:&lt;ref&gt;https://rocketreach.co/clarisse-rasoamampionona-email_54525514&lt;/ref&gt; ==
• 2025–Ankehitriny: Doyen ny Sampan-draharaha misahana ny Zavakanto sy ny Siansa maha-olona (Faculté des Lettres et Sciences Humaines)&lt;ref&gt;https://www.univ-fianarantsoa.mg/site/composant/details/11&lt;/ref&gt;, [[Oniversiten' i Fianarantsoa|Oniversiten'i Fianarantsoa]]. Madagasikara. Mitondra traikefa avy amin'ny andraikitra samihafa notanany teo aloha tao amin'ny Oniversiten'i Fianarantsoa izy.

• 2022–Ankehitriny: Mpandrindra ankapobeny misahana ny Antoka momba ny Kalitao sy ny Fitoviana, Oniversiten'i Fianarantsoa, ​​Madagasikara

• 1973–Ankehitriny: Mpampianatra

== IREO ASA SORANY: ==
• Rakelimalaza, can the Higher Powers “take a joke”?&lt;ref&gt;https://www.academia.edu/111638365/Rakelimalaza_can_the_Higher_Powers_take_a_joke_&lt;/ref&gt;

• ''Vako-drazana'', revue littéraire betsileo &lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1389#tocto4n2&lt;/ref&gt;

• Marche vers la recherche du passé : le musée Faniahy a dix ans &lt;ref&gt;https://shs.cairn.info/revue-africultures-2003-2-page-51?lang=fr&lt;/ref&gt;

• Les mpitantara locaux dans le sud Betsileo, Madagascar — Thèse de doctorat, INALCO, 2004.&lt;ref&gt;https://theses.fr/2004INAL0029&lt;/ref&gt;

== LOHARANO: ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>p2cntd7wzvoeo67uw7qgdqliokv69t8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flueggea</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301967</id>
    <revision>
      <id>1150493</id>
      <timestamp>2026-09-09T14:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Phyllanthaceae</comment>
      <origin>1150493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3415" sha1="hie0gnz48s8uuvbfmyfn9b47qjbao8d" xml:space="preserve">Ny '''''Flueggea''''' dia vondron-karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Phyllanthaceae]]'' (araka ny [[fanasokajiana APG III]]) na ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'' (araka ny [[Fanasokajian' i Cronquist|fanasokajiana Cronquist]]).

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana ao amn' ny :

* ''Flueggea acicularis'' &lt;small&gt;(Croizat) G.L.Webster&lt;/small&gt;
* ''Flueggea acidoton'' &lt;small&gt;(L.) G.L.Webster&lt;/small&gt;
* ''Flueggea anatolica'' &lt;small&gt;Gemici&lt;/small&gt;
* ''Flueggea elliptica'' &lt;small&gt;(Spreng.) Baill.&lt;/small&gt;
* ''Flueggea flexuosa'' &lt;small&gt;Müll.Arg.&lt;/small&gt;
* ''Flueggea gracilis'' &lt;small&gt;(Merr.) Petra Hoffm.&lt;/small&gt;
* ''Flueggea jullienii'' &lt;small&gt;(Beille) G.L.Webster&lt;/small&gt;
* ''Flueggea leucopyrus'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;.
* ''Flueggea monticola'' &lt;small&gt;G.L.Webster&lt;/small&gt;
* ''Flueggea neowawraea'' &lt;small&gt;W.J.Hayden&lt;/small&gt;
* ''Flueggea schuechiana'' &lt;small&gt;(Müll.Arg.) G.L.Webster&lt;/small&gt;
* ''Flueggea spirei'' &lt;small&gt;Beille&lt;/small&gt;
* ''Flueggea suffruticosa'' &lt;small&gt;(Pall.) Baill.&lt;/small&gt;
* ''Flueggea tinctoria'' &lt;small&gt;(L.) G.L.Webster&lt;/small&gt;
* ''Flueggea verrucosa'' &lt;small&gt;(Thunb.) G.L.Webster&lt;/small&gt;
* ''[[Flueggea virosa]]'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt;

=== Karazana nesorina tao amin' ilay vondrona ===
Indreto ny karazana nesorina avy ao amin' ny ''Flueggea'' ka nafindra vondrona hafa (''[[Leptopus]], [[Margaritaria]], [[Meineckia]], [[Ophiopogon]]''):

* ''F. anceps'' - ''Ophiopogon japonicus''
* ''F. angulata'' &lt;small&gt;Raf. 1838 not (Schumach. &amp; Thonn.) Schrank 1828&lt;/small&gt; - ''Ophiopogon japonicus''
* ''F. bailloniana - Margaritaria discoidea var. triplosphaera''
* ''F. capillipes - Leptopus chinensis''
* ''F. dracaenoides - Ophiopogon dracaenoides''
* ''F. dubia - Ophiopogon intermedius''
* ''F. eglandulosa - Margaritaria anomala''
* ''F. fagifolia - Margaritaria discoidea var. fagifolia''
* ''F. griffithii - Ophiopogon intermedius''
* ''F. hilariana - Meineckia neogranatensis'' subsp''. hilariana''
* ''F. intermedia - Ophiopogon intermedius''
* ''F. jaburan - Ophiopogon jaburan''
* ''F. jacquemontiana - Ophiopogon intermedius''
* ''F. japonica'' &lt;small&gt;(Thunb.) Rich. not 1807 (Miq.) Pax 1890&lt;/small&gt; - ''Ophiopogon japonicus''
* ''F. major - Margaritaria anomala''
* ''F. meineckia - Meineckia phyllanthoides''
* ''F. nitida - Margaritaria discoidea'' var. ''nitida''
* ''F. obovata'' &lt;small&gt;Baill. 1861 not (Willd.) Wall. ex Fern.-Vill. 1880&lt;/small&gt; - ''Margaritaria discoidea'' var. ''triplosphaera''
* ''F. prolifera'' - ''Ophiopogon caulescens''
* ''F. trichogynis - Meineckia trichogynis''
* ''F. wallichiana'' &lt;small&gt;Kunth 1825 not Baill. 1858&lt;/small&gt; - ''Ophiopogon intermedius''

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Tsy misy karazana hafa maniry ny eto [[Madagasikara]] afa-tsy ny ''[[Flueggea virosa]]'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt;; izay antsoina amin' ny teny malagasy hoe ''atsikana'', ''fantsikakolahy'', ''hena'', ''koropoka'', ''kotika'', ''kotikana'', ''patikahoko'', ''tetina'', ''teto'', ''tokiky'', ''tsingilofilo'' ary ''voafotsikotikana'', sady fantatra koa amin' ny anarana ara-tsiansa hafa hoe ''Acidoton virosus'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Kuntze&lt;/small&gt; sy ''Phyllanthus virosus'' &lt;small&gt;Roxb. ex Willd.&lt;/small&gt; ary ''Securinega virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Baill.&lt;/small&gt;.

== Jereo koa ==

* ''[[Leptopus]]''
* ''[[Margaritaria]]''
* ''[[Meineckia]]''
* ''[[Ophiopogon]]''</text>
      <sha1>hie0gnz48s8uuvbfmyfn9b47qjbao8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150494</id>
      <parentid>1150493</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T14:26:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1150494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3582" sha1="kva2g2m8zq6i0hzgn13y9vbfu22q1jd" xml:space="preserve">[[Sary:Securinega suffruticosa.JPG|vignette|359x359px|''Flueggea suffruticosa'']]
Ny '''''Flueggea''''' dia vondron-karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Phyllanthaceae]]'' (araka ny [[fanasokajiana APG III]]) na ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'' (araka ny [[Fanasokajian' i Cronquist|fanasokajiana Cronquist]]).

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana ao amn' ny :

* ''Flueggea acicularis'' &lt;small&gt;(Croizat) G.L.Webster&lt;/small&gt;
* ''Flueggea acidoton'' &lt;small&gt;(L.) G.L.Webster&lt;/small&gt;
* ''Flueggea anatolica'' &lt;small&gt;Gemici&lt;/small&gt;
* ''Flueggea elliptica'' &lt;small&gt;(Spreng.) Baill.&lt;/small&gt;
* ''Flueggea flexuosa'' &lt;small&gt;Müll.Arg.&lt;/small&gt;
* ''Flueggea gracilis'' &lt;small&gt;(Merr.) Petra Hoffm.&lt;/small&gt;
* ''Flueggea jullienii'' &lt;small&gt;(Beille) G.L.Webster&lt;/small&gt;
* ''Flueggea leucopyrus'' &lt;small&gt;Willd&lt;/small&gt;.
* ''Flueggea monticola'' &lt;small&gt;G.L.Webster&lt;/small&gt;
* ''Flueggea neowawraea'' &lt;small&gt;W.J.Hayden&lt;/small&gt;
* ''Flueggea schuechiana'' &lt;small&gt;(Müll.Arg.) G.L.Webster&lt;/small&gt;
* ''Flueggea spirei'' &lt;small&gt;Beille&lt;/small&gt;
* ''Flueggea suffruticosa'' &lt;small&gt;(Pall.) Baill.&lt;/small&gt;
* ''Flueggea tinctoria'' &lt;small&gt;(L.) G.L.Webster&lt;/small&gt;
* ''Flueggea verrucosa'' &lt;small&gt;(Thunb.) G.L.Webster&lt;/small&gt;
* ''[[Flueggea virosa]]'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt;

=== Karazana nesorina tao amin' ilay vondrona ===
Indreto ny karazana nesorina avy ao amin' ny ''Flueggea'' ka nafindra vondrona hafa (''[[Leptopus]], [[Margaritaria]], [[Meineckia]], [[Ophiopogon]]''):

* ''F. anceps'' - ''Ophiopogon japonicus''
* ''F. angulata'' &lt;small&gt;Raf. 1838 not (Schumach. &amp; Thonn.) Schrank 1828&lt;/small&gt; - ''Ophiopogon japonicus''
* ''F. bailloniana - Margaritaria discoidea var. triplosphaera''
* ''F. capillipes - Leptopus chinensis''
* ''F. dracaenoides - Ophiopogon dracaenoides''
* ''F. dubia - Ophiopogon intermedius''
* ''F. eglandulosa - Margaritaria anomala''
* ''F. fagifolia - Margaritaria discoidea var. fagifolia''
* ''F. griffithii - Ophiopogon intermedius''
* ''F. hilariana - Meineckia neogranatensis'' subsp''. hilariana''
* ''F. intermedia - Ophiopogon intermedius''
* ''F. jaburan - Ophiopogon jaburan''
* ''F. jacquemontiana - Ophiopogon intermedius''
* ''F. japonica'' &lt;small&gt;(Thunb.) Rich. not 1807 (Miq.) Pax 1890&lt;/small&gt; - ''Ophiopogon japonicus''
* ''F. major - Margaritaria anomala''
* ''F. meineckia - Meineckia phyllanthoides''
* ''F. nitida - Margaritaria discoidea'' var. ''nitida''
* ''F. obovata'' &lt;small&gt;Baill. 1861 not (Willd.) Wall. ex Fern.-Vill. 1880&lt;/small&gt; - ''Margaritaria discoidea'' var. ''triplosphaera''
* ''F. prolifera'' - ''Ophiopogon caulescens''
* ''F. trichogynis - Meineckia trichogynis''
* ''F. wallichiana'' &lt;small&gt;Kunth 1825 not Baill. 1858&lt;/small&gt; - ''Ophiopogon intermedius''

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
[[Sary:Flueggea virosa - berries (6689345895).jpg|vignette|''[[Flueggea virosa]]'']]
Tsy misy karazana hafa maniry ny eto [[Madagasikara]] afa-tsy ny ''[[Flueggea virosa]]'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Royle&lt;/small&gt;; izay antsoina amin' ny teny malagasy hoe ''atsikana'', ''fantsikakolahy'', ''hena'', ''koropoka'', ''kotika'', ''kotikana'', ''patikahoko'', ''tetina'', ''teto'', ''tokiky'', ''tsingilofilo'' ary ''voafotsikotikana'', sady fantatra koa amin' ny anarana ara-tsiansa hafa hoe ''Acidoton virosus'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Kuntze&lt;/small&gt; sy ''Phyllanthus virosus'' &lt;small&gt;Roxb. ex Willd.&lt;/small&gt; ary ''Securinega virosa'' &lt;small&gt;(Roxb. ex Willd.) Baill.&lt;/small&gt;.

== Jereo koa ==

* ''[[Leptopus]]''
* ''[[Margaritaria]]''
* ''[[Meineckia]]''
* ''[[Ophiopogon]]''</text>
      <sha1>kva2g2m8zq6i0hzgn13y9vbfu22q1jd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fikorontanan’ny toetra schizoid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301968</id>
    <revision>
      <id>1150498</id>
      <timestamp>2026-09-09T15:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IrmaA2</username>
        <id>39594</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1462029|Schizoid personality disorder]] to:mg #mdwikicx</comment>
      <origin>1150498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3830" sha1="i9b3hhwn78i4s48fh3drrs8abg3spw6" xml:space="preserve">{{Infobox medical condition|name=Fikorontanan’ny toetra schizoid|synonym=|image=Cluster_A_personality_disorders.webm|image_size=300px|image_thumbtime=94|alt=|caption=Horonan-tsary manazava ny aretina &quot;Fikorontanan’ny toetra schizoid&quot;|pronounce={{IPA|mg|/fikuruntaˈnanʲ tuˈetra ʃizɔid/}}|specialty=[[Psikiatria]]|symptoms=Tsy dia maniry [[Fifandraisana ara-tsosialy|fifandraisana ara-tsosialy]] ary voafetra ny fanehoana fihetseham-po&lt;ref name=DSM5/&gt;|onset=Amin’ny fiandohan’ny fahatanorana&lt;ref name=DSM5/&gt;|duration=Maharitra mandritra ny fotoana maharitra&lt;ref name=DSM5/&gt;|causes=Tsy mbola mazava&lt;ref name=DSM5/&gt;|risks=[[Tantaram-pianakaviana (fitsaboana)|Tantaram-pianakaviana]]&lt;ref name=DSM5/&gt;|diagnosis=Mifototra amin’ny soritr’aretina&lt;ref name=Stat2020/&gt;|differential=[[Psikôzy]], [[fampiasana tsya ra-dalàna n y zava-mahadomelina]], [[fikorontanan'ny autism spectrum]], ary fikorontanan’ny toetra hafa&lt;ref name=DSM5/&gt;|prevention=|treatment=Torohevitra&lt;ref name=Stat2020/&gt;|medication=|prognosis=Matetika dia tsy dia tsara&lt;ref name=Stat2020/&gt;|frequency=3 to 5%&lt;ref name=DSM5/&gt;|deaths=}}{{Personality disorders sidebar}}Ny '''fikorontanan’ny toetra schizoid''' ('''SPD''' na '''SzPD''') dia miavaka amin’ny lamina maharitra maneho fahalianana na faniriana voafetra amin’ny fifandraisana ara-tsosialy, ary fahateren’ny fanehoana fihetseham-po &lt;ref name=&quot;DSM5&quot;&gt;{{Cite book||title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|year=2013|isbn=978-0-89042-555-8|edition=Fifth|location=|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/652 652-655]|publisher=American Psychiatric Association|doi=10.1176/appi.books.9780890425596.156852}}&lt;/ref&gt; Ny olona manana izany fikorontanana izany dia tsy dia miraharaha loatra ny hevitra na ny fiheveran’ny hafa momba azy.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; Hita amin’ny toe-javatra maro samihafa izany lamina izany &lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; Matetika dia manomboka amin’ny fiandohan’ny fahatanorana ny soritr’aretina.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; Mety hitarika amin’ny fitokana-monina ara-tsosialy mihitsy aza izany.&lt;ref name=&quot;Stat2020&quot;&gt;{{Cite journal|last=Fariba|first=K|last2=Gupta|first2=V|title=Schizoid Personality Disorder|date=January 2020|pmid=32644660|journal=StatPearls}}&lt;/ref&gt;

Tsy mbola hay mazava tsara ny antony mahatonga azy &lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; Anisan’ireo anton-javatra mety hampitombo ny risika ny tantaram-pianakaviana, izay tombanana fa mety hanazava manodidina ny 30 % amin’ny risika.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Stat2020&quot; /&gt; Voasokajy ao anatin’ny fikorontanan’ny toetra ao amin’ny vondrona A izy io.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; Ny famaritana ny aretina dia mifototra amin’ny soritr’aretina hita, rehefa avy nesorina ireo antony hafa mety mahatonga soritr’aretina mitovitovy, toy ny fikorontanan’ny autism spectrum sy ny fahaketrahana.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Stat2020&quot; /&gt;

Mbola tsy ampy ny fikarohana momba ny fitsaboana ity fikorontanana ity.&lt;ref name=&quot;Stat2020&quot; /&gt; Misy porofo sasantsasany manohana ny fampiasana torohevitra na fitsaboana ara-tsaina.&lt;ref name=&quot;Stat2020&quot; /&gt; Azo ampiasaina ny fanafody hitsaboana ireo toe-pahasalamana mifandray aminy, toy ny fahaketrahana.&lt;ref name=&quot;Stat2020&quot; /&gt; Ny ankamaroan’ny olona voa na manana izany fikorontanana izany dia tsy mihevitra azy io ho olana, dia tsy mitady fanampiana na fitsaboana an-tsitrapo izy.&lt;ref name=&quot;Stat2020&quot; /&gt; Matetika  tsy dia tsara ny vokatra maharitra.&lt;ref name=&quot;Stat2020&quot; /&gt;

Tombanana fa 3 ka hatramin’ny 5 %-n’ny olona no voakasik’ity fikorontanana ity.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; Matetika kokoa izy io no miseho amin’ny lehilahy noho ny amin’ny vehivavy.&lt;ref name=&quot;DSM5&quot; /&gt; Ity fikarohana ity dia  nampidirina voalohany tao amin’ny DSM-III tamin’ny 1980.&lt;ref name=&quot;Stat2020&quot; /&gt;

== Loharano ==
&lt;references /&gt;
[[Category:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>i9b3hhwn78i4s48fh3drrs8abg3spw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Acidoton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301969</id>
    <revision>
      <id>1150499</id>
      <timestamp>2026-09-09T15:38:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Euphorbiaceae</comment>
      <origin>1150499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1915" sha1="8k1z9jfmiic08r8do0wqcq5koko0w2w" xml:space="preserve">[[Sary:Acidoton male flower.jpg|vignette|308x308px|Vony lahy amin' ny ''Acidoton'' ]]
Ny '''''Acidoton''''' dia vondron-karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]'' izay nofariparitana voalohany tamin' ny taona 1788. Teratany any [[Antilia Lehibe]] sy any [[Amerika Afovoany]] ary ao amin' ny faritra trôpikalin' i [[Amerika Atsimo]] izy io.

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana:

* ''Acidoton haitiensis'' &lt;small&gt;Alain&lt;/small&gt; 
* ''Acidoton lanceolatus'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt; 
* ''Acidoton microphyllus'' &lt;small&gt;Urb&lt;/small&gt;. 
* ''Acidoton nicaraguensis'' &lt;small&gt;(Hemsl.) G.L.Webster&lt;/small&gt; 
* ''Acidoton urens'' &lt;small&gt;Sw.&lt;/small&gt; 
* ''Acidoton variifolius'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt; 

=== Karazana nesorina avy ao ===
Indreto ny karazana nesorina avy ao ka nafindra vondrona (''[[Flueggea]]'', ''[[Jablonskia]]'', ''[[Margaritaria]]'', ''[[Meineckia]]'' ary ''[[Securinega]]''):

* ''A. acidothamnus → Flueggea acidoton''
* ''A. baillonianus →'' ''Margaritaria discoidea'' var. ''triplosphaera''
* ''A. buxifolius →'' ''Flueggea tinctoria''
* ''A. congestus →'' ''Jablonskia congesta''
* ''A. durissimus →'' ''Securinega durissima''
* ''A. ellipticus →'' ''Flueggea elliptica''
* ''A. flexuosus →'' ''Flueggea flexuosa''
* ''A. flueggeoides →'' ''Flueggea suffruticosa''
* ''A. griseus →'' ''Flueggea virosa''
* ''A. hilarianus →'' ''Meineckia neogranatensis'' subsp. ''hilariana''
* ''A. leucopyrus →'' ''Flueggea leucopyrus''
* ''A. obovatus →'' ''Flueggea virosa''
* ''A. phyllanthoides →'' ''Flueggea virosa''
* ''A. ramiflorus →'' ''Flueggea suffruticosa''
* ''A. schuechianus →'' ''Flueggea schuechiana''
* ''A. trichogynus →'' ''Meineckia trichogynis''
* ''A. virosus →'' ''[[Flueggea virosa]]''

== Jereo koa ==

* [[Flueggea]]
* ''[[Jablonskia]]''
* ''[[Margaritaria]]''
* ''[[Meineckia]]''
* ''[[Securinega]]''</text>
      <sha1>8k1z9jfmiic08r8do0wqcq5koko0w2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>NYA RAFALI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301970</id>
    <revision>
      <id>1150502</id>
      <timestamp>2026-09-09T15:54:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TinahLuce23</username>
        <id>39583</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « '''Nya Rafali''', izay fantatra amin’ny anarana hoe '''Ny Anjara Rafalimanana''', dia tanora vehivavy Malagasy mpanatontosa sarimihetsika, mpanoratra tantara, mpilalao sarimihetsika&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/fr/name/nm15187014/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm&lt;/ref&gt;, mpilalao [[baolina kitra]]. Ary mpandray anjara amin’ny fampandrosoana ny baolina kitra vehivavy. Teraka tamin’ny 26 Febroary 1995 izy. Mipetraka ary miasa any [[New York]] ([[Etazonia]]) i Nya Rafali a... »</comment>
      <origin>1150502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10175" sha1="oi17a50nlv6tjpfpyo0cx1mq92ymzlx" xml:space="preserve">'''Nya Rafali''', izay fantatra amin’ny anarana hoe '''Ny Anjara Rafalimanana''', dia tanora vehivavy Malagasy mpanatontosa sarimihetsika, mpanoratra tantara, mpilalao sarimihetsika&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/fr/name/nm15187014/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm&lt;/ref&gt;, mpilalao [[baolina kitra]]. Ary mpandray anjara amin’ny fampandrosoana ny baolina kitra vehivavy. Teraka tamin’ny 26 Febroary 1995 izy. Mipetraka ary miasa any [[New York]] ([[Etazonia]]) i Nya Rafali amin'izao fotoana izao. Miara-mitantana ny fandraharahana ara-kolontsaina antsoina hoe Outcast NYC&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://thrivetimes.us/nya-rafali-a-trailblazer-in-filmmaking-and-social-entrepreneurship/&lt;/ref&gt;. Izy koa no mpanorina ny fikambanana mpilalao baolina kitra vehivavy [[Yfomac Initiatives]]. Ho an'i Nya Rafali, ny [[sinema]] sy ny baolina kitra dia fitaovana roa lehibe entiny manandratra ny vehivavy malagasy sy mampiseho ny hery anaty ananany&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Manome lanja ireo izay voahilika sy adino eo anivon'ny fiarahamonina i '''Nya Rafali''' na i '''Ny Anjara Rafalimanana''' &lt;ref&gt;https://www.artistesmalgaches.com/artistes/nya-rafali/&lt;/ref&gt;. 

== Fiainana sy fianarana ==
Nya Rafali dia teraka ny 26 febroary 2026 Tao antananarivo. Ankoatra ny sehatry ny asa sy ny fanatanjahantena dia reny izy, manan-janaka roa&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Nianatra momba ny serasera sy hay-varotra (marketing et communication) izy ary nahazoany ny mari-pahaizana &quot;Master&quot;. Efa niasa tamin'ny resaka fanaovana dokam-barotra talohan'ny nidirany tamin'ny sehatry ny sinema&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://onecreatorlab.org/alumni&lt;/ref&gt;.

== Tontolon’ny sarimihetsika ==
Ny taona 2023 i '''Nya''' '''Rafali''' na i '''Ny Anjara Rafalimanana''' no nanomboka nilona tao anatin'ny tontolon'ny [[sarimihetsika]], tamin'ny alalan'ny fianaran-tsamirery ary nivoatra tamin’ny alalan’ny traikefa&lt;ref&gt;https://www.nocomment.mg/index.php/nya-rafali-le-noir-lui-va-bien&lt;/ref&gt;. Ny lohahevitra tena mahaliana azy dia ny fiainan’i [[Madagasikara]], indrindra rehefa aseho amin’ny endrika &quot;science-fiction&quot; sy ny &quot;dystopie&quot;&lt;ref&gt;https://portfolio.onportrait.com/portfolio/Nya-Rafali/about&lt;/ref&gt;.

Asehony ao anatin'ireo samirimihetsika nataony ny olana tena misy eo amin’ny [[fiarahamonina malagasy]] izy, ohatra amin'izany ny &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;:

* Ny tsy fitoviana eo amin’ny olona,
* Ny fanjakazakan’ny [[lehilahy]],
* Ny fahalalahan’ny olona,
* Ny fahefana,
* Ny fanaraha-maso ny fiainan’ny olona,
* Ny toeran’ny [[vehivavy]] eo amin’ny fiarahamonina,
* Ny maha-Malagasy sy ny [[kolontsaina]],
* Ny tontolo iainana.

=== Maroserana: The Quest (2024) ===
Ny tantara dia mitranga any amin'ny taona 2075, lasa tanàna lehibe sy mikorontana (mégapole chaotique) [[Antananarivo]] ary tantanan'ny fahaizana artifisialy na &quot;Intelligence Artificielle (IA)&quot; antsoina hoe Maroserana. Ity IA ity, izay tokony hitondra filaminana, dia tafiditra anatin'ny teti-dratsy ara-politika. Ny tantara dia manaraka an'i Mahery (Mahe), vehivavy mpitsikilo (agente secrète), izay mpanadihady momba ny fanafihana ny lapan'ny [[filoham-pirenena]]. Tsy maintsy miatrika ny lasany sy ireo hery maizina mandrahona ny [[firenena]] izy. Ny hevitra havoitry ny tantara dia ny fifandonana eo amin'ny [[fomban-drazana malagasy]] sy ny [[Teknôlôjia|teknolojia]] avo lenta any aoriana any&lt;ref&gt;https://www.shortfilmwire.com/en/embedded/contact/100850695/Nya-Rafali&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gasigasy.mg/culture/science-fiction-nya-rafali-participe-au-new-york-short-film-festival/&lt;/ref&gt;.

=== Why Are We Awake ? (2024) ===
Ny &quot;Why Are We Awake ? &quot; dia sarimihetsika fohy naharitra 6 minitra sy 55 sekondra, nanana hevi-dalina sy mafonja ary nampihetsi-po. Miresaka momba ny olona ao anatin'ny [[fiarahamonina]] sahirana, ny tontolo miharatsy, ary ny fanontaniana lalina momba ny fahavelomana sy ny antony mbola &quot;hahatongavantsika ho mailo&quot; na &quot;hifohazantsika&quot; manoloana ny zava-mitranga. Ny hevitry ity sarimihetsika fohy ity dia ny fanehoana ny faharetan'ny maha-olona sy ny fijalian'ny vehivavy mikatsaka ny nofinofiny&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.2424.mg/cinema-nya-rafali-remporte-la-tresse-dor-au-viavy-film-festival/&lt;/ref&gt;.

=== Odessa (2025) ===
Ity [[sarimihetsika]] fohy dia fohy (40 segondra) ity dia mampiseho vehivavy iray ao anatin'ny [[Sambondanitra|sambon-danitra]] na &quot;vaisseau spatial&quot;. Mitantara i Odessa (lalaovin'i Nya Rafali) fa nandritra ny 30 taona mahery dia nahita ny [[olombelona]] nilentika tao anatin'ny korontana izy, sady mifaly amin'ny fandrosoana sandoka no manimba tena tsikelikely. Hasehony ao ny fitsikerana ny fandrosoan'ny olombelona izay tsy mitondra saina fa mankany amin'ny fandringanana&lt;ref&gt;https://newsmada.com/2025/01/15/odessa-nya-rafali-dans-lespace/&lt;/ref&gt;.

=== Vary mena sy siramamy (2026) ===
Niainga avy amin'ny fiainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny fahantrana sy ny haizina vokatry ny tsy fisian'ny herinaratra : mihinana vary mena asiana siramamy ao anatin'ny haizina rehefa misy delestazy. Nivadika ho tantara &quot;dystopique&quot; izany, mampiseho an'i Rojo, tovovavy mpanakanto iray izay voagejan'ny fanaraha-maso sy ny fifehezan'ny rahavaviny zokiny. Ity sarimihetsika &quot;Vary mena sy siramamy&quot; ity dia fanehoana ny firenena iray izay toa milamina ety ivelany nefa efa mirodana tsikelikely ao anatiny, ary ny fahalemen'ny fahafahan'ny tsirairay&lt;ref&gt;https://www.nocomment.mg/index.php/nya-rafali-le-noir-lui-va-bien&lt;/ref&gt;.

Ny sarimihetsik'i Nya Rafali dia mampiasa ny hoavy sy ny siansa mba &quot;hanaovana radiographie&quot; na handinihana lalina ny zava-misy iainan'i Madagasikara amin'izao fotoana izao. Karazany maro ny sarimihetsika noforoniny, izay izy no mpanantontosa, mpanoratra ary mpilalao, toy sarimihetsika fohy, ny tantara mitohy falefa amin'ny fahitalavitra&lt;ref&gt;https://grokipedia.com/page/Nya_Rafali&lt;/ref&gt;.

Ankoatra ireo dia misy sarimihetsika hafa novokariny&lt;ref&gt;https://portfolio.onportrait.com/portfolio/Nya-Rafali&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://wikitia.com/wiki/Nya_Rafali&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/pt/name/nm15187014/bio/?ref_=nm_ov_ql_1&lt;/ref&gt; :

* We're in Your Head, 23 aogositra 2023
* All the Whys, 01 janoary 2024
* Why dolls kill ?, 6 aprily 2024
* The Ashes, 14 may 2024

== Tontolon'ny baolina kitra ==
Ankoatra ny maha-talen-tsarimihetsika azy, '''Nya Rafali''' na '''Ny Anjara Rafalimanana''' dia mpilalao [[baolina kitra]] matihanina ary mpandray anjara amin'ny fampandrosoana ny baolina kitra vehivavy. Tsy kisendrasendra ny fitiavany baolina kitra fa nolovainy tao amin'ny fianakaviany, ny raibeny sy ny rainy. Ny raibeny, Ralibera, no nanorina ny klioba lehibe Young Football Madera Club (Yfomac) tany Itasy tamin'ny taona 1984&lt;ref&gt;https://www.nocomment.mg/ny-anjara-rafalimanana-une-ecole-de-foot-100-feminine&lt;/ref&gt;, izay notantanan'ny rainy indray taty aoriana. Nanomboka nilalao tamin'ny faha-7 taonany tao amin'ny klioba TNK Antaninkatsaka (Itaosy) izy, niaraka tamin'ny zazalahy. Nilalao tao amin'ny klioba malaza Ajesaia sy Scam FC ihany koa izy talohan'ny nialany teto Madagasikara. 

=== Mpilalao baolina kitra any Etazonia ===
Mila ravinahitra any New York i '''Nya Rafali''' ary milalao ao amin'ny klioba Williamsburg International FC (WIFC) ao anatin'ny hozatry ny New York Metropolitan Women's Soccer League (MWSL). Ny toerany teny ambony [[kianja]] fony izy teto Madagasikara dia teo amin'ny loha-laharana (avant-centre), afovoany havia, ary lasa vodilaharana (défenseur latéral gauche). Rehefa tonga tany Etazonia kosa izy, noho ny fahaizany mitondra baolina sy mandaka, dia napetrak'ireo mpanazatra ho mpanafika (attaquante).&lt;ref&gt;https://www.moov.mg/article/81263-football-new-york-d2-ny-anjara-signe-deux-buts-a-mi-parcours&lt;/ref&gt;

=== Ny sekoly baolina kitra &quot;Yfomac Initiatives&quot; ===
Nya Rafali no nanorina ity sekoly baolina kitra voalohany manerana an'i [[Madagasikara]] ity izay natokana ho an'ny vehivavy ihany (100% féminine) ny taona 2019. Niarahany nanorina tamin'ny masoivohon'ny Frantsa eto Madagasikara sy ny tranobe ny fanatanjahantena&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Ny tanjony dia ny handrava ny sakana ara-tsosialy, hanampy ny vehivavy haneho ny fahaizany, ary hanokatra varavarana ho azy ireo eo amin'ny sehatra iraisam-pirenena (tamin'ny aogositra 2026 ohatra, nentiny nandray anjara tamin'ny fifaninanana iraisam-pirenena Dana Cup 2026 tany ivelany ny ekepany).

== Fifaninanana sy fankasitrahana ==
Teo amin'ny sehatry ny sarimihetsika dia hita taratra foana i '''Nya Rafali''' na teto Madagasikara na tany ivelany. Nahazo ny loka &quot;Tresse d'Or&quot; izy tamin'ny sarimihetsika &quot;Why Are We Awake ?&quot; tao amin'ny Viavy Film Festival 2024 teto Antananarivo&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/03/cinema-feminin-nya-rafali-triomphe-au.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gasigasy.mg/culture/cinema-feminin-nya-rafali-triomphe-au-viavy-film-festival/&lt;/ref&gt;. Nahazo ny amboaran'ny &quot;Best Sci-fi/Fantasy/Futuristic&quot; izy tamin'ny sarimihetsika &quot;Maroserana : The Quest&quot; tany amin'ny New York Short Film Festival 2024&lt;ref&gt;https://indep-reporter.com/article/595/nya-rafali---%E2%80%9Cmaroserana---the-quest%E2%80%9D-represents-a-confrontation-between-the-past-and-future-of-madagascar&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://fr.allafrica.com/stories/202410150278.html&lt;/ref&gt;. Ity farany izay nahatafidirany tao anaty ny &quot;awards of march - april 2025&quot; ny &quot;Reale film festival&quot;&lt;ref&gt;https://www.realefilmfestival.com/news/march-april-2025/&lt;/ref&gt;.

Teo amin'ny lafiny baolina kitra kosa dia lasa tompondaka tany New York izy sy ny ekipany Williamsburg International FC tamin'ny baolina kitra vehivavy (Division B) tamin'ny jona 2025. Nahazo ny loka &quot;Versatility Award&quot; izy tamin'ny taona 2025 noho ny fahaizany milalao amin'ny toerana maro eo amin'ny kianja. Nahazo ny loka &quot;Iron Woman Award&quot; izy tamin'ny taona 2024 noho ny faharetany sy ny habetsahan'ny lalao natombony. Nahazo ny loka &quot;MVP&quot; (Mpilalao mendrika indrindra) izy tao amin'ny ekipany WIFC Green tamin'ny taom-pilalaovana 2025-2026, rehefa nahafaty baolina 13 tamin'ny lalao 12. Voafidy ho &quot;Joueuse du match&quot; (Mpilalao mendrika tamin'ny lalao) imbetsaka izy, anisan'izany ilay lalao nampidiran'ny baolina 3 tao anatin'ny 24 minitra monja taorian'ny niverenany avy naratra&lt;ref&gt;https://fr.allafrica.com/stories/202510150412.html&lt;/ref&gt;.</text>
      <sha1>oi17a50nlv6tjpfpyo0cx1mq92ymzlx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150503</id>
      <parentid>1150502</parentid>
      <timestamp>2026-09-09T15:58:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TinahLuce23</username>
        <id>39583</id>
      </contributor>
      <origin>1150503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10276" sha1="qo9ya78nci31h6gs82i5spkhc2ksmq0" xml:space="preserve">'''Nya Rafali''', izay fantatra amin’ny anarana hoe '''Ny Anjara Rafalimanana''', dia tanora vehivavy Malagasy mpanatontosa sarimihetsika, mpanoratra tantara, mpilalao sarimihetsika&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/fr/name/nm15187014/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm&lt;/ref&gt;, mpilalao [[baolina kitra]]. Ary mpandray anjara amin’ny fampandrosoana ny baolina kitra vehivavy. Teraka tamin’ny 26 Febroary 1995 izy. Mipetraka ary miasa any [[New York]] ([[Etazonia]]) i Nya Rafali amin'izao fotoana izao. Miara-mitantana ny fandraharahana ara-kolontsaina antsoina hoe Outcast NYC&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://thrivetimes.us/nya-rafali-a-trailblazer-in-filmmaking-and-social-entrepreneurship/&lt;/ref&gt;. Izy koa no mpanorina ny fikambanana mpilalao baolina kitra vehivavy [[Yfomac Initiatives]]. Ho an'i Nya Rafali, ny [[sinema]] sy ny baolina kitra dia fitaovana roa lehibe entiny manandratra ny vehivavy malagasy sy mampiseho ny hery anaty ananany&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Manome lanja ireo izay voahilika sy adino eo anivon'ny fiarahamonina i '''Nya Rafali''' na i '''Ny Anjara Rafalimanana''' &lt;ref&gt;https://www.artistesmalgaches.com/artistes/nya-rafali/&lt;/ref&gt;. 

== Fiainana sy fianarana ==
Nya Rafali dia teraka ny 26 febroary 2026 Tao antananarivo. Ankoatra ny sehatry ny asa sy ny fanatanjahantena dia reny izy, manan-janaka roa&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Nianatra momba ny serasera sy hay-varotra (marketing et communication) izy ary nahazoany ny mari-pahaizana &quot;Master&quot;. Efa niasa tamin'ny resaka fanaovana dokam-barotra talohan'ny nidirany tamin'ny sehatry ny sinema&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://onecreatorlab.org/alumni&lt;/ref&gt;.

== Tontolon’ny sarimihetsika ==
Ny taona 2023 i '''Nya''' '''Rafali''' na i '''Ny Anjara Rafalimanana''' no nanomboka nilona tao anatin'ny tontolon'ny [[sarimihetsika]], tamin'ny alalan'ny fianaran-tsamirery ary nivoatra tamin’ny alalan’ny traikefa&lt;ref&gt;https://www.nocomment.mg/index.php/nya-rafali-le-noir-lui-va-bien&lt;/ref&gt;. Ny lohahevitra tena mahaliana azy dia ny fiainan’i [[Madagasikara]], indrindra rehefa aseho amin’ny endrika &quot;science-fiction&quot; sy ny &quot;dystopie&quot;&lt;ref&gt;https://portfolio.onportrait.com/portfolio/Nya-Rafali/about&lt;/ref&gt;.

Asehony ao anatin'ireo samirimihetsika nataony ny olana tena misy eo amin’ny [[fiarahamonina malagasy]] izy, ohatra amin'izany ny &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;:

* Ny tsy fitoviana eo amin’ny olona,
* Ny fanjakazakan’ny [[lehilahy]],
* Ny fahalalahan’ny olona,
* Ny fahefana,
* Ny fanaraha-maso ny fiainan’ny olona,
* Ny toeran’ny [[vehivavy]] eo amin’ny fiarahamonina,
* Ny maha-Malagasy sy ny [[kolontsaina]],
* Ny tontolo iainana.

=== Maroserana: The Quest (2024) ===
Ny tantara dia mitranga any amin'ny taona 2075, lasa tanàna lehibe sy mikorontana (mégapole chaotique) [[Antananarivo]] ary tantanan'ny fahaizana artifisialy na &quot;Intelligence Artificielle (IA)&quot; antsoina hoe Maroserana. Ity IA ity, izay tokony hitondra filaminana, dia tafiditra anatin'ny teti-dratsy ara-politika. Ny tantara dia manaraka an'i Mahery (Mahe), vehivavy mpitsikilo (agente secrète), izay mpanadihady momba ny fanafihana ny lapan'ny [[filoham-pirenena]]. Tsy maintsy miatrika ny lasany sy ireo hery maizina mandrahona ny [[firenena]] izy. Ny hevitra havoitry ny tantara dia ny fifandonana eo amin'ny [[fomban-drazana malagasy]] sy ny [[Teknôlôjia|teknolojia]] avo lenta any aoriana any&lt;ref&gt;https://www.shortfilmwire.com/en/embedded/contact/100850695/Nya-Rafali&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gasigasy.mg/culture/science-fiction-nya-rafali-participe-au-new-york-short-film-festival/&lt;/ref&gt;.

=== Why Are We Awake ? (2024) ===
Ny &quot;Why Are We Awake ? &quot; dia sarimihetsika fohy naharitra 6 minitra sy 55 sekondra, nanana hevi-dalina sy mafonja ary nampihetsi-po. Miresaka momba ny olona ao anatin'ny [[fiarahamonina]] sahirana, ny tontolo miharatsy, ary ny fanontaniana lalina momba ny fahavelomana sy ny antony mbola &quot;hahatongavantsika ho mailo&quot; na &quot;hifohazantsika&quot; manoloana ny zava-mitranga. Ny hevitry ity sarimihetsika fohy ity dia ny fanehoana ny faharetan'ny maha-olona sy ny fijalian'ny vehivavy mikatsaka ny nofinofiny&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.2424.mg/cinema-nya-rafali-remporte-la-tresse-dor-au-viavy-film-festival/&lt;/ref&gt;.

=== Odessa (2025) ===
Ity [[sarimihetsika]] fohy dia fohy (40 segondra) ity dia mampiseho vehivavy iray ao anatin'ny [[Sambondanitra|sambon-danitra]] na &quot;vaisseau spatial&quot;. Mitantara i Odessa (lalaovin'i Nya Rafali) fa nandritra ny 30 taona mahery dia nahita ny [[olombelona]] nilentika tao anatin'ny korontana izy, sady mifaly amin'ny fandrosoana sandoka no manimba tena tsikelikely. Hasehony ao ny fitsikerana ny fandrosoan'ny olombelona izay tsy mitondra saina fa mankany amin'ny fandringanana&lt;ref&gt;https://newsmada.com/2025/01/15/odessa-nya-rafali-dans-lespace/&lt;/ref&gt;.

=== Vary mena sy siramamy (2026) ===
Niainga avy amin'ny fiainan'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny fahantrana sy ny haizina vokatry ny tsy fisian'ny herinaratra : mihinana vary mena asiana siramamy ao anatin'ny haizina rehefa misy delestazy. Nivadika ho tantara &quot;dystopique&quot; izany, mampiseho an'i Rojo, tovovavy mpanakanto iray izay voagejan'ny fanaraha-maso sy ny fifehezan'ny rahavaviny zokiny. Ity sarimihetsika &quot;Vary mena sy siramamy&quot; ity dia fanehoana ny firenena iray izay toa milamina ety ivelany nefa efa mirodana tsikelikely ao anatiny, ary ny fahalemen'ny fahafahan'ny tsirairay&lt;ref&gt;https://www.nocomment.mg/index.php/nya-rafali-le-noir-lui-va-bien&lt;/ref&gt;.

Ny sarimihetsik'i Nya Rafali dia mampiasa ny hoavy sy ny siansa mba &quot;hanaovana radiographie&quot; na handinihana lalina ny zava-misy iainan'i Madagasikara amin'izao fotoana izao. Karazany maro ny sarimihetsika noforoniny, izay izy no mpanantontosa, mpanoratra ary mpilalao, toy sarimihetsika fohy, ny tantara mitohy falefa amin'ny fahitalavitra&lt;ref&gt;https://grokipedia.com/page/Nya_Rafali&lt;/ref&gt;.

Ankoatra ireo dia misy sarimihetsika hafa novokariny&lt;ref&gt;https://portfolio.onportrait.com/portfolio/Nya-Rafali&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://wikitia.com/wiki/Nya_Rafali&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.imdb.com/pt/name/nm15187014/bio/?ref_=nm_ov_ql_1&lt;/ref&gt; :

* We're in Your Head, 23 aogositra 2023
* All the Whys, 01 janoary 2024
* Why dolls kill ?, 6 aprily 2024
* The Ashes, 14 may 2024

== Tontolon'ny baolina kitra ==
Ankoatra ny maha-talen-tsarimihetsika azy, '''Nya Rafali''' na '''Ny Anjara Rafalimanana''' dia mpilalao [[baolina kitra]] matihanina ary mpandray anjara amin'ny fampandrosoana ny baolina kitra vehivavy. Tsy kisendrasendra ny fitiavany baolina kitra fa nolovainy tao amin'ny fianakaviany, ny raibeny sy ny rainy. Ny raibeny, Ralibera, no nanorina ny klioba lehibe Young Football Madera Club (Yfomac) tany Itasy tamin'ny taona 1984&lt;ref&gt;https://www.nocomment.mg/ny-anjara-rafalimanana-une-ecole-de-foot-100-feminine&lt;/ref&gt;, izay notantanan'ny rainy indray taty aoriana. Nanomboka nilalao tamin'ny faha-7 taonany tao amin'ny klioba TNK Antaninkatsaka (Itaosy) izy, niaraka tamin'ny zazalahy. Nilalao tao amin'ny klioba malaza Ajesaia sy Scam FC ihany koa izy talohan'ny nialany teto Madagasikara. 

=== Mpilalao baolina kitra any Etazonia ===
Mila ravinahitra any New York i '''Nya Rafali''' ary milalao ao amin'ny klioba Williamsburg International FC (WIFC) ao anatin'ny hozatry ny New York Metropolitan Women's Soccer League (MWSL). Ny toerany teny ambony [[kianja]] fony izy teto Madagasikara dia teo amin'ny loha-laharana (avant-centre), afovoany havia, ary lasa vodilaharana (défenseur latéral gauche). Rehefa tonga tany Etazonia kosa izy, noho ny fahaizany mitondra baolina sy mandaka, dia napetrak'ireo mpanazatra ho mpanafika (attaquante).&lt;ref&gt;https://www.moov.mg/article/81263-football-new-york-d2-ny-anjara-signe-deux-buts-a-mi-parcours&lt;/ref&gt;

=== Ny sekoly baolina kitra &quot;Yfomac Initiatives&quot; ===
Nya Rafali no nanorina ity sekoly baolina kitra voalohany manerana an'i [[Madagasikara]] ity izay natokana ho an'ny vehivavy ihany (100% féminine) ny taona 2019. Niarahany nanorina tamin'ny masoivohon'ny Frantsa eto Madagasikara sy ny tranobe ny fanatanjahantena&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. Ny tanjony dia ny handrava ny sakana ara-tsosialy, hanampy ny vehivavy haneho ny fahaizany, ary hanokatra varavarana ho azy ireo eo amin'ny sehatra iraisam-pirenena (tamin'ny aogositra 2026 ohatra, nentiny nandray anjara tamin'ny fifaninanana iraisam-pirenena Dana Cup 2026 tany ivelany ny ekepany).

== Fifaninanana sy fankasitrahana ==
Teo amin'ny sehatry ny sarimihetsika dia hita taratra foana i '''Nya Rafali''' na teto Madagasikara na tany ivelany. Nahazo ny loka &quot;Tresse d'Or&quot; izy tamin'ny sarimihetsika &quot;Why Are We Awake ?&quot; tao amin'ny Viavy Film Festival 2024 teto Antananarivo&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.lexpress.mg/2024/03/cinema-feminin-nya-rafali-triomphe-au.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.gasigasy.mg/culture/cinema-feminin-nya-rafali-triomphe-au-viavy-film-festival/&lt;/ref&gt;. Nahazo ny amboaran'ny &quot;Best Sci-fi/Fantasy/Futuristic&quot; izy tamin'ny sarimihetsika &quot;Maroserana : The Quest&quot; tany amin'ny New York Short Film Festival 2024&lt;ref&gt;https://indep-reporter.com/article/595/nya-rafali---%E2%80%9Cmaroserana---the-quest%E2%80%9D-represents-a-confrontation-between-the-past-and-future-of-madagascar&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://fr.allafrica.com/stories/202410150278.html&lt;/ref&gt;. Ity farany izay nahatafidirany tao anaty ny &quot;awards of march - april 2025&quot; ny &quot;Reale film festival&quot;&lt;ref&gt;https://www.realefilmfestival.com/news/march-april-2025/&lt;/ref&gt;.

Teo amin'ny lafiny baolina kitra kosa dia lasa tompondaka tany New York izy sy ny ekipany Williamsburg International FC tamin'ny baolina kitra vehivavy (Division B) tamin'ny jona 2025. Nahazo ny loka &quot;Versatility Award&quot; izy tamin'ny taona 2025 noho ny fahaizany milalao amin'ny toerana maro eo amin'ny kianja. Nahazo ny loka &quot;Iron Woman Award&quot; izy tamin'ny taona 2024 noho ny faharetany sy ny habetsahan'ny lalao natombony. Nahazo ny loka &quot;MVP&quot; (Mpilalao mendrika indrindra) izy tao amin'ny ekipany WIFC Green tamin'ny taom-pilalaovana 2025-2026, rehefa nahafaty baolina 13 tamin'ny lalao 12. Voafidy ho &quot;Joueuse du match&quot; (Mpilalao mendrika tamin'ny lalao) imbetsaka izy, anisan'izany ilay lalao nampidiran'ny baolina 3 tao anatin'ny 24 minitra monja taorian'ny niverenany avy naratra&lt;ref&gt;https://fr.allafrica.com/stories/202510150412.html&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Baolina kitra malagasy]]
* [[Sarimihetsika Malagasy]]
* [[Yfomac Initiatives]]</text>
      <sha1>qo9ya78nci31h6gs82i5spkhc2ksmq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wiktrop</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301971</id>
    <revision>
      <id>1150509</id>
      <timestamp>2026-09-09T18:53:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Vavahadin-tserasera sy rakipahalalana an-tserasera</comment>
      <origin>1150509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2373" sha1="c6fvfu7qd6tdoqgtybok2p8f2h2hhbe" xml:space="preserve">Ny '''''Weed Identification and Knowledge in the Tropical and Mediterranean areas''''' (na '''Wiktrop''') (izay midika hoe &quot;Famantarana  sy Fahalalana momba ny Ahidratsy any amin' ny Faritra Trôpikaly sy Mediteraneana&quot;) dia [[vavahadin-tserasera]] iarahana mitantana sady [[rakipahalalana]] an-tserasera natokana ho an' ny fahalalana sy ny famantarana ary ny fitantanana ny karazana zavamaniry hita eny amin' ny [[tanimboly]] any amin' ny [[faritra trôpikaly]] sy [[Faritra mediteraneana|faritra]] [[Faritra mediteraneana|mediteraneana]].

Natomboka tamin' ny fanohanan' ny ivon-toeram-pikarohana toa ny [[Cirad]], ity tetikasa ity izay mifantoka indrindra amin' ny sokajin-javamaniry telo:

* ny zavamaniry tsy nambolena (na &quot;[[ahidratsy]]&quot;, araka ny fiantsoana azy matetika): natao hanampiana ny [[tantsaha]] hitantana tsara kokoa ny zavamaniry manarona ny tany eo amin' ny tanimboliny.
* ny zavamaniry mpanampy: zavamaniry nampidirina an-tsitrapo mba hanatsarana ny kalitaon' ny tany na hiarovana ny voly.
* ny zavamaniry natao ho an' ny [[biby fiompy]]: natokana ho sakafon' ny biby fiompy.

== Fomba fiasany ==
Miorina amin' ny fomba fiasa mifototra amin' ny fandraisana anjara ny vavahadin-tserasera ôfisialin' ny Wiktrop:

* Sehatra iaraha-miasa: mizara ny zavatra hitany teny an-tsaha sy ny sary ary ny angona ara-tsiansa ny mpikaroka, ny manampahaizana momba ny fambolena, ny mpanabe ary ny tantsaha.
* Ny rafitra famantarana IDAO: Ahitana [[rindrambaiko]] vaovao manampy amin' ny famantarana zavamaniry ny Wiktrop. Amin' ny alalan' ny rafitra mampiasa sary famaritana (toy ny endriky ny [[Ravina (zavamaniry)|ravina]] na ny an' ny [[taho]]), dia afaka mamantatra zavamaniry ny mpampiasa iray na dia tsy manana fahalalana lalina momba ny [[bôtanika]] aza.
* Fampiharana am-pinday: ny fampiharana Wiktrop ao amin' ny [[Google Play Store]] dia ahafahana manangona vaovao voamarika ara-jeôgrafia mivantana eny an-toerana, na dia tsy misy fifandraisana [[Aterineto|Internet]] aza, mba hampiarahina (anaovana &quot;synchronisation&quot;) any aoriana.

Hita indrindra amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]] sy amin' ny [[Fiteny frantsay|teny]] [[Fiteny frantsay|frantsay]] ny Wiktrop, satria natao ho an' ny vondrom-piarahamonina iraisam-pirenena ahitana mpikaroka sy tantsaha izy io.

== Jereo koa ==

== Rohy ivelany ==

* Sehatra ôfisialy: https://portal.wiktrop.org/fr</text>
      <sha1>c6fvfu7qd6tdoqgtybok2p8f2h2hhbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hajaina Andrianasolo Sorapiainana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301972</id>
    <revision>
      <id>1150512</id>
      <timestamp>2026-09-10T02:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mikoriana</username>
        <id>40064</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « Andrianasolo Hajaina Naomy  Andrianasolo Hajaina Naomy, fantatra amin’ny anarana hoe Hajaina, dia mpanoratra, poeta, mpikabary, mpampianatra-mpikaroka ary akademisiana Malagasy. Anisan’ny mpanoratra mavitrika eo amin’ny literatiora Malagasy izy, indrindra eo amin’ny sehatry ny tononkalo, ny tantara, ny hainteny ary ny kabary. Nanomboka nikirakira ny soratra tamin’ny taona 1995 izy ary niditra ho mpikambana tao amin’ny Fikambanan’ny Poety sy ny Mp... »</comment>
      <origin>1150512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4558" sha1="1ww3c46ufge6bii5hs7ahk039bwyq0u" xml:space="preserve">Andrianasolo Hajaina Naomy

Andrianasolo Hajaina Naomy, fantatra amin’ny anarana hoe Hajaina, dia mpanoratra, poeta, mpikabary, mpampianatra-mpikaroka ary akademisiana Malagasy. Anisan’ny mpanoratra mavitrika eo amin’ny literatiora Malagasy izy, indrindra eo amin’ny sehatry ny tononkalo, ny tantara, ny hainteny ary ny kabary. Nanomboka nikirakira ny soratra tamin’ny taona 1995 izy ary niditra ho mpikambana tao amin’ny Fikambanan’ny Poety sy ny Mpanoratra Malagasy HAVÀTSA-UPEM tamin’ny 1996. �&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.ibokymalagasy.com/mpanoratra_i/Hajaina%20-%20MP00AA04/?laharana=MP00AA04&lt;/ref&gt;

Vaovao

Fiainany sy ny asany

Nifamatotra hatrany tamin’i Hajaina ny teny, ny soratra ary ny kabary. Ankoatra ny maha-mpanoratra azy dia mpikabary izy ary mampianatra kabary ihany koa. Ao anatin’ny famoronany dia manoratra tononkalo, sombintantara, tantara foronina, hainteny, tantara fihaino, tantara an-dampy, tantara an-tsarimihetsika, sombintseho, angano, famakafakana ary tonony sy feonkira.&lt;ref&gt;Gazety Valiha&lt;/ref&gt;

Eo amin’ny sehatry ny literatiora, efa nahazo loka tamin’ny fifaninanana fanoratana tantara an-dampy izy, anisan’izany ny fandresena tamin’ny 1996 sy 1999. �&lt;ref&gt;Gazety Valiha&lt;/ref&gt;

RNS Cen

Anisan’ny boky nosoratany ny Sarinofy Randratelo, izay ahitana karazana asa soratra, ary koa ny Be Kintana sy Tantaratantara. Efa nandray anjara tamin’ny fanoratana sy fandrindrana boky momba ny kabary ihany koa izy, toy ny Soridalan-komban-kahatsangy sy Ambarion-kabary. �&lt;ref&gt;Gazety Valiha&lt;/ref&gt;

RNS Cen

Asany ao amin’ny HAVÀTSA-UPEM

Nandray andraikitra isan-karazany tao amin’ny HAVÀTSA-UPEM i Hajaina. Niditra ho mpikambana tamin’ny 1996, lasa Mpitantsoratra (2000–2008), Filoha Lefitra (2008–2011), ary Sekretera Jeneraly (2011–2014). Nanomboka tamin’ny 2014 kosa, araka ny vaovao nomena, dia izy no Filohan’ny Fikambanan’ny Poety sy ny Mpanoratra Malagasy HAVÀTSA-UPEM. Tamin’ny fifidianana tamin’ny 14 Aprily 2024 dia nahazo 95,75 % tamin’ny vato izy ka nohamafisina indray ho filohan’ny fikambanana. �&lt;ref&gt;Gazety Inona no vaovao &lt;/ref&gt;

Midi Madagasikara

Nandritra ny fitarihany dia niantsoroka ny fampiroboroboana ny literatiora sy ny asa soratra Malagasy izy, ary nitarika hetsika sy sampana samihafa an’ny HAVÀTSA-UPEM. �&lt;ref&gt;Tranonkala Poetawebs &lt;/ref&gt;

Poetawebs +1

Fianarana sy asa akademika

Manana mari-pahaizana ambony momba ny literatiora sy ny teny Malagasy i Hajaina. Nahazo Licence ès Lettres tamin’ny 1999, Maîtrise ès Lettres tamin’ny 2000 ary DEA en Littérature tamin’ny 2002 tao amin’ny Oniversiten’Antananarivo izy. �&lt;ref&gt;Gazety Valiha&lt;/ref&gt;

RNS Cen

Mpampianatra-mpikaroka ao amin’ny Oniversiten’Antananarivo izy, ao amin’ny sehatry ny Teny sy Lahabolana ary Riba Malagasy, Mention Études malagasy. Mifandray amin’ny Département Interdisciplinaire de Formation Professionnelle (DIFP) sy ny Département d’Études Russes ao amin’ny Faculté des Lettres et Sciences Humaines ihany koa ny asany.&lt;ref&gt;RNM&lt;/ref&gt;

Mpiasam-panjakana raikitra ao amin’ny Antenimierandoholona Malagasy izy, ary Akademisiana.&lt;ref&gt;TVM&lt;/ref&gt;

Asa sy andraikitra hafa

Ankoatra ny literatiora sy ny akademia, mpampianatra kabary i Hajaina. Efa nitana andraikitra teo anivon’ny fikambanam-behivavy ihany koa izy, ary voatendry ho Filoha am-boninahitry ny Alliance Internationale des Femmes de Madagascar (AIFM-Madagasikara).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Noho ny anjara birikiny teo amin’ny zavakanto, ny literatiora ary ny kolontsaina Malagasy dia nahazo mari-boninahitra Commandeur de l’Ordre des Arts, des Lettres et de la Culture tamin’ny taona 2017. �&lt;ref&gt;RNM&lt;/ref&gt;

Salon du livre afro-canadien

Ireo boky nosoratany

Anisan’ireo asa-boky nosoratan’i Hajaina:

Sarinofy Randratelo — amboaran-tsombintantara;

Tantaratantara — amboaran-tantara fisehatra;

Be Kintana — tantara foronina.

Misy ihany koa ireo boky momba ny kabary sy ireo boky niarahany nanoratra na nandrindra tamin’ny fikambanana hafa, anisan’izany ny Soridalan-komban-kahatsangy sy Ambarion-kabary. �&lt;ref&gt;Gazety Valiha&lt;/ref&gt;

RNS Cen

Famintinana

Andrianasolo Hajaina Naomy dia isan’ireo vehivavy mpanoratra Malagasy manana anjara toerana lehibe eo amin’ny literatiora, kabary, fampianarana ary fampiroboroboana ny teny sy ny kolontsaina Malagasy. Niorina tamin’ny asa soratra ny diany, nitohy tamin’ny fikambanana HAVÀTSA-UPEM, ary niitatra hatrany amin’ny fampianarana, fikarohana ary andraikitra ara-kolontsaina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;</text>
      <sha1>1ww3c46ufge6bii5hs7ahk039bwyq0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150513</id>
      <parentid>1150512</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T02:24:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mikoriana</username>
        <id>40064</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1150513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4497" sha1="bxpzqsz0fnx16l6m8db9i2s54xrzy7u" xml:space="preserve">

Andrianasolo Hajaina Naomy, fantatra amin’ny anarana hoe Hajaina, dia mpanoratra, poeta, mpikabary, mpampianatra-mpikaroka ary akademisiana Malagasy. Anisan’ny mpanoratra mavitrika eo amin’ny literatiora Malagasy izy, indrindra eo amin’ny sehatry ny tononkalo, ny tantara, ny hainteny ary ny kabary. Nanomboka nikirakira ny soratra tamin’ny taona 1995 izy ary niditra ho mpikambana tao amin’ny Fikambanan’ny Poety sy ny Mpanoratra Malagasy HAVÀTSA-UPEM tamin’ny 1996. �&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://www.ibokymalagasy.com/mpanoratra_i/Hajaina%20-%20MP00AA04/?laharana=MP00AA04&lt;/ref&gt;


'''Fiainany sy ny asany'''

Nifamatotra hatrany tamin’i Hajaina ny teny, ny soratra ary ny kabary. Ankoatra ny maha-mpanoratra azy dia mpikabary izy ary mampianatra kabary ihany koa. Ao anatin’ny famoronany dia manoratra tononkalo, sombintantara, tantara foronina, hainteny, tantara fihaino, tantara an-dampy, tantara an-tsarimihetsika, sombintseho, angano, famakafakana ary tonony sy feonkira.&lt;ref&gt;Gazety Valiha&lt;/ref&gt;

Eo amin’ny sehatry ny literatiora, efa nahazo loka tamin’ny fifaninanana fanoratana tantara an-dampy izy, anisan’izany ny fandresena tamin’ny 1996 sy 1999. �&lt;ref&gt;Gazety Valiha&lt;/ref&gt;


Anisan’ny boky nosoratany ny Sarinofy Randratelo, izay ahitana karazana asa soratra, ary koa ny Be Kintana sy Tantaratantara. Efa nandray anjara tamin’ny fanoratana sy fandrindrana boky momba ny kabary ihany koa izy, toy ny Soridalan-komban-kahatsangy sy Ambarion-kabary. �&lt;ref&gt;Gazety Valiha&lt;/ref&gt;


'''Asany ao amin’ny HAVÀTSA-UPEM'''

Nandray andraikitra isan-karazany tao amin’ny HAVÀTSA-UPEM i Hajaina. Niditra ho mpikambana tamin’ny 1996, lasa Mpitantsoratra (2000–2008), Filoha Lefitra (2008–2011), ary Sekretera Jeneraly (2011–2014). Nanomboka tamin’ny 2014 kosa, araka ny vaovao nomena, dia izy no Filohan’ny Fikambanan’ny Poety sy ny Mpanoratra Malagasy HAVÀTSA-UPEM. Tamin’ny fifidianana tamin’ny 14 Aprily 2024 dia nahazo 95,75 % tamin’ny vato izy ka nohamafisina indray ho filohan’ny fikambanana. �&lt;ref&gt;Gazety Inona no vaovao &lt;/ref&gt;


Nandritra ny fitarihany dia niantsoroka ny fampiroboroboana ny literatiora sy ny asa soratra Malagasy izy, ary nitarika hetsika sy sampana samihafa an’ny HAVÀTSA-UPEM. �&lt;ref&gt;Tranonkala Poetawebs &lt;/ref&gt;

'''Fianarana sy asa akademika'''

Manana mari-pahaizana ambony momba ny literatiora sy ny teny Malagasy i Hajaina. Nahazo Licence ès Lettres tamin’ny 1999, Maîtrise ès Lettres tamin’ny 2000 ary DEA en Littérature tamin’ny 2002 tao amin’ny Oniversiten’Antananarivo izy. �&lt;ref&gt;Gazety Valiha&lt;/ref&gt;


Mpampianatra-mpikaroka ao amin’ny Oniversiten’Antananarivo izy, ao amin’ny sehatry ny Teny sy Lahabolana ary Riba Malagasy, Mention Études malagasy. Mifandray amin’ny Département Interdisciplinaire de Formation Professionnelle (DIFP) sy ny Département d’Études Russes ao amin’ny Faculté des Lettres et Sciences Humaines ihany koa ny asany.&lt;ref&gt;RNM&lt;/ref&gt;

Mpiasam-panjakana raikitra ao amin’ny Antenimierandoholona Malagasy izy, ary Akademisiana.&lt;ref&gt;TVM&lt;/ref&gt;

'''Asa sy andraikitra hafa'''

Ankoatra ny literatiora sy ny akademia, mpampianatra kabary i Hajaina. Efa nitana andraikitra teo anivon’ny fikambanam-behivavy ihany koa izy, ary voatendry ho Filoha am-boninahitry ny Alliance Internationale des Femmes de Madagascar (AIFM-Madagasikara).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Noho ny anjara birikiny teo amin’ny zavakanto, ny literatiora ary ny kolontsaina Malagasy dia nahazo mari-boninahitra Commandeur de l’Ordre des Arts, des Lettres et de la Culture tamin’ny taona 2017. �&lt;ref&gt;RNM&lt;/ref&gt;

Salon du livre afro-canadien

'''Ireo boky nosoratany'''

Anisan’ireo asa-boky nosoratan’i Hajaina:

Sarinofy Randratelo — amboaran-tsombintantara;

Tantaratantara — amboaran-tantara fisehatra;

Be Kintana — tantara foronina.

Misy ihany koa ireo boky momba ny kabary sy ireo boky niarahany nanoratra na nandrindra tamin’ny fikambanana hafa, anisan’izany ny Soridalan-komban-kahatsangy sy Ambarion-kabary. �&lt;ref&gt;Gazety Valiha&lt;/ref&gt;


'''Famintinana'''

Andrianasolo Hajaina Naomy dia isan’ireo vehivavy mpanoratra Malagasy manana anjara toerana lehibe eo amin’ny literatiora, kabary, fampianarana ary fampiroboroboana ny teny sy ny kolontsaina Malagasy. Niorina tamin’ny asa soratra ny diany, nitohy tamin’ny fikambanana HAVÀTSA-UPEM, ary niitatra hatrany amin’ny fampianarana, fikarohana ary andraikitra ara-kolontsaina.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;</text>
      <sha1>bxpzqsz0fnx16l6m8db9i2s54xrzy7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Joaquim Passarinho</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301973</id>
    <revision>
      <id>1150514</id>
      <timestamp>2026-09-10T04:18:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[sary:Plenário do Congresso (27414654600).jpg|thumb|Joaquim Passarinho]] '''Joaquim Passarinho Pinto de Souza Porto''' (teraka ny 2 Desambra 1961 tao [[Belém]]) dia mpanao mari-trano sy [[mpanao politika]] [[Brezila|breziliana]], mpikambana ao amin'ny [[Partido Liberal|Antoko Liberaly]] (PL).   [[Solombavambahoaka]] federaly ho an'ny fanjakan'i {{Pará}} izy ary filoha lefitry ny Antenimieran'ny Solombavambahoaka ho an'ny antokony.  Iray amin'ireo solombava... »</comment>
      <origin>1150514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1188" sha1="6dcgn27e4ovyhy48hbgzwh0gss38lak" xml:space="preserve">[[sary:Plenário do Congresso (27414654600).jpg|thumb|Joaquim Passarinho]]
'''Joaquim Passarinho Pinto de Souza Porto''' (teraka ny 2 Desambra 1961 tao [[Belém]]) dia mpanao mari-trano sy [[mpanao politika]] [[Brezila|breziliana]], mpikambana ao amin'ny [[Partido Liberal|Antoko Liberaly]] (PL). 

[[Solombavambahoaka]] federaly ho an'ny fanjakan'i {{Pará}} izy ary filoha lefitry ny Antenimieran'ny Solombavambahoaka ho an'ny antokony.

Iray amin'ireo solombavambahoaka federaly ho an'ny fanjakan'i Pará izy, izay niasa nandritra ny fe-potoam-piasany fahatelo misesy nanomboka tamin'ny 2014 (faha-55, faha-56, ary faha-57). Teo aloha, niasa ho solombavambahoaka fanjakana indroa izy (2003-2010) ary ho mpanolotsaina tanàna tao Belém nanomboka tamin'ny 1989 ka hatramin'ny 2002.

== Toerana hafa ho an'ny daholobe == 
Sekreteram-panjakana misahana ny Asa ho an'ny Daholobe (Pará), nanomboka tamin'ny 2002-2003 ary nanomboka tamin'ny 2011-2014.


==Jereo koa==
{{CLEDETRI:Passarinho, Joaquim}}
[[Sokajy:Partido Liberal]]
{{commonscat}}
[[Sokajy:Mpanao politika breziliana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1961]]
[[Sokajy:solombavambahoaka breziliana]]
[[Sokajy:Minisitry breziliana]]</text>
      <sha1>6dcgn27e4ovyhy48hbgzwh0gss38lak</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150515</id>
      <parentid>1150514</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T04:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1150515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1214" sha1="opz707nc9nier9g9349ouh0knsychrn" xml:space="preserve">[[sary:Plenário do Congresso (27414654600).jpg|thumb|Joaquim Passarinho]]
'''Joaquim Passarinho Pinto de Souza Porto''' (teraka ny 2 Desambra 1961 tao [[Belém]]) dia mpanao mari-trano sy [[mpanao politika]] [[Brezila|breziliana]], mpikambana ao amin'ny [[Partido Liberal|Antoko Liberaly]] (PL). 

[[Solombavambahoaka]] federaly ho an'ny fanjakan'i {{Pará}} izy ary filoha lefitry ny Antenimieran'ny Solombavambahoaka ho an'ny antokony.

Iray amin'ireo solombavambahoaka federaly ho an'ny fanjakan'i Pará izy, izay niasa nandritra ny fe-potoam-piasany fahatelo misesy nanomboka tamin'ny 2014 (faha-55, faha-56, ary faha-57). Teo aloha, niasa ho solombavambahoaka fanjakana indroa izy (2003-2010) ary ho mpanolotsaina tanàna tao Belém nanomboka tamin'ny 1989 ka hatramin'ny 2002.

== Toerana hafa ho an'ny daholobe == 
Sekreteram-panjakana misahana ny Asa ho an'ny Daholobe (Pará), nanomboka tamin'ny 2002-2003 ary nanomboka tamin'ny 2011-2014.


==Jereo koa==
{{CLEDETRI:Passarinho, Joaquim}}
[[Sokajy:Partido Liberal]]
[[fr:Joaquim Passarinho]]
{{commonscat}}
[[Sokajy:Mpanao politika breziliana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1961]]
[[Sokajy:solombavambahoaka breziliana]]
[[Sokajy:Minisitry breziliana]]</text>
      <sha1>opz707nc9nier9g9349ouh0knsychrn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150516</id>
      <parentid>1150515</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T04:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1150516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1396" sha1="d6wzyf93owk29p2hbk1crxdz75dw6u0" xml:space="preserve">[[sary:Plenário do Congresso (27414654600).jpg|thumb|Joaquim Passarinho]]
'''Joaquim Passarinho Pinto de Souza Porto''' (teraka ny 2 Desambra 1961 tao [[Belém]]) dia mpanao mari-trano sy [[mpanao politika]] [[Brezila|breziliana]], mpikambana ao amin'ny [[Partido Liberal|Antoko Liberaly]] (PL)&lt;ref&gt;(pt) [https://www.camara.leg.br/deputados/178910 www.camara.leg.br]&lt;/ref&gt;.. 

[[Solombavambahoaka]] federaly ho an'ny fanjakan'i {{Pará}} izy ary filoha lefitry ny Antenimieran'ny Solombavambahoaka ho an'ny antokony.

Iray amin'ireo solombavambahoaka federaly ho an'ny fanjakan'i Pará izy, izay niasa nandritra ny fe-potoam-piasany fahatelo misesy nanomboka tamin'ny 2014 (faha-55, faha-56, ary faha-57). Teo aloha, niasa ho solombavambahoaka fanjakana indroa izy (2003-2010) ary ho mpanolotsaina tanàna tao Belém nanomboka tamin'ny 1989 ka hatramin'ny 2002.&lt;ref&gt;(pt) [https://www.camara.leg.br/deputados/178910/biografia Biographie, Camara dos Deputados]&lt;/ref&gt;

== Toerana hafa ho an'ny daholobe == 
Sekreteram-panjakana misahana ny Asa ho an'ny Daholobe (Pará), nanomboka tamin'ny 2002-2003 ary nanomboka tamin'ny 2011-2014.


==Jereo koa==
{{CLEDETRI:Passarinho, Joaquim}}
[[Sokajy:Partido Liberal]]
[[fr:Joaquim Passarinho]]
{{commonscat}}
[[Sokajy:Mpanao politika breziliana]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1961]]
[[Sokajy:solombavambahoaka breziliana]]
[[Sokajy:Minisitry breziliana]]</text>
      <sha1>d6wzyf93owk29p2hbk1crxdz75dw6u0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tangará (Santa Catarina)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301974</id>
    <revision>
      <id>1150517</id>
      <timestamp>2026-09-10T04:29:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{coord|27|06|S|51|15|W}} {{infobox tanàna |anarana       =Tangará |velarantany   = 389.18 |isam-ponina   = 8.189 |haavo         = 641 |fanjakana     = {{Santa Catarina}} |firenena      ={{BRA}} |ben'ny tanàna =  |sary          =Tangará Cidade Vista Aérea.jpg |saina =Bandeira tangara.jpg }} [[sary:SantaCatarina Municip Tangara.svg|thumb|left|Tangara]] I '''Tangará (Santa Catarina)''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Santa Catarina ao amin'n... »</comment>
      <origin>1150517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="911" sha1="9s7uj1k6bsfpteo34gnwvfhf80l7kd0" xml:space="preserve">{{coord|27|06|S|51|15|W}}
{{infobox tanàna
|anarana       =Tangará
|velarantany   = 389.18
|isam-ponina   = 8.189
|haavo         = 641
|fanjakana     = {{Santa Catarina}}
|firenena      ={{BRA}}
|ben'ny tanàna = 
|sary          =Tangará Cidade Vista Aérea.jpg
|saina =Bandeira tangara.jpg
}}
[[sary:SantaCatarina Municip Tangara.svg|thumb|left|Tangara]]
I '''Tangará (Santa Catarina)''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i Santa Catarina ao amin'ny Brazila. Tamin'ny taona 2024, ny kaominina dia tombanana ho 8.189 ny mponina ary velaran-tany 389.18 km².

== Jeografia ==
Ao amin'ny Rio do Peixe no misy ilay tanàna, eo amin'ny 400 km any andrefan'i Florianópolis, renivohitr'i Santa Catarina.

Ny tanàna mifanila aminy dia i [[Pinheiro Preto]], [[Videira]], [[Ibiam]], [[Monte Carlo]], [[Fraiburgo]], [[Campos Novos]], ary [[Ibicaré]].

{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao Santa Catarina]]</text>
      <sha1>9s7uj1k6bsfpteo34gnwvfhf80l7kd0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150518</id>
      <parentid>1150517</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T04:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1150518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="923" sha1="577r5ll56y7wo242r8jhcfrhrezgbdo" xml:space="preserve">{{coord|27|06|S|51|15|W}}
{{infobox tanàna
|anarana       =Tangará
|velarantany   = 389.18
|isam-ponina   = 8.189
|haavo         = 641
|fanjakana     = {{Santa Catarina}}
|firenena      ={{BRA}}
|ben'ny tanàna = 
|sary          =Tangará Cidade Vista Aérea.jpg
|saina =Bandeira tangara.jpg
}}
[[sary:SantaCatarina Municip Tangara.svg|thumb|left|Tangara]]
I '''Tangará (Santa Catarina)''' dia tanàna ao amin'ny faritany mizaka tenan'i {{Santa Catarina}} ao amin'ny {{Brazila}}. Tamin'ny taona 2024, ny kaominina dia tombanana ho 8.189 ny mponina ary velaran-tany 389.18 km².

== Jeografia ==
Ao amin'ny Rio do Peixe no misy ilay tanàna, eo amin'ny 400 km any andrefan'i [[Florianópolis]], renivohitr'i Santa Catarina.

Ny tanàna mifanila aminy dia i [[Pinheiro Preto]], [[Videira]], [[Ibiam]], [[Monte Carlo]], [[Fraiburgo]], [[Campos Novos]], ary [[Ibicaré]].

{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao Santa Catarina]]</text>
      <sha1>577r5ll56y7wo242r8jhcfrhrezgbdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maria do Carmo Seffair</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301975</id>
    <revision>
      <id>1150520</id>
      <timestamp>2026-09-10T04:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[File:PROFESSORA MARIA DO CARMO, Candidata a Governadora nas Eleições Amazonas 2026.jpg|thumb|Maria do Carmo]] '''Maria do Carmo Seffair Lins de Albuquerque''' (teraka ny 26 Novambra 1959 tao [[Manaus]]) dia vehivavy mpandraharaha, mpitan-kaonty, mpisolovava, mpanabe ary [[mpanao politika]] [[Brezila|breziliana]]. Fantatra amin'ny asany eo amin'ny sehatry ny fanabeazana ao [[[Amazonas]] izy.  Tamin'ny taona 2024, dia kandidà ho ben'ny tanàna lefitra tao [... »</comment>
      <origin>1150520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1050" sha1="90w8h7pwl36cpo8fyitqyzubxzdze4q" xml:space="preserve">[[File:PROFESSORA MARIA DO CARMO, Candidata a Governadora nas Eleições Amazonas 2026.jpg|thumb|Maria do Carmo]]
'''Maria do Carmo Seffair Lins de Albuquerque''' (teraka ny 26 Novambra 1959 tao [[Manaus]]) dia vehivavy mpandraharaha, mpitan-kaonty, mpisolovava, mpanabe ary [[mpanao politika]] [[Brezila|breziliana]]. Fantatra amin'ny asany eo amin'ny sehatry ny fanabeazana ao [[[Amazonas]] izy.

Tamin'ny taona 2024, dia kandidà ho ben'ny tanàna lefitra tao [[Manaus]] izy tamin'ny fifidianana notarihin'i [[Capitão Alberto Neto]], ho an'ny [[Partido Liberal|Antoko Liberaly]] (PL), rehefa avy kandidà ho ben'ny tanàna mialoha ny fifidianana ho an'ny [[Partido Novo|NOVO]] tamin'ny taona 2022.

Tamin'ny taona 2026, dia nanomboka nirotsaka hofidiana ho amin'ny toerana lehibe iray tao amin'ny fanjakan'i Amazonas ho an'ny PL izy.


==Jereo koa==

{{commonscat}}
{{CLEDETRI:Carmo Seffair, Maria do}}
[[Sokajy:Partido Liberal]]
[[Sokajy:Solombavambahoaka breziliana]]
[[Sokajy:Mpanao politika ao Amazonas]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1990]]</text>
      <sha1>90w8h7pwl36cpo8fyitqyzubxzdze4q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150524</id>
      <parentid>1150520</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T04:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1150524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1218" sha1="rnimjg3huc7cnjewbhs8yf5g2c1x91c" xml:space="preserve">[[File:PROFESSORA MARIA DO CARMO, Candidata a Governadora nas Eleições Amazonas 2026.jpg|thumb|Maria do Carmo]]
'''Maria do Carmo Seffair Lins de Albuquerque''' (teraka ny 26 Novambra 1959 tao [[Manaus]]) dia vehivavy mpandraharaha, mpitan-kaonty, mpisolovava, mpanabe ary [[mpanao politika]] [[Brezila|breziliana]]. Fantatra amin'ny asany eo amin'ny sehatry ny fanabeazana ao [[[Amazonas]] izy.

Tamin'ny taona 2024, dia kandidà ho ben'ny tanàna lefitra tao [[Manaus]] izy tamin'ny fifidianana notarihin'i [[Capitão Alberto Neto]], ho an'ny [[Partido Liberal|Antoko Liberaly]] (PL), rehefa avy kandidà ho ben'ny tanàna mialoha ny fifidianana ho an'ny [[Partido Novo|NOVO]] tamin'ny taona 2022.

Tamin'ny taona 2026, dia nanomboka nirotsaka hofidiana ho amin'ny toerana lehibe iray tao amin'ny fanjakan'i Amazonas ho an'ny PL izy.&lt;ref&gt;(pt) [https://novo.org.br/noticias/professora-maria-do-carmo-e-a-pre-candidata-a-prefeita-de-manaus-no-amazonas/ Partido Novo]&lt;/ref&gt;


==Jereo koa==

{{commonscat}}
[[pt: Maria do Carmo Seffair]]
{{CLEDETRI:Carmo Seffair, Maria do}}
[[Sokajy:Partido Liberal]]
[[Sokajy:Solombavambahoaka breziliana]]
[[Sokajy:Mpanao politika ao Amazonas]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1990]]</text>
      <sha1>rnimjg3huc7cnjewbhs8yf5g2c1x91c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150525</id>
      <parentid>1150524</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T05:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1150525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1242" sha1="ogye00yqgnaz7ctj30hn574pgzvof27" xml:space="preserve">[[File:PROFESSORA MARIA DO CARMO, Candidata a Governadora nas Eleições Amazonas 2026.jpg|thumb|Maria do Carmo]]
'''Maria do Carmo Seffair Lins de Albuquerque''' (teraka ny 26 Novambra 1959 tao [[Manaus]]) dia vehivavy mpandraharaha, mpitan-kaonty, mpisolovava, mpanabe ary [[mpanao politika]] [[Brezila|breziliana]]. Fantatra amin'ny asany eo amin'ny sehatry ny fanabeazana ao [[[Amazonas]] izy.

Tamin'ny taona 2024, dia kandidà ho ben'ny tanàna lefitra tao [[Manaus]] izy tamin'ny fifidianana notarihin'i [[Capitão Alberto Neto]], ho an'ny [[Partido Liberal|Antoko Liberaly]] (PL), rehefa avy kandidà ho ben'ny tanàna mialoha ny fifidianana ho an'ny [[Partido Novo|NOVO]] tamin'ny taona 2022.

Tamin'ny taona 2026, dia nanomboka nirotsaka hofidiana ho amin'ny toerana lehibe iray tao amin'ny fanjakan'i Amazonas ho an'ny PL izy.&lt;ref&gt;(pt) [https://novo.org.br/noticias/professora-maria-do-carmo-e-a-pre-candidata-a-prefeita-de-manaus-no-amazonas/ Partido Novo]&lt;/ref&gt;


==Jereo koa==

{{commonscat}}
[[pt: Maria do Carmo Seffair]]
{{CLEDETRI:Carmo Seffair, Maria do}}
[[Sokajy:Partido Liberal]]
[[Sokajy:Solombavambahoaka breziliana]]
[[Sokajy:Mpanao politika ao Amazonas]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1990]]
[[Sokajy:Partido Novo]]</text>
      <sha1>ogye00yqgnaz7ctj30hn574pgzvof27</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150527</id>
      <parentid>1150525</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T05:02:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1150527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1295" sha1="tkp96a331e7k514w8mbyuku4i4wy792" xml:space="preserve">[[File:PROFESSORA MARIA DO CARMO, Candidata a Governadora nas Eleições Amazonas 2026.jpg|thumb|Maria do Carmo]]
'''Maria do Carmo Seffair Lins de Albuquerque''' (teraka ny 26 Novambra 1959 tao [[Manaus]]) dia vehivavy mpandraharaha, mpitan-kaonty, mpisolovava, mpanabe ary [[mpanao politika]] [[Brezila|breziliana]]. Fantatra amin'ny asany eo amin'ny sehatry ny fanabeazana ao [[Amazonas]] izy.

Tamin'ny taona 2024, dia kandidà ho ben'ny tanàna lefitra tao [[Manaus]] izy tamin'ny fifidianana notarihin'i [[Capitão Alberto Neto]], ho an'ny [[Partido Liberal|Antoko Liberaly]] (PL), rehefa avy kandidà ho ben'ny tanàna mialoha ny fifidianana ho an'ny [[Partido Novo|NOVO]] tamin'ny taona 2022.

Tamin'ny taona 2026, dia nanomboka nirotsaka hofidiana ho amin'ny toerana lehibe iray tao amin'ny fanjakan'i Amazonas ho an'ny PL izy.&lt;ref&gt;(pt) [https://novo.org.br/noticias/professora-maria-do-carmo-e-a-pre-candidata-a-prefeita-de-manaus-no-amazonas/ Partido Novo]&lt;/ref&gt;


==Jereo koa==

{{commonscat}}
[[pt: Maria do Carmo Seffair]]
{{CLEDETRI:Carmo Seffair, Maria do}}
[[Sokajy:Partido Liberal]]
[[Sokajy:Solombavambahoaka breziliana]]
[[Sokajy:Mpanao politika ao Amazonas]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1990]]
[[Sokajy:Partido Novo]]
[[Sokajy:mpisolovava breziliana]]
 [[Sokajy:mpanabe]]</text>
      <sha1>tkp96a331e7k514w8mbyuku4i4wy792</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150529</id>
      <parentid>1150527</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T05:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <origin>1150529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1315" sha1="mcs597e3q0iyh7jck5kxkg5zkozsoo2" xml:space="preserve">[[File:PROFESSORA MARIA DO CARMO, Candidata a Governadora nas Eleições Amazonas 2026.jpg|thumb|Maria do Carmo]]
'''Maria do Carmo Seffair Lins de Albuquerque''' (teraka ny 26 Novambra 1959 tao [[Manaus]]) dia vehivavy mpandraharaha, mpitan-kaonty, mpisolovava, mpanabe ary [[mpanao politika]] [[Brezila|breziliana]]. Fantatra amin'ny asany eo amin'ny sehatry ny fanabeazana ao [[Amazonas]] izy.

Tamin'ny taona 2024, dia kandidà ho ben'ny tanàna lefitra tao [[Manaus]] izy tamin'ny fifidianana notarihin'i [[Capitão Alberto Neto]], ho an'ny [[Partido Liberal|Antoko Liberaly]] (PL), rehefa avy kandidà ho ben'ny tanàna mialoha ny fifidianana ho an'ny [[Partido Novo|NOVO]] tamin'ny taona 2022.

Tamin'ny taona 2026, dia nanomboka nirotsaka hofidiana ho amin'ny toerana lehibe iray tao amin'ny fanjakan'i Amazonas ho an'ny [[Partido Liberal|PL]] izy.&lt;ref&gt;(pt) [https://novo.org.br/noticias/professora-maria-do-carmo-e-a-pre-candidata-a-prefeita-de-manaus-no-amazonas/ Partido Novo]&lt;/ref&gt;


==Jereo koa==

{{commonscat}}
[[pt: Maria do Carmo Seffair]]
{{CLEDETRI:Carmo Seffair, Maria do}}
[[Sokajy:Partido Liberal]]
[[Sokajy:Solombavambahoaka breziliana]]
[[Sokajy:Mpanao politika ao Amazonas]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1990]]
[[Sokajy:Partido Novo]]
[[Sokajy:mpisolovava breziliana]]
 [[Sokajy:mpanabe]]</text>
      <sha1>mcs597e3q0iyh7jck5kxkg5zkozsoo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpanao politika ao Amazonas</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301976</id>
    <revision>
      <id>1150521</id>
      <timestamp>2026-09-10T04:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpanao politika breziliana]] [[Sokajy:Mpanao Amazonas]] »</comment>
      <origin>1150521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64" sha1="g2lt7rp5gkkxpmxbor2a3esryv1xko2" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpanao politika breziliana]]
[[Sokajy:Mpanao Amazonas]]</text>
      <sha1>g2lt7rp5gkkxpmxbor2a3esryv1xko2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpanao Amazonas</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301977</id>
    <revision>
      <id>1150522</id>
      <timestamp>2026-09-10T04:51:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpanao breziliana]] [[Sokajy:Amazonas]] »</comment>
      <origin>1150522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="8qfttru1vm8tc3t6u5zuz56qidm0xzh" xml:space="preserve">[[Sokajy:Mpanao breziliana]]
[[Sokajy:Amazonas]]</text>
      <sha1>8qfttru1vm8tc3t6u5zuz56qidm0xzh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Mpanabe</title>
    <ns>14</ns>
    <id>301978</id>
    <revision>
      <id>1150528</id>
      <timestamp>2026-09-10T05:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-43677-38</username>
        <id>40632</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Asa]] »</comment>
      <origin>1150528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14" sha1="0ov3u9tzwjrw8tm9j7243cox8gtqfje" xml:space="preserve">[[Sokajy:Asa]]</text>
      <sha1>0ov3u9tzwjrw8tm9j7243cox8gtqfje</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fanjakana betsileo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301979</id>
    <revision>
      <id>1150532</id>
      <timestamp>2026-09-10T08:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fanjakana malagasy</comment>
      <origin>1150532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2773" sha1="ki2zfzdrv3z09e3u6aa33jix2jofr7e" xml:space="preserve">Ny '''fanjakana''' '''betsileo''' dia rafitra ara-pôlitika samihafa nipoitra tao amin' ny tapany atsimon' ny [[Faritra Afovoan' i Madagasikara|Faritra Afovoan']] [[Faritra Afovoan' i Madagasikara|i Madagasikara]], eo amin' ny faritra mifanandrify amin' ny tanin' ny [[Betsileo]] ara-tantara. Tsy fanjakana tokana sy miray hina izany fa nizara ho fanjakana lehibe sy fanjakana madinika ary faritra fehezin' ny lehibem-poko maro samihafa sy mahaleo; niraisany ny [[Fiteny betsileo|fiteny]] sy ny [[kolontsaina]] kanefa samy nitazona ny [[Tarana-mpanjaka|tarana-mpanjakany]] sy ny rafitra ara-pôlitika nanam-pahaleovantena avy ireo fanjakana ireo. Ny tena niavaka dia ny [[Fanjakan' i Manandriana]], ny [[Fanjakan' Isandra]], ny [[Fanjakan' i Lalangina]], ary ny [[Fanjakan' i Arindrano]]. Ny fanakana madinika hafa, anisan' izany i Fisakàna sy Ambositra ary i Fandriana, izay voatonona ao amin' ny lovan-tsofina sy loharanon-tantara. Nampidirina tsikelikely tao amin' ny [[Fanjakana Merina]] ireo fanjakana ireo nandritra ny faramparan' ny taonjato faha-18 sy ny fiandohan' ny taonjato faha-19, teo ambany fitondran' [[Andrianampoinimerina]] sy [[Radama I]].

== Fiforonana sy fandaminana ara-pôlitika ==

=== Fiaviany ===
Heverina fa niforona teo anelanelan' ny taonjato faha-16 sy faha-17 tany amin' ny faritra afovoany atsimon' i Madagasikara ny fanjakana betsileo. Araka ny lovantsofina voarakitra an-tsoratra, dia vokatry ny fihaonan' ny mponina teratany, izay antsoina matetika hoe [[Vazimba]], sy ny vondron' olona nifindra monina avy any amin' ny morontsiraka atsinanana sy atsimo-atsinanana indrindraindrindra izany fiforonana izany. Misy lovantsofina sasany manasongadina manokana ny anjara asan' ny vondrona avy amin' ny foko [[Antemoro]].

Toa nandeha tsikelikely ny fiforonan' ny fanjakana tao amin' io faritra io. Ny tarana-mpanjaka sy ny mpitarika teo an-toerana no nametraka ny rafitry ny faritany maro nahaleo tena, ka niteraka fanjakana nifandray tamin' ny alalan' ny fiarahana na ny fifaninanana ary hatramin' ny fifandonana aza.

Mety ho nanamora izany fizarazaràna ara-pôlitika izany ny endri-tany be tendrombohitra ao amin' ny faritra misy ny Betsileo. Nanasaraka ny faritra ny lohasaha sy ny tangorom-bohitra, ka nanamora ny fipoiran' ny foibe-pahefana maro samihafa. Nanampy ireo anton-javatra ara-jeôgrafia ireo ny fifaninanana teo amin' ny tarana-mpanjaka.

== Ny fanjakana lehibe ==

=== Fanjakan' i Manandriana ===
Niorina tao amin' ny faritra avaratra amin' ny tanin' ny Betsileo ny [[Fanjakan' i Manandriana]], manodidina ny faritra misy an' [[Ambositra]] ankehitriny. Araka ny lovantsofina maro dia voalaza ho iray amin'ireo fanjakana tranainy indrindra izy io sady loharano lehibe niavian'ireo taranaka mpanjaka nifandimby taty aoriana.</text>
      <sha1>ki2zfzdrv3z09e3u6aa33jix2jofr7e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150537</id>
      <parentid>1150532</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T11:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanohy ny fanoratana</comment>
      <origin>1150537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12997" sha1="bwfwlnvu1rhtzenj9eyatbosousazp8" xml:space="preserve">Ny '''fanjakana''' '''betsileo''' dia rafitra ara-pôlitika samihafa nipoitra tao amin' ny tapany atsimon' ny [[Faritra Afovoan' i Madagasikara|Faritra Afovoan']] [[Faritra Afovoan' i Madagasikara|i Madagasikara]], eo amin' ny faritra mifanandrify amin' ny tanin' ny [[Betsileo]] ara-tantara. Tsy fanjakana tokana sy miray hina izany fa nizara ho fanjakana lehibe sy fanjakana madinika ary faritra fehezin' ny lehibem-poko maro samihafa sy mahaleo; niraisany ny [[Fiteny betsileo|fiteny]] sy ny [[kolontsaina]] kanefa samy nitazona ny [[Tarana-mpanjaka|tarana-mpanjakany]] sy ny rafitra ara-pôlitika nanam-pahaleovantena avy ireo fanjakana ireo. Ny tena niavaka dia ny [[Fanjakan' i Manandriana]], ny [[Fanjakan' Isandra]], ny [[Fanjakan' i Lalangina]], ary ny [[Fanjakan' i Arindrano]]. Ny fanakana madinika hafa, anisan' izany i Fisakàna sy Ambositra ary i Fandriana, izay voatonona ao amin' ny lovan-tsofina sy loharanon-tantara. Nampidirina tsikelikely tao amin' ny [[Fanjakana Merina]] ireo fanjakana ireo nandritra ny faramparan' ny taonjato faha-18 sy ny fiandohan' ny taonjato faha-19, teo ambany fitondran' [[Andrianampoinimerina]] sy [[Radama I]].

== Fiforonana sy fandaminana ara-pôlitika ==

=== Fiaviany ===
Heverina fa niforona teo anelanelan' ny taonjato faha-16 sy faha-17 tany amin' ny faritra afovoany atsimon' i Madagasikara ny fanjakana betsileo. Araka ny lovantsofina voarakitra an-tsoratra, dia vokatry ny fihaonan' ny mponina teratany, izay antsoina matetika hoe [[Vazimba]], sy ny vondron' olona nifindra monina avy any amin' ny morontsiraka atsinanana sy atsimo-atsinanana indrindraindrindra izany fiforonana izany. Misy lovantsofina sasany manasongadina manokana ny anjara asan' ny vondrona avy amin' ny foko [[Antemoro]].

Toa nandeha tsikelikely ny fiforonan' ny fanjakana tao amin' io faritra io. Ny tarana-mpanjaka sy ny mpitarika teo an-toerana no nametraka ny rafitry ny faritany maro nahaleo tena, ka niteraka fanjakana nifandray tamin' ny alalan' ny fiarahana na ny fifaninanana ary hatramin' ny fifandonana aza.

Mety ho nanamora izany fizarazaràna ara-pôlitika izany ny endri-tany be tendrombohitra ao amin' ny faritra misy ny Betsileo. Nanasaraka ny faritra ny lohasaha sy ny tangorom-bohitra, ka nanamora ny fipoiran' ny foibe-pahefana maro samihafa. Nanampy ireo anton-javatra ara-jeôgrafia ireo ny fifaninanana teo amin' ny tarana-mpanjaka.

== Ny fanjakana isan-karazany ==

=== Fanjakan' i Manandriana ===
Niorina tao amin' ny faritra avaratra amin' ny tanin' ny Betsileo ny [[Fanjakan' i Manandriana]], manodidina ny faritra misy an' [[Ambositra]] ankehitriny. Araka ny lovantsofina maro dia voalaza ho iray amin'ireo fanjakana tranainy indrindra izy io sady loharano lehibe niavian'ireo taranaka mpanjaka nifandimby taty aoriana. Araka ny lovantsofina voarakitra an-tsoratra iray, dia natsangana tamin' ny taonjato faha-16 teo ho eo io fanjakana io, nandritra ny nanjakan' i [[Andriantara I]]. Misy ny tetiarana sasany izay milaza fa avy amin' io taranaka io no nipoiran' ny tarana-mpanjaka betsileo hafa. Nifanolotra sisintany tamin' ny faritry ny fanjakana ao avaratra ihany koa i Manandriana, ka azo inoana fa niatrika tsindry avy tamin' ireo fanjakana teo amin' ny manodidina ireo.

=== Fanjakan' Isandra ===
Ny [[Fanjakan' Isandra|Fanjakan']] [[Fanjakan' Isandra|Isandra]], izay hita tany andrefana sy atsimo-andrefana, indrindra fa ao amin' ny lohasahan' i [[Matsiatra]], dia iray tamin' ny fanjakana lehibe tao amin' ny faritry ny [[Betsileo]]. Araka ny lovantsofina sasany dia ny printsy [[Ralambovitaony]] no nanorina azy io tany am-piandohan' ny taonjato faha-18. Voalaza fa nahatratra ny fara-tampony teo amin' ny lafiny toekarena sy ny isan' ny mponina izy io teo antenatenan' ny taonjato faha-18, nandritra ny fitondran' [[Andriamanalimbetany]], izay fantatra ihany koa amin' ny anarana hoe [[Andriampanalina I]] araka ny loharanom-baovao sasany. Misy ny tetiarana mampifandray an' Isandra amin' ny taranaka nitondra ny [[Fanjakan' i Manandriana]]. Na izany aza, voalaza fa nitazona ny fahaleovantenany ara-pôlitika ilay fanjakana ary tsy nahavita nampiray ny faritra misy ny Betsileo manontolo.

=== Fanjakan' i Lalangina ===
Tao amin' ny faritra atsinanana sy afovoan' ny tanin' ny [[Betsileo]] no nisy ny [[Fanjakan' i Lalangina]], manodidina an' i [[Fianarantsoa]] ankehitriny. Araka ny lovantsofina sasany dia ny mpanjaka [[Rahasamanarivo]] no nanorina io fanjakana io. Nanana fandaminana ara-miaramila matanjaka sy nanohitra mafy ny fanjakana ao ivelany izany. Marihin' ny tahirin-kevitra ara-tantara manokana ny fampiasany [[basy]] sy ny fahaiza-manao ara-miaramila avy any ivelany nandritra ny fifandonana tamin' izany vanim-potoana izany.

=== Fanakan' i Arindrano ===
Ny [[Fanjakan' i Arindrano|Fanjakan']] [[Fanjakan' i Arindrano|i Arindrano]] dia tao amin' ny faritra atsimo amin' ny faritanin' ny [[Betsileo]], indrindra fa manodidina an' [[Ambalavao]] ankehitriny sy mankany amin' ny [[Tangoron-tendrombohitr' Andringitra]]. Fanjakana nipoitra taty aoriana sy nizara ho vondrona maro kokoa raha izy io raha oharina amin' ny fanjakana hafa. Misy ny lovantsofina momba ny tetiarana mampifandray azy amin' ny tarana-mpanjaka avy any [[Fanjakan' i Manandriana|Manandriana]]. Voalaza fa avy amin' ny faritra nisy ny Fanjakan' i Arindrano no nipoitra ny fankakana hafa taty aoriana, indrindra fa i [[Fanjakan' i Vohibato|Vohibato]].

=== Fanjakana hafa ===
Tsy ireo fanjakana efatra voaresaka teo aloha ireo no nahafaoka no hany fanjakana tao amin' ny faritra misy ny Betsileo fa nisy maro hafa koa. Tao, ohatra ny [[Fanjakan' i Fisakàna]], hita tany avaratra, izay niforona tamin' ny firaisan' ny fanjakana madinika maro. Ny lahatsoratra ara-tantara dia manonona manokana an' i [[Fanjakan' i Tsiakarandambo|Tsiakarandambo]], i [[Fanjakan' i Miarikanjaka|Miarikanjaka]], i [[Fanjakan' i Matahotrony|Matahotrony]], [[Fanjakan' Ianjanindavitra|Ianjanindavitra]], ary [[Fanjakan' Ambohipoloalina|Ambohipoloalina]]. Araka ny lovantsofina dia Ratrimo, zanak' [[Andriamitanosy]] sady anisan' ny taranak' andriana Antemoro, no nanorina an' i Fisakàna, ary nampidirin' [[Andrianampoinimerina]] tao anatin' ny fanjakany izany manodidina ny taona 1808.

Fanjakana nahaleo tena koa ny [[Fanjakan' Ambositra]], izay hita any atsimo-andrefan' ny Fanjakan' i Fisakàna sy tao atsinanan' ny [[Fanjakan' i Manandriana]]. Voalaza fa i [[Mpanalina]], zanakalahy faharoan' [[Andriamitanosy]], no nanorina azy io. Hita ao anatin' ny famintinana sasany ihany koa ny [[Fanjakan' i Fandriana]] dia anisan' ny fanjakana betsileo, na dia tsy dia mazava loatra aza ny firaketana momba ny tarana-mpanjaka tao aminy.

Nanana ny foibem-pahefany sy ny tarana-mpanjakany ary ny paikadiny momba ny fiarahan-dia na ny fifandonana ireo fanjakana samihafa ireo. Na izany aza dia niraisany ny fiteny sy kolontsaina betsileo.

== Fiarahamonina sy toekarena ==

=== Antanantohatra teo amin' ny fiarahamonina ===
Nanana rafitra misy antanantohatra tena voafaritra mazava ny fiarahamonina tao amin' ny fanjakana betsileo. Mamaritra sokajy ara-piarahamonina maromaro ny tahirin-kevitra, saingy miovaova arakaraka ny loharano niaviany ny anarana iantsoana ireo sokajy ireo. Saranga ambony sy taranaka mpitondra ny [[Hova]]. Ny [[Olom-potsy]] kosa dia olona afaka na vahoaka tsotra. Nisy ihany koa ny sokajy mifototra amin' ny fifandraisana ara-panompoana na fiankinan-doha, indrindra fa ny [[Andevohova]], raha toa kosa ka [[Fanandevozana teto Madagasikara|Andevo]] ny taranaky ny olona natao sesitany na babo tamin' ny ady. Misy lahatsoratra sasany koa mampiasa ny teny hoe Andevohova hanondroana ny olona afaka izay manompo ny sarangan' ny Hova. Mitaky fitandremana anefa ny fahasamihafan' ny fampiasana izany teny izany rehefa mamaritra amin' ny antsipiriany ny sokajin' olona teo amin' ny fiarahamonina betsileo faha mpanjaka.

=== Fambolena sy fiompiana ===
Nifototra indrindra tamin' ny [[fambolena]] ny toekaren' ny fanjakana betsileo. Nanana fahaizana manokana amin' ny [[fambolem-bary]] an-tanety sy natao amin' ny [[farafaran-tany]] ny mponina tao. Izany dia fomba fambolena nifanaraka tsara tamin' ny endri-tany be tendrombohitra any amin' ny faritra avo. Nanana anjara toerana lehibe teo amin' ny fiainana ara-toekarena sy ara-piarahamonina ihany koa ny [[fiompiana omby]]. Famantarana ny fananan-karena sy mariky ny sata ara-piarahamonina ny fananana andian' omby, sady nampiasaina tamin' ny fomba amam-panao sy lanonana ara-kolontsaina sasany.

== Fifandraisana tamin' ny Sakalava sy ny Merina ==

=== Fanoherana ny Sakalava ===
Tany am-piandohan' ny taonjato faha-18, dia voalaza fa niatrika fanafihana avy any andrefana, nataon' ny [[Fanjakan' i Menabe|Sakalavan']] [[Fanjakan' i Menabe|i Menabe]], ny fanjakana betsileo maromaro. Ireo fanafihana ireo no heverina fa niteraka fifanarahana fiarahan-dia teo amin' ny fanjakana betsileo sasany, indrindra fa [[Fanjakan' Isandra|Isandra]] sy i [[Fanjakan' i Manandriana|Manandriana]]. Mifanindran-dalana amin' ny fananganana hery ara-miaramila voalamina kokoa sy ny fampiasana basy mihamitombo hatrany io vanim-potoana io.

=== Fanitaram-panjakana nataon' ny Merina ===
Tany amin' ny faramparan'ny taonjato faha-18 dia niitatra tsikelikely hatrany amin' ny faritra Betsileo ny [[Fanjakana Merina]] teo ambany fitondran' [[Andrianampoinimerina]]. Voafetra ny fahafahana nanao fanoherana niraisana noho ny fisaratsarahana ara-pôlitika sy ny fifandrafiana teo amin' ny fanjakana tao amin' izany faritra izany. Toa tsy nitovy ny fomba nanaovana izany fakana tany izany teo amin' ny fanjakana tsirairay; voalaza fa nanaiky ny hofehezina tamin' ny alalan' ny fifampiraharahana na fomba milamina kokoa i [[Fanjakan' i Manandriana|Manandriana]] sy i [[Fanjakan' Isandra|Isandra]], raha toa kosa ka nanao fanoherana ara-miaramila mafy kokoa i [[Fanjakan' i Lalangina|Lalangina]] sy i [[Fanjakan' i Arindrano|Arindrano]].

Voalaza fa nampidirina tao anatin' ny Fanjakana Merina i [[Fanakan' i Fisakàna|Fisakàna]] tamin' ny taona 1808 teo ho eo. Nitohy teo ambany fitarihan-d[[Radama I]], tany am-piandohan' ny taonjato faha-19, ny fanitaran-tany sy ny fampidirana ny faritra na fanjakana hafa ho ao anatin' ny Fanjakana Merina. Tamin' ny taona 1830 any ho any dia nisy ny fanavaozana ny rafitra ara-pôlitika tao amin' ny faritra misy ny Betsileo nofehezin' ny Fanjakana Merina, ka natambatra ho faritany iray tao anatin' io fanjakana io izy ireo. Izany dia nitarika ho amin' ny fahaverezan' ny fizakan-tena ara-pôlitikan' ireo fanjakana teo aloha, ireo na dia voalaza aza fa mbola nisy ny sata sy fahefana teo an-toerana izay notazonina amin' ny ampahany, na ho mari-panajana fotsiny izany na ho amin' ny fitantanan-draharaham-panjakana.

=== Hevitra sy lovantsofina momba ny niandohan' ny anarana hoe &quot;Betsileo&quot; ===
Ao amin' ny lahatsoratra maro, ny teny hoe &quot;Betsileo&quot; dia matetika adika hoe &quot;ireo maro tsy azo resena&quot;. Ny lovantsofina sasany dia tsy mihevitra azy io ho anarana voalohan' ny vahoaka tokana ara-pôlitika, fa kosa ho anarana na anaram-boninahitra mifandraika amin' ny ady, izay napetaka nandritra ny fotoanan' ny fifandonana.

Araka ny lovantsofina dia mifandray amin' ny fifandonana tamin' ny [[Fanjakan' i Menabe|Sakalavan']] [[Fanjakan' i Menabe|i Menabe]] io anarana io. Noho ny fanafihana avy any andrefana dia voalaza fa nanao fifanarahana fiaraha-miasa sy nanamafy ny fandaminana ara-miaramila ny vahoaka tao amin' ny fanjakana sasany, indrindra fa [[Fanjakan' Isandra|Isandra]] sy i [[Fanjakan' i Manandriana|Manandriana]]. Voalaza fa vokatry ny fanoherana nataony sy ny fandresena azon' izy ireo io anarana io avy eo. Misy lovantsofina hafa mampifandray io anarana io amin' ny fifandonana taty aoriana tamin' ny [[Fanjakana Merina|Merina]], indrindra fa nandritra ny ezaka fanitaran-tany nataon' ny fahefana avy tao [[Antananarivo]]. Na izany aza, ny lahatsoratra dia manolotra ireo fanazavana samihafa ireo ho lovantsofina fa tsy zava-misy ara-tantara voamarina sy voaporofo tanteraka.

== Lova ara-tantara ==
Singa manan-danja eo amin' ny tantara ara-pôlitikan' ny Faritra Afovoany eto Madagasikara ny fanjakana betsileo fahiny. Ny tantaran' izy ireo dia maneho ny fiaraha-miaina amin' ny faritra iray teo amin' ny fanjakana sy tarana-mpanjaka maro, talohan' ny nampiraisan' ny [[Fanakana Merina]] ny fitondrana, izay nanana kolontsaina iraisana.

Zava-dehibe ny fanavahana ny firaisana kolontsaina sy ny fizarazaràna ara-pôlitika raha te hahatakatra ny tantaran' ny faritra Betsileo: tsy midika akory ny fisian' ny kolontsaina iraisana fa nisy fanjakana betsileo tokana. Ny fanjakana toa an' i [[Fanjakan' i Manandriana|Manandriana]], [[Fanjakan' Isandra|Isandra]], i [[Fanjakan' i Lalangina|Lalangina]] ary i [[Fanjakan' i Arindrano|Arindrano]], miaraka amin' ny fanjakana madinika hafa, dia namorona tontolo ara-pôlitika samihafa sy nizarazara, mandra-pahatongan' ny fampidirana azy ireo tsikelikely tao anatin' ny Fanjakana Merina tany am-piandohan' ny taonjato faha-19.</text>
      <sha1>bwfwlnvu1rhtzenj9eyatbosousazp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boris Georgiyevich Perchatkin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301980</id>
    <revision>
      <id>1150534</id>
      <timestamp>2026-09-10T09:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asorev</username>
        <id>40984</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{infobox olona | anarana               = Boris Georgiyevich Perchatkin | anarana_feno          = Борис Георгиевич Перчаткин | sary                  =  | parazona              =  | daty_nahatongavana    = [[1 Jolay]] [[1946]] | toerana_nahatongavana = [[Mirgorod]], RSS Okrainiana, [[Vondrona Sovietika]] | daty_nahafatesana     =  | toerana_nahafatesana  =  | zom_pirenena          = [[Vondrona Sovietika]], [[Etazonia]] | asa... »</comment>
      <origin>1150534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16976" sha1="fvo50ze9ulnkgxvmv2qs4y526nfe9yx" xml:space="preserve">{{infobox olona
| anarana               = Boris Georgiyevich Perchatkin
| anarana_feno          = Борис Георгиевич Перчаткин
| sary                  = 
| parazona              = 
| daty_nahatongavana    = [[1 Jolay]] [[1946]]
| toerana_nahatongavana = [[Mirgorod]], RSS Okrainiana, [[Vondrona Sovietika]]
| daty_nahafatesana     = 
| toerana_nahafatesana  = 
| zom_pirenena          = [[Vondrona Sovietika]], [[Etazonia]]
| asa                   = Mpanentana ny zo olombelona, mpitarika fivavahana
| fivavahana            = [[Krisy]] ([[Pentekotista]])
| vadin                 = 
| zanaka                = 6
| tranonkala            = {{URL|https://bperchatkin.wordpress.com/}}
}}

'''Boris Georgiyevich Perchatkin''' (amin'ny teny rosiana: ''Бори́с Гео́ргиевич Перча́ткин''; teraka ny [[1 Jolay]] [[1946]] tao [[Mirgorod]], RSS Okrainiana, [[Vondrona Sovietika]]) dia mpanentana ny zo olombelona sy mpitarika fivavahana sovietika sy amerikana. Izy dia iray amin'ireo mpanentana lehibe amin'ny hetsika fifindran-monina ara-pivavahana tao amin'ny tanànan'i [[Nakhodka]] tamin'ny fiafaran'ny taona 1970 sy ny fiandohan'ny taona 1980&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;&gt;{{Cite book|last=Островская|first=О.П.|chapter=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг.|title=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции. Материалы Второй международной научной конференции|url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65|publisher=Дальневосточный юридический институт Министерства внутренних дел Российской Федерации|location=[[Khabarovsk]]|date=2017-06-23|pages=65–71|language=ru|isbn=978-5-9753-0229-8|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926080912/http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65|archive-date=2023-09-26}}&lt;/ref&gt;. Izy dia iray amin'ireo mpanentana lehibe tamin meza-pahombiazana tamin'ny taona 1989 tany Etazonia tamin'ny fandaniana ny &quot;Fanitsiana Lautenberg&quot;, lalàna izay nahafahan'ny olona mihoatra ny 1 tapitrisa avy amin'ireo firenena tao amin'ny [[Vondrona Sovietika]] teo aloha hantsangana ho any [[Etazonia]]&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|archive-date=2023-09-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;&gt;{{Cite web|url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82|title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен|website=spasenie.by|author=Михаил Романович|access-date=2023-09-26}}&lt;/ref&gt;.

== Fiainana ==
=== Fiainana tany am-boalohany sy ny fidirana tao amin'ny fiangonana ===
Boris Perchatkin dia teraka tao amin'ny fianakavian'ny mpanamory fiaramanidina miaramila; ny rainy Boris dia maty tamin'ny lozam-piaramanidina fotoana fohy taorian'ny nahaterahany. Ny reniny, taorian'ny nahafatesan'ny vadiny voalohany, dia nanambady miaramila iray hafa, izay nosamborina tamin'ny taona 1953 tamin'ny rotaka tao amin'ny Vondrona Sovietika noho ny fandavana tsy hanaraka ny আদেশ (baiko) miaramila, ary voaheloka higadra 25 taona tany amin'ny tobin'asa an-terivozona any [[Vorkuta]]. Tamin'ny taona 16 izy, Boris dia nahita ny fiangonana Pentekotista tao Nakhodka ary natao batisa. Taorian'izay, nanomboka nanangona vaovao momba ny fanenjehana ireo mpino tao amin'ny Vondrona Sovietika izy ary tamin'ny alàlan'ny rotaprint dia nampitaina tamin'ireo mpanao gazety vahiny izany&lt;ref name=&quot;semenova&quot;&gt;{{Cite web|url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/|title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США|website=usa.one|author=Виктория Семёнова|date=2020-01-03|access-date=2023-09-25}}&lt;/ref&gt;.

=== Hetsika fifindran-monina sy ny fanoherana (1976–1980) ===
Tamin'ny taona 1976, Perchatkin sy ireo mpiara-miasa aminy Vasili Patrushev, V. A. Burlachenko ary Vladimir Stepanov dia niorina fifandraisana tamin'ireo [[Disidanta sovietika|disidanta]] tao [[Moskora]] ary niditra tamin'ny lalan'ny &quot;hetsika fifindran-monina&quot;. Tamin'izany fotoana izany ihany koa, L. V. Voronina, solontenan'ny [[Vondrona Helsinki tao Moskora]], dia tonga tao Nakhodka. Nanomboka teo, Perchatkin dia nandamina tamin'ny fomba ara-dàlana ny fialan'ireo Pentekotista avy ao amin'ny [[Vondrona Sovietika]]&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;. Izy no mpikambana mavitrika indrindra tamin'ny komitin'ireo mpino izay nangataka ny hantsangana. Nandefa fangatahana tany amin'ny [[Firenena Mikambana]], ny [[Kôngresy ara-Pivavahana Eran-tany]] ary ho an'ireo mpitarika ny firenena nanao sonia ny [[Fifanekena tao Helsinki]] izy, nanameloka ny fanenjehana ireo mpino tao amin'ny URSS&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;/&gt;.

Tamin'ny taona 1977, miaraka amin'i Nikolai Goretoy, niaro ireo disidanta nosamborina izy toy i [[Alexander Ginzburg]], [[Yuri Orlov]] ary [[Anatoly Sharansky]], ary nanoratra taratasy misokatra ho an'ireo mpanao politika eran-tany amin'ny anaran'ny Pentekotista&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;. Tamin'io taona io ihany, nanao fitokonan-hanina miaraka amin'ireo Kristiana hafa izy mba hitakiana ny zo hahafaha-miala malalaka amin'ny URSS&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|title=Dissidents fast across USSR|newspaper=The Ukrainian Weekly|date=1977-10-09|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|archive-date=2023-09-26}}&lt;/ref&gt;.

Tamin'ny [[20 Desambra]] [[1978]], avy tao amin'ny biraon'ny paositra tao Nakhodka, Perchatkin dia nandefa telegrama Taom-baovao ho an'ny [[Filohan'i Etazonia]] [[Jimmy Carter]], mangataka fanampiana mba hiarovana ny fahafahana ara-pivavahana sy ny zo mifindra monina&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|author=Андрей Дементьев|publisher=Русский остров|year=2011|pages=213|isbn=987-5-93577-054-2|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|archive-date=2023-09-25}}&lt;/ref&gt;.

Nanomboka tamin'ny taona 1979, nitarika ny Foibe Mikamban'ny Fifindran-monina ho an'ireo Pentekotista te hiala ao amin'ny URSS izy. Tamin'ny taona 1980 izy dia voafidy ho sekreteran'ny Filankevitry ny Fiangonana Pentekotista Sovietika momba ny fifindran-monina&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

Tamin'ny fiafaran'ny taona 1979, Perchatkin dia nanomana fanambarana ho an'ny parlemanta sy ny governemantan'i Etazonia, Kanada, Aostralia, Fanjakana Mitambatra, Alemaina Andrefana, Frantsa ary Italia, izay nanambarany ny tena toe-javatra ara-pivavahana, ny drafitry ny Antoko Komonista handrava ny fiangonana, ary ireo fandikana ny lalàna ara-pivavahana&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;/&gt;.

=== Fanenjehana sy fisamborana ===
Ny governemanta sovietika dia nandamina fampielezan-kevitra fanalam-baraka sy fanenjehana an'i Perchatkin sy ny fianakaviany tamin'ny alàlan me fivoahan'ny lahatsoratra tao amin'ny gazety lehibe tao an-tanàna toy ny &quot;Hypocrite wholesale and retail&quot;, &quot;Convictions of convenience&quot;, &quot;Before it’s too late&quot;, sy ny hafa&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

Tamin'ny [[21 Aogositra]] [[1980]], Perchatkin dia nosamborina tao Nakhodka ary tamin'ny volana Martsa [[1981]]&lt;ref name=&quot;dtic&quot;&gt;{{Cite web|url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf|title=Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982|publisher=Defense Technical Information Center|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002220919/https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf|archive-date=2023-10-02}}&lt;/ref&gt;, araka ny Andininy 190.1 amin'ny Fehezan-dalàna Penaly RSFSR (&quot;fampielezana tsaho sy fanehoan-kevitra mandainga manala baraka ny fanjakana sovietika sy ny rafitra sosialy&quot;), izy dia voaheloka higadra 2 taona an-tranomaizina&lt;ref name=&quot;dtic&quot;/&gt;. Araka ny fampielezam-peo [[Voice of America]], mandritra ny fanaovana fihainoana (interrogation), dia nampiasaina aminy ny fanafody ara-tsaina (neuroleptique)&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

Tamin'ny volana Aogositra taona 1982, rehefa nifarana ny sazy azony, nanohy ny tolona ho an'ny fifindran-monina ara-pivavahana indray izy. Tamin'ny volana Febroary taona 1983 dia nosamborina indray izy ary voaheloka higadra 1,5 taona any amin'ny tobin'asa an-terivozona araka ny Andininy 218 tapany 2 amin'ny Fehezan-dalàna Penaly RSFSR (fihazonana fitaovam-piadiana maranitra)&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

=== Asa diplaomatika sy fifindran-monina any Etazonia ===
Tamin'ny taona 1987, Perchatkin dia nanomana ny tatitra &quot;Momba ny toe-javatra ara-pivavahana tao URSS&quot; ho an'ny Kôngresy amerikana. Taorian'ny namakiana izany tatitra izany tao amin'ny Kôngresy, Perchatkin dia nasaina hihaona amin'ny Sekreteram-panjakana amerikana [[George Shultz]]&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;/&gt;, ny Filohan'ny Fitsarana Tampony [[William Rehnquist]]&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;/&gt;, ary ny Mpanampy ny Sekreteram-panjakana momba ny raharaha ara-pivavahana. Tamin'ny volana Mey taona 1988, mandritra ny fitsidihana ofisialy nataon'ny Filohan'i Etazonia [[Ronald Reagan]] tao URSS mba hihaona amin'i [[Mikhail Gorbachev]], Perchatkin dia tafiditra tao amin'ny solontena disidanta 40 izay nihaona tamin'ny vadin'i Reagan — [[Nancy Reagan]]. Tamin'ny fihaonana tamin'ny [[30 Mey]] [[1988]], amin'ny maha solontena ofisialin'ireo Protestanta sovietika azy, izy dia niresaka roa ora teo ho eo tamin'i Nancy Reagan momba ny toe-javatra misy ny fahafahana ara-pivavahana sy ny fanenjehana ireo mpino tao URSS. Taorian'izay, Nancy Reagan dia nanasa an'i Perchatkin mba hanao ny tatitra ho any amin'ny Kôngresy any Etazonia&lt;ref name=&quot;gura&quot;&gt;{{Cite journal|last=Гура|first=В.О.|title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр.|journal=Гілея: науковий вісник|location=[[Kyiv]]|year=2018|issue=135|pages=171–175|language=uk|issn=2076-1554|url=http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&amp;I21DBN=UJRN&amp;P21DBN=UJRN&amp;IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&amp;Image_file_name=PDF/gileya_2018_135_47.pdf}}&lt;/ref&gt;.

Tamin'ny [[26 Jolay]] [[1988]], Perchatkin sy ny fianakaviany manontolo dia nifindra monina tany [[Etazonia]]&lt;ref name=&quot;gura&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;. Tamin'ny [[4 Aogositra]] [[1988]], izy dia nanao lahateny tao amin'ny [[Kôngresy any Etazonia]] momba ny fandripahana (genocide) ireo mpino tao URSS ary nanao dinika mivantana tamin'ireo mpikambana ao amin'ny kôngresy, loholona ary diplaomaty avy amin'ny Departemantam-panjakana&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gura&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Фото|language=ru|website=russiainphoto.ru|access-date=2023-09-26|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926063526/https://russiainphoto.ru/photos/195013/}}&lt;/ref&gt;. Avy amin'ireo dinika ireo&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|title=25-летие начала исхода|newspaper=Диаспора. Славянская общественная газета|author=Виталий Футорный|date=2013-08-11|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508015913/https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|archive-date=2024-05-08}}&lt;/ref&gt; tamin'ny taona 1989 dia lany ny &quot;Fanitsiana Lautenberg&quot;, izay nahazo ny anarany avy amin'ny loholona demokratika avy tao New Jersey [[Frank Lautenberg]]. Tamin'ny folo taona voalohany tamin'ity fanitsiana ity, mpitsoa-phono ara-pivavahana mihoatra ny 350.000 no tonga tany Etazonia&lt;ref name=&quot;gura&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;semenova&quot;/&gt;, ary tamin'ny taona 2010 izany isa izany dia nahatratra 1 tapitrisa&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;/&gt;. Ny fifindran-monina faobe ataon'ireo Pentekotista avy tao amin'ny tanànan'i Nakhodka dia nanomboka tamin'ny taona 1988, raha olon-dehibe 152 (tsy misy ankizy kely) no niala. Tamin'ny taona 1989, olon-dehibe Pentekotista 45 hafa no nifindra monina avy tao Nakhodka&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

=== Asa momba ny zo olombelona any Etazonia ===
Rehefa tafapetraka tany Etazonia, Perchatkin dia nanokatra ny tranonkalany manokana izay namoahany fitaovana momba ny fisamborana azy, ny fotoana lany tao amin'ny fonja ary ny tolona ho an'ny fifindran-monina&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Персональный сайт Бориса Перчаткина|access-date=2023-09-25|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926084710/https://bperchatkin.wordpress.com/}}&lt;/ref&gt;. Nanorina ny fikambanana kristiana miaro ny zo olombelona ARRC (American-Russian Relief Committee) ihany koa izy&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC&amp;pg=PA21|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|publisher=U.S. Government Printing Office|year=2007|language=en|isbn=987-0-16-077910-7}}&lt;/ref&gt;. Ny boky autobiography nosoratany &quot;Огненные тропы&quot; (Lalan'afo) dia naverina natonta indray mandeha maro&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

Tamin'ny fahavaratry ny taona 2025, Boris Perchatkin sy ireo solontena avy amin'ny Departemantam-panjakana amerikana ary ny Komisiona momba ny Fahafahana Ara-pivavahana Iraisam-pirenena dia nanangana ny olana momba ny fanenjehana ireo Kristiana pasifista tao Okraina sy Rosia, ny famerana ny asa sivily hafa, ny fampidirana miaramila an-keriny, ny daroka, ny fisamborana, ny fandrahonana noho ny fandavana ny raharaha miaramila, ary ny fanavakavahana sy ny fampanoavana heloka be vava. Noho izany, Perchatkin dia nitaky kaotim-pifindran-monina manokana ho an'ireo Kristiana pasifista okrainiana tonga any Etazonia amin'ny alalan'ny fand কর্মসূচী (programa) [[Uniting for Ukraine]] (U4U)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|access-date=2025-11-27|archive-date=2025-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815145842/https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/}}&lt;/ref&gt;.

== Fahatsiarovana ==
Mpamponjy ny Loka Nobel, ny akademisiana [[Andrei Sakharov]] tamin'ny lahatsoratra nosoratany tamin'ny taona 1981 &quot;Andraikitry ny mpahay siansa&quot; dia nanonona an'i Boris Perchatkin ho isan'ireo gadra politika sovietika&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002222415/https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|archive-date=2023-10-02}}&lt;/ref&gt;.

== Nodinihina ==
{{reflist}}

== Loharano ivelany ==
* {{Cite journal|author=Michael Rowe|title=The Soviet pentecostal emigration movement|url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098|journal=Religion in Communist Lands|date=2008-01-02|volume=11|issue=3|pages=337–339|language=en|doi=10.1080/09637498308431098}}
* {{Cite journal|author=Catherine Wanner|title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II|url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml|journal=Canadian-American Slavic Studies|publisher=Brill Schöningh|date=2010-01|volume=44|issue=1–2|pages=44–66|language=en|issn=2210-2396|doi=10.1163/221023910X512796}}
* {{Cite news|author=Special To the New York Times|title=Soviet Pentecostals Meet Illegally and Form Council|url=https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html|newspaper=The New York Times|date=1979-09-05|access-date=2025-12-18|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310060316/https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html|archive-date=2018-03-10}}

[[Sokajy:Teraka tamin'ny 1946]]
[[Sokajy:Mpanentana ny zo olombelona]]
[[Sokajy:Olona velona]]</text>
      <sha1>fvo50ze9ulnkgxvmv2qs4y526nfe9yx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1150535</id>
      <parentid>1150534</parentid>
      <timestamp>2026-09-10T09:06:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Asorev</username>
        <id>40984</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Fanenjehana sy fisamborana */</comment>
      <origin>1150535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16989" sha1="2s0d864vfk2w7mcdbdra0levxukau3y" xml:space="preserve">{{infobox olona
| anarana               = Boris Georgiyevich Perchatkin
| anarana_feno          = Борис Георгиевич Перчаткин
| sary                  = 
| parazona              = 
| daty_nahatongavana    = [[1 Jolay]] [[1946]]
| toerana_nahatongavana = [[Mirgorod]], RSS Okrainiana, [[Vondrona Sovietika]]
| daty_nahafatesana     = 
| toerana_nahafatesana  = 
| zom_pirenena          = [[Vondrona Sovietika]], [[Etazonia]]
| asa                   = Mpanentana ny zo olombelona, mpitarika fivavahana
| fivavahana            = [[Krisy]] ([[Pentekotista]])
| vadin                 = 
| zanaka                = 6
| tranonkala            = {{URL|https://bperchatkin.wordpress.com/}}
}}

'''Boris Georgiyevich Perchatkin''' (amin'ny teny rosiana: ''Бори́с Гео́ргиевич Перча́ткин''; teraka ny [[1 Jolay]] [[1946]] tao [[Mirgorod]], RSS Okrainiana, [[Vondrona Sovietika]]) dia mpanentana ny zo olombelona sy mpitarika fivavahana sovietika sy amerikana. Izy dia iray amin'ireo mpanentana lehibe amin'ny hetsika fifindran-monina ara-pivavahana tao amin'ny tanànan'i [[Nakhodka]] tamin'ny fiafaran'ny taona 1970 sy ny fiandohan'ny taona 1980&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;&gt;{{Cite book|last=Островская|first=О.П.|chapter=Судьбы участников эмиграционного движения пятидесятников на дальнем востоке в 1970-1980-х гг.|title=Владивосток – точка возвращения: прошлое и настоящее русской эмиграции. Материалы Второй международной научной конференции|url=http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65|publisher=Дальневосточный юридический институт Министерства внутренних дел Российской Федерации|location=[[Khabarovsk]]|date=2017-06-23|pages=65–71|language=ru|isbn=978-5-9753-0229-8|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926080912/http://dot.kostacademy.kz/bible/files/769476832.pdf#page=65|archive-date=2023-09-26}}&lt;/ref&gt;. Izy dia iray amin'ireo mpanentana lehibe tamin meza-pahombiazana tamin'ny taona 1989 tany Etazonia tamin'ny fandaniana ny &quot;Fanitsiana Lautenberg&quot;, lalàna izay nahafahan'ny olona mihoatra ny 1 tapitrisa avy amin'ireo firenena tao amin'ny [[Vondrona Sovietika]] teo aloha hantsangana ho any [[Etazonia]]&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|title=Он спас 1 млн человек. Сегодня они не могут собрать ему на операцию. Как же так?|website=www.nashaamerica.com|access-date=2023-09-26|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926133215/http://www.nashaamerica.com/blogi/chtivo/item-894/|archive-date=2023-09-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;&gt;{{Cite web|url=https://spasenie.by/publ/pravozashhitnik_boris_perchatkin_smertelno_bolen/4-1-0-82|title=Правозащитник, Борис Перчаткин, смертельно болен|website=spasenie.by|author=Михаил Романович|access-date=2023-09-26}}&lt;/ref&gt;.

== Fiainana ==
=== Fiainana tany am-boalohany sy ny fidirana tao amin'ny fiangonana ===
Boris Perchatkin dia teraka tao amin'ny fianakavian'ny mpanamory fiaramanidina miaramila; ny rainy Boris dia maty tamin'ny lozam-piaramanidina fotoana fohy taorian'ny nahaterahany. Ny reniny, taorian'ny nahafatesan'ny vadiny voalohany, dia nanambady miaramila iray hafa, izay nosamborina tamin'ny taona 1953 tamin'ny rotaka tao amin'ny Vondrona Sovietika noho ny fandavana tsy hanaraka ny আদেশ (baiko) miaramila, ary voaheloka higadra 25 taona tany amin'ny tobin'asa an-terivozona any [[Vorkuta]]. Tamin'ny taona 16 izy, Boris dia nahita ny fiangonana Pentekotista tao Nakhodka ary natao batisa. Taorian'izay, nanomboka nanangona vaovao momba ny fanenjehana ireo mpino tao amin'ny Vondrona Sovietika izy ary tamin'ny alàlan'ny rotaprint dia nampitaina tamin'ireo mpanao gazety vahiny izany&lt;ref name=&quot;semenova&quot;&gt;{{Cite web|url=https://usa.one/2020/01/boris-perchatkin-o-veruyushhix-v-sssr-immigracii-v-ssha-i-aktivizme/|title=Борис Перчаткин — о том, как помогал верующим из СССР попасть в США|website=usa.one|author=Виктория Семёнова|date=2020-01-03|access-date=2023-09-25}}&lt;/ref&gt;.

=== Hetsika fifindran-monina sy ny fanoherana (1976–1980) ===
Tamin'ny taona 1976, Perchatkin sy ireo mpiara-miasa aminy Vasili Patrushev, V. A. Burlachenko ary Vladimir Stepanov dia niorina fifandraisana tamin'ireo [[Disidanta sovietika|disidanta]] tao [[Moskora]] ary niditra tamin'ny lalan'ny &quot;hetsika fifindran-monina&quot;. Tamin'izany fotoana izany ihany koa, L. V. Voronina, solontenan'ny [[Vondrona Helsinki tao Moskora]], dia tonga tao Nakhodka. Nanomboka teo, Perchatkin dia nandamina tamin'ny fomba ara-dàlana ny fialan'ireo Pentekotista avy ao amin'ny [[Vondrona Sovietika]]&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;. Izy no mpikambana mavitrika indrindra tamin'ny komitin'ireo mpino izay nangataka ny hantsangana. Nandefa fangatahana tany amin'ny [[Firenena Mikambana]], ny [[Kôngresy ara-Pivavahana Eran-tany]] ary ho an'ireo mpitarika ny firenena nanao sonia ny [[Fifanekena tao Helsinki]] izy, nanameloka ny fanenjehana ireo mpino tao amin'ny URSS&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;/&gt;.

Tamin'ny taona 1977, miaraka amin'i Nikolai Goretoy, niaro ireo disidanta nosamborina izy toy i [[Alexander Ginzburg]], [[Yuri Orlov]] ary [[Anatoly Sharansky]], ary nanoratra taratasy misokatra ho an'ireo mpanao politika eran-tany amin'ny anaran'ny Pentekotista&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;. Tamin'io taona io ihany, nanao fitokonan-hanina miaraka amin'ireo Kristiana hafa izy mba hitakiana ny zo hahafaha-miala malalaka amin'ny URSS&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|title=Dissidents fast across USSR|newspaper=The Ukrainian Weekly|date=1977-10-09|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926074510/https://archive.ukrweekly.com/print-media/1977/The_Ukrainian_Weekly_1977-38.pdf|archive-date=2023-09-26}}&lt;/ref&gt;.

Tamin'ny [[20 Desambra]] [[1978]], avy tao amin'ny biraon'ny paositra tao Nakhodka, Perchatkin dia nandefa telegrama Taom-baovao ho an'ny [[Filohan'i Etazonia]] [[Jimmy Carter]], mangataka fanampiana mba hiarovana ny fahafahana ara-pivavahana sy ny zo mifindra monina&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|title=АВЕН-ЕЗЕР. Евангельское движение в Приморье 1898-1990 годы|author=Андрей Дементьев|publisher=Русский остров|year=2011|pages=213|isbn=987-5-93577-054-2|archive-url=https://web.archive.org/web/20230925212100/http://www.rusbaptist.stunda.org/aven-ezer-primorje.pdf|archive-date=2023-09-25}}&lt;/ref&gt;.

Nanomboka tamin'ny taona 1979, nitarika ny Foibe Mikamban'ny Fifindran-monina ho an'ireo Pentekotista te hiala ao amin'ny URSS izy. Tamin'ny taona 1980 izy dia voafidy ho sekreteran'ny Filankevitry ny Fiangonana Pentekotista Sovietika momba ny fifindran-monina&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

Tamin'ny fiafaran'ny taona 1979, Perchatkin dia nanomana fanambarana ho an'ny parlemanta sy ny governemantan'i Etazonia, Kanada, Aostralia, Fanjakana Mitambatra, Alemaina Andrefana, Frantsa ary Italia, izay nanambarany ny tena toe-javatra ara-pivavahana, ny drafitry ny Antoko Komonista handrava ny fiangonana, ary ireo fandikana ny lalàna ara-pivavahana&lt;ref name=&quot;nashaamerica&quot;/&gt;.

=== Fanenjehana sy fisamborana ===
Ny governemanta sovietika dia nandamina fampielezan-kevitra fanalam-baraka sy fanenjehana an'i Perchatkin sy ny fianakaviany tamin'ny alàlan me fivoahan'ny lahatsoratra tao amin'ny gazety lehibe tao an-tanàna toy ny &quot;Mpihatsaravelatsihy ambongadiny sy mpaninjara&quot;, &quot;Finoana araka ny tombontsoa&quot;, &quot;Cyn mba tara loatra&quot;, sy ny hafa&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

Tamin'ny [[21 Aogositra]] [[1980]], Perchatkin dia nosamborina tao Nakhodka ary tamin'ny volana Martsa [[1981]]&lt;ref name=&quot;dtic&quot;&gt;{{Cite web|url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf|title=Chronology of Soviet Dissidence: January 1970 through December 1982|publisher=Defense Technical Information Center|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002220919/https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA145453.pdf|archive-date=2023-10-02}}&lt;/ref&gt;, araka ny Andininy 190.1 amin'ny Fehezan-dalàna Penaly RSFSR (&quot;fampielezana tsaho sy fanehoan-kevitra mandainga manala baraka ny fanjakana sovietika sy ny rafitra sosialy&quot;), izy dia voaheloka higadra 2 taona an-tranomaizina&lt;ref name=&quot;dtic&quot;/&gt;. Araka ny fampielezam-peo [[Voice of America]], mandritra ny fanaovana fihainoana (interrogation), dia nampiasaina aminy ny fanafody ara-tsaina (neuroleptique)&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

Tamin'ny volana Aogositra taona 1982, rehefa nifarana ny sazy azony, nanohy ny tolona ho an'ny fifindran-monina ara-pivavahana indray izy. Tamin'ny volana Febroary taona 1983 dia nosamborina indray izy ary voaheloka higadra 1,5 taona any amin'ny tobin'asa an-terivozona araka ny Andininy 218 tapany 2 amin'ny Fehezan-dalàna Penaly RSFSR (fihazonana fitaovam-piadiana maranitra)&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

=== Asa diplaomatika sy fifindran-monina any Etazonia ===
Tamin'ny taona 1987, Perchatkin dia nanomana ny tatitra &quot;Momba ny toe-javatra ara-pivavahana tao URSS&quot; ho an'ny Kôngresy amerikana. Taorian'ny namakiana izany tatitra izany tao amin'ny Kôngresy, Perchatkin dia nasaina hihaona amin'ny Sekreteram-panjakana amerikana [[George Shultz]]&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;/&gt;, ny Filohan'ny Fitsarana Tampony [[William Rehnquist]]&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;/&gt;, ary ny Mpanampy ny Sekreteram-panjakana momba ny raharaha ara-pivavahana. Tamin'ny volana Mey taona 1988, mandritra ny fitsidihana ofisialy nataon'ny Filohan'i Etazonia [[Ronald Reagan]] tao URSS mba hihaona amin'i [[Mikhail Gorbachev]], Perchatkin dia tafiditra tao amin'ny solontena disidanta 40 izay nihaona tamin'ny vadin'i Reagan — [[Nancy Reagan]]. Tamin'ny fihaonana tamin'ny [[30 Mey]] [[1988]], amin'ny maha solontena ofisialin'ireo Protestanta sovietika azy, izy dia niresaka roa ora teo ho eo tamin'i Nancy Reagan momba ny toe-javatra misy ny fahafahana ara-pivavahana sy ny fanenjehana ireo mpino tao URSS. Taorian'izay, Nancy Reagan dia nanasa an'i Perchatkin mba hanao ny tatitra ho any amin'ny Kôngresy any Etazonia&lt;ref name=&quot;gura&quot;&gt;{{Cite journal|last=Гура|first=В.О.|title=Історія та есхатологічні мотиви релігійної еміграції пізніх протестантів із СРСР 1987–2017 рр.|journal=Гілея: науковий вісник|location=[[Kyiv]]|year=2018|issue=135|pages=171–175|language=uk|issn=2076-1554|url=http://www.irbis-nbuv.gov.ua/cgi-bin/irbis_nbuv/cgiirbis_64.exe?C21COM=2&amp;I21DBN=UJRN&amp;P21DBN=UJRN&amp;IMAGE_FILE_DOWNLOAD=1&amp;Image_file_name=PDF/gileya_2018_135_47.pdf}}&lt;/ref&gt;.

Tamin'ny [[26 Jolay]] [[1988]], Perchatkin sy ny fianakaviany manontolo dia nifindra monina tany [[Etazonia]]&lt;ref name=&quot;gura&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;. Tamin'ny [[4 Aogositra]] [[1988]], izy dia nanao lahateny tao amin'ny [[Kôngresy any Etazonia]] momba ny fandripahana (genocide) ireo mpino tao URSS ary nanao dinika mivantana tamin'ireo mpikambana ao amin'ny kôngresy, loholona ary diplaomaty avy amin'ny Departemantam-panjakana&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;gura&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://russiainphoto.ru/photos/195013/|title=Фото|language=ru|website=russiainphoto.ru|access-date=2023-09-26|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926063526/https://russiainphoto.ru/photos/195013/}}&lt;/ref&gt;. Avy amin'ireo dinika ireo&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|title=25-летие начала исхода|newspaper=Диаспора. Славянская общественная газета|author=Виталий Футорный|date=2013-08-11|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20240508015913/https://issuu.com/afisha/docs/diaspora_08-11-13/9|archive-date=2024-05-08}}&lt;/ref&gt; tamin'ny taona 1989 dia lany ny &quot;Fanitsiana Lautenberg&quot;, izay nahazo ny anarany avy amin'ny loholona demokratika avy tao New Jersey [[Frank Lautenberg]]. Tamin'ny folo taona voalohany tamin'ity fanitsiana ity, mpitsoa-phono ara-pivavahana mihoatra ny 350.000 no tonga tany Etazonia&lt;ref name=&quot;gura&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;semenova&quot;/&gt;, ary tamin'ny taona 2010 izany isa izany dia nahatratra 1 tapitrisa&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;/&gt;. Ny fifindran-monina faobe ataon'ireo Pentekotista avy tao amin'ny tanànan'i Nakhodka dia nanomboka tamin'ny taona 1988, raha olon-dehibe 152 (tsy misy ankizy kely) no niala. Tamin'ny taona 1989, olon-dehibe Pentekotista 45 hafa no nifindra monina avy tao Nakhodka&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

=== Asa momba ny zo olombelona any Etazonia ===
Rehefa tafapetraka tany Etazonia, Perchatkin dia nanokatra ny tranonkalany manokana izay namoahany fitaovana momba ny fisamborana azy, ny fotoana lany tao amin'ny fonja ary ny tolona ho an'ny fifindran-monina&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://bperchatkin.wordpress.com/|title=Персональный сайт Бориса Перчаткина|access-date=2023-09-25|archive-date=2023-09-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926084710/https://bperchatkin.wordpress.com/}}&lt;/ref&gt;. Nanorina ny fikambanana kristiana miaro ny zo olombelona ARRC (American-Russian Relief Committee) ihany koa izy&lt;ref name=&quot;romanovich&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=_YhIiVBx_5kC&amp;pg=PA21|title=Unregistered Religious Groups in Russia: Hearing Before the Commission on Security and Cooperation in Europe|publisher=U.S. Government Printing Office|year=2007|language=en|isbn=987-0-16-077910-7}}&lt;/ref&gt;. Ny boky autobiography nosoratany &quot;Огненные тропы&quot; (Lalan'afo) dia naverina natonta indray mandeha maro&lt;ref name=&quot;ostrovskaya&quot;/&gt;.

Tamin'ny fahavaratry ny taona 2025, Boris Perchatkin sy ireo solontena avy amin'ny Departemantam-panjakana amerikana ary ny Komisiona momba ny Fahafahana Ara-pivavahana Iraisam-pirenena dia nanangana ny olana momba ny fanenjehana ireo Kristiana pasifista tao Okraina sy Rosia, ny famerana ny asa sivily hafa, ny fampidirana miaramila an-keriny, ny daroka, ny fisamborana, ny fandrahonana noho ny fandavana ny raharaha miaramila, ary ny fanavakavahana sy ny fampanoavana heloka be vava. Noho izany, Perchatkin dia nitaky kaotim-pifindran-monina manokana ho an'ireo Kristiana pasifista okrainiana tonga any Etazonia amin'ny alalan'ny fand কর্মসূচী (programa) [[Uniting for Ukraine]] (U4U)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/|title=В США обсуждают защиту христиан из Украины и России|website=Slavic Sacramento|date=2025-07-15|access-date=2025-11-27|archive-date=2025-08-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250815145842/https://www.slavicsac.com/2025/07/14/ukraine-russian-christians/}}&lt;/ref&gt;.

== Fahatsiarovana ==
Mpamponjy ny Loka Nobel, ny akademisiana [[Andrei Sakharov]] tamin'ny lahatsoratra nosoratany tamin'ny taona 1981 &quot;Andraikitry ny mpahay siansa&quot; dia nanonona an'i Boris Perchatkin ho isan'ireo gadra politika sovietika&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|title=Сахаров. Ответственность учёных|archive-url=https://web.archive.org/web/20231002222415/https://www.sakharov.space/lib/otvetstvennost-uchenyh|archive-date=2023-10-02}}&lt;/ref&gt;.

== Nodinihina ==
{{reflist}}

== Loharano ivelany ==
* {{Cite journal|author=Michael Rowe|title=The Soviet pentecostal emigration movement|url=https://www.tandfonline.com/doi/epdf/10.1080/09637498308431098|journal=Religion in Communist Lands|date=2008-01-02|volume=11|issue=3|pages=337–339|language=en|doi=10.1080/09637498308431098}}
* {{Cite journal|author=Catherine Wanner|title=Religion and Refugee Resettlement: Evolving Connections to Ukraine since World War II|url=https://brill.com/view/journals/css/44/1-2/article-p44_4.xml|journal=Canadian-American Slavic Studies|publisher=Brill Schöningh|date=2010-01|volume=44|issue=1–2|pages=44–66|language=en|issn=2210-2396|doi=10.1163/221023910X512796}}
* {{Cite news|author=Special To the New York Times|title=Soviet Pentecostals Meet Illegally and Form Council|url=https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html|newspaper=The New York Times|date=1979-09-05|access-date=2025-12-18|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180310060316/https://www.nytimes.com/1979/09/05/archives/soviet-pentecostals-meet-illegally-and-form-council-20-delegates.html|archive-date=2018-03-10}}

[[Sokajy:Teraka tamin'ny 1946]]
[[Sokajy:Mpanentana ny zo olombelona]]
[[Sokajy:Olona velona]]</text>
      <sha1>2s0d864vfk2w7mcdbdra0levxukau3y</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>