Repoblika Demôkratikan'i Kôngô

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mg">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>mgwiki</dbname>
    <base>https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Rakitra</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Manokana</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dinika</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Mpikambana</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dinika amin'ny mpikambana</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dinika amin'ny Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Sary</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dinika amin'ny sary</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dinika amin'ny MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Endrika</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dinika amin'ny endrika</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Fanoroana</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dinika amin'ny fanoroana</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Sokajy</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dinika amin'ny sokajy</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussion module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Repoblika Demôkratikan'i Kôngô</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5062</id>
    <revision>
      <id>1151202</id>
      <parentid>1135135</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T09:14:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Naverina amin' ny endriny tamin' ny 6 Janoary 2025</comment>
      <origin>1151202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51151" sha1="ae78e1mc99zibcyc7tf5x8e2jg5m08g" xml:space="preserve">{{Infobox pays&lt;!-- reste à placer les codes lua pour le Tchiluba et sw pour le Swahili --&gt;
| nom_local1=République démocratique du Congo | langue1=fr |
| nom_local2=Repubilika ya Kongo Demokratiki  | langue2=kg |
| nom_local3=Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo | langue3=sw |
| nom_local4=Republiki ya Kongó Demokratiki  | langue4=ln |
| nom_local5=Ditunga dia Kongu wa Mungalaata  | langue5=lua |
| nom_malgache=Repoblika Demôkratikan' i Kôngô
| de=de%20
| image_drapeau=Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg
| lien_drapeau=Drapeau de la République démocratique du Congo
| image_blason=Coat_of_arms_of_the_Democratic_Republic_of_the_Congo.svg
| lien_blason=Armoiries de la République démocratique du Congo
| image_carte=LocationCongoDemocraticRepublicofthe.svg
| devise=« Justice, Paix et Travail »
| langues_officielles=[[fiteny frantsay]] &lt;br /&gt;([[fiteny lingala]], [[fiteny kikôngô]], [[fiteny soahily]] ary [[fiteny tsiloba]] dia&amp;nbsp;manana ny satan' ny &amp;nbsp;[[fitenim-pirenena]]) 
| capitale=[[Kinshasa]]
| coordonnées_capitale=4° 24' S, 15° 24' E
| lien_villes=Tanàna ao amin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô
| titre_plus_grande_ville=Tanàna lehibe indrindra
| plus_grande_ville=[[Kinshasa]]
| type_gouvernement=[[Repoblika]]
| titres_dirigeants=[[Filoha ny Kongo|Filoha]]&lt;br /&gt;&amp;nbsp;- [[Piraiministra]] |
| noms_dirigeants=[[Félix Tshisekedi]]&lt;br /&gt; [[Jean-Michel Sama Lukonde]]
| superficie_rang=12
| superficie_totale=2 345 000
| pourcentage_eau=3,3 %
| population_rang=18
| population_totale={{formatnum:66514504}}
| population_année=2008
| densité=27
| type_indépendance=Avy amin'ny [[Belzika]]
| pays_indépendance= 
| date_indépendance=[[30 Jiona]] [[1960]]
| pays frontaliers={{SUD}}{{-}}{{ANG}}{{-}}{{ZAM}}{{-}}{{TAN}}{{-}}{{CAF}}{{-}}{{CGO}}{{-}}{{UGA}}{{-}}{{BDI}}{{-}}{{RWA}}
| gentilé=Kôngôley
| IDH=
| IDH_année=
| IDH_catégorie=
| IDH_rang=
| monnaie=[[Franc Kôngôley]]
| code_monnaie=CDF
| fuseau_horaire= +1 et +2
| hymne_national=[[Debout Congolais]]
| domaine_internet=.cd
| indicatif_téléphonique=243
| [[Fichier:Cg-map.png]]
|}}
Ny '''Repoblika Demôkratikan' i Kôngô''' dia firenena ao [[Afrika Afovoany]]. Izy no firenena ao [[Afrika]] ngeza indrindra eo aorian' i [[Aljeria]]; izy koa no firenena ngeza indrindra sy be mponina indrindra ao Afrika Afovoany. Iantsoana azy koa ny hoe '''''Kôngô-Kinshasa''''' mba tsy hifangaroany amin' i [[Repoblikan' i Kôngô|Kôngô-Brazzaville]]. I [[Kinshasa]] no renivohiny, avy eo no niavian' ilay anarana hoe Kôngô-Kinshasa. Atao hoe '''[[Mponina ao amin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô|Kôngôley]]''' na '''[[Mponina ao amin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô|Kinôkôngôley]]''' ny vahoakan' io firenena io. I [[Zaira]] koa no anaran' io firenena io tamin' ny [[1971]] hatramin' i [[1997]], teo izy niova ''Repoblika Demôkratikan' i Kôngô''. Ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô no firenena be mponina indrindra ao amin' ny [[Fikambanana Iraisam-pirenena ny Frankôfônia|fikambanan' ny firenena miteny frantsay]] eo alohan' i [[Frantsa]]. 

Manamorona ity firenena ity ny [[Repoblikan' i Kôngô]] ao andrefana, ny [[Repoblikan' i Afrika Afovoany]] ao avaratra, i [[Sodàna Atsimo]] ao avaratra-atsinanana, i [[Oganda]] ao atsinanana-avaratra-atsinanana, i [[Roanda]] sy i [[Borondy]] ao atsinanana, i [[Tanzania]] (eo amin' ny [[Farihy Tanganyika]]) ao atsinanana-atsimo-atsinanana, i [[Zambia]] ao atsimo-atsimo-atsinanana, i [[Angôla]] ao atsimo-atsinanana, i Cabinda any Angôla ao andrefana, ary ny [[Ranomasimbe Atlantika|Ranomasimbe Atlantika Atsimo]]. 

[[Fanjanahan-tany belza|Zanatany belza]] taloha i Kôngô izay nahazo fahaleovan-tena tamin' ny taona 1960. Tamin' ny 1971 izy dia nitondra ny anarana hoe  [[Zaira]], avy eo ny hoe Repoblika Demôkratikan' i Kôngô tamin' ny taona 1997. 

Vondrom-poko anjatony maro no mandrafitra ny mponina ao amin' ilay firenena; ny fiteny frantsay no [[fiteny ôfisialy]] ary [[Fianakaviam-piteny banto|fiteny banto]] efatra ([[fiteny lingala]], [[fiteny kikôngô-ia-leta]] (antsoina koa hoe “kikôngô” ivelan' ny Kôngô-Afovoany), ny [[fiteny soahily]] ary ny [[fiteny tsiloba]]) no manana ny satan' ny fitenim-pirenena. Ny toekarena dia mifototra indrindra amin' ny [[seha-pihariana voalohany]] ([[fambolena]] sy [[Fitrandrahana herena an-kibon' ny tany|fitrandrahana]]). 

== Tantara ==
Ny [[tantaran' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]] dia voamariky ny fisian' ny fanjakana maro madinidinika tany aloha, ny fahatongavan' ny Eorôpeana, ny [[fivarotana andevo]], ny [[Fanjanahantany|fanjanahan-tany]] belza, ny [[Fahaleovantena|fahaleovan-tena]], ny [[ady an-trano]], ny [[fanonganam-panjakana]], ny fitsabahan' ny firenena mpifanolo-bodirindrina, ary ny fizorana mankany amin' ny [[demôkrasia]].[[Sary:Congo Rep Dem carte.gif|vignette|Sarin-tanin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô ]]
=== Talohan' ny fanjanahan-tany ===

==== Mponina voalohany ====
Efa nisy olona ity faritra ity tamin' ny 200&amp;nbsp;000 taona tal. J.K. Ny lemaka midadasika kôngôley tamin’ izany fotoana izany dia rakotry ny ala tsy nisy nanimba. Tany amin’ ny taonarivo faharoa dia nisy mpamboly [[Banto (vahoaka)|banto]], avy any amin' ny faritra eo anelanelan' ny tapany atsinanan' i [[Nizeria]] sy ny Grassfields any [[Kamerona]], hatramin' ny 2600 tal. J.K., niditra tao amin’ io faritra io ka niorim-ponenana amin’ ny morontsiraka sy teny amin’ ny lembalemba atsinanana sy atsimo, ka teny izy ireo no nanangana fiarahamonina tarihin’ ny lehibem-poko.

Nisy ny fanjakà-mpanjaka niorina koa teo anelanelan' ireo taonjato voalohany taor. J.K. sy ny taonjato faha-15, ka ny lehibe indrindra amin' ireo dia ny Fanjakan' i Loba (''Luba'') sy ny Fanjakan' i Londa (''Lunda'') ary ny fanjakan' i Kôngô (''Kongo''). Tamin’ ny taona 1482 dia nifandray voalohany tamin’ ny fanjakà-mpanjaka banto tao Kôngô (''Kongo'') ny Pôrtogey.

==== Fiitaran' ny fanjakà-mpanjaka ====
Rehefa tonga tamin’ ny tampon’ ny heriny ny fanjaka-mpanjaka dia niitatra mankany amin’ ny faritra misy an’ i [[Angôla]] sy [[Gabôna]] ankehitriny. Tamin’ ny taona 1489 dia nisy masoivohon’ i Kôngô (''Kongo'') namangy ny mpanjakan’ i [[Pôrtogaly]], ary tamin’ ny taona 1490 dia nisy misionera fransiskana sy mpanao taozavatra pôrtogey niorim-ponenana tao amin’ io faritra io. Tonga koa ny [[Zezoita]] ka nampiova ho amin' ny [[fivavahana kristiana]] ny mpanjaka sy ny vahoakan' ny fanjkakan' i Kôngô. Nihalefy hery, avy eo rava anefa izany fanjakana izany, ary nitodi-doha tany [[Angôla]], izay tsy dia nahitana fanoherana ny [[fivarotana andevo]], ny Pôrtogey.

==== Ny faharavan' ny Empira Londa ====
Tamin’ ny taonjato faha-16, ireo Loba (''Luba'') dia nanorina ny Empira Londa (''Lunda'') tao atsimo, izay niroborobo vokatry ny fandrosoan’ ny raharaham-barotra teo anelanelan’ ny [[ranomasimbe Atlantika]] sy [[Ranomasimbe Indiana|Indiana]]. Nizarazara ho fanjaka-mpanjaka maro izany Empira izany tamin’ ny taonjato faha-17. Ny [[fivarotana andevo mainty hoditra]] dia niely tao amin’ ny faritra Bas Kasaï sy tany [[Katanga]]. Tamin’ ny taonjato faha-19 dia nandroso indrindra ny fivarotana olona tao amin’ ny faritra avaratra. Ny fidiran’ ny Eorôpeana tao dia efa taty aoriana, nitoetra tany amin’ny morontsiraka hatrany mantsy ny Eorôpeana.

==== Fahazoan' i Stanley fahefana feno tao Congo ====
Tamin’ ny taona 1874 hatramin’ ny 1877 dia nizaha ny oniny [[Congo (ony)|Congo]] ilay mpijery tany britanika atao hoe [[Henry Morton Stanley]]. Nanorina ny ''Association internationale africaine'' (AIA) tamin’ ny taona 1876 ny mpanjakan’ ny [[Belzika|Belza]] atao hoe [[Leopold II, mpanjakan'i Belzika|Léopold II]]. Niady tamin' ny fanandevozana ity fikambanana ity sady nanan-tanjona momba ny fikarohana ara-tsiansa. Nifanaraka tamin'ny tompon-tany i Stanley mba hahafahany mahazo tany sy mitrandraka ny haren' ilay faritra. Nanorina tobim-barotra maro i Stanley, ka anisan’ izany i [[Stanleyville]] sy i [[Léopoldville]].

=== Ny fanjanahan-tany belza ===

==== Ny Fanjakana Mahaleotenan' i Congo ====
Nisy ny fanjakana, anisan’ izany i [[Frantsa]] sy i [[Pôrtogaly]], izay nilaza ho manana tany tao amin’ io faritra io, ka ny fivoriam-be natao tao [[Berlin]] tamin’ ny taona 1885 no nanaiky ny maha masi-mandidy ny mpanjaka [[Leopold II, mpanjakan' i Belzika|Léopold II]] amin’ ny ampahany be amin’ ny lemaka tondrahan’i Congo sy ny faritra ivoahan’ ity ony ity any amin’ ny ranomasina.

Nanao ampihi-mamba ny fivarotana [[fingotra]] sy [[vangin' elefanta]] ilay Fanjakana Afak' i Congo (''Etat libre du Congo''). Nandroso ny fitaterana entana amin’ ny alalan’ ny filanjana. Tamin’ ny taona 1897 dia nampidirina tao amin’ io faritra io ny [[asa an-tery vozona]]. Izany fanararaotana izany, sy ny taham-pahafatesana mbony nateraky ny filanjana entana, dia nampihetsi-po ny mpanara-baovao, ka nisy ny fampielezan-kevitra avy ao amin’ ny [[Fanjakana Mitambatra]] ([[Britaina Lehibe]]) izay nanameloka izany fanararaotana nataon’ ny fitondran’ i [[Leopold II, mpanjakan' i Belzika|Léopold II]] izany.

==== Lasa fananan' i Belzika ====
Tamin’ ny taona 1908 dia lanin’ ny Antenimiera belza ny hampiankina ny Fanjakana Afak’ i Congo tamin’ ny mpanjakan’ ny Belza, ka nanjary fananan’ i Belzika amin’ izay izany tany izany. Nandritra ny [[Ady Lehibe Voalohany]] dia niady niaraka tamin’ ny miaramilan' ny  firenena mpiara-dia (''Alliés'') ny andian-tafika kôngôley ka nahazo ny ampahany amin’ ny faritr’ i Tanganyika (i [[Tanzania]] ankehitriny) sy nahazo koa an’ i [[Roanda-Orondy]] (''Ruanda-Urundi''), tany fehezin’ ny [[Alemaina|Alemàna]], izay napetraka eo ambany fitantantan’ i Belzika araka ny alalana nomen’ ny Fikambanan’ ny Firenena (''Société des Nations'') tamin’ ny taona 1919.

=== Fitakiana fahaleovan-tena ===

==== Fitakiana fahaleovan-tena ====
Tamin’ ny taona 1955, raha nitombo ny fitakiana [[fahaleovan-tena]] nataon’ ny ''Association des Bakongos'' (Abako) naorin’ i [[Joseph Kasa-Vubu]] dimy taona tany aloha, sy ny ''Conscience africaine'' izay naorina tamin’ ny taona 1951, dia nivoy ny amin’ ny atao hoe &quot;Fianakaviambe belgô-kôngôley&quot; (''Communauté belgo-congolaise'') i [[Baudouin, mpanjakan' i Belzika|Baudouin I]]. Nandroso paikady hanomanana olomanga kôngôley amin’ ny asan’ ny fanaovan-draharaham-panjakana ny governemanta belza.

==== Tsy fifanarahan' ny mpitaky fahaleovan-tena ====
[[Sary:LumumbaBrussel1960.jpg|vignette|[[Patrice Lumumba]], 1960]]
Taorian’ ny fandrarana ny fivorian’ ny ''Association des Bakongos'' dia nisy fihetsiketsehana nipoaka tao [[Léopoldville]] tamin’ ny volana Janoary 1959, nanambara ny hanaovana fifidianana an-toerana ny governemanta belza. Nitombo ny tsy fitovian-kevitra teo amin’ ireo fikambanana ara-pôlitika, ka ny sasany, toa ny ''Mouvement national congolais'' (MNC) notarihin’ i [[Patrice Lumumba]], dia nankasitraka ny hisian’ ny lalàm-panorenana mandala ny fanjakana federaly, ny hafa kosa, toa ny ''Association des Bakongos'' (Abako) izay notarihin’ i [[Joseph Kasa-Vubu]] sy ny ''Confédération des associations katangaises'' (Conakat) dia nitaky ny hananganana fanjakana kônfederaly.

Nisy ny latabatra boribory tany [[Brussel|Bruxelles]] nivorian’ ny mpitarika ny antoko pôlitika kôngôley sy ny olombe ara-drazana ary ny solontenan’ ny governemanta belza, tamin’ ny volana Janoary sy Febroary 1960. Tamin’ izany no nandraiketana tamin’ ny 30 Janoary 1960 ny fahaleovan-tenan’ i Kôngô. Tsy nanapaka momba ny hisafidianana ny [[federalisma]] na tsia anefa ny Lalàna Fototra nankatoavina taty aoriana.

=== Ny fitondran' i Kasavubu ===

==== I Kasavubu no filoham-pirenena ====
Tamin’ ny volana Mey 1960, ny fifidianana, izay nahazoan’ ny  ''Mouvement national congolais'' (MNC) tarihin’ i [[Patrice Lumumba]] fandresena, dia nanome ny toeran’ ny filoham-pirena an’ i [[Joseph Kasa-Vubu]], taorian’ ny fanambaràna ny fahaleovan-tena tao [[Léopoldville]] tamin’ ny 30 Jona 1960. Nihamaro ny herisetra, ary nikomy ny tafika kôngôley. Mba hamerenana ny filaminana sy hiarovana ireo Eorôpeana nitoetra tao Kôngô dia nanatevina ny tafika belza ny andian-tafika avy any [[Belzika]]. Neritreretin’ ny mponina ho fiverenan’ ny [[Fanjanahan-tany|mpanjana-tany]] indray izany.

==== Ny fisaraham-bazan' i Katanga ====
Nitombo ny korontana rehefa nanambara ny fahaleovan-tenan’ ny faritanin’ i [[Katanga]] i [[Moïse Tshombé]] izay notohanan’ ny ''Union minière'' ka nangataka ny fanampian’ ny miaramila belza, tamin’ ny 11 Jolay 1960. Namaly ny antson’ ny piraiminisitra [[Patrice Lumumba]] ny [[Filankevi-pilaminan'ny Firenena Mikambana|Filankevi-pilaminana]] (''Conseil de sécurité'') ao amin’ ny [[Firenena Mikambana]] ka nitaky ny hialan’ ny Belza sady nanapa-kevitra handefa ny [[Satro-Manga]] (tafiky ny Firenena Mikambana) mba hamerina ny filaminana ao Kôngô. Nisolo miandalana ny tafika belza ny tafiky ny Firenena Mikambana nefa tsy niditra an-tsehatra mivantana. Noho izany dia nitodi-doha tany amin’ ny [[Firaisana Sôvietika]] i Patrice Lumumba.

==== Ny nahafatesan' i Patrice Lumumba ====
Tamin’ ny 5 Septambra 1960 dia nanambara ny fanesorany an’ i [[Patrice Lumumba]] tsy ho piraiminisitra ny filoha [[Joseph Kasa-Vubu]]. Tamin’ io fotoana io ihany koa no nanonganan’ i Patrice Lumumba an’ i Joseph Kasa-Vubu. Ny tafika kôngôley notarihin’ i [[Mobutu Sese Seko]], izay mpomba an’ i Joseph Kasa-Vubu, no naka ny governemanta. Tamin’ ny 29 Septambra 1960 dia namindra ny fahefany tamin’ ny governemanta vonjimaika notarihin’ i Mobutu Sese Seko i Joseph Kasa-Vubu. Nosamborina sy nogadraina i Patrice Lumumba, avy eo novonoina tamin’ ny 17 Janoary 1961, tany amin’ ny faritanin’ i [[Katanga]].

==== Fitsaharan' ny fisaraham-bazan' i Katanga ====
Tamin’ ny volana Janoary 1961 dia nanangana governemanta vonjimaika vaovao i [[Joseph Kasa-Vubu]], ka nisy mpikambana avy ao amin’ ny Antenimiera taloha izany (isan’ izay i [[Joseph Ileo]] izay notendrena ho piraiminisitra). Ireo mpomba an’ i [[Patrice Lumumba]] kosa dia nanao toraka izany tany [[Léopoldville]] (ka i Gisega no piraiminisitra). Tamin’ ny faran’ ny taona 1961 dia namely ny tafik’ i [[Moïse Tshombé]] ny tafiky ny [[Firenena Mikambana]] sy ny tafika kôngôley. Nanao fifampiraharahana hampitsaharana ny ady eo amin’ ny tafika misatro-manga sy ny tafika katangey i [[Dag Hammarskjöld]] sekretera jeneralin’ ny Firenena Mikambana. Tamin’ ny Desambra 1962 dia voafehin’ ny tafiky ny Firenena Mikambana i [[Elisabethville (Kôngô)|Elisabethville]]. Nandositra tany Kolwezi i Tshombé. Nitolo-batana izy tamin’ ny 15 Janoary 1963 ary nahazo famelan-keloka miaraka amin’ ireo namany.

==== Fitohizan' ny fiokoan' ireo mpomba an' i Lumumba ====
Nitsahatra ny fisaraham-bazan’ i [[Katanga]], nefa nitohy ihany ny fiokoan’ ireo mpomba an’ i [[Patrice Lumumba|Lumumba]]. Tamin’ ny volana Aogositra 1964 dia nitarika ny mpioko tao atsinanan’ i Kôngô amin’ ny fanoherana i Pierre Mulele sy i Gaston Soumaliot, ka azon’ izy ireo i [[Stanleyville]] ([[Kisangani]] ankehitriny). Nandefa haingana ny andian-tafiny, izay nampian’ ny mpikaraman’ ady eorôpeana sy afrikana tatsimo, ny fanjakana ka niezaka namerina indray io tanàna io. Nisy mpilatsaka amin’ ny elonaina belza, izay nentin’ ny fiaramanidina amerikana, nilatsaka tao Stanleyville, ka nahazo indray ity tanàna ity tamin’ ny 24 Novambra 1964. Hatramin’ izay ka hatramin’ ny taona 1968 dia niseho ny mpanao ady anaty akata niaraka tamin’ i Mulele, nefa nampiasa mpikaraman’ ady matetika ny tafika kôngôley mba hadresena azy ireo. Nisy anefa ireo fikambanana miafina mpanohitra izay tsy rava tao amin’ ny tangoron-tendrombohitra akaikin’ ny farihy [[Tangayika (farihy)|Tangayika]], ka isan’ izy ireo i [[Laurent-Désiré Kabila]]. 

=== Ny fitondran' i Mobutu Sese Seko ===

==== Fanonganana an' i Kasavubu sy fitondrana jadon' i Mobutu ====
Taorian’ ny tsy fahombiazan’ ny governementa iraisana dia nandray ny fitondrana i [[Mobutu Sese Seko]] tamin’ ny faran’ ny taona 1965, rehefa avy nanongana an’ i [[Joseph Kasa-Vubu|Kasa-Vubu]], ka nanambara ny tenany ho filohan’ ny Repoblika. Tamin’ ny taona 1966 dia nanangana governemanta jadona, izay ananan’ ny filoham-pirenena fahefana betsaka, izy sady antoko tokana no nekeny hisy, dia ny ''Mouvement populaire de la révolution'' (MPR). Izany fitondrana izany dia nohamafisiny tamin’ ny fampadaniana lalàm-panorenana vaovao tamin’ ny taona 1967.

==== Nanamafy ny maha filoha azy tamin' ny fifidianana i Mobutu ====
[[Sary:Meeting in the Oval Office between Nixonand President Mobutu Sese Seku of Zaire - NARA - 194548.tif|vignette|I [[Mobutu Sese Seko]] sy i Richard Nixon tamin' ny taona 1973]]
Tamin’ ny taona 1970 dia lany ho filohan’ ny Repoblika mandritra ny fito taona i [[Mobutu Sese Seko|Mobutu]] ka nanomboka namerina an’ i Kôngô ho &quot;tena afrikana sy ho tena izy&quot; amin’ izay. Niteraka ny tsy fifanarahany tamin’ ny [[Fiangonana katôlika]] izany satria nasainy nesorina ny anarana kristiana ka nosoloiny anarana maha Kôngôley.Tamin’ ny taona 1971 dia nanova ny anaran’ i Kôngô ho [[Zaira]] (''Zaïre'') i [[Mobutu Sese Seko|Mobutu]], ny ony [[Congo (ony)|Congo]] koa dia novany ho ''Zaïre'', ny anaran’ ny tanàna maro sy ny anaran’ ny farihy Albert dia nantsoina hoe ''farihy Mobutu''. Ny ampahan’ io farihy io ao [[Oganda]] anefa tsy niova anarana.

==== Fitontogan' ny toekarena sy pôlitikan’ ny fitsitsiana ====
Nihena ny fidiram-bolan’ i [[Zaira]], izay niakina indrindra amin’ ny fitrandrahana [[varahina]], nanomboka tamin’ ny taona 1974. Tamin’ ny taona 1976 dia voatery niantso ireo orinasa vahiny hiverina any Kôngô i [[Mobutu Sese Seko|Mobutu]]. Na dia nisafidy ny fitondrana jadona aza i Mobutu dia nifandray tamin’ i [[Belzika]] sy i [[Frantsa]] izay nisakana ny fiverenan’ ny fisaraham-bazan’ ireo mpioko tao Katanga tamin’ ny taona 1977 sy 1978. Nanampy azy koa tamin’ izany i [[Marôka]] fa i [[Angôla]] no nanampy ny mpioko. Tamin’ ny taona 1986, rehefa tsy nanaraka intsony ny pôlitikan’ ny fitsitsiana i Zaira dia latsaka tanatin’ ny fahasahiranana ara-toekarena lalina.

==== Fihozongozonan' ny fitondran' i Mobutu ====
Tamin’ ny taona 1990 dia niseho matetika ny fitokonana sy ny fihetsiketsehana nanoherana ny [[kolikoly]] nanjaka teo amin’ ny fitondrana, nanoherana koa ny fandrobana ny harem-pirenena nataon’ ny filohan’ ny Repoblika, nanoherana ny fanitsakitsahana ny zon’ olombelona mbamin’ ny [[demôkrasia]]. Rehefa noteren’ ny firenena tandrefana hampanjaka ny [[demôkrasia]] i [[Mobutu Sese Seko|Mobutu]] dia nanaiky hampanao fihaonambem-pirenena. Tsy nanaiky ny hanovana ny [[Lalàmpanorenana|lalàm-panorenana]] vaovao anefa i Mobutu. Hatramin’ izay ka hatramin’ ny taona 1994 dia nipoaka ny savorovoro sy ny fihetsiketseham-panoherana izay nofaizin' i Mobutu mafy. Nanomboka tamin’ ny taona 1994 dia nihatsara ny toe-draharaha, vokatry ny fifanarahana ny amin’ ny hitsinjarana ny toerana eo amin’ ny filoham-panjakana sy ny Filankevitra Ambonin' ny Repoblika (''Haut conseil de la République''), izay nisahana vonjimaika ny asan’ ny [[Antenimiera]].

==== Ny olana nateraky ny adin’ ny Hoto sy ny Totsy ====
Ny firohotry ny [[Hoto (vahoaka)|Hoto]] mpitsoa-ponenana miisa manodidina ny 1&amp;nbsp;500&amp;nbsp;000 avy any [[Roanda]], nanomboka tamin’ ny fiafaran’ ny taona 1994 teo amin’ ny sisin-tany ao atsinanan’ i Zaira, dia nanampy ny fikorontanana anatiny ao [[Zaira]]. Nandositra ny fitondrana totsy any [[Kigali]] ao [[Roanda]] mantsy ireo Hoto ireo. Niharatsy ny toe-draharaha nandritra ny fahavaratry ny taona 1996 rehefa niray hina hiady amin’ ny [[Totsy (vahoaka)|Totsy]] [[baniamolenge]] (''Banyamulenge'') ny tafika zairoà sy ny milisy hoto. Ireto [[Totsy (vahoaka)|Totsy]] mpiompy sady mpiady ireto dia nanampy ny ''Front patriotique rwandais'' (FPR) tamin’ ny ady tao Roanda. Niainga avy ao Roanda miaraka amin’ ny tafika roandey izy ireo ka nahazo fandresena miezinezina manoloana ny tafik’ i Zaira.

Ny mpitari-tafika roandey, indrindra ny jenaraly [[Paul Kagame]], dia nanao izay hampilamina ny raharaha ao amin’ ny tobin’ ny mpitsoa-ponenana nofehezin’ ny tompon’ andraikitra tamin’ ny fandripahana ny Totsy tao Roanda. Tamin’ ny tenantenan’ ny volana Ôktôbra 1996 dia niharan’ ny fanafihan’ ny Totsy zairoà mpioko, izay notarihin’ ireo mpiady taloha niaraka tamin’ i Mulele, ireo tobin’ ny mpitsoa-ponenana tao amin’ ny faritra manakaiky an’ i Bukavu. Nandritra ny fararanon’ ny taona 1996 dia nirohotra nankany Roanda ny mpitsoa-ponenana hoto.

==== Fidarabohan' ny fitondrana tao Kisangani ====
Niainga avy ao amin’ ny sisin-tany atsinanana ny mpioko zairoà izay nahazo fitaovana tamin’ i [[Roanda]] sy tamin’ i [[Oganda]] ary tamin’ i [[Angôla]]. Nandroso nankany andrefana ka naka ny faritr’ i Goma, ny an’ i Bukavu ary ny an’ i [[Kisangani]], sy nianatsimo koa izy ireo nankany amin’ ny faritra misy fitrandrahana harena an-kibon’ ny tany any Katanga sy any Kasaï. Nikisaka haingana ny fikambanana izay nirafitra manodidina an’ i [[Laurent-Désiré Kabila|Kabila]] sy ny ''Alliance des forces démocratiques pour la libération du Congo'' (AFDL), ka nifehy ireo faritra navelan’ ny tafi-panjakana. Tsy nandray karama nandritra ny volana maromaro ny miaramila zairoà ka niala tao amin’ ireo faritra ireo sady nandroba ny tanàna maro nandalovany. Tsy afaka nanohitra i [[Mobutu Sese Seko|Mobutu]] rehefa tsy voafehiny intsony ireo faritra manana ny maha izy azy ireo.

Rehefa resy ny fitondrana tao Kisangani sady naongana i [[Kengo Wa Dongo]], dia nanambara ny fananganana komity misahana ny fifampiraharahana i Mobutu Sese Seko. Manoloana ity tsy fifanarahana ity dia nisy firenena fito ambin’ ny folo ao amin’ ny Firaisambe Afrikana (OUA), izay nisahana ny fandaminana ny tsy fifanarahana, nanao fihaonana tampony tao Lome tamin’ ny volana Marsa 1997. Ny tafiky ny ''Alliance des forces démocratiques pour la libération du Congo''  (AFDL) kosa nanohy ny fandrosoany mankany [[Kinshasa]]. Nitombo ny fanerena avy amin’ ny fianakaviambe iraisam-pirenena dia nanao izay hampihaonana an’ i Mobutu sy i Kabila ny mpanelanelana avy amin’ ny [[Firenena Mikambana]] sy i [[Etazonia]] ary i [[Afrika Atsimo]]. Tanteraka izany tamin’ ny 4 Mey 1997 teo ambonin’ ny sambo afrikana tatsimo iray, nefa samy niziriziry amin’ ny heviny ny mpifanandrina.

=== Ny fitondran' i Laurent-Désiré Kabila ===

==== Fanonganam-panjakana sy ampihi-mamba ====
Tamin’ ny volana Mey 1997 dia niditra ao [[Kinshasa]] ny andian-tafiky ny AFDL ka nanambara ny tenany ho filoha ho an’ ny Repoblika vaovao i [[Laurent-Désiré Kabila]]. Izany repoblika izany dia nantsoiny hoe ''Repoblika Demôkratikan i Kôngô'' (''Republique Démocratique du Congo''). Nandao an’ i Kôngô i [[Mobutu Sese Seko|Mobutu]] ka nitsoaka nankany [[Marôka]]. Nataon’ i [[Laurent-Désiré Kabila]] ampihi-mamba ny fahefana rehetra ka niteraka fanoherana avy amin’ ireo mpanohitra an’ i [[Mobutu Sese Seko|Mobutu]] taloha. Nisy koa mpomba an’ i Mobutu taloha izay nitsangana ka nanohitra azy.

==== Tompon’ antoka tamin’ ny fandripahana ny Hoto ====
Nanda ny hanaovan’ ny [[Firenena Mikambana]] fanadihadiana momba ny fanjavonan’ ny [[Hoto (vahoaka)|Hoto]] miisa 200&amp;nbsp;000 tao amin’ ireo ala atsinanana i [[Laurent-Désiré Kabila]]. Ny tatitry ny Firenena Mikambana, izay nivoaka tamin’ ny taona 1998, dia niampanga ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô sy i [[Roanda]] ho nahavanona heloka bevava amin’ ny maha olona. Niteraka fankahalana ny [[Totsy (vahoaka)|Totsy]] ao Kôngô ny fanjakazakan’ ireo Roandey nanampy an’ i Kabila. Noho izany, tamin’ ny volana Jolay 1998 dia nanaisotra minisitra maro i Kabila sy niangavy ny andian-tafika ogandey sy roandey mba handao an’ i Kôngô.

==== Fikomian’ ny Totsy baniamolenge ====
Fotona kely taty aoriana dia nikomy ireo [[Totsy (vahoaka)|Totsy]] [[baniamolenge]] izay nanampy an’ i [[Laurent-Désiré Kabila|Kabila]] tamin’ ny fakana ny fitondrana, ka nandrahona ny haka ny renivohitra sy ny seranan-tsambon’ i Matadi. Tamin’ izany fotoana izany dia nanenjika ny andian-tafi-panjakana ao Kivu ny mpitari-tafika roandey James Kabare sady nanohy ny fampijaliany ny mpitsoa-ponenana hoto. Nangataka fanampiana tamin’ i [[Zimbaboe]], tamin’ i [[Tsady]], tamin’ i [[Namibia]], tamin’ i [[Sodàna]] ary indrindra tamin’ i [[Angôla]] i Kabila. Nitsimbadika ka namely ny mpioko manohitra azy (ny ''Union nationale pour l'indépendance totale de l'Angola'', UNITA) tamin’ ny fotoana nanavotany an’ i Kinshasa i Angôla.

Na dia teo aza ny ezaka fampihavanana nataon’ i Zimbaboe dia tsy nisy niova hevitra ny mpifanandrina. I [[Arthur Z'ahidi Ngoma]], izay mpandrindra ny fiokoana hatramin’ ny taona 1998, avy eo i [[Ernest Wamba dia Wamba]], izay  samy Kôngôley lohandohany ao amin’ ny ''Rassemblement congolais pour la démocratie'' (RCD) dia niala an-daharana, ary nanambara i [[Oganda]] fa hampody ny andian-tafiny. Tamin’ ny vaolana Jolay 1999 dia nifanaraka tao [[Lusaka]] any [[Zambia]] ny firenena enina (i Angôla, i Namibia, i Zimbaboe, ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô, i [[Roanda]] ary i [[Oganda]]), izay nandray anjara tamin’ ny ady, fa hampitsahatra an’ izany ady izany.

==== Fanirahana ny MONUC hiantoka ny fampitsaharana ny ady ====
Nifanarahana tamin’ izany ny handefasana ny ''Mission des Nations unies en République démocratique du Congo'' (MONUC), izay nahitana [[Miaramila Misatro-Manga]] miisa 5&amp;nbsp;500, niandraikitra ny fanamarinana ny fiatoan’ ny ady.

Satria ny antony lehibe nahatonga ny ady dia ny fifehezan’ ny fikambanana mpioko ny akora fanodina (indrindra ny [[diamondra]]), dia samy niziriziry amin’ ny heviny ny mpifanandrina. Na dia ireo firenena mpinampana aza dia nisy fotoana nifamelezana koa (ohatra ny ady matetika tao [[Kisangani]] nifamelezan’ i [[Oganda]] sy i [[Roanda]]).

=== Ny fitondran’ i Joseph Kabila ===

==== Fiakaran’ i Joseph Kabila teo amin’ ny fitondrana ====
[[Sary:Secretary Kerry Meets With DRC President Kabila (9925962945).jpg|vignette|I [[Joseph Kabila]] sy i John Kerry tamin' ny taona 2013.]]
Tamin’ ny volana Janoary 2001 dia nisy namono tao [[Kinshasa]] tamin’ ny fomba sy antony tsy tena mazava i [[Laurent-Désiré Kabila]]. Ny ampitson’ ny fandevenana azy dia ny zanany lahy [[Joseph Kabila]] no notendren’ ny Antenimiera vonjimaika ho filohan’ ny Repoblika hisolo azy. Tany [[Tanzania]] sy tany [[Oganda]] no nahalehibe azy alohan’ ny hiverenany tao an-tanindrazany tamin’ ny taona 1996. Nanaraka fiofanana miaramila tany [[Sina]] izy. Nanao fitsidihana ara-diplômasia tany amin’ ny firenena valo ambin’ ny folo i Joseph Kabila.

Nanangana governemanta vaovao tamin’ ny volana Avrily 2001 i Joseph Kabila ary tsy nampidiriny amin’ izany ireo olona akaiky ny rainy. Nanambara ny fankasitrahany ny hisian’ ny fifidianana amin’ ny fotoana tsy ela araka izay azo atao izy. Nitohy ny fifampiresahana teo amin’ ny samy Kôngôley taorian’ ny tsy fahombiazan’ ireo fihaonana tany [[Addis Ababa|Addis-Abeba]] tamin’ ny volana Oktobra 2001.

==== Fifanarahana hitondrana ny firenena ====
Taorian’ ny fialan’ ny tafika rehetra avy any ivelany ([[Roanda]], [[Oganda]], [[Angôla]], [[Namibia]] ary [[Zimbaboe]]) tamin’ ny taona 2002 dia nandroso tokoa ny fizorana mankany amin’ ny fandriam-pahalemana sy ny fampihavanam-pirenena tamin’ ny volana Desambra 2002, taorian’ ny fifanarahana nosoniavina tany [[Pretoria]] (ao [[Afrika Atsimo]]) momba ny fitondrana tetezamita ao amin’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô. Novitaina tamin’ ny volana Avrily 2003 ny fifanarahana, izay namporisihin’ ny filoham-pirenena [[Thabo Mbeki]]. Taorian’ ny famoahana ny lalàm-panorenana vaovao dia natsangan’ i [[Joseph Kabila]] ny governemanta tetezamita tamin’ ny volana Jolay 2003, izay nahitana solontena avy amin’ ny ''Rassemblement congolais pour la démocratie'' (RCD) notarihin’ i Azarias Ruberwa, avy amin’ ny ''Mouvement de libération du Congo'' (MLC) notarihin’ i [[Jean-Pierre Bemba]], avy amin’ ny mpanohitra tsy mitam-piadiana ary avy amin’ ny fiarahamonim-pirenena.

==== Fitohizan’ ny ady an-trano tany amin’ ny faritra atsinanana ====
Nitohy ny fifanandrenana tao amin’ ny faritra atsinanana vokatry ny disadisa ara-poko teo amin’ ireo andian’ olona mitam-piadiana. Rehefa nody ny tafika ogandey dia nisy ny fifandriganam-poko vokatry ny fifanandrinan’ ny milisy Hema sy Lendu manodidina ny tanànan’ i Bunia ao Ituri. Nitombo ny herisetra ka tonga ny tafika iraisam-pirenena notarihin’ i [[Frantsa]] sy nomen’ ny [[Firenena Mikambana]] alalana mba hiaro ny mponina. Nosoloana miaramila avy ao amin’ ny Satro-manga ity tafika iraisam-pirenena ity taty aoriana. Izany tafiky ny Firenena Mikambana izany dia nomena ny anarana hoe ''Mission des Nations Unis au Congo'' (MONUC), izay nahitana miaramila miisa 17&amp;nbsp;000.

==== Fahalanian’ i Joseph Kabila voalohany ====
Nitohy ny fifanandrinana tao amin’ ny tapany atsinan’ i Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô nefa nitohy ihany koa ny tetezamita mankany amin’ ny demôkrasia, ka tamin’ ny volana Desambra 2005, dia nisy ny [[fitsapan-kevibahoaka]] momba ny lalàm-panorenana vaovao izay lany tamin’ny 83,8&amp;nbsp;%n’ ny vato.

Nifarana tamin’ ny volana Jolay 2006 izany fanamafisana ny [[demôkrasia]] izany tamin’ ny fanaovana fifidianana isan-karazany. Izany no fifidianana ara-demôkrasia voalohany hatramin’ ny nahazoan’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô ny fahaleovan-tenany. Nandray anjara tamin’ ireo fifidianana ireo ny Kôngôley miisa manodidina ny 25&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000. Nandresy tamin’ ny fifidianana filoham-pirenena i [[Joseph Kabila]] tamin’ ny nahazoany 58,05 % tamin’ ny fihodinana faharoa. I [[Jean-Pierre Bemba]] no mpifanandrina farany taminy. Nisy ny fanoherana izany voka-pifidianana izany.

==== Fahalanian’ i Joseph Kabila fanindroany ====
Nandray ny toerana maha filohan’ny Repoblika azy i [[Joseph Kabila]] tamin’ ny 6 Desambra 2006. Nitohy ihany anefa ny ady, indrindra tao amin’ ny faritr’ i Kivu. Ny ''Forces démocratiques de libération du Rwanda'' (FDLR) dia nanohy nandrahona ny sisintany roandey sy ny [[Baniaroanda]]. Nanohana ny mpiokon’ ny ''Rassemblement congolais pour la démocratie'' (RCD-Goma) izay nanohitra ny fitondrana tao [[Kinshasa]].

Tao amin’ ny tapany avaratr’ i Katanga dia tsy voafehin’ ny fitondrana ny milisin’ i [[Laurent-Désiré Kabila]] izay nampiadin’ ity filoham-pirenena ity tamin’ ny milisy roandey, nefa tsy nampandraisina anjara tamin’ ilay fifanarahana tao [[Lusaka]] tamin’ ny taona 1999. Hatramin’ ny volana Novambra 2010 dia nohatanjahina ka lasa ''Mission de l'Organisation des Nations unies en République démocratique du Congo'' (MONUSCO) ny ''Mission des Nations Unis au Congo'' (MONUC).

Tamin’ io volana io ihany dia voatosiky ny tafika kôngôley avy ao amin’ ny tendrombohitra ao Nord-Kivu ny mpioko M23 izay tsy niady intsony sady nandrava ny fikambanany tamin’ ny 3 Desambra 2013 tamin’ ny alalan’ ny fifanarahana nosoniavina tao [[Nairobi]]. Tamin’ ny taona 2016 dia nisy ny diasadisa tamin’ ny hirosoana amin’ ny fifidianana amin’ ny taona 2016 noho ny mety hanampian’ i Joseph Kabila 16 volana ny fotoam-pitondrany. Nisy ny fihetsiketseham-pikomiana tamin’ ny faritany maro.

=== Ny fitondran' i Félix Tshisekedi ===
Tanteraka tamin’ ny 30 Desambra 2018 ny fifidianana ary tamin’ ny 10 Janoary 2019 ny filohan’ ny ''Commission électorale nationale indépendante'' (CENI) Corneille Nangaa dia nanambara ny maha filohan’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô an’ i [[Félix Tshisekedi]]. Nanao fianianana tao amin’ ny Palais de la Nation ny filoham-pirenena tamin’ ny 24 Jaoary 2019.

Niaraka tamin’ ny antokon’ i [[Joseph Kabila]], izay lasa loholona mandra-pahafatiny, i Félix Tshisekedi tamin’ ny fanaovana fampielezan-kevitra. I Martin Fayulu, mpifanohitra aminy matanjaka indrindra, izay nitarika vonjimaika tamin’ ny fifidianana filoham-pirenena, dia nanaiky ny voka-pifidianana. Tsy nandray ny fitoriana nataony ny Fitsarana momba ny Lalàm-panorenana (''Cour constitutionnelle''). Vokatr’ izany fiarahan’i Félix Tshisekedi amin’ ny antokon’ ny Joseph Kabila izany dia marin-toerana ny fitondrany, noho ny nahazoan’ io antoko io toeran’ ny solombavam-bahoaka miisa 337 amin’ ny 500.

== Jeôgrafia ==
Ireto ireo firenana mpifanolo-bodirindrina amin’ io firenena io: ao andrefana ny [[Repoblikan'i Kongo|Repoblikan’ i Kôngô]], ao avaratra ny [[Repoblikan'i Afrika Afovoany|Repoblikan’ i Afrika Afovoany]] sy i [[Sodàna]], ao atsinanana i [[Oganda]] sy i [[Roanda]] ary i [[Borondy]] ary i [[Tanzania]], ao atsimo i [[Zambia]] sy i [[Angôla]].

=== Ny tany sy ny zavaboary ao aminy ===

==== Ny vohon' ny tany sy ny rano ====
[[Sary:Ubangi river near Bangui.jpg|vignette|Ny renirano [[Oubangui]], ao akaikin' i Bangui]]
Ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô dia manana velarana mirefy 2&amp;nbsp;344&amp;nbsp;885&amp;nbsp;km². Ao anaty lempona  midadasika no misy azy dia ny lemaky ny ony Congo izay nahazoany io anaray io. Ny rano indray dia harena voajanahary lehibe ho an’ ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô, izay manana otri-kerin’ aratra avy amin’ ny rano lehibe indrindra maneran-tany.

Ity ony ity no mampiray an’ io firenena io noho ny fananany lemaka midadasika mirefy 3&amp;nbsp;820&amp;nbsp;000 km². Marin-toerana ny hadirin-drano entiny noho ny fitsimbadihan’ ny fotoan’ny orana ao amin’ ireo faritra avaratra sy atsimon’ ny fehiben-tany. I [[Oubangui]], izay sampan-drano mamatsy azy, dia mipoitra avy ao amin’ ny faritra avaratra, fa izy tenany sy ireo sampan-drano hafa mamatsy azy dia mipoitra avy ao amin’ ny faritra be [[hivoka]] ao atsimo. Ao amin’ ny faritra atsimo-atsinanana dia mamakivaky [[lembalemba]] avo mikintoana maro i [[Congo (ony)|Congo]] alohan’ ny hanamoronany ny lembalemba Bateke. Ny sisin’ ny lempona avaratra dia misolampy mianambony ka mamorona ny lembalemban’ i Shaba (na lembalemban’ i Katanga) any amin’ ny 1&amp;nbsp;220&amp;nbsp;m ambonin’ ny ranomasina, izay mitohy amin’ ny tangoron-tendrombohitr’ i Mitumba sy ny an’ i Kundelungun.

Ao atsinanana no mipoitra ireo kitoantoana foronin’ ny [[afotroa]] (volokano) vokatry ny fahavakisan’ny [[Rift Valley]], ao amin’ ny faritry ny [[Farihy Lehibe (Afrika)|Farihy Lehibe]]. Ao no ahitana ireo tendrombohitra avo indrindra ao Kôngô, dia i Karisimbi (4&amp;nbsp;507&amp;nbsp;m), i Mikeno (4&amp;nbsp;437&amp;nbsp;m), i Nyaragongo (3&amp;nbsp;470&amp;nbsp;m), ao amin’ny tangorom-bohitry ny afotroa Virunga, i Ruwenzori, ny &quot;tendrombohitry ny Volana&quot;, izay mahatratra 5&amp;nbsp;119&amp;nbsp;m ao amin’ ny tendro Marguerite.

Manerinerina ao avaratry ny farihy Albert, izay ao amin’ ny rafi-dranon’ i [[Nily]], i [[Rwenzori]], fa ny [[farihy Tanganyika]] kosa izay ao amin’ ny rafi-dranon’ ny ony Congo dia mivelatra manaraka ireo tendrombohitra Mitumba sady manefitra an’ i Kôngô amin’i [[Tanzania]]. Kely ny morontsirak’ i Kôngô, izay mirefy 40&amp;nbsp;km fotsiny ao amin’ ny [[Ranomasimbe Atlantika]], izay manamorona ny fivarinan’ ny ony Congo ao amin’ ny ilany ankavanana sady manasaraka an’ io firenena io amin’ i [[Angôla]]. 

==== Toetany ====
[[Sary:1172 ruwenzori.jpg|vignette|Ny tangorom-bohitra [[Rwenzori]]]]
Ny Repoblika Demôkrartikan' i Kôngô dia vakivakian' ny [[Fehibe|fehiben-tany]] ka noho izany dia ny [[Toetanim-pehiben-tany|toetanim-pehibe]] izay sady mafana no mando mandavan-taona no manjaka ao, nefa misy fahasamihafana kely izany arakaraka ny fehin-tany sy ny haambo (haavo miohatra amin' ny ranomasina). Ny faritra afovoany dia be orana mandavan-taona, manodidina ny 26&amp;nbsp;°C ny maripana. Ao avaratra sy ao atsimo dia ifandimbiasan’ ny [[fizaran-taona]]&lt;nowiki/&gt;n’ ny orana (maharitra valo volana eo ho eo) sy ny [[fizaran-taona]] maina (maharitra efa-bolana eo ho eo). Ao amin’ ny tangoron-tendrombohitr’ i [[Rwenzori]] ary indraindray ao amin’ ireo afotroa Virunga dia betsaka ny [[orampanala]] milatsaka satria mivoatra manaraka ny haambo ny zavamaniry sy ny toetany.

==== Zavamaniry ====
Ireo havoanan’ i Kivu ao atsinanana, izay tany misolampy tohin' ny tangoron-tendrombohitra an-dranomasin’ i Congo-Nil, dia matetika rakotra ahi-maitso ary ny nofon-taniny avy amin’ny [[afotroa]] dia lonaka ka mety amin’ ny fambolena. Any ambanimbany any dia ahitana alam-pehibe midadasika sy mikitroka izay mandrakotra ireo faritra atsinanana sy avaratra-atsinanana. Ny ala midadasik' i Ituri dia mivelatra avy any amin’ ny fihaonan’ i [[Congo (ony)|Congo]] sy i Aruwimi ao amin’ ny farihy Albert sady mandrakotra veleran-tany manakaiky ny 65&amp;nbsp;000&amp;nbsp;km². Izany ala izany no faritra farany onenan’ ireo [[Pigmea]]. Maro ireo karazan-kazo ahazoana fingotra sy ireo palmie fanamboara-menaka izay volen’ny mponina ao amin’ io faritra io, hita ao koa ny [[kafe]] sy ny [[landihazo]], ny [[Akondro (maniry)|akondro]] ary ny [[voaniho]]. Rakotry ny [[fatrana]] ireo faritra avo indrindra manamorona ny lemak' i Congo. 

==== Biby sy vorona ====
Betsaka ny karazam-biby sy vorona. Ao ireo karazam-biby atahorana ho lany tamingana toy ny [[gorilin-tendrombohitra]] ao amin’ ireo tendrombohitra Virunga, ny [[elefanta]], ary koa ny biby misy nono lehibe toy ny [[liona]], ny [[Leoparda|leôparda]], ny [[jirafa]], ny [[lalomena]], ny [[ôkapy]], ny [[zebra]] ary ny [[bofalô]]. Ny biby mandady sy mikisaka koa dia hita ao, isan’ izany ny bibilava pitôna, ny [[voay]]. Hita ao koa ny vorona samihafa toy ny [[boloky]], ny [[sama]], ny karazan-takatra. Ny toetany mando dia mampitombo isa ny [[bibikely]], ka anisan’ izany ny [[moka anôfela]] izay mitondra ny kantsentsitry ny [[tazomoka]], ny [[lalitra tsetse]] miaina eny amin’ ny tany lemaka izay mamindra ny [[aretin' ny torimaso]].

=== Ny mponina sy ny fiarahamonina ===

==== Ny vondrom-poko sy foko ====
Ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô dia ahitana [[vondrom-poko]] fito sy zana-poko mihoatra ny telonjato. Ny vondrona lehibe indrindra dia vondrona [[Banto (vahoaka)|banto]]: ny [[Kôngô (vahoaka)|Kôngô]] (''Kongo''), ny [[Bateke (vahoaka)|Bateke]] (''Bateke''), ny [[Loba (vahoaka)|Loba]] (''Luba''), ny [[Londa (vahoaka)|Londa]] (''Lunda'') ary ny [[Koba (vahoaka)|Koba]] (''Kuba''). Ao avaratra no ahitana ny [[Nilôtika (vahoaka)|Nilôtika]] sy ny [[Pigmea]] (izay monina any amin’ ny faritra be ala).

==== Ny mponina ====
Ny mponina ao amin’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô dia nahatratra any amin’ ny 68&amp;nbsp;008&amp;nbsp;922 tamin’ ny taona 2008, izay manana salan-kakitroka 30 mp/km². Izany isa izany dia manakaiky ny 86&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 ankehitriny. Ny toerana tena be mponina dia ao amin’ ny faritra fitrandrahana [[harena an-kibon' ny tany]] ao Shaba sy ao Bas-Congo. Latsaky ny ampahatelon’ ny mponina no monina an-tanàn-dehibe. Tamin’ ny taona 2008 dia 42,50&amp;nbsp;‰ ny taham-pahaterahana, ary ny taham-pahafatesan’ ny zaza dia 64&amp;nbsp;‰ ary ny salam-pahela velona dia 57,6 taona. Nahatratra 107 tapitrisa ny isan' ny mponina tamin' ny taona 2021.

Tsy ampy ny fandaminana momba ny fitsaboana. Nihanaka izaitsizy ny ny sida. Tamin’ ny volana Avrily 1995 dia nisy valan’ aretin-tazo mahavery ra vokatry ny [[virosy Ebola]] (avy amin’ ny anaran’ ny renirano Ebola; izay akainkin’ ny tanàna nahitana voalohany ilay aretina tamin’ ny taona 1976) izay namono olona mihoatra ny 160 tao amin’ ny faritr’ i Kikwit ao atsinanan’ i [[Kinshasa]].

== Ny toekarena ==

=== Ankapobeny ===
Na dia manana harena an-kibon’ ny tany be dia be aza ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô izay firenena lehibe indrindra ao [[Afrika Afovoany]], ny [[harin-karena faobe]] dia 10&amp;nbsp;000 tapitrisa dolara tamin’ ny taona 1991 ary nidina 5&amp;nbsp;700 tapitrisa dolara tamin’ ny taona 2003. Taorian’ ny 25 taona nisian’ ny ady an-trano sy ny ampolo taonany maro nisian’ ny [[kolikoly]] dia nihatafarina ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô. Ny 10 %n’ ny fahafahan’ny toerana misy harena an-kibon’ ny tany lehibe ihany mantsy no voatrandraka tamin’ ny taona 2003. Ny trosa ivelany dia tafakatra 11&amp;nbsp;600 tapitrisa dolara tamin’ ny taona 2004 ary ny 75&amp;nbsp;%n’ ny mponina no miaina amin’ ny vola latsaky ny iray eorô isan’ andro. Ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô dia afaka niditra ao amin’ ny programa [[Firenena Mahantra Bokan-Trosa Indrindra]] ([[Fiteny frantsay|frantsay]]:  ''Pays Pauvres Très Endettés'' - PPTE) ka afaka niakatra hatrany ny toekareny tamin’ ny taona 2002.

=== Ny loharanon-karena voa-janahary ===
Ahitana [[harena an-kibon' ny tany]] be dia be ny ao Maniema sy ao Kivu ary ao Katanga, indrindra ny [[varahina]], ny [[oranioma]], ny [[volamena]] ary ny [[diamondra]].

Ny tobim-pamokarana herin' aratra amin’ ny rano izay notokanana tamin’ ny taona 1972 ao Inga, ao an’ iràn’ i [[Kinshasa]] ao amin’ ny ony [[Congo (ony)|Congo]] no lehibe indrindra maneran-tany, nefa ny ampahany be amin’ ny tanjaky ny tohadranon’ i Inga dia tsy ampiasaina.

Ny hazo sarobidy sy ny hazo fanaovam-panaka sy fanorenana (teka, ebena, sederan' i Afrika, ny akazoa, sns) dia misy betsaka. Ny alam-pehitany dia mandralotra ny 6&amp;nbsp;%n’ ny velaran-tany misy ala maneran-tany sy saika ny antsasaky ny velaran-tany misy ala aty [[Afrika]], nefa izay ala izany dia atahorana ho ripaky ny tavy. Tamin’ ny taona 2006 dia any amin’ ny 75&amp;nbsp;800&amp;nbsp;000&amp;nbsp;m³ ny famokarana hazo, indrindra ny hazo fandrahoana satria sarotra dia sarotra ny fitaterana ny hazo any amin’ ny morontsiraka.

=== Ny fambolena sy ny fiompiana ary ny jono ===

==== Ny fambolena ====
Ny fambolena dia sahanin’ ny ankamaroan’ ny mponina afaka miasa sady miantoka ny 45,7&amp;nbsp;%n’ ny [[harin-karena faobe]] tamin’ ny taona 2006. Na dia lonaka aza ny lemak’ i Congo dia ny 3&amp;nbsp;%n’ ny velaran-tany ihany no voavoly. Ny vokatra isan-taona dia ny [[mangahazo]] (voly fihinana lehibe indrindra) sy ny [[katsaka]] ary ny [[voanjo]]. Ny [[kafe]] no [[voly fanondrana]] lehibe indrindra, manaraka ny [[landihazo]] (hasy) sy ny [[kakaô]] ary ny [[Dite (zavamaniry)|dite]]. Ny voly fanondrana dia nihena raha mitaha amin’ny voly fihinana taorian’ ny namadihana ho orinasam-pirenena ny orinasa vahiny misahana izany tamin’ ny taompolo 1970.

==== Ny fiompiana sy ny jono ====
Tamin’ ny taona 2006 dia miisa 20&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 ny [[akoho amam-borona]], 4&amp;nbsp;020&amp;nbsp;000 ny [[osy]], 900&amp;nbsp;000 ny [[ondry]], 757&amp;nbsp;000 ny [[omby]], ary 960&amp;nbsp;000 ny [[kisoa]]. Ny fiompiana [[omby]] dia hita indrindra ao amin’ ireo tany avo vokatry ny fahamaron’ ny [[lalitra tsetse]] eny amin’ ny tany lemaka. Ny [[jono]], izay atao an-dranomamy, dia miantoka ny ampahany betsaka amin’ ny sakafo.

=== Harena an-kibon' ny tany sy indostria ===

==== Harena an-kibon' ny tany ====
Ny 15 %n’ ny mponina afaka miasa dia miasa amin’ ny sehatry ny [[harena an-kibon' ny tany]] sy ny [[indostria]], izay miantoka ny 27,7&amp;nbsp;%n’ ny [[harin-karena faobe]] tamin’ ny taona 2006. Ny harena an-kibon’ ny tany indrindra no herena lehibe ao amin’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô, izay mihazona ny antsasaky ny tahirin-[[kôbalta]] maneran-tany sady isan’ ireo manana tahirim-[[Varahina|barahina]] lehibe indrindra maneran-tany. Ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô koa taloha no firenena laharana voalohany amin’ ny fanondranana kôbalta maneran-tany (6&amp;nbsp;100 tônina tamin’ ny taona 1996), izy koa taloha no laharana faharoa amin’ ny famokarana [[diamondra]] (20&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 karà tamin’ ny taona 1991). Ny varahina no vokatra mampidi-bola be indrindra isan’ olona amin’ izy ireo. Mitrandraka [[firapotsy]] [[volamena]], [[volafotsy]], [[fanitso]], [[manganezy]], [[tongstena]] ary [[kadmioma]] koa ny Repoblika Demôkratikan’i Kôngô. Ny otri-t[[solitany]] an-dranomasina dia trandrahina nanomboka tamin’ny taona 1975. Ny [[tohodrano]]&lt;nowiki/&gt;n’ i Inga eo amin’ ny ony [[Congo (ony)|Congo]] no lehibe indrindra aty [[Afrika]].

==== Indostria ====
Ny taozava-baventy, izay nandroso manodidina ny fitrandrahana akora, indrindra ny [[varahina]], dia tra-pahasahiranana noho ny fitontoganan’ ny toekarena sy noho ny fahasimban’ ny [[fotodrafitrasa]] vokatry ny ady (lalana, seranan-tsambo, sns).   

=== Ny fifanakalozana anatiny sy ny fitaterana ary ny varotra ivelany ===

==== Ny fifanakalozana anatiny ====
Ny vola Zaira vaovao (''nouveu zaïre'') no vola ampiasaina ao amin’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô nanomboka tamin’ ny taona 1993. Mitentina 3&amp;nbsp;000&amp;nbsp;000 Zaira taloha (''anciens zaïres'') ny iray Zaira vaovao. Taorian’ ny nahatingavan’ i [[Laurent-Désiré Kabila]] teo amin’ ny fitondrana dia naverina ho farantsa kôngôley (''franc congolais'') izany vola izany. Izany fanoloana izany dia natao mba hisakanana ny fiakaran’ ny vidim-piainana izay nihoa-pampana loatra nefa tsy tratra izany tanjona izany. Hatramin’ ny taona 1995 dia nijanona tsy nihodina intsony ny rafi-pitehirizam-bola, satria ny noraiketin’ ny varo-maizina ny sandan’ ny vola. 

==== Ny fitaterana ====
Ny fahasahiranana nahazo ny raharaham-barotra tao Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô dia nohamafisin’ ny fahasimban’ ny lalana. Ny [[Lalamby|lalam-by]] izay mitotaly 3&amp;nbsp;641&amp;nbsp;km no fitaovam-pitaterana lehibe indrindra anatin’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô, izay mampifandray amin’ ireo seranan-tsambon’ i [[Angôla]] ao Benguela, sy amin’ ny [[Afrika Atsinanana|faritra atsinanana]] sy [[Faritra Atsimo ao Afrika|atsimon’ i Afrika]]. Ny fahasimban’ ny arabe (153 497 km) hatramin’ ny taona 1990 dia manelingelina ny famatsiana ny tsena maro ny fitaterana ny harena voa-janahary. Ny renirano sy ny ony azo ifamoivoizana amin’ ny [[sambo]], izay mirefy 17&amp;nbsp;285&amp;nbsp;km, no tena ampisaina, ka ny ony [[Congo (ony)|Congo]] dia azo ifamoivoizana amin’ ny ampahany avy any amin’ ny vinany fivarinany any an-dranomasina ka hatrany amin’ ny tanànan’ i Matadi ary any an’avàn’ ny tanànan’ i [[Kinshasa]]. Misy seranam-piaramanidina iraisam-pirenena dimy ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô.

==== Varotra ivelany ====
Ny varotra ivelany tao Zaira taloha dia tsy mifandanja satria ny fanafarana entana no be. Nifamadika izany tamin’ ny taona 1991. Ny varahina dia misahana ny antsasaky ny vola miditra amin’ ny fanondranana entana. I [[Belzika]], i [[Etazonia]], i [[Alemaina]] ary i [[Frantsa]] no mpiara-miombona antoka momba ny varotra ivelany amin’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô.

== Ny kolontsaina ==

=== Ny fivavahana ===
Ny ankamaroan’ ny mponina ao amin’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô dia [[Kristiana]] ka ny 47 % dia [[Katolika|Katôlika]] ary ny 28 % [[Protestantisma|Prôtestanta]]. Vitsy an’ isa ny [[Finoana silamo|Miozolmàna]]. Ny [[Sinkretisma|fivavahana mifangaroharo]] (toy ny [[kimbangisma]] izay arahin’ ny 3&amp;nbsp;%n’ ny mponina) dia manafangaro singa avy amin’ ny [[kristianisma]] sy ny [[fivavahan-drazana afrikana]].

=== Ny fiteny ===
Ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] no [[Fiteny ôfisialy|teny ôfisiali]]&lt;nowiki/&gt;n' ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô. Misy fiteny tompon-tany miisa 220 ny ao amin’ io firenena io ka ny ankamaroany dia [[fiteny banto]], nefa ny efatra no natao [[Tenim-pirenena|fitenim-pirenena]] ifaneraseran’ ny mponina, dia ny [[fiteny soahily]], ny [[fiteny lingala]], ny [[fiteny kikôngô]] ary ny [[fiteny tsiloba]].

Ny fiteny soahily  dia tenenin’ ny 35&amp;nbsp;%n’ ny mponina ao amin’ ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô ao ao amin’ ireo ivontoerana lehibe sy ao amin’ ny faritra atsinanana (Katanga, Nord-Kivu, Sud-Kivu, ary ny faritra atsimo atsianan’ ny faritany Orientale). Ny [[fiteny lingala]] dia tenenin’ ny 30&amp;nbsp;%n’ ny mponina, ao [[Kinshasa]] sy ao amin’ ny faritanin’ i Bandundu, ao amin’ ny faritanin’ i Équateur ary ao amin’ ny faritany Orientale. Ny fiteny kikôngô  izay tenenin’ny 15&amp;nbsp;%n’ ny mponina, ao Bas-Congo. Ny [[fiteny tsiloba]]  izay ampiasain’ ny 15&amp;nbsp;%n’ ny mponina, ao amin’ ny faritany roa ao Kasaï.

=== Ny fampianarana ===
Tamin’ ny taona 2005 dia nahatratra 89,8&amp;nbsp;%n’ ny mponina no mahay mamaky teny sy manoratra. Zaza telo amin’ ny efatra (75 %) no tafiditra an-tsekoly tamin’ ny taona 1980. Na dia izany aza, ny fifanolanana ara-pôlitika tamin’ ny taona 1990 dia niteraka fihenanan’ ny fankanesan’ ny zaza ny an-tsekoly tamin’ ny faritra maro, noho izany dia nidina ambanin’ ny 40 % isan’ ny zaza 12 hatramin’ ny 17 taona mianatra. Na dia ambany dia ambany aza ny tahan' ny fidirana an-tsekoly any amin’ ny ambaratonga fahatelo dia ahitana oniversite telo ny Repoblika Demôkratikan’ i Kôngô izay miorina ao Kinshasa sy [[Lubumbashi]] ary [[Kisangani]]. 

== Jereo koa ==
'''Momba ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô'''
* [[Tantaran' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]]
* [[Jeôgrafian' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]]
* [[Kolontsaina ao amin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]]
* [[Toekaren' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]]
* [[Fiteny ao amin' ny Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]]
'''Firenena ao Afrika:'''

[[Afrika Atsimo]] - [[Alzeria]] - [[Angôla]] - [[Benino]] - [[Borkina Fasô]] - [[Borondy]] - [[Bôtsoana]] - [[Ejipta]] - [[Eritrea]] - [[Esoatiny]] ([[Soazilandy]] taloha) - [[Etiôpia]] - [[Gabôna]] - [[Gambia]] - [[Ganà]] - [[Ginea]] - [[Ginea Bisao]] - [[Ginea Ekoatôrialy]] - [[Jibotỳ]] - [[Kamerona]] - [[Kapvera]] - [[Kenia]] - [[Kômôro]] - [[Kôtidivoara]] - [[Lezôtô]] - [[Liberia]] - [[Libia]] - [[Madagasikara]] - [[Malaoỳ|Malaoy]] - [[Malỳ]] - [[Maorisy]] - [[Maoritania]] - [[Marôka]] - [[Môzambika]] - [[Namibia]] - [[Nizera]] - [[Nizeria]] - [[Oganda]] - [[Repoblika Arabo Saharaoy Demôkratika]] - [[Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]] - [[Repoblikan' i Afrika Afovoany]] - [[Repoblikan' i Kôngô]] - [[Roanda]] - [[Saô Tôme e Prinsipe]] - [[Seisely]] - [[Senegaly]] - [[Siera Leôna]] - [[Sodàna]] - [[Sodàna Atsimo]] - [[Sômalia]] - [[Sômalilandy]] - [[Tanzania]] - [[Tôgô]] - [[Tonizia]] - [[Tsady]] - [[Zambia]] - [[Zimbaboe]]

'''Kôntinenta eto an-tany'''

* [[Afrika]]
* [[Amerika]] ([[Amerika Avaratra]] - [[Amerika Atsimo]])
* [[Azia]]
* [[Eorôpa]]
* [[Ôseania]]
* [[Antarktika]]

[[Sokajy:Firenena]]
[[Sokajy:Firenena ao Afrika]]
[[Sokajy:Repoblika Demokratikan'i Kongo]]
[[Sokajy:Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]]</text>
      <sha1>ae78e1mc99zibcyc7tf5x8e2jg5m08g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alquines</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12656</id>
    <revision>
      <id>1151201</id>
      <parentid>927543</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T09:11:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>31390</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>svg</comment>
      <origin>1151201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1190" sha1="3g57rpp8yxwpm52xkwjj8e2c2xqfjl4" xml:space="preserve">{{Coord|50.7411|1.9931}}

{{infobox tanàna
|tanàna=Alquines
|firenena={{Frantsa}}
|faritany=[[Hauts-de-France]]
|velarantany=10.51
|isam-ponina=865
|ben'ny tanàna=Joseph Cucheval
}}
[[sary:Blason ville fr Alquines (Pas-de-Calais).svg|120px|thumb|right|Mari-piandrian'i Alquines]]
I '''Alquines''' dia kaominina ao amin'ny fivondronan'i Saint-Omer, ao amin'ny departemantan'i [[Pas-de-Calais]], ao amin'ny faritr'i [[Hauts-de-France]], ao [[Frantsa]]. 
Ny INSEE dia mampiasa ny kaodim-paositra 62024.
I Joseph Cucheval no ben'ny tanàna mandritry ny taona . Ilay kaominina dia kaominina mpikambana amin'ny fivondronan-kaominin'i Pays de Lumbres
== Jeografia ==

Ny isam-ponin'i Alquines dia 865 mponina araka ny fanisana natao tamin'ny taona 2009.  Ny haavon'ny toerana ambany indrindra dia 83 metatra. Ny haavon'ny toerana avo indrindra dia 211 metatra. Ny fisiana ara-daharampehintany ary ara-daharanjarahasin'ilay kaominina dia 50.7411° ary 1.9931° amin'ny soratra desimaly.
Ny faritr'ora dia GMT+1.

== Rohy ivelany ==
*  : Tranonkala 
* [http://www.communes.com/recherche/?q=Alquines Eo amin'i www.communes.com]

&lt;references/&gt;


[[Sokajy:Tanàna ao amin'ny faritr'i Pas-de-Calais]]</text>
      <sha1>3g57rpp8yxwpm52xkwjj8e2c2xqfjl4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diamantina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72108</id>
    <revision>
      <id>1151174</id>
      <parentid>1091166</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:39:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1339" sha1="jywa2zpramkotogjfdx5vs0jzwt782s" xml:space="preserve">{{coord|-18.246920|-43.603450}}
{{infobox tanàna
|anarana       =Diamantina
|velarantany   =  3.891,65
|isam-ponina   = 49.493
|haavo         =
|firenena      ={{BRA}}
|fanjakana     ={{Minas Gerais}}
|ben'ny tanàna = 
|sary          =Catedral Metropolitana (Diamantina, Minas Gerais) 02.jpg
|saina = Bandeira diamantina.png
}}
[[File:MinasGerais Municip Diamantina.svg|thumb|left|Diamantina]]
I '''Diamantina''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Minas Gerais}}, ao amin'i  [[Jequitinhonha (mesoregione)|Jequitinhonha]],  [[Zana-paritan'i Diamantina|Diamantina]].

Niorina tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-18, ny niandohan'i Diamantina dia mifandray amin'ny fahitana [[diamondra]] tao amin'ny faritra, izay nampiroborobo ny fivoarany ary nanova azy ho foibe fitrandrahana harena an-kibon'ny tany manan-danja.

Mbola miaro ny endrika ara-maritrano fanjanahantany ny kaominina, miaraka amin'ireo tranobe, [[fiangonana]] ary arabe vita amin'ny vato izay maneho ny tantarany. Ho fankasitrahana ny maha-zava-dehibe azy ara-kolontsaina sy ara-tantara, dia nambaran'ny UNESCO ho Lova Iraisam-pirenena i Diamantina tamin'ny taona 1999.


== Jeografia ==
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 3.891,65  kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 49.493  tamin'ny taona 2025.

== Jereo koa ==
{{commonscat}}

[[Sokajy:Tanàna ao Minas Gerais]]</text>
      <sha1>jywa2zpramkotogjfdx5vs0jzwt782s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151175</id>
      <parentid>1151174</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1344" sha1="6j2pyk0mixokj5vf6yn74gtqpijxt9f" xml:space="preserve">{{coord|-18.246920|-43.603450}}
{{infobox tanàna
|anarana       =Diamantina
|velarantany   =  3.891,65
|isam-ponina   = 49.493
|haavo         = 1100
|firenena      ={{BRA}}
|fanjakana     ={{Minas Gerais}}
|ben'ny tanàna = 
|sary          =Catedral Metropolitana (Diamantina, Minas Gerais) 02.jpg
|saina = Bandeira diamantina.png
}}
[[File:MinasGerais Municip Diamantina.svg|thumb|left|Diamantina]]
I '''Diamantina''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Minas Gerais}}, ao amin'i  [[Jequitinhonha (mesoregione)|Jequitinhonha]],  [[Zana-paritan'i Diamantina|Diamantina]].

Niorina tamin'ny fiandohan'ny taonjato faha-18, ny niandohan'i Diamantina dia mifandray amin'ny fahitana [[diamondra]] tao amin'ny faritra, izay nampiroborobo ny fivoarany ary nanova azy ho foibe fitrandrahana harena an-kibon'ny tany manan-danja.

Mbola miaro ny endrika ara-maritrano fanjanahantany ny kaominina, miaraka amin'ireo tranobe, [[fiangonana]] ary arabe vita amin'ny vato izay maneho ny tantarany. Ho fankasitrahana ny maha-zava-dehibe azy ara-kolontsaina sy ara-tantara, dia nambaran'ny UNESCO ho Lova Iraisam-pirenena i Diamantina tamin'ny taona 1999.


== Jeografia ==
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 3.891,65  kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 49.493  tamin'ny taona 2025.

== Jereo koa ==
{{commonscat}}

[[Sokajy:Tanàna ao Minas Gerais]]</text>
      <sha1>6j2pyk0mixokj5vf6yn74gtqpijxt9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Feira da Mata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96578</id>
    <revision>
      <id>1151151</id>
      <parentid>935948</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T01:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="740" sha1="me1ed12l02o3sgx2kjd6chz7b6cvtqq" xml:space="preserve">{{infobox tanàna
|anarana       =Feira da Mata
|velarantany   =1.655,81
|isam-ponina   = 5.631
|haavo         = 497
|firenena      ={{BRA}}
|fanjakana     = {{Bahia}}
|ben'ny tanàna = 
|sary          =
|saina=Bandeira, Brasão de Feira da Mata.png
}}
[[File:Bahia Municip FeiradaMata.svg|thumb|left|Feira da Mata]]
I '''Feira da Mata''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i  [[sary:Bandeira da Bahia.svg|20px]] [[Bahia|Bahia]], ao amin'i  [[Vale São-Franciscano da Bahia]],  [[Zana-paritan'i Bom Jesus da Lapa|Bom Jesus da Lapa]].

==Jeografia==
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 1.655,81 kilometatra toradroa. 

== Lalana ==
*[[BR-030]]  na lalambe [[Bahia]]–[[Brasília]]

== Jereo koa ==
{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao Bahia]]</text>
      <sha1>me1ed12l02o3sgx2kjd6chz7b6cvtqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maraú</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96790</id>
    <revision>
      <id>1151159</id>
      <parentid>1098151</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="607" sha1="k42tw42ckbualwh160v45fat8jvu47n" xml:space="preserve">{{coord|-14.103950|-39.014900}}
{{infobox tanàna
|anarana=Maraú
|velarantany= 823,3
|isam-ponina= 21.098
|firenena={{BRA}}
|fanjakana = {{Bahia}}
|sary =TAIPUS-DE-FORA-1.JPG
|saina =Bandeira Maraú ba.jpg
}}
[[File:Bahia Municip Marau.svg|thumb|left| Marau]]
I '''Maraú''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i  {{Bahia}}, ao amin'i  [[Sul Baiano]],  [[Microregione di Valença|Valença]].

==Jeografia==
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 823,3 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 21.098.

==Jereo Koa==
*[[Camamu]]
*[[Morro de São Paulo]]
*[[Itacaré]]

{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao Bahia]]</text>
      <sha1>k42tw42ckbualwh160v45fat8jvu47n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tanhaçu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96964</id>
    <revision>
      <id>1151161</id>
      <parentid>953571</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="670" sha1="o3ptfo8qj4ykq81rq8lyuv5ou9q6rbk" xml:space="preserve">{{coord|-14.021390|-41.248060}}
{{infobox tanàna
|anarana=Tanhaçu
|velarantany=1.341,793
|isam-ponina= 31.309
|firenena={{BRA}}
|fanjakana = {{Bahia}}
|sary =03 09 2021 Cerimônia de Assinatura do Contrato de Concessão da Ferrovia. De Integração Oeste-Leste (FIOL I) (51420761652).jpg
|saina =Tanhaçu Bandeira.png
}}
[[File:Bahia Municip Tanhacu.svg|thumb|left| Tanhacu]]
I '''Tanhaçu''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i  {{Bahia}}, ao amin'i  [[Centro-Sul Baiano]],  [[Microregione di Brumado|Brumado]].

==Jeografia==
Ny velarantanin'ilay tanàna dia 1.341,793 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia  31.309.

{{commonscat}}
[[sokajy:Tanàna ao Bahia]]</text>
      <sha1>o3ptfo8qj4ykq81rq8lyuv5ou9q6rbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cavalcante</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99482</id>
    <revision>
      <id>1151176</id>
      <parentid>954144</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:56:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <comment>{{Goiás}}</comment>
      <origin>1151176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="839" sha1="q5pjsdzpqkrsrw9p026vqvjg20ykvfm" xml:space="preserve">{{coord|-13.797500|-47.458330}}
{{infobox tanàna
|anarana       =Cavalcante
|velarantany   = 6.953,646
|isam-ponina   = 9.881
|haavo         = 823
|firenena      ={{BRA}}
|fanjakana     = {{Goiás}}
|ben'ny tanàna = 
|sary          =
|saina         =Bandeira Cavalcante-GO.jpg
}}
[[File:Goias Municip Cavalcante.svg|thumb|left|Cavalcante]]
I '''Cavalcante''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Goiás}}, ao amin'i  [[Norte Goiano]],  [[Zana-paritan'i Chapada dos Veadeiros|Chapada dos Veadeiros]], Tokony ho 500 km miala ny renivohitry ny fanjakana, [[Goiânia]], ary 320 km miala ny renivohitra federaly, [[Brasília]].

==Jeografia==
Ny velarantanin'ilay tanàna dia  6.953,646 kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia  9.881 tamin'ny taona  2006 

==Jereo koa ==

{{commonscat|Cavalcante (Goiás)}}
[[sokajy:Tanàna ao Goiás]]</text>
      <sha1>q5pjsdzpqkrsrw9p026vqvjg20ykvfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mai Zetterling</title>
    <ns>0</ns>
    <id>216892</id>
    <revision>
      <id>1151203</id>
      <parentid>770362</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T09:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>112</id>
      </contributor>
      <comment>Removing [[:c:File:Mai-zetterling-gullers.jpg|Mai-zetterling-gullers.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Túrelio|Túrelio]] because: [[:c:COM:L|Copyright violation]]: License BY-NC-ND https://digitaltmuseum.se/011013836760/portratt-av-skad</comment>
      <origin>1151203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="758" sha1="nz9cqkv9eri9dlu3z908te2yafzgjay" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=
|anarana=Mai Zetterling
|teraka=24 Mey 1925
|maty=17 Martsa 1994
|firenena=Soeda
|mpiaraka=
|asa=

* [[mpilalao]]
* [[talen-koronantsary]]
* [[mpanoratra senariô]]
* [[mpanao asa soratra]]
|taona niasàna=
}}
'''Mai Zetterling''' dia mpilalao, talen-koronantsary, mpanoratra senariô, mpanao asa soratra mizaka ny zom-pirenen'i [[Soeda]] teraka ny 24 Mey 1925 ary maty ny 17 Martsa 1994 tao [[London]]
== Jereo koa ==
* [[Biôgrafia]]

===Rohy ivelany===
* Ao amin'i Freebase: [https://www.freebase.com/m/09tpr]

[[sokajy:Biôgrafia]]
{{vangovango}}
[[sokajy:mpilalao]]
[[sokajy:talen-koronantsary]]
[[sokajy:mpanoratra senariô]]
[[sokajy:mpanao asa soratra]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1925]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1994]]</text>
      <sha1>nz9cqkv9eri9dlu3z908te2yafzgjay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guido Chiarelli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>219028</id>
    <revision>
      <id>1151149</id>
      <parentid>1091654</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>7697</id>
      </contributor>
      <comment>Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1902</comment>
      <origin>1151149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7998" sha1="8ufu5o22c21vtm8xhud6lcxwjsdeo4x" xml:space="preserve">{{infobox olona
|sary=Guido chiarelli università (16722853651).jpg
|anarana=Guido Chiarelli
|teraka=24 Septambra 1902
|maty=7 Oktobra 1982
|firenena=Italia
|mpiaraka= 
|asa=

* [[injeniera]]
|taona niasàna=
}}

'''Guido Chiarelli''' dia injeniera mizaka ny zom-pirenen'i [[Italia]] teraka ny 24 Septambra 1902 tao Caltanissetta ary maty ny 7 Oktobra 1982 tao Turin.


==Tantaram-piainany==

Teraka tao '''Caltanissetta''' tamin'ny '''1902''', nanomboka ny fianarany tao amin'ny Oniversiten'i '''Palermo''' izy taorian'ny fanirian'ny rainy izay naniry azy ho injeniera momba ny harena ankibon'ny tany. Avy eo izy dia nahavita ny fianarany tao amin'ny '''Polytechnic of Turin''' izay nahazoany diplaoma tamin'ny '''1927''', na izany aza dia nanaraka ny diplaoma momba ny injeniera elektrika.
Nanomboka tamin'ny '''1928''' dia nokaramaina tao amin'ny Kaominina Turin izy, izay niasany nandritra ny efapolo taona ary izay, nanomboka tamin'ny '''1956''' ka hatramin'ny '''1968''', dia nitana ny toeran'ny lehiben'ny fizarana. Maty tany '''Turin''' izy tamin’ny '''1982'''.
Nandritra ny asany dia nikarakara rafitra elektrika anatiny, rafitra mafana, fantsona entona, famantaranandro, jiro fifamoivoizana. Tamin'ny taona '''1950''' ihany koa dia nanamboatra toby famantarana mamirapiratra izy mba hapetraka amin'ny fiantsonan'ny tram. Na izany aza, ny anarany dia mijanona ho mifandray amin'ny jiro ho an'ny daholobe noho ny fanavaozana nentiny tamin'ny rafitry ny tanànan'i Turin.

Nandray anjara lehibe manokana nandritra ny fankalazana ny '''Italia '61''' ho an'ny fahazato taonan'ny fampiraisana an'i Italia, rehefa rafitra vaovao maro no novolavolaina sy napetraka manokana ho an'io fotoana io. Ny famaritana ny Turin ho ''Ville Lumière Italiana'', izay nanomboka nivezivezy tamin'izany fotoana izany, dia nanjary nety kokoa noho ny hatramin'izay. Miaraka amin'ny fampiharana maoderina sy intuitions an'i Guido Chiarelli, ny jiro ho an'ny daholobe dia nanana lafiny ara-javakanto sambany, araka ny aseho manokana amin'ny famirapiratan'ny loharano sy ny &quot;jaridaina rock&quot; ao amin'ny Parco del Valentino, noforonina ho an'ny fampirantiana manerantany '''1961''', hetsika nahasarika mpitsidika maherin'ny 4 tapitrisa tao amin'ny renivohitra Italiana voalohany. Tamin'ny 1961 ihany koa, i Guido Chiarelli dia namorona ny tetikasa jiro ho an'ny Mole Antonelliana, tamin'ny fiafaran'ny asa fanarenana ny spire.
Tamin'ny '''1958''' dia nahazo ny mari-pankasitrahana Cavaliere izy ary tamin'ny '''1965''' dia nahazo ny mari-pankasitrahana ny Repoblika Italiana.

Tamin'ny taona '''2011''', tamin'ny fankalazana ny faha-150 taonan'ny fampiraisana an'i Italia, ny asany dia nankalazaina intelo tao Turin: miaraka amin'ny takelaka ao amin'ny Piazza Carignano, ao amin'ny ''Galleria Lingotto - 8'', tamin'ny fankalazana ny 24 Jolay tao amin'ny ''Officine Grandi Riparazioni'' (nokarakarain'ny Fikambanana ''Amici di Italia 61'' ho an'ny tetikasa''Io c'ero''), ary miaraka amin'ny famoahana ny tononkalo ''Ny zaridaina majika''.

Tamin'ny 9 Jona '''2012''', tao Agliè, tamin'ny fotoana nahazoana ny mari-pankasitrahana tamin'ny fifaninanana literatiora &quot;Il Meleto di Guido Gozzano&quot;, niaraka tamin'ny famakiana tononkalo ''An Evening Sky'', nomem-boninahitra i Guido Chiarelli noho ny asany tamin'ny jiro an-dalambe.

Tamin'ny 3 Jolay '''2019''', natao tao amin'ny Valentino Park ny lanonana fanokafana takela-pahatsiarovana ho an'ny asa nataon'i Guido Chiarelli nanomboka tamin'ny '''1928''' ho an'ny Kaominina Turin. Tamin'ny 4 Janoary '''2021''', nanatrika ny fanokafana ny takela-pahatsiarovana vaovao teo amin'ny fidirana amin'ny zaridaina rock ao Valentino i Lidia zanany vavy. 

Tamin'ny fankalazana ny faha-120 taona nahaterahany, ny fampirantiana lehibe ''Lights for the city'' dia nokarakaraina tao amin'ny efitranon'ny Villa Amoretti ao Turin, izay nahitana mpanakanto fitopolo teo ho eo, Oktobra -Novambra '''2022''' .
&lt;ref&gt;https://guidochiarelli.jimdofree.com/&lt;/ref&gt;

Nisy takela-pahatsiarovana naseho tao '''Caltanissetta''' tamin'ny 28 Desambra '''2023''', teo anatrehan'ny Pr. Enzo Falzone, mpahay tantara sady manam-pahaizana momba ny tanàna, ary ireo tompon'andraikitra ao an-tanàna indrindra ny Mpanolotsaina Cettina Andaloro sy Marcello Frangiamone. Noho ny fangatahan'i Marco D'Arma, Filohan'ny distrikan'ny Providence, dia napetraka teo amin'ny 27 Narese Street, toerana nipetrahan'i Guido Chiarelli hatramin'ny 1922 ilay takelaka.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.civico20news.it/sito/articolo.php?id=49966&amp;fbclid|title=Guido Chiarelli, il &quot;poeta della luce&quot;, ricordato a Caltanissetta|website=Civico 20 News|accessdate=2024-01-08|archive-date=2024-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20240529021745/https://www.civico20news.it/sito/articolo.php?id=49966&amp;fbclid|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


==Saripika sary==
{| align=center
| &lt;div align=&quot;center&quot;&gt;&lt;gallery widths=&quot;175px&quot; heights=&quot;175px&quot;&gt;
File:Progetto G. Chiarelli.JPG|Tetikasa ho an'i Mole Antonelliana, 1961
File:Mole 150.jpg| Tetikasa jiro an'i Mole Antonelliana, 2011
File:Flor 61-rid.3.gif|Tetikasa jiro amin'ny zaridaina, 1961
File:Fontana luminosa.jpg|Tetik'asa jiro amin'ny loharano, 1961
File:Monumento a Massimo d'Azeglio.jpg|Tetikasa manazava tsangambato
File:Chiarelli-Targa 2019.JPG|Fitokanana takelaka ho an'ny [[Guido Chiarelli]], 2019
File:Targa Chiarelli 2019.jpg|Plaque ho an'i [[Guido Chiarelli]], 2019
File:Targa Guido Chiarelli Caltanissetta.jpg|Plaque fanokanana tao '''Caltanissetta''', 2023
&lt;/gallery&gt;&lt;/div&gt;
|}

==Lahatsoratra navoaka==

*''Il trattamento delle spazzature'', &quot;Torino&quot; rivista mensile municipale, n. 7, 1931
on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/520/#1176]
*''L'illuminazione pubblica di Torino'', &quot;Torino&quot; rivista mensile municipale, n. 6, 1933
on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/522/#668]
*''La centrale telefonica automatica municipale'', &quot;Torino&quot; rivista mensile municipale, n. 11, 1933
on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/522/#1362]
*''La segnalazione automatica degli incendi'', &quot;Torino&quot; rivista mensile municipale, n. 11, 1934
on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/529/#1572]
*''Le piastre riflettenti per la segnalazione stradale notturna a riflessione'', &quot;L'Industria&quot;, n. 5, 1935
*''Trazione elettrica ferroviaria per il nuovo mercato ortofrutticolo'', &quot;Torino&quot; rivista mensile municipale, n. 12, 1935
on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/530/#1681/z]
*''Vivide luci sulla città'', &quot;Torino&quot; rivista mensile municipale, n. 2, 1936
on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/531/#858]
*''Illuminazione moderna'', &quot;Torino&quot; rivista mensile municipale, n. 2, 1938, p.&amp;nbsp;55
on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/535/#226-227]
*''Torino sotto la luce blu'', &quot;Il Fiduciario&quot;, luglio-settembre 1939.
*''Il trattamento delle spazzature'', &quot;Rivista dell'Istituto Nazionale di Urbanistica&quot;, n. 2, 1939
on line [http://www.inu.it/wp-content/uploads/Urbanistica_1939_2.pdf]
*''L'oscuramento delle luci in caso di guerra'', &quot;Torino&quot; rivista mensile municipale, n. 1, 1939&lt;ref&gt;[http://webthesis.biblio.polito.it/1208/ vd. in webthesis.biblio.polito.it]&lt;/ref&gt;
on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/536/#30]
*''Luci delle città'', &quot;Illustrazione d'Italia &quot;, 6 ottobre 1946
on line [https://guidochiarelli.wordpress.com/2020/04/14/luci-delle-citta-articolo-di-guido-chiarelli-su-illustrazione-ditalia-6-ottobre-1946/]
*''Come si fabbrica il gas'', &quot;Torino&quot; rivista mensile municipale, n. 2, 1949
on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/541/#100]
*''Il consumo dell'energia elettrica a Torino nell'ultimo venticinquennio'', &quot;Torino&quot; rivista mensile municipale, n. 7, 1951 
on line [http://www.museotorino.it/resources/pdf/books/542/#468]

==Tranonkala==
*[http://guidochiarelli.jimdofree.com/   Web Site]
==Fanamarihana==
[[sokajy:Biôgrafia]]
[[sokajy:injeniera]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1902]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1982]]</text>
      <sha1>8ufu5o22c21vtm8xhud6lcxwjsdeo4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Parambu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>256968</id>
    <revision>
      <id>1151177</id>
      <parentid>955615</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T04:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="805" sha1="elr2xvgnlqxwek9y7i1aim04jif905w" xml:space="preserve">{{coord|-6.211110|-40.694440}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Parambu
|velarantany   = 2.303,4 
|haavo         = 496
|fanjakana     = [[Ceará]]
|isam-ponina   = 31.445
|firenena      = {{Brazila}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =Monumento (tipo arco) na entrada da cidade de Parambu - panoramio.jpg
|saina         =Bandeira Parambu.png
}}
[[File:Ceara Municip Parambu.svg|thumb|left|Parambu]]
'''Parambu''' dia tanàna ao amin'ny fanjakan mizaka tenan'i [[Ceará]] ao amin'ny [[Brazila]].

== Jeografia ==
Tamin'ny taona 2022, dia nanana mponina 31.445 izy.
Any amin'ny 406 km miala ny renivohitra, [[Fortaleza]], no misy azy, ary azo aleha amin'ny alalan'ny lalambe [[BR-020]].


== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Ceará]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Ceará]]</text>
      <sha1>elr2xvgnlqxwek9y7i1aim04jif905w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Morada Nova</title>
    <ns>0</ns>
    <id>256995</id>
    <revision>
      <id>1151178</id>
      <parentid>955642</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T04:20:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="657" sha1="dys37a5jlsxvezttue87hpnhbunyv42" xml:space="preserve">{{coord|-5.106670|-38.372500}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Morada Nova
|velarantany   = 2.779,22
|fanjakana      = {{Ceará}}
|isam-ponina   = 61.443
|firenena      = {{Brazila}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =Rodovia CE-265.jpg
|saina         = Bandeira de Morada Nova CE.svg
}}
[[File:Brazil Ceará Morada Nova location map.svg|thumb|left|Morada Nova]]
'''Morada Nova''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i {{Ceará}} ao amin'ny [[Brazila]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 61.443 mponina tamin'ny taona 2022.


== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Ceará]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Ceará]]</text>
      <sha1>dys37a5jlsxvezttue87hpnhbunyv42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151179</id>
      <parentid>1151178</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T04:21:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="677" sha1="m57ry4gxaj1fh4147mqkg6d5nmwdizy" xml:space="preserve">{{coord|-5.106670|-38.372500}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Morada Nova
|velarantany   = 2.779,22
|haavo         = 57
|fanjakana      = {{Ceará}}
|isam-ponina   = 61.443
|firenena      = {{Brazila}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =Rodovia CE-265.jpg
|saina         = Bandeira de Morada Nova CE.svg
}}
[[File:Brazil Ceará Morada Nova location map.svg|thumb|left|Morada Nova]]
'''Morada Nova''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i {{Ceará}} ao amin'ny [[Brazila]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 61.443 mponina tamin'ny taona 2022.


== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Ceará]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Ceará]]</text>
      <sha1>m57ry4gxaj1fh4147mqkg6d5nmwdizy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sobradinho</title>
    <ns>0</ns>
    <id>257277</id>
    <revision>
      <id>1151185</id>
      <parentid>955925</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T05:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="650" sha1="j2z8s3kecpirltxwoedl3ex78aeqyuq" xml:space="preserve">{{coord|-12.833330|-39.100000}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Sobradinho
|velarantany   = 1.238,92
|haavo         = 380 
|isam-ponina   =  26.959
|firenena      = {{Brazila}}
|fanjakana      = {{Bahia}}
|ben'ny tanàna =
|sary          = Barragem de Sobradinho-BA.jpg
|saina         = Bandeira de Sobradinho, Bahia.svg
}}

'''Sobradinho''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i [[Bahia]] ao amin'ny [[Brazila]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 26.959 mponina tamin'ny taona 2024

== Ony ==
* [[Rio São Francisco]]

== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Bahia]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Bahia]]</text>
      <sha1>j2z8s3kecpirltxwoedl3ex78aeqyuq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151186</id>
      <parentid>1151185</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T05:24:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="710" sha1="26czrkdiuidan39do1e2x6ze0myrrvv" xml:space="preserve">{{coord|-12.833330|-39.100000}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Sobradinho
|velarantany   = 1.238,92
|haavo         = 380 
|isam-ponina   =  26.959
|firenena      = {{Brazila}}
|fanjakana      = {{Bahia}}
|ben'ny tanàna =
|sary          = Barragem de Sobradinho-BA.jpg
|saina         = Bandeira de Sobradinho, Bahia.svg
}}

'''Sobradinho''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i [[Bahia]] ao amin'ny [[Brazila]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 26.959 mponina tamin'ny taona 2024

== Ony ==
* [[Rio São Francisco]]

== Lalana ==
* [[BR-020]] ([[Brasília]] - [[Fortaleza]] )

== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Bahia]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Bahia]]</text>
      <sha1>26czrkdiuidan39do1e2x6ze0myrrvv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151188</id>
      <parentid>1151186</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T05:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="687" sha1="7pcwbeuvbpjg34v55lge7jgvdhggetc" xml:space="preserve">{{coord|-12.833330|-39.100000}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Sobradinho
|velarantany   = 1.238,92
|haavo         = 380 
|isam-ponina   =  26.959
|firenena      = {{Brazila}}
|fanjakana      = {{Bahia}}
|ben'ny tanàna =
|sary          = Barragem de Sobradinho-BA.jpg
|saina         = Bandeira de Sobradinho, Bahia.svg
}}

'''Sobradinho''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i [[Bahia]] ao amin'ny [[Brazila]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 26.959 mponina tamin'ny taona 2024

== Ony ==
* [[Rio São Francisco]]

== Lalana ==
* [[BA-316] sy BA-210.

== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Bahia]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Bahia]]</text>
      <sha1>7pcwbeuvbpjg34v55lge7jgvdhggetc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151189</id>
      <parentid>1151188</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T05:39:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="688" sha1="eay8o8c5xvcjz32d6blzz9a3552qghv" xml:space="preserve">{{coord|-12.833330|-39.100000}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Sobradinho
|velarantany   = 1.238,92
|haavo         = 380 
|isam-ponina   =  26.959
|firenena      = {{Brazila}}
|fanjakana      = {{Bahia}}
|ben'ny tanàna =
|sary          = Barragem de Sobradinho-BA.jpg
|saina         = Bandeira de Sobradinho, Bahia.svg
}}

'''Sobradinho''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i [[Bahia]] ao amin'ny [[Brazila]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 26.959 mponina tamin'ny taona 2024

== Ony ==
* [[Rio São Francisco]]

== Lalana ==
* [[BA-316]] sy BA-210.

== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Bahia]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Bahia]]</text>
      <sha1>eay8o8c5xvcjz32d6blzz9a3552qghv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Resende</title>
    <ns>0</ns>
    <id>257360</id>
    <revision>
      <id>1151163</id>
      <parentid>956009</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1424" sha1="6mfcbwcc1tko17kw9gewhh56rhjz2x6" xml:space="preserve">{{coord|-22.468890|-44.446670}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Resende
|velarantany   =
|fanjakana      = [[Rio de Janeiro]]
|isam-ponina   = 129.612
|firenena      = {{Brazila}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =A cidade de Resende RJ, aos pés da Serra da Mantiqueira.jpg
|saina         = Bandeira-resende.png
}}
[[File:RiodeJaneiro Municip Resende.svg|thumb|left|Resende]]
'''Resende''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i [[Rio de Janeiro]] ao amin'ny [[Brazila]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 129.612 mponina tamin'ny taona 2022.
Halavirana mankany amin'ny renivohitra ([[Rio de Janeiro (tanàna)|Rio de Janeiro]]): 146 km

==Toerana ==
* [[Volkswagen]] Trucks and Buses, orinasa kamiao sy bisy lehibe indrindra any [[Brezila]]
*Orinasa Nokleary any Brezila, Orinasa Soliky Nokleary, hany orinasa fanatsarana oraniôma ao amin'ny firenena
*Pernod Ricard, orinasa zava-pisotro misy alikaola (orinasa zava-pisotro fahatelo lehibe indrindra eran-tany)
* Vondron'ny Votorantim, orinasa vy (ny lehibe indrindra ao amin'ny vondrona any Brezila)
*Furnas Centrais Elétricas, Orinasa mpamokatra herinaratra avy amin'ny rano Funil (216 MW)
* Novartis, orinasa fanafody
* Nissan, mpanamboatra fiara Nissan manokana.

== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Rio de Janeiro]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat|Resende (Rio de Janeiro)}}
[[de:Resende (Rio de Janeiro)]]
[[sokajy:Tanàna ao Rio de Janeiro]]</text>
      <sha1>6mfcbwcc1tko17kw9gewhh56rhjz2x6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151164</id>
      <parentid>1151163</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:31:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1419" sha1="tn4epgx860dsl6tzpcwyekq2s50rm4h" xml:space="preserve">{{coord|-22.468890|-44.446670}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Resende
|velarantany   =
|fanjakana      = [[Rio de Janeiro]]
|isam-ponina   = 129.612
|firenena      = {{Brazila}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =A cidade de Resende RJ, aos pés da Serra da Mantiqueira.jpg
|saina         = Bandeira-resende.png
}}
[[File:RiodeJaneiro Municip Resende.svg|thumb|left|Resende]]
'''Resende''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i [[Rio de Janeiro]] ao amin'ny [[Brazila]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 129.612 mponina tamin'ny taona 2022.
Halavirana mankany amin'ny renivohitra ([[Rio de Janeiro (tanàna)|Rio de Janeiro]]): 146 km

==Toerana ==
* [[Volkswagen]] Trucks and Buses, orinasa kamiao sy bisy lehibe indrindra any [[Brezila]]
*Orinasa Nokleary any Brezila, Orinasa Soliky Nokleary, hany orinasa fanatsarana oraniôma ao amin'ny firenena
*Pernod Ricard, orinasa zava-pisotro misy alikaola (orinasa zava-pisotro fahatelo lehibe indrindra eran-tany)
* Grupo Votorantim, orinasa vy (ny lehibe indrindra ao amin'ny vondrona any Brezila)
*Furnas Centrais Elétricas, Orinasa mpamokatra herinaratra avy amin'ny rano Funil (216 MW)
* Novartis, orinasa fanafody
* Nissan, mpanamboatra fiara Nissan manokana.

== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Rio de Janeiro]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat|Resende (Rio de Janeiro)}}
[[de:Resende (Rio de Janeiro)]]
[[sokajy:Tanàna ao Rio de Janeiro]]</text>
      <sha1>tn4epgx860dsl6tzpcwyekq2s50rm4h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151165</id>
      <parentid>1151164</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1448" sha1="4lsjytsu5v0dfp67dffr0d6kfv9ie1b" xml:space="preserve">{{coord|-22.468890|-44.446670}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Resende
|velarantany   =1.099,33
|haavo         = 407
|fanjakana      = [[Rio de Janeiro]]
|isam-ponina   = 129.612
|firenena      = {{Brazila}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =A cidade de Resende RJ, aos pés da Serra da Mantiqueira.jpg
|saina         = Bandeira-resende.png
}}
[[File:RiodeJaneiro Municip Resende.svg|thumb|left|Resende]]
'''Resende''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i [[Rio de Janeiro]] ao amin'ny [[Brazila]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 129.612 mponina tamin'ny taona 2022.
Halavirana mankany amin'ny renivohitra ([[Rio de Janeiro (tanàna)|Rio de Janeiro]]): 146 km

==Toerana ==
* [[Volkswagen]] Trucks and Buses, orinasa kamiao sy bisy lehibe indrindra any [[Brezila]]
*Orinasa Nokleary any Brezila, Orinasa Soliky Nokleary, hany orinasa fanatsarana oraniôma ao amin'ny firenena
*Pernod Ricard, orinasa zava-pisotro misy alikaola (orinasa zava-pisotro fahatelo lehibe indrindra eran-tany)
* Grupo Votorantim, orinasa vy (ny lehibe indrindra ao amin'ny vondrona any Brezila)
*Furnas Centrais Elétricas, Orinasa mpamokatra herinaratra avy amin'ny rano Funil (216 MW)
* Novartis, orinasa fanafody
* Nissan, mpanamboatra fiara Nissan manokana.

== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Rio de Janeiro]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat|Resende (Rio de Janeiro)}}
[[de:Resende (Rio de Janeiro)]]
[[sokajy:Tanàna ao Rio de Janeiro]]</text>
      <sha1>4lsjytsu5v0dfp67dffr0d6kfv9ie1b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Itatiaia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>257503</id>
    <revision>
      <id>1151162</id>
      <parentid>1141438</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="804" sha1="5qyuiafu4o7yd4ri26yk34znclmnw98" xml:space="preserve">{{coord|-22.496110|-44.563330}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Itatiaia
|velarantany   =224,95
|haavo         = 505 
|fanjakana     = {{Rio de Janeiro}}
|isam-ponina   = 32.312
|firenena      = {{Brazila}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =Interior parque Nacional Itatiaia.JPG
|saina = Bandeira itatiaia.PNG
}}
[[File:RiodeJaneiro Municip Itatiaia.svg|thumb|left|Itatiaia]]
'''Itatiaia''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i [[Rio de Janeiro]] ao amin'ny [[Brazila]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 32.312 mponina tamin'ny taona 2021.

Ny tanàna manodidina dia [[Resende]] sy [[Bocaina de Minas]]. 174 km miala ny renivohitra, [[Rio de Janeiro]].

== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Rio de Janeiro]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao Rio de Janeiro]]</text>
      <sha1>5qyuiafu4o7yd4ri26yk34znclmnw98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brumado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>257616</id>
    <revision>
      <id>1151157</id>
      <parentid>956267</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T01:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="670" sha1="a67eqwtj3lxa82r9jiwnw1dix5guacy" xml:space="preserve">{{coord|-14.203610|-41.665280}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Brumado
|velarantany   = 2.207,61
|fanjakana      = [[Bahia]]
|haavo          = 454
|isam-ponina   = 74.368
|firenena      = {{Brazila}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =Vista parcial da cidade de Brumado.jpg
|saina = Bandeira de Brumado.svg
}}
[[File:Bahia Municip Brumado.svg|thumb|left|Brumado]]
'''Brumado''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i [[Bahia]] ao amin'ny [[Brazila]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 74.368 mponina tamin'ny taona 2024.

=== Toe-tany ===

== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Bahia]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao  Bahia]]</text>
      <sha1>a67eqwtj3lxa82r9jiwnw1dix5guacy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151158</id>
      <parentid>1151157</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="681" sha1="tpz8vgxyw92mrg8ko1kh6pwy5sq20t4" xml:space="preserve">{{coord|-14.203610|-41.665280}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Brumado
|velarantany   = 2.207,61
|fanjakana      = [[Bahia]]
|haavo          = 454
|isam-ponina   = 74.368
|firenena      = {{Brazila}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =Vista parcial da cidade de Brumado.jpg
|saina = Bandeira de Brumado.svg
}}
[[File:Bahia Municip Brumado.svg|thumb|left|Brumado]]
'''Brumado''' dia tanàna ao amin'ny fanjakana mizaka tenan'i [[Bahia]] ao amin'ny [[Brazila]].

== Jeografia ==
Ny isam-ponina dia 74.368 mponina tamin'ny taona 2024.

=== Lalana  ===
*[[BR-030]]

== Jereo koa ==
* [[Brazila]]
** [[Bahia]]

== Tsiahy ==
&lt;references/&gt;

{{commonscat}}

[[sokajy:Tanàna ao  Bahia]]</text>
      <sha1>tpz8vgxyw92mrg8ko1kh6pwy5sq20t4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Divay</title>
    <ns>0</ns>
    <id>263664</id>
    <revision>
      <id>1151167</id>
      <parentid>1083289</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="720" sha1="mgeugn3ni4w40vgjb469zbnr58wzrel" xml:space="preserve">[[Sary:Red and white wine in glass.jpg|vignette|239x239px|Divay mena sy divay fotsy]]
Ny '''divay''' dia [[zavapisotro]] misy [[Alkôla|alkaola]] azo avy amin' ny fanotrehana ny voam-[[Voaloboka|boaloboka]]. Maro karazana ny divay, ka antony maro no miteraka izany, dia ny toerana nanirian' ny voaloboka sy ny karazam-boaloboka ary ny fomba fanotrehana azy. Mety hiloko mena na mavokely na tsy miloko sahala amin' ny rano madio ny voaloboka. Mety ho mamimamy na tsy ahatsapana tsiro mamy mihitsy ny divay. Ny divay sasany mety handroatra be fa ny sasany mety tsy handroatra mihitsy.  Araka ny famaritana eorôpeana dia tsy latsaka ny 8,5 % ny alkaola ao amin' ny divay.

== Jereo koa ==

* [[Labiera]]


[[Sokajy:Divay]]</text>
      <sha1>mgeugn3ni4w40vgjb469zbnr58wzrel</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151173</id>
      <parentid>1151167</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:29:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="740" sha1="ouje1kpwzj7308twfvxfqn6lagei7iv" xml:space="preserve">[[Sary:Red and white wine in glass.jpg|vignette|239x239px|Divay mena sy divay fotsy]]
Ny '''divay''' dia [[zavapisotro]] misy [[Alkôla|alkaola]] azo avy amin' ny fanotrehana ny voam-[[Voaloboka|boaloboka]]. Maro karazana ny divay, ka antony maro no miteraka izany, dia ny toerana nanirian' ny voaloboka sy ny karazam-boaloboka ary ny fomba fanotrehana azy. Mety hiloko mena na mavokely na tsy miloko sahala amin' ny rano madio ny voaloboka. Mety ho mamimamy na tsy ahatsapana tsiro mamy mihitsy ny divay. Ny divay sasany mety handroatra be fa ny sasany mety tsy handroatra mihitsy.  Araka ny famaritana eorôpeana dia tsy latsaka ny 8,5 % ny alkaola ao amin' ny divay.

== Jereo koa ==
* [[Tanimboaloboka]]
* [[Labiera]]


[[Sokajy:Divay]]</text>
      <sha1>ouje1kpwzj7308twfvxfqn6lagei7iv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fanomezana fiton' ny Fanahy Masina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278234</id>
    <revision>
      <id>1151150</id>
      <parentid>1078996</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T01:00:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Tsipelina</comment>
      <origin>1151150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9112" sha1="rqgwkz1clk2sb9b9zz3ucgenx407x08" xml:space="preserve">Amin' ny fivavahana kristiana, ny '''fanomezam-pahasoavana fiton' ny Fanahy Masina''' na '''fanomezana fiton' ny Fanahy Masina''' dia ireo [[Fahasoavana (kristianisma)|fahasoavana]] omen' Andriamanitra ny mpino. Atao hoe χαρισμα / ''kharisma'' izany amin' ny [[teny grika]]. Ny fitanisana ireo fanomezana fito ireo dia nataon' ireo [[Rain' ny Fiangonana]] (na Aban' ny Eglizy), dia ny fahendrena, ny fahazavan-tsaina, ny fanoloran-tsaina (na fifidianana), ny faherezana, ny fahalalana, sy ny fahatahorana an' Andriamanitra miampy ny fitiavana an' Andriamanitra.

== Ny fanomezan' ny Fanahy Masina araka ny Testamenta Vaovao ==
Ao amin' ny [[Epistily voalohany ho an'ny Kôrintiana|Epistily voalohany ho an' ny Kôrintiana]] toko faha-12, ny fanomezana fiton' ny [[Fanahy Masina]] dia soritsoritan' i [[Paoly avy any Tarsisy|Paoly avy any Tarsio jusy]]. Manao fampitahana amin' ny vatana i Paoly:

&quot;&lt;sup&gt;12&lt;/sup&gt; Fa tahaka ny tena iray ihany, anefa maro no momba ny tena, ary ireo rehetra momba ny tena ireo, na dia maro aza, dia tena iray ihany, dia tahaka izany koa Kristy. &lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; Fa Fanahy iray ihany no nanaovam-batisa antsika rehetra ho tena iray, na Jiosy na jentilisa, na andevo na tsy andevo; ary isika rehetra dia efa nampisotroina ny Fanahy iray.&quot; (1Kôr 12.12-13, ''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'').

Ao amin' ny toko faha-13 i Paoly dia miresaka ny filaharam-piambonian' ireo fanomezana ireo sady manao fiderana ho an' ny fitiavana. Ao amin' ny toko-14 dia mametraka ny filaharan' ireo fanomezana ireo mba hahafaha-mampiasa azy ireo ho an' ny tombontsoan' ny rehetra: 

&quot;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; Miezaha mitady ny fitiavana, nefa maniria fatratra ny zava-panahy koa, indrindra fa ny haminany &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; Fa izay miteny amin' ny fiteny tsy fantatra dia tsy miteny amin' olona, fa amin' Andriamanitra; fa amin' ny fanahy no itenenany zava-miafina, ka tsy misy olona mahalala; &lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; fa izay maminany kosa miteny amin' olona ho fampandrosoana sy ho famporisihana ary ho fampiononana. &lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; Izay miteny amin' ny fiteny tsy fantatra dia mampandroso ny tenany; fa izay maminany kosa mampandroso ny fiangonana. &lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; Tiako raha samy hiteny amin' ny fiteny tsy fantatra ianareo rehetra; nefa aleo haminany; fa izay maminany dia lehibe noho izay miteny amin' ny fiteny tsy fantatra, raha tsy mandika teny koa izy hahazoan' ny fiangonana fampandrosoana.&quot; (1Kor 14.1-5, ''Ny Baiboly'').

Momba ny fitenenana amin' ny fiteny tsy fantatra dia miverina miresaka ny amin' ny ilana ny fandikan-teny i Paoly: &quot;&lt;sup&gt;13&lt;/sup&gt; Noho izany, aoka izay miteny amin' ny teny tsy fantatra hangataka mba hahay mandika teny koa. &lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; Fa raha mivavaka amin' ny fiteny tsy fantatra aho, dia mivavaka ihany ny fanahiko, fa ny saiko no tsy mahazo vokatra.&quot; (1Kor 14.13-14).

== Ny fanomezan' ny Fanahy Masina araka ny katôlisisma ==
Ny [[Katesizin' ny Fiangonana Katôlika|Katesizin' ny fiangonana katôllika]] dia milaza fa ny [[Fanahy Masina (kristianisma)|Fanahy Masina]] no mpandika ny Soratra Masina, ary ilaina ny fahamalinana amin' ny hevitra samihafan' ny Soratra Masina. Hatramin' ny ela dia nandray ny tenin' ny ao amin' ny [[Bokin'i Izaia|Bokin' i Izaia]] ny Katôlika, izay nanambara ny hiavian' ny Mesia:&lt;blockquote&gt;&quot;&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; Misy rantsana hipoitra amin' ny fototr' i Jese, ary misy solofo haniry avy amin' ny fakany. &lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; Hitoetra eo aminy ny fanahin' ny Tompo, dia ny fanahin' ny &lt;u&gt;fahendrena&lt;/u&gt; amam-&lt;u&gt;pahazavan-tsaina&lt;/u&gt;, fanahin' ny &lt;u&gt;fifidianana&lt;/u&gt; amam-&lt;u&gt;paherezana&lt;/u&gt;, fanahin' ny &lt;u&gt;fahalalana&lt;/u&gt; amam-&lt;u&gt;pahatahorana an' ny Tompo&lt;/u&gt;. &lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; Ny fahatahorana an' ny Tompo no fototry ny fahafinaretany. Tsy hitsara araka izay miseho amin' ny masony izy, na hanapaka araka izay ren' ny sofiny.&quot; (Izaia 11.1-3, ''[[Baiboly katôlika amin'ny teny malagasy|Ny Baiboly Masina]]'')&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot; Ary hisy Solofo mitsimoka eo amin' ny fototr' i Jese, ary hisy mitrebona avy eo amin' ny fakany; Ary ny fanahin' i Jehovah hitoetra ao aminy, dia ny Fanahin' ny &lt;u&gt;fahendrena&lt;/u&gt; sy ny fahazavan-tsaina; Ny Fanahin' ny &lt;u&gt;fanoloran-tsaina&lt;/u&gt; sy ny &lt;u&gt;faherezana&lt;/u&gt;; Ny Fanahin' ny &lt;u&gt;fahalalana&lt;/u&gt; sy ny &lt;u&gt;fahatahorana&lt;/u&gt; an' i Jehovah; Ary ho hanitra ankasitrahana aminy ny fahatahorana an' i Jehovah, ka tsy hitsara araka ny hitan' ny masony izy, na hampiaiky araka ny ren' ny sofiny&quot; (Isaia 11.1-3, ''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'')&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;/blockquote&gt;Ao amin' ny [[Tanakh|lahatsoratra hebreo]]&lt;nowiki/&gt;n' ny [[Masorah|Masôra]] dia tsy ahitana afa-tsy fanomezana miisa enina. Nefa ao amin' ny dikan-teny grika [[Septanta]] (na Septoajinta) tamin' ny taonjato faha-2 tal. J.K. sy ny dikan-teny latina [[Volgata]] tamin' ny taonjato faha-4 taor. J.K. dia mampiasa voanteny roa samy hafa ny mpandika teny mba handikana ny hoe ''tahotra'' ny Tompo, ao amin' ny fiafaran' ny andininy faha-2 sy eo am-panombohan' ny andininy faha-3, dia ny [[teny grika]] hoe ''eusebeia'' sy ''phobou'' amin' ny teny grika, ''pietatis'' et ''timoris'' amin' ny teny latina. Ny mpandika tenin' ny Septanta dia nisafidy izany fomba fandikan-teny izany ao amin' ny [[Bokin'ny Ohabolana|Bokin' ny Ohabolana]] (Oha 1.7) ka tsy nisalasala izy ireo nampitombo roa ny zava-boalazan' ny andininy ao amin' ny [[Tanakh|Baiboly hebreo]] mba hampitany ny hevitry ny teny hebreo izay sady midika hoe &quot;fitiavam-bavaka&quot; sy &quot;fatahorana&quot;. Lasa fito izany ny isan' ny fanomezan' ny Fanahy Masina.

Ny lisitra nifandovàna momba ireo fanomezana fiton' ny Fanahy Masina ireo dia efa hita tao amin' ny [[Fiangonana tandrefana]] fara fahatarany tamin' ny andron' i Masindahy [[Ambrosio avy any Milano|Ambrôsio]] tamin' ny taonjato faha-4 ao amin' ny asa sorany mitondra ny lohateny hoe ''Traité des mystères'' (toko faha-7, fehin-tsoratra faha-42) sy ''Traité des sacrements'' (boky faha-3, toko faha-2, fehintsoratra faha-8) izay nadraisany ny lisitra hita ao amin' ny Bokin' i Izaia (Izaia 11.2).

Tamin' ny taonjato faha-13 i Md [[Tomasy avy any Akoino|Tômasy avy any Akoino]] dia na nokana lohahevitra tao amin' ny bokiny atao hoe ''Somme Théologique'' momba ny fanomezan' ny Fanahy Masina, ka nalahany araka ny fahazoany ny voasoratra ao amin' ny Bokin' i Izaia ireo fanomezana fito ireo (Izaia 11). I Md Bonaventure izay mitovy fotoam-pahavelomana aminy koa dia nanoratra momba ny fanomezana fiton' ny Fanahy Masina.

== Ny fanomezan' ny Fanahy Masina ao amin' ny fiangonana evanjelika ==
Ny [[kristianisma evanjelika]], indrindra ireo ao amin' ny firehana [[Pentekotisma|pentekôtista]] sy ny [[Fihetsiketsehana karismatika evanjelika|fihetsiketsehena karismatika evanjelika]] ary ny [[fihetsiketsehana karismatika vaovao]], dia miombon-kevitra ny amin' ny maha zava-dehibe ny fanomezan' ny Fanahy Masina, araka ny fahazoany ny voalaza ao amin' ny [[Epistily voalohany ho an'ny Korintiana|Epistily voalohany ho an' ny Kôrintiana]] (1Kor 12.4-7) ka ahitany fanomezana sivy (1Kor 12.8-10).

&quot;&lt;sup&gt;4&lt;/sup&gt; Maro samihafa ny fanomezana, nefa iray ihany ny Fanahy; &lt;sup&gt;5&lt;/sup&gt; maro samihafa ny fanompoana, nefa ny Tompo iray ihany; &lt;sup&gt;6&lt;/sup&gt; ary maro samihafa ny asa, nefa iray ihany Andriamanitra, izay manao ny zavatra rehetra amin' ny olona rehetra. &lt;sup&gt;7&lt;/sup&gt; Samy omena ny fanomezana maneho ny Fanahy izy tsirairay avy, mba hahasoa ny be sy ny maro.&quot; (1Kor 12.4-7, ''Ny Baiboly'')

&quot;&lt;sup&gt;8&lt;/sup&gt; Fa ny anankiray nomen' ny Fanahy teny fahendrena, ary ny anankiray teny fahalalana, araka izany Fanahy izany ihany, &lt;sup&gt;9&lt;/sup&gt; ary ny anankiray finoana, amin' izany Fanahy izany ihany, ary ny anankiray fanomezam-pahasoavana ho enti-mahasitrana, amin' izany Fanahy iray izany ihany, &lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; ary ny anankiray ny manao fahagagana, ary ny anankiray ny maminany, ary ny anankiray ny mahafantatra fanahy samy hafa, ary ny anankiray ny miteny amin' ny fiteny samy hafa tsy fantatra, ary ny anankiray ny mandika fiteny tsy fantatra&quot; (1Kor 12.8-10)

== Jereo koa ==

* [[Batisa]]
* [[Pentekôsta]]
*[[Fanahy Masina (kristianisma)]]
*[[Fanomezan' ny Fanahy Masina]]
*[[Vokatry ny Fanahy Masina]]

== Rohy ivelany ==

* &quot;[https://mg.eferrit.com/ny-fanomezam-pahasoavana-fito-anny-fanahy-masina/ Ny fanomezam-pahasoavana fito an' ny Fanahy Masina]&quot;, [https://mg.eferrit.com Eferit.com] (fampianarana katôlika)
* &quot;[https://www.trinitera.org/ireo-fanomezana-fitonny-fanahy-masina/njara-pascal/samihafa/ Ny fanomezana fito an'ny Fanahy Masina]&quot;, [https://www.trinitera.org/ triitera.org]  (fampianarana katôlika)
* &quot;[https://www.advantistalyon.com/lesona-sekoly-sabata/216-taona-2017/telo-volana-voalohany/lesona-lehibe-8-ny-fanahy-masina-sy-ny-zava-panahy/2038-ny-vokatry-ny-fanahy-sy-ireo-fanomezam-panahy-1-kor-12-4-7-11 Ny vokary ny Fanahy sy ny fanomezam-panahy] {{Wayback|url=https://www.advantistalyon.com/lesona-sekoly-sabata/216-taona-2017/telo-volana-voalohany/lesona-lehibe-8-ny-fanahy-masina-sy-ny-zava-panahy/2038-ny-vokatry-ny-fanahy-sy-ireo-fanomezam-panahy-1-kor-12-4-7-11 |date=20220817170144 }}&quot;, [https://www.advantistalyon.com advantistalyon.com] (fampianarana advantista)

== Loharano sy fanamarihana ==</text>
      <sha1>rqgwkz1clk2sb9b9zz3ucgenx407x08</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gedalia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285327</id>
    <revision>
      <id>1151166</id>
      <parentid>1066665</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3842" sha1="rfv43kpha3jbxzf1p888cjcqacru40v" xml:space="preserve">I '''Gedalia''' dia olona resahina ao amin' ny [[Baiboly]] izay voalaza fa governoran' ny [[Faritanin' i Iehoda]]. Izy, araka ny Baiboly ihany, dia zanak' i Ahikama, izay namonjy an' i [[Jeremia (mpaminany)|Jeremia]] mpaminany. Atao hoe גְּדַלְיָּה / ''Gəḏalyyā'' na גְּדַלְיָהוּ‎ / ''Gəḏalyyāhū''; izy amin' ny [[Fiteny hebreo|teny hebreo]], izay midika hoe &quot;Tonga lehibe i [[Iahveh|Yah]]&quot;.

== Fiaviany ==
I Gedalia dia zanak' i Ahikama (izay namonjy ny ain' i [[Jeremia (mpaminany)|Jeremia]] mpaminany) ary zafikelin' i Safana (izay voatonona momba ny nahitana ny horonam-bokin' ny Fampianarana, izay lazain' ny manam-pahaizana sasany fa ivon' ny [[Bokin' ny Deoterônômia]]).

== Fitondrana ==
I Gedalia, araka ny fitantarana ao amin' ny [[Bokin' i Jeremia]] sy ny [[Boky faharoan' ny Mpanjaka]] ao amin' ny [[Baiboly]] hebreo, dia notendren' i [[Nebokadnetsara II]] mpanjakan' i [[Babilôna]] ho governoran' ny [[Faritanin' i Iehoda]], izay niforona taorian' ny faharesen' ny [[Fanjakan' i Jodà]] sy ny fandravana an' i [[Jerosalema (Andro Taloha)|Jerosalema]], tamin' ny ampahany amin' ny fari-tany nahaforona ilay fanjakana teo aloha. Nanampy azy ny mpiambina [[Kaldea|kaldeana]] iray nipetraka tany Mizpa. Rehefa nandre ilay fanendrena ny Jiosy nialokaloka tany amin' ny firenena manodidina dia niverina tany Jodà.

Nazoto namporisika ny olona hikarakara tanimboly sy tanimboaloboka izy, ka nametraka ny fototry ny filaminana. Maro tamin' ireo nandositra tany amin' ny tany manodidina nandritra ny adin' ny fandringanana no voasariky ny vaovao momba ny fahaveloman' ny fiarahamonina indray. Tonga tany amin' i Gedalia tany Mizpa izy ireo ary noraisiny tsara.

== Famonoana sy fisaonana azy ==
I Ismaela zanak' i Netanià, sy ireo folo lahy niaraka taminy, dia namono an' i Gedalia, mbamin' ny ankamaroan' ny [[Jiosy]] izay niaraka taminy sy ny Babilôniana maro izay navelan' i [[Nebokadnetsara II|Nebokadnetsara]] niaraka tamin' i Gedalia (Jeremia 41:2–3)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;2 Dia nitsangana Isimaela, zanak' i Netania, sy ireo olona folo lahy niaraka taminy ka namely sabatra an' i Gedalia, zanak' i Ahikama, zanak' i Safana, dia nahafaty ilay efa nataon' ny mpanjakan' i Babylona ho mpanapaka ny tany. 3 Ary ny Jiosy rehetra izay tao aminy, dia izay tao amin' i Gedalia tao Mizpa, sy ny Kaldeana izay hita tao ary ny miaramila dia novonoin' Isimaela avokoa. (Jeremia 41:2–3, ''[[Baiboly prôtestanta amin' ny teny malagasy|Ny Baiboly]]'')&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Natahotra ny famalian' i Nebokadnetsara ny Jiosy sisa tavela ka nandositra nankany [[Ejipta tamin' ny Andro Taloha|Ejipta]]. Na dia tsy mazava aza ny daty ao amin' ny Baiboly dia azo inoana fa nitranga izany tamin' ny taona 582/581 tal. J.K. (Jeremia 52:30)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;tamin' ny taona fahatelo amby roa-polo nanjakan' i Nebokadnezara dia Jiosy dimy amby efa-polo amby fiton-jato no nentin' i Nebozaradana, lehiben' ny mpiambina, ho babo. Ny tontalin' izy rehetra dia enin-jato amby efatra arivo.&quot; (Jeremia 52:30, ''Ny Baiboly'')&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, izany hoe efa-taona ka hatramin' ny dimy taona sy telo volana teo ho eo taorian' ny nandravana an' i [[Jerosalema (Andro Taloha)|Jerosalema]] sy ny [[Tempolin' i Sôlômôna|Tempoly Voalohany]] tamin' ny taona 586 tal. J.K.

Mba hitomaniana ny namonoana an' i Gedalia, izay namela an' i Jodà ho tsy nisy Jiosy sy fanapahana jiosy ary nahavita ny fandravana ny Tempoly Voalohany, ny olon-kendry jiosy dia nametraka ny andro fahatelon' ny volana [[Tisry (volana hebreo)|Tishri]] ho [[fifadian-kanina]] ho an' i Gedalia. Na dia tamin' ny andro voalohan' ny Tishri aza angamba no nitrangan' ny famonoana an' i Gedalia, dia natao tamin' ny andro fahatelo ny fifadian-kanina mba tsy hifanojo amin' ny [[Rosh ha-Shana|Rosh Ha-Shanah]].

== Jereo koa ==

== Loharano sy fanamarihana ==


[[Sokajy:Baiboly]]</text>
      <sha1>rfv43kpha3jbxzf1p888cjcqacru40v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lantana camara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287730</id>
    <revision>
      <id>1151200</id>
      <parentid>1142335</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T09:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Faritra sy toerana aniriany</comment>
      <origin>1151200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5425" sha1="bal4hwq9vv3ie0wkqcv0hg541bchssg" xml:space="preserve">[[Sary:Lantana camara 5.jpg|vignette|454x454px|Ravina sy vony ary voan' ny ''Lantana camara'']]
Ny '''''Lantana camara''''' dia karazana [[kirihitra]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Verbenaceae]]''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe  '''radredreka''', '''radriaka''', '''riadriatra''' ary '''taindelontsinoa'''. Ity zavamaniry ity dia teratany any any [[Meksika]] ka hatrany [[Amerika Trôpikaly]], saingy amin' izao fotoana izao dia maniry manerana ny [[faritra trôpikaly]] rehetra izy. Anisan' ny karazan-javamaniry 100 ratsy indrindra izy io araka ny voalazan' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]]. Tao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' izy ity tamin' ny fanakilasiana taloha.

== Famariparitana ==
K[[kirihitra|irihitra]] misy tsilo, miendrika boribory na mivelatra ny ''Lantana camara''. Mahatratra 0,5 hatramin’ ny 3 m ny haavony. Efa-joro sy misy tsilo maro mifaingoka midina ny tahony.

=== Ravina ===
[[Sary:Lantana.jpg|vignette|202x202px|Voniny sy raviny|ankavia]]

Mitambatambatra ary mifanohitra ny raviny maitso matroka sy misy nifinifiny. Tahaka ny tahony dia mamoaka fofona mahery ny raviny rehefa potehina.

=== Vony ===
Ao anaty katsaoka misy loko maro ny vondromboniny. Manomboka amin' ny [[lohataona]] ka hatramin' ny [[fararano]] ny fe-potoana mampamony azy. Mavo na mavokely ny voniny.

=== Voa ===
[[Sary:Lantana camara6.jpg|vignette|214x214px|Voany manta|ankavia]]
[[Sary:Lantana camara 05 ies.jpg|vignette|207x207px|Voany masaka]]
Kely ny voany ary mivondrona nefa tsy mitambatra. Mainty izy ireo rehefa masaka. Poizina izy ireo raha mbola manta. Any [[India]], mamoa mandavan-taona io zavamaniry io, izay toa misy fiatraikany amin' ny [[vorona]].

== Ekôlôjia ==
[[Sary:Cethosia cyane qtl1.jpg|vignette|213x213px|Ny lolo ''Cethosia cyane'' eo amin' ny vonin&quot; ny radriaka]]
[[Sary:Antillean crested hummingbird feeding.jpg|ankavia|vignette|207x207px|Ny vorona ''Orthorhyncus cristatus'']]Maro ny vorona sy biby hafa mihinana ny voany ka manampy azy amin' ny fiparitahany. Maro koa ny karazana [[Lolo (bibikely)|lolo]] mihinana ny [[Mamimbony|mamimbonin]]' ny ''Lantana camara''. Fantatra fa mihinana ny mamin' ny voniny ny ''Papilio homerus'', izay lolo lehibe indrindra any amin' ny [[ila-bolantany andrefana]]. Mifandray akaiky amin' ny ''Lantana camara'' ny [[hala]] ''Evarcha culicivora'' izay mihinana ny mamimboniny io sy mampiasa an' io zavamaniry io ho toerana fihaon' ny lahy sy ny vavy.

== Faritra sy toerana aniriany ==
Araka ny voalazan' ny POWO, ny faritra anirian' ny ''Lantana camara'' dia mivelatra manomboka any Meksika ka hatrany amin' ny [[Faritra trôpikaly|faritra trôpikali]]&lt;nowiki/&gt;n' i [[Amerika]]: [[Meksika]], [[Goatemala|Goatemalà]], [[Nikaragoa|Nikaragoà]], [[Panamà|Panama]], [[Kiobà]], faritra atsimo-andrefana amin' ny [[Karaîba|Karaiba]], [[Repoblika Dôminikana|Repoblika Dôminikanina]], [[Antilia Neerlandey]], [[Venezoela]], [[Kôlômbia]], [[Ekoadôra]], ary ny faritra avaratra sy afovoany-andrefana amin' i [[Brezila]]. Nampidirina tany amin' ny faritra hafa koa io karazana zavamaniry io, dia tany [[Assam]] ([[India]]), [[Bangladesy]], [[Galápagos]], [[Ginea]], [[Hawaii]], [[Italia]], [[Malta]], [[Kenià]], [[Nepaly]], [[Queensland]] ([[Aostralia]]), [[Srilanka]], ary [[Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]].

Ao amin' ny faritra manana toetany sobtrôpikaly no tena anirian' io zsavamaniry io. Nampidirin' ny zaridaina bôtanika maro na nampiasaina ho zavamaniry fanao haingon-tanàna any amin' ny kôntinanta samihafa izy io. Heverina ho teratany avy ao amin' ny Lohasahan' i Rio Grande Ambany (Texas) any [[Etazonia]] izy.

== Fampiasana azy ==

=== Asa tanana ===
Azo ampiasaina hanamboarana [[latabatra]] sy [[seza]] vita amin' ny tahony, [[kifafa]] vita amin' ny fanambarana ny rantsany madinika ny radriaka.

=== Fitsaboana ===
Toa manamora ny fanaretan' ny [[vavony]] misy fery ary manakana ny fivoaran' ny ferin' ny [[Lohatsinay|lohatsinaikelin]]' ny [[voalavo]] ny akora misy [[metanôla]] avy amin' ny ravin' ny ''Lantana camara''. Any [[Brezila]] dia azo iadiana amin' ny [[bakteria]] ary heverina ho mampihena [[fanaviana]] sy manamora ny fanafoanana ny [[etona anaty tsinay]] (&quot;rivotra anaty kibo&quot;) ary mahasoa amin' ny fitsaboana ny aretin' ny [[taovam-pisefoana]] ny zavatra azo avy amin' ny raviny vaovao. Eto [[Madagasikara]], ny radriaka iray manontolo dia atao tambavy hampihenana ny fanaviana.

Ny fandinihana natao tany [[India]] dia nahitana fa afaka iadiana amin' ny [[mikrôba]] sy amin' ny [[Fungi|holatra]] ary ary amin' ny [[bibikely]] ny ravin' ny radriaka. Nampiasaina tamin' ny fitsaboana nentim-paharazana hitsaboana aretina isan-karazany ny ''Lantana camara'', anisan' izany ny [[homamiadana]], ny hoditra mangidihidy, ny [[habokana]], ny [[nendram-boalavo]], ny [[kitrotro]], ny [[sohika]] ary ny [[fery]].

=== Haingo ===
Nampidirina tany [[Kaledônia-Vaovao|Nouvelle-Calédonie]] tamin' ny taona 1863 ny ''Lantana camara'' mba hanamboarana fefy manaingo. Amin' izao fotoana izao dia hita matetika any amin' ny zaridainana any Nouvelle-Calédonie io zavamaniry io na dia eo aza ny maha [[zavamaniry manafika]] azy sy ny fandraran' ny fanjakana ny fananana azy.

== Jereo koa ==

* ''[[Lantana]]''
* [[Riadriatra]] ( ''[[Erica baroniana]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt;; ''Lantana camara'' L.; ''[[Myrothamnus moschatus]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill.&lt;/small&gt;)</text>
      <sha1>bal4hwq9vv3ie0wkqcv0hg541bchssg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151204</id>
      <parentid>1151200</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T09:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Faritra sy toerana aniriany</comment>
      <origin>1151204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9259" sha1="glqfg6j5ocsppmjwyetpsn8cw9bxrw5" xml:space="preserve">[[Sary:Lantana camara 5.jpg|vignette|454x454px|Ravina sy vony ary voan' ny ''Lantana camara'']]
Ny '''''Lantana camara''''' dia karazana [[kirihitra]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Verbenaceae]]''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe  '''radredreka''', '''radriaka''', '''riadriatra''' ary '''taindelontsinoa'''. Ity zavamaniry ity dia teratany any any [[Meksika]] ka hatrany [[Amerika Trôpikaly]], saingy amin' izao fotoana izao dia maniry manerana ny [[faritra trôpikaly]] rehetra izy. Anisan' ny karazan-javamaniry 100 ratsy indrindra izy io araka ny voalazan' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]]. Tao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' izy ity tamin' ny fanakilasiana taloha.

== Famariparitana ==
K[[kirihitra|irihitra]] misy tsilo, miendrika boribory na mivelatra ny ''Lantana camara''. Mahatratra 0,5 hatramin’ ny 3 m ny haavony. Efa-joro sy misy tsilo maro mifaingoka midina ny tahony.

=== Ravina ===
[[Sary:Lantana.jpg|vignette|202x202px|Voniny sy raviny|ankavia]]

Mitambatambatra ary mifanohitra ny raviny maitso matroka sy misy nifinifiny. Tahaka ny tahony dia mamoaka fofona mahery ny raviny rehefa potehina.

=== Vony ===
Ao anaty katsaoka misy loko maro ny vondromboniny. Manomboka amin' ny [[lohataona]] ka hatramin' ny [[fararano]] ny fe-potoana mampamony azy. Mavo na mavokely ny voniny.

=== Voa ===
[[Sary:Lantana camara 05 ies.jpg|vignette|207x207px|Voany masaka]]
Kely ny voany ary mivondrona nefa tsy mitambatra. Mainty izy ireo rehefa masaka. Poizina izy ireo raha mbola manta. Any [[India]], mamoa mandavan-taona io zavamaniry io, izay toa misy fiatraikany amin' ny [[vorona]].

== Ekôlôjia ==
[[Sary:Cethosia cyane qtl1.jpg|vignette|213x213px|Ny lolo ''Cethosia cyane'' eo amin' ny vonin&quot; ny radriaka]]
[[Sary:Antillean crested hummingbird feeding.jpg|ankavia|vignette|207x207px|Ny vorona ''Orthorhyncus cristatus'']]Maro ny vorona sy biby hafa mihinana ny voany ka manampy azy amin' ny fiparitahany. Maro koa ny karazana [[Lolo (bibikely)|lolo]] mihinana ny [[Mamimbony|mamimbonin]]' ny ''Lantana camara''. Fantatra fa mihinana ny mamin' ny voniny ny ''Papilio homerus'', izay lolo lehibe indrindra any amin' ny [[ila-bolantany andrefana]]. Mifandray akaiky amin' ny ''Lantana camara'' ny [[hala]] ''Evarcha culicivora'' izay mihinana ny mamimboniny io sy mampiasa an' io zavamaniry io ho toerana fihaon' ny lahy sy ny vavy.

== Faritra sy toerana aniriany ==
Araka ny voalazan' ny ''[[Plants of the World Online]]'' (POWO)&lt;ref&gt;&lt;span lang=&quot;mg&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;POWO : ''[https://powo.science.kew.org/taxon/325686-2 Lantana camara]'' L.  [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fpowo.science.kew.org%2Ftaxon%2F3256 arsiva]]&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;, ny faritra anirian' ny ''Lantana camara'' dia mivelatra manomboka any Meksika ka hatrany amin' ny [[Faritra trôpikaly|faritra trôpikali]]&lt;nowiki/&gt;n' i [[Amerika]]: [[Meksika]], [[Goatemala|Goatemalà]], [[Nikaragoa|Nikaragoà]], [[Panamà|Panama]], [[Kiobà]], faritra atsimo-andrefana amin' ny [[Karaîba|Karaiba]], [[Repoblika Dôminikana|Repoblika Dôminikanina]], [[Antilia Neerlandey]], [[Venezoela]], [[Kôlômbia]], [[Ekoadôra]], ary ny faritra avaratra sy afovoany-andrefana amin' i [[Brezila]].

Nampidirina tany amin' ny faritra hafa koa io karazana zavamaniry io, dia tany [[Assam]] ([[India]]), [[Bangladesy]], [[Galápagos]], [[Ginea]], [[Hawaii]], [[Italia]], [[Malta]], [[Kenià]], [[Nepaly]], [[Queensland]] ([[Aostralia]]), [[Srilanka]], ary [[Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]]. Ao amin' ny faritra manana toetany sobtrôpikaly no tena anirian' io zsavamaniry io.

Nampidirin' ny zaridaina bôtanika maro na nampiasaina ho zavamaniry fanao haingon-tanàna any amin' ny kôntinanta samihafa izy io&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?310628. Lantana camara L.]&quot;. ''Germplasm Resources Information Network'' [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.ars-grin.gov%2Fcgi-bin%2Fnpgs%2Fhtml%2Ftaxon.pl%3F310628. arsiva]]. Département de l'Agriculture (USA).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Heverina ho teratany avy ao amin' ny lohasaha ambany amin' i [[Rio Grande (ony)|Rio Grande]] ([[Texas]]) any [[Etazonia]] izy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Hagne, Martin (2009-01-01). &quot;[http://nativeplantproject.com/SABALS/SABAL0109.pdf Native Lantana Species of the LRGV]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fnativeplantproject.com%2FSABALS%2FSABAL0109.pdf arsiva]] (PDF). ''The Sabal'' (Native Plant Project) 26 (1): 3.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fampiasana azy ==

=== Asa tanana ===
Azo ampiasaina hanamboarana [[latabatra]] sy [[seza]] vita amin' ny tahony, [[kifafa]] vita amin' ny fanambarana ny rantsany madinika ny radriaka&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Khanna, L. S.; Prakash, R. (1983). ''Theory and Practice of silvicultural Systems''. International Book Distributions. 400 pages.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Toetra ara-pitsaboana ===
Toa manamora ny fanaretan' ny [[vavony]] misy fery ary manakana ny fivoaran' ny ferin' ny [[Lohatsinay|lohatsinaikelin]]' ny [[voalavo]] ny akora misy [[metanôla]] avy amin' ny ravin' ny ''Lantana camara''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;R. Sathisha, Bhushan Vyawaharea, and K. Natarajanb &quot;Antiulcerogenic activity of Lantana camara leaves on gastric and duodenal ulcers in experimental rats&quot;, ''[[Journal of Ethnopharmacology]]'', Volume 134, Issue 1, 8 mars 2011, pages 195-197 doi:10.1016/j.jep.2010.11.049 |&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Any [[Brezila]] dia azo iadiana amin' ny [[bakteria]] ary heverina ho mampihena [[fanaviana]] sy manamora ny fanafoanana ny [[etona anaty tsinay]] (&quot;rivotra anaty kibo&quot;) ary mahasoa amin' ny fitsaboana ny aretin' ny [[taovam-pisefoana]] ny zavatra azo avy amin' ny raviny vaovao&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Barreto F, Sousa E, Campos A, Costa J, Rodrigues F., &quot;Antibacterial Activity of Lantana camara Linn and Lantana montevidensis Brig Extracts from Cariri-Ceará, Brazil. ''J Young Pharm''. 2010 1;2(1):42-44&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Eto [[Madagasikara]], ny radriaka iray manontolo dia atao tambavy hampihenana ny fanaviana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Makikool, &quot;[https://www.nosykomba.com/nature/plantes-medicinales/ Plantes médicinales - Phytothérapie]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.nosykomba.com%2Fnature%2Fplantes-medicinales%2F arsiva]], ''Nosy Komba'', 23 février 2022&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny fandinihana natao tany [[India]] dia nahitana fa afaka iadiana amin' ny [[mikrôba]] sy amin' ny [[Fungi|holatra]] ary ary amin' ny [[bibikely]] ny ravin' ny radriaka. Nampiasaina tamin' ny fitsaboana nentim-paharazana hitsaboana aretina isan-karazany ny ''Lantana camara'', anisan' izany ny [[homamiadana]], ny hoditra mangidihidy, ny [[habokana]], ny [[nendram-boalavo]], ny [[kitrotro]], ny [[sohika]] ary ny [[fery]].

=== Haingo ===
Nampidirina tany [[Kaledônia-Vaovao|Nouvelle-Calédonie]] tamin' ny taona 1863 ny ''Lantana camara'' mba hanamboarana fefy manaingo. Amin' izao fotoana izao dia hita matetika any amin' ny zaridainana any Nouvelle-Calédonie io zavamaniry io na dia eo aza ny maha [[zavamaniry manafika]] azy sy ny fandraran' ny fanjakana ny fananana azy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Bernard Suprin, ''Mille et une plantes en Nouvelle-Calédonie'', Nouméa, Editions Photosynthèse, 2013, 382 p. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9782952731638&lt;/nowiki&gt;), p. 241&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Fisian' ny pozina ao aminy ===
[[Sary:Lantana camara6.jpg|vignette|214x214px|Voany manta]]Ankoatra ny fironan' ny ''Lantana camara'' haka ny toerana voajanahary anirian' ny karazan-javamaniry hafa, dia mamokatra voa tena misy poizina ho an' ny olombelona sy ny biby maro ity zavamaniry ity raha hanina mbola maitso alohan' ny fahamasahany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Florida Exotic Pest Plant Council (2005). &quot;[https://www.fleppc.org/ID_book/lantana%20camara.pdf. Florida Exotic Pest Plant Council: ''Lantana camanara'']&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.fleppc.org%2FID_book%2Flantana%2520camara.pdf. arsiva]] (PDF). ''Florida Exotic Pest Plant Council''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mamokatra [[triterpenôida]] ny raviny:

izay mahatonga azy hanimba ny [[aty]] sy hahatonga ny biby mpihinana ahitra ([[ondry]], [[osy]], [[omby]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;Barceloux, Donald G. (2008). [https://books.google.mg/books?id=CpqzhHc072AC.&amp;redir_esc=y Medical Toxicology of Natural Substances: Foods, Fungi, Medicinal Herbs, Plants, and Venomous Animals] [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DCpqzhHc072AC. arsiva]]. John Wiley and Sons. p. 867–868. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9780471727613&lt;/nowiki&gt;).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ary [[soavaly]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Burns, Deborah (2001). ''[https://books.google.mg/books?id=DzTaTRqJTjgC.&amp;redir_esc=y Storey's Horse-Lover's Encyclopedia: an English &amp; Western A-to-Z Guide]'' [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DDzTaTRqJTjgC. arsiva]]. Storey Publishing. p. 302. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9781580173179&lt;/nowiki&gt;).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;) ho mora tohina amin' ny tara-pahazavana, ka miteraka fahafatesan' ny biby maro be any [[Etazonia]], ao [[Afrika Atsimo]], any [[India]], any [[Meksika]] ary any [[Aostralia]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Jereo koa ==

* ''[[Lantana]]''
* [[Riadriatra]] ( ''[[Erica baroniana]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt;; ''Lantana camara'' L.; ''[[Myrothamnus moschatus]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill.&lt;/small&gt;)

== Loharano ==</text>
      <sha1>glqfg6j5ocsppmjwyetpsn8cw9bxrw5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151205</id>
      <parentid>1151204</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T09:55:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Loharano</comment>
      <origin>1151205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9274" sha1="kv3vpbj8ht1x06yqghf0uokvlaxbjsw" xml:space="preserve">[[Sary:Lantana camara 5.jpg|vignette|454x454px|Ravina sy vony ary voan' ny ''Lantana camara'']]
Ny '''''Lantana camara''''' dia karazana [[kirihitra]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Verbenaceae]]''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe  '''radredreka''', '''radriaka''', '''riadriatra''' ary '''taindelontsinoa'''. Ity zavamaniry ity dia teratany any any [[Meksika]] ka hatrany [[Amerika Trôpikaly]], saingy amin' izao fotoana izao dia maniry manerana ny [[faritra trôpikaly]] rehetra izy. Anisan' ny karazan-javamaniry 100 ratsy indrindra izy io araka ny voalazan' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]]. Tao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' izy ity tamin' ny fanakilasiana taloha.

== Famariparitana ==
K[[kirihitra|irihitra]] misy tsilo, miendrika boribory na mivelatra ny ''Lantana camara''. Mahatratra 0,5 hatramin’ ny 3 m ny haavony. Efa-joro sy misy tsilo maro mifaingoka midina ny tahony.

=== Ravina ===
[[Sary:Lantana.jpg|vignette|202x202px|Voniny sy raviny|ankavia]]

Mitambatambatra ary mifanohitra ny raviny maitso matroka sy misy nifinifiny. Tahaka ny tahony dia mamoaka fofona mahery ny raviny rehefa potehina.

=== Vony ===
Ao anaty katsaoka misy loko maro ny vondromboniny. Manomboka amin' ny [[lohataona]] ka hatramin' ny [[fararano]] ny fe-potoana mampamony azy. Mavo na mavokely ny voniny.

=== Voa ===
[[Sary:Lantana camara 05 ies.jpg|vignette|207x207px|Voany masaka]]
Kely ny voany ary mivondrona nefa tsy mitambatra. Mainty izy ireo rehefa masaka. Poizina izy ireo raha mbola manta. Any [[India]], mamoa mandavan-taona io zavamaniry io, izay toa misy fiatraikany amin' ny [[vorona]].

== Ekôlôjia ==
[[Sary:Cethosia cyane qtl1.jpg|vignette|213x213px|Ny lolo ''Cethosia cyane'' eo amin' ny vonin&quot; ny radriaka]]
[[Sary:Antillean crested hummingbird feeding.jpg|ankavia|vignette|207x207px|Ny vorona ''Orthorhyncus cristatus'']]Maro ny vorona sy biby hafa mihinana ny voany ka manampy azy amin' ny fiparitahany. Maro koa ny karazana [[Lolo (bibikely)|lolo]] mihinana ny [[Mamimbony|mamimbonin]]' ny ''Lantana camara''. Fantatra fa mihinana ny mamin' ny voniny ny ''Papilio homerus'', izay lolo lehibe indrindra any amin' ny [[ila-bolantany andrefana]]. Mifandray akaiky amin' ny ''Lantana camara'' ny [[hala]] ''Evarcha culicivora'' izay mihinana ny mamimboniny io sy mampiasa an' io zavamaniry io ho toerana fihaon' ny lahy sy ny vavy.

== Faritra sy toerana aniriany ==
Araka ny voalazan' ny ''[[Plants of the World Online]]'' (POWO)&lt;ref&gt;&lt;span lang=&quot;mg&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;small&gt;POWO : ''[https://powo.science.kew.org/taxon/325686-2 Lantana camara]'' L.  [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fpowo.science.kew.org%2Ftaxon%2F3256 arsiva]]&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;, ny faritra anirian' ny ''Lantana camara'' dia mivelatra manomboka any Meksika ka hatrany amin' ny [[Faritra trôpikaly|faritra trôpikali]]&lt;nowiki/&gt;n' i [[Amerika]]: [[Meksika]], [[Goatemala|Goatemalà]], [[Nikaragoa|Nikaragoà]], [[Panamà|Panama]], [[Kiobà]], faritra atsimo-andrefana amin' ny [[Karaîba|Karaiba]], [[Repoblika Dôminikana|Repoblika Dôminikanina]], [[Antilia Neerlandey]], [[Venezoela]], [[Kôlômbia]], [[Ekoadôra]], ary ny faritra avaratra sy afovoany-andrefana amin' i [[Brezila]].

Nampidirina tany amin' ny faritra hafa koa io karazana zavamaniry io, dia tany [[Assam]] ([[India]]), [[Bangladesy]], [[Galápagos]], [[Ginea]], [[Hawaii]], [[Italia]], [[Malta]], [[Kenià]], [[Nepaly]], [[Queensland]] ([[Aostralia]]), [[Srilanka]], ary [[Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]]. Ao amin' ny faritra manana toetany sobtrôpikaly no tena anirian' io zsavamaniry io.

Nampidirin' ny zaridaina bôtanika maro na nampiasaina ho zavamaniry fanao haingon-tanàna any amin' ny kôntinanta samihafa izy io&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?310628. Lantana camara L.]&quot;. ''Germplasm Resources Information Network'' [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.ars-grin.gov%2Fcgi-bin%2Fnpgs%2Fhtml%2Ftaxon.pl%3F310628. arsiva]]. Département de l'Agriculture (USA).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Heverina ho teratany avy ao amin' ny lohasaha ambany amin' i [[Rio Grande (ony)|Rio Grande]] ([[Texas]]) any [[Etazonia]] izy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Hagne, Martin (2009-01-01). &quot;[http://nativeplantproject.com/SABALS/SABAL0109.pdf Native Lantana Species of the LRGV]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fnativeplantproject.com%2FSABALS%2FSABAL0109.pdf arsiva]] (PDF). ''The Sabal'' (Native Plant Project) 26 (1): 3.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fampiasana azy ==

=== Asa tanana ===
Azo ampiasaina hanamboarana [[latabatra]] sy [[seza]] vita amin' ny tahony, [[kifafa]] vita amin' ny fanambarana ny rantsany madinika ny radriaka&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Khanna, L. S.; Prakash, R. (1983). ''Theory and Practice of silvicultural Systems''. International Book Distributions. 400 pages.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Toetra ara-pitsaboana ===
Toa manamora ny fanaretan' ny [[vavony]] misy fery ary manakana ny fivoaran' ny ferin' ny [[Lohatsinay|lohatsinaikelin]]' ny [[voalavo]] ny akora misy [[metanôla]] avy amin' ny ravin' ny ''Lantana camara''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;R. Sathisha, Bhushan Vyawaharea, and K. Natarajanb &quot;Antiulcerogenic activity of Lantana camara leaves on gastric and duodenal ulcers in experimental rats&quot;, ''[[Journal of Ethnopharmacology]]'', Volume 134, Issue 1, 8 mars 2011, pages 195-197 doi:10.1016/j.jep.2010.11.049 |&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Any [[Brezila]] dia azo iadiana amin' ny [[bakteria]] ary heverina ho mampihena [[fanaviana]] sy manamora ny fanafoanana ny [[etona anaty tsinay]] (&quot;rivotra anaty kibo&quot;) ary mahasoa amin' ny fitsaboana ny aretin' ny [[taovam-pisefoana]] ny zavatra azo avy amin' ny raviny vaovao&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Barreto F, Sousa E, Campos A, Costa J, Rodrigues F., &quot;Antibacterial Activity of Lantana camara Linn and Lantana montevidensis Brig Extracts from Cariri-Ceará, Brazil. ''J Young Pharm''. 2010 1;2(1):42-44&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Eto [[Madagasikara]], ny radriaka iray manontolo dia atao tambavy hampihenana ny fanaviana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Makikool, &quot;[https://www.nosykomba.com/nature/plantes-medicinales/ Plantes médicinales - Phytothérapie]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.nosykomba.com%2Fnature%2Fplantes-medicinales%2F arsiva]], ''Nosy Komba'', 23 février 2022&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny fandinihana natao tany [[India]] dia nahitana fa afaka iadiana amin' ny [[mikrôba]] sy amin' ny [[Fungi|holatra]] ary ary amin' ny [[bibikely]] ny ravin' ny radriaka. Nampiasaina tamin' ny fitsaboana nentim-paharazana hitsaboana aretina isan-karazany ny ''Lantana camara'', anisan' izany ny [[homamiadana]], ny hoditra mangidihidy, ny [[habokana]], ny [[nendram-boalavo]], ny [[kitrotro]], ny [[sohika]] ary ny [[fery]].

=== Haingo ===
Nampidirina tany [[Kaledônia-Vaovao|Nouvelle-Calédonie]] tamin' ny taona 1863 ny ''Lantana camara'' mba hanamboarana fefy manaingo. Amin' izao fotoana izao dia hita matetika any amin' ny zaridainana any Nouvelle-Calédonie io zavamaniry io na dia eo aza ny maha [[zavamaniry manafika]] azy sy ny fandraran' ny fanjakana ny fananana azy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Bernard Suprin, ''Mille et une plantes en Nouvelle-Calédonie'', Nouméa, Editions Photosynthèse, 2013, 382 p. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9782952731638&lt;/nowiki&gt;), p. 241&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Fisian' ny pozina ao aminy ===
[[Sary:Lantana camara6.jpg|vignette|214x214px|Voany manta]]Ankoatra ny fironan' ny ''Lantana camara'' haka ny toerana voajanahary anirian' ny karazan-javamaniry hafa, dia mamokatra voa tena misy poizina ho an' ny olombelona sy ny biby maro ity zavamaniry ity raha hanina mbola maitso alohan' ny fahamasahany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Florida Exotic Pest Plant Council (2005). &quot;[https://www.fleppc.org/ID_book/lantana%20camara.pdf. Florida Exotic Pest Plant Council: ''Lantana camanara'']&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.fleppc.org%2FID_book%2Flantana%2520camara.pdf. arsiva]] (PDF). ''Florida Exotic Pest Plant Council''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mamokatra [[triterpenôida]] ny raviny:

izay mahatonga azy hanimba ny [[aty]] sy hahatonga ny biby mpihinana ahitra ([[ondry]], [[osy]], [[omby]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;Barceloux, Donald G. (2008). [https://books.google.mg/books?id=CpqzhHc072AC.&amp;redir_esc=y Medical Toxicology of Natural Substances: Foods, Fungi, Medicinal Herbs, Plants, and Venomous Animals] [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DCpqzhHc072AC. arsiva]]. John Wiley and Sons. p. 867–868. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9780471727613&lt;/nowiki&gt;).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ary [[soavaly]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Burns, Deborah (2001). ''[https://books.google.mg/books?id=DzTaTRqJTjgC.&amp;redir_esc=y Storey's Horse-Lover's Encyclopedia: an English &amp; Western A-to-Z Guide]'' [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DDzTaTRqJTjgC. arsiva]]. Storey Publishing. p. 302. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9781580173179&lt;/nowiki&gt;).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;) ho mora tohina amin' ny tara-pahazavana, ka miteraka fahafatesan' ny biby maro be any [[Etazonia]], ao [[Afrika Atsimo]], any [[India]], any [[Meksika]] ary any [[Aostralia]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Jereo koa ==

* ''[[Lantana]]''
* [[Riadriatra]] ( ''[[Erica baroniana]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt;; ''Lantana camara'' L.; ''[[Myrothamnus moschatus]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill.&lt;/small&gt;)

== Loharano ==</text>
      <sha1>kv3vpbj8ht1x06yqghf0uokvlaxbjsw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151207</id>
      <parentid>1151205</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T10:34:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fisian' ny pozina ao aminy</comment>
      <origin>1151207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10775" sha1="1u5qduwd00pz0vae0acj35xjbno9mza" xml:space="preserve">[[Sary:Lantana camara 5.jpg|vignette|454x454px|Ravina sy vony ary voan' ny ''Lantana camara'']]
Ny '''''Lantana camara''''' dia karazana [[kirihitra]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Verbenaceae]]''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe  '''radredreka''', '''radriaka''', '''riadriatra''' ary '''taindelontsinoa'''. Ity zavamaniry ity dia teratany any any [[Meksika]] ka hatrany [[Amerika Trôpikaly]], saingy amin' izao fotoana izao dia maniry manerana ny [[faritra trôpikaly]] rehetra izy. Anisan' ny karazan-javamaniry 100 ratsy indrindra izy io araka ny voalazan' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]]. Tao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' izy ity tamin' ny fanakilasiana taloha.

== Famariparitana ==
K[[kirihitra|irihitra]] misy tsilo, miendrika boribory na mivelatra ny ''Lantana camara''. Mahatratra 0,5 hatramin’ ny 3 m ny haavony. Efa-joro sy misy tsilo maro mifaingoka midina ny tahony.

=== Ravina ===
[[Sary:Lantana.jpg|vignette|202x202px|Voniny sy raviny|ankavia]]

Mitambatambatra ary mifanohitra ny raviny maitso matroka sy misy nifinifiny. Tahaka ny tahony dia mamoaka fofona mahery ny raviny rehefa potehina.

=== Vony ===
Ao anaty katsaoka misy loko maro ny vondromboniny. Manomboka amin' ny [[lohataona]] ka hatramin' ny [[fararano]] ny fe-potoana mampamony azy. Mavo na mavokely ny voniny.

=== Voa ===
[[Sary:Lantana camara 05 ies.jpg|vignette|207x207px|Voany masaka]]
Kely ny voany ary mivondrona nefa tsy mitambatra. Mainty izy ireo rehefa masaka. Poizina izy ireo raha mbola manta. Any [[India]], mamoa mandavan-taona io zavamaniry io, izay toa misy fiatraikany amin' ny [[vorona]].

== Ekôlôjia ==
[[Sary:Cethosia cyane qtl1.jpg|vignette|213x213px|Ny lolo ''Cethosia cyane'' eo amin' ny vonin&quot; ny radriaka]]
[[Sary:Antillean crested hummingbird feeding.jpg|ankavia|vignette|207x207px|Ny vorona ''Orthorhyncus cristatus'']]Maro ny vorona sy biby hafa mihinana ny voany ka manampy azy amin' ny fiparitahany. Maro koa ny karazana [[Lolo (bibikely)|lolo]] mihinana ny [[Mamimbony|mamimbonin]]' ny ''Lantana camara''. Fantatra fa mihinana ny mamin' ny voniny ny ''Papilio homerus'', izay lolo lehibe indrindra any amin' ny [[ila-bolantany andrefana]]. Mifandray akaiky amin' ny ''Lantana camara'' ny [[hala]] ''Evarcha culicivora'' izay mihinana ny mamimboniny io sy mampiasa an' io zavamaniry io ho toerana fihaon' ny lahy sy ny vavy.

== Faritra sy toerana aniriany ==
Araka ny voalazan' ny ''[[Plants of the World Online]]'' (POWO)&lt;ref&gt;&lt;span lang=&quot;mg&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;small&gt;POWO : ''[https://powo.science.kew.org/taxon/325686-2 Lantana camara]'' L.  [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fpowo.science.kew.org%2Ftaxon%2F3256 arsiva]]&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;, ny faritra anirian' ny ''Lantana camara'' dia mivelatra manomboka any Meksika ka hatrany amin' ny [[Faritra trôpikaly|faritra trôpikali]]&lt;nowiki/&gt;n' i [[Amerika]]: [[Meksika]], [[Goatemala|Goatemalà]], [[Nikaragoa|Nikaragoà]], [[Panamà|Panama]], [[Kiobà]], faritra atsimo-andrefana amin' ny [[Karaîba|Karaiba]], [[Repoblika Dôminikana|Repoblika Dôminikanina]], [[Antilia Neerlandey]], [[Venezoela]], [[Kôlômbia]], [[Ekoadôra]], ary ny faritra avaratra sy afovoany-andrefana amin' i [[Brezila]].

Nampidirina tany amin' ny faritra hafa koa io karazana zavamaniry io, dia tany [[Assam]] ([[India]]), [[Bangladesy]], [[Galápagos]], [[Ginea]], [[Hawaii]], [[Italia]], [[Malta]], [[Kenià]], [[Nepaly]], [[Queensland]] ([[Aostralia]]), [[Srilanka]], ary [[Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]]. Ao amin' ny faritra manana toetany sobtrôpikaly no tena anirian' io zsavamaniry io.

Nampidirin' ny zaridaina bôtanika maro na nampiasaina ho zavamaniry fanao haingon-tanàna any amin' ny kôntinanta samihafa izy io&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?310628. Lantana camara L.]&quot;. ''Germplasm Resources Information Network'' [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.ars-grin.gov%2Fcgi-bin%2Fnpgs%2Fhtml%2Ftaxon.pl%3F310628. arsiva]]. Département de l'Agriculture (USA).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Heverina ho teratany avy ao amin' ny lohasaha ambany amin' i [[Rio Grande (ony)|Rio Grande]] ([[Texas]]) any [[Etazonia]] izy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Hagne, Martin (2009-01-01). &quot;[http://nativeplantproject.com/SABALS/SABAL0109.pdf Native Lantana Species of the LRGV]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fnativeplantproject.com%2FSABALS%2FSABAL0109.pdf arsiva]] (PDF). ''The Sabal'' (Native Plant Project) 26 (1): 3.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fampiasana azy ==

=== Asa tanana ===
Azo ampiasaina hanamboarana [[latabatra]] sy [[seza]] vita amin' ny tahony, [[kifafa]] vita amin' ny fanambarana ny rantsany madinika ny radriaka&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Khanna, L. S.; Prakash, R. (1983). ''Theory and Practice of silvicultural Systems''. International Book Distributions. 400 pages.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Toetra ara-pitsaboana ===
Toa manamora ny fanaretan' ny [[vavony]] misy fery ary manakana ny fivoaran' ny ferin' ny [[Lohatsinay|lohatsinaikelin]]' ny [[voalavo]] ny akora misy [[metanôla]] avy amin' ny ravin' ny ''Lantana camara''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;R. Sathisha, Bhushan Vyawaharea, and K. Natarajanb &quot;Antiulcerogenic activity of Lantana camara leaves on gastric and duodenal ulcers in experimental rats&quot;, ''[[Journal of Ethnopharmacology]]'', Volume 134, Issue 1, 8 mars 2011, pages 195-197 doi:10.1016/j.jep.2010.11.049 |&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Any [[Brezila]] dia azo iadiana amin' ny [[bakteria]] ary heverina ho mampihena [[fanaviana]] sy manamora ny fanafoanana ny [[etona anaty tsinay]] (&quot;rivotra anaty kibo&quot;) ary mahasoa amin' ny fitsaboana ny aretin' ny [[taovam-pisefoana]] ny zavatra azo avy amin' ny raviny vaovao&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Barreto F, Sousa E, Campos A, Costa J, Rodrigues F., &quot;Antibacterial Activity of Lantana camara Linn and Lantana montevidensis Brig Extracts from Cariri-Ceará, Brazil. ''J Young Pharm''. 2010 1;2(1):42-44&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Eto [[Madagasikara]], ny radriaka iray manontolo dia atao tambavy hampihenana ny fanaviana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Makikool, &quot;[https://www.nosykomba.com/nature/plantes-medicinales/ Plantes médicinales - Phytothérapie]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.nosykomba.com%2Fnature%2Fplantes-medicinales%2F arsiva]], ''Nosy Komba'', 23 février 2022&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny fandinihana natao tany [[India]] dia nahitana fa afaka iadiana amin' ny [[mikrôba]] sy amin' ny [[Fungi|holatra]] ary ary amin' ny [[bibikely]] ny ravin' ny radriaka. Nampiasaina tamin' ny fitsaboana nentim-paharazana hitsaboana aretina isan-karazany ny ''Lantana camara'', anisan' izany ny [[homamiadana]], ny hoditra mangidihidy, ny [[habokana]], ny [[nendram-boalavo]], ny [[kitrotro]], ny [[sohika]] ary ny [[fery]].

=== Haingo ===
Nampidirina tany [[Kaledônia-Vaovao|Nouvelle-Calédonie]] tamin' ny taona 1863 ny ''Lantana camara'' mba hanamboarana fefy manaingo. Amin' izao fotoana izao dia hita matetika any amin' ny zaridainana any Nouvelle-Calédonie io zavamaniry io na dia eo aza ny maha [[zavamaniry manafika]] azy sy ny fandraran' ny fanjakana ny fananana azy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Bernard Suprin, ''Mille et une plantes en Nouvelle-Calédonie'', Nouméa, Editions Photosynthèse, 2013, 382 p. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9782952731638&lt;/nowiki&gt;), p. 241&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Fisian' ny pozina ao aminy ===
[[Sary:Lantana camara6.jpg|vignette|214x214px|Voany manta]]Ankoatra ny fironan' ny ''Lantana camara'' haka ny toerana voajanahary anirian' ny karazan-javamaniry hafa, dia mamokatra voa tena misy poizina ho an' ny olombelona sy ny biby maro ity zavamaniry ity raha hanina mbola maitso alohan' ny fahamasahany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Florida Exotic Pest Plant Council (2005). &quot;[https://www.fleppc.org/ID_book/lantana%20camara.pdf. Florida Exotic Pest Plant Council: ''Lantana camanara'']&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.fleppc.org%2FID_book%2Flantana%2520camara.pdf. arsiva]] (PDF). ''Florida Exotic Pest Plant Council''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mamokatra [[triterpenôida]] ny raviny:

izay mahatonga azy hanimba ny [[aty]] sy hahatonga ny biby mpihinana ahitra ([[ondry]], [[osy]], [[omby]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;Barceloux, Donald G. (2008). [https://books.google.mg/books?id=CpqzhHc072AC.&amp;redir_esc=y Medical Toxicology of Natural Substances: Foods, Fungi, Medicinal Herbs, Plants, and Venomous Animals] [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DCpqzhHc072AC. arsiva]]. John Wiley and Sons. p. 867–868. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9780471727613&lt;/nowiki&gt;).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ary [[soavaly]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Burns, Deborah (2001). ''[https://books.google.mg/books?id=DzTaTRqJTjgC.&amp;redir_esc=y Storey's Horse-Lover's Encyclopedia: an English &amp; Western A-to-Z Guide]'' [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DDzTaTRqJTjgC. arsiva]]. Storey Publishing. p. 302. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9781580173179&lt;/nowiki&gt;).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;) ho mora tohina amin' ny tara-pahazavana, ka miteraka fahafatesan' ny biby maro be any [[Etazonia]], ao [[Afrika Atsimo]], any [[India]], any [[Meksika]] ary any [[Aostralia]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Fanadiovana ny fahalotoan' ny tany ===
Araka ny fanadihadiana iray navoaka tamin' ny taona 2009, ao anatin' ny tany voaloton' ny [[firamainty]] (Pb), ny fisian' ny karazana kankan-tany ''[[Pontoscolex corethrurus]]'' (ao amin' ny fianakaviana ''[[Glossoscolecidae]]'') dia mampitombo ny fahafahan' ilay zavamaniry mitroka io metaly io sy mampitombo ny habetsahana sy ny lanjan' ilay zavamaniry (na ny ampahany ambonin' ny tany na ny ao ambanin' ny tany); mampitombo ny tahan' ny akora ôrganika, ny fahafahan' ny tany mifanakalo katiôna, ary ny totalin' ny fisian' ny azôta ao amin' ny tany io kankana io, sady mahatonga ny totalin' ny pôtasiôma ho azon' ny zavamaniry ampiasaina. Mitombo ihany koa ny asan' ny [[anzima]] ao amin' ny faritra manodidina ny fakan' ilay zavamaniry. Azo lazaina fa vokatry ny asan' ny [[zavamananaina bitika]] ao anaty tany (indrindra fa ny [[bakteria]] sy ny [[holatra]]) izany, izay mahazo tosika avy amin' ny asan' ny kankan-tany ao anatin' ny nofon-tany miraikitra amin' ny faka. Araka ny voalazan' ny mpanoratra ilay asa fikarohana, ny fiaraha-miasan' ireo zavamananaina roa ireo dia manana fahafahana lehibe hanadiovana ny toerana indostrialy voaloton' ny firamainty&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thi My Dung Huynh, &quot;[https://theses.fr/2009PEST0060 Impact des métaux lourds sur les interactions plante/ ver de terre/ microflore tellurique]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.theses.fr%2F2009PEST0060 arsiva]] (Tezy), 22 Desambra 2009&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* ''[[Lantana]]''
* [[Riadriatra]] ( ''[[Erica baroniana]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt;; ''Lantana camara'' L.; ''[[Myrothamnus moschatus]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill.&lt;/small&gt;)

== Loharano ==</text>
      <sha1>1u5qduwd00pz0vae0acj35xjbno9mza</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151208</id>
      <parentid>1151207</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T10:38:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1151208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10911" sha1="6s34bp9cpnmzvjonzhqd7mjdjqqbq5g" xml:space="preserve">[[Sary:Lantana camara 5.jpg|vignette|454x454px|Ravina sy vony ary voan' ny ''Lantana camara'']]
Ny '''''Lantana camara''''' dia karazana [[kirihitra]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Verbenaceae]]''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe  '''radredreka''', '''radriaka''', '''riadriatra''' ary '''taindelontsinoa'''. Ity zavamaniry ity dia teratany any any [[Meksika]] ka hatrany [[Amerika Trôpikaly]], saingy amin' izao fotoana izao dia maniry manerana ny [[faritra trôpikaly]] rehetra izy. Anisan' ny karazan-javamaniry 100 ratsy indrindra izy io araka ny voalazan' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]]. Tao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' izy ity tamin' ny fanakilasiana taloha.

== Famariparitana ==
K[[kirihitra|irihitra]] misy tsilo, miendrika boribory na mivelatra ny ''Lantana camara''. Mahatratra 0,5 hatramin’ ny 3 m ny haavony. Efa-joro sy misy tsilo maro mifaingoka midina ny tahony.

=== Ravina ===
[[Sary:Lantana.jpg|vignette|202x202px|Voniny sy raviny|ankavia]]

Mitambatambatra ary mifanohitra ny raviny maitso matroka sy misy nifinifiny. Tahaka ny tahony dia mamoaka fofona mahery ny raviny rehefa potehina.

=== Vony ===
Ao anaty katsaoka misy loko maro ny vondromboniny. Manomboka amin' ny [[lohataona]] ka hatramin' ny [[fararano]] ny fe-potoana mampamony azy. Mavo na mavokely ny voniny.

=== Voa ===
[[Sary:Lantana camara 05 ies.jpg|vignette|207x207px|Voany masaka]]
Kely ny voany ary mivondrona nefa tsy mitambatra. Mainty izy ireo rehefa masaka. Poizina izy ireo raha mbola manta. Any [[India]], mamoa mandavan-taona io zavamaniry io, izay toa misy fiatraikany amin' ny [[vorona]].

== Ekôlôjia ==
[[Sary:Antillean crested hummingbird feeding.jpg|ankavia|vignette|207x207px|Ny vorona ''Orthorhyncus cristatus'']][[Sary:Cethosia cyane qtl1.jpg|vignette|213x213px|Ny lolo ''Cethosia cyane'' eo amin' ny vonin&quot; ny radriaka]]Maro ny vorona sy biby hafa mihinana ny voany ka manampy azy amin' ny fiparitahany. Maro koa ny karazana [[Lolo (bibikely)|lolo]] mihinana ny [[Mamimbony|mamimbonin]]' ny ''Lantana camara''. Fantatra fa mihinana ny mamin' ny voniny ny ''Papilio homerus'', izay lolo lehibe indrindra any amin' ny [[ila bolantany andrefana]]. Mifandray akaiky amin' ny ''Lantana camara'' ny [[hala]] ''Evarcha culicivora'' izay mihinana ny mamimboniny io sy mampiasa an' io zavamaniry io ho toerana fihaon' ny lahy sy ny vavy.

== Faritra sy toerana aniriany ==
[[Sary:Global distribution of Lantana camara.svg|vignette|337x337px|Faritra eto amin' izao tontolo izao anirian' ny ''Lantana camara'']]
Araka ny voalazan' ny ''[[Plants of the World Online]]'' (POWO)&lt;ref&gt;&lt;span lang=&quot;mg&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;small&gt;POWO : ''[https://powo.science.kew.org/taxon/325686-2 Lantana camara]'' L.  [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fpowo.science.kew.org%2Ftaxon%2F3256 arsiva]]&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;, ny faritra anirian' ny ''Lantana camara'' dia mivelatra manomboka any Meksika ka hatrany amin' ny [[Faritra trôpikaly|faritra trôpikali]]&lt;nowiki/&gt;n' i [[Amerika]]: [[Meksika]], [[Goatemala|Goatemalà]], [[Nikaragoa|Nikaragoà]], [[Panamà|Panama]], [[Kiobà]], faritra atsimo-andrefana amin' ny [[Karaîba|Karaiba]], [[Repoblika Dôminikana|Repoblika Dôminikanina]], [[Antilia Neerlandey]], [[Venezoela]], [[Kôlômbia]], [[Ekoadôra]], ary ny faritra avaratra sy afovoany-andrefana amin' i [[Brezila]].

Nampidirina tany amin' ny faritra hafa koa io karazana zavamaniry io, dia tany [[Assam]] ([[India]]), [[Bangladesy]], [[Galápagos]], [[Ginea]], [[Hawaii]], [[Italia]], [[Malta]], [[Kenià]], [[Nepaly]], [[Queensland]] ([[Aostralia]]), [[Srilanka]], ary [[Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]]. Ao amin' ny faritra manana toetany sobtrôpikaly no tena anirian' io zsavamaniry io.

Nampidirin' ny zaridaina bôtanika maro na nampiasaina ho zavamaniry fanao haingon-tanàna any amin' ny kôntinanta samihafa izy io&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?310628. Lantana camara L.]&quot;. ''Germplasm Resources Information Network'' [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.ars-grin.gov%2Fcgi-bin%2Fnpgs%2Fhtml%2Ftaxon.pl%3F310628. arsiva]]. Département de l'Agriculture (USA).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Heverina ho teratany avy ao amin' ny lohasaha ambany amin' i [[Rio Grande (ony)|Rio Grande]] ([[Texas]]) any [[Etazonia]] izy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Hagne, Martin (2009-01-01). &quot;[http://nativeplantproject.com/SABALS/SABAL0109.pdf Native Lantana Species of the LRGV]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fnativeplantproject.com%2FSABALS%2FSABAL0109.pdf arsiva]] (PDF). ''The Sabal'' (Native Plant Project) 26 (1): 3.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fampiasana azy ==

=== Asa tanana ===
Azo ampiasaina hanamboarana [[latabatra]] sy [[seza]] vita amin' ny tahony, [[kifafa]] vita amin' ny fanambarana ny rantsany madinika ny radriaka&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Khanna, L. S.; Prakash, R. (1983). ''Theory and Practice of silvicultural Systems''. International Book Distributions. 400 pages.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Toetra ara-pitsaboana ===
Toa manamora ny fanaretan' ny [[vavony]] misy fery ary manakana ny fivoaran' ny ferin' ny [[Lohatsinay|lohatsinaikelin]]' ny [[voalavo]] ny akora misy [[metanôla]] avy amin' ny ravin' ny ''Lantana camara''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;R. Sathisha, Bhushan Vyawaharea, and K. Natarajanb &quot;Antiulcerogenic activity of Lantana camara leaves on gastric and duodenal ulcers in experimental rats&quot;, ''[[Journal of Ethnopharmacology]]'', Volume 134, Issue 1, 8 mars 2011, pages 195-197 doi:10.1016/j.jep.2010.11.049 |&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Any [[Brezila]] dia azo iadiana amin' ny [[bakteria]] ary heverina ho mampihena [[fanaviana]] sy manamora ny fanafoanana ny [[etona anaty tsinay]] (&quot;rivotra anaty kibo&quot;) ary mahasoa amin' ny fitsaboana ny aretin' ny [[taovam-pisefoana]] ny zavatra azo avy amin' ny raviny vaovao&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Barreto F, Sousa E, Campos A, Costa J, Rodrigues F., &quot;Antibacterial Activity of Lantana camara Linn and Lantana montevidensis Brig Extracts from Cariri-Ceará, Brazil. ''J Young Pharm''. 2010 1;2(1):42-44&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Eto [[Madagasikara]], ny radriaka iray manontolo dia atao tambavy hampihenana ny fanaviana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Makikool, &quot;[https://www.nosykomba.com/nature/plantes-medicinales/ Plantes médicinales - Phytothérapie]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.nosykomba.com%2Fnature%2Fplantes-medicinales%2F arsiva]], ''Nosy Komba'', 23 février 2022&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny fandinihana natao tany [[India]] dia nahitana fa afaka iadiana amin' ny [[mikrôba]] sy amin' ny [[Fungi|holatra]] ary ary amin' ny [[bibikely]] ny ravin' ny radriaka. Nampiasaina tamin' ny fitsaboana nentim-paharazana hitsaboana aretina isan-karazany ny ''Lantana camara'', anisan' izany ny [[homamiadana]], ny hoditra mangidihidy, ny [[habokana]], ny [[nendram-boalavo]], ny [[kitrotro]], ny [[sohika]] ary ny [[fery]].

=== Haingo ===
Nampidirina tany [[Kaledônia-Vaovao|Nouvelle-Calédonie]] tamin' ny taona 1863 ny ''Lantana camara'' mba hanamboarana fefy manaingo. Amin' izao fotoana izao dia hita matetika any amin' ny zaridainana any Nouvelle-Calédonie io zavamaniry io na dia eo aza ny maha [[zavamaniry manafika]] azy sy ny fandraran' ny fanjakana ny fananana azy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Bernard Suprin, ''Mille et une plantes en Nouvelle-Calédonie'', Nouméa, Editions Photosynthèse, 2013, 382 p. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9782952731638&lt;/nowiki&gt;), p. 241&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Fisian' ny pozina ao aminy ===
[[Sary:Lantana camara6.jpg|vignette|214x214px|Voany manta]]Ankoatra ny fironan' ny ''Lantana camara'' haka ny toerana voajanahary anirian' ny karazan-javamaniry hafa, dia mamokatra voa tena misy poizina ho an' ny olombelona sy ny biby maro ity zavamaniry ity raha hanina mbola maitso alohan' ny fahamasahany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Florida Exotic Pest Plant Council (2005). &quot;[https://www.fleppc.org/ID_book/lantana%20camara.pdf. Florida Exotic Pest Plant Council: ''Lantana camanara'']&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.fleppc.org%2FID_book%2Flantana%2520camara.pdf. arsiva]] (PDF). ''Florida Exotic Pest Plant Council''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mamokatra [[triterpenôida]] ny raviny:

izay mahatonga azy hanimba ny [[aty]] sy hahatonga ny biby mpihinana ahitra ([[ondry]], [[osy]], [[omby]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;Barceloux, Donald G. (2008). [https://books.google.mg/books?id=CpqzhHc072AC.&amp;redir_esc=y Medical Toxicology of Natural Substances: Foods, Fungi, Medicinal Herbs, Plants, and Venomous Animals] [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DCpqzhHc072AC. arsiva]]. John Wiley and Sons. p. 867–868. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9780471727613&lt;/nowiki&gt;).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ary [[soavaly]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Burns, Deborah (2001). ''[https://books.google.mg/books?id=DzTaTRqJTjgC.&amp;redir_esc=y Storey's Horse-Lover's Encyclopedia: an English &amp; Western A-to-Z Guide]'' [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DDzTaTRqJTjgC. arsiva]]. Storey Publishing. p. 302. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9781580173179&lt;/nowiki&gt;).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;) ho mora tohina amin' ny tara-pahazavana, ka miteraka fahafatesan' ny biby maro be any [[Etazonia]], ao [[Afrika Atsimo]], any [[India]], any [[Meksika]] ary any [[Aostralia]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Fanadiovana ny fahalotoan' ny tany ===
Araka ny fanadihadiana iray navoaka tamin' ny taona 2009, ao anatin' ny tany voaloton' ny [[firamainty]] (Pb), ny fisian' ny karazana kankan-tany ''[[Pontoscolex corethrurus]]'' (ao amin' ny fianakaviana ''[[Glossoscolecidae]]'') dia mampitombo ny fahafahan' ilay zavamaniry mitroka io metaly io sy mampitombo ny habetsahana sy ny lanjan' ilay zavamaniry (na ny ampahany ambonin' ny tany na ny ao ambanin' ny tany); mampitombo ny tahan' ny akora ôrganika, ny fahafahan' ny tany mifanakalo katiôna, ary ny totalin' ny fisian' ny azôta ao amin' ny tany io kankana io, sady mahatonga ny totalin' ny pôtasiôma ho azon' ny zavamaniry ampiasaina. Mitombo ihany koa ny asan' ny [[anzima]] ao amin' ny faritra manodidina ny fakan' ilay zavamaniry. Azo lazaina fa vokatry ny asan' ny [[zavamananaina bitika]] ao anaty tany (indrindra fa ny [[bakteria]] sy ny [[holatra]]) izany, izay mahazo tosika avy amin' ny asan' ny kankan-tany ao anatin' ny nofon-tany miraikitra amin' ny faka. Araka ny voalazan' ny mpanoratra ilay asa fikarohana, ny fiaraha-miasan' ireo zavamananaina roa ireo dia manana fahafahana lehibe hanadiovana ny toerana indostrialy voaloton' ny firamainty&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thi My Dung Huynh, &quot;[https://theses.fr/2009PEST0060 Impact des métaux lourds sur les interactions plante/ ver de terre/ microflore tellurique]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.theses.fr%2F2009PEST0060 arsiva]] (Tezy), 22 Desambra 2009&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* ''[[Lantana]]''
* [[Riadriatra]] ( ''[[Erica baroniana]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt;; ''Lantana camara'' L.; ''[[Myrothamnus moschatus]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill.&lt;/small&gt;)

== Loharano ==</text>
      <sha1>6s34bp9cpnmzvjonzhqd7mjdjqqbq5g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151209</id>
      <parentid>1151208</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T10:47:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Loharano</comment>
      <origin>1151209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11356" sha1="rg0l7dgtfbchwqno92ivnhga2gh3lf5" xml:space="preserve">[[Sary:Lantana camara 5.jpg|vignette|454x454px|Ravina sy vony ary voan' ny ''Lantana camara'']]
Ny '''''Lantana camara''''' dia karazana [[kirihitra]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Verbenaceae]]''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe  '''radredreka''', '''radriaka''', '''riadriatra''' ary '''taindelontsinoa'''. Ity zavamaniry ity dia teratany any any [[Meksika]] ka hatrany [[Amerika Trôpikaly]], saingy amin' izao fotoana izao dia maniry manerana ny [[faritra trôpikaly]] rehetra izy. Anisan' ny karazan-javamaniry 100 ratsy indrindra izy io araka ny voalazan' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]]. Tao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' izy ity tamin' ny fanakilasiana taloha.

== Famariparitana ==
K[[kirihitra|irihitra]] misy tsilo, miendrika boribory na mivelatra ny ''Lantana camara''. Mahatratra 0,5 hatramin’ ny 3 m ny haavony. Efa-joro sy misy tsilo maro mifaingoka midina ny tahony.

=== Ravina ===
[[Sary:Lantana.jpg|vignette|202x202px|Voniny sy raviny|ankavia]]

Mitambatambatra ary mifanohitra ny raviny maitso matroka sy misy nifinifiny. Tahaka ny tahony dia mamoaka fofona mahery ny raviny rehefa potehina.

=== Vony ===
Ao anaty katsaoka misy loko maro ny vondromboniny. Manomboka amin' ny [[lohataona]] ka hatramin' ny [[fararano]] ny fe-potoana mampamony azy. Mavo na mavokely ny voniny.

=== Voa ===
[[Sary:Lantana camara 05 ies.jpg|vignette|207x207px|Voany masaka]]
Kely ny voany ary mivondrona nefa tsy mitambatra. Mainty izy ireo rehefa masaka. Poizina izy ireo raha mbola manta. Any [[India]], mamoa mandavan-taona io zavamaniry io, izay toa misy fiatraikany amin' ny [[vorona]].

== Ekôlôjia ==
[[Sary:Antillean crested hummingbird feeding.jpg|ankavia|vignette|207x207px|Ny vorona ''Orthorhyncus cristatus'']][[Sary:Cethosia cyane qtl1.jpg|vignette|213x213px|Ny lolo ''Cethosia cyane'' eo amin' ny vonin&quot; ny radriaka]]Maro ny vorona sy biby hafa mihinana ny voany ka manampy azy amin' ny fiparitahany. Maro koa ny karazana [[Lolo (bibikely)|lolo]] mihinana ny [[Mamimbony|mamimbonin]]' ny ''Lantana camara''. Fantatra fa mihinana ny mamin' ny voniny ny ''Papilio homerus'', izay lolo lehibe indrindra any amin' ny [[ila bolantany andrefana]]. Mifandray akaiky amin' ny ''Lantana camara'' ny [[hala]] ''Evarcha culicivora'' izay mihinana ny mamimboniny io sy mampiasa an' io zavamaniry io ho toerana fihaon' ny lahy sy ny vavy.

== Faritra sy toerana aniriany ==
[[Sary:Global distribution of Lantana camara.svg|vignette|337x337px|Faritra eto amin' izao tontolo izao anirian' ny ''Lantana camara'']]
Araka ny voalazan' ny ''[[Plants of the World Online]]'' (POWO)&lt;ref&gt;&lt;span lang=&quot;mg&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;small&gt;POWO : ''[https://powo.science.kew.org/taxon/325686-2 Lantana camara]'' L.  [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fpowo.science.kew.org%2Ftaxon%2F3256 arsiva]]&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;, ny faritra anirian' ny ''Lantana camara'' dia mivelatra manomboka any Meksika ka hatrany amin' ny [[Faritra trôpikaly|faritra trôpikali]]&lt;nowiki/&gt;n' i [[Amerika]]: [[Meksika]], [[Goatemala|Goatemalà]], [[Nikaragoa|Nikaragoà]], [[Panamà|Panama]], [[Kiobà]], faritra atsimo-andrefana amin' ny [[Karaîba|Karaiba]], [[Repoblika Dôminikana|Repoblika Dôminikanina]], [[Antilia Neerlandey]], [[Venezoela]], [[Kôlômbia]], [[Ekoadôra]], ary ny faritra avaratra sy afovoany-andrefana amin' i [[Brezila]].

Nampidirina tany amin' ny faritra hafa koa io karazana zavamaniry io, dia tany [[Assam]] ([[India]]), [[Bangladesy]], [[Galápagos]], [[Ginea]], [[Hawaii]], [[Italia]], [[Malta]], [[Kenià]], [[Nepaly]], [[Queensland]] ([[Aostralia]]), [[Srilanka]], ary [[Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]]. Ao amin' ny faritra manana toetany sobtrôpikaly no tena anirian' io zsavamaniry io.

Nampidirin' ny zaridaina bôtanika maro na nampiasaina ho zavamaniry fanao haingon-tanàna any amin' ny kôntinanta samihafa izy io&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?310628. Lantana camara L.]&quot;. ''Germplasm Resources Information Network'' [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.ars-grin.gov%2Fcgi-bin%2Fnpgs%2Fhtml%2Ftaxon.pl%3F310628. arsiva]]. Département de l'Agriculture (USA).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Heverina ho teratany avy ao amin' ny lohasaha ambany amin' i [[Rio Grande (ony)|Rio Grande]] ([[Texas]]) any [[Etazonia]] izy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Hagne, Martin (2009-01-01). &quot;[http://nativeplantproject.com/SABALS/SABAL0109.pdf Native Lantana Species of the LRGV]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fnativeplantproject.com%2FSABALS%2FSABAL0109.pdf arsiva]] (PDF). ''The Sabal'' (Native Plant Project) 26 (1): 3.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fampiasana azy ==

=== Asa tanana ===
Azo ampiasaina hanamboarana [[latabatra]] sy [[seza]] vita amin' ny tahony, [[kifafa]] vita amin' ny fanambarana ny rantsany madinika ny radriaka&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Khanna, L. S.; Prakash, R. (1983). ''Theory and Practice of silvicultural Systems''. International Book Distributions. 400 pages.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Toetra ara-pitsaboana ===
Toa manamora ny fanaretan' ny [[vavony]] misy fery ary manakana ny fivoaran' ny ferin' ny [[Lohatsinay|lohatsinaikelin]]' ny [[voalavo]] ny akora misy [[metanôla]] avy amin' ny ravin' ny ''Lantana camara''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;R. Sathisha, Bhushan Vyawaharea, and K. Natarajanb &quot;Antiulcerogenic activity of Lantana camara leaves on gastric and duodenal ulcers in experimental rats&quot;, ''[[Journal of Ethnopharmacology]]'', Volume 134, Issue 1, 8 mars 2011, pages 195-197 doi:10.1016/j.jep.2010.11.049 |&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Any [[Brezila]] dia azo iadiana amin' ny [[bakteria]] ary heverina ho mampihena [[fanaviana]] sy manamora ny fanafoanana ny [[etona anaty tsinay]] (&quot;rivotra anaty kibo&quot;) ary mahasoa amin' ny fitsaboana ny aretin' ny [[taovam-pisefoana]] ny zavatra azo avy amin' ny raviny vaovao&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Barreto F, Sousa E, Campos A, Costa J, Rodrigues F., &quot;Antibacterial Activity of Lantana camara Linn and Lantana montevidensis Brig Extracts from Cariri-Ceará, Brazil. ''J Young Pharm''. 2010 1;2(1):42-44&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Eto [[Madagasikara]], ny radriaka iray manontolo dia atao tambavy hampihenana ny fanaviana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Makikool, &quot;[https://www.nosykomba.com/nature/plantes-medicinales/ Plantes médicinales - Phytothérapie]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.nosykomba.com%2Fnature%2Fplantes-medicinales%2F arsiva]], ''Nosy Komba'', 23 février 2022&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny fandinihana natao tany [[India]] dia nahitana fa afaka iadiana amin' ny [[mikrôba]] sy amin' ny [[Fungi|holatra]] ary ary amin' ny [[bibikely]] ny ravin' ny radriaka. Nampiasaina tamin' ny fitsaboana nentim-paharazana hitsaboana aretina isan-karazany ny ''Lantana camara'', anisan' izany ny [[homamiadana]], ny hoditra mangidihidy, ny [[habokana]], ny [[nendram-boalavo]], ny [[kitrotro]], ny [[sohika]] ary ny [[fery]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://link.springer.com/article/10.1007/s12229-019-09209-8 Ecology and Use of ''Lantana camara'' in India]&quot;, ''link.springer.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11858648/ Ethnobotany, Phytochemistry, and Biological Activity of Extracts and Non-Volatile Compounds from Lantana camara L. and Semisynthetic Derivatives—An Updated Review]&quot;, ''pmc.ncbi.nlm.nih.gov'' (2025 Feb 12)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Haingo ===
Nampidirina tany [[Kaledônia-Vaovao|Nouvelle-Calédonie]] tamin' ny taona 1863 ny ''Lantana camara'' mba hanamboarana fefy manaingo. Amin' izao fotoana izao dia hita matetika any amin' ny zaridainana any Nouvelle-Calédonie io zavamaniry io na dia eo aza ny maha [[zavamaniry manafika]] azy sy ny fandraran' ny fanjakana ny fananana azy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Bernard Suprin, ''Mille et une plantes en Nouvelle-Calédonie'', Nouméa, Editions Photosynthèse, 2013, 382 p. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9782952731638&lt;/nowiki&gt;), p. 241&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Fisian' ny pozina ao aminy ===
[[Sary:Lantana camara6.jpg|vignette|214x214px|Voany manta]]Ankoatra ny fironan' ny ''Lantana camara'' haka ny toerana voajanahary anirian' ny karazan-javamaniry hafa, dia mamokatra voa tena misy poizina ho an' ny olombelona sy ny biby maro ity zavamaniry ity raha hanina mbola maitso alohan' ny fahamasahany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Florida Exotic Pest Plant Council (2005). &quot;[https://www.fleppc.org/ID_book/lantana%20camara.pdf. Florida Exotic Pest Plant Council: ''Lantana camanara'']&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.fleppc.org%2FID_book%2Flantana%2520camara.pdf. arsiva]] (PDF). ''Florida Exotic Pest Plant Council''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mamokatra [[triterpenôida]] ny raviny:

izay mahatonga azy hanimba ny [[aty]] sy hahatonga ny biby mpihinana ahitra ([[ondry]], [[osy]], [[omby]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;Barceloux, Donald G. (2008). [https://books.google.mg/books?id=CpqzhHc072AC.&amp;redir_esc=y Medical Toxicology of Natural Substances: Foods, Fungi, Medicinal Herbs, Plants, and Venomous Animals] [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DCpqzhHc072AC. arsiva]]. John Wiley and Sons. p. 867–868. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9780471727613&lt;/nowiki&gt;).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ary [[soavaly]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Burns, Deborah (2001). ''[https://books.google.mg/books?id=DzTaTRqJTjgC.&amp;redir_esc=y Storey's Horse-Lover's Encyclopedia: an English &amp; Western A-to-Z Guide]'' [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DDzTaTRqJTjgC. arsiva]]. Storey Publishing. p. 302. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9781580173179&lt;/nowiki&gt;).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;) ho mora tohina amin' ny tara-pahazavana, ka miteraka fahafatesan' ny biby maro be any [[Etazonia]], ao [[Afrika Atsimo]], any [[India]], any [[Meksika]] ary any [[Aostralia]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Fanadiovana ny fahalotoan' ny tany ===
Araka ny fanadihadiana iray navoaka tamin' ny taona 2009, ao anatin' ny tany voaloton' ny [[firamainty]] (Pb), ny fisian' ny karazana kankan-tany ''[[Pontoscolex corethrurus]]'' (ao amin' ny fianakaviana ''[[Glossoscolecidae]]'') dia mampitombo ny fahafahan' ilay zavamaniry mitroka io metaly io sy mampitombo ny habetsahana sy ny lanjan' ilay zavamaniry (na ny ampahany ambonin' ny tany na ny ao ambanin' ny tany); mampitombo ny tahan' ny akora ôrganika, ny fahafahan' ny tany mifanakalo katiôna, ary ny totalin' ny fisian' ny azôta ao amin' ny tany io kankana io, sady mahatonga ny totalin' ny pôtasiôma ho azon' ny zavamaniry ampiasaina. Mitombo ihany koa ny asan' ny [[anzima]] ao amin' ny faritra manodidina ny fakan' ilay zavamaniry. Azo lazaina fa vokatry ny asan' ny [[zavamananaina bitika]] ao anaty tany (indrindra fa ny [[bakteria]] sy ny [[holatra]]) izany, izay mahazo tosika avy amin' ny asan' ny kankan-tany ao anatin' ny nofon-tany miraikitra amin' ny faka. Araka ny voalazan' ny mpanoratra ilay asa fikarohana, ny fiaraha-miasan' ireo zavamananaina roa ireo dia manana fahafahana lehibe hanadiovana ny toerana indostrialy voaloton' ny firamainty&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thi My Dung Huynh, &quot;[https://theses.fr/2009PEST0060 Impact des métaux lourds sur les interactions plante/ ver de terre/ microflore tellurique]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.theses.fr%2F2009PEST0060 arsiva]] (Tezy), 22 Desambra 2009&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* ''[[Lantana]]''
* [[Riadriatra]] ( ''[[Erica baroniana]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt;; ''Lantana camara'' L.; ''[[Myrothamnus moschatus]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill.&lt;/small&gt;)

== Loharano ==</text>
      <sha1>rg0l7dgtfbchwqno92ivnhga2gh3lf5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151210</id>
      <parentid>1151209</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T11:16:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fitsaboana nentim-paharazana</comment>
      <origin>1151210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13087" sha1="7yccg6srmehyfemo7guopr9i2k4xer5" xml:space="preserve">[[Sary:Lantana camara 5.jpg|vignette|454x454px|Ravina sy vony ary voan' ny ''Lantana camara'']]
Ny '''''Lantana camara''''' dia karazana [[kirihitra]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Verbenaceae]]''. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe  '''radredreka''', '''radriaka''', '''riadriatra''' ary '''taindelontsinoa'''. Ity zavamaniry ity dia teratany any any [[Meksika]] ka hatrany [[Amerika Trôpikaly]], saingy amin' izao fotoana izao dia maniry manerana ny [[faritra trôpikaly]] rehetra izy. Anisan' ny karazan-javamaniry 100 ratsy indrindra izy io araka ny voalazan' ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]]. Tao amin' ny fianakaviana ''[[Lamiaceae]]'' izy ity tamin' ny fanakilasiana taloha.

== Famariparitana ==
K[[kirihitra|irihitra]] misy tsilo, miendrika boribory na mivelatra ny ''Lantana camara''. Mahatratra 0,5 hatramin’ ny 3 m ny haavony. Efa-joro sy misy tsilo maro mifaingoka midina ny tahony.

=== Ravina ===
[[Sary:Lantana.jpg|vignette|202x202px|Voniny sy raviny|ankavia]]

Mitambatambatra ary mifanohitra ny raviny maitso matroka sy misy nifinifiny. Tahaka ny tahony dia mamoaka fofona mahery ny raviny rehefa potehina.

=== Vony ===
Ao anaty katsaoka misy loko maro ny vondromboniny. Manomboka amin' ny [[lohataona]] ka hatramin' ny [[fararano]] ny fe-potoana mampamony azy. Mavo na mavokely ny voniny.

=== Voa ===
[[Sary:Lantana camara 05 ies.jpg|vignette|207x207px|Voany masaka]]
Kely ny voany ary mivondrona nefa tsy mitambatra. Mainty izy ireo rehefa masaka. Poizina izy ireo raha mbola manta. Any [[India]], mamoa mandavan-taona io zavamaniry io, izay toa misy fiatraikany amin' ny [[vorona]].

== Ekôlôjia ==
[[Sary:Antillean crested hummingbird feeding.jpg|ankavia|vignette|207x207px|Ny vorona ''Orthorhyncus cristatus'']][[Sary:Cethosia cyane qtl1.jpg|vignette|213x213px|Ny lolo ''Cethosia cyane'' eo amin' ny vonin&quot; ny radriaka]]Maro ny vorona sy biby hafa mihinana ny voany ka manampy azy amin' ny fiparitahany. Maro koa ny karazana [[Lolo (bibikely)|lolo]] mihinana ny [[Mamimbony|mamimbonin]]' ny ''Lantana camara''. Fantatra fa mihinana ny mamin' ny voniny ny ''Papilio homerus'', izay lolo lehibe indrindra any amin' ny [[ila bolantany andrefana]]. Mifandray akaiky amin' ny ''Lantana camara'' ny [[hala]] ''Evarcha culicivora'' izay mihinana ny mamimboniny io sy mampiasa an' io zavamaniry io ho toerana fihaon' ny lahy sy ny vavy.

== Faritra sy toerana aniriany ==
[[Sary:Global distribution of Lantana camara.svg|vignette|337x337px|Faritra eto amin' izao tontolo izao anirian' ny ''Lantana camara'']]
Araka ny voalazan' ny ''[[Plants of the World Online]]'' (POWO)&lt;ref&gt;&lt;span lang=&quot;mg&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;small&gt;POWO : ''[https://powo.science.kew.org/taxon/325686-2 Lantana camara]'' L.  [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fpowo.science.kew.org%2Ftaxon%2F3256 arsiva]]&lt;/small&gt;&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;, ny faritra anirian' ny ''Lantana camara'' dia mivelatra manomboka any Meksika ka hatrany amin' ny [[Faritra trôpikaly|faritra trôpikali]]&lt;nowiki/&gt;n' i [[Amerika]]: [[Meksika]], [[Goatemala|Goatemalà]], [[Nikaragoa|Nikaragoà]], [[Panamà|Panama]], [[Kiobà]], faritra atsimo-andrefana amin' ny [[Karaîba|Karaiba]], [[Repoblika Dôminikana|Repoblika Dôminikanina]], [[Antilia Neerlandey]], [[Venezoela]], [[Kôlômbia]], [[Ekoadôra]], ary ny faritra avaratra sy afovoany-andrefana amin' i [[Brezila]].

Nampidirina tany amin' ny faritra hafa koa io karazana zavamaniry io, dia tany [[Assam]] ([[India]]), [[Bangladesy]], [[Galápagos]], [[Ginea]], [[Hawaii]], [[Italia]], [[Malta]], [[Kenià]], [[Nepaly]], [[Queensland]] ([[Aostralia]]), [[Srilanka]], ary [[Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]]. Ao amin' ny faritra manana toetany sobtrôpikaly no tena anirian' io zsavamaniry io.

Nampidirin' ny zaridaina bôtanika maro na nampiasaina ho zavamaniry fanao haingon-tanàna any amin' ny kôntinanta samihafa izy io&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?310628. Lantana camara L.]&quot;. ''Germplasm Resources Information Network'' [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.ars-grin.gov%2Fcgi-bin%2Fnpgs%2Fhtml%2Ftaxon.pl%3F310628. arsiva]]. Département de l'Agriculture (USA).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Heverina ho teratany avy ao amin' ny lohasaha ambany amin' i [[Rio Grande (ony)|Rio Grande]] ([[Texas]]) any [[Etazonia]] izy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Hagne, Martin (2009-01-01). &quot;[http://nativeplantproject.com/SABALS/SABAL0109.pdf Native Lantana Species of the LRGV]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fnativeplantproject.com%2FSABALS%2FSABAL0109.pdf arsiva]] (PDF). ''The Sabal'' (Native Plant Project) 26 (1): 3.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Fampiasana azy ==

=== Asa tanana ===
Azo ampiasaina hanamboarana [[latabatra]] sy [[seza]] vita amin' ny tahony, [[kifafa]] vita amin' ny fanambarana ny rantsany madinika ny radriaka&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Khanna, L. S.; Prakash, R. (1983). ''Theory and Practice of silvicultural Systems''. International Book Distributions. 400 pages.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Toetra ara-pitsaboana ===
Toa manamora ny fanaretan' ny [[vavony]] misy fery ary manakana ny fivoaran' ny ferin' ny [[Lohatsinay|lohatsinaikelin]]' ny [[voalavo]] ny akora misy [[metanôla]] avy amin' ny ravin' ny ''Lantana camara''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;R. Sathisha, Bhushan Vyawaharea, and K. Natarajanb &quot;Antiulcerogenic activity of Lantana camara leaves on gastric and duodenal ulcers in experimental rats&quot;, ''[[Journal of Ethnopharmacology]]'', Volume 134, Issue 1, 8 mars 2011, pages 195-197 doi:10.1016/j.jep.2010.11.049 |&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Any [[Brezila]] dia azo iadiana amin' ny [[bakteria]] ary heverina ho mampihena [[fanaviana]] sy manamora ny fanafoanana ny [[etona anaty tsinay]] (&quot;rivotra anaty kibo&quot;) ary mahasoa amin' ny fitsaboana ny aretin' ny [[taovam-pisefoana]] ny zavatra azo avy amin' ny raviny vaovao&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Barreto F, Sousa E, Campos A, Costa J, Rodrigues F., &quot;Antibacterial Activity of Lantana camara Linn and Lantana montevidensis Brig Extracts from Cariri-Ceará, Brazil. ''J Young Pharm''. 2010 1;2(1):42-44&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Eto [[Madagasikara]], ny radriaka iray manontolo dia atao tambavy hampihenana ny fanaviana&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Makikool, &quot;[https://www.nosykomba.com/nature/plantes-medicinales/ Plantes médicinales - Phytothérapie]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.nosykomba.com%2Fnature%2Fplantes-medicinales%2F arsiva]], ''Nosy Komba'', 23 février 2022&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny fandinihana natao tany [[India]] dia nahitana fa afaka iadiana amin' ny [[bakteria]] (''[[Escherichia coli]]'', ''[[Proteus mirabilis]]'', ''[[Staphylococcus aureus]]'') sy amin' ny [[Fungi|holatra bitika]] (''[[Candida albicans]]'', ''[[Trichophyton mentagrophytes]]'') ary ary amin' ny [[bibikely]] ny ravin' ny radriaka&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

=== Fitsaboana nentim-paharazana ===
Nampiasaina tamin' ny fitsaboana nentim-paharazana hitsaboana aretina isan-karazany ny ''Lantana camara'', anisan' izany ny [[homamiadana]], ny hoditra mangidihidy, ny [[habokana]], ny [[nendram-boalavo]], ny [[kitrotro]], ny [[sohika]] ary ny [[fery]]&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://link.springer.com/article/10.1007/s12229-019-09209-8 Ecology and Use of ''Lantana camara'' in India]&quot;, ''link.springer.com''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11858648/ Ethnobotany, Phytochemistry, and Biological Activity of Extracts and Non-Volatile Compounds from Lantana camara L. and Semisynthetic Derivatives—An Updated Review]&quot;, ''pmc.ncbi.nlm.nih.gov'' (2025 Feb 12)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Eto Madagasikara dia ampiasaina amin' ny fitsaboana nentim-paharazana ny ''Lantana camara'' hitsaboana ny [[fiakaran' ny tosi-dra]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;M. Debray, H. Jacquemin, R. Razafindrambao, ''[https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_6/Tra_d_cm/14508.pdf Contribution àl'inventaire des plantes medicinales de Madagascar]'' (PDF) ORSTOM, 1971&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;M. Debray, ''[https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/doc34-08/21760.pdf Medecine et pharmacopée traditionnelles à Madagascar]'' (PDF),&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;, ny [[fanaviana]]&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;, ny [[kohaka]] sy ny [[aretin' ny taovam-pisefoana]]&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ethnopharmacologia.org/recherche-dans-prelude/?plant_id=3598&amp;utm_source Lantana camara L.]&quot;, ''www.ethnopharmacologia.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ny [[Piriritra|fivalanana piriritra]] sy ny [[aretim-bavony]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;, ny [[fery]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8348691/ Natural Products from Madagascar, Socio-Cultural Usage, and Potential Applications in Advanced Biomedicine: A Concise Review]&quot;, ''pmc.ncbi.nlm.nih.gov''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ny [[aretin-koditra]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; ary ny [[harerahana]] sy ny fanaviana vokatry ny harerahana&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;. Ampiasaina koa izy io hikarakarana ny vehivavy avy niteraka&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

Ireo fampiasana ny ''Lantana camara'' amin' ny fitsaboana nentim-paharazana ireo dia tsy porofon' ny fahombiazany.

=== Haingo ===
Nampidirina tany [[Kaledônia-Vaovao|Nouvelle-Calédonie]] tamin' ny taona 1863 ny ''Lantana camara'' mba hanamboarana fefy manaingo. Amin' izao fotoana izao dia hita matetika any amin' ny zaridainana any Nouvelle-Calédonie io zavamaniry io na dia eo aza ny maha [[zavamaniry manafika]] azy sy ny fandraran' ny fanjakana ny fananana azy&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Bernard Suprin, ''Mille et une plantes en Nouvelle-Calédonie'', Nouméa, Editions Photosynthèse, 2013, 382 p. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9782952731638&lt;/nowiki&gt;), p. 241&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Fisian' ny pozina ao aminy ===
[[Sary:Lantana camara6.jpg|vignette|214x214px|Voany manta]]Ankoatra ny fironan' ny ''Lantana camara'' haka ny toerana voajanahary anirian' ny karazan-javamaniry hafa, dia mamokatra voa tena misy poizina ho an' ny olombelona sy ny biby maro ity zavamaniry ity raha hanina mbola maitso alohan' ny fahamasahany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Florida Exotic Pest Plant Council (2005). &quot;[https://www.fleppc.org/ID_book/lantana%20camara.pdf. Florida Exotic Pest Plant Council: ''Lantana camanara'']&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.fleppc.org%2FID_book%2Flantana%2520camara.pdf. arsiva]] (PDF). ''Florida Exotic Pest Plant Council''.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Mamokatra [[triterpenôida]] ny raviny:

izay mahatonga azy hanimba ny [[aty]] sy hahatonga ny biby mpihinana ahitra ([[ondry]], [[osy]], [[omby]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;Barceloux, Donald G. (2008). [https://books.google.mg/books?id=CpqzhHc072AC.&amp;redir_esc=y Medical Toxicology of Natural Substances: Foods, Fungi, Medicinal Herbs, Plants, and Venomous Animals] [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DCpqzhHc072AC. arsiva]]. John Wiley and Sons. p. 867–868. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9780471727613&lt;/nowiki&gt;).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;, ary [[soavaly]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Burns, Deborah (2001). ''[https://books.google.mg/books?id=DzTaTRqJTjgC.&amp;redir_esc=y Storey's Horse-Lover's Encyclopedia: an English &amp; Western A-to-Z Guide]'' [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fbooks.google.com%2Fbooks%3Fid%3DDzTaTRqJTjgC. arsiva]]. Storey Publishing. p. 302. (&lt;nowiki&gt;ISBN 9781580173179&lt;/nowiki&gt;).&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;) ho mora tohina amin' ny tara-pahazavana, ka miteraka fahafatesan' ny biby maro be any [[Etazonia]], ao [[Afrika Atsimo]], any [[India]], any [[Meksika]] ary any [[Aostralia]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Fanadiovana ny fahalotoan' ny tany ===
Araka ny fanadihadiana iray navoaka tamin' ny taona 2009, ao anatin' ny tany voaloton' ny [[firamainty]] (Pb), ny fisian' ny karazana kankan-tany ''[[Pontoscolex corethrurus]]'' (ao amin' ny fianakaviana ''[[Glossoscolecidae]]'') dia mampitombo ny fahafahan' ilay zavamaniry mitroka io metaly io sy mampitombo ny habetsahana sy ny lanjan' ilay zavamaniry (na ny ampahany ambonin' ny tany na ny ao ambanin' ny tany); mampitombo ny tahan' ny akora ôrganika, ny fahafahan' ny tany mifanakalo katiôna, ary ny totalin' ny fisian' ny azôta ao amin' ny tany io kankana io, sady mahatonga ny totalin' ny pôtasiôma ho azon' ny zavamaniry ampiasaina. Mitombo ihany koa ny asan' ny [[anzima]] ao amin' ny faritra manodidina ny fakan' ilay zavamaniry. Azo lazaina fa vokatry ny asan' ny [[zavamananaina bitika]] ao anaty tany (indrindra fa ny [[bakteria]] sy ny [[holatra]]) izany, izay mahazo tosika avy amin' ny asan' ny kankan-tany ao anatin' ny nofon-tany miraikitra amin' ny faka. Araka ny voalazan' ny mpanoratra ilay asa fikarohana, ny fiaraha-miasan' ireo zavamananaina roa ireo dia manana fahafahana lehibe hanadiovana ny toerana indostrialy voaloton' ny firamainty&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Thi My Dung Huynh, &quot;[https://theses.fr/2009PEST0060 Impact des métaux lourds sur les interactions plante/ ver de terre/ microflore tellurique]&quot; [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.theses.fr%2F2009PEST0060 arsiva]] (Tezy), 22 Desambra 2009&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* ''[[Lantana]]''
* [[Riadriatra]] ( ''[[Erica baroniana]]'' &lt;small&gt;Dorr &amp; E.G.H.Oliv.&lt;/small&gt;; ''Lantana camara'' L.; ''[[Myrothamnus moschatus]]'' &lt;small&gt;(Baill.) Baill.&lt;/small&gt;)

== Loharano ==</text>
      <sha1>7yccg6srmehyfemo7guopr9i2k4xer5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Beroberoka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287849</id>
    <revision>
      <id>1151145</id>
      <parentid>1151140</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:13:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1151145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1021" sha1="i3n1qyi1t8iiuvni87ptisi1kwji69q" xml:space="preserve">[[Sary:Sonchus February 2008-1.jpg|vignette|''[[Sonchus oleraceus]]''|360x360px]]
[[Sary:Sonchus arvensis.JPG|vignette|''[[Sonchus arvensis]]''|280x280px]]
Ny '''beroberoka''' dia anarana karazan-javamaniry samihafa ao anatin' ny fianakaviana ''[[Asteraceae]]'':, dia ny ''[[Lactuca indica]]''&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://tenymalagasy.org/bins/teny2?w=beroberoka Beroberoka]&quot;, ''tenymalagasy.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; sy ny ''[[Sonchus oleraceus]]''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, ny ''[[Sonchus arvensis]]'' ary ny ''[[Taraxacum officinale]]'':

* ''[[Lactuca indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; -- beroberoka

* ''[[Sonchus oleraceus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; -- anamboraka, beroberobazaha, beroberoka, beroberokamboa, beroberokondrilahy, majajay
* ''[[Sonchus arvensis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; -- beroberoka
* ''[[Taraxacum officinale]]'' &lt;small&gt;(L.) Weber ex F.H.Wigg.&lt;/small&gt; -- beroberok

== Jereo koa ==

* ''[[Lactuca]]''
* ''[[Sonchus]]''
* ''[[Taraxacum]]''

== Loharano ==
[[Sary:Akinonogeshi.JPG|vignette|285x285px|''[[Lactuca indica]]'']]</text>
      <sha1>i3n1qyi1t8iiuvni87ptisi1kwji69q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lactuca indica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287851</id>
    <revision>
      <id>1151211</id>
      <parentid>1151097</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T11:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nandamina lahatsoratra</comment>
      <origin>1151211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2295" sha1="efie4o7ioscu7mgr1v0hth0q3gczkdq" xml:space="preserve">[[Sary:Akinonogeshi.JPG|vignette|448x448px|''Lactuca indica'']]
Ny '''''Lactuca indica''''' dia karazana [[zavamaniry]] ao amin' ny foko ''Cichorieae'' ao anatin' ny fianakaviana ''[[Asteraceae]]''. Ity zavamaniry ity dia teratany any amin' ny tapany andrefan' i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]] ([[Xinjiang]], [[Tibeta|Tibet]]), any amin' ny tendrombohitra [[Himalaya]], ary any [[Atsinanana Afovoany|Azia Atsimo-Andrefana]] hatrany andrefana any [[Torkia]]. Io narany ara-tsiansa io dia midika hoe &quot;'''salady indiana'''&quot;. Nampidirina be dia be any amin' ny faritra hafa izy io, eny fa na any [[Afrika Atsinanana]] aza, ary heverina ho nampidirina tany Japana efa tamin' ny andro fahagola, nentina niaraka amin' ny fambolem-bary.

Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ity zavamaniry ity dia atao hoe '''beroberoka''', nefa tsy io ihany ny antsoin' ny Malalagasy hoe [[beroberoka]] fa misy karazan-javamaniry hafa koa, dia ny ''[[Sonchus oleaceus]]'' (izay atao hoe koa ''anamboraka'', ''beroberobazaha'', ''beroberokamboa'', ''beroberokondrilahy'' na ''majajay'') sy ny ''[[Sonchus arvencis]]''. 

== Famariparitana ==
[[Sary:Lactuca indica 3.JPG|ankavia|vignette|190x190px|''Lactuca indica'']]
Ahitra maniry maharitra roa taona, mahatratra haavo 40 sm farafahakeliny  ny ''Lactuca indica'' ary matetika mahatratra 2 m izany.

=== Ravina ===
Miovaova be arakaraka ny faritra aniriany ny sakan' ny felan-draviny izay kely sy ny tsiro amam-pofon' ny raviny.

=== Vony ===
[[Sary:Lactuca indica 2.JPG|vignette|Vonin' ny ''Lactuca indica'']]
Misy felany miloko fotsy mankamin' ny mavo matroa ka ny afovoany dia mavo ny vonin' ny ''Lactuca indica''.

== Fampiasana ==

=== Sakafom-biby ===
Izy io dia ambolena (na ny marimarina kokoa, ampirisihina ny fitomboany) ho sakafon' ny [[bitro]], ny [[kisoa]], ny [[akoho amam-borona]] ary na ny [[trondro]] aza any Azia. 

=== Sakafon' olombelona ===
Azo ampiasaina hatao [[anana]] atao salady toy ny beroberoka fihinana hafa ny raviny tanora.

=== Fitsaboana nentim-paharazana ===
Ampiasaina amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] izy io ho fanampiana amin' ny [[fandevonan-kanina]] sy amin' ny famoahana ny rivotra anaty kibo. Itsaboana ny [[votsy]] koa izy io eto [[Madagasikara]].

== Jereo koa ==

* ''[[Lactuca]]'' 
* [[Beroberoka]]</text>
      <sha1>efie4o7ioscu7mgr1v0hth0q3gczkdq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sonchus oleraceus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287854</id>
    <revision>
      <id>1151141</id>
      <parentid>1151138</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:31:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitatra votoatiny</comment>
      <origin>1151141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7878" sha1="ojdggg6bnnipruzqw5y46phewcu7yii" xml:space="preserve">[[Sary:Sonchus oleraceus PID1767-2.jpg|vignette|490x490px|''Sonchus oleraceus'']]
Ny '''''Sonchus oleraceus''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny vondron-karazana ''[[Sonchus]]'' sy ny fianakaviana ''[[Asteraceae]]''. Teratany any [[Eorôpa]], any [[Afrika Avaratra]] ary any [[Atsinanana Afovoany|Afovoany Atsinanana]] io karazana io ary efa nampidirina tany amin' ny firenena hafa rehetra maneran-tany. Maniry amin' ny [[tany kotra]] eny an-tsaha, amin' ny zaridaina, amin' ny korontam-bato, amin' ny tany lao, amoron-dalana an-tanàna na ivelan' ny tanàna ity zavamaniry ity. Azo hanina manta na masaka ny raviny. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy dia atao hoe '''beroberoka''', nefa tsy io ihany no ataon' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] hoe [[beroberoka]]. Misy koa ny miantso azy hoe '''anamboraka''', '''beroberobazaha''', '''beroberokamboa''', '''beroberokondrilahy''' na '''majajay'''.

== Anarana hafa ahafantarana azy ==
Indreto ny anarana ara-tsiansa hafa ahafantarana ny ''Sonchus oleraceus'':

* ''Carduus amplexicaulis'' Noronha
* ''Sonchus angustissimus'' Hook.f.
* ''Sonchus ciliatus'' Lam.
* ''Sonchus ciliatus'' var. ''subbipinnatifidus'' Guss.
* ''Sonchus fabrae'' Sennen
* ''Sonchus glaber'' Gilib.
* ''Sonchus gracilis'' Phil.
* ''Sonchus gracilis'' Sennen
* ''Sonchus lacerus'' Willd.
* ''Sonchus laevis'' Vill.
* ''Sonchus laevis'' Garsault
* ''Sonchus longifolius'' Trevir.
* ''Sonchus macrotus'' Fenzl
* ''Sonchus mairei'' H.Lév.
* ''Sonchus maritimus'' Moc. &amp; Sessé
* ''Sonchus oleraceus'' subsp. angustissimus H.Lindb.
* ''Sonchus oleraceus'' var. ''integrifolius'' Wallr.
* ''Sonchus oleraceus'' var. ''lacerus'' (Willd.) Wallr.
* ''Sonchus oleraceus'' var. ''litoralis'' P.D.Sell
* ''Sonchus oleraceus'' f. ''runcinatus'' Fiori
* ''Sonchus oleraceus'' var. ''triangularis'' Wallr.
* ''Sonchus pallescens'' Pancic
* ''Sonchus parviflorus'' Lej. ex Rchb.
* ''Sonchus plumieri'' Sessé &amp; Moc.
* ''Sonchus reversus'' E.Mey. ex DC.
* ''Sonchus rivularis'' Phil.
* ''Sonchus roseus'' Besser ex Spreng.
* ''Sonchus royleanus'' DC.
* ''Sonchus runcinatus'' (Fiori) Zenari
* ''Sonchus schimperi'' A.Braun &amp; C.D.Bouché
* ''Sonchus schmidianus'' K.Koch
* ''Sonchus spinulifolius'' Sennen
* ''Sonchus subbipinnatifidus'' (Guss.) Zenari
* ''Sonchus sundaicus'' Blume
* ''Sonchus tenerrimus'' Schur
* ''Sonchus umbellifer'' Thunb.
* ''Sonchus zacinthoides'' DC.

== Famariparitana ==
[[Sary:Sonchus oleraceus1.jpg|ankavia|vignette|Tahon' ny ''Sonchus oleraceus'']]
Ahitra velona mandritra ny taona iray ny ''Sonchus oleraceus'', izay manana haavo mahatratra 30 ka hatramin' ny 80 sm. Manana taho poaka aty sy misy rirany izy ary tsy maro rantsana, sady malama na misy votrovotro kely mamoaka ranoka eo amin' ny faritra ambony.  Misy ranoka fotsy (lateksa) ao anatiny izay mivoaka rehefa tapahina ilay zavamaniry.

=== Ravina ===
[[Sary:Sonchus oleraceus 001 - IES Perdouro.jpg|vignette|Ravin' ny ''Sonchus oleraceus'']]
Manana ravina mifandimby eo amin' ny taho sady tsy misy volo na tsilo ny ''Sonchus oleraceus''. Mivondrona toy ny fehezam-boninkazo ny ravina eo amin' ny fotony sy ny faritra ambany amin' ny tahony izay mijoro mahitsy na mitongilana miakatra, ary miova eo anelanelan' ny maitso mavana sy maitso manopy manga ny lokony. Mamihina ny taho, mibikan' atody mivadika, lava, tsy misy volovolo ny ravina eo amin' ny faritra afovoany sy ambony amin' ny taho, ary manana endrika voazarazara lalina sady misy sisiny mitarehin-nify ny ravina tsirairay; telozoro ny endriky ny fizaràna farany sady lehibe kokoa noho ny hafa.

=== Vony ===
[[Sary:Sonchus oleraceus (4934782644).jpg|vignette|Vondrom-bonin' ny ''Sonchus oleraceus'']]
[[Sary:Sonchus oleraceus - Flickr - aspidoscelis.jpg|ankavia|vignette|Vonin' ny ''Sonchus oleraceus'']]
Mavo sady miendrika lela ary mitambatra ho vodrom-bony miendrika poara, izay milahatra amin' ny endrika salohy malalaka sady misy ravina miaro azy vonin' ny ''Sonchus oleraceus'' dia m. Ny rafitra miaro ny vony dia somary miendrika lakolosy, ary ahitana ravina kely fiarovana (brakte) tsy misy volovolo na misy fa kely mamoaka akora madity. Sady lahy no vavy ny vony nefa mivoaka alohan' ny vavimbony ny lahimbony. Ny [[Rivotra mitsoka|rivotra]] na ny [[Insecta|bibikely]] no manatanteraka ny [[famindrana ny vovobony]]. 

=== Voa ===
[[Sary:Sonchus February 2008-1.jpg|vignette|240x240px|Ravina sy vondrom-bonin' ny ''Sonchus oleraceus''|ankavia]]Maina sy miloko manja, miendrika boribory somary lava, sady tena marokoroko sy misy tsipitsipika mitsivalana ny voan' ny ''Sonchus oleraceus''. Mirefy 4 mm ireo voa ireo sady misy volovolo fotsy madinika sady malama manana halava 7 ka hatramin' ny 8 mm. Mamokatra vihim-boa betsaka ny ''Sonchus oleraceus'' (hatramin' ny 100&amp;nbsp;000 isam-pototra), izay miparitaka amin' ny alalan' ny rano sy ny rivotra.

== Toerana sy faritra aniriany ==
[[Sary:Starr-060405-6900-Sonchus oleraceus-habit-Molokini-Maui (24859318155).jpg|vignette|304x304px|''Sonchus oleraceus'']]
Araka ny voalazan' ny ''[[Plants of the World Online]]'' (POWO)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''POWO'' : ''[https://powo.science.kew.org/taxon/250268-1 Sonchus oleraceus]''  [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fpowo.science.kew.org%2Ftaxon%2F250268-1 arsiva]]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; dia teratany  any [[Eorôpa]] (hatrany amin' ny [[Ranomasimbe Atlantika]] ka hatrany amin' ny [[Tendrombohitra Oraly|Tendrombohitra Ural]]) sy ao [[Afrika Avaratra]] ary any [[Atsinanana Afovoany|Atsinanana]] [[Atsinanana Afovoany|Afovoany]] ny ''Sonchus oleraceus''. Nampidirina tany amin' ny firenena saika izy rehetra eran-tany izy io, ka mahatonga azy ho karazana miparitaka saika manerana izao tontolo izao. Rehefa mahazo vahana tsara amin' ny tontolo vaovao izy, dia matetika lasa [[Ahidratsy|ahi-dratsy]].

Karazana maniry amin' ny tany voakorontana na lao sady miparitaka be izy io. Hita any amin' ny saha, ny zaridaina, ny faritra misy poti-javatra na korontan-trano, ny tany tsy voavoly, ary eny amoron-dalana izy io. Hatramin' ny [[haambo]] 2&amp;nbsp;650 m no aniriany.

== Fampiasana ==

=== Sakafon' olombelona ===
[[Sary:Melkdistel.jpg|vignette|310x310px|''Sonchus oleraceus'']]
Raha malefaka tsara ny fakany malemy dia azo hanina rehefa avy nadrahoina. Azo hanina manta ny raviny (ny raviny tanora atao salady) na nadrahoina (ny raviny efa antitra kokoa atao legioma, anaovana lasopy, na andrahoina miaraka amin' ny herotra). Ny vondrom-bony mbola tsy mivelatra dia azo ampiasaina manta ao anaty salady na atao anaty vinaingitra sahala amin' ny kapra (''[[Capparis spinosa]]'' sy ''[[Capparis ovata]]''). Ao [[La Réunion]] dia atao anana izy io.

=== Fitsaboana nentim-paharazana ===
[[Sary:46 Sonchus oleraceus.jpg|vignette|330x330px|''Sonchus oleraceus'']]
Manana toetra mahasoa ara-pahasalamana ny ''Sonchus oleraceus'' (toy ny fampitomboana ny famoahana amany sy ny fanalefahana ny fivalanana ary ny famporisihana ny famokarana ranon' [[afero]] amin' ny [[aty]]). Any [[Tanzania]] sy eto [[Madagasikara]] dia ampiasaina ho fanafody fanadiovana kibo (mampivalana mafy) ny fakany. Any Tanzania ihany dia ampiasaina koa izy io mba [[Fanalan-jaza sy fahafahan-jaza|hanalana vohoka]] sy handroahana [[kankana]].

=== Sakafom-biby ===
Ampiasaina ho sakafom-biby koa ny ''Sonchus oleraceus''. Tian' ny [[omby]] sy ny [[kisoa]] ary ny [[bitro]] fatratra io zavamaniry io.

=== Fisintonana bibikely ===
[[Ahidratsy|Ahi-dratsy]] eo amin' ny voly io zavamaniry io sady toeram-ponenan' ny otrikaretina sy bibikely mpanimba voly; izany no mahatonga ity karazana zavamaniry ity hampiasaina ho voly fisintonana mba hiadiana amin' ny bibikely.

== Jereo koa ==

* ''[[Sonchus]]'' 
* ''[[Carduus]]''
* ''[[Taraxacum]]'' 
* [[Beroberoka]]: ''[[Lactuca indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; ; ''Sonchus oleraceus'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; ; ''[[Sonchus arvensis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')

== Loharano ==</text>
      <sha1>ojdggg6bnnipruzqw5y46phewcu7yii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151142</id>
      <parentid>1151141</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T12:39:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Loharano</comment>
      <origin>1151142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8595" sha1="nihek4jb4uxnj1jeylywhtgfkqlpc04" xml:space="preserve">[[Sary:Sonchus oleraceus PID1767-2.jpg|vignette|490x490px|''Sonchus oleraceus'']]
Ny '''''Sonchus oleraceus''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny vondron-karazana ''[[Sonchus]]'' sy ny fianakaviana ''[[Asteraceae]]''. Teratany any [[Eorôpa]], any [[Afrika Avaratra]] ary any [[Atsinanana Afovoany|Afovoany Atsinanana]] io karazana io ary efa nampidirina tany amin' ny firenena hafa rehetra maneran-tany. Maniry amin' ny [[tany kotra]] eny an-tsaha, amin' ny zaridaina, amin' ny korontam-bato, amin' ny tany lao, amoron-dalana an-tanàna na ivelan' ny tanàna ity zavamaniry ity. Azo hanina manta na masaka ny raviny. ''Sonchus oleraceus'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; ny anarany ara-tsiansa feno. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] izy dia atao hoe '''beroberoka''', nefa tsy io ihany no ataon' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] hoe [[beroberoka]]. Misy koa ny miantso azy hoe '''anamboraka''', '''beroberobazaha''', '''beroberokamboa''', '''beroberokondrilahy''' na '''majajay'''.

== Anarana hafa ahafantarana azy ==
Indreto ny anarana ara-tsiansa hafa ahafantarana ny ''Sonchus oleraceus'':

* ''Carduus amplexicaulis'' Noronha
* ''Sonchus angustissimus'' Hook.f.
* ''Sonchus ciliatus'' Lam.
* ''Sonchus ciliatus'' var. ''subbipinnatifidus'' Guss.
* ''Sonchus fabrae'' Sennen
* ''Sonchus glaber'' Gilib.
* ''Sonchus gracilis'' Phil.
* ''Sonchus gracilis'' Sennen
* ''Sonchus lacerus'' Willd.
* ''Sonchus laevis'' Vill.
* ''Sonchus laevis'' Garsault
* ''Sonchus longifolius'' Trevir.
* ''Sonchus macrotus'' Fenzl
* ''Sonchus mairei'' H.Lév.
* ''Sonchus maritimus'' Moc. &amp; Sessé
* ''Sonchus oleraceus'' subsp. angustissimus H.Lindb.
* ''Sonchus oleraceus'' var. ''integrifolius'' Wallr.
* ''Sonchus oleraceus'' var. ''lacerus'' (Willd.) Wallr.
* ''Sonchus oleraceus'' var. ''litoralis'' P.D.Sell
* ''Sonchus oleraceus'' f. ''runcinatus'' Fiori
* ''Sonchus oleraceus'' var. ''triangularis'' Wallr.
* ''Sonchus pallescens'' Pancic
* ''Sonchus parviflorus'' Lej. ex Rchb.
* ''Sonchus plumieri'' Sessé &amp; Moc.
* ''Sonchus reversus'' E.Mey. ex DC.
* ''Sonchus rivularis'' Phil.
* ''Sonchus roseus'' Besser ex Spreng.
* ''Sonchus royleanus'' DC.
* ''Sonchus runcinatus'' (Fiori) Zenari
* ''Sonchus schimperi'' A.Braun &amp; C.D.Bouché
* ''Sonchus schmidianus'' K.Koch
* ''Sonchus spinulifolius'' Sennen
* ''Sonchus subbipinnatifidus'' (Guss.) Zenari
* ''Sonchus sundaicus'' Blume
* ''Sonchus tenerrimus'' Schur
* ''Sonchus umbellifer'' Thunb.
* ''Sonchus zacinthoides'' DC.

== Famariparitana ==
[[Sary:Sonchus oleraceus1.jpg|ankavia|vignette|Tahon' ny ''Sonchus oleraceus'']]
Ahitra velona mandritra ny taona iray ny ''Sonchus oleraceus'', izay manana haavo mahatratra 30 ka hatramin' ny 80 sm. Manana taho poaka aty sy misy rirany izy ary tsy maro rantsana, sady malama na misy votrovotro kely mamoaka ranoka eo amin' ny faritra ambony.  Misy ranoka fotsy (lateksa) ao anatiny izay mivoaka rehefa tapahina ilay zavamaniry.

=== Ravina ===
[[Sary:Sonchus oleraceus 001 - IES Perdouro.jpg|vignette|Ravin' ny ''Sonchus oleraceus'']]
Manana ravina mifandimby eo amin' ny taho sady tsy misy volo na tsilo ny ''Sonchus oleraceus''. Mivondrona toy ny fehezam-boninkazo ny ravina eo amin' ny fotony sy ny faritra ambany amin' ny tahony izay mijoro mahitsy na mitongilana miakatra, ary miova eo anelanelan' ny maitso mavana sy maitso manopy manga ny lokony. Mamihina ny taho, mibikan' atody mivadika, lava, tsy misy volovolo ny ravina eo amin' ny faritra afovoany sy ambony amin' ny taho, ary manana endrika voazarazara lalina sady misy sisiny mitarehin-nify ny ravina tsirairay; telozoro ny endriky ny fizaràna farany sady lehibe kokoa noho ny hafa.

=== Vony ===
[[Sary:Sonchus oleraceus (4934782644).jpg|vignette|Vondrom-bonin' ny ''Sonchus oleraceus'']]
[[Sary:Sonchus oleraceus - Flickr - aspidoscelis.jpg|ankavia|vignette|Vonin' ny ''Sonchus oleraceus'']]
Mavo sady miendrika lela ary mitambatra ho vodrom-bony miendrika poara, izay milahatra amin' ny endrika salohy malalaka sady misy ravina miaro azy vonin' ny ''Sonchus oleraceus'' dia m. Ny rafitra miaro ny vony dia somary miendrika lakolosy, ary ahitana ravina kely fiarovana (brakte) tsy misy volovolo na misy fa kely mamoaka akora madity. Sady lahy no vavy ny vony nefa mivoaka alohan' ny vavimbony ny lahimbony. Ny [[Rivotra mitsoka|rivotra]] na ny [[Insecta|bibikely]] no manatanteraka ny [[famindrana ny vovobony]]. 

=== Voa ===
[[Sary:46 Sonchus oleraceus.jpg|vignette|330x330px|''Sonchus oleraceus'']]Maina sy miloko manja, miendrika boribory somary lava, sady tena marokoroko sy misy tsipitsipika mitsivalana ny voan' ny ''Sonchus oleraceus''. Mirefy 4 mm ireo voa ireo sady misy volovolo fotsy madinika sady malama manana halava 7 ka hatramin' ny 8 mm. Mamokatra vihim-boa betsaka ny ''Sonchus oleraceus'' (hatramin' ny 100&amp;nbsp;000 isam-pototra), izay miparitaka amin' ny alalan' ny rano sy ny rivotra.

== Toerana sy faritra aniriany ==
[[Sary:Starr-060405-6900-Sonchus oleraceus-habit-Molokini-Maui (24859318155).jpg|vignette|304x304px|''Sonchus oleraceus''|ankavia]]
Araka ny voalazan' ny ''[[Plants of the World Online]]'' (POWO)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''POWO'' : ''[https://powo.science.kew.org/taxon/250268-1 Sonchus oleraceus]''  [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fpowo.science.kew.org%2Ftaxon%2F250268-1 arsiva]]&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; dia teratany  any [[Eorôpa]] (hatrany amin' ny [[Ranomasimbe Atlantika]] ka hatrany amin' ny [[Tendrombohitra Oraly|Tendrombohitra Ural]]) sy ao [[Afrika Avaratra]] ary any [[Atsinanana Afovoany|Atsinanana]] [[Atsinanana Afovoany|Afovoany]] ny ''Sonchus oleraceus''. Nampidirina tany amin' ny firenena saika izy rehetra eran-tany izy io, ka mahatonga azy ho karazana miparitaka saika manerana izao tontolo izao. Rehefa mahazo vahana tsara amin' ny tontolo vaovao izy, dia matetika lasa [[Ahidratsy|ahi-dratsy]].

Karazana maniry amin' ny tany voakorontana na lao sady miparitaka be izy io. Hita any amin' ny saha, ny zaridaina, ny faritra misy poti-javatra na korontan-trano, ny tany tsy voavoly, ary eny amoron-dalana izy io. Hatramin' ny [[haambo]] 2&amp;nbsp;650 m no aniriany.

== Fampiasana ==

=== Sakafon' olombelona ===
[[Sary:Melkdistel.jpg|vignette|310x310px|''Sonchus oleraceus'']]
Raha malefaka tsara ny fakany malemy dia azo hanina rehefa avy nadrahoina. Azo hanina manta ny raviny (ny raviny tanora atao salady) na nadrahoina (ny raviny efa antitra kokoa atao legioma, anaovana lasopy, na andrahoina miaraka amin' ny herotra). Ny vondrom-bony mbola tsy mivelatra dia azo ampiasaina manta ao anaty salady na atao anaty vinaingitra sahala amin' ny kapra&lt;ref&gt;&lt;small&gt;François Couplan, ''[https://fr.scribd.com/document/459681369/75767538-pdf Le régal végétal. plantes sauvages comestibles]'', Editions Ellebore, 2009, p. 324-325.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; (''[[Capparis spinosa]]'' sy ''[[Capparis ovata]]''). Ao [[La Réunion]] dia atao anana izy io.

=== Fitsaboana nentim-paharazana ===
Manana toetra mahasoa ara-pahasalamana ny ''Sonchus oleraceus'' (toy ny fampitomboana ny famoahana amany sy ny fanalefahana ny fivalanana ary ny famporisihana ny famokarana ranon' [[afero]] amin' ny [[aty]])&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Marie-Pierre Arvy et François Gallouin, ''[https://www.belin-editeur.com/legumes-dhier-et-daujourdhui Légumes d'hier et d'aujourd'hui]'', Belin, 2007, p. 261.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Any [[Tanzania]] sy eto [[Madagasikara]] dia ampiasaina ho fanafody fanadiovana kibo (mampivalana mafy) ny fakany; any Tanzania ihany dia ampiasaina koa izy io mba [[Fanalan-jaza sy fahafahan-jaza|hanalana vohoka]] sy handroahana [[kankana]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&lt;small&gt;G. J. H. Grubben, ''[https://books.google.mg/books/about/L%C3%A9gumes.html?hl=fr&amp;id=O9D28_OaDJUC&amp;redir_esc=y Légumes]'', PROTA, 2004, p. 575.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Sakafom-biby ===
[[Sary:Sonchus February 2008-1.jpg|vignette|240x240px|Ravina sy vondrom-bonin' ny ''Sonchus oleraceus'']]Ampiasaina ho sakafom-biby koa ny ''Sonchus oleraceus''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Tian' ny [[omby]] sy ny [[kisoa]] ary ny [[bitro]] fatratra io zavamaniry io.

=== Fisintonana bibikely ===
[[Ahidratsy|Ahi-dratsy]] eo amin' ny voly io zavamaniry io sady toeram-ponenan' ny otrikaretina sy bibikely mpanimba voly; izany no mahatonga ity karazana zavamaniry ity hampiasaina ho voly fisintonana mba hiadiana amin' ny bibikely&lt;ref&gt;&lt;small&gt;G. J. H. Grubben, ''Légumes'', PROTA, 2004, p. 576.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* ''[[Sonchus]]'' 
* ''[[Carduus]]''
* ''[[Taraxacum]]'' 
* [[Beroberoka]]: ''[[Lactuca indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''Sonchus oleraceus'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Sonchus arvensis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')

== Loharano ==</text>
      <sha1>nihek4jb4uxnj1jeylywhtgfkqlpc04</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sonchus arvensis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287855</id>
    <revision>
      <id>1151143</id>
      <parentid>1151134</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:18:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitatra votoatiny</comment>
      <origin>1151143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3974" sha1="lsvyhagwl1j1j304fs9typukd8kpn7v" xml:space="preserve">[[Sary:Sonchus arvensis.JPG|vignette|''Sonchus arvensis''|472x472px]]
Ny '''''Sonchus arvensis''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Asteraceae]]'', teratany any amin' ny faritra manana toetany antonony any [[Eorazia]].

== Famariparitana ==
Ny ''Sonchus arvensis'' dia ahitra maharitra taona maro izay mitombo taranaka indrindra amin' ny alalan' ny fomba fiterahana tsy amin' ny alalan' ny voany fa amin' ny alalan' ny fakany mandady ambanin' ny tany na [[Taranja (taova)|taranja]]. Mitsangana mahitsy ny fitomboany ary mety hahatratra haavo eo anelanelan' ny 50 sm sy 1,5 m. Araka ny [[Fanasokajian' i Raunkiær|fanasokajian']] [[Fanasokajian' i Raunkiær|i Raunkiær]] momba ny endri-piainan' ny zavamaniry dia sokajiana ho jeôfita izy io satria ahitra maharitra manana fakany mandady ambanin' ny tany.

Misy ranoka fotsy toy ny ronono (lateksa) ny ao amin' ny zavamaniry manontolo, izay mivoaka rehefa tapahina na vaky ny tahony na ny raviny. Izany toetra mampiavaka azy izany dia manakana ny mety hisian' ny fampifangaroana azy amin' ny zavamaniry ao amin' ny vondron-karazana ''[[Carduus]]'' sy ''[[Cynara]]'' ary ny ''[[Cirsium]]'' (izay misy tsilo). Mahalana no ahitana azy amin' ny dingana maha zana-kazo, satria miteraka amin' ny alalan' ny fipoiran' ny tsimoka avy amin' ny fakany no tena fomba fihamaroany.

=== Ravina ===
[[Sary:Sonchus arvensis20090912 303.jpg|ankavia|vignette|232x232px|Ravin' ny ''Sonchus arvensis'']]
Miforona manodidina ny ravina eo amin' ny fototry ny ''Sonchus arvensis''. Tsy misy fizaràna lalina izy ireo na misy ihany fa marivo, ka ireo nifnify eo amin' ny sisiny dia mitodika mankany amin' ny foto-dravina. Misy tsilo nefa tsy manindrona sy malama ary mizara toy ny volom-borona  ireo ravina ireo saingy vitsy ny fizaràny sady mielanelana tsara. Ny ravina eo amin' ny faritra antenatenany amin' ny tahony kosa dia mamihina ny taho, sady manana sofiny kely boribory mipoitra eo amin' ny fotony.

=== Vony ===
[[Sary:Sonchus arvensis20090912 305.jpg|vignette|Vondrom-bonin' ny ''Sonchus arvensis'']]
Mivondrona ho loha-boninkazo vitsivitsy manana tangozany lava sy mirindra toy ny elo fisaka ny vony mavo eny amin' ny ''Sonchus arvensis''. Feno volo henjana sy fihary madinika ny tangozany sy ny rafitra miaro ny fototry ny vony.

=== Voa ===
[[Sary:Sonchus arvensis Trefdraeth 2024 Pappus.jpg|ankavia|vignette|''Sonchus arvensis'']]
Ny voan' ny ''Sonchus arvensis'' dia karazana voa maina tsy misokatra (izay amantarana manokana ny zavamaniry ao amin' ny fianakaviana Asteraceae), izay miloko manja antitra rehefa matoy, sady manana endrika lavalava miendrika atody ary misy ketronketrona mitsivalana.

== Fampiasana ==

=== Sakafo ===
Tsy misy poizina ho an' ny olombelona ny ''Sonchus arvensis'', ary azo hanina avokoa na ny raviny na ny fakany. Tsara raha maka ny raviny mbola tanora, ary azo hanina manta na nahadroina toy ny ravina epinara. Somary mangidy kely ny tsirony ary tsara raha esorina ny tsilo madinika eo amin' ny sisiny. Ahitana sira mineraly ny raviny sady be [[Vitamina C|vitaminina C]] (47 mg isaky ny 100 g raha mbola vaovao). Mahatratra 2 % amin' ny lanjany rehefa maina ny tahan' ny [[prôteinina]] ao aminy. Azo hanina avy nandrahoina koa ny tahony, toy ny fomba fihinanana ny asiperiza (''[[Asparagus]]''). Azo ampiasaina ho solon-kafe ny fakan' ny ''Sonchus arvensis'' nendasina, toy ny herokeroka (''[[Cichorium intybus]]'') ihany.

=== Fiompiana tantely ===
Zavamaniry fakan' ny tantely ùaùiù-bony koa ny ''Sonchus arvensis''.

=== Fitandremana ===
Miteraka famaivain' ny hoditra ny fikasihana amin' ny ravina noho ilay ranony toa ronono (lateksa). Izany famaivay izany dia afaky ny fanasana azy amin' ny rano fotsiny.

== Jereo koa ==

* ''[[Sonchus]]''

* ''[[Carduus]]''
* ''[[Cynara]]''
* ''[[Cirsium]]''
* [[Beroberoka]]: ''[[Lactuca indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Sonchus oleraceus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''Sonchus arvensis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')</text>
      <sha1>lsvyhagwl1j1j304fs9typukd8kpn7v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151144</id>
      <parentid>1151143</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:55:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanitatra votoatiny</comment>
      <origin>1151144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7326" sha1="j0uniwu908dld8m7ectlvx64v126d5y" xml:space="preserve">[[Sary:Sonchus arvensis.JPG|vignette|''Sonchus arvensis''|472x472px]]
Ny '''''Sonchus arvensis''''' dia karazana zavamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Asteraceae]]'', teratany any amin' ny faritra manana toetany antonony any [[Eorazia]].

== Taksônômia ==

=== Anarana hafa ===
Indreto ny anarana ara-tsiansa hafa ahafantarana ny  araka ny ''[[Catalogue of Life]]'' &lt;small&gt;(14 juin 2015)&lt;/small&gt;:

* ''Hieracium arvense'' (L.) Scop.
* ''Sonchus decorus''
* ''Sonchus hispidus'' Gilib.
* ''Sonchus ketzkhovelii'' Schchian
* ''Sonchus vulgaris'' Rouy

=== Zana-karazana sy ovan-karazana ===
Indreto ny zana-karazan' ny ''Sonchus arvensis'' araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(14&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Jona 2015)&lt;/small&gt;:

* ''Sonchus arvensis'' subsp''. humilis'' &lt;small&gt;(N.I.Orlova) Tzvelev&lt;/small&gt;
* ''Sonchus arvensis'' subsp''. uliginosus'' &lt;small&gt;(M.Bieb.) Nyman&lt;/small&gt;

Indreto ny ovan-karazan' ny ''Sonchus arvensis'' araka ny ''[[The Plant List]]'' &lt;small&gt;(14 juin 2015)&lt;/small&gt;: ''[[Tropicos]]'' &lt;small&gt;(14&lt;/small&gt; &lt;small&gt;Jona 2015)&lt;/small&gt;:

* ''Sonchus arvensis'' var''. arvensis''
* ''Sonchus arvensis'' var''. glaber'' &lt;small&gt;Haines&lt;/small&gt;
* ''Sonchus arvensis'' var''. glabrescens'' &lt;small&gt;Günther, Grab. &amp; Wimm.&lt;/small&gt;
* ''Sonchus arvensis'' var''. laevipes'' &lt;small&gt;Boiss&lt;/small&gt;.
* ''Sonchus arvensis'' var''. maritimus'' &lt;small&gt;Wahlenb&lt;/small&gt;.
* ''Sonchus arvensis'' var''. shumovichii'' &lt;small&gt;B. Boivin&lt;/small&gt;
* ''Sonchus arvensis'' var''. uliginosus'' &lt;small&gt;(M. Bieb.) Trautv.&lt;/small&gt;

== Famariparitana ==
[[Sary:Illustration Sonchus arvensis0.jpg|vignette|368x368px|Kisary maneho ny ''Sonchus arvensis'']]
Ny ''Sonchus arvensis'' dia ahitra maharitra taona maro izay mitombo taranaka indrindra amin' ny alalan' ny fomba fiterahana tsy amin' ny alalan' ny voany fa amin' ny alalan' ny fakany mandady ambanin' ny tany na [[Taranja (taova)|taranja]]. Mitsangana mahitsy ny fitomboany ary mety hahatratra haavo eo anelanelan' ny 50 sm sy 1,5 m. Araka ny [[Fanasokajian' i Raunkiær|fanasokajian']] [[Fanasokajian' i Raunkiær|i Raunkiær]] momba ny endri-piainan' ny zavamaniry dia sokajiana ho jeôfita izy io satria ahitra maharitra manana fakany mandady ambanin' ny tany.

Misy ranoka fotsy toy ny ronono (lateksa) ny ao amin' ny zavamaniry manontolo, izay mivoaka rehefa tapahina na vaky ny tahony na ny raviny. Izany toetra mampiavaka azy izany dia manakana ny mety hisian' ny fampifangaroana azy amin' ny zavamaniry ao amin' ny vondron-karazana ''[[Carduus]]'' sy ''[[Cynara]]'' ary ny ''[[Cirsium]]'' (izay misy tsilo). Mahalana no ahitana azy amin' ny dingana maha zana-kazo, satria miteraka amin' ny alalan' ny fipoiran' ny tsimoka avy amin' ny fakany no tena fomba fihamaroany.

=== Ravina ===
[[Sary:Sonchus arvensis20090912 303.jpg|ankavia|vignette|232x232px|Ravin' ny ''Sonchus arvensis'']]
Miforona manodidina ny ravina eo amin' ny fototry ny ''Sonchus arvensis''. Tsy misy fizaràna lalina izy ireo na misy ihany fa marivo, ka ireo nifnify eo amin' ny sisiny dia mitodika mankany amin' ny foto-dravina. Misy tsilo nefa tsy manindrona sy malama ary mizara toy ny volom-borona  ireo ravina ireo saingy vitsy ny fizaràny sady mielanelana tsara. Ny ravina eo amin' ny faritra antenatenany amin' ny tahony kosa dia mamihina ny taho, sady manana sofiny kely boribory mipoitra eo amin' ny fotony.

=== Vony ===
[[Sary:Sonchus arvensis20090912 305.jpg|vignette|Vondrom-bonin' ny ''Sonchus arvensis'']]
Mivondrona ho loha-boninkazo vitsivitsy manana tangozany lava sy mirindra toy ny elo fisaka ny vony mavo eny amin' ny ''Sonchus arvensis''. Feno volo henjana sy fihary madinika ny tangozany sy ny rafitra miaro ny fototry ny vony.

=== Voa ===
[[Sary:Sonchus arvensis Trefdraeth 2024 Pappus.jpg|ankavia|vignette|''Sonchus arvensis'']]
Ny voan' ny ''Sonchus arvensis'' dia karazana voa maina tsy misokatra (izay amantarana manokana ny zavamaniry ao amin' ny fianakaviana Asteraceae), izay miloko manja antitra rehefa matoy, sady manana endrika lavalava miendrika atody ary misy ketronketrona mitsivalana.

=== Faka ===
[[Sary:Sonchus arvensis 15-p.bot-sonch.arve-20.jpg|vignette|Fakan' ny ''Sonchus arvensis'']]
Mandady any abanin' ny tany sady miteraka zanany ny fakan' ny .

== Fampiasana ==

=== Sakafo ===
Tsy misy poizina ho an' ny olombelona ny ''Sonchus arvensis'', ary azo hanina avokoa na ny raviny na ny fakany. Tsara raha maka ny raviny mbola tanora, ary azo hanina manta na nahadroina toy ny ravina epinara. Somary mangidy kely ny tsirony ary tsara raha esorina ny tsilo madinika eo amin' ny sisiny. Ahitana sira mineraly ny raviny sady be [[Vitamina C|vitaminina C]] (47 mg isaky ny 100 g raha mbola vaovao). Mahatratra 2 % amin' ny lanjany rehefa maina ny tahan' ny [[prôteinina]] ao aminy. Azo hanina avy nandrahoina koa ny tahony, toy ny fomba fihinanana ny asiperiza (''[[Asparagus]]''). Azo ampiasaina ho solon-kafe ny fakan' ny ''Sonchus arvensis'' nendasina, toy ny herokeroka (''[[Cichorium intybus]]'') ihany.

=== Fiompiana tantely ===
[[Sary:Sonchus arvensis Unterfranken.jpg|vignette|276x276px|Vonin' ny ''Sonchus arvensis'' idiran' ny tantely]]
Zavamaniry fakan' ny tantely [[Maminy (amin' ny zavamaniry)|mamim-bony]] koa ny ''Sonchus arvensis''.

=== Fitandremana ===
Miteraka famaivain' ny hoditra ny fikasihana amin' ny ravin' ny ''Sonchus arvensis'' noho ilay ranony toa ronono (lateksa). Izany famaivay izany dia afaky ny fanasana azy amin' ny rano fotsiny.

Mety ahitana [[nitirata]] misy poizina ilay zavamaniry&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Elias, Thomas S.; Dykeman, Peter A. (2009) [1982]. ''Edible Wild Plants: A North American Field Guide to Over 200 Natural Foods''. New York: Sterling. p. 103. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-4027-6715-9&lt;/nowiki&gt;. OCLC 244766414.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Faritra sy toerana aniriany ==
Ny ''Sonchus arvensis'' dia karazana zavamaniry teratany any [[Eorôpa]] sy [[Azia Andrefana]] izay efa miparitaka amin' ny faritra maro manerana izao tontolo izao ankehitriny, ka hita any amin' ny kôntinanta rehetra, indrindra fa any amin' ny faritra misy [[toetany antonony]], saingy hita ihany koa any amin' ny faritra sasany manana toetany sobtrôpikaly mando. Hita any amin' ny firenena miisa 59 izy io ary matetika no heverina ho [[Ahidratsy|ahi-dratsy]] manelingelina ny fambolena. Tamin' ny taona 1814 no voalaza voalohany fa nisy azy io tany [[Etazonia]], tao amin' ny fanjakan' i [[Pennsylvania]]. Ny fiparitahany dia vokatry ny asan' ny olombelona, ​​indrindra fa tamin' ny alalan' ny fifangaroan' ny voany amin' ny vihim-boa hafa.

Hita matetika eny amin' ny tanimboly sy kijana, any anaty ala sy zaridaina, eny amin' ny tany tsy voavoly, eny amin' ny ny sisin-tsaha sy sisin-dalana ary eny amin' ny hady ity zavamaniry ity. Maniry amin' ny karazan-tany samihafa izy io saingy toa maniry tsara kokoa amin' ny tany somary mando, indrindra fa amin' ny [[tanimanga]] na [[tanibetro]] be zavatra ôrganika, ary tsy dia mitombo loatra amin' ny tany maina sy marokoroko. Toa mahazo tombony amin' ny fisian' ny otrikaina sasany izy, indrindra fa ny [[azôta]] sy ny [[pôtasiôma]].

== Jereo koa ==

* ''[[Sonchus]]''

* ''[[Carduus]]''
* ''[[Cynara]]''
* ''[[Cirsium]]''
* [[Beroberoka]]: ''[[Lactuca indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''[[Sonchus oleraceus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;; ''Sonchus arvensis'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (''[[Asteraceae]]'')

== Loharano ==</text>
      <sha1>j0uniwu908dld8m7ectlvx64v126d5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chapada Diamantina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290979</id>
    <revision>
      <id>1151187</id>
      <parentid>1096283</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T05:28:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="q0kosmxlszv59t42rm7oocq94v5vo7i" xml:space="preserve">[[File:Cachoeira de Lençóis.jpg|thumb|left|Cachoeira de [[Lençóis]]]]
[[File:Chapada Diamantina Pai Inacio.jpg|thumb|Chapada Diamantina]]
[[File:PN da Chapada Diamantina.jpg|thumb|PN da Chapada Diamantina]]
Ny '''Chapada Diamantina''' dia lembalemba ritra be - ny ankamaroany dia manana toetra tendrombohitra iva - ao amin'ny fanjakana [[Brazila|Breziliana]] ao {{Bahia}}. Manodidina ny 38.000 km² izy io. Ny tongotr'ilay tendrombohitra dia eo amin'ny 400 metatra ny haavony, ny teboka avo indrindra dia ny tampon'ny [[Pico do Barbado]] amin'ny 2033 metatra ary ny [[Pico das Almas]] amin'ny 1980 metatra.

Maina be ny volana aogositra ka hatramin’ny oktobra, ary ny vanim-potoanan’ny orana manaraka dia ny novambra ka hatramin’ny martsa.

[[File:Chapada Diamantina Panorama (cropped).jpg|thumb|left| Chapada Diamantina]]

== Jereo koa ==
* [[Lençóis]]

{{commonscat}}

[[Sokajy:tendrombohitra ao Bahia]]
[[Sokajy:tendrombohitra ao Brezila]]
[[Sokajy:Valan-javaboahary ao Brezila]]</text>
      <sha1>q0kosmxlszv59t42rm7oocq94v5vo7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Taraxacum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291408</id>
    <revision>
      <id>1151146</id>
      <parentid>1097944</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:27:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nanatsara lahatsoratra</comment>
      <origin>1151146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="984" sha1="4dqzmrd3rrsrz5hp3w0giwtumuhh2dp" xml:space="preserve">[[Sary:Taraxacum_officinalis_DSC02042.JPG|thumb|488x488px|''[[Taraxacum officinalis]]'']]

Ny ''[[Taraxacum]]'' dia vondron-karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Asteraceae]]''. Ny fandalinana ara-tsiansa na ara-pialamboly momba ity vondrona ity dia antsoina hoe taraksaakôlôia. Hita saika manerana izao tontolo izao ireo zavamaniry ireo, afa-tsy any amin' ny faritra trôpikaly sy any amin' ny faritra akaikin' ny [[Tendrontany|tendron-tany]].

Tahaka ny mpikambana hafa ao amin' ny fianakaviana ''Asteraceae'', dia manana voniny kely dia kely izy ireo izay mitambatra ho lasa boko-boninkazo. Ny ''Taraxacum''  dia iray amin' ny loharano ahazoana mamim-bony tena ilaina indrindra ho an' ny karazam-biby mpamindra vovobony maro. Karazana ''Taraxacum'' maro no mamokatra vihim-boa tsy amin' ny alalan' ny lahy sy vavy, izay ahazoan' ny vihim-boa tsy misy famindrana vovobony, ka miteraka taranaka mitovy fototarazo amin' ny zavamaniry niteraka azy.</text>
      <sha1>4dqzmrd3rrsrz5hp3w0giwtumuhh2dp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Morro de São Paulo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291410</id>
    <revision>
      <id>1151160</id>
      <parentid>1098130</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="664" sha1="mxuf89ob182jk3nd1j15ss6ald9vqgx" xml:space="preserve">{{coord|13|33|S|38|55|W}}
{{infobox tanàna
|anarana       = Morro de São Paulo
|velarantany   =
|fanjakana      = {{Bahia}}
|isam-ponina   = 
|firenena      = {{Brazila}}
|ben'ny tanàna =
|sary          =Morro de São Paulo Mirante.JPG
|saina = 
}}
[[File:Bahia Municip Cairu.svg|thumb|left| Cairu]]
'''Morro de São Paulo''' dia tanàna ao amin'ny distrikan'i [[Cairu]], ao amini'ny fanjakana federaly tenan'i {{Bahia}} ao amin'ny {{Brazila}}. Ao amin'ny [[nosy Tinharé]] no misy azy io.

Ny distrika dia iray amin'ireo foibe fizahan-tany lehibe indrindra any Bahia.

{{commonscat}}

[[Sokajy:Morro de São Paulo]]
[[Sokajy:Ilha de Tinharé]]
[[Sokajy:Bahia]]</text>
      <sha1>mxuf89ob182jk3nd1j15ss6ald9vqgx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antilia Neerlandey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292933</id>
    <revision>
      <id>1151190</id>
      <parentid>1103306</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T08:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova ny anaran'i [[Antilia neerlandey]] ho [[Antilia Neerlandey]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1103306</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1911" sha1="ndipbazijcpcgxwrimh5n49t7q89sr0" xml:space="preserve">[[File:Facades of Handelskade, Willemstad, Curaçao - February 2020.jpg|thumb| [[Willemstad]], [[Curaçao]]]]
[[File:Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg|border|96x176px]]
Ny '''Antilia neerlandey''' dia faritany nederlaney any ampitan-dranomasina, ara-jeografika ao amin'ny vondronosy [[Antilia Kely]] any [[Karaiba]]. Nanomboka tamin'ny 1948 ka hatramin'ny 1954 dia faritany mizaka tena izy ireo ary zanatany tamin'ny fifandimbiasan'ny fanjakana mpanjanaka holandey teo aloha. Miaraka amin'ny Lalàna momba ny Fanjakan'i {{Nederlandy}} tamin'ny 1954, ny Antilles Holandy dia lasa firenena hafa ao anatin'ny Fanjakan'i Nederlandy, miaraka amin'i [[Nederlandy]] (Eoropeana) sy [[Sorinama]] (hatramin'ny 1975).

[[Aruba]] dia nandao an'i Antilia neerlandey tamin'ny faran'ny taona 1985 (ho firenena misaraka ao anatin'ilay Fanjakana). Tamin'ny 10 Oktobra 2010, noravana ny fikambanana ara-politikan'ny Antilles Holandy: [[Curaçao]] ary [[Sint Maarten]] ihany koa dia nahazo fizakan-tena feno tao amin'ny fanjakana, ny faritany sisa dia lasa Kaominina manokan'i Holandy noho ny fangatahan'izy ireo manokana.
Nederl
== Jeografia==
Ny Antilia neerlandey tany am-boalohany dia nahitana nosy Karaiba enina misy mponina ary nosy kely tsy misy mponina izay manana velarantany 980 km². Ny nosy sisa tavela taorian'ny nialan'i Aruba tamin'ny 1986 dia manana velarantany 800 km². Raha ara-jeografika dia mizara ho vondrona roa izy ireo mihoatra ny 800 kilometatra miala:

*Ny Nosy ABC, nomena anarana araka ny litera voalohany, izay an'ny Nosy Leeward:
**[[Aruba]] (hatramin'ny 1985)
**[[Bonaire]] (miaraka amin'i Bonaire kely)
**[[Curaçao]] (miaraka amin'ny Curaçao kely)

Ny Nosy SSS, nomena anarana araka ny litera voalohany, izay an'ny Nosy Leeward:
**[[Saba]] (miaraka amin'ny Nosy Maitso / ''Green island'')
**[[Sint Eustatius]]
**[[Sint Maarten]]

[[Sokajy:Antilia neerlandey]]
[[Sokajy:Karaiba]]</text>
      <sha1>ndipbazijcpcgxwrimh5n49t7q89sr0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151192</id>
      <parentid>1151190</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T08:30:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Nandamina lahatsoratra</comment>
      <origin>1151192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2265" sha1="jmoxtndgn5h4e6hq7otczco0npwjvx5" xml:space="preserve">[[Sary:Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg|vignette|360x360px|Sainan' i ]]
I '''Antilia Neerlandey''' dia fizaràn-tany nederlandey ampitan-dranomasina, ara-jeôgrafia ao amin' ny vondronosy [[Antilia Kely]] any [[Karaiba]]. Amin' ny [[Fiteny neerlandey|teny neerlandey]] izy dia atao hoe '''Nederlandse Antillen''', fa amin' ny [[Fiteny papiamentô|teny papiamentô]] kosa dia '''Antias Hulandes'''. Nanomboka tamin' ny taona 1948 ka hatramin' ny 1954 dia faritany mizaka tena izy ireo ary zanatany tamin' ny fifandimbiasan' ny fanjakana mpanjanaka hôlandey teo aloha. Araka ny Lalàna momba ny Fanjakan' i Nederlandy tamin' ny taona 1954, i Antilia Neerlandey dia lasa firenena hafa ao anatin' ny Fanjakan' i Nederlandy, miaraka amin' i [[Nederlandy]] (Eorôpeana) sy i [[Sorinama]] (hatramin' ny taona 1975).[[File:Facades of Handelskade, Willemstad, Curaçao - February 2020.jpg|thumb| [[Willemstad]], [[Curaçao]]]]I [[Aruba]] dia nandao an' i Antilia Neerlandey tamin' ny faran' ny taona 1985 (ho firenena misaraka ao anatin' ilay fanjakana). Tamin' ny 10 Oktobra 2010, noravana ny fikambanana ara-pôlitikan' i Antilia Neerlandey: i [[Curaçao]] sy i [[Sint Maarten]] ihany koa dia nahazo fizakan-tena feno tao amin' ilay fanjakana, ny faritany sisa dia lasa kaominina manokan' i Nederlandy noho ny fangatahan' izy ireo manokana.

== Jeôgrafia==
[[Sary:Kingdom of the Netherlands in its region (Caribbean special) (special marker).svg|vignette]]
[[Sary:Nt-map.png|vignette]]
I Antilia Neerlandey tany am-boalohany dia nahitana nosy karibiana enina misy mponina sy nosy kely tsy misy mponina izay manana velarana 980 km². Ny nosy sisa tavela taorian' ny nialan' i Aruba tamin' ny taona 1986 dia manana velarana 800 km². Raha ara-jeôgrafia dia mizara ho vondrona roa izy ireo mihoatra ny 800 km miala:

*ny Nosy ABC, nomena anarana araka ny litera voalohany, izay an'ny Nosy Leeward:
**[[Aruba]] (hatramin'ny 1985)
**[[Bonaire]] (miaraka amin'i Bonaire kely)
**[[Curaçao]] (miaraka amin'ny Curaçao kely)

* ny Nosy SSS, nomena anarana araka ny litera voalohany, izay an'ny Nosy Leeward:
** [[Saba]] (miaraka amin'ny Nosy Maitso / ''Green island'')
** [[Sint Eustatius]]
**[[Sint Maarten]]

[[Sokajy:Antilia neerlandey]]
[[Sokajy:Karaiba]]</text>
      <sha1>jmoxtndgn5h4e6hq7otczco0npwjvx5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151193</id>
      <parentid>1151192</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T08:31:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1151193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2315" sha1="odets4ol89vo38hgi9goes66323lo2h" xml:space="preserve">[[Sary:Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg|vignette|360x360px|Sainan' i ]]
I '''Antilia Neerlandey''' dia fizaràn-tany nederlandey ampitan-dranomasina, ara-jeôgrafia ao amin' ny vondronosy [[Antilia Kely]] any [[Karaiba]]. Amin' ny [[Fiteny neerlandey|teny neerlandey]] izy dia atao hoe '''Nederlandse Antillen''', fa amin' ny [[Fiteny papiamentô|teny papiamentô]] kosa dia '''Antias Hulandes'''. Nanomboka tamin' ny taona 1948 ka hatramin' ny 1954 dia faritany mizaka tena izy ireo ary zanatany tamin' ny fifandimbiasan' ny fanjakana mpanjanaka hôlandey teo aloha. Araka ny Lalàna momba ny Fanjakan' i Nederlandy tamin' ny taona 1954, i Antilia Neerlandey dia lasa firenena hafa ao anatin' ny Fanjakan' i Nederlandy, miaraka amin' i [[Nederlandy]] (Eorôpeana) sy i [[Sorinama]] (hatramin' ny taona 1975).[[File:Facades of Handelskade, Willemstad, Curaçao - February 2020.jpg|thumb| [[Willemstad]], [[Curaçao]]]]I [[Aruba]] dia nandao an' i Antilia Neerlandey tamin' ny faran' ny taona 1985 (ho firenena misaraka ao anatin' ilay fanjakana). Tamin' ny 10 Oktobra 2010, noravana ny fikambanana ara-pôlitikan' i Antilia Neerlandey: i [[Curaçao]] sy i [[Sint Maarten]] ihany koa dia nahazo fizakan-tena feno tao amin' ilay fanjakana, ny faritany sisa dia lasa kaominina manokan' i Nederlandy noho ny fangatahan' izy ireo manokana.

== Jeôgrafia==
[[Sary:Kingdom of the Netherlands in its region (Caribbean special) (special marker).svg|vignette]]
[[Sary:Nt-map.png|vignette]]
I Antilia Neerlandey tany am-boalohany dia nahitana nosy karibiana enina misy mponina sy nosy kely tsy misy mponina izay manana velarana 980 km². Ny nosy sisa tavela taorian' ny nialan' i Aruba tamin' ny taona 1986 dia manana velarana 800 km². Raha ara-jeôgrafia dia mizara ho vondrona roa izy ireo mihoatra ny 800 km miala:

*ny Nosy ABC, nomena anarana araka ny litera voalohany, izay an'ny Nosy Leeward:
**[[Aruba]] (hatramin'ny 1985)
**[[Bonaire]] (miaraka amin'i Bonaire kely)
**[[Curaçao]] (miaraka amin'ny Curaçao kely)

* ny Nosy SSS, nomena anarana araka ny litera voalohany, izay an'ny Nosy Leeward:
** [[Saba]] (miaraka amin'ny Nosy Maitso / ''Green island'')
** [[Sint Eustatius]]
**[[Sint Maarten]]

== Jereo koa ==

* [[Nederlandy]]
* [[Hôlandy]]

[[Sokajy:Antilia neerlandey]]
[[Sokajy:Karaiba]]</text>
      <sha1>odets4ol89vo38hgi9goes66323lo2h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151196</id>
      <parentid>1151193</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T08:56:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1151196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2341" sha1="4eh9vbyhy6pnn3lb4q1zdmu6p38uaot" xml:space="preserve">[[Sary:Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg|vignette|360x360px|Sainan' i ]]
I '''Antilia Neerlandey''' dia fizaràn-tany nederlandey ampitan-dranomasina, izay foronina nosy enina, avy eo dimy, ao amin' ny vondronosy [[Antilia Kely]] any [[Karaiba]]. Amin' ny [[Fiteny neerlandey|teny neerlandey]] izy dia atao hoe '''Nederlandse Antillen''', fa amin' ny [[Fiteny papiamentô|teny papiamentô]] kosa dia '''Antias Hulandes'''. Nanomboka tamin' ny taona 1948 ka hatramin' ny 1954 dia faritany mizaka tena izy ireo ary zanatany tamin' ny fifandimbiasan' ny fanjakana mpanjanaka hôlandey teo aloha. Araka ny Lalàna momba ny Fanjakan' i Nederlandy tamin' ny taona 1954, i Antilia Neerlandey dia lasa firenena hafa ao anatin' ny Fanjakan' i Nederlandy, miaraka amin' i [[Nederlandy]] (Eorôpeana) sy i [[Sorinama]] (hatramin' ny taona 1975).[[File:Facades of Handelskade, Willemstad, Curaçao - February 2020.jpg|thumb| [[Willemstad]], [[Curaçao]]]]I [[Aruba]] dia nandao an' i Antilia Neerlandey tamin' ny faran' ny taona 1985 (ho firenena misaraka ao anatin' ilay fanjakana). Tamin' ny 10 Oktobra 2010, noravana ny fikambanana ara-pôlitikan' i Antilia Neerlandey: i [[Curaçao]] sy i [[Sint Maarten]] ihany koa dia nahazo fizakan-tena feno tao amin' ilay fanjakana, ny faritany sisa dia lasa kaominina manokan' i Nederlandy noho ny fangatahan' izy ireo manokana.

== Jeôgrafia==
[[Sary:Kingdom of the Netherlands in its region (Caribbean special) (special marker).svg|vignette]]
[[Sary:Nt-map.png|vignette]]
I Antilia Neerlandey tany am-boalohany dia nahitana nosy karibiana enina misy mponina sy nosy kely tsy misy mponina izay manana velarana 980 km². Ny nosy sisa tavela taorian' ny nialan' i Aruba tamin' ny taona 1986 dia manana velarana 800 km². Raha ara-jeôgrafia dia mizara ho vondrona roa izy ireo mihoatra ny 800 km miala:

*ny Nosy ABC, nomena anarana araka ny litera voalohany, izay an'ny Nosy Leeward:
**[[Aruba]] (hatramin' ny 1985)
**[[Bonaire]] (miaraka amin' i Bonaire kely)
**[[Curaçao]] (miaraka amin' i Curaçao kely)

* ny Nosy SSS, nomena anarana araka ny litera voalohany, izay an'ny Nosy Leeward:
** [[Saba]] (miaraka amin'ny Nosy Maitso / ''Green island'')
** [[Sint Eustatius]]
**[[Sint Maarten]]

== Jereo koa ==

* [[Nederlandy]]
* [[Hôlandy]]

[[Sokajy:Antilia neerlandey]]
[[Sokajy:Karaiba]]</text>
      <sha1>4eh9vbyhy6pnn3lb4q1zdmu6p38uaot</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151199</id>
      <parentid>1151196</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T08:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Rohy anatiny</comment>
      <origin>1151199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2366" sha1="sybxpx3uyvce8rz9hhv7vzi9pnyto4u" xml:space="preserve">[[Sary:Flag of the Netherlands Antilles (1986–2010).svg|vignette|360x360px|Sainan' i ]]
I '''Antilia Neerlandey''' dia fizaràn-tany nederlandey ampitan-dranomasina, izay foronina nosy enina, avy eo dimy, ao amin' ny vondronosy [[Antilia Kely]] any [[Karaiba]]. Amin' ny [[Fiteny neerlandey|teny neerlandey]] izy dia atao hoe '''Nederlandse Antillen''', fa amin' ny [[Fiteny papiamentô|teny papiamentô]] kosa dia '''Antias Hulandes'''. Nanomboka tamin' ny taona 1948 ka hatramin' ny 1954 dia faritany mizaka tena izy ireo ary zanatany tamin' ny fifandimbiasan' ny fanjakana mpanjanaka hôlandey teo aloha. Araka ny Lalàna momba ny Fanjakan' i Nederlandy tamin' ny taona 1954, i Antilia Neerlandey dia lasa firenena hafa ao anatin' ny Fanjakan' i Nederlandy, miaraka amin' i [[Nederlandy]] (Eorôpeana) sy i [[Sorinama]] (hatramin' ny taona 1975).[[File:Facades of Handelskade, Willemstad, Curaçao - February 2020.jpg|thumb| [[Willemstad]], [[Curaçao]]]]I [[Aruba]] dia nandao an' i Antilia Neerlandey tamin' ny faran' ny taona 1985 (ho firenena misaraka ao anatin' ilay fanjakana). Tamin' ny 10 Oktobra 2010, noravana ny fikambanana ara-pôlitikan' i Antilia Neerlandey: i [[Curaçao]] sy i [[Sint Maarten]] ihany koa dia nahazo fizakan-tena feno tao amin' ilay fanjakana, ny faritany sisa dia lasa kaominina manokan' i Nederlandy noho ny fangatahan' izy ireo manokana.

== Jeôgrafia==
[[Sary:Kingdom of the Netherlands in its region (Caribbean special) (special marker).svg|vignette]]
[[Sary:Nt-map.png|vignette]]
I Antilia Neerlandey tany am-boalohany dia nahitana nosy karibiana enina misy mponina sy nosy kely tsy misy mponina izay manana velarana 980 km². Ny nosy sisa tavela taorian' ny nialan' i Aruba tamin' ny taona 1986 dia manana velarana 800 km². Raha ara-jeôgrafia dia mizara ho vondrona roa izy ireo mihoatra ny 800 km miala:

*ny Nosy ABC, nomena anarana araka ny litera voalohany, izay an'ny Nosy Leeward:
**[[Aruba]] (hatramin' ny 1985)
**[[Bonaire]] (miaraka amin' i Bonaire kely)
**[[Curaçao]] (miaraka amin' i Curaçao kely)

* ny Nosy SSS, nomena anarana araka ny litera voalohany, izay an'ny Nosy Leeward:
** [[Saba]] (miaraka amin'ny Nosy Maitso / ''Green island'')
** [[Sint Eustatius]]
**[[Sint Maarten]]

== Jereo koa ==

* [[Nederlandy]]
* [[Hôlandy]]
* [[Karaiba Neerlandey]]

[[Sokajy:Antilia neerlandey]]
[[Sokajy:Karaiba]]</text>
      <sha1>sybxpx3uyvce8rz9hhv7vzi9pnyto4u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rivo Rakotovao</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302082</id>
    <revision>
      <id>1151147</id>
      <parentid>1151082</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TinahLuce23</username>
        <id>39583</id>
      </contributor>
      <comment>nampiditra infobox olona</comment>
      <origin>1151147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5460" sha1="1kuho7h9muwowozmyks68kphu7qr9ok" xml:space="preserve">'''Rivo Rakotovao''', teraka tamin'ny 25 Mey 1960, dia mpahay toekarena sy mpanao politika malagasy izay nitana ny andraikitry ny Filohan'ny Antenimierandoholona nanomboka ny 12 Novambra 2017 ka hatramin'ny 25 Janoary 2021, ary Filohan'ny Repoblikan'i Madagasikara vonjimaika nanomboka ny volana Septambra 2018 ka hatramin'ny volana Janoary 2019. Mpikambana ao anatin'ny Antoko [[Hery Vaovao ho an' i Madagasikara|Hery Vaovaon'ny Madagasikara]] na HVM&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.madonline.com/rivo-rakotovao-porte-par-une-large-majorite-a-la-tete-du-senat/&lt;/ref&gt;, ary voatendry ho ambasadaoron'i Madagasikara any [[Bruxelles]] ny septambra 2026&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.2424.mg/diplomatie-rivo-rakotovao-nomme-ambassadeur-de-madagascar-en-belgique-georget-mandehatsara-designe-en-inde/&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/diplomatie-rivo-rakotovao-a-bruxelles-georget-mandehatsara-a-new-delhi/&lt;/ref&gt;. Manambady ary manan-janaka telo izy.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;https://www.lagazette-dgi.com/p-32589.html&lt;/ref&gt;

== Fianarana ==
Tany [[Mahajanga]] i Rivo Rakotovao no nianatra tamin'ny fianarany ambaratonga voalohany sy faharoa. Nianatra momba ny toekarena tao amin'ny Ivon-toerana Ambony momba ny Lalàna, ny Toekarena, ny Fitantanana ary ny Sosiolojia (EESDEGS) tao [[Antananarivo]] izy teo anelanelan'ny taona 1982 sy 1986. Nahazo ny mari-pahaizana &quot;License&quot; amin'ny siansa ara-toekarena izy ny taona 1984 ary ny &quot;Maîtrise&quot; kosa ny taona 1986.  Avy eo dia nanaraka fiofanana tao amin'ny Foibe momba ny Fianarana momba ny Vola, ny Toekarena ary ny Banky (CEFEB) tany [[Paris]] sy [[Marseille]] izy nandritra ny taona 1992–1993&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Ny asany talohan’ny politika ==
Talohan’ny naha-mpanao politika azy dia niasa tamina sehatra ara-toekarena sy ara-pitantanana i Rakotovao&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;https://senat.mg/republiqueiv/la-quatrieme-republique/&lt;/ref&gt; :

* 1986 - 1993: tompon'andraikitra ambony tao amin’ny &quot;Société d’intérêt national des produits agricoles&quot; (SINPA,) orinasa misehatra vokatra azo avy amin'ny fambolena,
* Nitana andraikitra tao amin’ny sampana tany Toliara, Antsiranana ary ny Silo National tao Antananarivo,
* 1993 - 2014 : tompon'andraikitra ambony  tao amin’ny &quot;Société industrielle et agricole du Lac Alaotra&quot; (SILAC), tao amin’ny faritra Alaotra,
* Mpitantana tao amin’ny &quot;Société d’exploitation du port de Toamasina&quot; (SEPT), izay mifandray amin’ny seranan-tsambon’i Toamasina&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.iarivo.org/wp-content/uploads/2015/02/CV-Rivo-Rakotovao-Ministre-dEtat-charg%C3%A9-des-Infrastructures-de-lEquipemet-et-de-lAm%C3%A9nagement-du-Territoire.pdf&lt;/ref&gt;.

== Sehatry ny politika ==
Maro ny sehatra politika efa nahitana an'i Rivo Rakotovao. Efa minisi-panjakana nisahana ny fotodrafitrasa, ny fitaovana, ary ny fandrindrana ny faritra tamin'ny governemantan'ny Praiminisitra [[Roger Kolo|Kolo Roger]] ny taona 2014. Andraikitra izay niova avy eo, nandritra ny fotoana niasan'ireo Praiminisitra [[Jean Ravelonarivo]] sy [[Mahafaly Solonandrasana Olivier|Olivier Mahafaly]], ho Minisitra Panjakana niandraikitra ny Tetikasan'ny Filoham-pirenena, ny Fandrindrana ny Faritra, ary ny Fitaovana. Efa nanana andraikitra tao amin’ny Minisiteran’ny Varotra sy ny Fanjifana, Ministera'ny fambolena sy fiompiana ny taona 2017 &lt;ref&gt;https://www.madagascar-tribune.com/Rivo-Rakotovao-affecte-au-Senat%2C23364.html&lt;/ref&gt;. 

=== Filohan'ny Antenimierandoholona ===
Tamin'ny 31 Oktobra 2017, lasa Filohan'ny Antenimierandoholona izy, nandimby an'i [[Honoré Rakotomanana]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Nijanona ho Filohan’ny Sénat hatramin’ny Janoary 2021 izy. I [[Herimanana Razafimahefa]] no nandimby azy&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

=== Filohan'ny Repoblika vonjimaika ===
Tamin'ny 7 Septambra 2018, nametra-pialana tamin'ny toerany maha-Filoham-pirenena azy i [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]], izay teo am-pamaranana ny fe-potoam-piasany, mba hahafahany milatsaka hofidiana amin'ny fifidianana filoham-pirenena. Natao ny 7 Novambra nanaraka izany ny fihodinana voalohany tamin'izany fifidianana izany. Nandray ny andraikitry ny Filoha mpisolo toerana avy eo i Rivo Rakotovao, araka ny voalazan'ny Andininy faha-2 amin'ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|Lalàmpanorenana]], izay mametraka hoe: &quot;Ny Filohan'ny Repoblika am-perinasa izay milatsaka hofidiana dia tsy maintsy mametra-pialana amin'ny toerany enimpolo andro mialoha ny datin'ny fifidianana filoham-pirenena. Amin'izany tranga izany, ny Filohan'ny Antenimierandoholona no miantoka ny fitantanana ny raharaha andavanandron'ny filoham-pirenena mandra-pahatongan'ny fotoana handraisan'ny filoha vaovao ny andraikiny.&quot; Filoham-pirenena vonjimaika izy ny septambra 2018 hatramin'ny janoary 2019 rehefa nianina tamin'ny maha filoham-pirenena azy i [[Rajoelina Andry|Andry Nirina Rajoelina]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

=== Ambasadaoron'ny Madagasikara ===
Ny volana septambra 2026 dia voatendry ho ambasadaoron'ny Madagasikara any Bruxelles any [[Eoropa]], teo amin'ny fitondrana fanavaozana tarihin'i  Kolonely Michael Charles Andrianiriana&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

{{Infobox olona|anarana=Rivo Rakotovao|teraka=25 May 1960|asa=Masoivohon'i Madagascar any Bruxelles|taona niasana=Nanomboka ny volana septambra 2026|sary=File:Rivo Rakotovao 2014.jpg}}
[[Sokajy:Ambasadaoron’i Madagasikara]]
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1960]]
[[Sokajy:Diplaomaty malagasy]]</text>
      <sha1>1kuho7h9muwowozmyks68kphu7qr9ok</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151148</id>
      <parentid>1151147</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TinahLuce23</username>
        <id>39583</id>
      </contributor>
      <origin>1151148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5518" sha1="b3zid5thev2v8k6md4sb1rkevq9m6o1" xml:space="preserve">'''Rivo Rakotovao''', teraka tamin'ny 25 Mey 1960, dia mpahay toekarena sy mpanao politika malagasy izay nitana ny andraikitry ny Filohan'ny Antenimierandoholona nanomboka ny 12 Novambra 2017 ka hatramin'ny 25 Janoary 2021, ary Filohan'ny Repoblikan'i Madagasikara vonjimaika nanomboka ny volana Septambra 2018 ka hatramin'ny volana Janoary 2019. Mpikambana ao anatin'ny Antoko [[Hery Vaovao ho an' i Madagasikara|Hery Vaovaon'ny Madagasikara]] na HVM&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.madonline.com/rivo-rakotovao-porte-par-une-large-majorite-a-la-tete-du-senat/&lt;/ref&gt;, ary voatendry ho ambasadaoron'i Madagasikara any [[Bruxelles]] ny septambra 2026&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.2424.mg/diplomatie-rivo-rakotovao-nomme-ambassadeur-de-madagascar-en-belgique-georget-mandehatsara-designe-en-inde/&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://midi-madagasikara.mg/diplomatie-rivo-rakotovao-a-bruxelles-georget-mandehatsara-a-new-delhi/&lt;/ref&gt;. Manambady ary manan-janaka telo izy.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;https://www.lagazette-dgi.com/p-32589.html&lt;/ref&gt;

== Fianarana ==
Tany [[Mahajanga]] i Rivo Rakotovao no nianatra tamin'ny fianarany ambaratonga voalohany sy faharoa. Nianatra momba ny toekarena tao amin'ny Ivon-toerana Ambony momba ny Lalàna, ny Toekarena, ny Fitantanana ary ny Sosiolojia (EESDEGS) tao [[Antananarivo]] izy teo anelanelan'ny taona 1982 sy 1986. Nahazo ny mari-pahaizana &quot;License&quot; amin'ny siansa ara-toekarena izy ny taona 1984 ary ny &quot;Maîtrise&quot; kosa ny taona 1986.  Avy eo dia nanaraka fiofanana tao amin'ny Foibe momba ny Fianarana momba ny Vola, ny Toekarena ary ny Banky (CEFEB) tany [[Paris]] sy [[Marseille]] izy nandritra ny taona 1992–1993&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

== Ny asany talohan’ny politika ==
Talohan’ny naha-mpanao politika azy dia niasa tamina sehatra ara-toekarena sy ara-pitantanana i Rakotovao&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;https://senat.mg/republiqueiv/la-quatrieme-republique/&lt;/ref&gt; :

* 1986 - 1993: tompon'andraikitra ambony tao amin’ny &quot;Société d’intérêt national des produits agricoles&quot; (SINPA,) orinasa misehatra vokatra azo avy amin'ny fambolena,
* Nitana andraikitra tao amin’ny sampana tany Toliara, Antsiranana ary ny Silo National tao Antananarivo,
* 1993 - 2014 : tompon'andraikitra ambony  tao amin’ny &quot;Société industrielle et agricole du Lac Alaotra&quot; (SILAC), tao amin’ny faritra Alaotra,
* Mpitantana tao amin’ny &quot;Société d’exploitation du port de Toamasina&quot; (SEPT), izay mifandray amin’ny seranan-tsambon’i Toamasina&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.iarivo.org/wp-content/uploads/2015/02/CV-Rivo-Rakotovao-Ministre-dEtat-charg%C3%A9-des-Infrastructures-de-lEquipemet-et-de-lAm%C3%A9nagement-du-Territoire.pdf&lt;/ref&gt;.

== Sehatry ny politika ==
Maro ny sehatra politika efa nahitana an'i Rivo Rakotovao. Efa minisi-panjakana nisahana ny fotodrafitrasa, ny fitaovana, ary ny fandrindrana ny faritra tamin'ny governemantan'ny Praiminisitra [[Roger Kolo|Kolo Roger]] ny taona 2014. Andraikitra izay niova avy eo, nandritra ny fotoana niasan'ireo Praiminisitra [[Jean Ravelonarivo]] sy [[Mahafaly Solonandrasana Olivier|Olivier Mahafaly]], ho Minisitra Panjakana niandraikitra ny Tetikasan'ny Filoham-pirenena, ny Fandrindrana ny Faritra, ary ny Fitaovana. Efa nanana andraikitra tao amin’ny Minisiteran’ny Varotra sy ny Fanjifana, Ministera'ny fambolena sy fiompiana ny taona 2017 &lt;ref&gt;https://www.madagascar-tribune.com/Rivo-Rakotovao-affecte-au-Senat%2C23364.html&lt;/ref&gt;. 

=== Filohan'ny Antenimierandoholona ===
Tamin'ny 31 Oktobra 2017, lasa Filohan'ny Antenimierandoholona izy, nandimby an'i [[Honoré Rakotomanana]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Nijanona ho Filohan’ny Sénat hatramin’ny Janoary 2021 izy. I [[Herimanana Razafimahefa]] no nandimby azy&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;.

=== Filohan'ny Repoblika vonjimaika ===
Tamin'ny 7 Septambra 2018, nametra-pialana tamin'ny toerany maha-Filoham-pirenena azy i [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]], izay teo am-pamaranana ny fe-potoam-piasany, mba hahafahany milatsaka hofidiana amin'ny fifidianana filoham-pirenena. Natao ny 7 Novambra nanaraka izany ny fihodinana voalohany tamin'izany fifidianana izany. Nandray ny andraikitry ny Filoha mpisolo toerana avy eo i Rivo Rakotovao, araka ny voalazan'ny Andininy faha-2 amin'ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|Lalàmpanorenana]], izay mametraka hoe: &quot;Ny Filohan'ny Repoblika am-perinasa izay milatsaka hofidiana dia tsy maintsy mametra-pialana amin'ny toerany enimpolo andro mialoha ny datin'ny fifidianana filoham-pirenena. Amin'izany tranga izany, ny Filohan'ny [[Antenimierandoholona (Madagasikara)|Antenimierandoholona]] no miantoka ny fitantanana ny raharaha andavanandron'ny filoham-pirenena mandra-pahatongan'ny fotoana handraisan'ny filoha vaovao ny andraikiny.&quot; Filoham-pirenena vonjimaika izy ny septambra 2018 hatramin'ny janoary 2019 rehefa nianina tamin'ny maha filoham-pirenena azy i [[Rajoelina Andry|Andry Nirina Rajoelina]]&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;.

=== Ambasadaoron'ny Madagasikara ===
Ny volana septambra 2026 dia voatendry ho masoivohon'ny Madagasikara any Bruxelles any [[Eoropa]], teo amin'ny fitondrana fanavaozana tarihin'i  Kolonely [[Michaël Randrianirina|Michael Randrianiriana]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

{{Infobox olona|anarana=Rivo Rakotovao|teraka=25 May 1960|asa=Masoivohon'i Madagascar any Bruxelles|taona niasana=Nanomboka ny volana septambra 2026|sary=File:Rivo Rakotovao 2014.jpg}}
[[Sokajy:Ambasadaoron’i Madagasikara]]
[[Sokajy:Mpanao politika malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1960]]
[[Sokajy:Diplaomaty malagasy]]</text>
      <sha1>b3zid5thev2v8k6md4sb1rkevq9m6o1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>BR-030</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302105</id>
    <revision>
      <id>1151152</id>
      <timestamp>2026-09-25T01:47:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[File:BR-030 jct.svg|thumb|left|small|BR-030 ]] [[File:BR-030 mapa.png|thumb|Lalambe BR-030]]  [[File:BR-030 - panoramio.jpg|thumb|BR-030]] Lalambe federaly breziliana  ny '''BR-030''' na ('''Lalambe Bahia–Brasília''') izay manomboka ao amin'ny renivohitry ny firenena, [[Brasília]], ao amin'ny Distrika Federaly, ary mandalo ny fanjakan'i {{Goiás}} sy {{Minas Gerais}}, manapaka an'i {{Bahia}}, eo anelanelan'ny faritra atsinanana sy andrefana amin'ny fanja... »</comment>
      <origin>1151152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2772" sha1="pvqydw9ybh88379h2oetadig253anh8" xml:space="preserve">[[File:BR-030 jct.svg|thumb|left|small|BR-030 ]]
[[File:BR-030 mapa.png|thumb|Lalambe BR-030]]

[[File:BR-030 - panoramio.jpg|thumb|BR-030]]
Lalambe federaly breziliana  ny '''BR-030''' na ('''Lalambe Bahia–Brasília''') izay manomboka ao amin'ny renivohitry ny firenena, [[Brasília]], ao amin'ny Distrika Federaly, ary mandalo ny fanjakan'i {{Goiás}} sy {{Minas Gerais}}, manapaka an'i {{Bahia}}, eo anelanelan'ny faritra atsinanana sy andrefana amin'ny fanjakana. Lalana manan-danja amin'ny fitaterana ny famokarana voamaina avy amin'ny faritra atsinanan'i Goiás sy andrefan'i Bahia ny lalambe, ary ampahany betsaka amin'ny famokarana mineraly avy amin'ny faritra atsimo-afovoan'ity fanjakana ity.
 
Mampifandray ireo toerana fizahan-tany any atsinanan'i [[Bahia]] ihany koa izy io, toy ny distrikan'i [[Barra Grande]] sy [[Campinho]], ao amin'ny kaominina [[Maraú]]. 
Matetika izy io no anaram-bosotra hoe BA-030 avy amin'ny mponin'i Bahia, satria ny ampahany betsaka amin'izany dia any Bahia. Ao amin'ny faritra, fantatra ihany koa amin'ny hoe Lalambe [[Bahia]]–[[Brasília]] izy io.

== Tantara ==
Ny tetikasa voalohany nokasaina haorina tamin'ny taona 1970 dia ny lalambe BR-030, izay mikendry ny hampifandray ny tanànan'i [[Brasília]] amin'ireo faritra seranan-tsambo any amin'ny morontsirak'i Bahia, indrindra fa i [[Maraú]]. Izany dia nitranga noho ny politika fampandrosoana na tetikasa fampidirana nasionaly izay nitranga teo anelanelan'ny taona 1950 sy 1970. Nandritra ireo fotoana ireo indrindra no nitrangan'ny firoboroboan'ny antsoina hoe &quot;Fampandrosoana ny Lalana&quot; tany {{Brazila}}, vanim-potoana izay nanamboarana lalambe maro.

Ny lalana tany am-boalohany an'ny BR-030 dia mifanandrify amin'ny 748.1 kilometatra. Na dia efa ela aza no nanaovana ny lalambe, dia tsy mbola vita rarivato tanteraka mihitsy ity lalambe ity, ary nandritra ny tantarany dia misy foana ny tatitra momba ny fizarana ambara fa vita rarivato. Manodidina ny 270 kilometatra monja no vita rarivato, eo anelanelan'ny kaominina [[Carinhanha]], [[Malhada]], [[Palmas de Monte Alto]], [[Guanambi]], [[Caetité]], [[Lagoa Real]], [[Brumado]], ary {{Tanhaçu]].

== Toerana ==
Araka ny sary avy amin'ny zanabolana, ny lalambe dia eo anelanelan'ny tanànan'i Brasília sy [[Maraú]], mamakivaky ny afovoan'ny fanjakana, manapaka ny tanànan'i [[Cocos]], [[Feira da Mata]], [[Carinhanha]], [[Palmas de Monte Alto]], [[Guanambi]], [[Caetité]], [[Brumado]], [[Caetanos]], [[Bom Jesus da Serra]], [[Boa Nova]], [[Dário Meira]], [[Ubaitaba]], ary tanàna hafa ao amin'ny distrikan'i [[Campinho]]. kaominina [[Maraú]].


==Jereo koa ==

[[de:BR-030]]
[[pt:BR-030]]
[[Sokajy:Lalana breziliana]]
[[Sokajy:Lalana ao Bahia]]
[[Sokajy:Lalana ao Goiás]]
[[Sokajy:Lalana ao Minas Gerais]]</text>
      <sha1>pvqydw9ybh88379h2oetadig253anh8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151156</id>
      <parentid>1151152</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T01:51:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2772" sha1="rarcetrvlty6kcf6ynhrj0ayllqi66p" xml:space="preserve">[[File:BR-030 jct.svg|thumb|left|small|BR-030 ]]
[[File:BR-030 mapa.png|thumb|Lalambe BR-030]]

[[File:BR-030 - panoramio.jpg|thumb|BR-030]]
Lalambe federaly breziliana  ny '''BR-030''' na ('''Lalambe Bahia–Brasília''') izay manomboka ao amin'ny renivohitry ny firenena, [[Brasília]], ao amin'ny Distrika Federaly, ary mandalo ny fanjakan'i {{Goiás}} sy {{Minas Gerais}}, manapaka an'i {{Bahia}}, eo anelanelan'ny faritra atsinanana sy andrefana amin'ny fanjakana. Lalana manan-danja amin'ny fitaterana ny famokarana voamaina avy amin'ny faritra atsinanan'i Goiás sy andrefan'i Bahia ny lalambe, ary ampahany betsaka amin'ny famokarana mineraly avy amin'ny faritra atsimo-afovoan'ity fanjakana ity.
 
Mampifandray ireo toerana fizahan-tany any atsinanan'i [[Bahia]] ihany koa izy io, toy ny distrikan'i [[Barra Grande]] sy [[Campinho]], ao amin'ny kaominina [[Maraú]]. 
Matetika izy io no anaram-bosotra hoe BA-030 avy amin'ny mponin'i Bahia, satria ny ampahany betsaka amin'izany dia any Bahia. Ao amin'ny faritra, fantatra ihany koa amin'ny hoe Lalambe [[Bahia]]–[[Brasília]] izy io.

== Tantara ==
Ny tetikasa voalohany nokasaina haorina tamin'ny taona 1970 dia ny lalambe BR-030, izay mikendry ny hampifandray ny tanànan'i [[Brasília]] amin'ireo faritra seranan-tsambo any amin'ny morontsirak'i Bahia, indrindra fa i [[Maraú]]. Izany dia nitranga noho ny politika fampandrosoana na tetikasa fampidirana nasionaly izay nitranga teo anelanelan'ny taona 1950 sy 1970. Nandritra ireo fotoana ireo indrindra no nitrangan'ny firoboroboan'ny antsoina hoe &quot;Fampandrosoana ny Lalana&quot; tany {{Brazila}}, vanim-potoana izay nanamboarana lalambe maro.

Ny lalana tany am-boalohany an'ny BR-030 dia mifanandrify amin'ny 748.1 kilometatra. Na dia efa ela aza no nanaovana ny lalambe, dia tsy mbola vita rarivato tanteraka mihitsy ity lalambe ity, ary nandritra ny tantarany dia misy foana ny tatitra momba ny fizarana ambara fa vita rarivato. Manodidina ny 270 kilometatra monja no vita rarivato, eo anelanelan'ny kaominina [[Carinhanha]], [[Malhada]], [[Palmas de Monte Alto]], [[Guanambi]], [[Caetité]], [[Lagoa Real]], [[Brumado]], ary [[Tanhaçu]].

== Toerana ==
Araka ny sary avy amin'ny zanabolana, ny lalambe dia eo anelanelan'ny tanànan'i Brasília sy [[Maraú]], mamakivaky ny afovoan'ny fanjakana, manapaka ny tanànan'i [[Cocos]], [[Feira da Mata]], [[Carinhanha]], [[Palmas de Monte Alto]], [[Guanambi]], [[Caetité]], [[Brumado]], [[Caetanos]], [[Bom Jesus da Serra]], [[Boa Nova]], [[Dário Meira]], [[Ubaitaba]], ary tanàna hafa ao amin'ny distrikan'i [[Campinho]]. kaominina [[Maraú]].


==Jereo koa ==

[[de:BR-030]]
[[pt:BR-030]]
[[Sokajy:Lalana breziliana]]
[[Sokajy:Lalana ao Bahia]]
[[Sokajy:Lalana ao Goiás]]
[[Sokajy:Lalana ao Minas Gerais]]</text>
      <sha1>rarcetrvlty6kcf6ynhrj0ayllqi66p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Lalana ao Bahia</title>
    <ns>14</ns>
    <id>302106</id>
    <revision>
      <id>1151153</id>
      <timestamp>2026-09-25T01:47:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Lalana breziliana]] [[Sokajy:Bahia]] »</comment>
      <origin>1151153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="b49v4yjha17hzso4l2yk2clr4ehe4js" xml:space="preserve">[[Sokajy:Lalana breziliana]]
[[Sokajy:Bahia]]</text>
      <sha1>b49v4yjha17hzso4l2yk2clr4ehe4js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Lalana ao Goiás</title>
    <ns>14</ns>
    <id>302107</id>
    <revision>
      <id>1151154</id>
      <timestamp>2026-09-25T01:48:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Lalana breziliana]]  [[Sokajy: Goiás]] »</comment>
      <origin>1151154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48" sha1="dculxl2rwdw5zsmktp3uxefapg7yx32" xml:space="preserve">[[Sokajy:Lalana breziliana]]

[[Sokajy: Goiás]]</text>
      <sha1>dculxl2rwdw5zsmktp3uxefapg7yx32</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Lalana ao Minas Gerais</title>
    <ns>14</ns>
    <id>302108</id>
    <revision>
      <id>1151155</id>
      <timestamp>2026-09-25T01:48:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Lalana breziliana]]  [[Sokajy:Minas Gerais]] »</comment>
      <origin>1151155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="orq6rorh2d5xrinye0amrcm06h9hcat" xml:space="preserve">[[Sokajy:Lalana breziliana]]

[[Sokajy:Minas Gerais]]</text>
      <sha1>orq6rorh2d5xrinye0amrcm06h9hcat</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tanimboaloboka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302109</id>
    <revision>
      <id>1151168</id>
      <timestamp>2026-09-25T02:58:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[File:2022-10-12-Dernau Weinberg-3253.jpg|thumb| Tanimboaloboka]] [[File:Viña en arenales.jpg|thumb|Viña en arenales]] Ny '''tanimboaloboka''' dia tany fambolena ambolena voaloboka (antsoina hoe tanimboaloboka) na vondron-tany toy izany, na lehibe na kely. Ny climat (na clos) dia faritra manokana natokana ho an'ny fambolena voaloboka.  Ny toeram-pambolena divay dia tany ambanivohitra natokana ho an'ny famokarana [[divay]].   ==Jereo koa == [[fr:Vignoble]] [... »</comment>
      <origin>1151168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="542" sha1="ityq2w4un67ethbj4luzo2l6ks7ui1q" xml:space="preserve">[[File:2022-10-12-Dernau Weinberg-3253.jpg|thumb| Tanimboaloboka]]
[[File:Viña en arenales.jpg|thumb|Viña en arenales]]
Ny '''tanimboaloboka''' dia tany fambolena ambolena voaloboka (antsoina hoe tanimboaloboka) na vondron-tany toy izany, na lehibe na kely. Ny climat (na clos) dia faritra manokana natokana ho an'ny fambolena voaloboka.

Ny toeram-pambolena divay dia tany ambanivohitra natokana ho an'ny famokarana [[divay]].


==Jereo koa ==
[[fr:Vignoble]]
[[de:Weinberg]]
[[Sokajy:voaloboka]]
[[Sokajy:Tanimboaloboka]]
[[Sokajy:Divay]]</text>
      <sha1>ityq2w4un67ethbj4luzo2l6ks7ui1q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151171</id>
      <parentid>1151168</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:06:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="628" sha1="jev60azemg9xc8nun6fnqbivsz90tw4" xml:space="preserve">
[[File:Fianarantsoa Wine - panoramio.jpg|thumb|left|Tanimboaloboka ao Fianarantsoa]]
[[File:2022-10-12-Dernau Weinberg-3253.jpg|thumb| Tanimboaloboka]]
[[File:Viña en arenales.jpg|thumb|Viña en arenales]]
Ny '''tanimboaloboka''' dia tany fambolena ambolena voaloboka (antsoina hoe tanimboaloboka) na vondron-tany toy izany, na lehibe na kely. Ny climat (na clos) dia faritra manokana natokana ho an'ny fambolena voaloboka.

Ny toeram-pambolena divay dia tany ambanivohitra natokana ho an'ny famokarana [[divay]].


==Jereo koa ==
[[fr:Vignoble]]
[[de:Weinberg]]
[[Sokajy:voaloboka]]
[[Sokajy:Tanimboaloboka]]
[[Sokajy:Divay]]</text>
      <sha1>jev60azemg9xc8nun6fnqbivsz90tw4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151172</id>
      <parentid>1151171</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T03:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="632" sha1="sz4io5d26di723pa33in7ywprdilql7" xml:space="preserve">
[[File:Fianarantsoa Wine - panoramio.jpg|thumb|left|Tanimboaloboka ao [[Fianarantsoa]]]]
[[File:2022-10-12-Dernau Weinberg-3253.jpg|thumb| Tanimboaloboka]]
[[File:Viña en arenales.jpg|thumb|Viña en arenales]]
Ny '''tanimboaloboka''' dia tany fambolena ambolena voaloboka (antsoina hoe tanimboaloboka) na vondron-tany toy izany, na lehibe na kely. Ny climat (na clos) dia faritra manokana natokana ho an'ny fambolena voaloboka.

Ny toeram-pambolena divay dia tany ambanivohitra natokana ho an'ny famokarana [[divay]].


==Jereo koa ==
[[fr:Vignoble]]
[[de:Weinberg]]
[[Sokajy:voaloboka]]
[[Sokajy:Tanimboaloboka]]
[[Sokajy:Divay]]</text>
      <sha1>sz4io5d26di723pa33in7ywprdilql7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Tanimboaloboka</title>
    <ns>14</ns>
    <id>302110</id>
    <revision>
      <id>1151169</id>
      <timestamp>2026-09-25T02:58:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Divay]] »</comment>
      <origin>1151169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16" sha1="np7ksnw0bb87bdfebtr587eocrc9t9n" xml:space="preserve">[[Sokajy:Divay]]</text>
      <sha1>np7ksnw0bb87bdfebtr587eocrc9t9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Divay</title>
    <ns>14</ns>
    <id>302111</id>
    <revision>
      <id>1151170</id>
      <timestamp>2026-09-25T02:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Zava-pisotro misy alikaola]] »</comment>
      <origin>1151170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="6ncvb4ygz2fq1qaq0ft039mjnvfgqfn" xml:space="preserve">[[Sokajy:Zava-pisotro misy alikaola]]</text>
      <sha1>6ncvb4ygz2fq1qaq0ft039mjnvfgqfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>BR-020</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302112</id>
    <revision>
      <id>1151180</id>
      <timestamp>2026-09-25T05:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[File:BR-020.svg|thumb|left|small|BR-020]] [[File:BR020 sentido L-O-N em Planaltina (DF).jpg|thumb|BR020 ( Planaltina (DF))]] I '''BR-020''' dia lalambe federaly any {{Brazila}}. Manomboka ao [[Brasília]], renivohitry ny firenena, ary mifarana any [[Fortaleza]], ao amin'ny fanjakan'i {{Ceará}}. Mamakivaky ny Distrika Federaly sy ny fanjakan'i {{Goiás}}, {{Bahia}}, {{Piauí}}, ary [[Ceará]] izy io.  Any amin'ny ampahany lehibe amin'ny fanjakan'i Bahia, ny... »</comment>
      <origin>1151180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1197" sha1="hzackqbdvgxrw0zh5hpjlhcjlqluj38" xml:space="preserve">[[File:BR-020.svg|thumb|left|small|BR-020]]
[[File:BR020 sentido L-O-N em Planaltina (DF).jpg|thumb|BR020 ( Planaltina (DF))]]
I '''BR-020''' dia lalambe federaly any {{Brazila}}. Manomboka ao [[Brasília]], renivohitry ny firenena, ary mifarana any [[Fortaleza]], ao amin'ny fanjakan'i {{Ceará}}. Mamakivaky ny Distrika Federaly sy ny fanjakan'i {{Goiás}}, {{Bahia}}, {{Piauí}}, ary [[Ceará]] izy io.

Any amin'ny ampahany lehibe amin'ny fanjakan'i Bahia, ny ampahany amin'ny lalambe dia mbola tsy vita, eo anelanelan'ny kilometatra 327 sy ny sisin-tany miaraka amin'i Piauí.

Izy io dia manompo, ankoatra ny tanàna sy tanàna hafa:

* [[Sobradinho (Distrito Federal)|Sobradinho]] (Distrika Federaly);
* [[Planaltina]] (Distrika Federaly)
* [[Formosa (Goiás)]] 
* [[Vila Boa (Goiás)]] 
* [[Alvorada do Norte]] (Goiás)
* [[Posse]] (Goiás)
* [[Barreiras]] (Bahia)
* [[Picos]] (Piauí)

2.038,50 km ny halavany (anisan'izany ireo faritra tsy voaorina).


==Jereo koa ==

[[de:BR-032]]
[[pt:BR-032]]

[[Sokajy:Lalana ao Bahia]]
[[Sokajy:Lalana ao Goiás]]
[[Sokajy:Lalana ao Ceará]]
[[Sokajy:Lalana ao Piauí]]
[[Sokajy:Lalana ao Distrika Federaly (Brezila)]]
[[Sokajy:Lalana breziliana]]</text>
      <sha1>hzackqbdvgxrw0zh5hpjlhcjlqluj38</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151182</id>
      <parentid>1151180</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T05:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1234" sha1="a165vz1yjx5wyue0aqqo8oxejut9pqq" xml:space="preserve">[[File:BR-020.svg|thumb|left|small|BR-020]]
[[File:BR020 sentido L-O-N em Planaltina (DF).jpg|thumb|BR020 ( Planaltina (DF))]]
[[File:Br-020mapa.jpg|thumb|Br-020]]
I '''BR-020''' dia lalambe federaly any {{Brazila}}. Manomboka ao [[Brasília]], renivohitry ny firenena, ary mifarana any [[Fortaleza]], ao amin'ny fanjakan'i {{Ceará}}. Mamakivaky ny Distrika Federaly sy ny fanjakan'i {{Goiás}}, {{Bahia}}, {{Piauí}}, ary [[Ceará]] izy io.

Any amin'ny ampahany lehibe amin'ny fanjakan'i Bahia, ny ampahany amin'ny lalambe dia mbola tsy vita, eo anelanelan'ny kilometatra 327 sy ny sisin-tany miaraka amin'i Piauí.

Izy io dia manompo, ankoatra ny tanàna sy tanàna hafa:

* [[Sobradinho (Distrito Federal)|Sobradinho]] (Distrika Federaly);
* [[Planaltina]] (Distrika Federaly)
* [[Formosa (Goiás)]] 
* [[Vila Boa (Goiás)]] 
* [[Alvorada do Norte]] (Goiás)
* [[Posse]] (Goiás)
* [[Barreiras]] (Bahia)
* [[Picos]] (Piauí)

2.038,50 km ny halavany (anisan'izany ireo faritra tsy voaorina).


==Jereo koa ==

[[de:BR-032]]
[[pt:BR-032]]

[[Sokajy:Lalana ao Bahia]]
[[Sokajy:Lalana ao Goiás]]
[[Sokajy:Lalana ao Ceará]]
[[Sokajy:Lalana ao Piauí]]
[[Sokajy:Lalana ao Distrika Federaly (Brezila)]]
[[Sokajy:Lalana breziliana]]</text>
      <sha1>a165vz1yjx5wyue0aqqo8oxejut9pqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151183</id>
      <parentid>1151182</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T05:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1259" sha1="sl5zvaqwxga9nlaa9df1kub2d9lb88g" xml:space="preserve">[[File:BR-020.svg|thumb|left|small|BR-020]]
[[File:BR020 sentido L-O-N em Planaltina (DF).jpg|thumb|BR020 ( Planaltina (DF))]]
[[File:Br-020mapa.jpg|thumb|Br-020]]
I '''BR-020''' dia lalambe federaly any {{Brazila}}. Manomboka ao [[Brasília]], renivohitry ny firenena, ary mifarana any [[Fortaleza]], ao amin'ny fanjakan'i {{Ceará}}. Mamakivaky ny Distrika Federaly sy ny fanjakan'i {{Goiás}}, {{Bahia}}, {{Piauí}}, ary [[Ceará]] izy io.

Any amin'ny ampahany lehibe amin'ny fanjakan'i Bahia, ny ampahany amin'ny lalambe dia mbola tsy vita, eo anelanelan'ny kilometatra 327 sy ny sisin-tany miaraka amin'i Piauí.

Izy io dia manompo, ankoatra ny tanàna sy tanàna hafa:

* [[Sobradinho (Distrito Federal)|Sobradinho]] (Distrika Federaly);
* [[Planaltina]] (Distrika Federaly)
* [[Formosa (Goiás)]] 
* [[Vila Boa (Goiás)]] 
* [[Alvorada do Norte]] (Goiás)
* [[Posse]] (Goiás)
* [[Barreiras]] (Bahia)
* [[Picos]] (Piauí)
* [[Fortaleza]] (Ceará)

2.038,50 km ny halavany (anisan'izany ireo faritra tsy voaorina).


==Jereo koa ==

[[de:BR-032]]
[[pt:BR-032]]

[[Sokajy:Lalana ao Bahia]]
[[Sokajy:Lalana ao Goiás]]
[[Sokajy:Lalana ao Ceará]]
[[Sokajy:Lalana ao Piauí]]
[[Sokajy:Lalana ao Distrika Federaly (Brezila)]]
[[Sokajy:Lalana breziliana]]</text>
      <sha1>sl5zvaqwxga9nlaa9df1kub2d9lb88g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151184</id>
      <parentid>1151183</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T05:15:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <origin>1151184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1259" sha1="geg813xtfijr5ai9pq4ocai2hdme7kc" xml:space="preserve">[[File:BR-020.svg|thumb|left|small|BR-020]]
[[File:BR020 sentido L-O-N em Planaltina (DF).jpg|thumb|BR020 ( Planaltina (DF))]]
[[File:Br-020mapa.jpg|thumb|Br-020]]
I '''BR-020''' dia lalambe federaly any {{Brazila}}. Manomboka ao [[Brasília]], renivohitry ny firenena, ary mifarana any [[Fortaleza]], ao amin'ny fanjakan'i {{Ceará}}. Mamakivaky ny Distrika Federaly sy ny fanjakan'i {{Goiás}}, {{Bahia}}, {{Piauí}}, ary [[Ceará]] izy io.

Any amin'ny ampahany lehibe amin'ny fanjakan'i Bahia, ny ampahany amin'ny lalambe dia mbola tsy vita, eo anelanelan'ny kilometatra 327 sy ny sisin-tany miaraka amin'i Piauí.

Izy io dia manompo, ankoatra ny tanàna sy tanàna hafa:

* [[Sobradinho (Distrito Federal)|Sobradinho]] (Distrika Federaly);
* [[Planaltina]] (Distrika Federaly)
* [[Formosa (Goiás)]] 
* [[Vila Boa (Goiás)]] 
* [[Alvorada do Norte]] (Goiás)
* [[Posse]] (Goiás)
* [[Barreiras]] (Bahia)
* [[Picos]] (Piauí)
* [[Fortaleza]] (Ceará)

2.038,50 km ny halavany (anisan'izany ireo faritra tsy voaorina).


==Jereo koa ==

[[de:BR-020]]
[[pt:BR-020]]

[[Sokajy:Lalana ao Bahia]]
[[Sokajy:Lalana ao Goiás]]
[[Sokajy:Lalana ao Ceará]]
[[Sokajy:Lalana ao Piauí]]
[[Sokajy:Lalana ao Distrika Federaly (Brezila)]]
[[Sokajy:Lalana breziliana]]</text>
      <sha1>geg813xtfijr5ai9pq4ocai2hdme7kc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokajy:Lalana ao Distrika Federaly (Brezila)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>302113</id>
    <revision>
      <id>1151181</id>
      <timestamp>2026-09-25T05:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-50172-80</username>
        <id>41062</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Distrika Federaly (Brezila)]] [[Sokajy:Lalana breziliana]] »</comment>
      <origin>1151181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="b08jh1shgo2yl2rmthbfxt82gcakfuk" xml:space="preserve">[[Sokajy:Distrika Federaly (Brezila)]]
[[Sokajy:Lalana breziliana]]</text>
      <sha1>b08jh1shgo2yl2rmthbfxt82gcakfuk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antilia neerlandey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302114</id>
    <redirect title="Antilia Neerlandey" />
    <revision>
      <id>1151191</id>
      <timestamp>2026-09-25T08:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>nanova ny anaran'i [[Antilia neerlandey]] ho [[Antilia Neerlandey]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1151191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="1g18mmu632yexgge1w8kimqk7bo59ow" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Antilia Neerlandey]]</text>
      <sha1>1g18mmu632yexgge1w8kimqk7bo59ow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fiteny papiamentô</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302115</id>
    <revision>
      <id>1151194</id>
      <timestamp>2026-09-25T08:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fiteny kreôla avy amin' ny fiteny pôrtogey</comment>
      <origin>1151194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="856" sha1="6o7ofcgvx0wkpwwe4v5tip5b9s9nk2b" xml:space="preserve">Ny '''fiteny papiamento''' dia fiteny kreôla ampiasaina ao amin' ny Nosy Leeward (îles Sous-le-Vent) ao amin' ny faritra [[Karaiba Neerandey|Karaiba]] [[Karaiba Neerandey|Neerandey]]. Ampiasaina any [[Aruba]] sy any [[Bonaire]] ary any [[Curaçao]] izy io, miaraka amin' ny fiovaovana ara-paritra, ary io no fiteny be mpampiasa indrindra any amin' ireo toerana ireo. Fiteny mampiasa fiakaran' ny feo ny fiteny papiamento. Heverina ho fiteny kreôla avy amin' ny [[fiteny pôrtogey]] izy io, satria mihoatra ny 80 % amin' ny voambolany no avy amin' ny fiteny pôrtogey sy ny [[fiteny espaniôla]], ary mifandray akaiky amin' ny fiteny kreôla maro any [[Kapvera]] sy [[Ginea Bisao|Ginea-Bisao]] izy. Noho izany dia tsy fiteny kreôla avy amin' ny [[fiteny neerlandey]] ny fiteny papiamento, na dia anisan' ny [[Nederlandy]] aza ny nosy ampiasana azy ireo.</text>
      <sha1>6o7ofcgvx0wkpwwe4v5tip5b9s9nk2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karaiba Neerlandey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302116</id>
    <revision>
      <id>1151195</id>
      <timestamp>2026-09-25T08:52:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fizaràn-tany neerlandey any Karaiba</comment>
      <origin>1151195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="906" sha1="5muyxamupaeec1ojeellt2xa5008c56" xml:space="preserve">[[Sary:Dutch Caribbean map.png|vignette|363x363px|Karaiba Neerlandey]]
I '''Karaiba''' '''Neerlandey''' dia manondro ireo fizaràn-tany neerlandey hita ao amin' ny faritra [[Karaîba|Karaiba]], indrindra fa ao amin' vondeo-nosy [[Antilia Kely]]. Izy ireo no mandrafitra ny fizaràn-tany neerlandey ampitan-dranomasina. Amin' ny [[Fiteny neerlandey|teny neerlandey]] izy io dia atao hoe '''''Nederlands Caribisch gebied''''' na '''''Nederlandse Caraïben''''';n fa amikn,' ny [[Fiteny papiamentô|teny papiamento]] kosa dia '''''Karibe Hulandes'''''. Ny fizaràn-tany mandrafitra an' i Karaiba Neerlandey amin' izao fotoana izao dia ahitana ny nosy Aruba sy Curaçao ary Sint Maarten, izay samy firenena ao anatin' i Nederlandy, ary koa i Bonaire sy i Sint Eustatius ary i Saba; ireo telo farany ireo dia anisan' i Nederlandy ary mamorona ny Nederlandey Karibeana.

== Jereo koa ==

* [[Antilia Neerlandey]]</text>
      <sha1>5muyxamupaeec1ojeellt2xa5008c56</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151197</id>
      <parentid>1151195</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T08:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanova ny anaran'i [[Karaiba Neerandey]] ho [[Karaiba Neerlandey]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1151195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="906" sha1="5muyxamupaeec1ojeellt2xa5008c56" xml:space="preserve">[[Sary:Dutch Caribbean map.png|vignette|363x363px|Karaiba Neerlandey]]
I '''Karaiba''' '''Neerlandey''' dia manondro ireo fizaràn-tany neerlandey hita ao amin' ny faritra [[Karaîba|Karaiba]], indrindra fa ao amin' vondeo-nosy [[Antilia Kely]]. Izy ireo no mandrafitra ny fizaràn-tany neerlandey ampitan-dranomasina. Amin' ny [[Fiteny neerlandey|teny neerlandey]] izy io dia atao hoe '''''Nederlands Caribisch gebied''''' na '''''Nederlandse Caraïben''''';n fa amikn,' ny [[Fiteny papiamentô|teny papiamento]] kosa dia '''''Karibe Hulandes'''''. Ny fizaràn-tany mandrafitra an' i Karaiba Neerlandey amin' izao fotoana izao dia ahitana ny nosy Aruba sy Curaçao ary Sint Maarten, izay samy firenena ao anatin' i Nederlandy, ary koa i Bonaire sy i Sint Eustatius ary i Saba; ireo telo farany ireo dia anisan' i Nederlandy ary mamorona ny Nederlandey Karibeana.

== Jereo koa ==

* [[Antilia Neerlandey]]</text>
      <sha1>5muyxamupaeec1ojeellt2xa5008c56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karaiba Neerandey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302117</id>
    <redirect title="Karaiba Neerlandey" />
    <revision>
      <id>1151198</id>
      <timestamp>2026-09-25T08:57:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>nanova ny anaran'i [[Karaiba Neerandey]] ho [[Karaiba Neerlandey]] i Thelezifor</comment>
      <origin>1151198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="3cqit89b6q1m5iafl7kri7ceaavqjds" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Karaiba Neerlandey]]</text>
      <sha1>3cqit89b6q1m5iafl7kri7ceaavqjds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Journal of Ethnopharmacology</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302118</id>
    <revision>
      <id>1151206</id>
      <timestamp>2026-09-25T10:17:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Gazety ara-tsiansa</comment>
      <origin>1151206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="615" sha1="02zky5sup176soe3yzpa200ho1jtrmb" xml:space="preserve">Ny '''''Journal of Ethnopharmacology''''' (na '''''J. Ethnopharmacol.''''') dia gazety ara-tsiansa manana kômiti-manampahaizana mpandinika votoatiny. Mamoaka lahatsoratra momba ny fikarohana vaovao eo amin' ny sehatry ny [[etnôfarmakôlôjia]] ity gazety mivoaka isaky ny tapa-bolana ity.

Araka ny ''Journal Citation Reports'', dia 2&amp;nbsp;998 ny taham-piantraikan' ity gazety ara-tsiansa ity tamin' ny taona 2014. I R. Verpoorte (Oniversiten' i Leiden, any [[Nederlandy]]) no tonian-dahatsoratra lehibe.

== Rohy ivelany ==

* Sehatra ôfisialy: https://www.sciencedirect.com/journal/journal-of-ethnopharmacology</text>
      <sha1>02zky5sup176soe3yzpa200ho1jtrmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Votsy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>302119</id>
    <revision>
      <id>1151212</id>
      <timestamp>2026-09-25T11:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Fivontosana kely amin' ny hoditra</comment>
      <origin>1151212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1133" sha1="9fimi6ybup1ko8uk9vqnkxvblcny4p7" xml:space="preserve">[[Sary:Dornwarzen.jpg|vignette|Vontsy eo amin' ny ankihiben-tongotra]]
Ny '''votsy''' dia fivontosana kely eo amin' ny [[hoditra]] izay mety hateraky ny [[ratra]] kely, ary mety hipoitra saika amin' ny faritra rehetra amin' ny vatana. Mety hiseho eo amin' ny [[felan-tanana]], amin' ny [[kiho]], amin' ny [[lohalika]], amin' ny tarehy,amin' ny [[tongotra]] izy io, ary koa eo amin' ny [[Fitaovam-pananahana|taovam-pananahana]] izy io.

Binaka amin' ny hoditra izay tsy mampidi-doza (tsy homamiadana) ny vontsy. Avy amin' ny aretin' ny hoditra ateraky ny viriosy HPV izy ireny, viriosy manana karazany mihoatra ny 120 (izay sokajiana araka ny firafitry ny ADN ao aminy), ka ny sasany amin' izy ireo dia matetika mifandray amin' ny karazana vontsy manokana. Eken' ny maro fa ny vontsy eo amin' ny tanana sy ny kiho ary ny lohalika dia mety vokatry ny ratra kely, raha toa kosa ka matetika mifandray amin' ny gorodon' ny dobo filomanosana, sy ny efitrano fanaovana fanatanjahan-tena ary ny efitra fandroana ao amin' ireo toerana ireo ny vay eo amin'ny tongotra (satria mora miditra kokoa ny HPV rehefa mando na vonton-drano ny hoditra).</text>
      <sha1>9fimi6ybup1ko8uk9vqnkxvblcny4p7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1151213</id>
      <parentid>1151212</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T11:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Tsipelina</comment>
      <origin>1151213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1209" sha1="41u24q60g8ycgt92f6fkfmfmgz38ou5" xml:space="preserve">[[Sary:Dornwarzen.jpg|vignette|Vontsy eo amin' ny ankihiben-tongotra]]
Ny '''votsy''' dia fivontosana kely eo amin' ny [[hoditra]] izay mety hateraky ny [[ratra]] kely, ary mety hipoitra saika amin' ny faritra rehetra amin' ny vatana. Mety hiseho eo amin' ny [[felan-tanana]], amin' ny [[kiho]], amin' ny [[lohalika]], amin' ny tarehy,amin' ny [[tongotra]] izy io, ary koa eo amin' ny [[Fitaovam-pananahana|taovam-pananahana]] izy io.

Binaka amin' ny hoditra izay tsy mampidi-doza (tsy [[homamiadana]]) ny votsy. Avy amin' ny aretin' ny hoditra ateraky ny viriosy HPV izy ireny, [[Virosy|viriosy]] manana karazany mihoatra ny 120 (izay sokajiana araka ny firafitry ny [[Asidra dezôksiribôniokleika|ADN]] ao aminy), ka ny sasany amin' izy ireo dia matetika mifandray amin' ny karazana vontsy manokana. Eken' ny maro fa ny vontsy eo amin' ny tanana sy ny kiho ary ny lohalika dia mety vokatry ny ratra kely, raha toa kosa ka matetika mifandray amin' ny gorodon' ny [[dobo filomanosana]], sy ny efitrano fanaovana [[Fanatanjahantena|fanatanjahan-tena]] ary ny efitra fandroana ao amin' ireo toerana ireo ny votsy eo amin' ny tongotra (satria mora miditra kokoa ny HPV rehefa mando na vonton-drano ny hoditra).</text>
      <sha1>41u24q60g8ycgt92f6fkfmfmgz38ou5</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>