Википедий mhrwiki https://mhr.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D3%B1%D2%A5_%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B%D0%BA MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Медиа Лӱмын ыштыме Каҥашымаш Пайдаланыше Пайдаланышын каҥашымашыже Википедий Википедийын каҥашымашыже Файл Файл шотышто каҥашымаш MediaWiki Обсуждение MediaWiki Кышкар Кышкар шотышто каҥашымаш Полшык Полшык шотышто каҥашымаш Категорий Категорий шотышто каҥашымаш TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 2471 203477 110852 2026-06-24T15:40:20Z Amherst99 493 203477 wikitext text/x-wiki ==Модмаш нерген== '''Лапта''' – кугу кумдыкышто модашлан келшыше спорт толкын. Пасум кок ужашлан шелыт. Ик тӱржым кон маныт гын, весыжым – пöрт лÿмдат. Команде дене модмо спортын видше. ==Эртымгорно== Лапта модмашым [[Россий]]ыште тӱжем ий наре палат. Каласаш кӱлеш, ятыр кундемыште тыгайрак сынан модмаш лийын. Кажне кундемыште модмашын шке лӱмжӧ уло. Мутлан, англичан калык – [[крикет]] манеш, американ-влак – [[бейсбол]], [[софтбол]] семын палат, кубин калык – [[пелота]], румын – [[ойма]] манын ойлат, финн-влак – [[песа пало]] дене модыт, а теве немыч-влак тиде модмашым [[шлагбал]] лӱмдат. [[Норвегий]]ысе археолог-влак викинг калыкын илыме верыштым шымленыт, да тушто лапта тоям кычал муыныт. Историйым шергалын палдарена, Совет ушемыште 1957 ийыште лапта дене икымше официальный модмаш эртен. Ик ий гыч – [[ССРУ]] кÿкшытысö чемпионат лийын. Калыклан тиде модмаш моткоч келшен, да санденак тиде ийыштак тӱжем наре команде шочын. [[1959]] ийыште лаптам РСФСР калыкын Спартакиаде программышкыже пуртеныт. Туге гынат [[1960]]-[[1970]] ийлаште лапта модмаш шке кушмашыжым да виянмашыжым чарна. Чаманен каласаш логалеш, лаптам пытартыш жапыште мондаш тӱҥалыныт ыле. Тыгодым шукерте огыл Ростов олаште лапта дене Россий кӱкшытысӧ икымше таҥасымаш эртен. А [[1995]] ийыште чемпионат деч вара лапта модмашын у радамым пеҥгыдемденыт. [[1997]] ий гыч регионгокласе мер организаций – Российысе руш лапта Федераций пашам ышташ тӱҥалын. == Модмаш радам == Модашлан изи теннис мече да метыр кутышан тоя кӱлеш. Модшо-влак кок командылан шелалтыт: кырыше, да вӱдышö. Кырыше команде гыч ик еҥ: - «кышкыше» (метальщик) пасун тӱрышкыжӧ шогалеш да тоя дене мечым пералта. Тыге модмаш тÿҥалеш. Пералтыме деч вара «кышкыше», тоям шуен, пасун вес тӱрышкыжӧ куржеш, шукта гын – мӧҥгеш куржын пӧртылеш. Пӧртылмӧ годым ваштареш шогышо командын модшо-влак мече дене тиде еҥым эҥерташ тыршат. Огыт эҥерте гын – тиде модшо кон гыч пӧртыш куржын шуеш да угыч тоя дене мечым пералта. Кон гыч пӧртылмӧ годым тавалыше-влак модшым мече дене эҥертен кертыт гын – команде-влак вер дене вашталтыт. Таҥасымаш пӧртыш логалмылан кая. Иктаж могай команде пӧртыш пурен кертеш гын – тоям налын, мечым пералта. Модышо мӧҥгеш пӧртылеш - тудын командыже ик очком налеш. Кӧ шукырак пога – тудо сеҥышыш лектеш. [[Категорий:Спорт]] [[Категорий:Спорт тӱрлык-влак]] nlinv4ikwxvhvdgqwg200lwj5wi8180 0 5418 203483 194747 2026-06-25T00:57:31Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203483 wikitext text/x-wiki '''Идалыкысе хит-парад''' — [[Марий Эл Радио]]што эртыше марий муро хит-парад. Ик идалык жапыште радиошко кондымо у муро-влак кокла гыч 20 эн чӱчкыдын йоҥгалтше мурым ик [[арня]]лан йӱклымашышке шындат. Идалыкысе йӱклымаш [[Теле]] тылзын пытартыш тичмаш арнян эрта. Хит-парад эре шуматкечын эрта, сандене Идалыкысе хит-парад шуматынак лиеш. == Йӱклымаш == [[2010]] ий марте sms-йӱклымаш 3515 кӱчык номерыште эртен. Ик серышын акше 11 теҥгеш шуын. 2010 ийыште хит-парад йӱклымашым 8 917 719 00 00 номерышке кусарыме. Серышын акше ик теҥге марте иземын. Южгунам муро-влаклан йӱк ик нарак толеш. Сандене Идалыкысе хит-парадлан йӱклымаш [https://web.archive.org/web/20100914075911/http://mari-el.name/ Республика Марий Эл] сайтыште эрта. Тиде интернет-йӱклымашым шотыш налмеке иктешлымаш шотанрак лиеш. == 2009 ийысе хит-парад == {| border="1" !Лӱм |Идалыкысе хит-парад-2009 |- !Эфирыште йоҥгалтме кече |[[26 Теле|Теле тылзын 26 кечыже]] |- !Вӱдышӧ |Санюн Вадик |- !Йоҥгымо вер |[[Марий Эл Радио]] |- !Савыктыме вер |[[Марий Эл (газет)]] |} === Вер-влак === {| class="standard" !Вер !Мурызо !Муро лӱм |- |10 |Роман Назыров |Такмак-влак |- |9 |Катрин |Рвезе пагыт |- |8 |Эльвира Трифонова |Алян мурыжо |- |7 |Саша Иванов, Рауль Гарифулин |Весела муро |- |6 |Наташа Пушкина, Володя Матвеев |Икымше йӧратымаш |- |5 |Вис-вис |Сылне пагыт эртыш |- |4 |Кугезе кумыл & Dj Avalone |Советский вел такмак-влак |- |3 |Вадим, Эльвира Красновмыт |Ала тиде юмо, ала тиде суксо |- |2 |[[Вильсур Хамеев]] |Кунам лиеш шуметлан неле |- |1 |[[Станислав Шакиров]] |Тый дечет посна |} == Идалыкысе муро-2010 == Идалыкын пытартыш тичмаш арнян Марий Эл Радио тыгай лӱман концерт-фестивальым эртарен. У муро-влак дене ойыртемалтше-влаклан чап танык ден фестивальын медальжым кучыктеныт. Вес кечын эфирыште sms да интернет-йӱклымаш-влакым иктешленыт. Москосо жап дене 19.00 шагатлан чыла йӱклымаш-влакым чарыме. 20 кокла гыч 2010 ийысе эн сай муро-влакым радамлыме. {| border="1" !Лӱм |Идалыкысе муро-2010 |- !Эфирыште йоҥгалтме кече |[[25 Теле|Теле тылзын 25 кечыже]] |- !Вӱдышӧ |Санюн Вадик |- !Йоҥгымо вер |[[Марий Эл Радио]] |- !Савыктыме вер |[[Марий Эл (газет)]] |} === Вер-влак === {| class="standard" !Вер !Мурызо !Муро лӱм |- |10 |[[Роман Алексеев]] |Йӧратем йӧратыде |- |9 |Наташа Пушкина |Кузе лияш |- |8 |[[Татьяна Денисова]] |Муро пиалем |- |7 |[[Надин]] |Мужедам |- |6 |[[Санян Вачи]] |Омо |- |5 |Тоника |Кеҥеж |- |4 |[[Эльвира Попова]] |Тулык шӱдырем |- |3 |[[Раисия Данилова]] |Илаш кӱлеш |- |2 |[[Надежда Пашкина]], [[Виктор Апталиков]] |Йӧраталме таҥем |- |1 |[[Эльвира Трифонова]] |Тый дечет посна (Иленат кертам улмаж) |} [[Категорий:Марий Эл Радио]] [[Категорий:Хит-парад]] 2bm7og51v7ywvc88wt73hdm3l8526h2 0 7078 203485 171974 2026-06-25T03:01:32Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203485 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ohotnik.jpg|200px|thumb|[[Сонарзе]] [[пий]] дене [[мераҥ]]ым кучен]] '''Сонар''' ({{lang-ru|''охота''}}) — [[янлык]]ым але [[кайык]]ым кычалмаш, поктымаш да кучымаш. Кызыт сонарышке палемдыме верыште гына кошташ лиеш — кеч [[пычал]], кеч {{comment|атер|пу капкан}}, кеч сонар кайык дене — садыгак. Сонарыште янлыкым кучышо кайыкым сонарзе лӱмдат. Сонарыш [[шыл]]ым, [[коя]]м, межым, [[Коваште|коваштым]], [[лу]]ым, [[Тÿкö|тӱкым]], [[мамык]]ым налашлан коштыт. Тыгак, сонар паша дене лӱдыктышӧ, осал але утыждене шарлыше янлыкым пытарат. Но сонар радамыш янлыкым пуштмаш гына огыл пура. Вес вере кусарашлан, ашнашлан янлыкым кучымаш сонарак лӱмдалтеш. Акрет годсек сонар дене шуко [[йӱла]] кылдалтын. == [[Марий Эл Республик]]ыште == [[Файл:Ludwig Pietzsch Russische Bärenjagd.jpg|210px|thumb|left|Людвиг Пич. «Маска сонар» сӱрет]] [[Пӱртӱс|Пӱртӱсыштӧ]] илыше да сонар объект радамыш пуртымо ир янлык да кайык-влак кугыжаныш сонар фондыш пурат. Марий Элыште имменной разовый лицензий почеш [[ир сӧсна]]м, [[шордо|шордым]], [[маска]]м, [[шурмаҥше|шурмаҥшым]] ({{lang-ru|''рысь''}}), [[нерге|нергым]] ({{lang-ru|''барсук''}}), [[луй]]ым ({{lang-ru|''куница''}}), [[умдыр]]ым ({{lang-ru|''бобр''}}), [[Американ шашке|американ шашкым]] ({{lang-ru|''американская норка''}}), [[сузо|сузым]] ({{lang-ru|''глухарь''}}), [[кӱдыр]]ым ({{lang-ru|''тетерев''}}) кучаш лиеш. Моло янлык-влакым {{comment|путёвко|разрешений}} почеш кучат ([[рывыж]], [[роклуй]] ({{lang-ru|''хорёк''}}), [[ур]], [[ондатр]], [[ош мераҥ]] ден [[шем мераҥ]], [[комбо]], [[лудо|лудо-влак]], [[музо]] ({{lang-ru|''рябчик''}}), [[кӧгерчен]], [[курмызак]] ({{lang-ru|''вальдшнеп''}}), [[юмынтага]] ({{lang-ru|''бекас''}}), [[пулдырчо]] ({{lang-ru|''перепел''}}), чодыра лудо ({{lang-ru|''дупель''}}). == Тÿрлö сонар-влак == * {{comment|Спорт|любительский}} сонар — шке кумылым шукташлан але кочкыш ӱстел чесым пойдарашлан пайдаланат. * {{comment|Озанлык|промысловый}} сонар — кучымо янлыкым кугыжанышлан ужалат; вара шыл, коваште калыклан сату семын ужалалтеш. == Эртыме радам == Сонарым эртарашлан тӱрлӧ йӧным кучылтыт. Тӱҥ шотышто [[пычал]]ым, [[капкан]]ым, самоловым, [[вапш]]ым але сонар пийым кучылтыт. Ты йӧн-влакым кучылтмо шотышто кугыжаныш келшымаш кӱлеш. === Сонар тургым === Любитель сонар Марий Эл Республикыште кум тургымлан шелалтеш: * Шошо тургым. Лудо, [[комбо]], кӱдыр, сузо, курмызакым кучаш лиеш. * Кеҥеж-шыже тургым. [[Вӱд]], [[куп]], [[олык]] янлыкым кучаш лиеш. * Шыже-телымсе тургым. Коваштылык ({{lang-ru|''пушной''}}) (мераҥ-влак, рывыж, нерге, [[ондатр]], луй, ур, шурмаҥше) янлыкым да ир сӧснам, шордым, маскам кучаш лиеш. == Эртымгорно == [[Марий]]-влак акрет годсек сонар дене кочкын иленыт. [[Юлсер кундем]]ын да [[Урал]] мландын пӱртӱс [[сонарзе]]-влакын пашаштлан шарлаш йӧным пуэн. Булгар, [[Озаҥ]] да [[руш]] [[пазар]]лаште марий-влак шуко дене янлык коваштым ужаленыт. [[Окса]]мат акрет жапыште коваште дене шотленыт. Тыге 1 ыр окса 3 ур коваште дене алмашталтын (5 ыр — 17 ур, 10 ыр — 35 ур). «Казанская история» курымсерышыште (XVI-шо курым) вӱтла да какшан марий-влак нерген возымо: {{Цитате|Нуно огыт ӱдӧ, огыт курал, лач янлыкым да колым кучымо дене илат}} [[Файл:Merya10.jpg|250px|thumb|left|Сонарыште]] [[Файл:Черемис пикш дене луят.jpg|200px|thumb|Пётр Журавлёвын реконструироватлымыже. Черемис пикш дене лӱя.]] XVII—XVIII курымласе кагазлаште возгалыме, кузе марий-влаклан «умдыр поктымаш» ({{lang-ru|''бобровый гон''}}), «лудо ваптыш» ({{lang-ru|''утиный перевес''}}) [[йӧзак]]ым да [[пошлин]]ым тӱлаш логалын. XVIII—XIX-ше курымлашсе шымлызе-влак марий сонарзе да [[колызо]]-влакым пеш кугу мастар семын акленыт. Черемис-влак салтак коклаште тале [[пикшызе]] семын чапланеныт. Коваштым шӱташ огыл манын, марий сонарзе [[пикш]] дене урын шинчашкыже мӱндыр гыч логал кертын. Тидлан чоткыдо [[пикш йоҥеж]] кӱлеш лийын. [[2009]] ийыште Марий Республикын мер пашаеҥже [[Журавлев, Пётр Николаевич|Пётр Журавлев]] [[Марий Самырыктукым Икымше Погынымаш|Марий Самырыктукымын Икымше Погынымашыште]] [[меря]] калыкын пикш йоҥежшым ончыктен. Тошто сӱрет почеш тиде йоҥежым мастар-влаклан ыштыктен. Виян [[айдеме]] гына тудын дене пикшым колтен кертеш. Марий-влак урым кучымо годым чӱчкыдын ''мутык пикшым'' кучылтыныт — тыгай пикш урын коваштыжым шӱтен огыл, но янлыкым аҥыртараш але пушташ ситен. Южгунам пикшын кӱртньӧ мучашыжым кӱлеш семын пӱчкыныт — тыгай пикш йӱкым луктын чоҥештен, янлык ӧрмалгымыж дене тарваныде тиде шӱшкалтыме йӱкым колыштын. Южо янлыкым {{comment|атер|пу капкан}}, ''лӧдӧ, оҥго'', ''оптыш'' дене кученыт. [[Файл:Merya пикш.jpg|200px|thumb|Сонарзе-влак [[пикш]] да [[умдо]] дене]] Лудо-влаклан ''лудо ваптышым'' ыштеныт — [[ер]] але [[эҥер]] воктене [[олык]]ым кумда ваптыш дене леведыныт. Кайык-влак тиде ваптышыш логалыныт. Кӱдыр, сузо-влакым кучашлан ''кугу комдо'' дене пайдаланеныт. Леведышышышт покшечын кучыкталтын. Ик тӱрышкыжӧ иктаж-могай пырчым але емыжым оптеныт. Кайык, чоҥештен толын, кочкаш шинчын, да комдо кӧргыш логалын — леведыш тудым петырен. Тыгыде янлыкым (мераҥым, луйым) ''мераҥ ваптыш'' дене кученыт. Нуным кычкырен, йӱкым луктын, ваптыш велыш поктеныт. Мераҥ ваптыш арверын кугытшо 20-30х5 м, тудым [[пушеҥге]] укшыш сакеныт, янлык ваптыш йымалне кудал эртымыже годым — ваптыш дене леведыныт. Вынемыште кийыше маска ваштареш пий дене каеныт. Пий-шамыч маскам кынелтеныт, а вынем лекмашыште тудым сонарзе-влак [[умдо]] дене вашлийыныт. Тыгак маскам ''атер'' дене кученыт, атерым пушеҥге деке кылденыт. XVII курым деч ончычак марий-влак пычал дене пайдаланаш тӱҥалыныт. [[Йӱла]] почеш марий-влаклан [[йӱксӧ|йӱксым]], [[ир комбо|ир комбым]], [[турня|турням]] чокым пушташ да кочкаш [[Ойӧрӧ|чарыме]]. == Кылвер-влак == * [https://web.archive.org/web/20110904180532/http://www.mari-el.name/529-vooruzhenie-letopisnojj-meri-opyt-rekonstrukcii.html Меря калыкын саркуралже нерген] == Негыз == * Энциклопедия Республики Марий Эл - Йошкар-Ола, 2009. - 604-605 лашт. == Тыгак ончо == * [[Кол кучымаш]] [[Категорий:Сонар]] [[Категорий:Марий]] [[Категорий:Википедий:Сай статья]] jv2qiapqrcc34fsav69klgnewsiz4ty 0 24725 203486 196624 2026-06-25T03:36:24Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203486 wikitext text/x-wiki {{Шанчызе |Лӱм = Хлебников Евгений Афанасьевич |Оригинал лӱм = Евгений Хлебников |Сӱрет = Hlebnikovn 1 1569.jpg |Сӱретын лопкытшо = |Возымаш = |Шочын = 8.10.1939 |Шочмо вер = [[Марий АССР]], [[Кужэҥер кундем]], [[Лажмучаш (Шорсола ял шотан илем)|Лажмучаш]] ял |Колен = 14.02.2011 |Колымо вер = [[Йошкар-Ола]] |Гражданство = {{Флагификаций|Совет Ушем}}<br /> {{Флагификаций|Россий}} |Шанче алан = [[йылмызе]], [[туныктышо]] |Паша вер = |Шанче степень = [[шанче кандидат|философий шанче кандидат]] |Шанче чап лӱм = |Альма-матер = |Шанче вуйлатыше = |Палыме тунемше-влак = |Пале лиеш кузе = |Чап пӧлек да премий = [[«Йыван Кырля 1909—2009» шарнымаш медаль]], [[Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премий]], Марий АССР Президиум Верховный Советын Чапкагазше |Автограф = |Автографын лопкытше = |Сайт = |Викитека = }} [[Файл:Hlebnikovn 1 1569.jpg|thumb|273px|Евгений Афанасьевич Хлебников]] '''Евгений Хлебников''' (Евгений Афанасьевич Хлебников) ({{Шочын|1939|10|8}}, [[Марий АССР]], [[Кужэҥер кундем]], [[Лажмучаш (Шорсола ял шотан илем)|Лажмучаш]] ял — {{Колен|14|02|2011}}, [[Йошкар-Ола]]) — [[йылмызе]], [[шанчызе]], [[туныктышо]], мер пашаеҥ, [[шанче кандидат|философий шанче кандидат]], [[Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премий]]ын лауреатше (2011). == Илыш корныжо == Евгений Хлебников [[1939]] ий [[8 шыжа|шыжа тылзын 8-ше кечынже]] [[Марий АССР]], [[Кужэҥер кундем]], [[Лажмучаш (Шорсола ял шотан илем)|Лажмучаш]] ялеш шочын.<br /> Евгений Афанасьевич [[Кужэҥер]] кундемысе [[Йывансола]] кыдылаш школым шӧртньӧ медаль дене тунем пытарымек, [[Н.К. Крупская лӱмеш Марий кугыжаныш педагогике институт]]ышто шинчымашым поген. Паша корныжо Кужэҥер кыдалаш школышто тӱҥалын. Тушто Евгений Афанасьевич химийым да биологийым туныктен. Тидын деч вара у [[Оршанке педучилище|Оршанке педучилищышке]] пашаке куснен. Тушто куд ий туныктышылан, завучлан пашам ыштен. Коло ий партий пашате лийын: КПСС обком лектор, [[Морко]] райком секретарь, кокымшо секретарь. Обкомышто пропаганда да агитаций, шанче да тунемме заведенийым вуйлатен. 90-ше ийлаште «Мариэнергон» тӱҥ вуйлатышын алмаштышыже пашам шуктен. Эн кугу надыржылан марий кадырым ямдылыме да кугу илыш корнышко лукмо пашам шотлен, тыгак марий йылмым шыҥдарымаште шуко ыштен. Тудын илыш девизше тыгай лийын: «Полшо чылалан, поснак марий-влаклан». Кужэҥер марий улмыж дене да иквелчыже-влакше дене эре кугешнен илен. Район нерген кок ий жапыште 30 наре статьям савыктен. 2011 ийыште Евгений Афанасьевич илыш дене чеверласен, но калыкын шарнымаште поро кышам коден. == Шанче пашаже == Общественный наука Академийым пытарен, [[философий]] шанче кандидат. Шым книган авторжо. 1985 ийыште икмыняр автор дене пырля «Родниковый край» книгам-альбомым луктын. Тыгак Марий кугыжаныш университет нерген вич книгам чумырен луктын. Нунын кокла гыч «МарГУ – 35 лет» книга-альбом, «Университеты финно-угорского мира», «Кужэҥер кундем» да т.м. [[Файл:20170424 231752 cr.png|мини|Евгений Хлебниковын "Кужеэҥер кундем" книгаже.]] Ятыр ий Кугу Отечественный сарыште сеҥымаш верч республикын пыштыме надырже нерген «Книга памяти», «Они защищали Родину», «Они ковали победу» (кажныже 16 томан) книга-шамычым ямдылыше да савыктыше редколегийын членже лийын. == Чап == * [[«Йыван Кырля 1909—2009» шарнымаш медаль]] * [[Марий Эл Республикысе С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премий]] (2011) * Марий АССР Президиум Верховный Советын Чапкагазше == Кылвер-влак == * [https://web.archive.org/web/20171024233439/http://www.librarymari-el.ru/_p=8487.html Душой в родном краю!]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20210512022248/http://www.mari-el.name/2012/02/15/skonchalsya-hlebnikov-evgeniy-afanasevich.html Скончался Хлебников Евгений Афанасьевич.]{{ref-ru}} == Литератур == # Евгений Хлебников Кужэҥер кундем. Йошкар-Ола, 2011. [[Категорий:Марий йылмызе-влак]] [[Категорий:Марий шанчызе-влак]] [[Категорий:Марий туныктышо-влак]] [[Категорий:С.Г. Чавайн лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак]] 6v8vd59y4kt2qo9w85m5hr9caz6up1p 0 28138 203482 187349 2026-06-25T00:53:57Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203482 wikitext text/x-wiki {{Палыме еҥ |лӱм = Константин Анатольевич Иванов |оригинал лӱм = Константин Иванов |сӱрет = Иванов Константин Анатольевич.jpg |сӱретын лопкытшо = |возымаш = |шочмаш дене лӱм = Константин Анатольевич Иванов |тыршымаш алан = [[балет артист]], [[балет туныктышо]], [[балетмейстер]] |шочын = 10.08.1973 |шочмо вер = [[РСФСР]], [[Марий АССР]], [[Йошкар-Ола]] |гражданство = {{Флагификаций|Совет Ушем}} <br /> {{Флагификаций|Россий}} |подданство = |колен = |колымо вер = |ача = |ава = |пелаш = |йоча-влак = |чап пӧлек да премий = [[«Марий Элыште суаплыклан» орден медаль]] (2017) <br /> [[Россий Федерацийын сулло артистше]] (2001), [[Марий Эл Республикын Калык артистше]] (2004), [[Марий Эл Республикын сулло артистше]] (1998), [[Марий Эл Республикысе И.С. Палантай лӱмеш Кугыжаныш премий]] (2005) |сайт = |Commons = }} '''Константин Иванов''' (Константин Анатольевич Иванов) ({{Шочын|1973|08|10}}, [[РСФСР]], [[Марий АССР]], [[Йошкар-Ола]]) – [[марий]] [[балет артист]], [[балет туныктышо]], [[балетмейстер]], [[мер пашаеҥ]], [[Марий Эл Республикын сулло артистше]] (1998), [[Россий Федерацийын сулло артистше]] (2001), [[Марий Эл Республикын Калык артистше]] (2004), [[Марий Эл Республикысе И.С. Палантай лӱмеш Кугыжаныш премий]]ын лауреатше ([[2005]]), [[Эрик Сапаев лӱмеш Марий кугыжаныш опер да балет театр]]ын {{comment|сылныквуйжо|художественный руководительже}}, [[Марий Эл Республикын Тӱвыра, савыктыш да калык паша шотышто министерствыже|Марий Эл Республикын Тӱвыра, савыктыш да калык паша шотышто министрже]] (2017), <ref>[https://web.archive.org/web/20191012191949/http://mincult12.ru/node/4319 Константин Иванов назначен министром культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл.]</ref> Марий Эл Республикысе театр пашаеҥ-влакын усталык ушемыштын вуйлатышыже (2021). == Илыш корныжо == Константин Иванов [[1973]] ийын [[10 сорла|сорла тылзын 10-шо кечынже]] кечын [[Марий АССР]] [[Йошкар-Ола]]ште шочын. == Чап == * [[Марий Эл Республикын сулло артистше]] (1998). * [[Россий Федерацийын сулло артистше]] (2001). * [[Марий Эл Республикын Калык артистше]] (2004). * [[Марий Эл Республикысе И.С. Палантай лӱмеш Кугыжаныш премий]]ын лауреатше (2005)<ref>[https://web.archive.org/web/20191012191935/https://regnum.ru/news/cultura/566159.html Деятели искусства и науки Марий Эл получили госпремии в сумме 25 тыс руб.]</ref>. * [[«Марий Элыште суаплыклан» орден медаль]] (2017). <ref>[https://www.marpravda.ru/news/sociym/konstantin-ivanov-naznachen-ministrom-kultury-mariy-el/ Константин Иванов назначен министром культуры Марий Эл.]</ref> == Кылвер-влак == * [https://operaballet.net/collective/leadership/ivanov-konstantin-anatolevich/ Константин Анатольевич Иванов.]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20191012191949/http://mincult12.ru/node/4319 Константин Иванов назначен министром культуры, печати и по делам национальностей Республики Марий Эл.] {{ref-ru}} == Литератур == # [https://drive.google.com/file/d/0B8J3HqxXbH7NdHdIbk9TX3lHaEk/view Энциклопедия Республики Марий Эл – Йошкар-Ола, 2009. – 145 с.] # [https://drive.google.com/file/d/10xXFllqEUItvk-ZNT9xjX8yHH4ojb1Jz/view Марийская биографическая энциклопедия : 3849 имен в истории Марийского края и марийского народа / авт. и рук. проекта В. Мочаев. – Йошкар-Ола, 2007. С. 390.] == Важ-влак == <references/> [[Категорий:Марий мер пашаеҥ-влак]] [[Категорий:Марий балет артист-влак]] [[Категорий:Марий балетмейстер-влак]] [[Категорий:И.С. Палантай лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак]] jfyhufyshd98o7kzfr0galjyoq3bw3r 0 30733 203481 184008 2026-06-25T00:30:41Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203481 wikitext text/x-wiki '''«[https://web.archive.org/web/20200330170919/https://xn--80aesfpebagmfblc0a.xn--p1ai/ Стопкоронавирус.рф]» сайтын увертарымыж почеш Марий Элыште эше 489 еҥын коронавирус инфекций пенгыдемдалтын.''' Тыге, пандемий жаплан республик мучко чылажге 38 356 еҥ [[covid-19]] дене черланен. Нунын кокла гыч 29 956 еҥ тӧрланен да 995 еҥ илышыж дене чеверласен. [[Категорий:Викиувер]] k71gv88i2on0bgvmht1pq0pjmcbc6vi 0 32979 203484 202024 2026-06-25T02:10:09Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203484 wikitext text/x-wiki {{Палыме еҥ |лӱм = Морозов Андрей Сергеевич |сӱрет = |тыршымаш алан = публицист, мер пашаеҥ |шочын = 17.08.1979 |шочмо вер = [[Моско]] |колен = 21.02.2024 |колымо вер = [[Кировск]], [[ЛНР]] |гражданство = {{Флагификаций|Совет Ушем}}<br /> {{Флагификаций|Россий}} |сайт = https://kenigtiger.livejournal.com |Commons = }} '''Андрей Морозов''' — российысе публицист, серызе, мер ден политикысе ситуацийым шымлыше, мер пашаеҥ, сеҥышоян мер шонымашын лидерже; радиоэлектрон йӧнештышым, лӱмынлык радио кыл-кучем йӧным, пилотдыме чоҥештылше аппаратым конструкторжо. <br> Телеграм-каналатым наҥгая<ref>[https://t.me/wehearfromyanina Янина гычын возат мыланна]</ref>, кушто тӱрлӧ воштылтышан [[пырыс]] приколым ужаш вучаш лиеш ыле. Нуно тыште лиялтеш, но, чынжым гын, шуэн. <br> Кечынвозышыжо Илыше Журналыште (ЖЖ) 2000ше ийла тӱҥалтыш гычак<ref>[https://web.archive.org/web/20230828153829/https://kenigtiger.livejournal.com/ Бойцовый кот Мурз]</ref>. <br> Эре лийын йошкар (социалист) идейын ӧрдыжеҥже. <br> Шкенжым сталинист манешат (шотлена, тыгай поро ыҥлашыште, могай гына лийын кертеш). <br>Эрак ийыште А.Морозовын ден тудын йолташ-влакын мер пашашт лийын чынжымак игылтше койышан. <br>2000ше ийла покшелне тудо весела мер организацийын организаторжо лийын<ref>[https://web.archive.org/web/20230828150825/https://red-blitzkrieg.livejournal.com/ Йошкар Блицкриг]</ref>. Нунын акций-влакше утларакшым улшо ситуаций ӱмбалне стеб (игылтмаш) гай койыныт. <br>Морозов журналистыш ден либеральный оппозиций почешеҥыш помидорым кышкен, нуным ден правам эскерыше орган-влакын пашаеҥыштым шке кид дене лӱйылт пытараш лӱдыктен. <br>Тыгела нуно, вес сомыл ӱмбачын, Российыште нарынчалге (оранжевый) революцийым кораҥдаш толашеныт. Нуно нарынчалге революцийым чынлен вученыт, но тудо тыгак лиялт ыш шукто, вуйгакат лийын кертдыме ыле. <br>Мо-гынат, эсогыл тунам Морозов ЖЖште мер-политикысе ситуаций нерген чын келге оян статьям возен. <br>2007 ийыште Властьын Партий гыч улшо еҥ-влакым изиш веселитлаш шонен пыштен. Тылеч вара икмыняр жаплан (2 ийлан) мер паша гыч лектын возен<ref>[https://web.archive.org/web/20230828192812/https://regnum.ru/news/906424 "Единый Россий" офисыш лӱйкалыше кучалтын.] 29.10.2007 - Regnum</ref>. <br>Мӧҥгеш толмеке ынде кӧм-гынат лӱен пыштыме деч ончыч сайын шонаш темлен<ref>[https://web.archive.org/web/20230828194314/https://kenigtiger.livejournal.com/1245611.html Массовые расстрелы, которые не спасут Родину] 06.10.2011 - kenigtiger</ref>. <br>Но 2014 ий тольо, Украинын кечывалвел-эрвелыштыже нӧлталалтмаш (Руш Шошо, Новороссий) тӱҥалын, веселитлымашат вуйгак йӧршеш пытен. <br>Морозов, шкенжын шонымаш дене келшышын, Новороссий верч кредалмашыш ушнышаш манын шотлен. <br>Тиде умылалтешат сотын огыл, тыште каласаш кӱлеш, Новороссий - национал але кундемысе умылтыш огыл, а философийысе чынжымак. <br>Тиде, таче кечылан Чыла калык-влакын кугу кредалмыштын тистше сайынрак тӱня верч да кавасе эрыкше (~1898 ийыште, изиш вес шотлан, каласалтме Глеб Кржижановскийын мутшо дене) <br>Лӱмын тиде сӱрет верч шукышт 2014 ийыште Новороссийыш сарланаш каеныт, туге гынат вигак тидын нерген лач шагалже вел ойленыт <ref>{{ cite web | title=Комбриг Алексей Мозговой. Письмо к русским и украинцам. | url=https://ruskline.ru/analitika/2016/06/20/dnevnik_kombriga | access-date=20.06.2016 | website=ruskline.ru | quote = У нас, оболганных и обворованных, осталась только общая мечта - о справедливом государстве ... (наши враги) убивают главное - веру в справедливость и людей, вставших за идею ... Скоро нам всем - русским, украинцам, белорусам предстоит сражаться за единое государство вместе со всеми когда-то отпавшими от нашей Родины народами. }}</ref> <ref>{{ cite web | title=Алексей Мозговой о Новороссии. | url=https://newsland.com/post/2943131-kombrig-aleksei-mozgovoi | access-date=26.08.2014 | website=newsland.com | quote = Сейчас Новороссия — это не просто территория, это прежде всего идея. Свобода и Совесть - это и будет Новая Русь. ... Я думаю, будет сформировано совсем новое общество, с абсолютно новым мышлением. Хочу, чтобы, это мышление появилось ... Новое, продуктивное. Хочется создать что-то глубоко человечное. }}</ref>. Тыгаяк смысл тиде сӱретыште кызытат уло, туге гынат чыла тудым мондышт манын шукым ыштыныт. <br>Андрей Морозов Новороссийыш 2014 ийын май тылзыште каен, но чужга еҥын оптышыш логалын<ref>[https://web.archive.org/web/20230902192003/https://pereklichka.livejournal.com/303568.html РОВС Журнал чужга еҥ нерген.] 09.06.2014</ref>. Чынак кредалше-влак дек тудо 2014 ийын шиже велеш ушнен кертын. [[Луганск Калык Республик | ЛНР]] Калык Милицийын посна механизироватлыме Август батальонжыш пурен. IT-специалист лийын, 2014 ийын декабрь тылзыште кыл-кучем взводын командиржелан шогалталтын. Тыгай лӱм шотеш Дебальцевым налмаш верч операцийын (январь-февраль 2015) участникше лийын. <br>Операций ыле шыде ден вӱран. Тиде лийын Руш-Украин сарын икымше "тулан" фазыжын пытартыш кугу кредалмаш. Дебальцевым налмаш деч вара, "Руш Шошо" проектым чынжымак петырыше "Кокымше Минск соглашений" Россий ден Украина коклаште ышталтын - пунчалыныт, руш верч Шошо лийман огыл манын. Чылалан мӧҥган-мӧҥгыш шаланаш лиеш ыле. Туге гынат, южышт кодаш шонен пыштеныт. <br>Морозов Москошко пӧртылын, но шукеш огыл. Варажым вуйым сакыше-влаклан, кутырымашыште ден публикацийыште, умылтарен <ref>[https://t.me/wehearfromyanina/2165 Кунам чыла тиде пыта, мыланна чыла тиде деч йӱкшаш жап огылат мо?] (рушла) 28.06.2023 - Янина</ref> - тендам весе ужаленыт гын, тиде тыланда шкендам шке, шкендын элым, шкендын идеалым ужалаш амал огыл. <br>Статья радамым савыктен (ЖЖште), Дебальцево операций нерген <ref>[https://web.archive.org/web/20240221151142/https://kenigtiger.livejournal.com/1548770.html "Нуно шке нерген огыт каласкале."] (рушла) 22.02.2015 - kenigtiger</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20231019182956/https://kenigtiger.livejournal.com/1555422.html Кузе Дебальцевым налыныт. Процессын участникшын шинчаончалтыш.] ... 24.03.2015 - kenigtiger</ref> ... <ref>[https://web.archive.org/web/20240419094024/https://kenigtiger.livejournal.com/1563161.html Дебальцевым налмаш ден чумыр Новороссийыште ситуаций йыр наҥгайыме дискуссийым пытарен.] 15.04.2015 - kenigtiger</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20211022101408/https://kenigtiger.livejournal.com/1732302.html Эше ик гана Санжаровка воктен кредалмаш нерген. "Кайыза, тушто нигӧ уке."] 14.09.2016 - kenigtiger</ref>, событийын эртымашым тӱрыс каласкалымашан, йоҥылышым, тӱрлӧ ранг вуйлатыше дене ыштыме (шке операций эртымашыштат, чумыр налмаште Республик-влакын Армий корпусым чоҥымаш годымат), новороссий салтакын кӱлдымӧ пытымаш деке кондыше, лончылымашан. Йоҥылышым статьялаште лончылын ӱшанен нуно шотыш налме ден тӧрлатыме лиеш манын. Но такшым, тиде ок лий манын, раш лийын. Чынжымат, тиде лийын огыл. <br>2015 ийын ноябрь тылзыште Новороссийлан полшымо координаций рӱдер (НПКР/КЦПН) деке ушнен. КЦПНым вес социалист-влак (Алексей Марков, Петр Бирюков) 2014 ийын май тылзыште ыштыныт<ref>[https://kcpn.info/about/ КЦПН, да тудын организатор-влакше] kcpn.info</ref>, ополченийым кредалмашлан кӱлешан тарман дене кураллаш манын. Андрей Морозов тудын наҥайыше участник гыч иктыже лие. <br>2016 ийын февраль тылзыште тудо Игорь Стрелков (2014 ийыште [[Донецк Калык Республик | ДНР]] сарвий вуйлатыше) дене ыштыме "Январь 25 комитетышке" (К25) ӱжмӧ лийын. Комитет шотлен, эллан тӱҥ лӱдыкшӧ гыч икте - либерал вий да касвел ӧрдыжеҥ дене ышталтын кертше кугыжаныш савыртыш, Украиныште лийше гай (нарынчалге.революций, Майдан). Тыгай савыртыш эл шаланымашыш конда ыле. Тыгай событийын вияҥ толмыжо деч кораҥаш лиеш, куралан контрсавыртыш (ККС, вооруженный контрпереворот) ышташ гын, тудланат поро еҥлан ямдылалташ кӱлеш. <br>ККСын идейжым Морозов шкенжын публикацийлаште вияҥден шоген. Тидын годым, элыште улшо ситуаций нерген шкенжын умылымаш почеш, тиде савыртышыжым тудо садыгак лийшашлан шотлен. <br>2017 ийын ЛНРышке пӧртылын (кушто "Призрак" бригадыш верештын), чыла тылеч варасе ийыште тушто лийын шоген. КЦПН да вес икгай организаций-влак дене пырля Новороссийын армийжылан кӱлешан технике тарман дене снабженийым организоватлен толеш, кунам верысе да российысе официал структур-влак тудлан тиде тарман дене ситарен огыт керт, але ынешт ситаре. Морозовын тӱҥ паша направленийже - радиокылын йӧнжӧ. <br>Ончычсо кредалме действий-влакын результатышт почеш раш лие: ӱшанле радиокыл уке гын, нуным сайын наҥгаяш ок лий, а тудо уке улмаш, нигӧат тудым ышташ шонен огыл. Садлан, задаче шындалтын: тӱрлӧ ыштыше деч ыштыме тӱрлӧ компонент гыч, тӱрлӧ источник гыч налме, тӱрлӧ параметран, протоколан, спецификациян, пашаланыше иктештыме системым (вапшым) погаш, сар условийыште ӱшанле пайдале кылым наҥгаяш, кредалме действийым виктараш йӧршӧ. Нине участке-влакыште, кушто Морозов да тудын группа пашам ыштыт, тиде задаче утларакшым сайын решатлыме улмаш. Тыгай полышым налше подразделенийыште (ятыр шотышто Морозовын участийше годым) сарзе связь кредалме действийым виктарымашлан сита<ref>{{ cite web | title=Владимир Грубник | url=https://rtvi.com/stories/im-interesno-nas-ubivat-gramotno-i-krasivo-osnovatel-odesskogo-podpolya-vladimir-grubnik-o-teraktah-verbovke-i-oshibkah-rossijskoj-propagandy/ | date=17.05.2023 | website=rtvi.com | quote = если у вас связи нет или есть только аналоговая связь, которая полностью прослушивается — все будет очень печально. Мы стараемся на своем уровне этот момент решить. Больше года уже прошло, но решения на глобальном уровне так и нет, я пока не вижу, чтобы хоть что-то сдвинулось в этой проблеме. Потому что тут вопрос не в раздаче портативок, а проблема, прежде всего - выстраивание сетей. То есть связь как сеть управления, которая требует двух вещей - грамотных кадров и стандарта связи. Мы стараемся выстраивать эти сети. }}</ref>, тыгодым шуко моло подразделенийыште ситуаций шӱлыкан лийын (тидын результатшымат шуко гана ужаш лиеш ыле). <br>2019 ийыште КЦПНын вуйлатышыже Александр Любимов дене пырля ДНР ден ЛНРын армийыштыже улшо ситуаций, тудын Украин армий дене кредалын кертмаш (чынракше гын, кертдымаш) нерген, тидын шотышто Россият кредалме действийыш иктаж-семын ушна гын, кугу да кумдан палыме лийше докладым серен коденыт <ref>[https://kcpn.info/report/ "Доклад КЦПН" 2019] kcpn.info</ref>. Тунам докладын ойлектышыже шукылан ыш келше, но варажым чиныш лектын, мом кум ий гыч лийын кайыше сайын палыме событийын коштмашыштыже ужаш лиеш ыле. <br>ЖЖ, ТГ ден вес ресурсыште луктын оптыме статьялаште опреатив да стратегий ситуаций нерген, тудым тӧрлаташ лийын кертше йӧн нерген, российысе официал структурын мом-гынат тӧрлаташ тыланымаш укелыкше нерген, да мом тыгодым тыглай еҥ-влаклан (нунылан элын пӱрымашыже садиктак огыл гын) ышташ, Морозов шкенжын шонкалымаш-влакым ойлен колта. <br>Тыгак публикацийлаште чумыр политике ситуациятым ончыштеш, тыгодым торашке кайыше иктешлымашым ышта. <br>Ситуацийым радамлымаш "кок вий" идейлан эҥерта. Тиде идейже тыгай, кызыт Российыште кок тӱҥ группировко уло, чыла тудын илышым кидыштышт кучышо, тыгодым икте-весе дене кучедалше - тӧразе-влак (чиновничество) ден олигархат<ref>[https://web.archive.org/web/20240111155843/https://kenigtiger.livejournal.com/1898262.html Эше ик "пытартыш политике текст"] (рушла) 2018 - kenigtiger</ref>. Вий-влакын диспозицийыштым аклмашыште эше ик вийын улмыжым шотыш огеш нал, анят эн кугу улшо, тиде кокыт ӱмбалне шогышо - [[У тӱнясе радам|тӱжвалсе виктарымашым]]. Тиде амал дене, иктешлымаш да ончылгоч каласымаш йӧршын огыл чынле лийын кертыт. Но тиде темлыме мера-влакын сайлыкыштым огеш иземда. <br> ------------ Тудын лӱялтмашыже нерген эн кугу российын да тӱнясе тӱшкаувер йӧн-влак увертареныт <ref>[https://www.theguardian.com/world/2024/feb/21/pro-war-russian-blogger-who-revealed-huge-avdiivka-losses-dies-by-suicide Pro war russian blogger dies by suicide.] 21.02.2024 - The Guardian</ref> <ref>[https://ria.ru/20240221/bloger-1928692045.html Сар блогер Морозов пытен.] (рушла) 21.02.2024 - РИА Новости</ref> <ref>[https://rtvi.com/news/soratnik-strelkova-andrej-morozov-s-pozyvnym-murz-pokonchil-s-soboj/ Стрелковын соратникше Андрей Морозов шкем шке пуштын.] (рушла) 21.02.2024 - RTVI</ref>. <br><br> Фактически, каласаш лиеш, шуко ийлан чылаштым ӱшаным йомдараш огыл ӱжшӧ еҥ - шке тичмаш ӱшан йомдарымаш дек наҥгаен шуктыме лийын. <br> Туге гынат, шонымаш уло (мутлан<ref>[https://web.archive.org/web/20240424193036/https://freedom-of-sea.livejournal.com/434188.html Колоткаште лийше лӱйымаш.] (рушла) 06.03.2024 - freedom of sea</ref>) - тиде шкем шке пуштмаш лийын огыл, а лийын лач пуштмаш, а "пытартыш сералтыш" манмаш шояклен ышталтын (ирыме аккаунтыш конден кудалтме лийынат). Мутат уке, тидым чынландараш ок лий. <br> Тыгодым, манашат лиеш, "Новороссий" проект чынжым петыралтын, тудын верч кучедалмашат шкенжын шӧрымашыш савырнен. Такшым, шкеорганизалтмаш ӱмбалне (над самоорганизацией) системын сеҥымашыжым признатлыман. == Кылвер-влак == <references/> == Моло кылвер-влак == * [https://web.archive.org/web/20231215190741/https://wartranslated.com/russian-volunteer-murz-on-why-russia-is-not-ready-to-defend-ukrainian-winter-offensive/ WarTranslated.com 19.12.2022] Russian volunteer Murz on why Russia is not ready to defend Ukrainian winter offensive. * {{ cite web | url=en.thebell.io/russia-s-pro-war-bloggers-become-a-serious-threat-to-the-kremlin/ | title=The Bell| date= 14.09.2022 | quote = Andrei Morozov (Murz), 110,700 followers. ... channel isn’t hugely popular, but it is very interesting. The author is a notorious Moscow nationalist who has been serving in the LNR army since 2014. He knowledgeably writes about the combat zones in the Luhansk and Donetsk regions and on Russian forces’ supplies and equipment. | archiveurl=https://web.archive.org/web/20230723204938/https://en.thebell.io/russia-s-pro-war-bloggers-become-a-serious-threat-to-the-kremlin/ | archivedate=23.04.2023 }} [[Категорий:Мер пашаеҥ-влак]] 82xbqskr71ds53o4d64x08zwhzwcp7p 0 33650 203480 199083 2026-06-24T23:36:46Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203480 wikitext text/x-wiki [[Файл:Grand Slang font specimen.svg|мини|[[Grand Slang]]|354x354пкс]] [[Файл:Grand Slang sample.svg|мини|[[Grand Slang]]|300x300пкс]] {{Commonscat|Grand Slang (typeface)|Grand Slang}} '''Grand Slang''' — [[шрифт]]. Поддерживает [[англичан йылме]]. == Кылвер-влак == * [https://web.archive.org/web/20240525123412/https://www.nikolastype.com/fonts/grand-slang/ Cайт] * [https://fontsinuse.com/typefaces/108062/grand-slang Fonts In Use (Grand Slang)] {{Stub}} [[Категорий:Шрифт]] iakj8y0ve7i7bci28tcheuz772gxh1v 10 36040 203478 2026-06-24T20:59:18Z Frhdkazan 3606 «Genex Tower 19.jpg» дене велыж ышталтын 203478 wikitext text/x-wiki Genex Tower 19.jpg e0w143qawdz0ec52pziozeoqp5x3sny 10 36041 203479 2026-06-24T21:03:13Z Frhdkazan 3606 «Daishojisekisakaemachi Shishimai performed in the 61st Jumangoku festival.webm» дене велыж ышталтын 203479 wikitext text/x-wiki Daishojisekisakaemachi Shishimai performed in the 61st Jumangoku festival.webm fscwgbdh4g8feofdf18f98jwwit7f9l