Wikipedia
minwiki
https://min.wikipedia.org/wiki/Laman_Utamo
MediaWiki 1.47.0-wmf.20
first-letter
Media
Istimewa
Rundiang
Pangguno
Rundiang Pangguno
Wikipedia
Rundiang Wikipedia
Berkas
Rundiang Berkas
MediaWiki
Rundiang MediaWiki
Templat
Rundiang Templat
Bantuan
Rundiang Bantuan
Kategori
Rundiang Kategori
Portal
Diskusi Portal
TimedText
TimedText talk
Modul
Rundiang Modul
Acara
Pembicaraan Acara
Wikipedia:Artikel nan Tapiliah/Usulan
4
1591
3352722
3349195
2026-09-23T15:37:10Z
Adhmi
7359
/* September */
3352722
wikitext
text/x-wiki
== 2026 ==
=== Januari-Mai ===
* [[Musajik Rayo Gantiang]]
* [[Ramadan]]
* [[Biluluak]]
* [[Bahaso Minangkabau]]
* [[Haji]]
Limo artikel di ateh alah ditampilan baurutan sabalunnyo. [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 26 Mai 2026 14.45 (WIB)
=== Juni ===
Karano sudah lewat babarapo hari, ambo buek sajo [[Urangutan]] yo sanak. [[Pangguno:Rang Djambak|Rang Djambak]] ([[Rundiang Pangguno:Rang Djambak|maota]]) 3 Juni 2026 10.30 (WIB)
:Satuju, mokasih Sanak [[Pangguno:Rang Djambak|Rang Djambak]]. Salam, [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 12 Juni 2026 17.39 (WIB)
=== Juli ===
Untuak bulan iko ambo mausulan [[Michelle Yeoh]]. Memang masih banyak pautan sirah tapi alah langkok pambahasannyo. Ba'a pandapek dunsanak kasadonyo? [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 13 Juni 2026 19.40 (WIB)
: Dek lah masuak juo babarapo ari bulan Juli ko, ijin dimuek se usulan nan iko yo sanak. Salam, [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 3 Juli 2026 18.22 (WIB)
=== Agustus ===
Ambo mausulan [[Rasuna Said]], dek liau salah surang Pahlawan Nasional. Tapi, catatan kakinyo masih pe-er nan paralu wak basamo peloki, dek salah manauik ka rujuakan kasehatan. [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 13 Juni 2026 19.45 (WIB)
=== September ===
Dikaranoan dek bulan September ampia abih, untuak artikel bulan iko ambo piliah sajo tentang [[Gampo bumi Sumatera Barat 2009]].
[[Pangguno:Adhmi|Adhmi]] ([[Rundiang Pangguno:Adhmi|maota]]) 23 September 2026 22.37 (WIB)
=== Oktober ===
=== Nopember ===
=== Desember ===
== 2025 ==
=== Januari ===
Salam, dunsanak ambo. Dek indak ado usulan jo lah masuak taun baru babarapo ari, ambo ijin puta baliak artikel [[Urang Mukomuko]] jadi artikel nan tapiliah tuak Januari 2025 yo. Wassalam, [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 19 Januari 2025 14.20 (WIB)
=== Pebruari ===
Salam dunsanak. Dek akhie bulan patang ado Taun Baru Imlek, ambo mausulan [[Urang Cino Padang]]—nan alah pernah manjadi ANT April 2020—untuak ANT bulan kini. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 7 Pebruari 2025 10.56 (WIB)
:{{satuju}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 7 Pebruari 2025 16.05 (WIB)
=== Maret ===
Dek insyaAllah Maret batepatan bana jo masuaknyo bulan puaso, ambo usul [[Ramadan]]. Baa tanggapannyo sanak {{u|Naval Scene}}, {{u|Ardzun}}, {{u|Rahmatdenas}}, {{u|Rang Djambak}}? Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 7 Pebruari 2025 11.00 (WIB)
:Ramadan alah panah diusulan manjadi Artikel nan Tapiliah pado Mei 2019. Buliah sajo diangkek baliak, asalai ado pangambangan artikelnyo. Atau opsi kaduo, artikel [[Paparangan Badar]] nan dijadian untuak ANT Maret 2025. Baa @[[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]]@[[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]]@[[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 17 Pebruari 2025 15.46 (WIB)
::Kalau baitu, ambo {{satuju}} [[Paparangan Badar]] sajo sanak @[[Pangguno:Ardzun|Ardzun]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 17 Pebruari 2025 19.31 (WIB)
::{{satuju}} juo, jo mintak izin ambo buek lo sakalian dek iko lah masuak juo ka bulannyo. Salam, [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 5 Maret 2025 16.27 (WIB)
=== April ===
Ambo usul [[Paparangan Badar]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 7 Pebruari 2025 11.02 (WIB)
:Izin ambo buek sajo baliak, soalnyo lah patangahan bulan. [[Pangguno:Rang Djambak|Rang Djambak]] ([[Rundiang Pangguno:Rang Djambak|maota]]) 13 April 2025 15.49 (WIB)
=== Mai ===
Ambo usul [[Kabangkitan nasional Indonesia]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 7 Pebruari 2025 11.09 (WIB)
:{{Satuju}} [[Pangguno:Rang Djambak|Rang Djambak]] ([[Rundiang Pangguno:Rang Djambak|maota]]) 13 April 2025 15.53 (WIB)
=== Juni ===
Ambo usul [[Pamarintahan Revolusioner Republik Indonesia]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]])
:{{Satuju}} [[Pangguno:Rang Djambak|Rang Djambak]] ([[Rundiang Pangguno:Rang Djambak|maota]]) 13 April 2025 15.53 (WIB)
=== Juli ===
Ambo usul [[Gamawan Fauzi]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 7 Pebruari 2025 11.04 (WIB)
:{{Satuju}} [[Pangguno:Rang Djambak|Rang Djambak]] ([[Rundiang Pangguno:Rang Djambak|maota]]) 13 April 2025 15.53 (WIB)
:{{Satuju}} [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 1 Juni 2025 11.37 (WIB)
=== Agustus ===
Ambo usul [[Kadudukan Sumatera Barat dek Japang]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 7 Pebruari 2025 11.06 (WIB)
:{{Satuju}} [[Pangguno:Rang Djambak|Rang Djambak]] ([[Rundiang Pangguno:Rang Djambak|maota]]) 13 April 2025 15.53 (WIB)
=== September ===
Ambo usul [[Rohana Muthalib]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 7 Pebruari 2025 11.09 (WIB)
:{{Satuju}} [[Pangguno:Rang Djambak|Rang Djambak]] ([[Rundiang Pangguno:Rang Djambak|maota]]) 13 April 2025 15.53 (WIB)
=== Oktober ===
Ambo usul [[Gampo bumi Sumatera Barat 2009]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 7 Pebruari 2025 11.15 (WIB)
:{{Satuju}} [[Pangguno:Rang Djambak|Rang Djambak]] ([[Rundiang Pangguno:Rang Djambak|maota]]) 13 April 2025 15.53 (WIB)
=== Nopember ===
Ambo usul [[Urang Pasisia]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 7 Pebruari 2025 11.15 (WIB)
:{{Satuju}} [[Pangguno:Rang Djambak|Rang Djambak]] ([[Rundiang Pangguno:Rang Djambak|maota]]) 13 April 2025 15.53 (WIB)
=== Desember ===
Ambo usul [[Soedarpo Sastrosatomo]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 7 Pebruari 2025 11.15 (WIB)
:{{Satuju}} [[Pangguno:Rang Djambak|Rang Djambak]] ([[Rundiang Pangguno:Rang Djambak|maota]]) 13 April 2025 15.53 (WIB)
== 2024 ==
=== Januari ===
<s>Ambo usul [[Stroke]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 1 Januari 2024 02.22 (WIB)</s>
::Karano indak ado tanggapan dan {{u|Otrismon}} langsuang manulih [[Muhammadiyah di Sumatera Barat]] sabagai ANT Januari 2024, ambo satujui sajolah kalau baitu. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 28 Januari 2024 02.09 (WIB)
=== Pebruari ===
Ambo usul [[Stroke]]. Baa tanggapannyo sanak {{u|Naval Scene}}, {{u|Ardzun}}, {{u|Rahmatdenas}}? Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 28 Januari 2024 02.09 (WIB)
:Ambo indak bisa manjawek dek konflik kapantingan. [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 29 Januari 2024 19.44 (WIB)
:{{satuju}} Ijin wak pasang lansuang yo sanak, dek lah masuak bulannyo pulo. Salam, [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 2 Pebruari 2024 11.25 (WIB)
=== Maret-April ===
Dek insyaAllah akan masuak bulan puaso, ambo usul [[Ramadan]]. Baa tanggapannyo sanak {{u|Naval Scene}}, {{u|Ardzun}}, {{u|Rahmatdenas}}? Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 28 Januari 2024 02.20 (WIB)
:[[Ramadan]] alah panah manjadi artikel nan tapiliah, sarancaknyo jadi piliahan cadangan sajo kok indak ado artikel nan lain. [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 29 Januari 2024 19.49 (WIB)
:: Ba'a kok wak pasang ulama sarupo [[Daud Rasyidi|Syekh Haji Daud Rasyidi]] atau [[Adam B.B.|Syekh Adam Balai-Balai]] se? Masih batema agamo Islam, jo artikel lumayan cukuik panjang. Salam, [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 2 Pebruari 2024 11.52 (WIB)
:::Tarimo kasih sanak {{u|Ardzun}} jo sanak {{u|Naval Scene}} atas tanggapannyo. Ma'af awak lambek mambaco.
** Ambo {{satuju}} [[Daud Rasyidi|Syekh Haji Daud Rasyidi]] untuak bulan Maret.
** Ambo {{satuju}} [[Adam B.B.|Syekh Adam Balai-Balai]] untuak bulan April.
Tarimo kasih sanak. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 6 Pebruari 2024 01.06 (WIB)
*** {{satuju}} untuak kaduo saran di Maret jo April. [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 6 Pebruari 2024 12.58 (WIB)
=== Mai ===
Ado tigo usulan ambo untuak bulan muko, silakan dipiliah salah satu dari tigo artikel ko sanak:
* [[Singapua]]
* [[Tuhan]]
* [[Kalatiahan mental]].
Baa tanggapannyo sanak {{u|Naval Scene}}, {{u|Ardzun}}, {{u|Rahmatdenas}}? Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 17 April 2024 15.20 (WIB)
:Saran awak kalatiahan mental, dek ado ubuangan jo dunia karajo nan identik jo Ari Buruah di tanggal 1 Mei. Mungkin paralu dirapian dulu. Maimbau panguruih ciek lai @[[Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|David Wadie Fisher-Freberg]]. [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 20 April 2024 12.41 (WIB)
<s>::{{satuju}} Kalatiahan mental. </s>Tapi kok dapek nan sirah2 wak langkoki dulu, jo di kotak ado lo nan alun batajamah. Salam, [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 22 April 2024 17.43 (WIB)
:::Salapeh wak baco ulang katigo artikel ko, artikel [[Tuhan]] labiah rancak sacaro konten daripado kaduo artikel nan lain. Ulasan soal Tuhan cukuik tajalehan, daripado [[Kalatiahan mental]] nan alun sampai ka poin masalah. Manuruik Ambo, untuak artikel nan ado ubuangan jo medis sarancaknyo garih gadang panyakik/kondisi medis tagambarkan dari ulu ka ilia (terapi), sadangkan artikel Kalatiahan mental masih tafokus jo sijarah/definisi nan manuruik ambo malenceng dari tujuan artikel medis. Baa pak {{u|Naval Scene}}? [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 24 April 2024 18.13 (WIB)
::::{{satuju}} Buliah se da [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]]. Beko nan [[kalatiahan mental]] itu dapeklah wak peloki dulu. Salam, [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 30 April 2024 02.21 (WIB)
::::: Ambo izin maeksekusi sanak {{u|David Wadie Fisher-Freberg}}, {{u|Ardzun}}, {{u|Naval Scene}}. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 6 Mai 2024 13.40 (WIB)
=== Juni ===
Ambo usul [[Tan Malaka]]. Baa tanggapannyo sanak {{u|Naval Scene}}, {{u|Ardzun}}, {{u|Rahmatdenas}}? Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 6 Mai 2024 14.10 (WIB)
:Karano indak ado tanggapan, mako ambo anggap sajo satuju. Ambo izin mamasang di laman utamo. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 13 Juni 2024 23.37 (WIB)
::{{satuju}} Mintak maaf agak lambek manjawek. Salam, [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 19 Juni 2024 17.10 (WIB)
=== Juli ===
Ambo usul [[Persatuan Tarbiyah Islamiyah]]. Baa tanggapannyo sanak {{u|Naval Scene}}, {{u|Ardzun}}, {{u|Rahmatdenas}}? Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 6 Mai 2024 14.20 (WIB)
:*{{satuju}} [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 22 Mai 2024 13.36 (WIB)
:*{{satuju}} tapi kok buliah wak langkoki daulu nan sirah-sirah tu. Salam, [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 19 Juni 2024 17.03 (WIB)
:::Ambo izin maeksekusi sanak {{u|Rahmatdenas}}, {{u|Naval Scene}}. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 6 Juli 2024 09.43 (WIB)
::::Siap, mokasih Sanak {{u|Urang Kamang}}
=== Agustus ===
Ambo usul [[Mohammad Natsir]]. Baa tanggapannyo sanak {{u|Naval Scene}}, {{u|Ardzun}}, {{u|Rahmatdenas}}? Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 22 Juli 2024 17.58 (WIB)
*{{satuju}}, Sanak [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]]. [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 23 Juli 2024 08.57 (WIB)
:Ambo izin maeksekusi, sanak {{u|Naval Scene}}. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 1 Agustus 2024 07.56 (WIB)
::Siap, mokasih sanak. Salam, [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 1 Agustus 2024 14.15 (WIB)
=== September ===
Samantaro Ambo malanjuikan ANT dari bulan kapatang sajo. [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 6 September 2024 14.20 (WIB)
=== Oktober ===
=== Nopember ===
Ambo usul [[Parang Paderi]], baa manuruik sanak {{u|Naval Scene}}, {{u|Ardzun}}, {{u|Rahmatdenas}}, {{u|Urang Kamang}}? Tarimo kasih. [[Pangguno:Rang Djambak|Rang Djambak]] ([[Rundiang Pangguno:Rang Djambak|maota]]) 2 Nopember 2024 13.43 (WIB)
:* {{satuju}} dengan catatan pranala sirah "dibiruan" supayo labiah rancak dipandang. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 2 Nopember 2024 13.46 (WIB)
:* {{satuju}} sanak. Lah ambo buek lansuang dek alah masuak bulannyo. Salam, [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 3 Nopember 2024 07.39 (WIB)
:*:Tarimo kasih banyak sanak. [[Pangguno:Rang Djambak|Rang Djambak]] ([[Rundiang Pangguno:Rang Djambak|maota]]) 3 Nopember 2024 08.42 (WIB)
=== Desember ===
Ambo usul [[Tenggelamnya Kapal van der Wijck (film)|Tenggelamnya Kapal van der Wijck]], baa manuruik sanak {{u|Naval Scene}}, {{u|Ardzun}}, {{u|Rahmatdenas}}, {{u|Urang Kamang}}? Tarimo kasih. [[Pangguno:Rang Djambak|Rang Djambak]] ([[Rundiang Pangguno:Rang Djambak|maota]]) 2 Nopember 2024 13.43 (WIB)
:* {{satuju}} dengan catatan poster film dari id.wiki diupload ka siko. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 2 Nopember 2024 13.47 (WIB)
:*:Dek ambo indak panguruih, jadi indak bisa mamuek berkas. Dek itu, mintak toloang panguruih untuak mamueknyo. Tarimo kasih. [[Pangguno:Rang Djambak|Rang Djambak]] ([[Rundiang Pangguno:Rang Djambak|maota]]) 2 Nopember 2024 16.37 (WIB)
:*::Alah Ambo muek naiak, buliah caliak di siko [[:Berkas:Poster film Tenggelamnya Kapal van der Wijck.jpg]] [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 4 Nopember 2024 16.30 (WIB)
== 2023 ==
=== Januari ===
Untuak bulan iko alun ado artikel nan tapiliah, ado usulan dari Sanak-Sanak Wiki sakalian artikel nan ma ancaknyo? Mohon tanggapannyo! [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 15 Januari 2023 18.23 (WIB)
Ambo usul: [[Kota Sawahlunto]] untuak manjadi artikel nan tapiliah, alasannya karano artikelnyo cukuik panjang, kamudian salain itu Sawahlunto marupoan salah satu kota nan punyo banyak nilai sijarahnyo di Sumatra Barat. [[Pangguno:Adhmi|Adhmi]] ([[Rundiang Pangguno:Adhmi|maota]]) 15 Januari 2023 18.42 (WIB)
:* {{setuju}} untuak samantaro wak pakai artikel [[Kota Sawahlunto]] dulu. [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 23 Januari 2023 11.19 (WIB)
=== Februari ===
Ambo usul: [[Kabupaten Sijunjung]] untuak manjadi artikel nan tapiliah, alasannya karano kabupaten tasampik kaduo di Sumatera Barat.
, kamudian salain itu kabupaten Sijunjung marupokan salah satu kabupaten nan punyo banyak nilai sijarahnyo di Sumatra Barat. [[Pangguno:Alem|Alem]] ([[ Carito lamak:alem|maota ]]) 28 februari 2023 21.15 (WIB)
:* {{indak satuju}} Alasannyo dek artikel [[Kabupaten Sijunjung]] masih sabantuak artikel rancangan/artikel kelas C, alun manjadi artikel nan dikatokan rancak dek alun ado banyak bahasan di dalamnyo. [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 1 Maret 2023 14.09 (WIB)
Ambo usul: [[Musajik Tuo Siguntua]] untuak manjadi artikel nan tapiliah, alasannyo karano bulan iko kito kan masuak ka bulan ramadhan jadi tema nan diangkek iolah tema nan islami. Salain tu artikel tasabuik alah mancapai sapuluah ribu bita, jadi alah cukuik rasonyo informasi nan disampaian. Itu dari ambo, kok ado piliahan nan lain dari dunsanak nan lain rancak bana. [[Pangguno:Adhmi|Adhmi]] ([[Rundiang Pangguno:Adhmi|maota]]) 3 Maret 2023 17.53 (WIB)
=== Maret ===
Dek alah labiah dari sapakan alun ado juo usulan nan alah tapasang, ambo mintak isin puta baliak artikel [[Kambiang utan sumatera]] (Artikel nan Tapiliah Maret 2017). Tarimo kasih, [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 9 Maret 2023 16.42 (WIB)
=== April ===
Usulan sanak [[Pangguno:Adhmi|Adhmi]] di ateh alah ambo liek, lah rancak juo artikelnyo. Ambo suai juo karano bulan muko masiah batapatan jo bulan puaso, elok wak angkek tema Islami. Ambo usul: [[Musajik Tuo Siguntua]]. [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 9 Maret 2023 16.47 (WIB)
:* {{satuju}} [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 22 Maret 2023 15.31 (WIB)
:* {{satuju}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 22 Maret 2023 23.58 (WIB)
=== Mai ===
Ambo usul [[Muhammadiyah di Sumatera Barat]]. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 22 Maret 2023 15.29 (WIB)
:* {{satuju}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 22 Maret 2023 23.58 (WIB)
=== Juni ===
Ambo usul [[Hagia Sophia]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 28 Mai 2023 15.35 (WIB)
:* {{satuju}} [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 1 Juni 2023 18.47 (WIB)
:* {{Satuju}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 3 Juni 2023 13.48 (WIB)
=== Juli ===
Ambo usul [[WhatsApp]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 28 Mai 2023 15.38 (WIB)
:* {{satuju}} [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 13 Juli 2023 13.26 (WIB)
:Halo. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 7 Juli 2023 11.07 (WIB)
Ambo usul [[Al-Bajan (majalah)]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Lim Natee|林俊沃]] ([[Rundiang Pangguno:Lim Natee|maota]]) 10 Juli 2023 06.51 (WIB)
=== Agustus ===
Ambo usul [[Yurisprudensi]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 14 Juni 2023 08.05 (WIB)
Ambo usul [[Bagindo Aziz Chan]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Lim Natee|林俊沃]] ([[Rundiang Pangguno:Lim Natee|maota]]) 10 Juli 2023 07.00 (WIB)
Halo. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 12 Agustus 2023 23.37 (WIB)
:* {{satuju}} untuak Yurisprudensi. Nan Bagindo Aziz Chan untuak bulan muko sajo yo. Salam, [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 17 Agustus 2023 17.09 (WIB)
=== September ===
Usul [[Bagindo Aziz Chan]] di bulan ko, sasuai usulan Sanak [[Pangguno:Lim Natee|林俊沃]] di ateh. [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 25 Agustus 2023 10.41 (WIB)
:* {{satuju}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 1 September 2023 14.27 (WIB)
=== Oktober ===
Ambo usul [[Al-Bajan (majalah)]] di bulan ko, sasuai usulan Sanak [[Pangguno:Lim Natee|林俊沃]] bulan Juli di ateh. [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 29 Agustus 2023 18.47 (WIB)
* {{Satuju}} [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 5 September 2023 17.51 (WIB)
=== Nopember ===
Bismillah. Ambo usul [[Pandemi Covid-19 di Indonesia]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 5 September 2023 17.58 (WIB)
* {{Satuju}}, sanak! [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 10 Oktober 2023 17.25 (WIB)
::Ambo izin ma-eksekusi sanak, {{u|Naval Scene}}, {{u|Ardzun}}, {{u|Rahmatdenas}}. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 11 Nopember 2023 17.13 (WIB)
:::Moh lah sanak {{ping|Urang Kamang}}, mokasih. 12 Nopember 2023 14.13 (WIB) [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 12 Nopember 2023 14.13 (WIB)
=== Desember ===
<s>Bismillah. Ambo usul [[Stand Up Comedy Indonesia Kompas TV]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 30 September 2023 09.36 (WIB)</s>
: Artikel ko alah rancak, tapi rujuakannyo masih kurang agaknyo. Kok lah batambah lai saketek ambo raso labiah elok. [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 12 Nopember 2023 14.22 (WIB)
::Ambo ganti usulan manjadi [[Japang]]. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 17 Nopember 2023 23.00 (WIB)
::: Baa tanggapannyo sanak {{u|Naval Scene}}, {{u|Ardzun}}, {{u|Rahmatdenas}}? [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 3 Desember 2023 22.21 (WIB)
:::*{{setuju}} untuak Japang. [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 4 Desember 2023 12.22 (WIB)
:::*{{satuju}} juo. [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 4 Desember 2023 18.02 (WIB)
:::: Ambo izin ma-eksekusi sanak, {{u|Rahmatdenas}}, {{u|Naval Scene}}. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 12 Desember 2023 10.09 (WIB)
== 2022 ==
=== Januari ===
Dek indak ado usulan nan masuak, puta baliak [[Diabetes Mellitus]]
=== Pebruari ===
Usul: [[Mohammad Natsir]]. Alaman cukuik panjang jo rujuakannyo banyak. 31 Januari 2022 19.07 (WIB)
: Dek alah masuak 2 Pebruari jo indak ado nan mambantah, artikel tasabuik ditampilkan di alaman muko. [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 2 Pebruari 2022 16.30 (WIB)
=== Maret ===
Ambo usul [[Musajik Rayo Gantiang]]. Ndak ado pranala merah, panjang artikel cukuik, ditambah poto sabagai ilustrasi. Meski alun dipabarui isinyo dari idwiki lai. Tarimo kasih. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 7 Pebruari 2022 22.27 (WIB)
:{{setuju}} [[Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|dwadieff]] [[Rundiang Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|✉]] 11 Pebruari 2022 00.26 (WIB)
:{{setuju}} [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 27 Pebruari 2022 13.51 (WIB)
=== April ===
Dek indak ado usulan nan masuak bulan ko, ijin ambo puta baliak artikel [[Islam]], [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 1 April 2022 13.51 (WIB)
=== Mei ===
Dek alun ado juo usulan baru, ijin ambo puta baliak artikel [[Nepenthes rajah]], sabauk artikel ko elok jo lah cukuik langkok isinyo. [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 28 April 2022 16.37 (WIB)
=== Juni ===
[[Sjafruddin Prawiranegara]]
=== Juli ===
Dek alun ado usulan artikel baru untuak Juli ko, izin ambo puta baliak artikel [[Urang Ocu]]. [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 2 Juli 2022 15.33 (WIB)
=== November ===
Dek alun ado usulan artikel baru untuk November ko, izin maangkek [[Parang Salib]] jadi artikel nan tapiliah bulan ko. [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 2 Nopember 2022 20.31 (WIB)
=== Desember ===
Dek alun ado usulan artikel nan tapiliah nan baru untuak desember ko, izin malanjuikkan [[Parang Salib]] jadi artikel nan tapiliah bulan ko. [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 5 Desember 2022 11.22 (WIB)
== 2021 ==
=== Januari ===
Bismillah. Supayo baragam, kito cubo artikel kesehatan nan masih paralu bana di maso pandemi ko. Ambo usul '''[[Panyakik koronavirus 2019]]''' sabagai ANT. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 5 Januari 2021 13.18 (WIB)
*{{vote}} '''Sapakaik'''. [[Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|dwf²]] [[Rundiang Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|✉]] 5 Januari 2021 13.25 (WIB)
=== Pebruari ===
Usul [[Taman Nasional Komodo]]. [[Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|dwf²]] [[Rundiang Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|✉]] 31 Januari 2021 19.05 (WIB)
* {{vote|y}} [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 3 Pebruari 2021 14.07 (WIB)
=== Mei ===
Usul [[Babako]]. [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 16 Mai 2021 20.46 (WIB)
*{{setuju}} [[Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|dwf²]] [[Rundiang Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|✉]] 16 Mai 2021 20.53 (WIB)
=== Juni ===
Usul [[Babako]] untuak bulan Juni dek di bulan Mai alah ado artikel [[Dian yang Tak Kunjung Padam]]. [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 31 Mai 2021 16.30 (WIB)
* {{vote|y}} Da Juna. Salam, [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 31 Mai 2021 16.37 (WIB)
* {{setuju}} [[Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|dwf²]] [[Rundiang Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|✉]] 31 Mai 2021 23.40 (WIB)
=== Juli ===
Usul '''[[Tunggal panaluan]]'''. [[Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|dwf²]] [[Rundiang Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|✉]] 1 Juni 2021 14.27 (WIB)
* {{satuju}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 1 Juni 2021 16.20 (WIB)
* {{vote|y}} [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 2 Juni 2021 02.49 (WIB)
=== Agustus ===
Usul '''[[Andani Eka Putra]]'''. [[Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|dwf²]] [[Rundiang Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|✉]] 1 Juni 2021 14.27 (WIB)
* {{satuju}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 1 Juni 2021 16.21 (WIB)
* {{vote|y}} [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 2 Juni 2021 02.49 (WIB)
=== September ===
Usul '''[[Arbitrase]]'''. [[Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|dwf²]] [[Rundiang Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|✉]] 1 Juni 2021 14.27 (WIB)
* {{satuju}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 1 Juni 2021 16.21 (WIB)
* {{vote|y}} [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 2 Juni 2021 02.49 (WIB)
=== Oktober ===
Ambo usul [[Sipak rago]]. [[Pangguno:SutanKart|SutanKart]] ([[Rundiang Pangguno:SutanKart|maota]]) 12 Juni 2021 14.00 (WIB)
*{{vote|y}} [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 1 Agustus 2021 12.13 (WIB)
*{{vote|y}} rancak bana ko! [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 8 Agustus 2021 13.30 (WIB)
*{{vote|y}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 8 Agustus 2021 21.36 (WIB)
=== Nopember ===
Usul: [[Bakaua]]. [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 26 Oktober 2021 21.45 (WIB)
:{{setuju}} [[Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|dwadieff]] [[Rundiang Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|✉]] 28 Oktober 2021 09.00 (WIB)
:{{setuju}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 2 Nopember 2021 19.09 (WIB)
:{{setuju}} [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 8 Nopember 2021 07.39 (WIB)
=== Desember ===
Usul: [[Gambia (tanaman)]]. [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 28 Oktober 2021 11.20 (WIB)
:{{setuju}} [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 8 Nopember 2021 07.39 (WIB)
:{{setuju}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 6 Desember 2021 10.30 (WIB)
== 2020 ==
=== Januari ===
:Ambo usuakan [[Teh talua]]. [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 28 Desember 2019 18.23 (WIB)
:{{setuju}} '''Setuju'''. [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 28 Desember 2019 19.20 (WIB)
=== April ===
Tajadi kakosongan slot AnT kini. Ambo usulkan '''[[Urang Cino Padang]]'''. Maimbau {{ping|Ardzun}}, {{ping|Muhraz}}, jo {{ping|Naval Scene}}. [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 3 April 2020 18.05 (WIB)
# {{satuju}}. Artikel iko alah rancak bana. [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 3 April 2020 18.14 (WIB)
# {{satuju}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 4 April 2020 14.26 (WIB)
# Satuju [[Pangguno:Muhraz|Muhraz]] ([[Rundiang Pangguno:Muhraz|maota]]) 5 April 2020 13.29 (WIB)
=== Mei ===
Ambo usul '''[[Benteng Bukik Tak Jadi]]'''. [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 3 April 2020 18.20 (WIB)
{{satuju}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 2 Mai 2020 08.38 (WIB)
=== Juni ===
Ambo usul '''[[Aligator Amerika]]'''. [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 3 April 2020 18.27 (WIB)
{{satuju}} [[Pangguno:Harditaher|Harditaher]] ([[Rundiang Pangguno:Harditaher|maota]]) 4 Juni 2020 11.29 (WIB)
=== Juli ===
Ambo usul '''[[Taman Sejarah Nasional Chaco Culture]]'''. [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 3 April 2020 18.27 (WIB)
:{{Satuju}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 1 Juli 2020 18.11 (WIB)
:{{vote|y}} [[Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|dwf²]] ([[Rundiang Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|rundiang]]) 1 Juli 2020 18.54 (WIB)
=== Agustus ===
Ambo usul '''[[Karbamazepin]]'''. [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 3 April 2020 18.27 (WIB)
{{satuju}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 8 Agustus 2020 11.00 (WIB)
=== September ===
Ambo usul '''[[Urang Mukomuko]]'''. [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 3 April 2020 18.27 (WIB)
* {{satuju}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 30 Agustus 2020 09.21 (WIB)
=== Oktober ===
Ambo usul '''[[Pulau Sebuku (Sumatera)]]'''. [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 3 April 2020 18.27 (WIB)
* {{satuju}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 19 Oktober 2020 14.10 (WIB)
=== November ===
Ambo usul '''[[Urang Lematang]]'''. [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 3 April 2020 18.27 (WIB)
* {{satuju}} [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 4 Nopember 2020 14.17 (WIB)
* {{satuju}} Awak naiakan iko se yo. [[Pangguno:Naval Scene|Naval Scene]] ([[Rundiang Pangguno:Naval Scene|maota]]) 4 Nopember 2020 16.40 (WIB)
=== Desember ===
Ambo usul '''[[Nepenthes rajah]]'''. [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 3 April 2020 18.27 (WIB)
# {{vote|y}} [[Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|dwf²]] ([[Rundiang Pangguno:David Wadie Fisher-Freberg|rundiang]]) 30 Nopember 2020 18.34 (WIB)
# {{vote|y}} [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 1 Desember 2020 13.10 (WIB)
== 2019 ==
=== Mai ===
:Ambo usuakan [[Irwan Prayitno]] sabagai artikel biografi nan partamo tampil di Wikipedia baso Minang pado tahun 2019. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 9 Mai 2019 14.22 (WIB)
:*Satuju sanak! Mancaliak kini alun banyak stok ANT wak. [[Pangguno:Rahmatdenas|Rahmatdenas]] ([[Rundiang Pangguno:Rahmatdenas|maota]]) 9 Mai 2019 21.02 (WIB)
:{{setuju}} untuak bulan Juni 2019, dek lah ado untuak bulan ko [[Pangguno:Ardzun|Ardzun]] ([[Rundiang Pangguno:Ardzun|maota]]) 13 Mai 2019 00.06 (WIB)
== 2018 ==
=== Oktober ===
:Ambo usuakan [[Irwan Prayitno]] sabagai artikel biografi nan partamo tampil di Wikipedia baso Minang. [[Pangguno:Urang Kamang|Urang Kamang]] ([[Rundiang Pangguno:Urang Kamang|maota]]) 1 Oktober 2018 15.07 (WIB)
== 2014 ==
=== Januari ===
:<s>Saya calonkan [[Urang Melayu]]. [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 5 Nopember 2013 13.19 (WIB)</s>
Saya usulkan [[Gampo bumi Sumatera Barat 2009]]. [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 1 Desember 2013 12.20 (WIB)
::{{satuju}}. [[Pangguno:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Rundiang Pangguno:SpartacksCompatriot|maota]]) 31 Desember 2013 17.50 (WIB)
:::{{alah}} [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 1 Januari 2014 13.23 (WIB)
=== Pebruari ===
=== Maret ===
Saya usulkan [[Sumatera]]. [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 15 Pebruari 2014 19.29 (WIB)
=== April ===
=== Mai ===
=== Juni ===
:Saya usulkan [[Jakarta]]. [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 5 Nopember 2013 13.49 (WIB)
::Mungkin maksud Anda [[Daerah Kusuih Ibukota Jakarta]]. Insya Allah dalam sebulan sudah selesai saya terjemahkan. [[Pangguno:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Rundiang Pangguno:SpartacksCompatriot|maota]]) 5 Nopember 2013 13.51 (WIB)
:::Wah, Hebat! Saya mengusulkannya atas dasar bahwa ulang tahun kota ini jatuh pada 22 Juni. [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 5 Nopember 2013 13.59 (WIB)
::::{{alah}} [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 31 Mai 2014 20.31 (WIB)
=== Juli ===
Saya usulkan [[Islam]]. [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 1 Pebruari 2014 12.45 (WIB)
:{{alah}} [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 1 Juli 2014 16.17 (WIB)
=== Agustus ===
:Saya usulkan [[Indonesia]], bertepatan dengan Proklamasi Kemerdekaan Indonesia. [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 5 Nopember 2013 13.49 (WIB)
== 2013 ==
=== Pebruari-Maret ===
Usul [[Urang Minang]]. [[Pengguna:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Pembicaraan Pengguna:SpartacksCompatriot|bicara]]) 10 Pebruari 2013 13.13 (WIT)
:{{done}} Dek sebab indak ado pandapek lain, artikel ko alah ditampilan di Laman Utamo. [[Pengguna:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Pembicaraan Pengguna:SpartacksCompatriot|maota]]) 1 Maret 2013 21.59 (WIT)
=== April ===
Dek sebab [[Namo urang Minangkabau]] alun dapek disalasaian tarajamahannyo bulan ko, ambo mangusulannyo untuak bulan April. [[Pengguna:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Pembicaraan Pengguna:SpartacksCompatriot|maota]]) 25 Maret 2013 18.39 (WIT)
:{{done}} [[Pengguna:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Pembicaraan Pengguna:SpartacksCompatriot|maota]]) 1 Juni 2013 05.12 (WIT)
=== Mai ===
Usul [[Semen Padang FC]]. [[Pengguna:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Pembicaraan Pengguna:SpartacksCompatriot|maota]]) 25 Maret 2013 18.39 (WIT)
:{{done}} [[Pangguno:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Rundiang Pangguno:SpartacksCompatriot|maota]]) 1 Agustus 2013 11.30 (WIT)
=== Juni ===
Saya mengusulkan [[Plasmodium vivax]].----'''<span style="font-family:اڤليکاسي">[[Pengguna:Aplikasi|<span style="color:#6666FF">Aplikasi</span>]] (<span style="font-size:80%">[[Pembicaraan pengguna:Aplikasi|<span style="color:#0087BD">Bicara</span>]]</span>)</span>''' 25 Maret 2013 18.57 (WIT)
:Terlalu pendek. Macam mana kalau [[David Jacobs]]? [[Pengguna:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Pembicaraan Pengguna:SpartacksCompatriot|maota]]) 27 Maret 2013 09.48 (WIT)
::Boleh juga, ianya juga panjang.----'''<span style="font-family:اڤليکاسي">[[Pengguna:Aplikasi|<span style="color:#6666FF">Aplikasi</span>]] (<span style="font-size:80%">[[Pembicaraan pengguna:Aplikasi|<span style="color:#0087BD">Bicara</span>]]</span>)</span>''' 27 Maret 2013 09.54 (WIT)
:::{{done}} [[Pengguna:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Pembicaraan Pengguna:SpartacksCompatriot|maota]]) 1 Juni 2013 05.12 (WIT)
=== Juli ===
[[Bahaso Minangkabau]]. [[Pengguna:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Pembicaraan Pengguna:SpartacksCompatriot|maota]]) 28 Maret 2013 07.47 (WIT)
:{{done}} [[Pangguno:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Rundiang Pangguno:SpartacksCompatriot|maota]]) 1 Agustus 2013 11.30 (WIT)
=== Agustus ===
[[Sumatera Barat]] nan alah dikambangan sanak Ardzun. [[Pengguna:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Pembicaraan Pengguna:SpartacksCompatriot|maota]]) 20 April 2013 13.42 (WIT)
:{{done}} [[Pangguno:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Rundiang Pangguno:SpartacksCompatriot|maota]]) 1 Agustus 2013 11.30 (WIT)
=== September ===
Saya usulkan [[Kota Kinabalu]], saya akan usahakannya, harap ado nan dapaik mambantu saya menerjemahkannya. [[Pengguna:Ranking Update|Ranking Update]] ([[Pembicaraan Pengguna:Ranking Update|maota]]) 8 Mai 2013 21.30 (WIT)
:Baik, akan saya coba usahakan. [[Pengguna:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Pembicaraan Pengguna:SpartacksCompatriot|maota]]) 8 Mai 2013 21.52 (WIT)
::{{done}} [[Pangguno:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Rundiang Pangguno:SpartacksCompatriot|maota]]) 3 September 2013 19.44 (WIB)
=== Oktober ===
:Ba a kalau [[Kota Sawahlunto]] se nan ditampilkan, sabalun bulan Oktober, ambo usahoan manyalasaian artikel iko sanak''' [[Pengguna:Faishal Wafiq Zakiy|Faishal Wafiq Zakiy]] ([[Pembicaraan Pengguna:Faishal Wafiq Zakiy|maota]]) 28 Mai 2013 16.28(WIB)
::{{setuju}} [[Pengguna:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Pembicaraan Pengguna:SpartacksCompatriot|maota]]) 25 Juni 2013 08.35 (WIT)
:::{{alah}} [[Pangguno:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Rundiang Pangguno:SpartacksCompatriot|maota]]) 3 Oktober 2013 11.49 (WIT)
=== Nopember ===
:Saya calonkan [[Kota Padang]]. [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 3 Oktober 2013 08.44 (WIT)
::{{alah}} [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 1 Nopember 2013 11.21 (WIB)
=== Desember ===
:Saya calonkan ''[[Zonsondergang bij Montmajour]]''. [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 1 Nopember 2013 14.29 (WIB)
::Saya pula lebih suka [[Urang Malayu]]. Lebih panjang dan lebih Minang. Bagaimana? [[Pangguno:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Rundiang Pangguno:SpartacksCompatriot|maota]]) 5 Nopember 2013 13.09 (WIB)
:::Itu bisa diusulkan bulan depan. Artikel ini sudah layak diusulkan untuk ANT, karena semua bagiannya sudah ada rujukannya. Lagipula jarang ada ANT bertema seni. [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 5 Nopember 2013 13.19 (WIB)
::::Usulan anda tentang [[Urang Melayu]] telah saya usulkan di bulan Januari 2014. [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 5 Nopember 2013 13.19 (WIB)
:::::Saya rasa artisan Zonsondergang itu masih terlalu pendek... [[Pangguno:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Rundiang Pangguno:SpartacksCompatriot|maota]]) 5 Nopember 2013 13.24 (WIB)
::::::Pendek namun ada rujukannya, daripada panjang namun rujukannya terlalu sedikit. Lagipula suatu ANT tidak dilihat dari panjang-pendeknya suatu artikel, namun kelengkapan suatu artikel. [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 5 Nopember 2013 13.46 (WIB)
:::::::<s>{{alah}} </s>[[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 30 Nopember 2013 09.30 (WIB)
::::::::Tunggu dulu. Saya tetap tidak setuju dengan artikel ini. Terlalu pendek. Harap dipertimbangkan, jangan mengambil kesimpulan sendiri saja. [[Pangguno:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Rundiang Pangguno:SpartacksCompatriot|maota]]) 30 Nopember 2013 13.34 (WIB)
:::::::::[[Urang Malayu]], boleh? [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 30 Nopember 2013 15.27 (WIB)
::::::::::Kalau itu saya setuju. Silakan. [[Pangguno:SpartacksCompatriot|SpartacksCompatriot]] ([[Rundiang Pangguno:SpartacksCompatriot|maota]]) 30 Nopember 2013 20.53 (WIB)
:::::::::::{{alah}} [[Pangguno:Hanamanteo|Hanamanteo]] ([[Rundiang Pangguno:Hanamanteo|maota]]) 30 Nopember 2013 21.37 (WIB)
[[Kategori:Artikel nan Tapiliah]]
60r01ggxlcizrq0c0dtn3jya58e9bt6
Templat:Kajadian kini ko
10
1604
3352725
3351954
2026-09-23T16:30:37Z
Adhmi
7359
3352725
wikitext
text/x-wiki
{{Kajadian kini ko/Gambar
| image = KM Virgo Transport 8 at sea.jpg
<!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.-->
| width = 180
| caption = Pamandangan Kota Padang dari Gunuang Padang
| title =
| alt =
| link =
| border = no <!-- only set if image has a light background -->
| caption align = left
}}
<!--
Gunoan * format daftar wiki. Selalu dimulokan pado barih baru sarato akhiri jo pamutuih barih. Jaan buek barih kosong antaro kaduo barih barito.
Jaan lupo pulo satiok kajadian nan ka ditulih dibawah ko, disalin juo pado laman bajudul [[namo bulan jo tahun kini ko]] misalnyo [[Maret 2019]].
Utamokan kajadian nan sakironyo sadoalah panutua bahaso Minangkabau paralukan (buliah kajadian lokal, nasional, jo internasional)!
-->
*<!--21 September--> '''[[Galodo]]''' atau banjir bandang tajadi di Kayu Aro, [[Kabupaten Solok]], Sumatra Barat.
*<!--20 September--> '''[[Pesta Olahrago Asia ka-20]]''' resmi balangsuang di [[Nagoya]], [[Japang]].
*<!--19 September-->'''[[Suahasil Nazara]]''' ditunjuak sabagai [[Menteri Keuangan Indonesia]] manggantian [[Purbaya Yudhi Sadewa]] nan dibarantian dek [[Presiden Indonesia|Presiden]] [[Prabowo Subianto]].
*<!--16 September--> '''Sabuah [[Kapa feri]]''' ''(poto)'' nan bamerek Virgo Transport 8 tabaliak di Lauik Jawa, akibaiknyo sakitar anam urang maningga dan 130 urang ilang.
*<!--14 September--> '''[[Konferensi Tingkek Tinggi BRICs ke-18|Konferensi Tingkek Tinggi]]''' [[BRICS]] ka-18 sadang mulai bajalan di [[New Delhi]], [[India]].
{{#if:{{{nocurrenteventslink|}}}
||'''[[Portal:Kajadian kini ko|Nan sadang balansuang]]'''}}:
{{nowrap|[[Wabah Ebola 2026|Wabah Ebola]]}} - {{nowrap|[[Sarangan Israel–Amerika Serikat terhadap Iran 2026|Parang Iran 2026]]}} - {{nowrap|[[Parang Saudara Sudan (2023–kini)|Parang Sudan]]}} - {{nowrap|[[Invasi Ukraina dek Rusia]]}}
<!-- Kamatian kini ko: -->
<br/>{{#ifexist:Kamatian tahun {{CURRENTYEAR}}
|'''[[Kamatian tahun {{CURRENTYEAR}}|Kamatian kini ko]]'''
|'''[[Kamatian tahun {{#time:Y}}|Kamatian kini ko]]'''
}}: <!-- supayo konsisten (First In First Out), tambahkan entri baru di paliang kiri, jo apuih dari nan paliang kanan -->
{{nowrap|[[Danny Setiawan]]}} -
{{nowrap|[[Aries Budiman]]}} -
{{nowrap|[[Anton Kurnia]]}} -
{{nowrap|[[Duncan Sheik]]}} -
{{nowrap|[[Ahmed Ammi]]}}
<!--SALASAI MANYUNTIANG
-->{{clear}}<small>
{{#switch:{{BASEPAGENAME}}|Kajadian kini ko=|#default=<div style="text-align: right;" class="noprint">'''[[Portal:Kajadian kini ko|Kajadian-kajadian nan lain...]]'''</div>}}</small>
<noinclude>
{{dok|content=
<big><center><u>PARATIAN PANYUNTIANG KAJADIAN KINI KO!</u> </center></big>
Sabalun manyuntiang templat ko, sarancaknyo Sanak mambaco langkah-langkah barikuik:
# Apobilo manambahkan kajadian baru, arok arsipkan juo ka bulan tarakhia (atau sasuai wakatu kajadiannyo), mis: [[{{#time:F Y}}]] <sup>([{{fullurl:{{#time:F Y}}|action=edit&preload=Templat:Kajadian_kini_ko/Preload_Artikel}} suntiang])</sup>
# Pado arsip, cantumkan pautan kaba barito daringnyo. Samantaro pado laman templat ko indak paralud dicantumkan.
# Panambahan kajadian tanpa mancantumkan pautan kaba di arsip ka DIBALIAKAN!
# Tambuah ciek barih, apuih ciek barih. Pastikan kajadian nan lamo alah taarsipkan di bulan kajadiannyo
# Kajadian nan ditampilkan diupayokan mawakili kajadian lokal (Minang atau Sumatera Barat), nasional (Indonesia), jo internasional
# Maks. 5 kajadian nan ditampilkan
# Cantumkan tanggal kajadian jo komentar (untuak pangarsipan). Caliak [[Templat:Kajadian kini ko/Tanggal]]
# Panambahan nan indak mancantumkan tanggal ka DIBALIAKAN!
# Kok ka mangganti gambar, agiah komentar pado gambar nan ka diganti (untuak pangarsipan)
# Biasokan maagiah katarangan ringkasan suntiangan. Jan maleh!
}}
[[Kategori:Kajadian kini ko| ]]
</noinclude>
ctkn6wm35d6krxtkf56tlblef9ttei6
3352726
3352725
2026-09-23T16:31:26Z
Adhmi
7359
3352726
wikitext
text/x-wiki
{{Kajadian kini ko/Gambar
| image = KM Virgo Transport 8 at sea.jpg
<!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.-->
| width = 180
| caption =
| title =
| alt =
| link =
| border = no <!-- only set if image has a light background -->
| caption align = left
}}
<!--
Gunoan * format daftar wiki. Selalu dimulokan pado barih baru sarato akhiri jo pamutuih barih. Jaan buek barih kosong antaro kaduo barih barito.
Jaan lupo pulo satiok kajadian nan ka ditulih dibawah ko, disalin juo pado laman bajudul [[namo bulan jo tahun kini ko]] misalnyo [[Maret 2019]].
Utamokan kajadian nan sakironyo sadoalah panutua bahaso Minangkabau paralukan (buliah kajadian lokal, nasional, jo internasional)!
-->
*<!--21 September--> '''[[Galodo]]''' atau banjir bandang tajadi di Kayu Aro, [[Kabupaten Solok]], Sumatra Barat.
*<!--20 September--> '''[[Pesta Olahrago Asia ka-20]]''' resmi balangsuang di [[Nagoya]], [[Japang]].
*<!--19 September-->'''[[Suahasil Nazara]]''' ditunjuak sabagai [[Menteri Keuangan Indonesia]] manggantian [[Purbaya Yudhi Sadewa]] nan dibarantian dek [[Presiden Indonesia|Presiden]] [[Prabowo Subianto]].
*<!--16 September--> '''Sabuah [[Kapa feri]]''' ''(poto)'' nan bamerek Virgo Transport 8 tabaliak di Lauik Jawa, akibaiknyo sakitar anam urang maningga dan 130 urang ilang.
*<!--14 September--> '''[[Konferensi Tingkek Tinggi BRICs ke-18|Konferensi Tingkek Tinggi]]''' [[BRICS]] ka-18 sadang mulai bajalan di [[New Delhi]], [[India]].
{{#if:{{{nocurrenteventslink|}}}
||'''[[Portal:Kajadian kini ko|Nan sadang balansuang]]'''}}:
{{nowrap|[[Wabah Ebola 2026|Wabah Ebola]]}} - {{nowrap|[[Sarangan Israel–Amerika Serikat terhadap Iran 2026|Parang Iran 2026]]}} - {{nowrap|[[Parang Saudara Sudan (2023–kini)|Parang Sudan]]}} - {{nowrap|[[Invasi Ukraina dek Rusia]]}}
<!-- Kamatian kini ko: -->
<br/>{{#ifexist:Kamatian tahun {{CURRENTYEAR}}
|'''[[Kamatian tahun {{CURRENTYEAR}}|Kamatian kini ko]]'''
|'''[[Kamatian tahun {{#time:Y}}|Kamatian kini ko]]'''
}}: <!-- supayo konsisten (First In First Out), tambahkan entri baru di paliang kiri, jo apuih dari nan paliang kanan -->
{{nowrap|[[Danny Setiawan]]}} -
{{nowrap|[[Aries Budiman]]}} -
{{nowrap|[[Anton Kurnia]]}} -
{{nowrap|[[Duncan Sheik]]}} -
{{nowrap|[[Ahmed Ammi]]}}
<!--SALASAI MANYUNTIANG
-->{{clear}}<small>
{{#switch:{{BASEPAGENAME}}|Kajadian kini ko=|#default=<div style="text-align: right;" class="noprint">'''[[Portal:Kajadian kini ko|Kajadian-kajadian nan lain...]]'''</div>}}</small>
<noinclude>
{{dok|content=
<big><center><u>PARATIAN PANYUNTIANG KAJADIAN KINI KO!</u> </center></big>
Sabalun manyuntiang templat ko, sarancaknyo Sanak mambaco langkah-langkah barikuik:
# Apobilo manambahkan kajadian baru, arok arsipkan juo ka bulan tarakhia (atau sasuai wakatu kajadiannyo), mis: [[{{#time:F Y}}]] <sup>([{{fullurl:{{#time:F Y}}|action=edit&preload=Templat:Kajadian_kini_ko/Preload_Artikel}} suntiang])</sup>
# Pado arsip, cantumkan pautan kaba barito daringnyo. Samantaro pado laman templat ko indak paralud dicantumkan.
# Panambahan kajadian tanpa mancantumkan pautan kaba di arsip ka DIBALIAKAN!
# Tambuah ciek barih, apuih ciek barih. Pastikan kajadian nan lamo alah taarsipkan di bulan kajadiannyo
# Kajadian nan ditampilkan diupayokan mawakili kajadian lokal (Minang atau Sumatera Barat), nasional (Indonesia), jo internasional
# Maks. 5 kajadian nan ditampilkan
# Cantumkan tanggal kajadian jo komentar (untuak pangarsipan). Caliak [[Templat:Kajadian kini ko/Tanggal]]
# Panambahan nan indak mancantumkan tanggal ka DIBALIAKAN!
# Kok ka mangganti gambar, agiah komentar pado gambar nan ka diganti (untuak pangarsipan)
# Biasokan maagiah katarangan ringkasan suntiangan. Jan maleh!
}}
[[Kategori:Kajadian kini ko| ]]
</noinclude>
i4dopgx7dh6syfpv59e3c6xp7py1ulc
3352727
3352726
2026-09-23T16:34:10Z
Adhmi
7359
3352727
wikitext
text/x-wiki
{{Kajadian kini ko/Gambar
| image = KM Virgo Transport 8 at sea.jpg
<!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.-->
| width = 180
| caption = KM Virgo Transport 8 sadang balayia di tangah lauik Indonesia.
| title =
| alt =
| link =
| border = no <!-- only set if image has a light background -->
| caption align = left
}}
<!--
Gunoan * format daftar wiki. Selalu dimulokan pado barih baru sarato akhiri jo pamutuih barih. Jaan buek barih kosong antaro kaduo barih barito.
Jaan lupo pulo satiok kajadian nan ka ditulih dibawah ko, disalin juo pado laman bajudul [[namo bulan jo tahun kini ko]] misalnyo [[Maret 2019]].
Utamokan kajadian nan sakironyo sadoalah panutua bahaso Minangkabau paralukan (buliah kajadian lokal, nasional, jo internasional)!
-->
*<!--21 September--> '''[[Galodo]]''' atau banjir bandang tajadi di Kayu Aro, [[Kabupaten Solok]], Sumatra Barat.
*<!--20 September--> '''[[Pesta Olahrago Asia ka-20]]''' resmi balangsuang di [[Nagoya]], [[Japang]].
*<!--19 September-->'''[[Suahasil Nazara]]''' ditunjuak sabagai [[Menteri Keuangan Indonesia]] manggantian [[Purbaya Yudhi Sadewa]] nan dibarantian dek [[Presiden Indonesia|Presiden]] [[Prabowo Subianto]].
*<!--16 September--> '''Sabuah [[Kapa feri]]''' ''(poto)'' nan bamerek Virgo Transport 8 tabaliak di Lauik Jawa, akibaiknyo sakitar anam urang maningga dan 130 urang ilang.
*<!--14 September--> '''[[Konferensi Tingkek Tinggi BRICs ke-18|Konferensi Tingkek Tinggi]]''' [[BRICS]] ka-18 sadang mulai bajalan di [[New Delhi]], [[India]].
{{#if:{{{nocurrenteventslink|}}}
||'''[[Portal:Kajadian kini ko|Nan sadang balansuang]]'''}}:
{{nowrap|[[Wabah Ebola 2026|Wabah Ebola]]}} - {{nowrap|[[Sarangan Israel–Amerika Serikat terhadap Iran 2026|Parang Iran 2026]]}} - {{nowrap|[[Parang Saudara Sudan (2023–kini)|Parang Sudan]]}} - {{nowrap|[[Invasi Ukraina dek Rusia]]}}
<!-- Kamatian kini ko: -->
<br/>{{#ifexist:Kamatian tahun {{CURRENTYEAR}}
|'''[[Kamatian tahun {{CURRENTYEAR}}|Kamatian kini ko]]'''
|'''[[Kamatian tahun {{#time:Y}}|Kamatian kini ko]]'''
}}: <!-- supayo konsisten (First In First Out), tambahkan entri baru di paliang kiri, jo apuih dari nan paliang kanan -->
{{nowrap|[[Danny Setiawan]]}} -
{{nowrap|[[Aries Budiman]]}} -
{{nowrap|[[Anton Kurnia]]}} -
{{nowrap|[[Duncan Sheik]]}} -
{{nowrap|[[Ahmed Ammi]]}}
<!--SALASAI MANYUNTIANG
-->{{clear}}<small>
{{#switch:{{BASEPAGENAME}}|Kajadian kini ko=|#default=<div style="text-align: right;" class="noprint">'''[[Portal:Kajadian kini ko|Kajadian-kajadian nan lain...]]'''</div>}}</small>
<noinclude>
{{dok|content=
<big><center><u>PARATIAN PANYUNTIANG KAJADIAN KINI KO!</u> </center></big>
Sabalun manyuntiang templat ko, sarancaknyo Sanak mambaco langkah-langkah barikuik:
# Apobilo manambahkan kajadian baru, arok arsipkan juo ka bulan tarakhia (atau sasuai wakatu kajadiannyo), mis: [[{{#time:F Y}}]] <sup>([{{fullurl:{{#time:F Y}}|action=edit&preload=Templat:Kajadian_kini_ko/Preload_Artikel}} suntiang])</sup>
# Pado arsip, cantumkan pautan kaba barito daringnyo. Samantaro pado laman templat ko indak paralud dicantumkan.
# Panambahan kajadian tanpa mancantumkan pautan kaba di arsip ka DIBALIAKAN!
# Tambuah ciek barih, apuih ciek barih. Pastikan kajadian nan lamo alah taarsipkan di bulan kajadiannyo
# Kajadian nan ditampilkan diupayokan mawakili kajadian lokal (Minang atau Sumatera Barat), nasional (Indonesia), jo internasional
# Maks. 5 kajadian nan ditampilkan
# Cantumkan tanggal kajadian jo komentar (untuak pangarsipan). Caliak [[Templat:Kajadian kini ko/Tanggal]]
# Panambahan nan indak mancantumkan tanggal ka DIBALIAKAN!
# Kok ka mangganti gambar, agiah komentar pado gambar nan ka diganti (untuak pangarsipan)
# Biasokan maagiah katarangan ringkasan suntiangan. Jan maleh!
}}
[[Kategori:Kajadian kini ko| ]]
</noinclude>
q5ogw7348h1lvcbfx2fptj5zhec9d1j
Acragas quadriguttatus
0
20768
3352730
2774662
2026-09-24T03:04:42Z
Taketa
2367
+image
3352730
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
|name = Acragas quadriguttatus
|image = Acragas quadriguttatus holotype dorsal.jpg
|phylum = [[Arthropoda]]
|classis = [[Arachnida]]
|ordo = [[Araneae]]
|familia = [[Salticidae]]
|genus = [[Acragas]]
|species = Acragas quadriguttatus
|binomial_authority =F O P-Cambridge, 1901
}}
'''''Acragas quadriguttatus''''' adolah sabuah spesies [[lawah]] nan tagolong dalam famili [[Salticidae]]. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus [[Acragas]] dan ordo [[Araneae]]. Namo ilmiah dari spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1901 dek F O P-Cambridge.
Lawah iko biasonyo banyak ditamuii di Meksiko sampai Panama.
== Rujuakan ==
* {{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/index.html The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''.
{{Taxonbar|from=Q2318139}}
{{DEFAULTSORT:Acragas quadriguttatus}}
[[Kategori:Salticidae]]
{{Lawah-stub}}
po62kpprmjcvqafll0vne9f9xg2jb3i
Adoxotoma forsteri
0
20779
3352731
2775161
2026-09-24T03:28:54Z
Taketa
2367
+image
3352731
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
|name = Adoxotoma forsteri
|image = Adoxotoma forsteri (cropped).jpg
|phylum = [[Arthropoda]]
|classis = [[Arachnida]]
|ordo = [[Araneae]]
|familia = [[Salticidae]]
|genus = [[Adoxotoma]]
|species = Adoxotoma forsteri
|binomial_authority =Zabka, 2004
}}
'''''Adoxotoma forsteri''''' adolah sabuah spesies [[lawah]] nan tagolong dalam famili [[Salticidae]]. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus [[Adoxotoma]] dan ordo [[Araneae]]. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 2004 dek Zabka.
Lawah iko biasonyo banyak ditamuii di Selandia Baru.
== Rujuakan ==
* {{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/index.html The world spider catalog], version 10.5. ''American Museum of Natural History''.
{{Taxonbar|from=Q2060617}}
{{DEFAULTSORT:Adoxotoma forsteri}}
[[Kategori:Salticidae]]
{{Lawah-stub}}
mskn5757uv33nuj3m1g5b90dmio0ofn
Araneus sturmi
0
57814
3352739
2782040
2026-09-24T05:27:03Z
Magnefl
618
foto
3352739
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
|image = Araneus sturmi-mo.jpg
|name = Araneus sturmi
|phylum = [[Arthropoda]]
|classis = [[Arachnida]]
|ordo = [[Araneae]]
|familia = [[Araneidae]]
|genus = [[Araneus]]
|species = Araneus sturmi
|binomial_authority =Hahn, 1831
}}
'''''Araneus sturmi''''' adolah sabuah spesies [[lawah]] nan tagolong dalam famili [[Araneidae]]. Spesies ko juo marupokan bagian dari genus [[Araneus]] dan ordo [[Araneae]]. Namo ilmiah spesies ko pertamo kali ditabik'an pado taun 1831 dek Hahn.
Lawah iko biasonyo banyak ditamui di Palearktik.
== Referensi ==
* {{aut|Platnick, Norman I.}} (2010): [http://research.amnh.org/entomology/spiders/catalog/index.html ''The world spider catalog''], versi 10.5. ''[[American Museum of Natural History]]''.
{{Taxonbar|from=Q1347348}}
{{DEFAULTSORT:Araneus sturmi}}
[[Kategori:Araneidae]]
{{Lawah-stub}}
ocstx4netv6ztl1cte06n4b022l8xek
Achradocera barbatus
0
83808
3352729
3188338
2026-09-24T02:52:02Z
Taketa
2367
+image
3352729
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
| name = Achradocera barbatus
| status =
| image = Achradocera barbata 175110133.jpg
| image_caption =
| domain_sv =
| domain =
| regnum = Animalia
| phylum = Arthropoda
| classis = Insecta
| ordo = Diptera
| familia = Dolichopodidae| genus = | species_sv =
| species = Achradocera barbatus
| taxon_authority = | range_map =
| range_map_caption =
| image2 =
| image2_caption =
| synonyms =
}}
'''''Achradocera barbatus''''' adolah sabuah langau dari famili [[Dolichopodidae]]. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo [[Diptera]], kelas [[Insecta]], filum [[Arthropoda]], dan kingdom [[Animalia]].
Langau dewasa spesies ko biasonyo ketek, dan punyo mato nan gadang.
== Rujuakan ==
* {{cite web |url= http://www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2011/search/all/key/Dolichopodidae|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2011 Annual Checklist.|author= Bisby F.A., Roskov Y.R., Orrell T.M., Nicolson D., Paglinawan L.E., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., Baillargeon G., Ouvrard D. (red.)|year= 2011|publisher= Species 2000: Reading, UK.|accessdate= 24 september 2012}}
{{Taxonbar|from=Q14532903}}
{{DEFAULTSORT:Achradocera barbatus}}
[[Kategori:Dolichopodidae]]
{{Biologi-stub}}
lz5admscicu8tjxx5l08md499glqfpu
Aerenomera
0
167051
3352732
3190089
2026-09-24T03:42:50Z
Taketa
2367
+image
3352732
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
|name = Aerenomera
|status =
|image = Aerenomera boliviensis 454739353.jpg
|image_caption = ''Aerenomera boliviensis''
|domain =
|regnum = [[Animalia]]
|phylum = [[Arthropoda]]
|classis = [[Insecta]]
|ordo = [[Coleoptera]]
|familia = [[Cerambycidae]]
|genus =
|species =
|binomial =
|binomial_authority =
|range_map =
|range_map_caption =
|image2 =
|image2_caption =
|subphylum =
|synonyms =
}}
'''''Aerenomera''''' adolah [[kumbang tanduak panjang]] dari famili [[Cerambycidae]]. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo [[Coleoptera]], kalas [[Insecta]], filum [[Arthropoda]], dan kingdom [[Animalia]].
[[Larva]] [[kumbang]] iko, nan biaso disabuik panggerek [[kapalo bunda]], manggerek ka dalam [[kayu]], dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak [[batang]] kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
== Rujuakan ==
* ''TITAN: Cerambycidae database''. Tavakilian G., 25 Mai 2009.
{{Taxonbar|from=Q14846723}}
{{DEFAULTSORT:Aerenomera}}
[[Kategori:Cerambycidae]]
{{Biologi-stub}}
9ml3bkkfjstmuvdqhnx60gw2tdpu2t4
Aerenomera boliviensis
0
167059
3352733
3190090
2026-09-24T03:43:39Z
Taketa
2367
+image
3352733
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox
|name = Aerenomera boliviensis
|status =
|image = Aerenomera boliviensis 454739353.jpg
|image_caption =
|domain =
|regnum = [[Animalia]]
|phylum = [[Arthropoda]]
|classis = [[Insecta]]
|ordo = [[Coleoptera]]
|familia = [[Cerambycidae]]
|genus =
|species =
|binomial =
|binomial_authority =
|range_map =
|range_map_caption =
|image2 =
|image2_caption =
|subphylum =
|synonyms =
}}
'''''Aerenomera boliviensis''''' adolah [[kumbang tanduak panjang]] dari famili [[Cerambycidae]]. Spesies ko juo marupokan bagian dari ordo [[Coleoptera]], kalas [[Insecta]], filum [[Arthropoda]], dan kingdom [[Animalia]].
[[Larva]] [[kumbang]] iko, nan biaso disabuik panggerek [[kapalo bunda]], manggerek ka dalam [[kayu]], dima inyo dapek manyebabkan karusakan nan laweh untuak [[batang]] kayu hiduik ataupun kayu nan lah ditabang.
== Rujuakan ==
* ''TITAN: Cerambycidae database''. Tavakilian G., 25 Mai 2009.
{{Taxonbar|from=Q14846722}}
{{DEFAULTSORT:Aerenomera boliviensis}}
[[Kategori:Cerambycidae]]
{{Biologi-stub}}
668s76do67j5stwjkc77jbyxivq8b6t
Chester Bennington
0
317638
3352740
3159302
2026-09-24T06:13:27Z
Supercozmo
4256
3352740
wikitext
text/x-wiki
'''Chester Charles Bennington''' (lahia di [[Phoenix]], [[20 Maret]] [[1976]] - maningga pado [[20 Juli]] [[2017]]) adolah saurang panyanyi [[Amerika Sarikat]].
== Diskografi ==
* ''Hybrid Theory'' (2000)
* ''Reanimation'' (2002)
* ''Meteora'' (2003)
* ''Minutes to Midnight'' (2007)
* ''A Thousand Suns'' (2010)
* ''Living Things'' (2012)
* ''Recharged'' (2013)
* ''The Hunting Party'' (2014)
* ''One More Light'' (2017)
== Pautan lua ==
{{commons}}
[http://www.cbennington.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170311201813/http://www.cbennington.com/ |date=2017-03-11 }} Situs resmi]]
[[Kategori:Panyanyi Amerika Serikat]]
2wa2aaeqqguxi7al2oo7q49tr59g9hw
Rundiang Pangguno:Uriel1022
3
477261
3352728
3343662
2026-09-24T01:10:47Z
Xqbot
1024
Bot: Memperbaiki pengalihan ganda ke [[Rundiang Pangguno:Gabriel Agíou-Dimitríou]]
3352728
wikitext
text/x-wiki
#ALIAH [[Rundiang Pangguno:Gabriel Agíou-Dimitríou]]
5kyjsp6zht7cgw5alh484wpochxeto6
Kampanye militer Kediri (1678)
0
478700
3352734
3352173
2026-09-24T05:01:43Z
Palewe
18228
3352734
wikitext
text/x-wiki
'''Kampanye tantara Kediri''' (juo, untuak Balando, '''Ekspedisi Hurdt''' atau '''Ekspedisi Kediri''' {{Sfn|Pigeaud|1976|p=76}} ) balangsuang pado bulan September inggo November 1678 pado maso [[Pemberontakan Trunajaya|Pambarontakan Trunajaya]] . {{Sfn|Ricklefs|2008|p=93}} Pasukan [[Kasultanan Mataram]] nan dipimpin dek [[Amangkurat II]] jo [[Kumpeni Balando|Kompani Hindia Timur Balando]] (VOC) nan dipimpin dek [[Anthonio Hurdt]] bajalan ka padalaman [[Jawa Timur|Jawa timur]] malawan pasukan Trunajaya. {{Sfn|Ricklefs|2008|p=94}} Kampanye militer ko bapuncak pado panaklukan ibu kota jo benteng Trunajaya di [[Kota Kediri|Kediri]] pado 25 November, diikuti jo panjarahannyo dek [[Balando]] jo [[Jawa]] nan manang. {{Sfn|Ricklefs|2008|p=93}} Trunajaya sandiri lari dari Kediri dan malanjuikan pambarontakannyo—kini sangaik lamah—sampai ditangkok pado akhia 1679. {{Sfn|Ricklefs|2008|p=94}}
Salamo pajalanan ka [[Kediri]], tantara Mataram-VOC sangajo mambagi pasukannyo manjadi babarapo barisan, nan maambiak rute panjang nan babeda manuju Kediri.Strategi iko disarankan dek Amangkurat II supayo pasukan-pasukan ko basuo jo labiah banyak urang dan supayo urang-urang nan masih indak yakin jo pihak sia nan ka bagabuang, jadinyo bagabuang [[Mataram]] jo [[Kumpeni Balando|VOC]] sasudah mancaliak kakuatan pasukan-pasukan ko. Pasukan bajalan malalui daerah-daerah nan sabalunnyo alun dijelajahi dek Balando, jo laporan Balando dicatat dalam sabuah jurnal dek sekretaris Hurdt, Johan Jurgen Briel. Sastra sijarah Jawa ( ''[[babad]]'' ) juo mancataik kampanye militer ko.
==Latar balakang==
Dalam [[Pertempuran Surabaya (1677)|Patempuran Surabaya]] nan tajadi pado bulan Mei 1677, [[Kumpeni Balando|Kompeni Hindia Timur Balando]] (nan dikenal jo akronim Balandonyo, "VOC") mausia Trunajaya dari istanonyo di Surabaya. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=39}} Inyo kamudian mundur ka pedalaman untuak mandirian ibu kota baru di [[Kota Kediri|Kediri]], ibu kota [[Karajaan Kadiri|Karajaan Kediri]] kuno . {{Sfn|Ricklefs|1993|p=39}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=72}} Sabulan kamudian pasukan Trunajaya [[Jatuhnya Plered|manyarang istano Mataram di Plered]] . Ibukota dijarah, jo Rajo [[Amangkurat I]] maningga wakatu mundur, maninggaan pamarintahan Mataram nan kacau balau. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=41}} Inyo digantikan dek anaknyo, [[Amangkurat II]], nan lari basamo-samo jo inyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=42}} Kakurangan pasukan, kacio, jo pamarintahan nan bafungsi, {{Sfn|Ricklefs|1993|p=44}} Amangkurat II kamudian pai ka Jepara, markas armada VOC di bawah Laksamana [[Cornelis Speelman]], jo pado bulan Oktober manandotangani pajanjian mampabarui aliansi mareka. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Sabagai imbalan untuak mambantu Mataram malawan musuahnyo, rajo bajanji untuak mambayia VOC 310.000 [[real Spanyol]] jo labiah kurang 5.000 ton metrik bareh (iko mancakuik sadoalah kampanye militer VOC sabalunnyo nan mandukuang Mataram sampai bulan Oktober). {{Sfn|Ricklefs|1993|p=47}} Dalam pajanjian labiah lanjuik, baliau satuju untuak manyarahkan kabupaten-kabupaten di sabalah timur Batavia, sarato Semarang, Salatiga jo kabupaten-kabupaten sakitarnyo, sarato maagiah monopoli tekstil, candu jo gulo kapado kumpeni Balando. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=47}}
Jo panandatanganan pajanjian tasabuik, Speelman jo Amangkurat taragak untuak langsuang bagerak malawan pambarontak, namun hal iko dihalangi dek hati-hati Gubernur Jenderal VOC [[Joan Maetsuycker]], sangketo-sangketo internal dalam pangadilan Mataram, jo oposisi babarapo tokoh pangadilan kapado Balando pado taun. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=47}} Pado bulan November jo Desember, hanyo ado operasi tabateh dek pasukan Mataram jo dukuangan VOC di pasisia utara, nan hanyo sukses sabagian. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Namun, pado Januari 1678, Maetsuycker maningga dan digantikan dek [[Rijcklof van Goens]] dan pado patangahan 1678 babarapo panantang Rajo atau pasakutuan VOC-Mataram alah maningga, mambuka jalan untuak kampanye militer nan labiah agresif. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=48}} Speelman sandiri manjadi Direktur Jenderal manggantian van Goens. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=48}} Inyo barangkek ka Batavia dan VOC manunjuak [[Anthonio Hurdt]], mantan gubernur Ambon untuak manggantiannyo sabagai komandan, maagiahnyo gala "Inspektur, Laksamana, Panglimo Kampanye Militer jo Parang." {{Sfn|Ricklefs|1993}} VOC juo mambaok pasukan [[Arung Palakka]], sakutu Bugihnyo dalam [[Kasultanan Gowa|Parang Makassar]] (1666–1669). {{Sfn|Ricklefs|1993}}
== Pasukan nan talibaik ==
Katiko kampanye militer dimulai, pasukan Mataram bajumlah 3.000 tantara jo 1.000 tukang angkek barang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Pasukan baru nan diambiak dalam pajalanan dan babarapo bangsawan manyatoan kasatiaannyo kapado rajo, sahinggo tantara karajaan batambah gadang manjadi 13.000 urang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Namun, palarian jo panen nan akan tibo mangurangi jumlah tantara ko baliak, jo salamo panyarangan ka Kediri, pasukan Mataram hanyo punyo sakitar 1.000 urang basanjato. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} {{Sfn|Kemper|2014|p=100}} Tigo ribu tantara partamo basanjato jo [[Tembiang|tombak panjang]], tapi babarapo rekrut tarakhia punyo sanjato api. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
Sabalun kampanye militer dimulai, VOC punyo 900 tantara di pasisia utara Jawa, nan ditempatkan sabagai garnisun di babagai kota. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Pasukan ekspedisi tambahan sabanyak 1.400 urang tibo pado awal kampanye militer. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Dalam pajalanan ka Kediri, garnisun VOC di kota-kota nan dilaluinyo bagabuang jo mereka. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Urang Indonesia dari babagai etnis mambantuak mayoritas pasukan VOC; Tantara, marinir, jo perwira Eropa mambantuak kalompok minoritas. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Palarian jo panyakik mangurangi jumlah pasukan. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pado wakatu panyarangan ka Kediri, VOC punyo 1.750 personil, 659 di antaronyo adolah urang Eropa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}Banyak di antaronyo nan kanai [[Disenteri|disentri]] {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} dan hanyo sakitar 1.200 urang nan ikuik dalam panyarangan tu. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Pasukan VOC-Mataram punyo artileri, tapi pasokan amunisi nan tabateh mambuek inyo bahaik bararti hanyo dapek manggunoan artileri untuak sarangan tarakhia. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
Banyak pasukan Trunajaya indak jaleh. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Laporan VOC-Mataram mampakiroan pasukan tu sabanyak 1.000 urang, tapi kudian inyiak Trunajaya, Pangeran Sampang, mangatoan baso pangikuik Trunajaya bajumlah 14.500 urang sabalun panyarangan taadok Kediri. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}Pasukan iko tamasuak "ratusan" {{Sfn|Kemper|2014}} pasukan [[Zirah|bakudo lapis baja]] . {{Sfn|Kemper|2014}} Trunajaya juo mambangun struktur patahanan di sapanjang [[Sungai Brantas|Brantas]] (Kediri barado di tapi timur sungai ko), dan malangkapinyo jo labiah banyak mariam daripado pasukan Mataram—VOC. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
== Kampanye tantara ==
Garakan pasukan Mataram–VOC manuju Kediri. Mataram jo VOC mamiliah untuak indak manyarang langsuang dari Surabaya—rute nan paliang pendek ka Kediri—tapi untuak pacah manjadi babarapo kolom jo maambiak rute nan panjang, sahinggo pasukan akan diliek dek labiah banyak urang jo mayakinkan kalompok-kalompok nan goyah untuak bagabuang jo pihak rajo dalam parang ko. {{Sfn|Pigeaud|1976|pp=78–79}}
Hurdt nio manyarang benteng Kediri Trunajaya dari Surabaya di pasisia Jawa Timur, nan marupokan rute paliang dakek untuk manuju Kediri.{{Sfn|Pigeaud|1976|p=78}} Namun, Amangkurat II mausuakan supayo pasukan dipacah manjadi babarapo lajur dan baparade malalui rute darek nan panjang.{{Sfn|Pigeaud|1976}} Inyo nio pasukan VOC-Mataram palahan-lahan manyusuri labih banyak wilayah, untuak mamangaruhi kalompok masyarakaik nan masih bimbang ka mamihak kalompok ma dalam Parang Trunajaya.{{Sfn|Pigeaud|1976}}Argumen ko mayakinkan Hurdt, kaduonyo mamutuihan untuak mamacah tantara manjadi tigo lajur nan bajalan malalui rute darek nan tapisah dari pasisia Jawa Tengah manuju Kediri di padalaman Jawa Timur.{{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Salain itu, rombongan nan dipimpin jo padagang VOC [[Willem Bastinck]] pai ka Surabaya untuak mancari [[Karaeng Galesong]] jo para pangikuiknyo.{{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Galesong adolah mantan sakutu Trunajaya nan kasatiaannyo goyah sahinggo Mataram jo VOC baharok dapek bantuan dari inyo.{{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
== Pajalanan ka Kediri ==
Pasukan VOC jo Mataram (atau pasukan nan satia) barangkek dari pasisia dalam tigo barisan. Ciek barisan nan dipimpin dek Kapten [[François Tack]] barangkek dari Jepara manuju Semarang pado tanggal 21 Agustus, dan dari Semarang baliau mamulai pajalanan malalui darat. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Barisan lain nan dipimpin dek Kapten [[Abraham Daniel van Renesse]] jo [[Frederik Hendrik Mulder]] barangkek dari Rembang pado tanggal 26 Agustus. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Samantaro itu, barisan utamo digerakan di Jepara, nan dipimpin dek Hurdt jo Amangkurat. Pasukan ko mangirim barisan muko ka arah selatan pado 27 Agustus jo 2 September, samantaro Hurdt jo Amangkurat barangkek pado 5 September. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
Barisan Tack dikuek-an dek garnisun Semarang jo bararak ka arah selatan manuju kabupaten Pajang, di mano inyo baradu jo pangikuik sekutu Trunajaya, [[Raden Kajoran]] . {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Barisan Hurdt jo Amangkurat bagabuang di [[Godong, Grobogan|Godong]] di tapi [[Sungai Serang|Batang Aia Serang,]] lalu tingga di sinan salamo anam hari. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Artileri jo baka dibaok ka sinan malalui batang aia, tapi kini tapaso bagabuang lewat darek malalui wilayah musuah. Kamudian barisan Hurdt–Amangkurat bagabuang jo barisan Tack di lurah [[Bengawan Solo]] (nan pado maso itu disabuik Batang Aia Semanggi). {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Bagabuang jo pasukan VOC di sinan, lalu barangkek malalui jalan nan babeda manuju Kediri. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
Sapanjang pajalanan, pasukan nan setia maadoki masalah sarupo palarian, kurangnyo disiplin, sakik, kakurangan makanan, jo kasulitan mancari jalan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Pajalanan tu manyubarangi babarapo batang aia, nan manjadi payah dek kurangnyo jambatan, batang aia nan gadang dek hujan, sarato garobak jo mariam nan baulah. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Pajalanan ko sangaik barek, tarutamo bagi pasukan VOC, nan alun tabiaso jo keadaan medan pedalaman Jawa. Hurdt barancano nio tingga di lurah Bengawan Solo, lalu malanjuikan kampanye pado taun muko. Amangkurat labiah mamiliah taruih bajalan, dan pandapeknyo nan manang. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Sabagai pasukan nan satia bajalan ka arah timur, pasukan pambarontak mahindari parang gadang, tapi taruih baradu dalam parang ketek-ketek jo taruih mambahayoan pasukan nan setia nan mancari makan di kampuang sarato urang-urang nan alah tatingga barisan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Pasukan nan satia manyusuri kampuang-kampuang untuak mangumpuan makanan , sahinggo panduduak manjadi panik. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}}
Salamo pajalanannyo, Amangkurat I bausaho untuak mandapekkan kasatiaan bangsawan di daerah-daerah nan dilaluinyo. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Banyak nan sabalunnyo satia kapado Kajoran, bapihak ka Trunajaya, atau masih ragu-ragu antaro kaduo balah pihak. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}}Kadatangan rajo jo pasukannyo, sarato kamungkinan mandapekkan barang rampasan parang, mambuek urang tu tatariak untuak mangikuik Amangkurat jo bagabuang jo pasukannyo. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Hal iko mambuek pasukan Amangkurat batambah gadang, sampai pado suatu maso jumlahnyo mancapai 13.000 urang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
==Manyubarang brantas==
Pasukan Hurdt-Amangkurat tibo di Singkal, di tapi barat [[Sungai Brantas|Batang Aia Brantas]] di utara Kediri, pado tanggal 13 Oktober. Pasukan tu payah mancari jalan untuak manyubarangi Batang Aia Brantas. Batang aia tu gadang dek musim hujan, sadangkan tantara indak punyo sampan nan diparaluan untuak manyubarang. Hujan, palarian, jo kakurangan baka taruih mambuek susah inyo. Pitih, makanan, jo padusi nan tasadio di pihak Trunajaya manarik hati ka banyak urang Indonesia jo Eropa samo-samo untuak pindah bapihak ka Trunajaya. {{Sfn|Kemper|2014|p=111}} Banyak tantara Jawa nan lari dari pasukan, dek banyak di antaro inyo nan pulang kampuang pado musim manuai. {{Sfn|Kemper|2014|p=100}} Jumlah pasukan Amangkurat turun manjadi sakitar 1.000, samantaro VOC tingga jo 1.750 tantara, 659 di antaronyo adolah urang Eropa. {{Sfn|Kemper|2014|p=100}} {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
Samantaro itu, pasukan Trunajaya manakuik-nakuik-an tantara nan satia. Mareka punyo pos-pos nan dibentengi di sapanjang batang aia, tarutamo di tapi timur.{{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Pos-pos tu dilangkoki jo mariam nan babagai ukuran sampai [[Meriam dua belas pon|duo baleh pon]] . {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Artileri Trunajaya taruih manyarang para nan satia, bola mariam mareka bahkan sampai ka tampek tingga Hurdt jo Amangkurat surang, sarato rumah sakik darurat tantara. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Tantara nan satia pun punyo mariam, tapi inyo indak manembak baliak; amunisi mareka nan tabateh bararti mareka tapaso manyalamaikannyo hanyo untuak serangan tarakhia ka Kediri. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Salain itu, pasukan bakudo Trunajaya juo talibaik dalam bacakak jo para nan satia, nan manyababkan korban jiwa jo manurunkan sumangaik mareka. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Pado 21 Oktober, sarangan malam nan dipimpin dek Raden Suradipa mambaka tampek tingga pasukan Melayu VOC. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Namun, sarangan tasabuik tadasak lalu suruik, sarato jo Suradipa—kakak Trunajaya—luko parah. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pado malam 2–3 November, [[Penskirmis|para penskirmis]]Trunajaya manakuik-nakuik-an panjago VOC jo musik [[gamelan]] jo suaro-suaro nan mancimeehan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}}
Pado tanggal 3 November, Hurdt jo Amangkurat bagabuang jo kalompok nan dipimpin dek [[Willem Bastinck]] dari Surabaya, diiriangi dek 800 garobak jawi nan diisi jo baka. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Iriang-iriangan ko disaratoi jo bantuan Adipati Tumapel, sakutu Jawa dari VOC, jo [[Karaeng Galesong]], mantan sakutu Trunajaya nan kasatiaannyo diraguan. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Pado 6 November, pasukan pambarontak manyarang garobak-garobak ko, mambaka sakitar sapuluah garobak jo mambunuah babarapo urang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} VOC kamudian mamindahan baka nan ado ka dalam benteng [[palisade]] nan dibangun sasudah sarangan Suradipa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}}
Jo tibonyo baka baru, Hurdt jo Amangkurat basamangaik mancari jalan untuak manyubarang batang aia. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Pasukan nan dipimpin dek komandan Balando [[Isaac de Saint Martin]] mausia pasukan Trunajaya dari Manukan, di tapi barat di selatan Singkal. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Inyo kamudian mancubo manyubarang batang aia di sinan, tapi indak bisa dek tembakan musuah nan babahayo jo kadalaman sungai. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Inyo mancubo baliak pado malam 6–7 November, tapi sampan yang dipakai karam sahinggo gagal pulo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Hurdt maraso putuih asa dek indak kamajuan, lalu mambari ultimatum ka Amangkurat baso VOC akan manarik diri, kacuali rajo manyadiokan [[ponton]] untuak manyubarangi batang aia jo korek api untuak senapan sumbu tantaranyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}}
Batang aia ko suruik pado malam 16-17 November. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} [[Babad|Tambo]] Keraton Jawa mangaitkan hal iko jo kakuatan supranatural Amangkurat, jo mangatokan baso hal iko tajadi kutiko Amangkurat manunggangi kudo manyubarang batang aia mamimpin pasukannyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Namun, batang aia Brantas suruik, sahinggo pasukan dapek manyubarang di Curing, tapek di sabalah selatan Singkal. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Nan bakudo indak paralu sampan, sadangkan pasukan infanteri manyubarang jo sampan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Katiko ditampuah, batang aia ko lebanyo sakitar 115 meter. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Pasukan Trunajaya mambom mareka jo artileri katiko mareka manyubarang, tapi mareka diusir baliak jo tapaso maninggaan sabaleh mariam. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}}
==Panaklukan Kediri==
Karano pangkalan mungko nan sukses didirikan di Curing, pasukan nan satia bajalan ka salatan manuju Kediri. Pado wakatu iko pasukan VOC bajumlah 1.200 urang jo pasukan Amangkurat sakitar 1.000 urang. Mareka dipacah manjadi duo kalompok di bawah parintah Hurdt jo de Saint Martin masiang-masiang. Amangkurat sandiri babaliak ka Singkal nan relatif aman. Pasukan Trunajaya gagal mahadang barisan musuah. Pado tanggal 25 November, pasukan VOC jo Mataram manyarang Kediri. Lueh kota ko labiah kurang {{Convert|8.5|km|mi}}, dipertahankan dek 43 baterai artileri jo dindiang satinggi 6 meter jo taba 2 meter. Barisan Hurdt masuak ka kota dari timur, sadangkan de Saint Martin masuak dari barat laut. De Saint Martin tibo labiah dahulu di [[alun-alun]] kota Kediri, dakek tampek tingga Trunajaya. Ampek kompi pasukan VOC, di bawah komando Kapten Tack talibaik dalam parang "halaman ka halaman" untuak manakluakkan kompleks parumahan Trunajaya di pusat kota. Pasukan VOC mamanfaatkan [[granat tangan]] nan tabukti sangaik baguno dalam parang kota.
Pasukan setia nan manang. Trunjaya lari ka salatan manuju kampuang-kampuang, dan pihaknyo mangalami karugian gadang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Sadangkan VOC mangalami karugian nan ringan, jo 7 urang tewas sarato 27 urang lainnyo luko-luko. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Sadangkan VOC mangalami karugian nan ringan, jo 7 urang tewas sarato 27 urang lainnyo luko-luko. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Di antaro pasukan Mataram, duo urang bangsawan nan tuo jo bapangalaman mati dalam parang tu; nan patamo adolah Tumenggung Mangkuyuda, dan babarapo sumber indak sapandapek pado nan kaduo, jo namo nan babeda-beda antaro Tumenggung Melayu, Demang Mangunjaya, atau Tumenggung Mataram. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pasukan nan manang kamudian marampok istano Trunajaya nan tatingga. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Harato Mataram, nan dibaok ka Kediri dek pambarontak sasudah inyo manjarah ibu kota Mataram pado taun 1677, tamasuak sasaran panjarahan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Amangkurat jo VOC baharok untuak mandapekkan baliak harato ko jo manggunoannyo untuak mambayia bantuan VOC dalam parang, tapi malah harato tu dirampok sapanuahnyo dek tantara. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} VOC manamukan sapuluah urang Eropa nan alah mambelok ka pihak Trunajaya, dan saluruhnyo dihukum mati. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Para pamanang juo manyobokkan padusi-padusi Mataram nan diculik, kudo-kudo, sarato lambang kabasaran keraton nan karamat (pusako). {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Sabuah mariam tanamo, banamo "Nyai Setomi" jo disabuik ''mriyem berkat'' ("mariam barakaik") jo ''wasiyat Mataram'' ("pusako Mataram") ditamuan di antaro lambang kabasaran keraton nan disalamekan. {{Sfn|Ricklefs|1993}}
==Mahkota ameh==
Pasukan nan manang tu juo manamukan mahkota ameh di antaro barang rampasan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Mahkota iko dipakiroan asalnyo dari zaman karajaan [[Majapahit]] abaik ka-15, di mano ado laporan panggunoan mahkota ameh. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Mahkota iko disarahkan kapado Kapten Tack (VOC), nan basikareh untuak mambari 1.000 [[rijksdaalder]] sabalun diagiahnyo kapado rajo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Pabuatan ko ruponyo manyingguang rajo, jo kajadian iko mungkin ado pangaruahnyo pado kamatiannyo di keraton Mataram pado taun 1686. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pado 27 November, Hurdt manyampaian mahkota kapado rajo, nan kamudian mamakainyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Katiko rajo mamakainyo, pasukan VOC ma agiah hormat sarato manyambuik jo tembakan sinapan jo meriam mambayangkan kajadian tu sabagai [[pemahkotaan]] atau penobatan dalam arti Eropa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Iko adolah salah paham budayo karano mahkota indak punyo kepentingan seremonial dalam protokol keraton Jawa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Episode iko manarik banyak paratian di kalangan sejarawan kudian harinyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Sejarawan Balando [[H. J. de Graaf|HJ de Graaf]] bapandapek baso rajo sasudah tu maanggap kajadian ko sabagai simbol marandahan oleh urang Eropa jo angkuh inyo nan maraso paralu untuak legitimasi rajo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}}
==Evakuasi==
Karano Trunajaya diusir jo panjarahan salasai, pasukan nan satia maninggaan Kediri manuju Surabaya, kota jo palabuahan utamo Jawa Timur. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Benteng Kediri diruntuahan dan diangkek surang gubernur untuak mamarintah kota tasabuik. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Arak-arakan di batang aia barangkek pado 15 Desember, nan tamasuak Hurdt, Tack, van Renesse, 288 VOC nan sakik jo luko-luko, sarato mariam lapangan jo amunisinyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Sisonyo, tamasuak Amangkurat jo de Saint Martin, barangkek malalui daratan pado tanggal 18 Desember {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Arus nan kuek jo musim hujan mambuek pajalanan ko sulik. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Arak-arakan di batang aia ko tibo di Surabaya pado tanggal 17 Desember sasudah kahilangan babarapo kapa jo anak buah. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Nan jo darat labiah barek lai. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Banyak jalan nan kanai banjir jo indak bisa dilalui. Banyak nan maningga dek kalatiahan nan subana parah, "kalaparan, latiah, jo maabihan wakatu sarupo binatang di sapanjang jalan dan bahkan di dalam aia," manuruik buku harian tu. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Pasukan tu sampai di Perning pado tanggal 24 Desember, di arah mudiak dari Surabaya, jo taputuih jalannyo dek banjir. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Sabagian urang bisa sampai ka Surabaya jo sampan, jo sisonyo baru tibo pado tanggal 5 Januari malalui darek. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}}
Amangkurat jo pangikuiknyo managakkan keraton karajaan di Surabaya. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Inyo lah akrab jo kota tu; inyo adolah katurunan dari bekas dinasti Surabaya malalui ibunyo, sarato dulu inyo manjadi wakil rajo di Jawa Timur pado maso pamarintahan ayahnyo. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Salanjuiknyo, Hurdt jo pejabat VOC lainnyo barangkek ka Batavia. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} [[Christiaan Poleman]] maambiak alih komando pasukan VOC di Jawa Timur. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}}
'''Kasimpulan'''
Kamanangan Balando-Mataram di Kediri malamahkan pambarontakan Trunajaya. Namun, parang alun salasai. Trunajaya jo pangikuiknyo masih lapeh di dataran tinggi Malang sakitar Jawa timur; inyo baru ditangkok sampai Desember 1679. Uda kanduang Amangkurat, Pangeran Puger, masih manguasoi keraton Mataram di Plered dimano inyo mampatahankan klaim tahtanyo hinggo taun 1681. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Amangkurat juo maadoki kasulitan dalam managakkan kakuasoannyo di Cirebon jo Madura. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}}
Dek kampanye militer ko, VOC kini sapanuahnyo takaik jo Amangkurat. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=55}} Namun, rajo indak dapek mambayia VOC sarupo nan dijanjikan karano haratonyo—nan inyo harokkan bisanyo salamaikkan di Kediri—dirampok dek VOC jo tantaranyo surang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} VOC juo marasokan katidakmampuan rajo jo kurangnyo kasatiaan di kalangan rakyatnyo. Walaupun baitu, VOC taruih baparang di pihaknyo sampai parang salasai. {{Sfn|Ricklefs|1993}}
'''Warisan'''
[[Johan Jurgen Briel]], sekretaris komandan Balando Hurdt, manulih jurnal 240 halaman tantang kampanye militer ko. {{Sfn|Kemper|2014|p=98}}
== Rujuakan ==
7k3m04a7a5dglipk6wejnziutzz3hjs
3352735
3352734
2026-09-24T05:03:36Z
Palewe
18228
3352735
wikitext
text/x-wiki
'''Kampanye tantara Kediri''' (juo, untuak Balando, '''Ekspedisi Hurdt''' atau '''Ekspedisi Kediri''' {{Sfn|Pigeaud|1976|p=76}} ) balangsuang pado bulan September inggo November 1678 pado maso [[Pemberontakan Trunajaya|Pambarontakan Trunajaya]] . {{Sfn|Ricklefs|2008|p=93}} Pasukan [[Kasultanan Mataram]] nan dipimpin dek [[Amangkurat II]] jo [[Kumpeni Balando|Kompani Hindia Timur Balando]] (VOC) nan dipimpin dek [[Anthonio Hurdt]] bajalan ka padalaman [[Jawa Timur|Jawa timur]] malawan pasukan Trunajaya. {{Sfn|Ricklefs|2008|p=94}} Kampanye militer ko bapuncak pado panaklukan ibu kota jo benteng Trunajaya di [[Kota Kediri|Kediri]] pado 25 November, diikuti jo panjarahannyo dek [[Balando]] jo [[Jawa]] nan manang. {{Sfn|Ricklefs|2008|p=93}} Trunajaya sandiri lari dari Kediri dan malanjuikan pambarontakannyo—kini sangaik lamah—sampai ditangkok pado akhia 1679. {{Sfn|Ricklefs|2008|p=94}}
Salamo pajalanan ka [[Kediri]], tantara Mataram-VOC sangajo mambagi pasukannyo manjadi babarapo barisan, nan maambiak rute panjang nan babeda manuju Kediri.Strategi iko disarankan dek Amangkurat II supayo pasukan-pasukan ko basuo jo labiah banyak urang dan supayo urang-urang nan masih indak yakin jo pihak sia nan ka bagabuang, jadinyo bagabuang [[Mataram]] jo [[Kumpeni Balando|VOC]] sasudah mancaliak kakuatan pasukan-pasukan ko. Pasukan bajalan malalui daerah-daerah nan sabalunnyo alun dijelajahi dek Balando, jo laporan Balando dicatat dalam sabuah jurnal dek sekretaris Hurdt, Johan Jurgen Briel. Sastra sijarah Jawa ( ''[[babad]]'' ) juo mancataik kampanye militer ko.
==Latar balakang==
Dalam [[Pertempuran Surabaya (1677)|Patempuran Surabaya]] nan tajadi pado bulan Mei 1677, [[Kumpeni Balando|Kompeni Hindia Timur Balando]] (nan dikenal jo akronim Balandonyo, "VOC") mausia Trunajaya dari istanonyo di Surabaya. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=39}} Inyo kamudian mundur ka pedalaman untuak mandirian ibu kota baru di [[Kota Kediri|Kediri]], ibu kota [[Karajaan Kadiri|Karajaan Kediri]] kuno . {{Sfn|Ricklefs|1993|p=39}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=72}} Sabulan kamudian pasukan Trunajaya [[Jatuhnya Plered|manyarang istano Mataram di Plered]] . Ibukota dijarah, jo Rajo [[Amangkurat I]] maningga wakatu mundur, maninggaan pamarintahan Mataram nan kacau balau. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=41}} Inyo digantikan dek anaknyo, [[Amangkurat II]], nan lari basamo-samo jo inyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=42}} Kakurangan pasukan, kacio, jo pamarintahan nan bafungsi, {{Sfn|Ricklefs|1993|p=44}} Amangkurat II kamudian pai ka Jepara, markas armada VOC di bawah Laksamana [[Cornelis Speelman]], jo pado bulan Oktober manandotangani pajanjian mampabarui aliansi mareka. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Sabagai imbalan untuak mambantu Mataram malawan musuahnyo, rajo bajanji untuak mambayia VOC 310.000 [[real Spanyol]] jo labiah kurang 5.000 ton metrik bareh (iko mancakuik sadoalah kampanye militer VOC sabalunnyo nan mandukuang Mataram sampai bulan Oktober). {{Sfn|Ricklefs|1993|p=47}} Dalam pajanjian labiah lanjuik, baliau satuju untuak manyarahkan kabupaten-kabupaten di sabalah timur Batavia, sarato Semarang, Salatiga jo kabupaten-kabupaten sakitarnyo, sarato maagiah monopoli tekstil, candu jo gulo kapado kumpeni Balando. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=47}}
Jo panandatanganan pajanjian tasabuik, Speelman jo Amangkurat taragak untuak langsuang bagerak malawan pambarontak, namun hal iko dihalangi dek hati-hati Gubernur Jenderal VOC [[Joan Maetsuycker]], sangketo-sangketo internal dalam pangadilan Mataram, jo oposisi babarapo tokoh pangadilan kapado Balando pado taun. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=47}} Pado bulan November jo Desember, hanyo ado operasi tabateh dek pasukan Mataram jo dukuangan VOC di pasisia utara, nan hanyo sukses sabagian. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Namun, pado Januari 1678, Maetsuycker maningga dan digantikan dek [[Rijcklof van Goens]] dan pado patangahan 1678 babarapo panantang Rajo atau pasakutuan VOC-Mataram alah maningga, mambuka jalan untuak kampanye militer nan labiah agresif. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=48}} Speelman sandiri manjadi Direktur Jenderal manggantian van Goens. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=48}} Inyo barangkek ka Batavia dan VOC manunjuak [[Anthonio Hurdt]], mantan gubernur Ambon untuak manggantiannyo sabagai komandan, maagiahnyo gala "Inspektur, Laksamana, Panglimo Kampanye Militer jo Parang." {{Sfn|Ricklefs|1993}} VOC juo mambaok pasukan [[Arung Palakka]], sakutu Bugihnyo dalam [[Kasultanan Gowa|Parang Makassar]] (1666–1669). {{Sfn|Ricklefs|1993}}
== Pasukan nan talibaik ==
Katiko kampanye militer dimulai, pasukan Mataram bajumlah 3.000 tantara jo 1.000 tukang angkek barang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Pasukan baru nan diambiak dalam pajalanan dan babarapo bangsawan manyatoan kasatiaannyo kapado rajo, sahinggo tantara karajaan batambah gadang manjadi 13.000 urang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Namun, palarian jo panen nan akan tibo mangurangi jumlah tantara ko baliak, jo salamo panyarangan ka Kediri, pasukan Mataram hanyo punyo sakitar 1.000 urang basanjato. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} {{Sfn|Kemper|2014|p=100}} Tigo ribu tantara partamo basanjato jo [[Tembiang|tombak panjang]], tapi babarapo rekrut tarakhia punyo sanjato api. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
Sabalun kampanye militer dimulai, VOC punyo 900 tantara di pasisia utara Jawa, nan ditempatkan sabagai garnisun di babagai kota. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Pasukan ekspedisi tambahan sabanyak 1.400 urang tibo pado awal kampanye militer. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Dalam pajalanan ka Kediri, garnisun VOC di kota-kota nan dilaluinyo bagabuang jo mereka. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Urang Indonesia dari babagai etnis mambantuak mayoritas pasukan VOC; Tantara, marinir, jo perwira Eropa mambantuak kalompok minoritas. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Palarian jo panyakik mangurangi jumlah pasukan. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pado wakatu panyarangan ka Kediri, VOC punyo 1.750 personil, 659 di antaronyo adolah urang Eropa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}Banyak di antaronyo nan kanai [[Disenteri|disentri]] {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} dan hanyo sakitar 1.200 urang nan ikuik dalam panyarangan tu. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Pasukan VOC-Mataram punyo artileri, tapi pasokan amunisi nan tabateh mambuek inyo bahaik bararti hanyo dapek manggunoan artileri untuak sarangan tarakhia. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
Banyak pasukan Trunajaya indak jaleh. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Laporan VOC-Mataram mampakiroan pasukan tu sabanyak 1.000 urang, tapi kudian inyiak Trunajaya, Pangeran Sampang, mangatoan baso pangikuik Trunajaya bajumlah 14.500 urang sabalun panyarangan taadok Kediri. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}Pasukan iko tamasuak "ratusan" {{Sfn|Kemper|2014}} pasukan [[Zirah|bakudo lapis baja]] . {{Sfn|Kemper|2014}} Trunajaya juo mambangun struktur patahanan di sapanjang [[Sungai Brantas|Brantas]] (Kediri barado di tapi timur sungai ko), dan malangkapinyo jo labiah banyak mariam daripado pasukan Mataram—VOC. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
== Kampanye tantara ==
Garakan pasukan Mataram–VOC manuju Kediri. Mataram jo VOC mamiliah untuak indak manyarang langsuang dari Surabaya—rute nan paliang pendek ka Kediri—tapi untuak pacah manjadi babarapo kolom jo maambiak rute nan panjang, sahinggo pasukan akan diliek dek labiah banyak urang jo mayakinkan kalompok-kalompok nan goyah untuak bagabuang jo pihak rajo dalam parang ko. {{Sfn|Pigeaud|1976|pp=78–79}}
Hurdt nio manyarang benteng Kediri Trunajaya dari Surabaya di pasisia Jawa Timur, nan marupokan rute paliang dakek untuk manuju Kediri.{{Sfn|Pigeaud|1976|p=78}} Namun, Amangkurat II mausuakan supayo pasukan dipacah manjadi babarapo lajur dan baparade malalui rute darek nan panjang.{{Sfn|Pigeaud|1976}} Inyo nio pasukan VOC-Mataram palahan-lahan manyusuri labih banyak wilayah, untuak mamangaruhi kalompok masyarakaik nan masih bimbang ka mamihak kalompok ma dalam Parang Trunajaya.{{Sfn|Pigeaud|1976}}Argumen ko mayakinkan Hurdt, kaduonyo mamutuihan untuak mamacah tantara manjadi tigo lajur nan bajalan malalui rute darek nan tapisah dari pasisia Jawa Tengah manuju Kediri di padalaman Jawa Timur.{{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Salain itu, rombongan nan dipimpin jo padagang VOC [[Willem Bastinck]] pai ka Surabaya untuak mancari [[Karaeng Galesong]] jo para pangikuiknyo.{{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Galesong adolah mantan sakutu Trunajaya nan kasatiaannyo goyah sahinggo Mataram jo VOC baharok dapek bantuan dari inyo.{{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
== Pajalanan ka Kediri ==
Pasukan VOC jo Mataram (atau pasukan nan satia) barangkek dari pasisia dalam tigo barisan. Ciek barisan nan dipimpin dek Kapten [[François Tack]] barangkek dari Jepara manuju Semarang pado tanggal 21 Agustus, dan dari Semarang baliau mamulai pajalanan malalui darat. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Barisan lain nan dipimpin dek Kapten [[Abraham Daniel van Renesse]] jo [[Frederik Hendrik Mulder]] barangkek dari Rembang pado tanggal 26 Agustus. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Samantaro itu, barisan utamo digerakan di Jepara, nan dipimpin dek Hurdt jo Amangkurat. Pasukan ko mangirim barisan muko ka arah selatan pado 27 Agustus jo 2 September, samantaro Hurdt jo Amangkurat barangkek pado 5 September. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
Barisan Tack dikuek-an dek garnisun Semarang jo bararak ka arah selatan manuju kabupaten Pajang, di mano inyo baradu jo pangikuik sekutu Trunajaya, [[Raden Kajoran]] . {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Barisan Hurdt jo Amangkurat bagabuang di [[Godong, Grobogan|Godong]] di tapi [[Sungai Serang|Batang Aia Serang,]] lalu tingga di sinan salamo anam hari. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Artileri jo baka dibaok ka sinan malalui batang aia, tapi kini tapaso bagabuang lewat darek malalui wilayah musuah. Kamudian barisan Hurdt–Amangkurat bagabuang jo barisan Tack di lurah [[Bengawan Solo]] (nan pado maso itu disabuik Batang Aia Semanggi). {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Bagabuang jo pasukan VOC di sinan, lalu barangkek malalui jalan nan babeda manuju Kediri. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
Sapanjang pajalanan, pasukan nan setia maadoki masalah sarupo palarian, kurangnyo disiplin, sakik, kakurangan makanan, jo kasulitan mancari jalan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Pajalanan tu manyubarangi babarapo batang aia, nan manjadi payah dek kurangnyo jambatan, batang aia nan gadang dek hujan, sarato garobak jo mariam nan baulah. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Pajalanan ko sangaik barek, tarutamo bagi pasukan VOC, nan alun tabiaso jo keadaan medan pedalaman Jawa. Hurdt barancano nio tingga di lurah Bengawan Solo, lalu malanjuikan kampanye pado taun muko. Amangkurat labiah mamiliah taruih bajalan, dan pandapeknyo nan manang. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Sabagai pasukan nan satia bajalan ka arah timur, pasukan pambarontak mahindari parang gadang, tapi taruih baradu dalam parang ketek-ketek jo taruih mambahayoan pasukan nan setia nan mancari makan di kampuang sarato urang-urang nan alah tatingga barisan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Pasukan nan satia manyusuri kampuang-kampuang untuak mangumpuan makanan , sahinggo panduduak manjadi panik. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}}
Salamo pajalanannyo, Amangkurat I bausaho untuak mandapekkan kasatiaan bangsawan di daerah-daerah nan dilaluinyo. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Banyak nan sabalunnyo satia kapado Kajoran, bapihak ka Trunajaya, atau masih ragu-ragu antaro kaduo balah pihak. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}}Kadatangan rajo jo pasukannyo, sarato kamungkinan mandapekkan barang rampasan parang, mambuek urang tu tatariak untuak mangikuik Amangkurat jo bagabuang jo pasukannyo. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Hal iko mambuek pasukan Amangkurat batambah gadang, sampai pado suatu maso jumlahnyo mancapai 13.000 urang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
==Manyubarang brantas==
Pasukan Hurdt-Amangkurat tibo di Singkal, di tapi barat [[Sungai Brantas|Batang Aia Brantas]] di utara Kediri, pado tanggal 13 Oktober. Pasukan tu payah mancari jalan untuak manyubarangi Batang Aia Brantas. Batang aia tu gadang dek musim hujan, sadangkan tantara indak punyo sampan nan diparaluan untuak manyubarang. Hujan, palarian, jo kakurangan baka taruih mambuek susah inyo. Pitih, makanan, jo padusi nan tasadio di pihak Trunajaya manarik hati ka banyak urang Indonesia jo Eropa samo-samo untuak pindah bapihak ka Trunajaya. {{Sfn|Kemper|2014|p=111}} Banyak tantara Jawa nan lari dari pasukan, dek banyak di antaro inyo nan pulang kampuang pado musim manuai. {{Sfn|Kemper|2014|p=100}} Jumlah pasukan Amangkurat turun manjadi sakitar 1.000, samantaro VOC tingga jo 1.750 tantara, 659 di antaronyo adolah urang Eropa. {{Sfn|Kemper|2014|p=100}} {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
Samantaro itu, pasukan Trunajaya manakuik-nakuik-an tantara nan satia. Mareka punyo pos-pos nan dibentengi di sapanjang batang aia, tarutamo di tapi timur.{{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Pos-pos tu dilangkoki jo mariam nan babagai ukuran sampai [[Meriam dua belas pon|duo baleh pon]] . {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Artileri Trunajaya taruih manyarang para nan satia, bola mariam mareka bahkan sampai ka tampek tingga Hurdt jo Amangkurat surang, sarato rumah sakik darurat tantara. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Tantara nan satia pun punyo mariam, tapi inyo indak manembak baliak; amunisi mareka nan tabateh bararti mareka tapaso manyalamaikannyo hanyo untuak serangan tarakhia ka Kediri. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Salain itu, pasukan bakudo Trunajaya juo talibaik dalam bacakak jo para nan satia, nan manyababkan korban jiwa jo manurunkan sumangaik mareka. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Pado 21 Oktober, sarangan malam nan dipimpin dek Raden Suradipa mambaka tampek tingga pasukan Melayu VOC. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Namun, sarangan tasabuik tadasak lalu suruik, sarato jo Suradipa—kakak Trunajaya—luko parah. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pado malam 2–3 November, [[Penskirmis|para penskirmis]]Trunajaya manakuik-nakuik-an panjago VOC jo musik [[gamelan]] jo suaro-suaro nan mancimeehan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}}
Pado tanggal 3 November, Hurdt jo Amangkurat bagabuang jo kalompok nan dipimpin dek [[Willem Bastinck]] dari Surabaya, diiriangi dek 800 garobak jawi nan diisi jo baka. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Iriang-iriangan ko disaratoi jo bantuan Adipati Tumapel, sakutu Jawa dari VOC, jo [[Karaeng Galesong]], mantan sakutu Trunajaya nan kasatiaannyo diraguan. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Pado 6 November, pasukan pambarontak manyarang garobak-garobak ko, mambaka sakitar sapuluah garobak jo mambunuah babarapo urang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} VOC kamudian mamindahan baka nan ado ka dalam benteng [[palisade]] nan dibangun sasudah sarangan Suradipa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}}
Jo tibonyo baka baru, Hurdt jo Amangkurat basamangaik mancari jalan untuak manyubarang batang aia. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Pasukan nan dipimpin dek komandan Balando [[Isaac de Saint Martin]] mausia pasukan Trunajaya dari Manukan, di tapi barat di selatan Singkal. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Inyo kamudian mancubo manyubarang batang aia di sinan, tapi indak bisa dek tembakan musuah nan babahayo jo kadalaman sungai. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Inyo mancubo baliak pado malam 6–7 November, tapi sampan yang dipakai karam sahinggo gagal pulo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Hurdt maraso putuih asa dek indak kamajuan, lalu mambari ultimatum ka Amangkurat baso VOC akan manarik diri, kacuali rajo manyadiokan [[ponton]] untuak manyubarangi batang aia jo korek api untuak senapan sumbu tantaranyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}}
Batang aia ko suruik pado malam 16-17 November. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} [[Babad|Tambo]] Keraton Jawa mangaitkan hal iko jo kakuatan supranatural Amangkurat, jo mangatokan baso hal iko tajadi kutiko Amangkurat manunggangi kudo manyubarang batang aia mamimpin pasukannyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Namun, batang aia Brantas suruik, sahinggo pasukan dapek manyubarang di Curing, tapek di sabalah selatan Singkal. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Nan bakudo indak paralu sampan, sadangkan pasukan infanteri manyubarang jo sampan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Katiko ditampuah, batang aia ko lebanyo sakitar 115 meter. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Pasukan Trunajaya mambom mareka jo artileri katiko mareka manyubarang, tapi mareka diusir baliak jo tapaso maninggaan sabaleh mariam. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}}
==Panaklukan Kediri==
Karano pangkalan mungko nan sukses didirikan di Curing, pasukan nan satia bajalan ka salatan manuju Kediri. Pado wakatu iko pasukan VOC bajumlah 1.200 urang jo pasukan Amangkurat sakitar 1.000 urang. Mareka dipacah manjadi duo kalompok di bawah parintah Hurdt jo de Saint Martin masiang-masiang. Amangkurat sandiri babaliak ka Singkal nan relatif aman. Pasukan Trunajaya gagal mahadang barisan musuah. Pado tanggal 25 November, pasukan VOC jo Mataram manyarang Kediri. Lueh kota ko labiah kurang {{Convert|8.5|km|mi}}, dipertahankan dek 43 baterai artileri jo dindiang satinggi 6 meter jo taba 2 meter. Barisan Hurdt masuak ka kota dari timur, sadangkan de Saint Martin masuak dari barat laut. De Saint Martin tibo labiah dahulu di [[alun-alun]] kota Kediri, dakek tampek tingga Trunajaya. Ampek kompi pasukan VOC, di bawah komando Kapten Tack talibaik dalam parang "halaman ka halaman" untuak manakluakkan kompleks parumahan Trunajaya di pusat kota. Pasukan VOC mamanfaatkan [[granat tangan]] nan tabukti sangaik baguno dalam parang kota.
Pasukan setia nan manang. Trunjaya lari ka salatan manuju kampuang-kampuang, dan pihaknyo mangalami karugian gadang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Sadangkan VOC mangalami karugian nan ringan, jo 7 urang tewas sarato 27 urang lainnyo luko-luko. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Sadangkan VOC mangalami karugian nan ringan, jo 7 urang tewas sarato 27 urang lainnyo luko-luko. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Di antaro pasukan Mataram, duo urang bangsawan nan tuo jo bapangalaman mati dalam parang tu; nan patamo adolah Tumenggung Mangkuyuda, dan babarapo sumber indak sapandapek pado nan kaduo, jo namo nan babeda-beda antaro Tumenggung Melayu, Demang Mangunjaya, atau Tumenggung Mataram. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pasukan nan manang kamudian marampok istano Trunajaya nan tatingga. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Harato Mataram, nan dibaok ka Kediri dek pambarontak sasudah inyo manjarah ibu kota Mataram pado taun 1677, tamasuak sasaran panjarahan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Amangkurat jo VOC baharok untuak mandapekkan baliak harato ko jo manggunoannyo untuak mambayia bantuan VOC dalam parang, tapi malah harato tu dirampok sapanuahnyo dek tantara. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} VOC manamukan sapuluah urang Eropa nan alah mambelok ka pihak Trunajaya, dan saluruhnyo dihukum mati. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Para pamanang juo manyobokkan padusi-padusi Mataram nan diculik, kudo-kudo, sarato lambang kabasaran keraton nan karamat (pusako). {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Sabuah mariam tanamo, banamo "Nyai Setomi" jo disabuik ''mriyem berkat'' ("mariam barakaik") jo ''wasiyat Mataram'' ("pusako Mataram") ditamuan di antaro lambang kabasaran keraton nan disalamekan. {{Sfn|Ricklefs|1993}}
==Mahkota ameh==
Pasukan nan manang tu juo manamukan mahkota ameh di antaro barang rampasan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Mahkota iko dipakiroan asalnyo dari zaman karajaan [[Majapahit]] abaik ka-15, di mano ado laporan panggunoan mahkota ameh. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Mahkota iko disarahkan kapado Kapten Tack (VOC), nan basikareh untuak mambari 1.000 [[rijksdaalder]] sabalun diagiahnyo kapado rajo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Pabuatan ko ruponyo manyingguang rajo, jo kajadian iko mungkin ado pangaruahnyo pado kamatiannyo di keraton Mataram pado taun 1686. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pado 27 November, Hurdt manyampaian mahkota kapado rajo, nan kamudian mamakainyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Katiko rajo mamakainyo, pasukan VOC ma agiah hormat sarato manyambuik jo tembakan sinapan jo meriam mambayangkan kajadian tu sabagai [[pemahkotaan]] atau penobatan dalam arti Eropa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Iko adolah salah paham budayo karano mahkota indak punyo kepentingan seremonial dalam protokol keraton Jawa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Episode iko manarik banyak paratian di kalangan sejarawan kudian harinyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Sejarawan Balando [[H. J. de Graaf|HJ de Graaf]] bapandapek baso rajo sasudah tu maanggap kajadian ko sabagai simbol marandahan oleh urang Eropa jo angkuh inyo nan maraso paralu untuak legitimasi rajo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}}
==Evakuasi==
Karano Trunajaya diusir jo panjarahan salasai, pasukan nan satia maninggaan Kediri manuju Surabaya, kota jo palabuahan utamo Jawa Timur. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Benteng Kediri diruntuahan dan diangkek surang gubernur untuak mamarintah kota tasabuik. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Arak-arakan di batang aia barangkek pado 15 Desember, nan tamasuak Hurdt, Tack, van Renesse, 288 VOC nan sakik jo luko-luko, sarato mariam lapangan jo amunisinyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Sisonyo, tamasuak Amangkurat jo de Saint Martin, barangkek malalui daratan pado tanggal 18 Desember {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Arus nan kuek jo musim hujan mambuek pajalanan ko sulik. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Arak-arakan di batang aia ko tibo di Surabaya pado tanggal 17 Desember sasudah kahilangan babarapo kapa jo anak buah. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Nan jo darat labiah barek lai. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Banyak jalan nan kanai banjir jo indak bisa dilalui. Banyak nan maningga dek kalatiahan nan subana parah, "kalaparan, latiah, jo maabihan wakatu sarupo binatang di sapanjang jalan dan bahkan di dalam aia," manuruik buku harian tu. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Pasukan tu sampai di Perning pado tanggal 24 Desember, di arah mudiak dari Surabaya, jo taputuih jalannyo dek banjir. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Sabagian urang bisa sampai ka Surabaya jo sampan, jo sisonyo baru tibo pado tanggal 5 Januari malalui darek. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}}
Amangkurat jo pangikuiknyo managakkan keraton karajaan di Surabaya. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Inyo lah akrab jo kota tu; inyo adolah katurunan dari bekas dinasti Surabaya malalui ibunyo, sarato dulu inyo manjadi wakil rajo di Jawa Timur pado maso pamarintahan ayahnyo. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Salanjuiknyo, Hurdt jo pejabat VOC lainnyo barangkek ka Batavia. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} [[Christiaan Poleman]] maambiak alih komando pasukan VOC di Jawa Timur. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}}
'''Kasimpulan'''
Kamanangan Balando-Mataram di Kediri malamahkan pambarontakan Trunajaya. Namun, parang alun salasai. Trunajaya jo pangikuiknyo masih lapeh di dataran tinggi Malang sakitar Jawa timur; inyo baru ditangkok sampai Desember 1679. Uda kanduang Amangkurat, Pangeran Puger, masih manguasoi keraton Mataram di Plered dimano inyo mampatahankan klaim tahtanyo hinggo taun 1681. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Amangkurat juo maadoki kasulitan dalam managakkan kakuasoannyo di Cirebon jo Madura. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}}
Dek kampanye militer ko, VOC kini sapanuahnyo takaik jo Amangkurat. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=55}} Namun, rajo indak dapek mambayia VOC sarupo nan dijanjikan karano haratonyo—nan inyo harokkan bisanyo salamaikkan di Kediri—dirampok dek VOC jo tantaranyo surang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} VOC juo marasokan katidakmampuan rajo jo kurangnyo kasatiaan di kalangan rakyatnyo. Walaupun baitu, VOC taruih baparang di pihaknyo sampai parang salasai. {{Sfn|Ricklefs|1993}}
'''Warisan'''
[[Johan Jurgen Briel]], sekretaris komandan Balando Hurdt, manulih jurnal 240 halaman tantang kampanye militer ko. {{Sfn|Kemper|2014|p=98}} Pado taun 1971, jurnal iko disuntiang dek ahli sajarah [[H. J. de Graaf]] dan ditabikan di Linschoten-Vereeniging [nl] . {{Sfn|Ricklefs|1985|p=198}}
== Rujuakan ==
8wtzl6jhx9c7jrkljunevttz2h8t8wb
3352736
3352735
2026-09-24T05:05:08Z
Palewe
18228
3352736
wikitext
text/x-wiki
'''Kampanye tantara Kediri''' (juo, untuak Balando, '''Ekspedisi Hurdt''' atau '''Ekspedisi Kediri''' {{Sfn|Pigeaud|1976|p=76}} ) balangsuang pado bulan September inggo November 1678 pado maso [[Pemberontakan Trunajaya|Pambarontakan Trunajaya]] . {{Sfn|Ricklefs|2008|p=93}} Pasukan [[Kasultanan Mataram]] nan dipimpin dek [[Amangkurat II]] jo [[Kumpeni Balando|Kompani Hindia Timur Balando]] (VOC) nan dipimpin dek [[Anthonio Hurdt]] bajalan ka padalaman [[Jawa Timur|Jawa timur]] malawan pasukan Trunajaya. {{Sfn|Ricklefs|2008|p=94}} Kampanye militer ko bapuncak pado panaklukan ibu kota jo benteng Trunajaya di [[Kota Kediri|Kediri]] pado 25 November, diikuti jo panjarahannyo dek [[Balando]] jo [[Jawa]] nan manang. {{Sfn|Ricklefs|2008|p=93}} Trunajaya sandiri lari dari Kediri dan malanjuikan pambarontakannyo—kini sangaik lamah—sampai ditangkok pado akhia 1679. {{Sfn|Ricklefs|2008|p=94}}
Salamo pajalanan ka [[Kediri]], tantara Mataram-VOC sangajo mambagi pasukannyo manjadi babarapo barisan, nan maambiak rute panjang nan babeda manuju Kediri.Strategi iko disarankan dek Amangkurat II supayo pasukan-pasukan ko basuo jo labiah banyak urang dan supayo urang-urang nan masih indak yakin jo pihak sia nan ka bagabuang, jadinyo bagabuang [[Mataram]] jo [[Kumpeni Balando|VOC]] sasudah mancaliak kakuatan pasukan-pasukan ko. Pasukan bajalan malalui daerah-daerah nan sabalunnyo alun dijelajahi dek Balando, jo laporan Balando dicatat dalam sabuah jurnal dek sekretaris Hurdt, Johan Jurgen Briel. Sastra sijarah Jawa ( ''[[babad]]'' ) juo mancataik kampanye militer ko.
==Latar balakang==
Dalam [[Pertempuran Surabaya (1677)|Patempuran Surabaya]] nan tajadi pado bulan Mei 1677, [[Kumpeni Balando|Kompeni Hindia Timur Balando]] (nan dikenal jo akronim Balandonyo, "VOC") mausia Trunajaya dari istanonyo di Surabaya. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=39}} Inyo kamudian mundur ka pedalaman untuak mandirian ibu kota baru di [[Kota Kediri|Kediri]], ibu kota [[Karajaan Kadiri|Karajaan Kediri]] kuno . {{Sfn|Ricklefs|1993|p=39}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=72}} Sabulan kamudian pasukan Trunajaya [[Jatuhnya Plered|manyarang istano Mataram di Plered]] . Ibukota dijarah, jo Rajo [[Amangkurat I]] maningga wakatu mundur, maninggaan pamarintahan Mataram nan kacau balau. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=41}} Inyo digantikan dek anaknyo, [[Amangkurat II]], nan lari basamo-samo jo inyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=42}} Kakurangan pasukan, kacio, jo pamarintahan nan bafungsi, {{Sfn|Ricklefs|1993|p=44}} Amangkurat II kamudian pai ka Jepara, markas armada VOC di bawah Laksamana [[Cornelis Speelman]], jo pado bulan Oktober manandotangani pajanjian mampabarui aliansi mareka. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Sabagai imbalan untuak mambantu Mataram malawan musuahnyo, rajo bajanji untuak mambayia VOC 310.000 [[real Spanyol]] jo labiah kurang 5.000 ton metrik bareh (iko mancakuik sadoalah kampanye militer VOC sabalunnyo nan mandukuang Mataram sampai bulan Oktober). {{Sfn|Ricklefs|1993|p=47}} Dalam pajanjian labiah lanjuik, baliau satuju untuak manyarahkan kabupaten-kabupaten di sabalah timur Batavia, sarato Semarang, Salatiga jo kabupaten-kabupaten sakitarnyo, sarato maagiah monopoli tekstil, candu jo gulo kapado kumpeni Balando. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=47}}
Jo panandatanganan pajanjian tasabuik, Speelman jo Amangkurat taragak untuak langsuang bagerak malawan pambarontak, namun hal iko dihalangi dek hati-hati Gubernur Jenderal VOC [[Joan Maetsuycker]], sangketo-sangketo internal dalam pangadilan Mataram, jo oposisi babarapo tokoh pangadilan kapado Balando pado taun. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=47}} Pado bulan November jo Desember, hanyo ado operasi tabateh dek pasukan Mataram jo dukuangan VOC di pasisia utara, nan hanyo sukses sabagian. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Namun, pado Januari 1678, Maetsuycker maningga dan digantikan dek [[Rijcklof van Goens]] dan pado patangahan 1678 babarapo panantang Rajo atau pasakutuan VOC-Mataram alah maningga, mambuka jalan untuak kampanye militer nan labiah agresif. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=48}} Speelman sandiri manjadi Direktur Jenderal manggantian van Goens. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=48}} Inyo barangkek ka Batavia dan VOC manunjuak [[Anthonio Hurdt]], mantan gubernur Ambon untuak manggantiannyo sabagai komandan, maagiahnyo gala "Inspektur, Laksamana, Panglimo Kampanye Militer jo Parang." {{Sfn|Ricklefs|1993}} VOC juo mambaok pasukan [[Arung Palakka]], sakutu Bugihnyo dalam [[Kasultanan Gowa|Parang Makassar]] (1666–1669). {{Sfn|Ricklefs|1993}}
== Pasukan nan talibaik ==
Katiko kampanye militer dimulai, pasukan Mataram bajumlah 3.000 tantara jo 1.000 tukang angkek barang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Pasukan baru nan diambiak dalam pajalanan dan babarapo bangsawan manyatoan kasatiaannyo kapado rajo, sahinggo tantara karajaan batambah gadang manjadi 13.000 urang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Namun, palarian jo panen nan akan tibo mangurangi jumlah tantara ko baliak, jo salamo panyarangan ka Kediri, pasukan Mataram hanyo punyo sakitar 1.000 urang basanjato. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} {{Sfn|Kemper|2014|p=100}} Tigo ribu tantara partamo basanjato jo [[Tembiang|tombak panjang]], tapi babarapo rekrut tarakhia punyo sanjato api. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
Sabalun kampanye militer dimulai, VOC punyo 900 tantara di pasisia utara Jawa, nan ditempatkan sabagai garnisun di babagai kota. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Pasukan ekspedisi tambahan sabanyak 1.400 urang tibo pado awal kampanye militer. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Dalam pajalanan ka Kediri, garnisun VOC di kota-kota nan dilaluinyo bagabuang jo mereka. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Urang Indonesia dari babagai etnis mambantuak mayoritas pasukan VOC; Tantara, marinir, jo perwira Eropa mambantuak kalompok minoritas. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Palarian jo panyakik mangurangi jumlah pasukan. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pado wakatu panyarangan ka Kediri, VOC punyo 1.750 personil, 659 di antaronyo adolah urang Eropa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}Banyak di antaronyo nan kanai [[Disenteri|disentri]] {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} dan hanyo sakitar 1.200 urang nan ikuik dalam panyarangan tu. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Pasukan VOC-Mataram punyo artileri, tapi pasokan amunisi nan tabateh mambuek inyo bahaik bararti hanyo dapek manggunoan artileri untuak sarangan tarakhia. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
Banyak pasukan Trunajaya indak jaleh. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Laporan VOC-Mataram mampakiroan pasukan tu sabanyak 1.000 urang, tapi kudian inyiak Trunajaya, Pangeran Sampang, mangatoan baso pangikuik Trunajaya bajumlah 14.500 urang sabalun panyarangan taadok Kediri. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}Pasukan iko tamasuak "ratusan" {{Sfn|Kemper|2014}} pasukan [[Zirah|bakudo lapis baja]] . {{Sfn|Kemper|2014}} Trunajaya juo mambangun struktur patahanan di sapanjang [[Sungai Brantas|Brantas]] (Kediri barado di tapi timur sungai ko), dan malangkapinyo jo labiah banyak mariam daripado pasukan Mataram—VOC. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
== Kampanye tantara ==
Garakan pasukan Mataram–VOC manuju Kediri. Mataram jo VOC mamiliah untuak indak manyarang langsuang dari Surabaya—rute nan paliang pendek ka Kediri—tapi untuak pacah manjadi babarapo kolom jo maambiak rute nan panjang, sahinggo pasukan akan diliek dek labiah banyak urang jo mayakinkan kalompok-kalompok nan goyah untuak bagabuang jo pihak rajo dalam parang ko. {{Sfn|Pigeaud|1976|pp=78–79}}
Hurdt nio manyarang benteng Kediri Trunajaya dari Surabaya di pasisia Jawa Timur, nan marupokan rute paliang dakek untuk manuju Kediri.{{Sfn|Pigeaud|1976|p=78}} Namun, Amangkurat II mausuakan supayo pasukan dipacah manjadi babarapo lajur dan baparade malalui rute darek nan panjang.{{Sfn|Pigeaud|1976}} Inyo nio pasukan VOC-Mataram palahan-lahan manyusuri labih banyak wilayah, untuak mamangaruhi kalompok masyarakaik nan masih bimbang ka mamihak kalompok ma dalam Parang Trunajaya.{{Sfn|Pigeaud|1976}}Argumen ko mayakinkan Hurdt, kaduonyo mamutuihan untuak mamacah tantara manjadi tigo lajur nan bajalan malalui rute darek nan tapisah dari pasisia Jawa Tengah manuju Kediri di padalaman Jawa Timur.{{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Salain itu, rombongan nan dipimpin jo padagang VOC [[Willem Bastinck]] pai ka Surabaya untuak mancari [[Karaeng Galesong]] jo para pangikuiknyo.{{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Galesong adolah mantan sakutu Trunajaya nan kasatiaannyo goyah sahinggo Mataram jo VOC baharok dapek bantuan dari inyo.{{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
== Pajalanan ka Kediri ==
Pasukan VOC jo Mataram (atau pasukan nan satia) barangkek dari pasisia dalam tigo barisan. Ciek barisan nan dipimpin dek Kapten [[François Tack]] barangkek dari Jepara manuju Semarang pado tanggal 21 Agustus, dan dari Semarang baliau mamulai pajalanan malalui darat. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Barisan lain nan dipimpin dek Kapten [[Abraham Daniel van Renesse]] jo [[Frederik Hendrik Mulder]] barangkek dari Rembang pado tanggal 26 Agustus. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Samantaro itu, barisan utamo digerakan di Jepara, nan dipimpin dek Hurdt jo Amangkurat. Pasukan ko mangirim barisan muko ka arah selatan pado 27 Agustus jo 2 September, samantaro Hurdt jo Amangkurat barangkek pado 5 September. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
Barisan Tack dikuek-an dek garnisun Semarang jo bararak ka arah selatan manuju kabupaten Pajang, di mano inyo baradu jo pangikuik sekutu Trunajaya, [[Raden Kajoran]] . {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Barisan Hurdt jo Amangkurat bagabuang di [[Godong, Grobogan|Godong]] di tapi [[Sungai Serang|Batang Aia Serang,]] lalu tingga di sinan salamo anam hari. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Artileri jo baka dibaok ka sinan malalui batang aia, tapi kini tapaso bagabuang lewat darek malalui wilayah musuah. Kamudian barisan Hurdt–Amangkurat bagabuang jo barisan Tack di lurah [[Bengawan Solo]] (nan pado maso itu disabuik Batang Aia Semanggi). {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Bagabuang jo pasukan VOC di sinan, lalu barangkek malalui jalan nan babeda manuju Kediri. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
Sapanjang pajalanan, pasukan nan setia maadoki masalah sarupo palarian, kurangnyo disiplin, sakik, kakurangan makanan, jo kasulitan mancari jalan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Pajalanan tu manyubarangi babarapo batang aia, nan manjadi payah dek kurangnyo jambatan, batang aia nan gadang dek hujan, sarato garobak jo mariam nan baulah. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Pajalanan ko sangaik barek, tarutamo bagi pasukan VOC, nan alun tabiaso jo keadaan medan pedalaman Jawa. Hurdt barancano nio tingga di lurah Bengawan Solo, lalu malanjuikan kampanye pado taun muko. Amangkurat labiah mamiliah taruih bajalan, dan pandapeknyo nan manang. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Sabagai pasukan nan satia bajalan ka arah timur, pasukan pambarontak mahindari parang gadang, tapi taruih baradu dalam parang ketek-ketek jo taruih mambahayoan pasukan nan setia nan mancari makan di kampuang sarato urang-urang nan alah tatingga barisan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Pasukan nan satia manyusuri kampuang-kampuang untuak mangumpuan makanan , sahinggo panduduak manjadi panik. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}}
Salamo pajalanannyo, Amangkurat I bausaho untuak mandapekkan kasatiaan bangsawan di daerah-daerah nan dilaluinyo. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Banyak nan sabalunnyo satia kapado Kajoran, bapihak ka Trunajaya, atau masih ragu-ragu antaro kaduo balah pihak. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}}Kadatangan rajo jo pasukannyo, sarato kamungkinan mandapekkan barang rampasan parang, mambuek urang tu tatariak untuak mangikuik Amangkurat jo bagabuang jo pasukannyo. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Hal iko mambuek pasukan Amangkurat batambah gadang, sampai pado suatu maso jumlahnyo mancapai 13.000 urang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
==Manyubarang brantas==
Pasukan Hurdt-Amangkurat tibo di Singkal, di tapi barat [[Sungai Brantas|Batang Aia Brantas]] di utara Kediri, pado tanggal 13 Oktober. Pasukan tu payah mancari jalan untuak manyubarangi Batang Aia Brantas. Batang aia tu gadang dek musim hujan, sadangkan tantara indak punyo sampan nan diparaluan untuak manyubarang. Hujan, palarian, jo kakurangan baka taruih mambuek susah inyo. Pitih, makanan, jo padusi nan tasadio di pihak Trunajaya manarik hati ka banyak urang Indonesia jo Eropa samo-samo untuak pindah bapihak ka Trunajaya. {{Sfn|Kemper|2014|p=111}} Banyak tantara Jawa nan lari dari pasukan, dek banyak di antaro inyo nan pulang kampuang pado musim manuai. {{Sfn|Kemper|2014|p=100}} Jumlah pasukan Amangkurat turun manjadi sakitar 1.000, samantaro VOC tingga jo 1.750 tantara, 659 di antaronyo adolah urang Eropa. {{Sfn|Kemper|2014|p=100}} {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
Samantaro itu, pasukan Trunajaya manakuik-nakuik-an tantara nan satia. Mareka punyo pos-pos nan dibentengi di sapanjang batang aia, tarutamo di tapi timur.{{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Pos-pos tu dilangkoki jo mariam nan babagai ukuran sampai [[Meriam dua belas pon|duo baleh pon]] . {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Artileri Trunajaya taruih manyarang para nan satia, bola mariam mareka bahkan sampai ka tampek tingga Hurdt jo Amangkurat surang, sarato rumah sakik darurat tantara. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Tantara nan satia pun punyo mariam, tapi inyo indak manembak baliak; amunisi mareka nan tabateh bararti mareka tapaso manyalamaikannyo hanyo untuak serangan tarakhia ka Kediri. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Salain itu, pasukan bakudo Trunajaya juo talibaik dalam bacakak jo para nan satia, nan manyababkan korban jiwa jo manurunkan sumangaik mareka. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Pado 21 Oktober, sarangan malam nan dipimpin dek Raden Suradipa mambaka tampek tingga pasukan Melayu VOC. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Namun, sarangan tasabuik tadasak lalu suruik, sarato jo Suradipa—kakak Trunajaya—luko parah. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pado malam 2–3 November, [[Penskirmis|para penskirmis]]Trunajaya manakuik-nakuik-an panjago VOC jo musik [[gamelan]] jo suaro-suaro nan mancimeehan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}}
Pado tanggal 3 November, Hurdt jo Amangkurat bagabuang jo kalompok nan dipimpin dek [[Willem Bastinck]] dari Surabaya, diiriangi dek 800 garobak jawi nan diisi jo baka. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Iriang-iriangan ko disaratoi jo bantuan Adipati Tumapel, sakutu Jawa dari VOC, jo [[Karaeng Galesong]], mantan sakutu Trunajaya nan kasatiaannyo diraguan. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Pado 6 November, pasukan pambarontak manyarang garobak-garobak ko, mambaka sakitar sapuluah garobak jo mambunuah babarapo urang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} VOC kamudian mamindahan baka nan ado ka dalam benteng [[palisade]] nan dibangun sasudah sarangan Suradipa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}}
Jo tibonyo baka baru, Hurdt jo Amangkurat basamangaik mancari jalan untuak manyubarang batang aia. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Pasukan nan dipimpin dek komandan Balando [[Isaac de Saint Martin]] mausia pasukan Trunajaya dari Manukan, di tapi barat di selatan Singkal. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Inyo kamudian mancubo manyubarang batang aia di sinan, tapi indak bisa dek tembakan musuah nan babahayo jo kadalaman sungai. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Inyo mancubo baliak pado malam 6–7 November, tapi sampan yang dipakai karam sahinggo gagal pulo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Hurdt maraso putuih asa dek indak kamajuan, lalu mambari ultimatum ka Amangkurat baso VOC akan manarik diri, kacuali rajo manyadiokan [[ponton]] untuak manyubarangi batang aia jo korek api untuak senapan sumbu tantaranyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}}
Batang aia ko suruik pado malam 16-17 November. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} [[Babad|Tambo]] Keraton Jawa mangaitkan hal iko jo kakuatan supranatural Amangkurat, jo mangatokan baso hal iko tajadi kutiko Amangkurat manunggangi kudo manyubarang batang aia mamimpin pasukannyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Namun, batang aia Brantas suruik, sahinggo pasukan dapek manyubarang di Curing, tapek di sabalah selatan Singkal. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Nan bakudo indak paralu sampan, sadangkan pasukan infanteri manyubarang jo sampan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Katiko ditampuah, batang aia ko lebanyo sakitar 115 meter. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Pasukan Trunajaya mambom mareka jo artileri katiko mareka manyubarang, tapi mareka diusir baliak jo tapaso maninggaan sabaleh mariam. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}}
==Panaklukan Kediri==
Karano pangkalan mungko nan sukses didirikan di Curing, pasukan nan satia bajalan ka salatan manuju Kediri. Pado wakatu iko pasukan VOC bajumlah 1.200 urang jo pasukan Amangkurat sakitar 1.000 urang. Mareka dipacah manjadi duo kalompok di bawah parintah Hurdt jo de Saint Martin masiang-masiang. Amangkurat sandiri babaliak ka Singkal nan relatif aman. Pasukan Trunajaya gagal mahadang barisan musuah. Pado tanggal 25 November, pasukan VOC jo Mataram manyarang Kediri. Lueh kota ko labiah kurang {{Convert|8.5|km|mi}}, dipertahankan dek 43 baterai artileri jo dindiang satinggi 6 meter jo taba 2 meter. Barisan Hurdt masuak ka kota dari timur, sadangkan de Saint Martin masuak dari barat laut. De Saint Martin tibo labiah dahulu di [[alun-alun]] kota Kediri, dakek tampek tingga Trunajaya. Ampek kompi pasukan VOC, di bawah komando Kapten Tack talibaik dalam parang "halaman ka halaman" untuak manakluakkan kompleks parumahan Trunajaya di pusat kota. Pasukan VOC mamanfaatkan [[granat tangan]] nan tabukti sangaik baguno dalam parang kota.
Pasukan setia nan manang. Trunjaya lari ka salatan manuju kampuang-kampuang, dan pihaknyo mangalami karugian gadang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Sadangkan VOC mangalami karugian nan ringan, jo 7 urang tewas sarato 27 urang lainnyo luko-luko. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Sadangkan VOC mangalami karugian nan ringan, jo 7 urang tewas sarato 27 urang lainnyo luko-luko. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Di antaro pasukan Mataram, duo urang bangsawan nan tuo jo bapangalaman mati dalam parang tu; nan patamo adolah Tumenggung Mangkuyuda, dan babarapo sumber indak sapandapek pado nan kaduo, jo namo nan babeda-beda antaro Tumenggung Melayu, Demang Mangunjaya, atau Tumenggung Mataram. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pasukan nan manang kamudian marampok istano Trunajaya nan tatingga. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Harato Mataram, nan dibaok ka Kediri dek pambarontak sasudah inyo manjarah ibu kota Mataram pado taun 1677, tamasuak sasaran panjarahan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Amangkurat jo VOC baharok untuak mandapekkan baliak harato ko jo manggunoannyo untuak mambayia bantuan VOC dalam parang, tapi malah harato tu dirampok sapanuahnyo dek tantara. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} VOC manamukan sapuluah urang Eropa nan alah mambelok ka pihak Trunajaya, dan saluruhnyo dihukum mati. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Para pamanang juo manyobokkan padusi-padusi Mataram nan diculik, kudo-kudo, sarato lambang kabasaran keraton nan karamat (pusako). {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Sabuah mariam tanamo, banamo "Nyai Setomi" jo disabuik ''mriyem berkat'' ("mariam barakaik") jo ''wasiyat Mataram'' ("pusako Mataram") ditamuan di antaro lambang kabasaran keraton nan disalamekan. {{Sfn|Ricklefs|1993}}
==Mahkota ameh==
Pasukan nan manang tu juo manamukan mahkota ameh di antaro barang rampasan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Mahkota iko dipakiroan asalnyo dari zaman karajaan [[Majapahit]] abaik ka-15, di mano ado laporan panggunoan mahkota ameh. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Mahkota iko disarahkan kapado Kapten Tack (VOC), nan basikareh untuak mambari 1.000 [[rijksdaalder]] sabalun diagiahnyo kapado rajo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Pabuatan ko ruponyo manyingguang rajo, jo kajadian iko mungkin ado pangaruahnyo pado kamatiannyo di keraton Mataram pado taun 1686. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pado 27 November, Hurdt manyampaian mahkota kapado rajo, nan kamudian mamakainyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Katiko rajo mamakainyo, pasukan VOC ma agiah hormat sarato manyambuik jo tembakan sinapan jo meriam mambayangkan kajadian tu sabagai [[pemahkotaan]] atau penobatan dalam arti Eropa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Iko adolah salah paham budayo karano mahkota indak punyo kepentingan seremonial dalam protokol keraton Jawa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Episode iko manarik banyak paratian di kalangan sejarawan kudian harinyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Sejarawan Balando [[H. J. de Graaf|HJ de Graaf]] bapandapek baso rajo sasudah tu maanggap kajadian ko sabagai simbol marandahan oleh urang Eropa jo angkuh inyo nan maraso paralu untuak legitimasi rajo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}}
==Evakuasi==
Karano Trunajaya diusir jo panjarahan salasai, pasukan nan satia maninggaan Kediri manuju Surabaya, kota jo palabuahan utamo Jawa Timur. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Benteng Kediri diruntuahan dan diangkek surang gubernur untuak mamarintah kota tasabuik. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Arak-arakan di batang aia barangkek pado 15 Desember, nan tamasuak Hurdt, Tack, van Renesse, 288 VOC nan sakik jo luko-luko, sarato mariam lapangan jo amunisinyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Sisonyo, tamasuak Amangkurat jo de Saint Martin, barangkek malalui daratan pado tanggal 18 Desember {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Arus nan kuek jo musim hujan mambuek pajalanan ko sulik. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Arak-arakan di batang aia ko tibo di Surabaya pado tanggal 17 Desember sasudah kahilangan babarapo kapa jo anak buah. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Nan jo darat labiah barek lai. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Banyak jalan nan kanai banjir jo indak bisa dilalui. Banyak nan maningga dek kalatiahan nan subana parah, "kalaparan, latiah, jo maabihan wakatu sarupo binatang di sapanjang jalan dan bahkan di dalam aia," manuruik buku harian tu. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Pasukan tu sampai di Perning pado tanggal 24 Desember, di arah mudiak dari Surabaya, jo taputuih jalannyo dek banjir. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Sabagian urang bisa sampai ka Surabaya jo sampan, jo sisonyo baru tibo pado tanggal 5 Januari malalui darek. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}}
Amangkurat jo pangikuiknyo managakkan keraton karajaan di Surabaya. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Inyo lah akrab jo kota tu; inyo adolah katurunan dari bekas dinasti Surabaya malalui ibunyo, sarato dulu inyo manjadi wakil rajo di Jawa Timur pado maso pamarintahan ayahnyo. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Salanjuiknyo, Hurdt jo pejabat VOC lainnyo barangkek ka Batavia. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} [[Christiaan Poleman]] maambiak alih komando pasukan VOC di Jawa Timur. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}}
'''Kasimpulan'''
Kamanangan Balando-Mataram di Kediri malamahkan pambarontakan Trunajaya. Namun, parang alun salasai. Trunajaya jo pangikuiknyo masih lapeh di dataran tinggi Malang sakitar Jawa timur; inyo baru ditangkok sampai Desember 1679. Uda kanduang Amangkurat, Pangeran Puger, masih manguasoi keraton Mataram di Plered dimano inyo mampatahankan klaim tahtanyo hinggo taun 1681. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Amangkurat juo maadoki kasulitan dalam managakkan kakuasoannyo di Cirebon jo Madura. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}}
Dek kampanye militer ko, VOC kini sapanuahnyo takaik jo Amangkurat. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=55}} Namun, rajo indak dapek mambayia VOC sarupo nan dijanjikan karano haratonyo—nan inyo harokkan bisanyo salamaikkan di Kediri—dirampok dek VOC jo tantaranyo surang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} VOC juo marasokan katidakmampuan rajo jo kurangnyo kasatiaan di kalangan rakyatnyo. Walaupun baitu, VOC taruih baparang di pihaknyo sampai parang salasai. {{Sfn|Ricklefs|1993}}
'''Warisan'''
[[Johan Jurgen Briel]], sekretaris komandan Balando Hurdt, manulih jurnal 240 halaman tantang kampanye militer ko. {{Sfn|Kemper|2014|p=98}} Pado taun 1971, jurnal iko disuntiang dek ahli sajarah [[H. J. de Graaf]] dan ditabikan di Linschoten-Vereeniging [nl] . {{Sfn|Ricklefs|1985|p=198}} Sabalunnyo, pado taun 1890 [[J. Hendrik van Balen]] jo [[Willem Steelink Jr.|Willem Steelink Jr]] manabikan buku anak-anak ''De Kroon van Mataram'' ("Mahkota Mataram"), nan manggambarkan kampanye militer badasarkan laporan Briel. {{Sfn|Kemper|2014|p=117}}
== Rujuakan ==
kgvz7mzmczd5sfaaaaq5t8kxaxb8xws
3352737
3352736
2026-09-24T05:07:27Z
Palewe
18228
3352737
wikitext
text/x-wiki
'''Kampanye tantara Kediri''' (juo, untuak Balando, '''Ekspedisi Hurdt''' atau '''Ekspedisi Kediri''' {{Sfn|Pigeaud|1976|p=76}} ) balangsuang pado bulan September inggo November 1678 pado maso [[Pemberontakan Trunajaya|Pambarontakan Trunajaya]] . {{Sfn|Ricklefs|2008|p=93}} Pasukan [[Kasultanan Mataram]] nan dipimpin dek [[Amangkurat II]] jo [[Kumpeni Balando|Kompani Hindia Timur Balando]] (VOC) nan dipimpin dek [[Anthonio Hurdt]] bajalan ka padalaman [[Jawa Timur|Jawa timur]] malawan pasukan Trunajaya. {{Sfn|Ricklefs|2008|p=94}} Kampanye militer ko bapuncak pado panaklukan ibu kota jo benteng Trunajaya di [[Kota Kediri|Kediri]] pado 25 November, diikuti jo panjarahannyo dek [[Balando]] jo [[Jawa]] nan manang. {{Sfn|Ricklefs|2008|p=93}} Trunajaya sandiri lari dari Kediri dan malanjuikan pambarontakannyo—kini sangaik lamah—sampai ditangkok pado akhia 1679. {{Sfn|Ricklefs|2008|p=94}}
Salamo pajalanan ka [[Kediri]], tantara Mataram-VOC sangajo mambagi pasukannyo manjadi babarapo barisan, nan maambiak rute panjang nan babeda manuju Kediri.Strategi iko disarankan dek Amangkurat II supayo pasukan-pasukan ko basuo jo labiah banyak urang dan supayo urang-urang nan masih indak yakin jo pihak sia nan ka bagabuang, jadinyo bagabuang [[Mataram]] jo [[Kumpeni Balando|VOC]] sasudah mancaliak kakuatan pasukan-pasukan ko. Pasukan bajalan malalui daerah-daerah nan sabalunnyo alun dijelajahi dek Balando, jo laporan Balando dicatat dalam sabuah jurnal dek sekretaris Hurdt, Johan Jurgen Briel. Sastra sijarah Jawa ( ''[[babad]]'' ) juo mancataik kampanye militer ko.
==Latar balakang==
Dalam [[Pertempuran Surabaya (1677)|Patempuran Surabaya]] nan tajadi pado bulan Mei 1677, [[Kumpeni Balando|Kompeni Hindia Timur Balando]] (nan dikenal jo akronim Balandonyo, "VOC") mausia Trunajaya dari istanonyo di Surabaya. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=39}} Inyo kamudian mundur ka pedalaman untuak mandirian ibu kota baru di [[Kota Kediri|Kediri]], ibu kota [[Karajaan Kadiri|Karajaan Kediri]] kuno . {{Sfn|Ricklefs|1993|p=39}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=72}} Sabulan kamudian pasukan Trunajaya [[Jatuhnya Plered|manyarang istano Mataram di Plered]] . Ibukota dijarah, jo Rajo [[Amangkurat I]] maningga wakatu mundur, maninggaan pamarintahan Mataram nan kacau balau. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=41}} Inyo digantikan dek anaknyo, [[Amangkurat II]], nan lari basamo-samo jo inyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=42}} Kakurangan pasukan, kacio, jo pamarintahan nan bafungsi, {{Sfn|Ricklefs|1993|p=44}} Amangkurat II kamudian pai ka Jepara, markas armada VOC di bawah Laksamana [[Cornelis Speelman]], jo pado bulan Oktober manandotangani pajanjian mampabarui aliansi mareka. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Sabagai imbalan untuak mambantu Mataram malawan musuahnyo, rajo bajanji untuak mambayia VOC 310.000 [[real Spanyol]] jo labiah kurang 5.000 ton metrik bareh (iko mancakuik sadoalah kampanye militer VOC sabalunnyo nan mandukuang Mataram sampai bulan Oktober). {{Sfn|Ricklefs|1993|p=47}} Dalam pajanjian labiah lanjuik, baliau satuju untuak manyarahkan kabupaten-kabupaten di sabalah timur Batavia, sarato Semarang, Salatiga jo kabupaten-kabupaten sakitarnyo, sarato maagiah monopoli tekstil, candu jo gulo kapado kumpeni Balando. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=47}}
Jo panandatanganan pajanjian tasabuik, Speelman jo Amangkurat taragak untuak langsuang bagerak malawan pambarontak, namun hal iko dihalangi dek hati-hati Gubernur Jenderal VOC [[Joan Maetsuycker]], sangketo-sangketo internal dalam pangadilan Mataram, jo oposisi babarapo tokoh pangadilan kapado Balando pado taun. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=47}} Pado bulan November jo Desember, hanyo ado operasi tabateh dek pasukan Mataram jo dukuangan VOC di pasisia utara, nan hanyo sukses sabagian. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Namun, pado Januari 1678, Maetsuycker maningga dan digantikan dek [[Rijcklof van Goens]] dan pado patangahan 1678 babarapo panantang Rajo atau pasakutuan VOC-Mataram alah maningga, mambuka jalan untuak kampanye militer nan labiah agresif. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=48}} Speelman sandiri manjadi Direktur Jenderal manggantian van Goens. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=48}} Inyo barangkek ka Batavia dan VOC manunjuak [[Anthonio Hurdt]], mantan gubernur Ambon untuak manggantiannyo sabagai komandan, maagiahnyo gala "Inspektur, Laksamana, Panglimo Kampanye Militer jo Parang." {{Sfn|Ricklefs|1993}} VOC juo mambaok pasukan [[Arung Palakka]], sakutu Bugihnyo dalam [[Kasultanan Gowa|Parang Makassar]] (1666–1669). {{Sfn|Ricklefs|1993}}
== Pasukan nan talibaik ==
Katiko kampanye militer dimulai, pasukan Mataram bajumlah 3.000 tantara jo 1.000 tukang angkek barang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Pasukan baru nan diambiak dalam pajalanan dan babarapo bangsawan manyatoan kasatiaannyo kapado rajo, sahinggo tantara karajaan batambah gadang manjadi 13.000 urang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Namun, palarian jo panen nan akan tibo mangurangi jumlah tantara ko baliak, jo salamo panyarangan ka Kediri, pasukan Mataram hanyo punyo sakitar 1.000 urang basanjato. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} {{Sfn|Kemper|2014|p=100}} Tigo ribu tantara partamo basanjato jo [[Tembiang|tombak panjang]], tapi babarapo rekrut tarakhia punyo sanjato api. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
Sabalun kampanye militer dimulai, VOC punyo 900 tantara di pasisia utara Jawa, nan ditempatkan sabagai garnisun di babagai kota. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Pasukan ekspedisi tambahan sabanyak 1.400 urang tibo pado awal kampanye militer. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Dalam pajalanan ka Kediri, garnisun VOC di kota-kota nan dilaluinyo bagabuang jo mereka. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Urang Indonesia dari babagai etnis mambantuak mayoritas pasukan VOC; Tantara, marinir, jo perwira Eropa mambantuak kalompok minoritas. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Palarian jo panyakik mangurangi jumlah pasukan. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pado wakatu panyarangan ka Kediri, VOC punyo 1.750 personil, 659 di antaronyo adolah urang Eropa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}Banyak di antaronyo nan kanai [[Disenteri|disentri]] {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} dan hanyo sakitar 1.200 urang nan ikuik dalam panyarangan tu. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Pasukan VOC-Mataram punyo artileri, tapi pasokan amunisi nan tabateh mambuek inyo bahaik bararti hanyo dapek manggunoan artileri untuak sarangan tarakhia. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
Banyak pasukan Trunajaya indak jaleh. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Laporan VOC-Mataram mampakiroan pasukan tu sabanyak 1.000 urang, tapi kudian inyiak Trunajaya, Pangeran Sampang, mangatoan baso pangikuik Trunajaya bajumlah 14.500 urang sabalun panyarangan taadok Kediri. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}Pasukan iko tamasuak "ratusan" {{Sfn|Kemper|2014}} pasukan [[Zirah|bakudo lapis baja]] . {{Sfn|Kemper|2014}} Trunajaya juo mambangun struktur patahanan di sapanjang [[Sungai Brantas|Brantas]] (Kediri barado di tapi timur sungai ko), dan malangkapinyo jo labiah banyak mariam daripado pasukan Mataram—VOC. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
== Kampanye tantara ==
Garakan pasukan Mataram–VOC manuju Kediri. Mataram jo VOC mamiliah untuak indak manyarang langsuang dari Surabaya—rute nan paliang pendek ka Kediri—tapi untuak pacah manjadi babarapo kolom jo maambiak rute nan panjang, sahinggo pasukan akan diliek dek labiah banyak urang jo mayakinkan kalompok-kalompok nan goyah untuak bagabuang jo pihak rajo dalam parang ko. {{Sfn|Pigeaud|1976|pp=78–79}}
Hurdt nio manyarang benteng Kediri Trunajaya dari Surabaya di pasisia Jawa Timur, nan marupokan rute paliang dakek untuk manuju Kediri.{{Sfn|Pigeaud|1976|p=78}} Namun, Amangkurat II mausuakan supayo pasukan dipacah manjadi babarapo lajur dan baparade malalui rute darek nan panjang.{{Sfn|Pigeaud|1976}} Inyo nio pasukan VOC-Mataram palahan-lahan manyusuri labih banyak wilayah, untuak mamangaruhi kalompok masyarakaik nan masih bimbang ka mamihak kalompok ma dalam Parang Trunajaya.{{Sfn|Pigeaud|1976}}Argumen ko mayakinkan Hurdt, kaduonyo mamutuihan untuak mamacah tantara manjadi tigo lajur nan bajalan malalui rute darek nan tapisah dari pasisia Jawa Tengah manuju Kediri di padalaman Jawa Timur.{{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Salain itu, rombongan nan dipimpin jo padagang VOC [[Willem Bastinck]] pai ka Surabaya untuak mancari [[Karaeng Galesong]] jo para pangikuiknyo.{{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Galesong adolah mantan sakutu Trunajaya nan kasatiaannyo goyah sahinggo Mataram jo VOC baharok dapek bantuan dari inyo.{{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
== Pajalanan ka Kediri ==
Pasukan VOC jo Mataram (atau pasukan nan satia) barangkek dari pasisia dalam tigo barisan. Ciek barisan nan dipimpin dek Kapten [[François Tack]] barangkek dari Jepara manuju Semarang pado tanggal 21 Agustus, dan dari Semarang baliau mamulai pajalanan malalui darat. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Barisan lain nan dipimpin dek Kapten [[Abraham Daniel van Renesse]] jo [[Frederik Hendrik Mulder]] barangkek dari Rembang pado tanggal 26 Agustus. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Samantaro itu, barisan utamo digerakan di Jepara, nan dipimpin dek Hurdt jo Amangkurat. Pasukan ko mangirim barisan muko ka arah selatan pado 27 Agustus jo 2 September, samantaro Hurdt jo Amangkurat barangkek pado 5 September. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
Barisan Tack dikuek-an dek garnisun Semarang jo bararak ka arah selatan manuju kabupaten Pajang, di mano inyo baradu jo pangikuik sekutu Trunajaya, [[Raden Kajoran]] . {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Barisan Hurdt jo Amangkurat bagabuang di [[Godong, Grobogan|Godong]] di tapi [[Sungai Serang|Batang Aia Serang,]] lalu tingga di sinan salamo anam hari. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Artileri jo baka dibaok ka sinan malalui batang aia, tapi kini tapaso bagabuang lewat darek malalui wilayah musuah. Kamudian barisan Hurdt–Amangkurat bagabuang jo barisan Tack di lurah [[Bengawan Solo]] (nan pado maso itu disabuik Batang Aia Semanggi). {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Bagabuang jo pasukan VOC di sinan, lalu barangkek malalui jalan nan babeda manuju Kediri. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
Sapanjang pajalanan, pasukan nan setia maadoki masalah sarupo palarian, kurangnyo disiplin, sakik, kakurangan makanan, jo kasulitan mancari jalan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Pajalanan tu manyubarangi babarapo batang aia, nan manjadi payah dek kurangnyo jambatan, batang aia nan gadang dek hujan, sarato garobak jo mariam nan baulah. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Pajalanan ko sangaik barek, tarutamo bagi pasukan VOC, nan alun tabiaso jo keadaan medan pedalaman Jawa. Hurdt barancano nio tingga di lurah Bengawan Solo, lalu malanjuikan kampanye pado taun muko. Amangkurat labiah mamiliah taruih bajalan, dan pandapeknyo nan manang. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Sabagai pasukan nan satia bajalan ka arah timur, pasukan pambarontak mahindari parang gadang, tapi taruih baradu dalam parang ketek-ketek jo taruih mambahayoan pasukan nan setia nan mancari makan di kampuang sarato urang-urang nan alah tatingga barisan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Pasukan nan satia manyusuri kampuang-kampuang untuak mangumpuan makanan , sahinggo panduduak manjadi panik. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}}
Salamo pajalanannyo, Amangkurat I bausaho untuak mandapekkan kasatiaan bangsawan di daerah-daerah nan dilaluinyo. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Banyak nan sabalunnyo satia kapado Kajoran, bapihak ka Trunajaya, atau masih ragu-ragu antaro kaduo balah pihak. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}}Kadatangan rajo jo pasukannyo, sarato kamungkinan mandapekkan barang rampasan parang, mambuek urang tu tatariak untuak mangikuik Amangkurat jo bagabuang jo pasukannyo. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Hal iko mambuek pasukan Amangkurat batambah gadang, sampai pado suatu maso jumlahnyo mancapai 13.000 urang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
==Manyubarang brantas==
Pasukan Hurdt-Amangkurat tibo di Singkal, di tapi barat [[Sungai Brantas|Batang Aia Brantas]] di utara Kediri, pado tanggal 13 Oktober. Pasukan tu payah mancari jalan untuak manyubarangi Batang Aia Brantas. Batang aia tu gadang dek musim hujan, sadangkan tantara indak punyo sampan nan diparaluan untuak manyubarang. Hujan, palarian, jo kakurangan baka taruih mambuek susah inyo. Pitih, makanan, jo padusi nan tasadio di pihak Trunajaya manarik hati ka banyak urang Indonesia jo Eropa samo-samo untuak pindah bapihak ka Trunajaya. {{Sfn|Kemper|2014|p=111}} Banyak tantara Jawa nan lari dari pasukan, dek banyak di antaro inyo nan pulang kampuang pado musim manuai. {{Sfn|Kemper|2014|p=100}} Jumlah pasukan Amangkurat turun manjadi sakitar 1.000, samantaro VOC tingga jo 1.750 tantara, 659 di antaronyo adolah urang Eropa. {{Sfn|Kemper|2014|p=100}} {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
Samantaro itu, pasukan Trunajaya manakuik-nakuik-an tantara nan satia. Mareka punyo pos-pos nan dibentengi di sapanjang batang aia, tarutamo di tapi timur.{{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Pos-pos tu dilangkoki jo mariam nan babagai ukuran sampai [[Meriam dua belas pon|duo baleh pon]] . {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Artileri Trunajaya taruih manyarang para nan satia, bola mariam mareka bahkan sampai ka tampek tingga Hurdt jo Amangkurat surang, sarato rumah sakik darurat tantara. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Tantara nan satia pun punyo mariam, tapi inyo indak manembak baliak; amunisi mareka nan tabateh bararti mareka tapaso manyalamaikannyo hanyo untuak serangan tarakhia ka Kediri. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Salain itu, pasukan bakudo Trunajaya juo talibaik dalam bacakak jo para nan satia, nan manyababkan korban jiwa jo manurunkan sumangaik mareka. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Pado 21 Oktober, sarangan malam nan dipimpin dek Raden Suradipa mambaka tampek tingga pasukan Melayu VOC. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Namun, sarangan tasabuik tadasak lalu suruik, sarato jo Suradipa—kakak Trunajaya—luko parah. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pado malam 2–3 November, [[Penskirmis|para penskirmis]]Trunajaya manakuik-nakuik-an panjago VOC jo musik [[gamelan]] jo suaro-suaro nan mancimeehan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}}
Pado tanggal 3 November, Hurdt jo Amangkurat bagabuang jo kalompok nan dipimpin dek [[Willem Bastinck]] dari Surabaya, diiriangi dek 800 garobak jawi nan diisi jo baka. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Iriang-iriangan ko disaratoi jo bantuan Adipati Tumapel, sakutu Jawa dari VOC, jo [[Karaeng Galesong]], mantan sakutu Trunajaya nan kasatiaannyo diraguan. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Pado 6 November, pasukan pambarontak manyarang garobak-garobak ko, mambaka sakitar sapuluah garobak jo mambunuah babarapo urang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} VOC kamudian mamindahan baka nan ado ka dalam benteng [[palisade]] nan dibangun sasudah sarangan Suradipa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}}
Jo tibonyo baka baru, Hurdt jo Amangkurat basamangaik mancari jalan untuak manyubarang batang aia. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Pasukan nan dipimpin dek komandan Balando [[Isaac de Saint Martin]] mausia pasukan Trunajaya dari Manukan, di tapi barat di selatan Singkal. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Inyo kamudian mancubo manyubarang batang aia di sinan, tapi indak bisa dek tembakan musuah nan babahayo jo kadalaman sungai. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Inyo mancubo baliak pado malam 6–7 November, tapi sampan yang dipakai karam sahinggo gagal pulo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Hurdt maraso putuih asa dek indak kamajuan, lalu mambari ultimatum ka Amangkurat baso VOC akan manarik diri, kacuali rajo manyadiokan [[ponton]] untuak manyubarangi batang aia jo korek api untuak senapan sumbu tantaranyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}}
Batang aia ko suruik pado malam 16-17 November. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} [[Babad|Tambo]] Keraton Jawa mangaitkan hal iko jo kakuatan supranatural Amangkurat, jo mangatokan baso hal iko tajadi kutiko Amangkurat manunggangi kudo manyubarang batang aia mamimpin pasukannyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Namun, batang aia Brantas suruik, sahinggo pasukan dapek manyubarang di Curing, tapek di sabalah selatan Singkal. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Nan bakudo indak paralu sampan, sadangkan pasukan infanteri manyubarang jo sampan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Katiko ditampuah, batang aia ko lebanyo sakitar 115 meter. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Pasukan Trunajaya mambom mareka jo artileri katiko mareka manyubarang, tapi mareka diusir baliak jo tapaso maninggaan sabaleh mariam. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}}
==Panaklukan Kediri==
Karano pangkalan mungko nan sukses didirikan di Curing, pasukan nan satia bajalan ka salatan manuju Kediri. Pado wakatu iko pasukan VOC bajumlah 1.200 urang jo pasukan Amangkurat sakitar 1.000 urang. Mareka dipacah manjadi duo kalompok di bawah parintah Hurdt jo de Saint Martin masiang-masiang. Amangkurat sandiri babaliak ka Singkal nan relatif aman. Pasukan Trunajaya gagal mahadang barisan musuah. Pado tanggal 25 November, pasukan VOC jo Mataram manyarang Kediri. Lueh kota ko labiah kurang {{Convert|8.5|km|mi}}, dipertahankan dek 43 baterai artileri jo dindiang satinggi 6 meter jo taba 2 meter. Barisan Hurdt masuak ka kota dari timur, sadangkan de Saint Martin masuak dari barat laut. De Saint Martin tibo labiah dahulu di [[alun-alun]] kota Kediri, dakek tampek tingga Trunajaya. Ampek kompi pasukan VOC, di bawah komando Kapten Tack talibaik dalam parang "halaman ka halaman" untuak manakluakkan kompleks parumahan Trunajaya di pusat kota. Pasukan VOC mamanfaatkan [[granat tangan]] nan tabukti sangaik baguno dalam parang kota.
Pasukan setia nan manang. Trunjaya lari ka salatan manuju kampuang-kampuang, dan pihaknyo mangalami karugian gadang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Sadangkan VOC mangalami karugian nan ringan, jo 7 urang tewas sarato 27 urang lainnyo luko-luko. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Sadangkan VOC mangalami karugian nan ringan, jo 7 urang tewas sarato 27 urang lainnyo luko-luko. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Di antaro pasukan Mataram, duo urang bangsawan nan tuo jo bapangalaman mati dalam parang tu; nan patamo adolah Tumenggung Mangkuyuda, dan babarapo sumber indak sapandapek pado nan kaduo, jo namo nan babeda-beda antaro Tumenggung Melayu, Demang Mangunjaya, atau Tumenggung Mataram. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pasukan nan manang kamudian marampok istano Trunajaya nan tatingga. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Harato Mataram, nan dibaok ka Kediri dek pambarontak sasudah inyo manjarah ibu kota Mataram pado taun 1677, tamasuak sasaran panjarahan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Amangkurat jo VOC baharok untuak mandapekkan baliak harato ko jo manggunoannyo untuak mambayia bantuan VOC dalam parang, tapi malah harato tu dirampok sapanuahnyo dek tantara. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} VOC manamukan sapuluah urang Eropa nan alah mambelok ka pihak Trunajaya, dan saluruhnyo dihukum mati. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Para pamanang juo manyobokkan padusi-padusi Mataram nan diculik, kudo-kudo, sarato lambang kabasaran keraton nan karamat (pusako). {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Sabuah mariam tanamo, banamo "Nyai Setomi" jo disabuik ''mriyem berkat'' ("mariam barakaik") jo ''wasiyat Mataram'' ("pusako Mataram") ditamuan di antaro lambang kabasaran keraton nan disalamekan. {{Sfn|Ricklefs|1993}}
==Mahkota ameh==
Pasukan nan manang tu juo manamukan mahkota ameh di antaro barang rampasan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Mahkota iko dipakiroan asalnyo dari zaman karajaan [[Majapahit]] abaik ka-15, di mano ado laporan panggunoan mahkota ameh. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Mahkota iko disarahkan kapado Kapten Tack (VOC), nan basikareh untuak mambari 1.000 [[rijksdaalder]] sabalun diagiahnyo kapado rajo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Pabuatan ko ruponyo manyingguang rajo, jo kajadian iko mungkin ado pangaruahnyo pado kamatiannyo di keraton Mataram pado taun 1686. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pado 27 November, Hurdt manyampaian mahkota kapado rajo, nan kamudian mamakainyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Katiko rajo mamakainyo, pasukan VOC ma agiah hormat sarato manyambuik jo tembakan sinapan jo meriam mambayangkan kajadian tu sabagai [[pemahkotaan]] atau penobatan dalam arti Eropa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Iko adolah salah paham budayo karano mahkota indak punyo kepentingan seremonial dalam protokol keraton Jawa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Episode iko manarik banyak paratian di kalangan sejarawan kudian harinyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Sejarawan Balando [[H. J. de Graaf|HJ de Graaf]] bapandapek baso rajo sasudah tu maanggap kajadian ko sabagai simbol marandahan oleh urang Eropa jo angkuh inyo nan maraso paralu untuak legitimasi rajo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}}
==Evakuasi==
Karano Trunajaya diusir jo panjarahan salasai, pasukan nan satia maninggaan Kediri manuju Surabaya, kota jo palabuahan utamo Jawa Timur. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Benteng Kediri diruntuahan dan diangkek surang gubernur untuak mamarintah kota tasabuik. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Arak-arakan di batang aia barangkek pado 15 Desember, nan tamasuak Hurdt, Tack, van Renesse, 288 VOC nan sakik jo luko-luko, sarato mariam lapangan jo amunisinyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Sisonyo, tamasuak Amangkurat jo de Saint Martin, barangkek malalui daratan pado tanggal 18 Desember {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Arus nan kuek jo musim hujan mambuek pajalanan ko sulik. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Arak-arakan di batang aia ko tibo di Surabaya pado tanggal 17 Desember sasudah kahilangan babarapo kapa jo anak buah. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Nan jo darat labiah barek lai. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Banyak jalan nan kanai banjir jo indak bisa dilalui. Banyak nan maningga dek kalatiahan nan subana parah, "kalaparan, latiah, jo maabihan wakatu sarupo binatang di sapanjang jalan dan bahkan di dalam aia," manuruik buku harian tu. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Pasukan tu sampai di Perning pado tanggal 24 Desember, di arah mudiak dari Surabaya, jo taputuih jalannyo dek banjir. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Sabagian urang bisa sampai ka Surabaya jo sampan, jo sisonyo baru tibo pado tanggal 5 Januari malalui darek. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}}
Amangkurat jo pangikuiknyo managakkan keraton karajaan di Surabaya. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Inyo lah akrab jo kota tu; inyo adolah katurunan dari bekas dinasti Surabaya malalui ibunyo, sarato dulu inyo manjadi wakil rajo di Jawa Timur pado maso pamarintahan ayahnyo. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Salanjuiknyo, Hurdt jo pejabat VOC lainnyo barangkek ka Batavia. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} [[Christiaan Poleman]] maambiak alih komando pasukan VOC di Jawa Timur. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}}
==Kasimpulan==
Kamanangan Balando-Mataram di Kediri malamahkan pambarontakan Trunajaya. Namun, parang alun salasai. Trunajaya jo pangikuiknyo masih lapeh di dataran tinggi Malang sakitar Jawa timur; inyo baru ditangkok sampai Desember 1679. Uda kanduang Amangkurat, Pangeran Puger, masih manguasoi keraton Mataram di Plered dimano inyo mampatahankan klaim tahtanyo hinggo taun 1681. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Amangkurat juo maadoki kasulitan dalam managakkan kakuasoannyo di Cirebon jo Madura. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}}
Dek kampanye militer ko, VOC kini sapanuahnyo takaik jo Amangkurat. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=55}} Namun, rajo indak dapek mambayia VOC sarupo nan dijanjikan karano haratonyo—nan inyo harokkan bisanyo salamaikkan di Kediri—dirampok dek VOC jo tantaranyo surang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} VOC juo marasokan katidakmampuan rajo jo kurangnyo kasatiaan di kalangan rakyatnyo. Walaupun baitu, VOC taruih baparang di pihaknyo sampai parang salasai. {{Sfn|Ricklefs|1993}}
==Warisan==
[[Johan Jurgen Briel]], sekretaris komandan Balando Hurdt, manulih jurnal 240 halaman tantang kampanye militer ko. {{Sfn|Kemper|2014|p=98}} Pado taun 1971, jurnal iko disuntiang dek ahli sajarah [[H. J. de Graaf]] dan ditabikan di Linschoten-Vereeniging [nl] . {{Sfn|Ricklefs|1985|p=198}} Sabalunnyo, pado taun 1890 [[J. Hendrik van Balen]] jo [[Willem Steelink Jr.|Willem Steelink Jr]] manabikan buku anak-anak ''De Kroon van Mataram'' ("Mahkota Mataram"), nan manggambarkan kampanye militer badasarkan laporan Briel. {{Sfn|Kemper|2014|p=117}} Buku Balando manakankan peran tantara Eropa, jo manggambarkan urang Jawa sabagai urang nan punyo signifikansi minim dalam kamanangan VOC. {{Sfn|Kemper|2014|p=117}}
== Rujuakan ==
1jtvhmamsm19v2byh75r92jjoljs41s
3352738
3352737
2026-09-24T05:09:47Z
Palewe
18228
3352738
wikitext
text/x-wiki
'''Kampanye tantara Kediri''' (juo, untuak Balando, '''Ekspedisi Hurdt''' atau '''Ekspedisi Kediri''' {{Sfn|Pigeaud|1976|p=76}} ) balangsuang pado bulan September inggo November 1678 pado maso [[Pemberontakan Trunajaya|Pambarontakan Trunajaya]] . {{Sfn|Ricklefs|2008|p=93}} Pasukan [[Kasultanan Mataram]] nan dipimpin dek [[Amangkurat II]] jo [[Kumpeni Balando|Kompani Hindia Timur Balando]] (VOC) nan dipimpin dek [[Anthonio Hurdt]] bajalan ka padalaman [[Jawa Timur|Jawa timur]] malawan pasukan Trunajaya. {{Sfn|Ricklefs|2008|p=94}} Kampanye militer ko bapuncak pado panaklukan ibu kota jo benteng Trunajaya di [[Kota Kediri|Kediri]] pado 25 November, diikuti jo panjarahannyo dek [[Balando]] jo [[Jawa]] nan manang. {{Sfn|Ricklefs|2008|p=93}} Trunajaya sandiri lari dari Kediri dan malanjuikan pambarontakannyo—kini sangaik lamah—sampai ditangkok pado akhia 1679. {{Sfn|Ricklefs|2008|p=94}}
Salamo pajalanan ka [[Kediri]], tantara Mataram-VOC sangajo mambagi pasukannyo manjadi babarapo barisan, nan maambiak rute panjang nan babeda manuju Kediri.Strategi iko disarankan dek Amangkurat II supayo pasukan-pasukan ko basuo jo labiah banyak urang dan supayo urang-urang nan masih indak yakin jo pihak sia nan ka bagabuang, jadinyo bagabuang [[Mataram]] jo [[Kumpeni Balando|VOC]] sasudah mancaliak kakuatan pasukan-pasukan ko. Pasukan bajalan malalui daerah-daerah nan sabalunnyo alun dijelajahi dek Balando, jo laporan Balando dicatat dalam sabuah jurnal dek sekretaris Hurdt, Johan Jurgen Briel. Sastra sijarah Jawa ( ''[[babad]]'' ) juo mancataik kampanye militer ko.
==Latar balakang==
Dalam [[Pertempuran Surabaya (1677)|Patempuran Surabaya]] nan tajadi pado bulan Mei 1677, [[Kumpeni Balando|Kompeni Hindia Timur Balando]] (nan dikenal jo akronim Balandonyo, "VOC") mausia Trunajaya dari istanonyo di Surabaya. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=39}} Inyo kamudian mundur ka pedalaman untuak mandirian ibu kota baru di [[Kota Kediri|Kediri]], ibu kota [[Karajaan Kadiri|Karajaan Kediri]] kuno . {{Sfn|Ricklefs|1993|p=39}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=72}} Sabulan kamudian pasukan Trunajaya [[Jatuhnya Plered|manyarang istano Mataram di Plered]] . Ibukota dijarah, jo Rajo [[Amangkurat I]] maningga wakatu mundur, maninggaan pamarintahan Mataram nan kacau balau. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=41}} Inyo digantikan dek anaknyo, [[Amangkurat II]], nan lari basamo-samo jo inyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=42}} Kakurangan pasukan, kacio, jo pamarintahan nan bafungsi, {{Sfn|Ricklefs|1993|p=44}} Amangkurat II kamudian pai ka Jepara, markas armada VOC di bawah Laksamana [[Cornelis Speelman]], jo pado bulan Oktober manandotangani pajanjian mampabarui aliansi mareka. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Sabagai imbalan untuak mambantu Mataram malawan musuahnyo, rajo bajanji untuak mambayia VOC 310.000 [[real Spanyol]] jo labiah kurang 5.000 ton metrik bareh (iko mancakuik sadoalah kampanye militer VOC sabalunnyo nan mandukuang Mataram sampai bulan Oktober). {{Sfn|Ricklefs|1993|p=47}} Dalam pajanjian labiah lanjuik, baliau satuju untuak manyarahkan kabupaten-kabupaten di sabalah timur Batavia, sarato Semarang, Salatiga jo kabupaten-kabupaten sakitarnyo, sarato maagiah monopoli tekstil, candu jo gulo kapado kumpeni Balando. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=47}}
Jo panandatanganan pajanjian tasabuik, Speelman jo Amangkurat taragak untuak langsuang bagerak malawan pambarontak, namun hal iko dihalangi dek hati-hati Gubernur Jenderal VOC [[Joan Maetsuycker]], sangketo-sangketo internal dalam pangadilan Mataram, jo oposisi babarapo tokoh pangadilan kapado Balando pado taun. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=47}} Pado bulan November jo Desember, hanyo ado operasi tabateh dek pasukan Mataram jo dukuangan VOC di pasisia utara, nan hanyo sukses sabagian. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Namun, pado Januari 1678, Maetsuycker maningga dan digantikan dek [[Rijcklof van Goens]] dan pado patangahan 1678 babarapo panantang Rajo atau pasakutuan VOC-Mataram alah maningga, mambuka jalan untuak kampanye militer nan labiah agresif. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=48}} Speelman sandiri manjadi Direktur Jenderal manggantian van Goens. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=48}} Inyo barangkek ka Batavia dan VOC manunjuak [[Anthonio Hurdt]], mantan gubernur Ambon untuak manggantiannyo sabagai komandan, maagiahnyo gala "Inspektur, Laksamana, Panglimo Kampanye Militer jo Parang." {{Sfn|Ricklefs|1993}} VOC juo mambaok pasukan [[Arung Palakka]], sakutu Bugihnyo dalam [[Kasultanan Gowa|Parang Makassar]] (1666–1669). {{Sfn|Ricklefs|1993}}
== Pasukan nan talibaik ==
Katiko kampanye militer dimulai, pasukan Mataram bajumlah 3.000 tantara jo 1.000 tukang angkek barang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Pasukan baru nan diambiak dalam pajalanan dan babarapo bangsawan manyatoan kasatiaannyo kapado rajo, sahinggo tantara karajaan batambah gadang manjadi 13.000 urang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Namun, palarian jo panen nan akan tibo mangurangi jumlah tantara ko baliak, jo salamo panyarangan ka Kediri, pasukan Mataram hanyo punyo sakitar 1.000 urang basanjato. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} {{Sfn|Kemper|2014|p=100}} Tigo ribu tantara partamo basanjato jo [[Tembiang|tombak panjang]], tapi babarapo rekrut tarakhia punyo sanjato api. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
Sabalun kampanye militer dimulai, VOC punyo 900 tantara di pasisia utara Jawa, nan ditempatkan sabagai garnisun di babagai kota. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Pasukan ekspedisi tambahan sabanyak 1.400 urang tibo pado awal kampanye militer. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Dalam pajalanan ka Kediri, garnisun VOC di kota-kota nan dilaluinyo bagabuang jo mereka. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Urang Indonesia dari babagai etnis mambantuak mayoritas pasukan VOC; Tantara, marinir, jo perwira Eropa mambantuak kalompok minoritas. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Palarian jo panyakik mangurangi jumlah pasukan. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pado wakatu panyarangan ka Kediri, VOC punyo 1.750 personil, 659 di antaronyo adolah urang Eropa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}Banyak di antaronyo nan kanai [[Disenteri|disentri]] {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} dan hanyo sakitar 1.200 urang nan ikuik dalam panyarangan tu. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Pasukan VOC-Mataram punyo artileri, tapi pasokan amunisi nan tabateh mambuek inyo bahaik bararti hanyo dapek manggunoan artileri untuak sarangan tarakhia. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
Banyak pasukan Trunajaya indak jaleh. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Laporan VOC-Mataram mampakiroan pasukan tu sabanyak 1.000 urang, tapi kudian inyiak Trunajaya, Pangeran Sampang, mangatoan baso pangikuik Trunajaya bajumlah 14.500 urang sabalun panyarangan taadok Kediri. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}Pasukan iko tamasuak "ratusan" {{Sfn|Kemper|2014}} pasukan [[Zirah|bakudo lapis baja]] . {{Sfn|Kemper|2014}} Trunajaya juo mambangun struktur patahanan di sapanjang [[Sungai Brantas|Brantas]] (Kediri barado di tapi timur sungai ko), dan malangkapinyo jo labiah banyak mariam daripado pasukan Mataram—VOC. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
== Kampanye tantara ==
Garakan pasukan Mataram–VOC manuju Kediri. Mataram jo VOC mamiliah untuak indak manyarang langsuang dari Surabaya—rute nan paliang pendek ka Kediri—tapi untuak pacah manjadi babarapo kolom jo maambiak rute nan panjang, sahinggo pasukan akan diliek dek labiah banyak urang jo mayakinkan kalompok-kalompok nan goyah untuak bagabuang jo pihak rajo dalam parang ko. {{Sfn|Pigeaud|1976|pp=78–79}}
Hurdt nio manyarang benteng Kediri Trunajaya dari Surabaya di pasisia Jawa Timur, nan marupokan rute paliang dakek untuk manuju Kediri.{{Sfn|Pigeaud|1976|p=78}} Namun, Amangkurat II mausuakan supayo pasukan dipacah manjadi babarapo lajur dan baparade malalui rute darek nan panjang.{{Sfn|Pigeaud|1976}} Inyo nio pasukan VOC-Mataram palahan-lahan manyusuri labih banyak wilayah, untuak mamangaruhi kalompok masyarakaik nan masih bimbang ka mamihak kalompok ma dalam Parang Trunajaya.{{Sfn|Pigeaud|1976}}Argumen ko mayakinkan Hurdt, kaduonyo mamutuihan untuak mamacah tantara manjadi tigo lajur nan bajalan malalui rute darek nan tapisah dari pasisia Jawa Tengah manuju Kediri di padalaman Jawa Timur.{{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Salain itu, rombongan nan dipimpin jo padagang VOC [[Willem Bastinck]] pai ka Surabaya untuak mancari [[Karaeng Galesong]] jo para pangikuiknyo.{{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Galesong adolah mantan sakutu Trunajaya nan kasatiaannyo goyah sahinggo Mataram jo VOC baharok dapek bantuan dari inyo.{{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
== Pajalanan ka Kediri ==
Pasukan VOC jo Mataram (atau pasukan nan satia) barangkek dari pasisia dalam tigo barisan. Ciek barisan nan dipimpin dek Kapten [[François Tack]] barangkek dari Jepara manuju Semarang pado tanggal 21 Agustus, dan dari Semarang baliau mamulai pajalanan malalui darat. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Barisan lain nan dipimpin dek Kapten [[Abraham Daniel van Renesse]] jo [[Frederik Hendrik Mulder]] barangkek dari Rembang pado tanggal 26 Agustus. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Samantaro itu, barisan utamo digerakan di Jepara, nan dipimpin dek Hurdt jo Amangkurat. Pasukan ko mangirim barisan muko ka arah selatan pado 27 Agustus jo 2 September, samantaro Hurdt jo Amangkurat barangkek pado 5 September. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
Barisan Tack dikuek-an dek garnisun Semarang jo bararak ka arah selatan manuju kabupaten Pajang, di mano inyo baradu jo pangikuik sekutu Trunajaya, [[Raden Kajoran]] . {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Barisan Hurdt jo Amangkurat bagabuang di [[Godong, Grobogan|Godong]] di tapi [[Sungai Serang|Batang Aia Serang,]] lalu tingga di sinan salamo anam hari. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Artileri jo baka dibaok ka sinan malalui batang aia, tapi kini tapaso bagabuang lewat darek malalui wilayah musuah. Kamudian barisan Hurdt–Amangkurat bagabuang jo barisan Tack di lurah [[Bengawan Solo]] (nan pado maso itu disabuik Batang Aia Semanggi). {{Sfn|Ricklefs|1993|p=49}} Bagabuang jo pasukan VOC di sinan, lalu barangkek malalui jalan nan babeda manuju Kediri. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
Sapanjang pajalanan, pasukan nan setia maadoki masalah sarupo palarian, kurangnyo disiplin, sakik, kakurangan makanan, jo kasulitan mancari jalan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Pajalanan tu manyubarangi babarapo batang aia, nan manjadi payah dek kurangnyo jambatan, batang aia nan gadang dek hujan, sarato garobak jo mariam nan baulah. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Pajalanan ko sangaik barek, tarutamo bagi pasukan VOC, nan alun tabiaso jo keadaan medan pedalaman Jawa. Hurdt barancano nio tingga di lurah Bengawan Solo, lalu malanjuikan kampanye pado taun muko. Amangkurat labiah mamiliah taruih bajalan, dan pandapeknyo nan manang. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Sabagai pasukan nan satia bajalan ka arah timur, pasukan pambarontak mahindari parang gadang, tapi taruih baradu dalam parang ketek-ketek jo taruih mambahayoan pasukan nan setia nan mancari makan di kampuang sarato urang-urang nan alah tatingga barisan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Pasukan nan satia manyusuri kampuang-kampuang untuak mangumpuan makanan , sahinggo panduduak manjadi panik. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}}
Salamo pajalanannyo, Amangkurat I bausaho untuak mandapekkan kasatiaan bangsawan di daerah-daerah nan dilaluinyo. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Banyak nan sabalunnyo satia kapado Kajoran, bapihak ka Trunajaya, atau masih ragu-ragu antaro kaduo balah pihak. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}}Kadatangan rajo jo pasukannyo, sarato kamungkinan mandapekkan barang rampasan parang, mambuek urang tu tatariak untuak mangikuik Amangkurat jo bagabuang jo pasukannyo. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}} Hal iko mambuek pasukan Amangkurat batambah gadang, sampai pado suatu maso jumlahnyo mancapai 13.000 urang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=50}}
==Manyubarang brantas==
Pasukan Hurdt-Amangkurat tibo di Singkal, di tapi barat [[Sungai Brantas|Batang Aia Brantas]] di utara Kediri, pado tanggal 13 Oktober. Pasukan tu payah mancari jalan untuak manyubarangi Batang Aia Brantas. Batang aia tu gadang dek musim hujan, sadangkan tantara indak punyo sampan nan diparaluan untuak manyubarang. Hujan, palarian, jo kakurangan baka taruih mambuek susah inyo. Pitih, makanan, jo padusi nan tasadio di pihak Trunajaya manarik hati ka banyak urang Indonesia jo Eropa samo-samo untuak pindah bapihak ka Trunajaya. {{Sfn|Kemper|2014|p=111}} Banyak tantara Jawa nan lari dari pasukan, dek banyak di antaro inyo nan pulang kampuang pado musim manuai. {{Sfn|Kemper|2014|p=100}} Jumlah pasukan Amangkurat turun manjadi sakitar 1.000, samantaro VOC tingga jo 1.750 tantara, 659 di antaronyo adolah urang Eropa. {{Sfn|Kemper|2014|p=100}} {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}}
Samantaro itu, pasukan Trunajaya manakuik-nakuik-an tantara nan satia. Mareka punyo pos-pos nan dibentengi di sapanjang batang aia, tarutamo di tapi timur.{{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Pos-pos tu dilangkoki jo mariam nan babagai ukuran sampai [[Meriam dua belas pon|duo baleh pon]] . {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Artileri Trunajaya taruih manyarang para nan satia, bola mariam mareka bahkan sampai ka tampek tingga Hurdt jo Amangkurat surang, sarato rumah sakik darurat tantara. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Tantara nan satia pun punyo mariam, tapi inyo indak manembak baliak; amunisi mareka nan tabateh bararti mareka tapaso manyalamaikannyo hanyo untuak serangan tarakhia ka Kediri. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Salain itu, pasukan bakudo Trunajaya juo talibaik dalam bacakak jo para nan satia, nan manyababkan korban jiwa jo manurunkan sumangaik mareka. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Pado 21 Oktober, sarangan malam nan dipimpin dek Raden Suradipa mambaka tampek tingga pasukan Melayu VOC. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=51}} Namun, sarangan tasabuik tadasak lalu suruik, sarato jo Suradipa—kakak Trunajaya—luko parah. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pado malam 2–3 November, [[Penskirmis|para penskirmis]]Trunajaya manakuik-nakuik-an panjago VOC jo musik [[gamelan]] jo suaro-suaro nan mancimeehan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}}
Pado tanggal 3 November, Hurdt jo Amangkurat bagabuang jo kalompok nan dipimpin dek [[Willem Bastinck]] dari Surabaya, diiriangi dek 800 garobak jawi nan diisi jo baka. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Iriang-iriangan ko disaratoi jo bantuan Adipati Tumapel, sakutu Jawa dari VOC, jo [[Karaeng Galesong]], mantan sakutu Trunajaya nan kasatiaannyo diraguan. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Pado 6 November, pasukan pambarontak manyarang garobak-garobak ko, mambaka sakitar sapuluah garobak jo mambunuah babarapo urang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} VOC kamudian mamindahan baka nan ado ka dalam benteng [[palisade]] nan dibangun sasudah sarangan Suradipa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}}
Jo tibonyo baka baru, Hurdt jo Amangkurat basamangaik mancari jalan untuak manyubarang batang aia. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Pasukan nan dipimpin dek komandan Balando [[Isaac de Saint Martin]] mausia pasukan Trunajaya dari Manukan, di tapi barat di selatan Singkal. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Inyo kamudian mancubo manyubarang batang aia di sinan, tapi indak bisa dek tembakan musuah nan babahayo jo kadalaman sungai. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Inyo mancubo baliak pado malam 6–7 November, tapi sampan yang dipakai karam sahinggo gagal pulo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}} Hurdt maraso putuih asa dek indak kamajuan, lalu mambari ultimatum ka Amangkurat baso VOC akan manarik diri, kacuali rajo manyadiokan [[ponton]] untuak manyubarangi batang aia jo korek api untuak senapan sumbu tantaranyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=52}}
Batang aia ko suruik pado malam 16-17 November. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} [[Babad|Tambo]] Keraton Jawa mangaitkan hal iko jo kakuatan supranatural Amangkurat, jo mangatokan baso hal iko tajadi kutiko Amangkurat manunggangi kudo manyubarang batang aia mamimpin pasukannyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Namun, batang aia Brantas suruik, sahinggo pasukan dapek manyubarang di Curing, tapek di sabalah selatan Singkal. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Nan bakudo indak paralu sampan, sadangkan pasukan infanteri manyubarang jo sampan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Katiko ditampuah, batang aia ko lebanyo sakitar 115 meter. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Pasukan Trunajaya mambom mareka jo artileri katiko mareka manyubarang, tapi mareka diusir baliak jo tapaso maninggaan sabaleh mariam. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}}
==Panaklukan Kediri==
Karano pangkalan mungko nan sukses didirikan di Curing, pasukan nan satia bajalan ka salatan manuju Kediri. Pado wakatu iko pasukan VOC bajumlah 1.200 urang jo pasukan Amangkurat sakitar 1.000 urang. Mareka dipacah manjadi duo kalompok di bawah parintah Hurdt jo de Saint Martin masiang-masiang. Amangkurat sandiri babaliak ka Singkal nan relatif aman. Pasukan Trunajaya gagal mahadang barisan musuah. Pado tanggal 25 November, pasukan VOC jo Mataram manyarang Kediri. Lueh kota ko labiah kurang {{Convert|8.5|km|mi}}, dipertahankan dek 43 baterai artileri jo dindiang satinggi 6 meter jo taba 2 meter. Barisan Hurdt masuak ka kota dari timur, sadangkan de Saint Martin masuak dari barat laut. De Saint Martin tibo labiah dahulu di [[alun-alun]] kota Kediri, dakek tampek tingga Trunajaya. Ampek kompi pasukan VOC, di bawah komando Kapten Tack talibaik dalam parang "halaman ka halaman" untuak manakluakkan kompleks parumahan Trunajaya di pusat kota. Pasukan VOC mamanfaatkan [[granat tangan]] nan tabukti sangaik baguno dalam parang kota.
Pasukan setia nan manang. Trunjaya lari ka salatan manuju kampuang-kampuang, dan pihaknyo mangalami karugian gadang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Sadangkan VOC mangalami karugian nan ringan, jo 7 urang tewas sarato 27 urang lainnyo luko-luko. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Sadangkan VOC mangalami karugian nan ringan, jo 7 urang tewas sarato 27 urang lainnyo luko-luko. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Di antaro pasukan Mataram, duo urang bangsawan nan tuo jo bapangalaman mati dalam parang tu; nan patamo adolah Tumenggung Mangkuyuda, dan babarapo sumber indak sapandapek pado nan kaduo, jo namo nan babeda-beda antaro Tumenggung Melayu, Demang Mangunjaya, atau Tumenggung Mataram. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pasukan nan manang kamudian marampok istano Trunajaya nan tatingga. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Harato Mataram, nan dibaok ka Kediri dek pambarontak sasudah inyo manjarah ibu kota Mataram pado taun 1677, tamasuak sasaran panjarahan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Amangkurat jo VOC baharok untuak mandapekkan baliak harato ko jo manggunoannyo untuak mambayia bantuan VOC dalam parang, tapi malah harato tu dirampok sapanuahnyo dek tantara. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} VOC manamukan sapuluah urang Eropa nan alah mambelok ka pihak Trunajaya, dan saluruhnyo dihukum mati. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Para pamanang juo manyobokkan padusi-padusi Mataram nan diculik, kudo-kudo, sarato lambang kabasaran keraton nan karamat (pusako). {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Sabuah mariam tanamo, banamo "Nyai Setomi" jo disabuik ''mriyem berkat'' ("mariam barakaik") jo ''wasiyat Mataram'' ("pusako Mataram") ditamuan di antaro lambang kabasaran keraton nan disalamekan. {{Sfn|Ricklefs|1993}}
==Mahkota ameh==
Pasukan nan manang tu juo manamukan mahkota ameh di antaro barang rampasan. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Mahkota iko dipakiroan asalnyo dari zaman karajaan [[Majapahit]] abaik ka-15, di mano ado laporan panggunoan mahkota ameh. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Mahkota iko disarahkan kapado Kapten Tack (VOC), nan basikareh untuak mambari 1.000 [[rijksdaalder]] sabalun diagiahnyo kapado rajo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=53}} Pabuatan ko ruponyo manyingguang rajo, jo kajadian iko mungkin ado pangaruahnyo pado kamatiannyo di keraton Mataram pado taun 1686. {{Sfn|Ricklefs|1993}} Pado 27 November, Hurdt manyampaian mahkota kapado rajo, nan kamudian mamakainyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Katiko rajo mamakainyo, pasukan VOC ma agiah hormat sarato manyambuik jo tembakan sinapan jo meriam mambayangkan kajadian tu sabagai [[pemahkotaan]] atau penobatan dalam arti Eropa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Iko adolah salah paham budayo karano mahkota indak punyo kepentingan seremonial dalam protokol keraton Jawa. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=79}} Episode iko manarik banyak paratian di kalangan sejarawan kudian harinyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Sejarawan Balando [[H. J. de Graaf|HJ de Graaf]] bapandapek baso rajo sasudah tu maanggap kajadian ko sabagai simbol marandahan oleh urang Eropa jo angkuh inyo nan maraso paralu untuak legitimasi rajo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}}
==Evakuasi==
Karano Trunajaya diusir jo panjarahan salasai, pasukan nan satia maninggaan Kediri manuju Surabaya, kota jo palabuahan utamo Jawa Timur. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Benteng Kediri diruntuahan dan diangkek surang gubernur untuak mamarintah kota tasabuik. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Arak-arakan di batang aia barangkek pado 15 Desember, nan tamasuak Hurdt, Tack, van Renesse, 288 VOC nan sakik jo luko-luko, sarato mariam lapangan jo amunisinyo. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Sisonyo, tamasuak Amangkurat jo de Saint Martin, barangkek malalui daratan pado tanggal 18 Desember {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Arus nan kuek jo musim hujan mambuek pajalanan ko sulik. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Arak-arakan di batang aia ko tibo di Surabaya pado tanggal 17 Desember sasudah kahilangan babarapo kapa jo anak buah. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Nan jo darat labiah barek lai. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Banyak jalan nan kanai banjir jo indak bisa dilalui. Banyak nan maningga dek kalatiahan nan subana parah, "kalaparan, latiah, jo maabihan wakatu sarupo binatang di sapanjang jalan dan bahkan di dalam aia," manuruik buku harian tu. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Pasukan tu sampai di Perning pado tanggal 24 Desember, di arah mudiak dari Surabaya, jo taputuih jalannyo dek banjir. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Sabagian urang bisa sampai ka Surabaya jo sampan, jo sisonyo baru tibo pado tanggal 5 Januari malalui darek. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}}
Amangkurat jo pangikuiknyo managakkan keraton karajaan di Surabaya. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Inyo lah akrab jo kota tu; inyo adolah katurunan dari bekas dinasti Surabaya malalui ibunyo, sarato dulu inyo manjadi wakil rajo di Jawa Timur pado maso pamarintahan ayahnyo. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} Salanjuiknyo, Hurdt jo pejabat VOC lainnyo barangkek ka Batavia. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}} [[Christiaan Poleman]] maambiak alih komando pasukan VOC di Jawa Timur. {{Sfn|Pigeaud|1976|p=80}}
==Kasimpulan==
Kamanangan Balando-Mataram di Kediri malamahkan pambarontakan Trunajaya. Namun, parang alun salasai. Trunajaya jo pangikuiknyo masih lapeh di dataran tinggi Malang sakitar Jawa timur; inyo baru ditangkok sampai Desember 1679. Uda kanduang Amangkurat, Pangeran Puger, masih manguasoi keraton Mataram di Plered dimano inyo mampatahankan klaim tahtanyo hinggo taun 1681. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} Amangkurat juo maadoki kasulitan dalam managakkan kakuasoannyo di Cirebon jo Madura. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}}
Dek kampanye militer ko, VOC kini sapanuahnyo takaik jo Amangkurat. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=55}} Namun, rajo indak dapek mambayia VOC sarupo nan dijanjikan karano haratonyo—nan inyo harokkan bisanyo salamaikkan di Kediri—dirampok dek VOC jo tantaranyo surang. {{Sfn|Ricklefs|1993|p=54}} VOC juo marasokan katidakmampuan rajo jo kurangnyo kasatiaan di kalangan rakyatnyo. Walaupun baitu, VOC taruih baparang di pihaknyo sampai parang salasai. {{Sfn|Ricklefs|1993}}
==Warisan==
[[Johan Jurgen Briel]], sekretaris komandan Balando Hurdt, manulih jurnal 240 halaman tantang kampanye militer ko. {{Sfn|Kemper|2014|p=98}} Pado taun 1971, jurnal iko disuntiang dek ahli sajarah [[H. J. de Graaf]] dan ditabikan di Linschoten-Vereeniging [nl] . {{Sfn|Ricklefs|1985|p=198}} Sabalunnyo, pado taun 1890 [[J. Hendrik van Balen]] jo [[Willem Steelink Jr.|Willem Steelink Jr]] manabikan buku anak-anak ''De Kroon van Mataram'' ("Mahkota Mataram"), nan manggambarkan kampanye militer badasarkan laporan Briel. {{Sfn|Kemper|2014|p=117}} Buku Balando manakankan peran tantara Eropa, jo manggambarkan urang Jawa sabagai urang nan punyo signifikansi minim dalam kamanangan VOC. {{Sfn|Kemper|2014|p=117}}
Kampanye militer iko juo muncua dalam sajarah-sajarah Jawa ( ''[[babad]]'' ), tamasuak ''Babad Kraton'' nan ditulih dek Raden Tumenggung Jayengrat di Yogyakarta salamo taun 1777–1778. {{Sfn|Ricklefs|1993|loc=p. 244, p. 276 notes 48, 50, 54}}
== Rujuakan ==
5xg2dcjpik54lfovdu704z1ghdbyhma
Wikipedia:Artikel nan Tapiliah/September 2026
4
478774
3352723
2026-09-23T15:49:49Z
Adhmi
7359
←Mambuek laman baisi "[[File:Ambacang_hotel.jpg|left|150px]] '''Gampo bumi Sumatera Barat 2009''' tajadi ba kakuatan 7,6 [[Skala Richter]] di lapeh pantai [[Sumatera Barat]] pado pukua 17:16:10 [[WIB]] tanggal [[30 September]] [[2009]]. Gampo ko tajadi sakitar 50 km barat lauik Kota Padang. Gampo manyababkan karusakan parah di babarapo wilayah di Sumatera Barat sarupo di [[Kabupaten Padang Pariaman]], [[Kota Padang]], [[Kabupaten Pesisir Selatan]], [[Kota Pariaman]], Kota Bukitt..."
3352723
wikitext
text/x-wiki
[[File:Ambacang_hotel.jpg|left|150px]]
'''Gampo bumi Sumatera Barat 2009''' tajadi ba kakuatan 7,6 [[Skala Richter]] di lapeh pantai [[Sumatera Barat]] pado pukua 17:16:10 [[WIB]] tanggal [[30 September]] [[2009]]. Gampo ko tajadi sakitar 50 km barat lauik Kota Padang. Gampo manyababkan karusakan parah di babarapo wilayah di Sumatera Barat sarupo di [[Kabupaten Padang Pariaman]], [[Kota Padang]], [[Kabupaten Pesisir Selatan]], [[Kota Pariaman]], [[Kota Bukittinggi]], [[Kota Padangpanjang]], [[Kabupaten Agam]], [[Kota Solok]], jo [[Kabupaten Pasaman Barat]]. '''([[Gampo bumi Sumatera Barat 2009|salangkoknyo...]])'''
<small>Artikel nan Tapiliah sabalunnyo: [[Bahaso Minangkabau]] – [[Biluluak]] – [[Michelle Yeoh]] – [[Rasuna Said]]</small>
[[Kategori:Artikel nan Tapiliah 2026]]
hfb9fq2d7edzriaokh7e6rin4s0co09
Agustus 2026
0
478775
3352724
2026-09-23T16:02:30Z
Adhmi
7359
←Mambuek laman baisi "{{Kajadian kini ko/Gambar | image = Kota Padang Indah.jpg <!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.--> | width = 180 | caption = Pamandangan Kota Padang dari Gunuang Padang | title = | alt = | link = | border = no <!-- only set if image has a light background --> | captio..."
3352724
wikitext
text/x-wiki
{{Kajadian kini ko/Gambar
| image = Kota Padang Indah.jpg
<!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.-->
| width = 180
| caption = Pamandangan Kota Padang dari Gunuang Padang
| title =
| alt =
| link =
| border = no <!-- only set if image has a light background -->
| caption align = left
}}
<!--
Gunoan * format daftar wiki. Selalu dimulokan pado barih baru sarato akhiri jo pamutuih barih. Jaan buek barih kosong antaro kaduo barih barito.
Jaan lupo pulo satiok kajadian nan ka ditulih dibawah ko, disalin juo pado laman bajudul [[namo bulan jo tahun kini ko]] misalnyo [[Maret 2019]].
Utamokan kajadian nan sakironyo sadoalah panutua bahaso Minangkabau paralukan (buliah kajadian lokal, nasional, jo internasional)!
-->
*<!--07 Agustus--> '''[[Kota Padang]]''' (''poto'') marayoan Hari Jadi Kota (HJK) nan ka 357 tahun pado 7 Agustus 2026.
*<!--07 Agustus--> '''[[Tim nasional sipak bola Indonesia]]''' gagal malaju ka babak semifinal piala AFF karano hanyo dapek bamain imbang jo [[Tim nasional sipak bola Singapura]]
*<!--06 Agustus--> ''[[Spider-Man: Brand New Day]]'' jo ''[[The Odyssey (film 2026)|The Odyssey]]'' sukses mancetak sijarah sabagai '''[[Daftar film dengan pandapatan tatinggi|film dengan pandapatan bioskop tatinggi]]''' sapanjang maso, malampaui ''[[Avengers: Endgame]]'' (2019).
*<!--05 Agustus--> '''[[Kabakaran KM Mutiara Sentosa 2 2026|Kabakaran kapa feri]]''' di [[Kabupaten Sumenep|Sumenep]], [[Jawa Timur]] manewaskan saindaknyo 5 urang sarato 41 lainnyo ilang.
*<!--05 Agustus--> '''[[Longsor salju Puncak Broad 2026|Longsor salju]]''' malando [[Puncak Broad]] di [[Pagunuangan Karakoram]], [[Pakistan]] manewaskan 10 urang.
{{#if:{{{nocurrenteventslink|}}}
||'''[[Portal:Kajadian kini ko|Nan sadang balansuang]]'''}}:
{{nowrap|[[Wabah Ebola 2026|Wabah Ebola]]}} - {{nowrap|[[Sarangan Israel–Amerika Serikat terhadap Iran 2026|Parang Iran 2026]]}} - {{nowrap|[[Parang Saudara Sudan (2023–kini)|Parang Sudan]]}} - {{nowrap|[[Invasi Ukraina dek Rusia]]}}
<!-- Kamatian kini ko: -->
<br/>{{#ifexist:Kamatian tahun {{CURRENTYEAR}}
|'''[[Kamatian tahun {{CURRENTYEAR}}|Kamatian kini ko]]'''
|'''[[Kamatian tahun {{#time:Y}}|Kamatian kini ko]]'''
}}: <!-- supayo konsisten (First In First Out), tambahkan entri baru di paliang kiri, jo apuih dari nan paliang kanan -->
{{nowrap|[[Diding Boneng]]}} -
{{nowrap|[[Júlio Duarte Langal]]}} -
{{nowrap|[[Nasirun]]}} -
{{nowrap|[[Bambang Sutrisno (musikus)|Bambang Sutrisno]]}} -
{{nowrap|[[Nirmal Purja]]}}
<!--SALASAI MANYUNTIANG
-->{{clear}}<small>
{{#switch:{{BASEPAGENAME}}|Kajadian kini ko=|#default=<div style="text-align: right;" class="noprint">'''[[Portal:Kajadian kini ko|Kajadian-kajadian nan lain...]]'''</div>}}</small>
<noinclude>
{{dok|content=
<big><center><u>PARATIAN PANYUNTIANG KAJADIAN KINI KO!</u> </center></big>
Sabalun manyuntiang templat ko, sarancaknyo Sanak mambaco langkah-langkah barikuik:
# Apobilo manambahkan kajadian baru, arok arsipkan juo ka bulan tarakhia (atau sasuai wakatu kajadiannyo), mis: [[{{#time:F Y}}]] <sup>([{{fullurl:{{#time:F Y}}|action=edit&preload=Templat:Kajadian_kini_ko/Preload_Artikel}} suntiang])</sup>
# Pado arsip, cantumkan pautan kaba barito daringnyo. Samantaro pado laman templat ko indak paralud dicantumkan.
# Panambahan kajadian tanpa mancantumkan pautan kaba di arsip ka DIBALIAKAN!
# Tambuah ciek barih, apuih ciek barih. Pastikan kajadian nan lamo alah taarsipkan di bulan kajadiannyo
# Kajadian nan ditampilkan diupayokan mawakili kajadian lokal (Minang atau Sumatera Barat), nasional (Indonesia), jo internasional
# Maks. 5 kajadian nan ditampilkan
# Cantumkan tanggal kajadian jo komentar (untuak pangarsipan). Caliak [[Templat:Kajadian kini ko/Tanggal]]
# Panambahan nan indak mancantumkan tanggal ka DIBALIAKAN!
# Kok ka mangganti gambar, agiah komentar pado gambar nan ka diganti (untuak pangarsipan)
# Biasokan maagiah katarangan ringkasan suntiangan. Jan maleh!
}}
[[Kategori:Kajadian kini ko| ]]
</noinclude>
3wct4e8skcp11r2pwgh6t9neg1kitxt