Wikipedia
miwiki
https://mi.wikipedia.org/wiki/Hau_K%C4%81inga
MediaWiki 1.47.0-wmf.5
first-letter
Media
Special
Talk
User
User talk
Wikipedia
Wikipedia talk
File
File talk
MediaWiki
MediaWiki talk
Template
Template talk
Help
Help talk
Category
Category talk
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
Hawaiki
0
653
168069
165544
2026-06-10T00:58:39Z
TautauKarepe
22930
168069
wikitext
text/x-wiki
I ngā kōrero tuku iho o te `[[Māori]], ko '''Hawaiki''' te matapuna o ngā tūpuna Māori. Ki etehi he he moutere nō [[Te Moana-nui-a-Kiwa]], engari ki etehi atu he wahi wairua.
== He Wahi Wairua ==
Kua kau mai i te Po ko nga Hawaiki tapu, ko Hawaiki nui, Hawaiki roa, Hawaiki pamaomao ko Hawaiki tapu. Ko nga Hawaiki nei ko te takahanga o nga atua me nga tupuna ki te Rangi tuhaha. E ai ki te tupuna i ahu katoa mai nga mea katoa i te toi tapu i Hawaiki, ara mai te rangi ki te whenua
== He Moutere no Te Moananui a Kiwa ==
Ko Ra'iatea tetehi moutere ki te Kahui o Tahitinui, engari ko tona ingoa tawhito ko Havai'i fanau fenua. Koia nei te moutere i nohia nga tupuna o Tainui me Te Arawa me era tu o nga waka.
Engari kaore i kotahi te Hawaiki nei. He maha nga moutere o te [[Moana-nui-a-Kiwa|Moananui a Kiwa]] kua tapaina ko Hawaiki ara ko Savai'i motu ki [[Hāmoa]], ko [[Hawai'i]] (te kahui Pae kainga o Hawaii ra) me era atu huri noa. Ko tetehi ingoa tawhito o [[te Wai-pounamu]] nei ko Hawaiki-tautau, ko Aoteroa nei ko Avaiki-teatea
Na i penei ai nga tupuna ina hunuku ratou ki whenuahou kia noho ka tapaina taua whenua hou i nga ingoa tawhito. Ara i te ahunga mai i Savai'i ki Raiatea ka tapaina taua whenua hou ko Havai'i, ko te motu tata ki Savaii ko Upolu a kua hoatu tenei ingoa ki Tahaa moutere tata ki Raiatea. Ko te moutere o Borabora ko tona ingoa tawhito ko Vevau, a ko Vavau tetehi moutere ki [[Tonga]]
== He Whenua Tupuna ==
Kaore e kore i ahu mai nga tupuna o ngai tatou nga uri o Hawaiki i te Uru, ara i [[Āhia]] (Asia).
Nawai ra ka puta nga waka o nga tupuna nei ki te Moananui a Kiwa, tuatahi ki nga motu e tata ana ki Ahia katahi ka puta te ihu o nga waka ki waho kia tae atu ki nga motu papatea me nga motunui.
Ko te reo maori he peka o te reo [[Austronesian]] he mea i korerohia e nga iwi o [[Mareia]] me ngā moutere o Āhia, tae atu ki [[Matakāhika]] me ngā motu pamaomao o te Moananui a Kiwa.
I kawea mai e nga tupuna nei etehi taputapu uku e kia nei ko Lapita na reira ka mohiotia tenei iwi ko 'Ngai Lapita'. I kitea nga hanga uku nei ki [[Nūmea|Noumea]], ki [[Whenuatū]] tae noa atu ki [[Whītī]], Tonga me Hāmoa. I kitea etehi ki Hiva engari karekau nga mea i kitea ki era atu o nga motu o 'Poronihia'
Tena pea ko nga motu tuatahi i nohoia e nga tupuna Maori ko Savaii (motu ki Hāmoa) me ngā motu e tata ana ki a ia tae atu ki Tonga, ki Whītī arā ko tēnei te Hawaiki o nga tupuna.
== Maui ==
Ko [[Maui]] tetehi o nga tino tupuna o ngai tatou nga uri o [[Hawaiki]] huri noa i te Moananui a Kiwa. He tupua, he atua ko wai ke te tangata kaore ano kia rangona tona ingoa.
Ehara ia i te ariki, he potiki noa engari he tangata tino matatau, he angata tinihanga.
Maha atu nga korero mona engari ko te mea nui ko te korero mo te Ika a Maui me aua momo mahi huri noa. I mohio ke te korero nei ki nga [[Ngā Motu Horomona|moutere o Horomona]] tae noa atu ki [[Tokerau (whenua)|Fakaofa]], ki Efate, ki Whītī, ki Fotuna, ki [[Kiripati]], ki Hawaii,ki Tuamotu, ki Huahine, ki Mangaia, ki Manihiki, ki Marquesas, ki [[Ngā Motu Māhara|Māhara]], ki [[Nauru]], ki New Hebrides, ki Aotearoa, ki Samoa, ki [[Niue]], ki Tahiti, kiTauna,ki Tikopia, ki [[Tokerau (whenua)|Tokerau]], ki Tonga, ki Whenuatū, ki Yap.
Kaore e kore ko Maui tupua he tauira mo nga tangata hi ika i kitea tuatahi i nga whenua na reira te whakaaro ko te whenua he ika e kau ana ki runga.
== Tawhaki ==
He uri ano a [[Tawhaki]] i a Maui na reira ko ia tetehi o nga tino tupuna o ngai tatou nga uri o Hawaiki o te Moananui a Kiwa.
He urukehu te tangata nei, he tangata purotu, he tangata tu marohirohi, he tangata tu rangatira, anana! ko Tawhaki Kirikura te tohu amokura, ko te puna ariki.
E ai ki nga korero no Tahitinui na Tafa'i i hanga tetehi waka hourua ko Anuanua (Aniwaniwa) te ingoa. Katahi ka anionio haere taua waka kia u te taketake o nga motu pamaomao. Mai i Tahiti ka rere ki runga ki Moorea, ki Eimeo me Tetiaroa. Ka tere atu ano ki Tuamotu, ki Mangareva atu ki Havai'i-'a me Maui ara ki te kahui pae kainga o Hawaii
== Rata ==
He mokopuna ano a [[Rata]] i a Tawhaki, ara na Tawhaki ko Wahieroa, na Wahieroa ko Rata.
Ko te korero moana, he mea e pa ana ki te hanga mai o tetehi waka hourua kia whai i ona pakeke.
== Hui-te-rangiora ==
Ko Hui-te-rangiora tetehi tupuna i mohiotia i nga tatai whakahekeheke o Tainui waka me era o nga tatai whakahekeheke i Rarotonga.
E ai ki te korero ko Huiterangiora tetehi tupuna ariki i Hawaiki-raro ara ki Savai'i me ona moutere. Nana i tarai i tetehi waka hanga houtia ara ko te 'Pahi' (ara he waka nunui i hangaia ki nga papa rakau, ehara ko te rakau tikohu noa iho).
Ko te ingoa o tona pahi ko '''Te Ivi-o-Atea''' he mea i hanga i te rakau i tapaina ko Te '''Tamoko-o-te-rangi''', he rakau tapu no Taa-kura me Ari.
Ka takariri te tokorua ra a ka whawhai raua i a Hui-te-rangiora, tokomaha ratou i tarakura penei ana.
I oti i a Hui-te-rangiora i tona waka pahi katahi ka puta ia ki waho ki te moana, ko te tangata nei me ona uri ara ko Makua-ki-te-rangi, Te Rangi, Ata-o-te-rangi, Tara-o-te-rangi, Te Paku-o-te-rangi, Te Uka-o-te-rangi, Uu, Ane, Taipu, Tuna-ariki.
Ko nga unga atu o tenei waka ki Hawaiki-runga (ara ko Raiatea, ko Tahiti Nui me era atu o nga moutere); ko Whiti-nui, Whiti-rangii, Whiti-anaunau, Whiti-takai-kere (arā ngā moutere o Whītī, me te kahui o Lau); Ko Tonga-nui, Tonga-ake, Tonga-piritea, Tonga-manga, Tonga-rara, Tonga-anue (ara te Kahui motu o Tonga); Ko Hawaiki-raro, ko Kuporu (‘Upolu), ko Manuka (Manu‘a); ko Vavau ko Niuafou me Niu-taputapu.
E ai ki te korero kua kitea hoki a hui-te-rangiora i te Tiritiri-moana (Tasman Sea) me Hawaiki-tautau (ara nga moutere o Aoteroa me te Waipounamu) engari kihai tonu tona waka i u mai. Engari ia ka tae atu ia ki te Tai-rua-koko a kua kitea e ia nga pari matea me te tai-huka-a-[[pia (tipu)|pia]]. Kua kitea hoki i nga makaweroa o Hinemoana me tona kirehe kino e ruku wai ana. I whakaaro etehi ko Antartica tenei ara ko Hu-te-rangiora te tangata tuatahi kia kite i tenei pito o te Papatuanuku
Ara ko Hui-te-rangiora tetehi tupuna matua nana i herea mai ona uri i Hawaiki-raro (Savaii) tae atu ki Hawaiki-runga (Havaii ara ko Raiatea)
'''He kakano i Rangiatea'''
[[Category:Kōrero tuku iho]]
qtnn8d1ofi1pvpdyydcr6iecjbtw7dg
Ūropi
0
1570
168055
167918
2026-06-09T23:24:53Z
TautauKarepe
22930
168055
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Continent
|title = Ūropi
|image = [[File:Europe orthographic Caucasus Urals boundary (with borders).svg|220px]]
|area = {{convert|10,180,000|km2|sqmi|abbr=on}}{{cref2|n|1}} (6th)
|population = 742,452,000{{cref2|n|2}} (2013; [[List of continents by population|3rd]])
|density = 72.9/km<sup>2</sup> (188/sq mi) (2nd)
|demonym = [[Ethnic groups in Europe|European]]
|countries = ~[[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o Ūropi|50]] (and ~5 with limited recognition)<!--Note: numbers are approximate, as indicated by the "~".-->
|dependencies = [[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o Ūropi|4]]<!--Gibraltar, Isle of Man, Guernsey and Jersey. Note: The Faroes and Aland are constituent parts of their states, not dependencies.-->
|languages = ~[[Reo Ūropi|225]]<ref>[http://edl.ecml.at/LanguageFun/LanguageFacts/tabid/1859/Default.aspx Language facts – European day of languages], Council of Europe. Retrieved 30 July 2015.</ref>
|time = [[UTC±00:00|UTC]] ki [[UTC+05:00|UTC+5]]
|internet = .eu
|cities =
{{unbulleted list
|[[Rārangi rohe metropolitan ki Ūropi]]<ref>''[http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2014_XLS_CD_FILES/WUP2014-F22-Cities_Over_300K_Annual.xls Annual Population of Urban Agglomerations with 300,000 Inhabitants or More in 2014, by Country, 1950-2030 (thousands)], [http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/ World Urbanization Prospects, the 2014 revision]'', Population Division of the [[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]. Retrieved 21 August 2015. Note: List based on estimates for 2015, from 2014.</ref>
<!--1-->|{{flagicon|Tākei}} [[Istanbul]]<!--14,163,989-->{{small| (transcontinental)}}<ref>Istanbul is a [[transcontinental city]] in Eurasia, with its commercial and historical centre and about two-thirds of the population lying on the European side, and about one-third of its population living on the Asian side of Eurasia.</ref>
<!--2-->|{{flagicon|Rūhia}} [[Mohikau]]<!--12,165,704-->
<!--3-->|{{flagicon|Wīwī}} [[Parī]]<!--10,843,285-->
<!--4-->|{{flagicon|Kīngitanga Kotahi}} [[Rānana]]<!--10,313,307-->
<!--5-->|{{flagicon|Pāniora}} [[Madrid]]<!--6,199,254-->
<!--6-->|{{flagicon|Pāniora}} [[Barcelona]]<!--5,258,319-->
<!--7-->|{{flagicon|Rūhia}} [[Pitapāka]]<!--4,992,991-->
<!--8-->|{{flagicon|Itāria}} [[Rōma]]<!--3,717,956-->
<!--9-->|{{flagicon|Tiamana}} [[Pearīni]]<!--3,563,194-->
}}
}}
Ko '''Ūropi''' tētahi o ngā [[paparahi]] tuku iho e whitu o te Ao. Pērā i ngā paparahi katoa, he rerekē tōna rohe mēnā ka kōrerotia ā-ahureatia, ā-tōrangapūtia, ā-aha rānei. Heoti, e ai ki te nuinga ka toha a Ūropi mai te [[Moana Tiri]] ki te raki, ki te [[Moana Ranatiki]] ki te hauāuru, ki te [[Moana Metitareniana]] ki te tonga, ki te tonga rāwhiti ki ngā [[Maunga Kaukas]] me te [[Moana Mangū]], ā, ka wehuriatia i a [[Āhia]] e ngā [[Maunga Ural]], e te [[Awa Ural]] me te [[Moana Kaspia]] ki te rāwhiti.
Atu i tēnei whakamāramatanga auau, ki ētahi atu he wāhanga noa iho a Ūropi o te paparahi o Eurāhia (koi hauāuru), o Eurawherāhia rānei. E tapaina hokia ana i ētahi wā ko te 'paparahi tawhito' (te 'ao tawhito' rānei), hei aronga kē mō te 'Ao Hou', arā, ngā [[Amerika]].
E ai ki tōna rahinga whenua ko Ūropi te paparahi iti rawa tuarua o te Ao, me ōna km² 10,180,000, arā, 2% o te mata o te Ao. Engari, koia te mea nui rawa tuatoru e ai ki tōna taupori (whai muri mai i a Āhia me Āwherika), me ōna kainoho e 710,000,000, 11% rānei o ngā tāngata o te ao. Ko [[Rūhia]] tōna whenua nui rawa ā-rahinga, ā-taupori hoki, ā, ko te [[Poho o Pita]] te mea iti rawa.
Ko Ūropi te wāhi whānau o te Tūpori Hauāuru. He tūnga whakaawe ō ngā whenua o Ūropi mai te rautau 16; tae noa atu ki ngā rautau 17, 18 hoki i raro iho te nuinga o [[Āwherika]], ngā Amerika me Āhia i te maru o ngā whenua o Ūropi. I timu haere tō Ūropi mana maru o runga o ngā take aorere a muri i ngā Pakanga Aorere e rua, kia riro ai i te [[Hononga-o-Amerika]] me te [[Kotahitanga Soviet]]. Nā te [[Pakanga Mātao]] i waenganui i ēnei whenua e rua a Ūropi e weheruatia ki ia taha o te [[Ārai Rino]]. Ka puta te Rūnanga o Ūropi me te [[Kotahitanga Ūropi]] i te kōmitimiti ki te hauāuru, ahakoa kei te whakawhānui whakaterāwhiti ēnei whakahaere nō te hinganga o te Kotahitanga Sovet i te tau 1991.
=== Mātai Whenua Torangapū ===
[[File:Europe political map.png|thumb|upright|Ūropi e ai ki te whakamāramatanga whakaaetia whānuitia.]]
[[File:Location-Europe-UNsubregions,_Kosovo_as_part_of_Serbia.png|thumb|upright|Ngā Takiwā o Ūropi kua huaina e te Kotahitanga Aohuri (he rerekē pea ētahi atu karangatanga)]]
{| class="wikitable references-small" style=text-align:right
|-
! Ingoa takiwā me tōna [[pīwari]] !! Rahi<br />(km²)
! Taupori<br />(utunga 01/07/2002) !! Pururua tangata<br />(ia km²) !! Tāone matua
|-
! colspan=5 style="background:lightred" | Ūropi ki te rāwhiti:
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Hungary.svg|border|30px]] [[Hanekeria]]
| 93,030 || 10,075,034 || 108 || style=text-align:left| [[Budapest]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Slovakia.svg|border|30px]] [[Horowākia]]
| 48,845 || 5,422,366 || 111 || style=text-align:left| [[Bratislava]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Moldova.svg|30px]] [[Morotawa]]
| 33,843 || 4,434,547 || 131 || style=text-align:left| [[Chişinău]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Belarus.svg|border|30px]] [[Pērara]]
| 207,600 || 10,335,382 || 50 || style=text-align:left| [[Minsk]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Poland.svg|border|30px]] [[Pōrana]]
| 312,685 || 38,625,478 || 124 || style=text-align:left| [[Pakangakite]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Bulgaria.svg|border|30px]] [[Purukāria]]
| 110,910 || 7,621,337 || 69 || style=text-align:left| [[Sofia]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Romania.svg|30px]] [[Romeinia]]
| 238,391 || 21,698,181 || 91 || style=text-align:left| [[Bucharest]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Russia.svg|border|30px]] [[Rūhia]]
| 3,960,000 || 106,037,143 || 27 || style=text-align:left| [[Mohikau]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Ukraine.svg|30px]] [[Ūkareinga]]
| 603,700 || 48,396,470 || 80 || style=text-align:left| [[Kieu]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|30px]] [[Tīekia]]
| 78,866 || 10,256,760 || 130 || style=text-align:left| [[Parāka]]
|-
! Ingoa takiwā me tōna [[pīwari]] !! Rahi<br />(km²)
! Taupori<br />(utunga 01/07/2002) !! Pururua tangata<br />(ia km²) !! Tāone matua
|-
! colspan=5 style="background:blue; color:white" | Ūropi ki te raki:
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Åland.svg|30px]] [[Aaland (Whinirana)]]
| 1,552 || 26,008 || 17 || style=text-align:left| [[Mariehamn]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Denmark.svg|border|30px]] [[Tenemāka]]
| 43,094 || 5,368,854 || 125 || style=text-align:left| [[Copenhagen]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Estonia.svg|border|30px]] [[Etonia]]
| 45,226 || 1,415,681 || 31 || style=text-align:left| [[Tallinn]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_the_Faroe_Islands.svg|border|30px]] [[Motu Faroe (Tenemāka)]]
| 1,399 || 46,011 || 33 || style=text-align:left| [[Tórshavn]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Finland.svg|30px]] [[Whinirana]]
| 336,593 || 5,157,537 || 15 || style=text-align:left| [[Helsinki]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Guernsey.svg|border|30px]] [[Kōnihi]]
| 78 || 64,587 || 828 || style=text-align:left| [[St Peter Port]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Iceland.svg|border|30px]] [[Tiorangi]]
| 103,000 || 307,261 || 3 || style=text-align:left| [[Reykjavik]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Ireland.svg|border|30px]] [[Airangi]]
| 70,280 || 4,234,925 || 60 || style=text-align:left| [[Dublin]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag of the Isle of Mann.svg|30px]] [[Motu o Man]]
| 572 || 73,873 || 129 || style=text-align:left| [[Douglas (Motu o Man)|Douglas]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Jersey.svg|border|30px]] [[Tōrehe]]
| 116 || 89,775 || 774 || style=text-align:left| [[Saint Helier]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Latvia.svg|border|30px]] [[Rāwhia]]
| 64,589 || 2,366,515 || 37 || style=text-align:left| [[Riga]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Lithuania.svg|30px]] [[Rituānia]]
| 65,200 || 3,601,138 || 55 || style=text-align:left| [[Vilnius]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Norway.svg|border|30px]] [[Nōwei]]
| 324,220 || 4,525,116 || 14 || style=text-align:left| [[Ōhoro]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Norway.svg|border|30px]] [[Motu Svalbard me Jan Mayen (Nōwei)]]
| 62,049 || 2,868 || style=text-align:left| 0.046
| style=text-align:left| [[Longyearbyen]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Sweden.svg|30px]] [[Huitene]]
| 449,964 || 9,090,113 || 20 || style=text-align:left| [[Stockholm]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|30px]] [[Kīngitanga Kotahi]]
| 244,820 || 61,100,835 || 244 || style=text-align:left| [[Rānana]]
|-
! colspan=5 style="background:lightgreen" | Ūropi ki te tonga:
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Albania.svg|30px]] [[Arapeinia]]
| 28,748 || 3,600,523 || 125 || style=text-align:left| [[Tirana]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Andorra.svg|30px]] [[Ānatōra]]
| 468 || 68,403 || 146 || style=text-align:left| [[Andorra la Vella]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|30px]] [[Pōngia-Herekōmina]]
| 51,129 || 4,448,500 || 78 || style=text-align:left| [[Sarajevo]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Croatia.svg|border|30px]] [[Koroātia]]
| 56,542 || 4,437,460 || 78 || style=text-align:left| [[Zagreb]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Gibraltar.svg|border|30px]] [[Kāmaka]] ([[Kīngitanga Kotahi]])
| 5.9 || 27,714 || 4,697 || style=text-align:left| [[Kāmaka]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Greece.svg|border|30px]] [[Kirihi]]
| 131,940 || 10,645,343 || 81 || style=text-align:left| [[Ātene]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Italy.svg|border|30px]] [[Itāria]]
| 301,230 || 58,751,711 || 192 || style=text-align:left| [[Rōma]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag of the Republic of Macedonia.svg|30px]] [[Makerōnia|Makerōnia-ki-te-raki]]
| 25,333 || 2,054,800 || 81 || style=text-align:left| [[Skopje]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Malta.svg|border|30px]] [[Mārata]]
| 316 || 397,499 || 1,258 || style=text-align:left| [[Valletta]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Montenegro.svg|30px]] [[Montenegro]]
| 13,812 || 616,258 || 45 || style=text-align:left| [[Podgorica]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Portugal.svg|30px]] [[Potukara]]
| 91,568 || 10,084,245 || 110 || style=text-align:left| [[Rīpene]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_San Marino.svg|border|30px]] [[Hato Marino]]
| 61 || 27,730 || 455 || style=text-align:left| [[Hato Marino]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Serbia.svg|border|30px]] [[Hēwia]]
| 88,361 || 9,663,742 || 109 || style=text-align:left| [[Belgrade]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Slovenia.svg|border|30px]] [[Horowinia]]
| 20,273 || 1,932,917 || 95 || style=text-align:left| [[Ljubljana]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Spain.svg|30px]] [[Pāniora]]
| 504,851 || 45,061,274 || 89 || style=text-align:left| [[Madrid]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_the_Vatican_City.svg|border|30px]] Te [[Poho o Pita]]
| 0.44 || 900 || 2,046 || style=text-align:left| Te [[Poho o Pita]]
|-
! Ingoa takiwā me tōna [[pīwari]] !! Rahi<br />(km²)
! Taupori<br />(utunga 01/07/2002) !! Pururua tangata<br />(ia km²) !! Tāone matua
|-
! colspan=5 style="background:lightblue" | Ūropi ki te hauāuru:
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Austria.svg|border|30px]] [[Ateria]]
| 83,858 || 8,169,929 || 97 || style=text-align:left| [[Whiena]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Belgium.svg|30px]] [[Pehiamu]]
| 30,510 || 10,274,595 || 337 || style=text-align:left| [[Paruhi]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_France.svg|border|30px]] [[Wīwī]]
| 547,030 || 59,765,983 || 109 || style=text-align:left| [[Parī]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag of Germany.svg|30px]] [[Tiamana]]
| 357,021 || 83,251,851 || 233 || style=text-align:left| [[Pearīni]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Liechtenstein.svg|30px]] [[Rīkeneteina]]
| 160 || 32,842 || 205.3 || style=text-align:left| [[Vaduz]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Luxembourg.svg|border|30px]] [[Rakapuō]]
| 2,586 || 448,569 || 174 || style=text-align:left| [[Rakapuō (Tāone matua)|Rakapuō]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Monaco.svg|border|30px]] [[Manako]]
| 1.95 || 31,987 || 16,404 || style=text-align:left| [[Manako]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_the_Netherlands.svg|border|30px]] [[Hōrana]]
| 41,526 || 16,318,199 || 393 || style=text-align:left| [[Amsterdam]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Switzerland.svg|border|30px]] [[Huiterangi]]
| 41,290 || 7,507,000 || 177 || style=text-align:left| [[Bern]]
|-
! Ingoa takiwā me tōna [[pīwari]] !! Rahi<br />(km²)
! Taupori<br />(utunga 01/07/2002) !! Pururua tangata<br />(ia km²) !! Tāone matua
|-
! colspan=5 style="background:purple; color:white" | Whenua-rahi-e-rua (Ūropi me Āhia<ref>[[Āhia]]</ref>):
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Azerbaijan.svg|30px]] [[Atepaihānia]]
|| 7,110 || 175,200 || 25<!--NOTE: these entries show population and area of the European part of Azerbaijan (north of the main crest of the Caucasus)-->
| style=text-align:left| [[Baku]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Georgia.svg|border|30px]] [[Hōria]]
|| 2,000 || 37,520 || 19<!--NOTE: these entries show population and area of the European part of Georgia (north of the main crest of the Caucasus)-->
| style=text-align:left| [[Tbilisi]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Kazakhstan.svg|30px]] [[Katatānga]]
| 150,000 || 600,000 || 4 || style=text-align:left| [[Astana]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Turkey.svg|30px]] [[Whenua Korukoru]]
| 24,378 || 11,044,932 || 453<!--NOTE: these entries show population and area of the European part of Turkey-->
| style=text-align:left| [[Anakara]]
|-
! Ingoa takiwā me tōna [[pīwari]] !! Rahi<br />(km²)
! Taupori<br />(utunga 01/07/2002) !! Pururua tangata<br />(ia km²) !! Tāone matua
|-
! colspan=5 style="background:pink" | Ūropi ā-torangapū'''
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Armenia.svg|30px]] [[Āmenia]]
| 29,800 || 3,229,900 || 101<!--NOTE: Do not alter these entries without discussion-->
| style=text-align:left| [[Yerevan]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Cyprus.svg|border|30px]] [[Haipara]]
| 9,251 || 788,457 || 85<!--NOTE: Do not alter these entries without discussion-->
| style=text-align:left| [[Nicosia]]
|-
! Katoa !! style=text-align:right| 10,176,246
! style=text-align:right| 709,608,850 !! style=text-align:right| 70 !!
|}
==Tautuhi==
[[File:Europe topography map en.png|thumb|upright=1.2|Ngā whenua o Ūropi]]
{{clear}}
{{Europe and seas labelled map}}
{{Supranational European Bodies}}
{{clear}}
==Ōhanga==
{|
|
{| class="wikitable" style=text-align:right
|-
! Rau­papa !! Whenua
! [[Rārangi whenua ā-GDP (āheinga hoko ōrite) ō-mua, ā-matapae hoki|GDP]] <small>(PPP, 2014)</small><br /><small>miriona tāra [[HOA]]</small>
|-
| 1 ||style=text-align:left| {{flag|Tiamana}} || 3,748,094
|-
| 2 ||style=text-align:left| {{flag|Rūhia}} || 3,745,157
|-
| 3 ||style=text-align:left| {{flag|Wīwī}} || 2,591,170
|-
| 4 ||style=text-align:left| {{flag|Kīngitanga Kotahi}} || 2,569,218
|-
| 5 ||style=text-align:left| {{flag|Itāria}} || 2,135,359
|-
| 6 ||style=text-align:left| {{flag|Pāniora}} || 1,572,112
|-
| 7 ||style=text-align:left| {{flag|Tākei}} || 1,514,859
|-
| 8 ||style=text-align:left| {{flag|Pōrana}} || 959,845
|-
| 9 ||style=text-align:left| {{flag|Hōrana}} || 808,796
|-
|10 ||style=text-align:left| {{flag|Pehiamu}} || 483,331
|}
|
{| class="wikitable" style=text-align:right
|-
! Rau­papa !! Whenua
! [[Rārangi whenua ā-GDP (tūtapa) ō-mua, ā-matapae hoki|GDP]] <small>(tūtapa, 2014)<br />miriona tāra [[HOA]]</small>
|-
| 1 ||style=text-align:left| {{flag|Tiamana}} || 3,874,437
|-
| 2 ||style=text-align:left| {{flag|Kīngitanga Kotahi}} || 2,950,039
|-
| 3 ||style=text-align:left| {{flag|Wīwī}} || 2,833,687
|-
| 4 ||style=text-align:left| {{flag|Itāria}} || 2,147,744
|-
| 5 ||style=text-align:left| {{flag|Rūhia}} || 1,860,598
|-
| 6 ||style=text-align:left| {{flag|Pāniora}} || 1,406,538
|-
| 7 ||style=text-align:left| {{flag|Hōrana}} || 880,716
|-
| 8 ||style=text-align:left| {{flag|Tākei}} || 799,535
|-
| 9 ||style=text-align:left| {{flag|Huiterangi}} || 703,852
|-
|10 ||style=text-align:left| {{flag|Huitene}} || 570,591
|}
|}
{{clear}}
{{Whenua motuhake, takiwā whirinaki o Ūropi}}
{{Paparahi o te ao}}
{{Rohe o te ao}}
== Hoto ki waho ==
{{commonscat|Ūropi}}
* [https://web.archive.org/web/20201129051213/http://www.europestartpage.com/ Pārongo tūruhi]
{{Maramara}}
[[Category:Ūropi]]
qx38a9s68ycpwial3l9388zh0nv79k0
168085
168055
2026-06-10T01:36:59Z
TautauKarepe
22930
168085
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Continent
|title = Ūropi
|image = [[File:Europe orthographic Caucasus Urals boundary (with borders).svg|220px]]
|area = {{convert|10,180,000|km2|sqmi|abbr=on}}{{cref2|n|1}} (6th)
|population = 742,452,000{{cref2|n|2}} (2013; [[List of continents by population|3rd]])
|density = 72.9/km<sup>2</sup> (188/sq mi) (2nd)
|demonym = [[Ethnic groups in Europe|European]]
|countries = ~[[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o Ūropi|50]] (and ~5 with limited recognition)<!--Note: numbers are approximate, as indicated by the "~".-->
|dependencies = [[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o Ūropi|4]]<!--Gibraltar, Isle of Man, Guernsey and Jersey. Note: The Faroes and Aland are constituent parts of their states, not dependencies.-->
|languages = ~[[Reo Ūropi|225]]<ref>[http://edl.ecml.at/LanguageFun/LanguageFacts/tabid/1859/Default.aspx Language facts – European day of languages], Council of Europe. Retrieved 30 July 2015.</ref>
|time = [[UTC±00:00|UTC]] ki [[UTC+05:00|UTC+5]]
|internet = .eu
|cities =
{{unbulleted list
|[[Rārangi rohe metropolitan ki Ūropi]]<ref>''[http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/WUP2014_XLS_CD_FILES/WUP2014-F22-Cities_Over_300K_Annual.xls Annual Population of Urban Agglomerations with 300,000 Inhabitants or More in 2014, by Country, 1950-2030 (thousands)], [http://esa.un.org/unpd/wup/CD-ROM/ World Urbanization Prospects, the 2014 revision]'', Population Division of the [[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]. Retrieved 21 August 2015. Note: List based on estimates for 2015, from 2014.</ref>
<!--1-->|{{flagicon|Tākei}} [[Istanbul]]<!--14,163,989-->{{small| (transcontinental)}}<ref>Istanbul is a [[transcontinental city]] in Eurasia, with its commercial and historical centre and about two-thirds of the population lying on the European side, and about one-third of its population living on the Asian side of Eurasia.</ref>
<!--2-->|{{flagicon|Rūhia}} [[Mohikau]]<!--12,165,704-->
<!--3-->|{{flagicon|Wīwī}} [[Parī]]<!--10,843,285-->
<!--4-->|{{flagicon|Kīngitanga Kotahi}} [[Rānana]]<!--10,313,307-->
<!--5-->|{{flagicon|Pāniora}} [[Madrid]]<!--6,199,254-->
<!--6-->|{{flagicon|Pāniora}} [[Barcelona]]<!--5,258,319-->
<!--7-->|{{flagicon|Rūhia}} [[Pitapāka]]<!--4,992,991-->
<!--8-->|{{flagicon|Itāria}} [[Rōma]]<!--3,717,956-->
<!--9-->|{{flagicon|Tiamana}} [[Pearīni]]<!--3,563,194-->
}}
}}
Ko '''Ūropi''' tētahi o ngā [[paparahi]] tuku iho e whitu o te Ao. Pērā i ngā paparahi katoa, he rerekē tōna rohe mēnā ka kōrerotia ā-ahureatia, ā-tōrangapūtia, ā-aha rānei. Heoti, e ai ki te nuinga ka toha a Ūropi mai te [[Moana Tiri]] ki te raki, ki te [[Moana Ranatiki]] ki te hauāuru, ki te [[Moana Metitareniana]] ki te tonga, ki te tonga rāwhiti ki ngā [[Maunga Kaukas]] me te [[Moana Mangū]], ā, ka wehuriatia i a [[Āhia]] e ngā [[Maunga Ural]], e te [[Awa Ural]] me te [[Moana Kaspia]] ki te rāwhiti.
Atu i tēnei whakamāramatanga auau, ki ētahi atu he wāhanga noa iho a Ūropi o te paparahi o Eurāhia (koi hauāuru), o Eurawherāhia rānei. E tapaina hokia ana i ētahi wā ko te 'paparahi tawhito' (te 'ao tawhito' rānei), hei aronga kē mō te 'Ao Hou', arā, ngā [[Amerika]].
E ai ki tōna rahinga whenua ko Ūropi te paparahi iti rawa tuarua o te Ao, me ōna km² 10,180,000, arā, 2% o te mata o te Ao. Engari, koia te mea nui rawa tuatoru e ai ki tōna taupori (whai muri mai i a Āhia me Āwherika), me ōna kainoho e 710,000,000, 11% rānei o ngā tāngata o te ao. Ko [[Rūhia]] tōna whenua nui rawa ā-rahinga, ā-taupori hoki, ā, ko te [[Poho o Pita]] te mea iti rawa.
Ko Ūropi te wāhi whānau o te Tūpori Hauāuru. He tūnga whakaawe ō ngā whenua o Ūropi mai te rautau 16; tae noa atu ki ngā rautau 17, 18 hoki i raro iho te nuinga o [[Āwherika]], ngā Amerika me Āhia i te maru o ngā whenua o Ūropi. I timu haere tō Ūropi mana maru o runga o ngā take aorere a muri i ngā Pakanga Aorere e rua, kia riro ai i te [[Hononga-o-Amerika]] me te [[Kotahitanga Soviet]]. Nā te [[Pakanga Mātao]] i waenganui i ēnei whenua e rua a Ūropi e weheruatia ki ia taha o te [[Ārai Rino]]. Ka puta te Rūnanga o Ūropi me te [[Kotahitanga Ūropi]] i te kōmitimiti ki te hauāuru, ahakoa kei te whakawhānui whakaterāwhiti ēnei whakahaere nō te hinganga o te Kotahitanga Sovet i te tau 1991.
=== Mātai Whenua Torangapū ===
[[File:Europe political map.png|thumb|upright|Ūropi e ai ki te whakamāramatanga whakaaetia whānuitia.]]
[[File:Location-Europe-UNsubregions,_Kosovo_as_part_of_Serbia.png|thumb|upright|Ngā Takiwā o Ūropi kua huaina e te Kotahitanga Aohuri (he rerekē pea ētahi atu karangatanga)]]
{| class="wikitable references-small" style=text-align:right
|-
! Ingoa takiwā me tōna [[pīwari]] !! Rahi<br />(km²)
! Taupori<br />(utunga 01/07/2002) !! Pururua tangata<br />(ia km²) !! Tāone matua
|-
! colspan=5 style="background:lightred" | Ūropi ki te rāwhiti:
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Hungary.svg|border|30px]] [[Hanekeria]]
| 93,030 || 10,075,034 || 108 || style=text-align:left| [[Budapest]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Slovakia.svg|border|30px]] [[Horowākia]]
| 48,845 || 5,422,366 || 111 || style=text-align:left| [[Bratislava]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Moldova.svg|30px]] [[Morotawa]]
| 33,843 || 4,434,547 || 131 || style=text-align:left| [[Chişinău]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Belarus.svg|border|30px]] [[Pērara]]
| 207,600 || 10,335,382 || 50 || style=text-align:left| [[Minsk]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Poland.svg|border|30px]] [[Pōrana]]
| 312,685 || 38,625,478 || 124 || style=text-align:left| [[Pakangakite]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Bulgaria.svg|border|30px]] [[Purukāria]]
| 110,910 || 7,621,337 || 69 || style=text-align:left| [[Sofia]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Romania.svg|30px]] [[Romeinia]]
| 238,391 || 21,698,181 || 91 || style=text-align:left| [[Bucharest]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Russia.svg|border|30px]] [[Rūhia]]
| 3,960,000 || 106,037,143 || 27 || style=text-align:left| [[Mohikau]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Ukraine.svg|30px]] [[Ūkareinga]]
| 603,700 || 48,396,470 || 80 || style=text-align:left| [[Kieu]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|30px]] [[Tīekia]]
| 78,866 || 10,256,760 || 130 || style=text-align:left| [[Parāka]]
|-
! Ingoa takiwā me tōna [[pīwari]] !! Rahi<br />(km²)
! Taupori<br />(utunga 01/07/2002) !! Pururua tangata<br />(ia km²) !! Tāone matua
|-
! colspan=5 style="background:blue; color:white" | Ūropi ki te raki:
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Åland.svg|30px]] [[Aaland (Whinirana)]]
| 1,552 || 26,008 || 17 || style=text-align:left| [[Mariehamn]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Denmark.svg|border|30px]] [[Tenemāka]]
| 43,094 || 5,368,854 || 125 || style=text-align:left| [[Copenhagen]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Estonia.svg|border|30px]] [[Etonia]]
| 45,226 || 1,415,681 || 31 || style=text-align:left| [[Tallinn]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_the_Faroe_Islands.svg|border|30px]] [[Motu Faroe (Tenemāka)]]
| 1,399 || 46,011 || 33 || style=text-align:left| [[Tórshavn]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Finland.svg|30px]] [[Whinirana]]
| 336,593 || 5,157,537 || 15 || style=text-align:left| [[Helsinki]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Guernsey.svg|border|30px]] [[Kōnihi]]
| 78 || 64,587 || 828 || style=text-align:left| [[St Peter Port]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Iceland.svg|border|30px]] [[Tiorangi]]
| 103,000 || 307,261 || 3 || style=text-align:left| [[Reikahiki]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Ireland.svg|border|30px]] [[Airangi]]
| 70,280 || 4,234,925 || 60 || style=text-align:left| [[Dublin]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag of the Isle of Mann.svg|30px]] [[Motu o Man]]
| 572 || 73,873 || 129 || style=text-align:left| [[Douglas (Motu o Man)|Douglas]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Jersey.svg|border|30px]] [[Tōrehe]]
| 116 || 89,775 || 774 || style=text-align:left| [[Saint Helier]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Latvia.svg|border|30px]] [[Rāwhia]]
| 64,589 || 2,366,515 || 37 || style=text-align:left| [[Riga]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Lithuania.svg|30px]] [[Rituānia]]
| 65,200 || 3,601,138 || 55 || style=text-align:left| [[Vilnius]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Norway.svg|border|30px]] [[Nōwei]]
| 324,220 || 4,525,116 || 14 || style=text-align:left| [[Ōhoro]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Norway.svg|border|30px]] [[Motu Svalbard me Jan Mayen (Nōwei)]]
| 62,049 || 2,868 || style=text-align:left| 0.046
| style=text-align:left| [[Longyearbyen]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Sweden.svg|30px]] [[Huitene]]
| 449,964 || 9,090,113 || 20 || style=text-align:left| [[Stockholm]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|30px]] [[Kīngitanga Kotahi]]
| 244,820 || 61,100,835 || 244 || style=text-align:left| [[Rānana]]
|-
! colspan=5 style="background:lightgreen" | Ūropi ki te tonga:
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Albania.svg|30px]] [[Arapeinia]]
| 28,748 || 3,600,523 || 125 || style=text-align:left| [[Tirana]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Andorra.svg|30px]] [[Ānatōra]]
| 468 || 68,403 || 146 || style=text-align:left| [[Andorra la Vella]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Bosnia_and_Herzegovina.svg|30px]] [[Pōngia-Herekōmina]]
| 51,129 || 4,448,500 || 78 || style=text-align:left| [[Sarajevo]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Croatia.svg|border|30px]] [[Koroātia]]
| 56,542 || 4,437,460 || 78 || style=text-align:left| [[Zagreb]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Gibraltar.svg|border|30px]] [[Kāmaka]] ([[Kīngitanga Kotahi]])
| 5.9 || 27,714 || 4,697 || style=text-align:left| [[Kāmaka]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Greece.svg|border|30px]] [[Kirihi]]
| 131,940 || 10,645,343 || 81 || style=text-align:left| [[Ātene]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Italy.svg|border|30px]] [[Itāria]]
| 301,230 || 58,751,711 || 192 || style=text-align:left| [[Rōma]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag of the Republic of Macedonia.svg|30px]] [[Makerōnia|Makerōnia-ki-te-raki]]
| 25,333 || 2,054,800 || 81 || style=text-align:left| [[Skopje]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Malta.svg|border|30px]] [[Mārata]]
| 316 || 397,499 || 1,258 || style=text-align:left| [[Valletta]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Montenegro.svg|30px]] [[Montenegro]]
| 13,812 || 616,258 || 45 || style=text-align:left| [[Podgorica]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Portugal.svg|30px]] [[Potukara]]
| 91,568 || 10,084,245 || 110 || style=text-align:left| [[Rīpene]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_San Marino.svg|border|30px]] [[Hato Marino]]
| 61 || 27,730 || 455 || style=text-align:left| [[Hato Marino]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Serbia.svg|border|30px]] [[Hēwia]]
| 88,361 || 9,663,742 || 109 || style=text-align:left| [[Belgrade]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Slovenia.svg|border|30px]] [[Horowinia]]
| 20,273 || 1,932,917 || 95 || style=text-align:left| [[Ljubljana]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Spain.svg|30px]] [[Pāniora]]
| 504,851 || 45,061,274 || 89 || style=text-align:left| [[Madrid]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_the_Vatican_City.svg|border|30px]] Te [[Poho o Pita]]
| 0.44 || 900 || 2,046 || style=text-align:left| Te [[Poho o Pita]]
|-
! Ingoa takiwā me tōna [[pīwari]] !! Rahi<br />(km²)
! Taupori<br />(utunga 01/07/2002) !! Pururua tangata<br />(ia km²) !! Tāone matua
|-
! colspan=5 style="background:lightblue" | Ūropi ki te hauāuru:
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Austria.svg|border|30px]] [[Ateria]]
| 83,858 || 8,169,929 || 97 || style=text-align:left| [[Whiena]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Belgium.svg|30px]] [[Pehiamu]]
| 30,510 || 10,274,595 || 337 || style=text-align:left| [[Paruhi]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_France.svg|border|30px]] [[Wīwī]]
| 547,030 || 59,765,983 || 109 || style=text-align:left| [[Parī]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag of Germany.svg|30px]] [[Tiamana]]
| 357,021 || 83,251,851 || 233 || style=text-align:left| [[Pearīni]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Liechtenstein.svg|30px]] [[Rīkeneteina]]
| 160 || 32,842 || 205.3 || style=text-align:left| [[Vaduz]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Luxembourg.svg|border|30px]] [[Rakapuō]]
| 2,586 || 448,569 || 174 || style=text-align:left| [[Rakapuō (Tāone matua)|Rakapuō]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Monaco.svg|border|30px]] [[Manako]]
| 1.95 || 31,987 || 16,404 || style=text-align:left| [[Manako]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_the_Netherlands.svg|border|30px]] [[Hōrana]]
| 41,526 || 16,318,199 || 393 || style=text-align:left| [[Amsterdam]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Switzerland.svg|border|30px]] [[Huiterangi]]
| 41,290 || 7,507,000 || 177 || style=text-align:left| [[Bern]]
|-
! Ingoa takiwā me tōna [[pīwari]] !! Rahi<br />(km²)
! Taupori<br />(utunga 01/07/2002) !! Pururua tangata<br />(ia km²) !! Tāone matua
|-
! colspan=5 style="background:purple; color:white" | Whenua-rahi-e-rua (Ūropi me Āhia<ref>[[Āhia]]</ref>):
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Azerbaijan.svg|30px]] [[Atepaihānia]]
|| 7,110 || 175,200 || 25<!--NOTE: these entries show population and area of the European part of Azerbaijan (north of the main crest of the Caucasus)-->
| style=text-align:left| [[Baku]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Georgia.svg|border|30px]] [[Hōria]]
|| 2,000 || 37,520 || 19<!--NOTE: these entries show population and area of the European part of Georgia (north of the main crest of the Caucasus)-->
| style=text-align:left| [[Tbilisi]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Kazakhstan.svg|30px]] [[Katatānga]]
| 150,000 || 600,000 || 4 || style=text-align:left| [[Astana]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Turkey.svg|30px]] [[Whenua Korukoru]]
| 24,378 || 11,044,932 || 453<!--NOTE: these entries show population and area of the European part of Turkey-->
| style=text-align:left| [[Anakara]]
|-
! Ingoa takiwā me tōna [[pīwari]] !! Rahi<br />(km²)
! Taupori<br />(utunga 01/07/2002) !! Pururua tangata<br />(ia km²) !! Tāone matua
|-
! colspan=5 style="background:pink" | Ūropi ā-torangapū'''
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Armenia.svg|30px]] [[Āmenia]]
| 29,800 || 3,229,900 || 101<!--NOTE: Do not alter these entries without discussion-->
| style=text-align:left| [[Yerevan]]
|-
| style=text-align:left| [[File:Flag_of_Cyprus.svg|border|30px]] [[Haipara]]
| 9,251 || 788,457 || 85<!--NOTE: Do not alter these entries without discussion-->
| style=text-align:left| [[Nicosia]]
|-
! Katoa !! style=text-align:right| 10,176,246
! style=text-align:right| 709,608,850 !! style=text-align:right| 70 !!
|}
==Tautuhi==
[[File:Europe topography map en.png|thumb|upright=1.2|Ngā whenua o Ūropi]]
{{clear}}
{{Europe and seas labelled map}}
{{Supranational European Bodies}}
{{clear}}
==Ōhanga==
{|
|
{| class="wikitable" style=text-align:right
|-
! Rau­papa !! Whenua
! [[Rārangi whenua ā-GDP (āheinga hoko ōrite) ō-mua, ā-matapae hoki|GDP]] <small>(PPP, 2014)</small><br /><small>miriona tāra [[HOA]]</small>
|-
| 1 ||style=text-align:left| {{flag|Tiamana}} || 3,748,094
|-
| 2 ||style=text-align:left| {{flag|Rūhia}} || 3,745,157
|-
| 3 ||style=text-align:left| {{flag|Wīwī}} || 2,591,170
|-
| 4 ||style=text-align:left| {{flag|Kīngitanga Kotahi}} || 2,569,218
|-
| 5 ||style=text-align:left| {{flag|Itāria}} || 2,135,359
|-
| 6 ||style=text-align:left| {{flag|Pāniora}} || 1,572,112
|-
| 7 ||style=text-align:left| {{flag|Tākei}} || 1,514,859
|-
| 8 ||style=text-align:left| {{flag|Pōrana}} || 959,845
|-
| 9 ||style=text-align:left| {{flag|Hōrana}} || 808,796
|-
|10 ||style=text-align:left| {{flag|Pehiamu}} || 483,331
|}
|
{| class="wikitable" style=text-align:right
|-
! Rau­papa !! Whenua
! [[Rārangi whenua ā-GDP (tūtapa) ō-mua, ā-matapae hoki|GDP]] <small>(tūtapa, 2014)<br />miriona tāra [[HOA]]</small>
|-
| 1 ||style=text-align:left| {{flag|Tiamana}} || 3,874,437
|-
| 2 ||style=text-align:left| {{flag|Kīngitanga Kotahi}} || 2,950,039
|-
| 3 ||style=text-align:left| {{flag|Wīwī}} || 2,833,687
|-
| 4 ||style=text-align:left| {{flag|Itāria}} || 2,147,744
|-
| 5 ||style=text-align:left| {{flag|Rūhia}} || 1,860,598
|-
| 6 ||style=text-align:left| {{flag|Pāniora}} || 1,406,538
|-
| 7 ||style=text-align:left| {{flag|Hōrana}} || 880,716
|-
| 8 ||style=text-align:left| {{flag|Tākei}} || 799,535
|-
| 9 ||style=text-align:left| {{flag|Huiterangi}} || 703,852
|-
|10 ||style=text-align:left| {{flag|Huitene}} || 570,591
|}
|}
{{clear}}
{{Whenua motuhake, takiwā whirinaki o Ūropi}}
{{Paparahi o te ao}}
{{Rohe o te ao}}
== Hoto ki waho ==
{{commonscat|Ūropi}}
* [https://web.archive.org/web/20201129051213/http://www.europestartpage.com/ Pārongo tūruhi]
{{Maramara}}
[[Category:Ūropi]]
qfp92psxauuncsbnwgldmc9mu1y74bc
Āwherika-ki-te-tonga
0
1592
168058
152277
2026-06-09T23:28:04Z
TautauKarepe
22930
168058
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Country
|name = Āwherika-ki-te-tonga
|native_name = Āwherika-ki-te-tonga
|conventional_long_name = Republic of South Africa
|common_name = Āwherika-ki-te-tonga
|image_flag = Flag_of_South_Africa.svg
|image_coat =
|symbol_type = Coat of arms
|image_map = LocationSouthAfrica.svg
|national_motto = !ke e: {{IPA|ǀ}}xarra {{IPA|ǁ}}ke (Kotahitanga kanorau)
|national_anthem = Nkosi sikelel' iAfrika/Die Stem
|official_languages = [[Afrikaans]], [[Reo Pākehā|Ingarihi]], [[Reo Zulu|IsiZulu]], [[Reo Xhosa|IsiXhosa]], [[Reo Swati|SiSwati]], [[Reo Ndebele|Ndebele]], [[Reo Sotho|Sotho]], [[Reo Tsonga|Tsonga]], [[Reo Tswana|SeTswana]], [[Reo Venda|Venda]]
|capital = [[Piritōria]] (Kāwanatanga)<br />[[Pūrumiwhōniniti]] (Ture)<br />[[Kepatāone]] (Pāremata)
|largest_city = [[Hoanipāka]]
|government_type = [[Manapori-a-pāremata]]
|leader_title1 = [[Tumuaki]]
|leader_name1 = [[Jacob Zuma]]
|area_rank = 25
|area_magnitude = 1 E12
|area = 1 221 037
|areami² = 471 443 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|percent_water = iti noa
|population_estimate = 47 432 000
|population_estimate_year = 2005
|population_estimate_rank = 26
|population_census = 44 819 278
|population_census_year = 2001
|population_density = 39
|population_densitymi² = 101 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|population_density_rank = 163
|GDP_PPP_year = 2005
|GDP_PPP = $570.2 miriona nui <!--IMF-->
|GDP_PPP_rank = 18
|GDP_PPP_per_capita = $12 161
|GDP_PPP_per_capita_rank = 55
|sovereignty_type = Tū motuhake
|sovereignty_note = i te [[Kīngitanga Kotahi]]
|established_event1 = [[Uniana o Āwherika-ki-te-tonga|Uniana]]
|established_event2 = [[Ture o Westminster 1931|Ture Westminster]]
|established_event3 = [[Whenua tūwehe o Āwherika-ki-te-tonga|Whenua tūwehe]]|
|established_date1 = [[31 Haratua]] [[1910]]
|established_date2 = [[11 Hakihea]] [[1931]]
|established_date3 = [[31 Haratua]] [[1961]]
|HDI_year = 2004
|HDI = {{decrease}} 0.653
|HDI_rank = 121
|HDI_category = <font style="color:#fc0">medium</font>
|currency = [[Rand]]
|currency_code = ZAR
|country_code = RSA
|time_zone = [[SAST]]
|utc_offset = +2
|cctld = [[.za]]
|calling_code = 27
|footnotes =
}}
[[File:CentralPretoria.jpg|thumb|right|260px|Ko Piritōria te tāone noho a te Kāwanatanga]]
Ko '''Āwherika-ki-te-tonga''' he whenua nui ki [[Āwherika]].
== Tirohia hoki ==
* [[Rārangi tīma Super 12]]
* [http://commons.wikimedia.org/wiki/South_Africa Whakaahua (tauira?)]
{{Maramara}}
[[Category:Whenua]]
[[Category:Āwherika]]
[[Category:Āwherika-ki-te-tonga| ]]
3ct630bhw04w7galm0fing7h10veaww
Hāmoa ki te Uru
0
3645
168093
167046
2026-06-10T02:20:22Z
TautauKarepe
22930
168093
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Whenua
|native_name = Hāmoa
|conventional_long_name = ''Samoa''
|common_name = Hāmoa
|image_flag = Flag of Samoa.svg
|image_coat =
|image_map = LocationSamoa.png
|national_motto = kāhore kau<br /><small>''Samoa mo Samoa''</small>
|national_anthem = ''Samoa Tula'i''
|capital = [[Apia]]
|largest_city = Apia
|official_languages = reo Hāmoa, [[Reo Pākehā|Ingarihi]]
|sovereignty_type = Tū motuhake
|sovereignty_note =
|established_event1 =
|established_date1 = 1 Hānuere, 1962
|government_type =
|leader_title1 =
|leader_name1 =
|leader_title2 =
|leader_name2 =
|leader_title3 = Pirimia
|leader_name3 = [[Naomi Mataʻafa]]
|area_rank = 174
|area_magnitude =
|area = 2,831
|areami² = 1,093 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|percent_water = 0.3%
|population_estimate = 179,000
|population_estimate_rank = 166th
|population_estimate_year = Hakikea 2009
|population_census = 179,186
|population_census_year = 2006
|population_density = 63.2
|population_densitymi² = 163.7 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
|population_density_rank = 134
|GDP_PPP = $1.088 piriona nui [[International dollar|USD]]<!--IMF value from GDP article-->
|GDP_PPP_rank =
|GDP_PPP_year = 2008
|GDP_PPP_per_capita =
|GDP_PPP_per_capita_rank =
|HDI =
|HDI_rank =
|HDI_year =
|HDI_category =
|currency = Tala
|currency_code = WST
|country_code =
|time_zone =
|utc_offset = - 11
|time_zone_DST =
|DST_note =
|utc_offset_DST =
|cctld = [[.ws]]
|calling_code = 685
|footnotes =
}}
[[File:Samoa map 800px.png|right|thumb|250px|Hāmoa]]
[[File:Samoa districts named.png|right|thumb|250px|Takiwā tōrangapū o Hāmoa]]
Ko '''Hāmoa'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=287 |url= |access-date=2026-Hune-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/hamoa|work=Paekupu|title=Hāmoa|accessdate=2026-06-10}}</ref> he whenua i te [[Moana-nui-a-Kiwa]].<ref>{{cite web
|url=http://www.paclii.org/ws/legis/consol_act/tca1963317/
|work=Pacific Islands Legal Information Institute
|title=Samoa Territorial Constituencies Act 1963
|accessdate=6 January, 2009
|archivedate=2011-06-05
|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110605081449/http://www.paclii.org/ws/legis/consol_act/tca1963317/
}}</ref> He Porinīhia nga tangata. Ko te reo Hāmoa (reo Hamoa ''gagana Samoa'') te reo o nga tangata whenua. I te tau 2009, e 179,000 nga tangata e noho i roto o te whenua katoa.<ref name=pop>{{cite web
|url=http://www.sbs.gov.ws/Portals/138/PDF/census%20survey/Table%202.%20Population%20byregion,%20faipule%20district%202006.pdf
|work=Samoa Bureau of Statistics
|title=Population and Housing Census Report 2006
|date=July 2008
|accessdate=6 January, 2009
|archive-date=2011-07-21
|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721230100/http://www.sbs.gov.ws/Portals/138/PDF/census%20survey/Table%202.%20Population%20byregion%2C%20faipule%20district%202006.pdf
|url-status=dead
}}</ref> He tekau nga motu, ko [[Savai'i]] me [[Upolu]] nga motu nui. Ko [[Apia]] te tāone nui, e tu i Upolu, anō, te papa rererangi nui ko ''Fale'olo International Airport.''
I te tau 1962, na tutahi ai Hāmoa mai [[Aotearoa]].
He tino nui nga tangata Hāmoa e noho i nāianei ki waho o ratou motu. I te tau 2001, he 115,000 i roto o [[Aotearoa]], <ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://search.stats.govt.nz/nav/ct1/population/0 |accessdate=2010-01-06 |archivedate=2009-08-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090808041338/http://search.stats.govt.nz/nav/ct1/population/0 }}</ref> me he nui hoki ngā Hāmoa ki [[Hononga-o-Amerika]], [[Hawai'i]] me [[Ahitereiria]].
Ko Silisili te maunga teitei rawa o Hāmoa, e tu ki te motu o Savai'i. E 1,858 mita te teitei.
== Ngā wā ō mua ==
Kāore e tino mōhiotia te wā i tae atu ai ngā tāngata Porinīhia ki Hāmoa. Engari, ki nga whakatewhatewha o nga kaipūtaiao Pakeha i Hāmoa, he whakapono ratou, na tatūngia nga tangata i nga motu, mai ano 3,000 tau.<ref name=green>[https://web.archive.org/web/20110510004830/http://www.jps.auckland.ac.nz/document/Volume_98_1989/Volume_98%2C_No._3/New_information_for_the_Ferry_Berth_site%2C_Mulifanua%2C_Western_Samoa%2C_by_H._M._Leach%2C_p_319-330/p1?page=0&action=searchresult&target=]New Information for the Ferry Berth Site, Mulifanua, Western Samoa by Roger C. Green & Helen M. Leach, Journal of the Polynesian Society, Vol. 98, No. 3, 1989. Retrieved 6 Hanuere, 2009</ref> Ko [[Te Rangi Hīroa]] tētahi kaituhi na haere i Hāmoa mo tona mahi me ka tuhituhi e ia te pukapuka ''Samoa Material Culture.''<ref>{{cite web
|url=http://www.nzetc.org/tm/scholarly/tei-BucSamo-t1-body1-d2-d7-d1.html
|work=NZ Electronic Text Centre, Victoria University of Wellington, NZ
|title=Samoan Material Culture
|first=Te Rangi Hiroa
|last=
|year=1930
|published=Bernice P. Bishop Museum
|series=
|accessdate=6 Hanuere, 2009}}</ref>
Anō, ko Robert Louis Stevenson tētahi kaituhi na noho i Hāmoa ma tōna whānau ki te kāinga o Vailima. Ko te wā o tana matenga ki Hāmoa ko te tau 1894 me he nehua ia ki te maunga o Vaea ki Upolu.
== Ngā motu ==
He 10 ngā motu o Hāmoa, ngā ahi tipua katoa. E whā ngā motu e tu ai nga kāinga, ko Upolu, Savai'i, [[Manono]] me [[Apolima]]. Kāore e tu ngā kāinga ki motu iti'iti, ko Nu'utele, Nu'ulua, Namua, Fanuatapu, Nu'ulopa me Nu'usafe'e.
Ko '''Savai'i''' te motu nui rawa atu i te whenua katoa.<ref>{{cite web
|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2006AGUFM.V34B..02K
|work=The Smithsonian/NASA Astrophysics Data System
|title=New 40Ar/39Ar Ages for Savai'i Island Reinstate Samoa as a Hotspot Trail with a Linear Age Progression
|first=Koppers, A. A.; Russell, J. A.; Staudigel, H.
|last=Hart, S.R.
|year=2006
|series=American Geophysical Union, Fall Meeting 2006, abstract #V34B-02
|accessdate=6 Hanuere, 2009}}</ref> E ai ki te whakataukī o reira, ko Savai'i 'te wairua o Hāmoa'. 43,103 (2006) ngā tāngata e noho ana i reira. Ehara i te tino nui ngā tāone i Savai'i; he kāinga rīriki noa iho te nuinga. Kei [[Upolu]], he motu anō, ngā tāone nunui. E rua herenga kaipuke i Savai'i, ko [[Salelologa]] te tāone nui o te motu me [[Asau (Hāmoa)|Asau]] tētehi.
I Savai'i hoki ngētehi wāhi nō nehe noa atu: koia hoki te puke o Pulemele'i, ngā pehu wai tai o Taga (ko Alofa'aga tētahi ingoa), me te Tapuae o Moso. E rua tekau maero atu a Falealupo i te Rārangi Huringa Wā o te Ao, ā, koia te kāinga hauāuru rawa atu i Hāmoa. Kei roto i ngā pukapuka o Pākehā, i ngā tau tīmata o tērā atu rautau, i ngētehi wā i karangahia rā te motu ko ''Pola''. Ko Matavanu he maunga ahi tipua anō hoki i runga i a Savai'i, i hū i nga tau 1905 - 1911, ā, ka puta mai te rangitoto, ka rere iho i te tihi o te maunga.
E tu ngā wāpu ki Mulifanua i Upolu me Salelologa ki Savai'i mo ngā waka tere ki waenganui o Savai'i me Upolu.
== Takiwā tōrangapū ==
He 11 nga takiwā tōrangapū o Hāmoa; he 6 ki Savai'i me 5 ki Upolu me nga motu iti ētahi atu.
Nga takiwā tōrangapū e 6 kei te raki o Savai'i ko Fa'asaleleaga, Gaga'emauga, Gaga'ifomauga, Palauli, Satupa'itea me Vaisigano.
Nga takiwā tōrangapū e 5 kei te raki o Upolu ko A'ana, Aiga i le Tai, Atua, Tuamasaga me Va'a o Fonoti. Te takiwā o Aiga i le Tai tae ana nga motu o [[Manono]], [[Apolima]] me Nu'ulopa.
E rua nga papakainga no Savai'i e tu i Upolu, ko Samalae'ulu me Le'ava'a. Nga papakainga e rua ēnei kua whakamōtī i te hūnga o te ahi tipua, te maunga Matavanu ki Savai'i.
== Reo Hāmoa ==
Ko te reo Hāmoa nō te reo whānau o ngā iwi o Porinīhia, arā he reo ka ahu mai nō te Moana-nui-a-Kiwa, me te aha, e ōrite ana te reo Hāmoa ki te reo o Māori, o Tonga, ā, o ngā moutere Porinīhia anō hoki. Ko te mihinare George Pratt (1817-1894) ka tuhituhi te tikinare mataati o Hāmoa i te tau 1862.<ref name=pratt>{{cite web
|url=http://www.nzetc.org/tm/scholarly/tei-PraDict-_N65785.html
|work=NZ Electronic Text Centre, Victoria University of Wellington, NZ Licence CC-BY-SA 3.0
|title=A Grammar and Dictionary of the Samoan Language, with English and Samoan vocabulary
|first=George
|last=Pratt
|accessdate=7 Hanuere, 2009}}</ref>
E 40 tau i noho ai Pratt ki Savai'i.
{| class="wikitable"
|Tangi iti
! colspan="10" |Ngā kupu ōrite i Porinīhia
|-
!Phoneme
|'''Porinīhia i mua'''
|'''Tonga'''
|'''Niue'''
|'''Hāmoa'''
|'''Rapa Nui'''
|'''Tahiti'''
|[[Reo Māori|Māori (Aotearoa)]]
|[[Kuki Airani|Māori (Kuki Airani)]]
|[[Hawai'i]]
|'''Reo Pākehā (Ingarihi)'''
|-
!{{IPA|/ŋ/}}
|*taŋata
|tangata
|tangata
|tagata
|tangata
|ta{{okina}}ata
|tangata
|tangata
|kanaka
|man
|-
!{{IPA|/s/}}
|*sina
|hina
|hina
|sina
|hina
|hinahina
|hina
|{{okina}}ina
|hina
|grey-haired
|-
!{{IPA|/h/}}
|*kanahe
|kanahe
|kanahe
|{{okina}}anae
|
|{{okina}}anae
|kanae
|kanae
|{{okina}}anae
|mullet
|-
!{{IPA|/ti/}}
|*tiale
|siale
|tiale
|tiale
|tiare
|tiare
|tīare
|tiare
|kiele
|Gardenia
|-
!{{IPA|/k/}}
|*waka
|vaka
|vaka
|va{{okina}}a
|vaka
|va{{okina}}a
|waka
|vaka
|wa{{okina}}a
|canoe
|-
!{{IPA|/f/}}
|*fafine
|fafine
|fifine
|fafine
|hahine
|vahine
|wahine
|va{{okina}}ine
|wahine
|woman
|-
!{{IPA|/ʔ/}}
|*matuqa<ref>Glottal stop is represented as 'q' in reconstructed Proto-Polynesian words.</ref>
|matu{{okina}}a
|matua
|matua
|matu{{okina}}a
|metua
|matua
|metua, matua
|makua
|parent
|-
!{{IPA|/r/}}
|*rua
|ua
|ua
|lua
|rua
|rua<ref>Archaic: the usual word in today's Tahitian is 'piti'.</ref>
|rua
|rua
|lua
|two
|-
!{{IPA|/l/}}
|*tolu
|tolu
|tolu
|tolu
|toru
|toru
|toru
|toru
|kolu
|three
|}
== Whakaahua ==
<center>
<gallery>
File:Urville-Apia-public.jpg|Roto o te wharenui Hāmoa, 1842
File:Lefaga, Return to Paradise beach, south coast Upolu Island, Samoa, 2009.jpg|I te tai o Falealupo
File:Lauaki Namulauulu Mamoe.jpg|Lauati Namulu'ulu Mamoe, manukura o te motuhaketanga Mau a Pule
File:Child leaning down to take a drink of water at the Mata o le Alelo fresh water pool, Matavai village, Savai'i, Samoa 2009.JPG|Te tamariki i te waipuna Sina & the Eel, Matavai
File:Va'a canoe, Matavai village, Savaii, Samoa MS.JPG|''Paopao'' waka ama
File:3 Samoan girls-1902.jpg|Nga kōhine, 1902
File:Savaii Village 1, Samoa, Polynesia.JPG|Papakainga
File:Samoan_Paramount_chief_Mataafa_Iosefa,_1896.jpg|Mata'afa Iosefo, ariki taungaroa, 1902
File:Samoan bus savaii.jpg|Pahi ki Savai'i
File:Samoan taupou girl 1896.jpg|''Taupou'' 1896
File:Fale on Manono Island.jpg|''Faleo'o'', beach fale
File:Church 2, Matavai village, Savaii, Samoa.JPG|Whare karakia ki Safune
</gallery>
</center>
== Tohutoro ==
<references/>
{{Maramara}}
{{Polynesia}}
{{Commonscat|Samoa}}
[[Category:Hāmoa]]
[[Category:Porinīhia]]
nzucvqm1qbsvjseukukjz7b4oxqyzv8
Papua Nūkini
0
4059
168037
168024
2026-06-09T22:25:09Z
TautauKarepe
22930
168037
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of Papua New Guinea.svg|border|thumb]]
[[File:Papua New Guinea (orthographic projection).svg|thumb|300px]]
Ko '''Papua Nūkini'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=287 |url= |access-date=2026-Hune-9}}</ref><ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/papua-nukini|work=Paekupu|title=`Papua Nūkini|accessdate=2026-06-09}}</ref> he whenua i Te Ao-o-Kiwa, he moutere nui rawa ake hoki, e noho whakararo ana i [[Ahitereiria]]. Ko ētahi o ngā moutere marara, moutere itiiti o Papua Nūkini e nohoia ana e ngā iwi Porinīhia, pērā ki ngā iwi o [[Takuu]]. He [[kina (moni)|kina]] he moni i Papua Nūkini. Ko [[Poi Moahipi]] te tāone matua.
{{Maramara}}
[[Category:Papua Nūkini| ]]
[[Category:Ao-o-Kiwa]]
1mt71gu8j5lpq67br81zvhmih7m69v9
Karapōnia
0
4806
168047
162179
2026-06-09T23:14:52Z
TautauKarepe
22930
168047
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox U.S. state |
Name = Karapōnia |
Fullname = California |
Flag = Flag of California.svg |
Seal = Seal of California.svg|
Map = Map_of_USA_CA.svg |
Nickname = The Golden State |
Motto = Eureka |
Capital = [[Sacramento, California|Sacramento]] |
OfficialLang = [[Reo Pākehā|Ingarihi]] |
LargestCity = [[Los Angeles, Karapōnia|Ngā Anahera]] |
LargestCounty = [[San Bernardino, California]]
Other Cities = [[San Francisco, Karapōnia|San Francisco]], [[San Diego]], [[San Jose]], [[Oakland]], [[Long Beach]] |
Governor = [[Gavin Newsom]] (D)|
Senators = [[Dianne Feinstein]] (D)<br />[[Alex Padilla]] (D) |
PostalAbbreviation = CA |
TradAbbreviation = Calif. |
AreaRank = 3 |
TotalArea = 410,000 |
TotalAreaUS = 158,302 |
LandArea = 404,288 |
LandAreaUS = 156,100 |
WaterArea = 20,047 |
WaterAreaUS = 7,740 |
PCWater = 4.7 |
PCForest = 35 |
PCDesert = 25 |
PopRank = 1 |
2006Pop (calc) = 36,842,934 |
2000Pop = 33,871,648 |
2004Pop(est) = 35,893,799 |
2003Pop = 35,484,453 |
2005Pop(est) = 36,132,147 |
DensityRank = 12 |
2000Density = 83.85 |
2000DensityUS = 217.2 |
MedianHouseholdIncome = $49,894 |
IncomeRank = 13 |
AdmittanceOrder = 31 |
AdmittanceDate = 9 Mahuru [[1850]] |
TimeZone = [[Pacific Standard Time Zone|Pacific]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]]-8/[[Daylight saving time|-7]] |
Latitude = 32°30'N ki 42°N |
Longitude = 114°8'W ki 124°24'W |
Width = 400 |
WidthUS = 250 |
Length = 1,240 |
LengthUS = 770 |
HighestPoint = [[Mount Whitney]] |
HighestElev = 4418 |
HighestElevUS = 14,494 |
MeanElev = 884 |
MeanElevUS = 2,900 |
LowestPoint = [[Death Valley]]<ref name=usgs/> |
LowestElev = -86 |
LowestElevUS = -282 |
ISOCode = US-CA |
Website = www.ca.gov
}}
[[File:GoldenGateBridge.jpg|thumb|left|240px|Ko te 'Golden Gate', he arawhiti rongonui o Karapōnia]] Ko '''Karapōnia''' ([[reo Pākehā]]: California {{IPA|[ˌkæ.lɪ.ˈfɔɹ.njə]}}) he wāhanga whenua o te tahatai hauāuru o te [[Hononga-o-Amerika]]. Ko ngā whenua e pātata ana ki a Karapōnia ko [[Orekone]], me [[Newara]] me [[Arerona]]; ā, ki te taha tonga, ko [[Baja California]], he wāhi o [[Mēhiko]]. Ko ngā tāone nunui o Karapōnia ko [[Ngā Anahera]], ko [[San Diego, Karapōnia|San Diego]], ko [[San Jose, Karapōnia|San Jose]] me [[Hana Panahiko]]. He whenua rongonui a Karapōnia mō te wera me te pai o Tama-nui-te-rā.
{{Histpop
|1850|92,597|
|1860|379,994|310.4%
|1870|560,247|47.4%
|1880|864,694|54.3%
|1890|1,213,398|40.3%
|1900|1,485,053|22.4%
|1910|2,377,549|60.1%
|1920|3,426,861|44.1%
|1930|5,677,251|65.7%
|1940|6,907,387|21.7%
|1950|10,586,223|53.3%
|1960|15,717,204|48.5%
|1970|19,953,134|27.0%
|1980|23,667,902|18.6%
|1990|29,760,021|25.7%
|2000|33,871,648|13.8%
|2006 est.|36,457,549|7.6%
}}
{{USA}}
{{Maramara}}
[[Category:Karapōnia| ]]
<references />
[[Category:Hononga-o-Amerika]]
pkbu7obhu85n292tq0s1ac9eccrlg8t
168097
168047
2026-06-10T02:27:23Z
TautauKarepe
22930
168097
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox U.S. state |
Name = Karapōnia |
Fullname = California |
Flag = Flag of California.svg |
Seal = Seal of California.svg|
Map = Map_of_USA_CA.svg |
Nickname = The Golden State |
Motto = Eureka |
Capital = [[Sacramento, California|Sacramento]] |
OfficialLang = [[Reo Pākehā|Ingarihi]] |
LargestCity = [[Los Angeles, Karapōnia|Ngā Anahera]] |
LargestCounty = [[San Bernardino, California]]
Other Cities = [[San Francisco, Karapōnia|San Francisco]], [[Hanga Piako]], [[San Jose]], [[Oakland]], [[Long Beach]] |
Governor = [[Gavin Newsom]] (D)|
Senators = [[Dianne Feinstein]] (D)<br />[[Alex Padilla]] (D) |
PostalAbbreviation = CA |
TradAbbreviation = Calif. |
AreaRank = 3 |
TotalArea = 410,000 |
TotalAreaUS = 158,302 |
LandArea = 404,288 |
LandAreaUS = 156,100 |
WaterArea = 20,047 |
WaterAreaUS = 7,740 |
PCWater = 4.7 |
PCForest = 35 |
PCDesert = 25 |
PopRank = 1 |
2006Pop (calc) = 36,842,934 |
2000Pop = 33,871,648 |
2004Pop(est) = 35,893,799 |
2003Pop = 35,484,453 |
2005Pop(est) = 36,132,147 |
DensityRank = 12 |
2000Density = 83.85 |
2000DensityUS = 217.2 |
MedianHouseholdIncome = $49,894 |
IncomeRank = 13 |
AdmittanceOrder = 31 |
AdmittanceDate = 9 Mahuru [[1850]] |
TimeZone = [[Pacific Standard Time Zone|Pacific]]: [[Coordinated Universal Time|UTC]]-8/[[Daylight saving time|-7]] |
Latitude = 32°30'N ki 42°N |
Longitude = 114°8'W ki 124°24'W |
Width = 400 |
WidthUS = 250 |
Length = 1,240 |
LengthUS = 770 |
HighestPoint = [[Mount Whitney]] |
HighestElev = 4418 |
HighestElevUS = 14,494 |
MeanElev = 884 |
MeanElevUS = 2,900 |
LowestPoint = [[Death Valley]]<ref name=usgs/> |
LowestElev = -86 |
LowestElevUS = -282 |
ISOCode = US-CA |
Website = www.ca.gov
}}
[[File:GoldenGateBridge.jpg|thumb|left|240px|Ko te 'Golden Gate', he arawhiti rongonui o Karapōnia]] Ko '''Karapōnia''' ([[reo Pākehā]]: California {{IPA|[ˌkæ.lɪ.ˈfɔɹ.njə]}}) he wāhanga whenua o te tahatai hauāuru o te [[Hononga-o-Amerika]]. Ko ngā whenua e pātata ana ki a Karapōnia ko [[Orekone]], me [[Newara]] me [[Arerona]]; ā, ki te taha tonga, ko [[Baja California]], he wāhi o [[Mēhiko]]. Ko ngā tāone nunui o Karapōnia ko [[Ngā Anahera]], ko [[Hanga Piako, Karapōnia|Hanga Piako]], ko [[San Jose, Karapōnia|San Jose]] me [[Hana Panahiko]]. He whenua rongonui a Karapōnia mō te wera me te pai o Tama-nui-te-rā.
{{Histpop
|1850|92,597|
|1860|379,994|310.4%
|1870|560,247|47.4%
|1880|864,694|54.3%
|1890|1,213,398|40.3%
|1900|1,485,053|22.4%
|1910|2,377,549|60.1%
|1920|3,426,861|44.1%
|1930|5,677,251|65.7%
|1940|6,907,387|21.7%
|1950|10,586,223|53.3%
|1960|15,717,204|48.5%
|1970|19,953,134|27.0%
|1980|23,667,902|18.6%
|1990|29,760,021|25.7%
|2000|33,871,648|13.8%
|2006 est.|36,457,549|7.6%
}}
{{USA}}
{{Maramara}}
[[Category:Karapōnia| ]]
<references />
[[Category:Hononga-o-Amerika]]
iasckkvm949yrof2tx2qqekyn0cqnit
Template:USPoliticalDivisions
10
4807
168079
166082
2026-06-10T01:23:07Z
TautauKarepe
22930
168079
wikitext
text/x-wiki
{| class="toccolours" align="center" width="100%" style="text-align:center; font-size:87%; clear:both"
|-
! width=100% bgcolor="#a4d3ee" style="padding:0 0 0 50px;" | Wāhanga tōrangapū o Te [[Hononga-o-Amerika]]
| width="50px" | [[Image:Flag of the United States.svg|50px]]
|-
| colspan="2" |
{| style="background:none; color:inherit;"
| align="right" style="font-size: 90%; vertical-align: top;" | '''Wāhanga whenua: '''
| align="left" style="font-size: 90%;" | [[Arapama]] • [[Araka]] • [[Arerona]] • [[Ākanara]] • [[Karapōnia]] • [[Kororaro]] • [[Konetikati]] • [[Reraware]] • [[Whoreta]] • [[Hōria (Amerika)|Hōria]] • [[Hawaii]] • [[Itaho]] • [[Irinoi]] • [[Īniana]] • [[Aiowa]] • [[Kanahara]] • [[Kenetāki]] • [[Rōeihīana]] • [[Meine]] • [[Mererana]] • [[Mahakureta]] • [[Mehekina]] • [[Menehota]] • [[Mihihipi]] • [[Merore]] • [[Monotana]] • [[Neparaka]] • [[Newara]] • [[Niu Hamaparera]] • [[Niu Herei]] • [[Niu Mēhiko]] • [[Niu Ioka]] • [[Karorena-ki-te-raki]] • [[Takouta-ki-te-raki]] • [[Oheio]] • [[Okarahoma]] • [[Orekone]] • [[Penehiwēnia]] • [[Motu Rore]] • [[Karorena-ki-te-tonga]] • [[Takouta-ki-te-tonga]] • [[Tenere]] • [[Tēkiki]] • [[Iutā]] • [[Weremona]] • [[Werinia]] • [[Wahingitana]] • [[Werinia-ki-te-uru]] • [[Wehekone]] • [[Waiomi]]
|-
| align="right" style="font-size: 90%; vertical-align: top;" | '''Takiwā kāwanatanga: '''
| align="left" style="font-size: 90%;" | [[Wahingitana, D.C.|Takiwā o Koromōpia]]
|-
| align="right" style="font-size: 90%; vertical-align: top;" | '''Moutere: '''
| align="left" style="font-size: 90%;" | [[Hāmoa-Amerika]] • [[Kuamu]] • [[Northern Mariana Islands]] • [[Peta Riko]] • [[United States Virgin Islands]]
|-
| align="right" style="font-size: 90%; vertical-align: top;" | '''Moutere itiiti: '''
| align="left" style="font-size: 90%;" |[[Baker Island]] • [[Howland Island]] • [[Jarvis Island]] • [[Johnston Atoll]] • [[Kingman Reef]] • [[Midway Atoll]] • [[Navassa Island]] • [[Palmyra Atoll]] • [[Wake Island]]
|}
|}
<noinclude>
[[Category:Tauira|{{PAGENAME}}]]
</noinclude>
0co6dqwju9ugqco62wvbpvoinm4ip2m
168088
168079
2026-06-10T02:11:47Z
TautauKarepe
22930
168088
wikitext
text/x-wiki
{| class="toccolours" align="center" width="100%" style="text-align:center; font-size:87%; clear:both"
|-
! width=100% bgcolor="#a4d3ee" style="padding:0 0 0 50px;" | Wāhanga tōrangapū o Te [[Hononga-o-Amerika]]
| width="50px" | [[Image:Flag of the United States.svg|50px]]
|-
| colspan="2" |
{| style="background:none; color:inherit;"
| align="right" style="font-size: 90%; vertical-align: top;" | '''Wāhanga whenua: '''
| align="left" style="font-size: 90%;" | [[Aiowa]] • [[Ākanara]] • [[Araka]] • [[Arapama]] • [[Arerona]] • [[Hawai'i]] • [[Hōria (Amerika)|Hōria]] • [[Īniana]] • [[Irinoi]] • [[Itaho]] • [[Iutā]] • [[Kanahara]] • [[Karapōnia]] • [[Karorena-ki-te-raki]] • [[Karorena-ki-te-tonga]] • [[Kenetāki]] • [[Konetikati]] • [[Kororaro]] • [[Mahakureta]] • [[Mehekina]] • [[Meine]] • [[Menehota]] • [[Mererana]] • [[Merore]] • [[Mihihipi]] • [[Monotana]] • [[Motu Rore]] • [[Neparaka]] • [[Newara]] • [[Niu Hamaparera]] • [[Niu Herei]] • [[Niu Ioka]] • [[Niu Mēhiko]] • [[Oheio]] • [[Okarahoma]] • [[Orekone]] • [[Penehiwēnia]] • [[Reraware]] • [[Rōeihīana]] • [[Takouta-ki-te-raki]] • [[Takouta-ki-te-tonga]] • [[Tēkiki]] • [[Tenere]] • [[Wahingitana]] • [[Waiomi]] • [[Wehekone]] • [[Weremona]] • [[Werinia]] • [[Werinia-ki-te-uru]] • [[Whoreta]]
|-
| align="right" style="font-size: 90%; vertical-align: top;" | '''Takiwā kāwanatanga: '''
| align="left" style="font-size: 90%;" | [[Wahingitana, D.C.|Takiwā o Koromōpia]]
|-
| align="right" style="font-size: 90%; vertical-align: top;" | '''Moutere: '''
| align="left" style="font-size: 90%;" | [[Hāmoa-Amerika]] • [[Kuamu]] • [[Northern Mariana Islands]] • [[Peta Riko]] • [[United States Virgin Islands]]
|-
| align="right" style="font-size: 90%; vertical-align: top;" | '''Moutere itiiti: '''
| align="left" style="font-size: 90%;" |[[Baker Island]] • [[Howland Island]] • [[Jarvis Island]] • [[Johnston Atoll]] • [[Kingman Reef]] • [[Midway Atoll]] • [[Navassa Island]] • [[Palmyra Atoll]] • [[Wake Island]]
|}
|}
<noinclude>
[[Category:Tauira|{{PAGENAME}}]]
</noinclude>
clm9mch7kijz050n05e7lhfkigwyh9y
Potukara
0
12427
168050
167861
2026-06-09T23:21:00Z
TautauKarepe
22930
168050
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Country
| native_name = ''República Portuguesa''
| conventional_long_name = Tūwehe Potukara
| common_name = Potukara
| image_flag = Flag of Portugal.svg
| image_coat = Coat of arms of Portugal.svg
|image_map = EU-Portugal.svg
|map_caption = Ko Potukara
| national_anthem = "''A Portuguesa''" <br /> ''Te Waiata Potukara''
| capital = [[Rīpene]]
| largest_city = Rīpene
| official_languages = [[Reo Pōtikī|Pōtikī]]
| regional_languages = Mirandes
| demonym = Potukara
| government_type = Tūwehe Pāremata
| leader_title1 = Tumuaki
| leader_name1 = António José Seguro
| leader_title2 = Pirimia
| leader_name2 = Luís Montenegro
| sovereignty_type = Whakaūkanga
| sovereignty_note = 1139
| established_date1 = 868
| established_event1 = Tuatahi
| established_event2 = Tuarua
| established_date2 = 1095
| established_event3 = Tino rangatiratanga
| established_date3 = [[Pipiri 24]] [[1128]]
| established_event4 = Kīngitanga
| established_date4 = [[25 Hongongoi]] [[1139]]
| accessionEUdate = [[1 Kohitātea]] [[1986]]
| EUseats = 24
| area_rank = 110
| area_magnitude = 1 E10
| area = 92,345
| areami² = 35,580 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| percent_water = 0.5
| population_estimate = 10,848,692
| population_estimate_year = Hongongoi 2007
| population_estimate_rank = 75
| population_census = 10,148,259
| population_census_year = 2001
| population_density = 114
| population_densitymi² = 295 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]-->
| population_density_rank = 87
| GDP_PPP_year = 2006
| GDP_PPP = $232,000,000,000
| GDP_PPP_rank = 40 <!--IMF-->
| GDP_PPP_per_capita = $23,464 <!--IMF-->(2007)
| GDP_PPP_per_capita_rank = 34 <!--IMF-->
| HDI_year = 2005
| HDI = {{decrease}} 0.897
| HDI_rank = 29
| HDI_category = <span style="color:#090;">nui</span>
| GPI_year = 2007
| GPI = {{increase}} 1.481
| GPI_rank = 9
| GPI_category = <span style="color:#090;">nui rawa</span>
| currency = [[Euro]] (€)
| currency_code = EUR
| country_code = PRT
| time_zone = Wā Ūropi Hauāuru
| utc_offset = 0
| time_zone_DST = Wā Raumati Ūropi Hauāuru
| utc_offset_DST = +1
| cctld = .pt
| calling_code = 351
}}
Ko '''Potukara'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=287 |url= |access-date=2026-Hune-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/potukara|work=Paekupu|title=Potukara|accessdate=2026-06-10}}</ref>, arā te '''Tūwehe Potukara''' (reo Potukara: A República Portuguesa), tētahi whenua ki te takutai hauāuru o te kuiti Iberia ki [[Ūropi]].
I te mea koia te whenua hauāuru rawa ki Ūropi, e whirinaki ana (mai te raki, me te matawā) ki te Whanga Biscaya, [[Pāniora]] me te Moana Rōwhenua. Nōna hoki ngā moutere Ranatiki a Azores me Madeira.
Ahakoa tōna whakanaonga tapeke ki uta iti rawa o ngā whenue ki Ūropi ki te hauāuru, he whenua whanaki a Potukara; koia tētahi o ngā whenua e 20 pai oranga pai rawa o te ao.
He mema o te [[Kotahitanga Ūropi]] (mai 1986), te Kotahitanga Ūropi (mai 1955), te [[NATO]], te Comunidade dos Países de Língua Portuguesa (Hononga Whenua Kōrero Potukara), te rohe [[euro|Euro]], ā, he peke kaiū o te Whakahaere Ruruku Whakahiato Ōhanga (OECD).
Mai rā anō kua nohoia te whenua e karangahia ināianei ko Potukara. Ko ngā Lusitania me ngā Celt ētahi o ngā tūpori o mua. Nō te rautau <sup>t</sup>2 i mua i tō tātou wā i whakauru ai ki raro i te maru o ngā Tūwehe Roma. I nohoia e ētahi iwi Tiamani mai te rautau <sup>t</sup>5 ki te <sup>t</sup>8, arā ngā Suebi me nga Visigoth. I tae mai ngā Moor Ihirama i te tīmatanga o te rautau <sup>t</sup>8, ā, i raupatu rātou i ngā Kīngitanga Karaitiana, taro rawa te Kuiti Iberia katoa. Nō te tīmatanga o te rautau <sup>t</sup>11, nō te Raupatu Karaitiana, a te Kīngitanga Potukara i puta mawehe atu i ōna kiritata a ngā Kīngitanga Leon me Galicia. Āhua kotahi rautau a muri, nō te tau 1249, kua whakaūkia kētia te nuinga o ōna takiwā o-nāianei mā te raupatu i ngā whenua Moor.
I ngā rautau <sup>t</sup>15, <sup>t</sup>16 hoki koia tētahi o ngā mana aorere ōhanga, hokohoko, torangapū kaha rawa o te ao; i toha tōna emepaia ki Awherika, Āhia me Amerika ki te tonga. Nō āna whawhai ki ngā ope whakaariki Pāniora me [[Wīwī]] me te ngarotanga o tōna takiwā nui rawa a Parīhi i ngā rautau <sup>t</sup>19 tōna pūmautanga torangapū me tōna tipuranga ōhanga i aukati. A muri i te Pakanga Whenua Maru Potukara me te upokotaua i 1974 i tutea te mana whakahaere ki [[Rīpene]], ā, kua whakahoki i ōna takiwā tāwāhi whakamutunga ki [[Awherika]]. Kua whakahokia tōna takiwā whakamutunga, a Makaū, ki Haina i te tau 1999.
== Hoto ki waho ==
* [http://tempo.growiktionary.org Previsão do Tempo]{{Dead link|date=Kohi-tātea 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} - Weather forecast for Portugal
* [http://www.visitportugal.com/Cultures/en-US/default.html Travel and Tourism office website]
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
[[Category:Potukara]]
5m7cmdqw31tho5wtnf505gji5wsd7d9
Amerika-ki-te-Raki
0
12922
168049
168019
2026-06-09T23:18:17Z
TautauKarepe
22930
168049
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Continent
|title = Amerika-ki-te-Raki
|image = [[File:Location North America.svg|200px]]
|area = {{convert|24709000|km2|sqmi|abbr=on}}
|population = 565,265,000 (2013, [[List of continents by population|4th]])
|density = 22.9/km<sup>2</sup> (59.3/sq mi)<ref>This North American density figure is based on a total land area of 23,090,542 km<sup>2</sup> only, considerably less than the total combined land and water area of 24,709,000 km<sup>2</sup>.</ref>
|GDP_nominal = $20,300 piriona (2013, [[List of continents by GDP (nominal)|2nd]])
|GDP_PPP = $20,900 piriona (2013, 2nd)
|demonym = North American
|countries = 23
|list_countries = Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o te Amerika-ki-te-Raki
|dependencies = 22 ([[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o te Amerika-ki-te-Raki#Takiwā anō|rārangi]])
|languages = [[Reo Pākehā]], [[Reo Pāniora]], [[Reo Wīwī]], and many [[Languages of North America|others]]
|time = [[UTC-10]] ki [[UTC±0|UTC]]
|cities = [[Rārangi rohe metropolitan ki Amerika-ki-te-Raki]]:<ref>http://www.demographia.com/db-worldua.pdf</ref><br /> [[Greater Mexico City|Mexico City]]<br />[[Niu_Ioka_(tāone_nui)|Niu Ioka]]<br /> [[Ngā Ānahera]]<br > [[Hikāko]]<br /> [[Tāroto]]<br > [[Dallas–Fort Worth]]<br /> [[Hana Paraniko]]<br />[[Hūhetene]]<br /> [[Miami, Whoreta]]<br >[[Whiratarawhia]]<br > [[Ātaranata]]
}}
[[File:North America satellite globe.jpg|thumbnail|350px|Mahere whenua ōkiko o Amerika-ki-te-Raki.]]
[[File:Non-Native American Nations Control over N America 1750-2008.gif|thumb|350px|Non-native nations' control and claims over North America c. 1750–2008]]
[[File:Languages of the Americas.PNG|thumb|350px|Languages spoken in the Americas]]
[[File:Langs N.Amer.png|thumb|350px|[[First language|Native languages]] of North America (Map of US, Canada and Greenland)]]
Ko '''Amerika-ki-te-Raki''' tētahi [[paparahi]] e noho katoa ana ki te [[tuakoi raki]], ā, mō te nuinga ki te [[tuakoi whiti]]; tērā rānei he wāhanga noa iho o te paparahi o [[Amerika]]. Takoto ana te [[Moana Arctic]] ki tōna roherohe whakateraki, te [[Moana Ranatiki]] ki te rāwhiti, te [[Moananui-a-Kiwa]] ki te hauāuru, ā, noho ana te paparahi o
[[Amerika-ki-te-Tonga]] me te [[Moana Karipiana]] ki tōna paeroa.
Ko ''Amerika-ki-te-Raki'' te paparahi tuawhā ā-taupori (565 miriona tāngata i 2013) tae rā anō ki ngā moutere pātata (pērā i ngā [[Moutere Karipiana]]). Koia te paparahi tuatoru ā-rahinga whenua me ōna km<sup>2</sup> e 24,709,000, arā āhua 16.5% o te matawhenua o te ao, 4.8% rānei o te mata o te ao. E 23 ōna wehenga motuhake.
Nō te [[wāhanga kōpaka pāmuri]] ngā [[iwi tangata tuatahi]] i tae atu ki ‘Amerika-ki-te-Raki’, mā te whakawhiti i te [[arawhiti whenua Bering]]. I whakaotia te [[Classic stage|wāwāhanga onamata]] o te [[wāhanga mua-Columbia]] e te taenga mai o ngā [[kairarau Ūropi]] nō te [[Takiwā Tūhura]].
Whakaatu ai ngā ahurea me ngā momopori ō nāianei i ngā taunekeneke i waenganui i ngā [[kaitāmi Ūropi]], ngā [[iwi taketake]], ngā [[pononga Āwherika]] me ā rātou mangainga. He kaha ake te awenga Ūropi ki ngā rohe whakateraki o te paparahi, ā, he kaha ake ngā awenga iwi taketake, nō Āwherika rānei ki te tonga. Nō te kaha o te awenga kaitāmi Ūropi, ka kōrero te nuinga o ngā tāngata nō Amerika-ki-te-Raki ō nāianei i te [[reo Ingarihi]], te [[reo Pāniora]], te [[reo Wīwī]] rānei, ā, whakaatu ai ēnei hapori me ā ratou wehenga i ngā [[tikanga Hauāuru]].
==Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki==
{| class="wikitable sortable" style="border:1px solid #aaa;"
|- style="background:#ececec;"
! Ingoa rohe,<br>takiwā, me ngā [[pīwari]]<ref name="spp">{{cite web |url=http://www.spp.gov/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080618182224/http://www.spp.gov/ |archivedate=18 June 2008|title=SPP Background |publisher=Security and Prosperity Partnership Of North America |work=CommerceConnect.gov |accessdate=14 November 2010}}</ref><ref name="epa">{{cite web |url=http://www.epa.gov/wed/pages/ecoregions/na_eco.htm |title= Ecoregions of North America |publisher= [[United States Environmental Protection Agency]] |accessdate=30 May 2011}}</ref><ref name=About.com>{{cite web |url=http://geography.about.com/library/faq/blqzamericas.htm |title=What's the difference between North, Latin, Central, Middle, South, Spanish and Anglo America? |website=About.com |accessdate=2015-12-03 |archivedate=2016-04-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160410093459/http://geography.about.com/library/faq/blqzamericas.htm }}</ref>
! [[Rārangi whenua, takiwā whirinaki ā-rahinga|Rahinga]]<br />(km<sup>2</sup>)<ref>Unless otherwise noted, land area figures are taken from {{Cite journal |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2008/Table03.pdf | title=Demographic Yearbook—Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density | publisher=United Nations Statistics Division | year=2008 | accessdate =14 October 2010}}</ref>
! [[Rārangi whenua ā-taupori|Taupori]]<br />(2008 est.)<ref>Unless otherwise noted, population estimates are taken from {{cite web|url=http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf |format=PDF| title=World Population Prospects, Table A.1| version=2008 revision | publisher=United Nations | author=Department of Economic and Social Affairs Population Division | year=2009 | accessdate=12 March 2009}}</ref>
! [[Taupori kiato]]<br />(ia km²)
! [[Ūpokonga]]
|-
| {{Flag|Ānakuira}} (Kīngitanga Kotahi)
| style="text-align:right;"| {{nts|91}}
| style="text-align:right;"| {{nts|15000}}
| style="text-align:right;"| 164.8
| [[The Valley, Anguilla|The Valley]]
|-
| {{Flag|Arupa}} (Hōrana)
| style="text-align:right;"| {{nts|180}}
| style="text-align:right;"| {{nts|107000}}
| style="text-align:right;"| 594.4
| [[Oranjestad]]
|-
| {{Flag|Bonaire}} (Hōrana)
| style="text-align:right;"| {{nts|294}}
| style="text-align:right;"| {{nts|12093}}<ref name="nethant">Population estimates are taken from the {{cite web | author=Central Bureau of Statistics Netherlands Antilles | title=Statistical information: Population |url=http://www.cbs.an/population/population_b2.asp | archiveurl=https://web.archive.org/web/20100501150627/http://www.cbs.an/population/population_b2.asp | archivedate=1 May 2010 | publisher=Government of the Netherlands Antilles | accessdate=14 October 2010}}</ref>
| style="text-align:right;"| 41.1
| [[Kralendijk]]
|-
| {{Flag|Curaçao}} (Hōrana)
| style="text-align:right;"| {{nts|444}}
| style="text-align:right;"| {{nts|140794}}<ref name="nethant"/>
| style="text-align:right;"| 317.1
| [[Willemstad]]
|-
| {{Flag|Haiti}}
| style="text-align:right;"| {{nts|27750}}
| style="text-align:right;"| {{nts|10033000}}
| style="text-align:right;"| 361.5
| [[Port-au-Prince]]
|-
| {{Flag|Hemeika}}
| style="text-align:right;"| {{nts|10991}}
| style="text-align:right;"| {{nts|2719000}}
| style="text-align:right;"| 247.4
| [[Kingston, Hemeika|Kingston]]
|-
| {{Flag|Hato Kiti me Newi}}
| style="text-align:right;"| {{nts|261}}
| style="text-align:right;"| {{nts|52000}}
| style="text-align:right;"| 199.2
| [[Basseterre]]
|-
| {{Flag|Hato Mātene}} (Wīwī)
| style="text-align:right;"| {{nts|54}}<ref name="areacia"/>
| style="text-align:right;"| {{nts|29820}}<ref name="popcia"/>
| style="text-align:right;"| 552.2
| [[Marigot, Hato Mātene|Marigot]]
|-
| {{Flag|Hato Pātera me Mikarona}} (Wīwī)
| style="text-align:right;"| {{nts|242}}
| style="text-align:right;"| {{nts|6000}}
| style="text-align:right;"| 24.8
| [[Saint-Pierre, Hato Pātera me Mikarona|Saint-Pierre]]
|-
| {{Flag|Hato Ruiha}}
| style="text-align:right;"| {{nts|539}}
| style="text-align:right;"| {{nts|172000}}
| style="text-align:right;"| 319.1
| [[Castries]]
|-
| {{Flag|Hato Wāneti me ngā Kerenarāna}}
| style="text-align:right;"| {{nts|389}}
| style="text-align:right;"| {{nts|109000}}
| style="text-align:right;"| 280.2
| [[Kingstown]]
|-
| {{Flag|Hononga-o-Amerika}}<ref>Includes the US state of Hawaii, which is distant from the North American landmass in the Pacific Ocean and therefore more commonly associated with the other territories of Oceania.</ref>
| style="text-align:right;"| {{nts|9629091}}
| style="text-align:right;"| {{nts|311630000}}
| style="text-align:right;"| 32.7
| [[Wahingitana, D.C.]]
|-
| {{Flag|Honotura}}
| style="text-align:right;"| {{nts|112492}}
| style="text-align:right;"| {{nts|7466000}}
| style="text-align:right;"| 66.4
| [[Tegucigalpa]]
|-
| {{Flag|Kānata}}
| style="text-align:right;"| {{nts|9984670}}
| style="text-align:right;"| {{nts|33573000}}
| style="text-align:right;"| 3.4
| [[Ottawa]]
|-
| {{Flag|Kerenāra}}
| style="text-align:right;"| {{nts|344}}
| style="text-align:right;"| {{nts|104000}}
| style="text-align:right;"| 302.3
| [[St. George's, Kerenāra|St. George's]]
|-
| {{Flag|Kirānirangi}} (Tenemāka)
| style="text-align:right;"| {{nts|2166086}}
| style="text-align:right;"| {{nts|57000}}
| style="text-align:right;"| 0.026
| [[Nuuk]] ([[Godthåb]])
|-
| {{Flag|Kiupa}}
| style="text-align:right;"| {{nts|109886}}
| style="text-align:right;"| {{nts|11204000}}
| style="text-align:right;"| 102.0
| [[Havana]]
|-
| {{Flag|Koto Rika}}
| style="text-align:right;"| {{nts|51100}}
| style="text-align:right;"| {{nts|4579000}}
| style="text-align:right;"| 89.6
| [[San José, Koto Rika|San José]]
|-
| {{Flag|Kuarerupe}} (Wīwī)
| style="text-align:right;"| {{nts|1628}}
| style="text-align:right;"| {{nts|401784}}<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp?dep=971&annee=2008 |title=Insee – Populations légales 2008 – 971-Guadeloupe |publisher=Insee.fr |accessdate=31 October 2011 |language=French}}</ref>
| style="text-align:right;"| 246.7
| [[Basse-Terre]]
|-
| {{Flag|Kuatamāra}}
| style="text-align:right;"| {{nts|108889}}
| style="text-align:right;"| {{nts|14027000}}
| style="text-align:right;"| 128.8
| [[Guatemala City]]
|-
| {{Flag|Manetera}} (Kīngitanga Kotahi)
| style="text-align:right;"| {{nts|102}}
| style="text-align:right;"| {{nts|6000}}
| style="text-align:right;"| 58.8
| [[Plymouth, Manetera|Plymouth]]; [[Brades, Montserrat|Brades]]<ref>Because of ongoing activity of the [[Soufriere Hills volcano]] beginning in July 1995, much of Plymouth was destroyed and government offices were relocated to Brades. Plymouth remains the ''de jure'' capital.</ref>
|-
| {{Flag|Mātiniki}} (Wīwī)
| style="text-align:right;"| {{nts|1128}}
| style="text-align:right;"| {{nts|397693}}<ref>{{cite web|url=http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp?dep=972&annee=2008 |title=Insee – Populations légales 2008 – 972-Martinique |publisher=Insee.fr |accessdate=31 October 2011 |language=French}}</ref>
| style="text-align:right;"| 352.6
| [[Fort-de-France]]
|-
| {{Flag|Mehiko}}
| style="text-align:right;"| {{nts|1964375}}
| style="text-align:right;"| {{nts|112322757}}
| style="text-align:right;"| 57.1
| [[Mexico City]]
|-
| {{Flag|Motu Koru-Kākoa}}<ref>Since the [[Lucayan Archipelago]] is located in the Atlantic Ocean rather than [[Caribbean Sea]], the [[Turks and Caicos Islands]] are part of the [[West Indies]] but are not technically part of the [[Caribbean]], although the United Nations groups them with the Caribbean.</ref> (Kīngitanga Kotahi)
| style="text-align:right;"| {{nts|948}}
| style="text-align:right;"| {{nts|33000}}
| style="text-align:right;"| 34.8
| [[Cockburn Town]]
|-
| {{Flag|Moutere Clipperton}} (Wīwī)
| style="text-align:right;"| {{nts|6}}
| style="text-align:right;"| {{nts|0}}
| style="text-align:right;"| 0.0
| —
|-
| {{Flag|Ngā Moutere Kāmana}} (Kīngitanga Kotahi)
| style="text-align:right;"| {{nts|264}}
| style="text-align:right;"| {{nts|56000}}
| style="text-align:right;"| 212.1
| [[George Town, Moutere Kāmana|George Town]]
|-
| {{Flag|Moutere Navassa}} (Hononga-o-Amerika)
| style="text-align:right;"| {{nts|5}}<ref name="areacia">Land area figures taken from {{cite web | title=The World Factbook: 2010 edition | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html | publisher=Government of the United States, Central Intelligence Agency | accessdate=14 October 2010 | archivedate=7 Kohi-tātea 2019 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107082449/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html%20 }}</ref>
| style="text-align:right;"| {{nts|0}}<ref name="popcia">These population estimates are for 2010, and are taken from {{cite web | title=The World Factbook: 2010 edition | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html | publisher=Government of the United States, Central Intelligence Agency | accessdate=14 October 2010 | archivedate=4 Whiringa-ā-nuku 2018 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20181004113653/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html }}</ref>
| style="text-align:right;"| 0.0
| —
|-
| {{Flag|Moutere Puhi (Amerika)}} (Hononga-o-Amerika)
| style="text-align:right;"| {{nts|347}}
| style="text-align:right;"| {{nts|110000}}
| style="text-align:right;"| 317.0
| [[Charlotte Amalie]]
|-
| {{Flag|Moutere Puhi (Ingarangi)}} (Kīngitanga Kotahi)
| style="text-align:right;"| {{nts|151}}
| style="text-align:right;"| {{nts|23000}}
| style="text-align:right;"| 152.3
| [[Road Town]]
|-
| {{Flag|Nikarāhua}}
| style="text-align:right;"| {{nts|130373}}
| style="text-align:right;"| {{nts|5743000}}
| style="text-align:right;"| 44.1
| [[Managua]]
|-
| {{Flag|Pāhama}}<ref>Since the [[Lucayan Archipelago]] is located in the Atlantic Ocean rather than [[Caribbean Sea]], the [[The Bahamas|Bahamas]] are part of the [[West Indies]] but are not technically part of the [[Caribbean]], although the United Nations groups them with the Caribbean.</ref>
| style="text-align:right;"| {{nts|13943}}
| style="text-align:right;"| {{nts|342000}}
| style="text-align:right;"| 24.5
| [[Nassau, Pāhama|Nassau]]
|-
| {{Flag|Pāmura}} (Kīngitanga Kotahi)
| style="text-align:right;"| {{nts|54}}
| style="text-align:right;"| {{nts|65000}}
| style="text-align:right;"| 1203.7
| [[Hamilton, Pāmura|Hamilton]]
|-
| {{Flag|Panamā}}<ref name="two"/><ref>Panama is generally considered a North American country, though some authorities divide it at the [[Panama Canal]]. Figures listed here are for the entire country.</ref>
| style="text-align:right;"| {{nts|75417}}
| style="text-align:right;"| {{nts|3454000}}
| style="text-align:right;"| 45.8
| [[Panama City]]
|-
| {{Flag|Papatohe}}
| style="text-align:right;"| {{nts|430}}
| style="text-align:right;"| {{nts|256000}}
| style="text-align:right;"| 595.3
| [[Bridgetown]]
|-
| {{Flag|Pārihi}}
| style="text-align:right;"| {{nts|22966}}
| style="text-align:right;"| {{nts|307000}}
| style="text-align:right;"| 13.4
| [[Belmopan]]
|-
| {{Flag|Peta Riko}} (Hononga-o-Amerika)
| style="text-align:right;"| {{nts|8870}}
| style="text-align:right;"| {{nts|3982000}}
| style="text-align:right;"| 448.9
| [[San Juan, Peta Riko|San Juan]]
|-
| {{Flag|Saint Barthélemy}} (Wīwī)
| style="text-align:right;"| {{nts|21}}<ref name="areacia" />
| style="text-align:right;"| {{nts|7448}}<ref name="popcia" />
| style="text-align:right;"| 354.7
| [[Gustavia, Saint Barthélemy|Gustavia]]
|-
| {{Flag|Sapa}} (Hōrana)
| style="text-align:right;"| {{nts|13}}
| style="text-align:right;"| {{nts|1537}}<ref name="nethant"/>
| style="text-align:right;"| 118.2
| [[The Bottom]]
|-
| {{Flag|Sint Eustatius}} (Hōrana)
| style="text-align:right;"| {{nts|21}}
| style="text-align:right;"| {{nts|2739}}<ref name="nethant"/>
| style="text-align:right;"| 130.4
| [[Oranjestad, Sint Eustatius|Oranjestad]]
|-
| {{Flag|Sint Maarten}} (Hōrana)
| style="text-align:right;"| {{nts|34}}
| style="text-align:right;"| {{nts|40009}}<ref name="nethant"/>
| style="text-align:right;"| 1176.7
| [[Philipsburg, Sint Maarten|Philipsburg]]
|-
| {{Flag|Te Moutere Nehe me Papura}}
| style="text-align:right;"| {{nts|442}}
| style="text-align:right;"| {{nts|88000}}
| style="text-align:right;"| 199.1
| [[St. John's, Te Moutere Nehe me Papura|St. John's]]
|-
| {{Flag|Te Whakaora}}
| style="text-align:right;"| {{nts|21041}}
| style="text-align:right;"| {{nts|6163000}}
| style="text-align:right;"| 293.0
| [[San Salvador]]
|-
|{{Flag|Te Whenua Tominika}}
| style="text-align:right;"| {{nts|48671}}
| style="text-align:right;"| {{nts|10090000}}
| style="text-align:right;"| 207.3
| [[Santo Domingo]]
|-
| {{Flag|Tirinaki-Tāpako}}<ref name="two">Depending on definitions, Aruba, Bonaire, Curaçao, Panama, and Trinidad and Tobago have territory in [[List of countries spanning more than one continent|either or both of]] North and South America.</ref>
| style="text-align:right;"| {{nts|5130}}
| style="text-align:right;"| {{nts|1339000}}
| style="text-align:right;"| 261.0
| [[Te Poi o Pāniora]]
|-
| {{Flag|Tominika}}
| style="text-align:right;"| {{nts|751}}
| style="text-align:right;"| {{nts|67000}}
| style="text-align:right;"| 89.2
| [[Roseau]]
|- style=" font-weight:bold; " class="sortbottom"
! Tapeke
| style="text-align:right;"| {{nts|24500995}}
| style="text-align:right;"| {{nts|541720440}}
| style="text-align:right;"| 22.9
|
|}
==Ōhanga==
{| class="wikitable" style="text-align: right; float:left; border:1px solid #aaa; margin:10px"
|- style="background:#dbdbdb;"
! Raupapa
! Whenua
! [[Rārangi whenua ā-GDP (āheinga hoko ōrite) ō-mua, ā-matapae hoki|GDP]] <small>(PPP, 2014)</small><br /><small>miriona tāra [[HOA]]</small>
|-
| 1 ||align=left|{{flag|Hononga-o-Amerika}} || 17,419,000
|-
| 2 ||align=left|{{flag|Mehiko}} || 2,148,884
|-
| 3 ||align=left|{{flag|Kānata}} || 1,595,975
|-
| 4 ||align=left|{{flag|Kiupa}} || 234,193
|-
| 5 ||align=left|{{flag|Te Whenua Tominika}} || 138,511
|-
| 6 ||align=left|{{flag|Peta Riko}} || 125,630
|-
| 7 ||align=left|{{flag|Kuatamāra}} || 119,811
|-
| 8 ||align=left|{{flag|Panamā}} || 80,811
|-
| 9 ||align=left|{{flag|Koto Rika}} || 71,234
|-
| 10 ||align=left|{{flag|Te Whakaora}} || 51,193
|}
{| class="wikitable" style="text-align: right; float:left; border:1px solid #aaa; margin:10px"
|- style="background:#dbdbdb;"
! Raupapa
! Whenua
! [[Rārangi whenua ā-GDP (tūtapa) ō-mua, ā-matapae hoki|GDP]] <small>(tūtapa, 2014) miriona tāra [[HOA]]</small>
|-
| 1 ||align=left|{{flag|Hononga-o-Amerika}} || 17,419,000
|-
| 2 ||align=left|{{flag|Kānata}} || 1,786,655
|-
| 3 ||align=left|{{flag|Mehiko}} || 1,291,062
|-
| 4 ||align=left|{{flag|Peta Riko}} || 103,135
|-
| 5 ||align=left|{{flag|Kiupa}} || 77,150
|-
| 6 ||align=left|{{flag|Te Whenua Tominika}} || 64,058
|-
| 7 ||align=left|{{flag|Kuatamāra}} || 58,728
|-
| 8 ||align=left|{{flag|Koto Rika}} || 49,553
|-
| 9 ||align=left|{{flag|Panamā}} || 46,213
|-
| 10 ||align=left|{{flag|Tirinaki-Tāpako}} || 28,874
|}
{{-}}
==Ētahi atu tāone hira==
{{multiple image
| align = right
| direction = vertical
| header = Ngā tāone nui o Amerika-ki-te-Raki
| header_align = left/right/center
| header_background =
| footer =
| footer_background =
| width =
| image1 = Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg
| width1 = 200
| caption1 =<center>[[Mexico City]]</center>
| image2 =
| width2 = 200
| caption2 =<center>[[New York City]]</center>
| image3 = LA Skyline Mountains2.jpg
| width3 = 200
| caption3 =<center>[[Ngā Ānahera]]</center>
| image4 = Toronto - ON - Toronto Skyline2.jpg
| width4 = 200
| caption4 =<center>[[Tāroto]]</center>
| image5 = ChicagoFromCellularField.jpg
| width5 = 200
| caption5 = <center>[[Chicago]]</center>
| image6 = NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg
| width6 = 200
| caption6 = <center>[[Niu_Ioka_(tāone_nui)|Niu Ioka]]</center>
}}
The top ten largest North American [[metropolitan area]]s by population as of 2013, based on national census numbers from the United States of America, and census estimates from Canada and Mexico.
{| class="sortable wikitable" class="wikitable"
|-
| '''Rohe metropolitan'''
| '''Tapori'''
| '''Rahinga (km<sup>2</sup>)'''
| '''Whenua'''
|- style="vertical-align: top; text-align: left;"
| [[Mexico City]]
| 21,163,226<sup>†</sup>
| 7,346
| {{flagicon|Mehiko}}
|- style="vertical-align: top; text-align: left;"
| [[Niu_Ioka_(tāone_nui)|Niu Ioka]]
| 19,949,502
| 17,405
| {{flagicon|Hononga-o-Amerika}}
|- style="vertical-align: top; text-align: left;"
| [[Ngā Ānahera]]
| 13,131,431
| 12,562
| {{flagicon|Hononga-o-Amerika}}
|- style="vertical-align: top; text-align: left;"
| [[Hikāko]]
| 9,537,289
| 24,814
| {{flagicon|Hononga-o-Amerika}}
|- style="vertical-align: top; text-align: left;"
| [[Dallas–Fort Worth]]
| 6,810,913
| 24,059
| {{flagicon|Hononga-o-Amerika}}
|- style="vertical-align: top; text-align: left;"
| [[Hūhetene]]
| 6,313,158
| 26,061
| {{flagicon|Hononga-o-Amerika}}
|- style="vertical-align: top; text-align: left;"
| [[Tāroto]]
| 6,054,191<sup>†</sup>
| 5,906
| {{flagicon|Kānata}}
|- style="vertical-align: top; text-align: left;"
| [[Philadelphia]]
| 6,034,678
| 13,256
| {{flagicon|Hononga-o-Amerika}}
|- style="vertical-align: top; text-align: left;"
| [[Wahingitana, D.C.]]
| 5,949,859
| 14,412
| {{flagicon|Hononga-o-Amerika}}
|- style="vertical-align: top; text-align: left;"
| [[Miami, Whoreta|Miami]]
| 5,828,191
| 15,896
| {{flagicon|Hononga-o-Amerika}}
|}
<small>‌<sup>†</sup>2011 Census figures.</small>
==Kupu tautoko==
<references />
{{Whenua, takiwā o Amerika-ki-te-Raki}}
{{Paparahi o te ao}}
{{Rohe o te ao}}
{{Maramara}}
8fwi7w4ci2ra04umlzpc4lr1povwj76
Rūhia
0
12977
168090
167131
2026-06-10T02:17:02Z
TautauKarepe
22930
168090
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Country
|native_name =<span style="line-height:1.33em;">Российская Федерация<br />''Rossiyskaya Federatsiya''</span>
|conventional_long_name =<span style="line-height:1.33em;">Rūhia o Kotahitanga</span>
|common_name =Rūhia
|national_anthem =Государственный гимн Российской Федерации{{spaces|2}}<small>(te reo Rūhia)</small><br />
|image_flag =Flag of Russia.svg
|image_coat =Coat of Arms of the Russian Federation.svg
|image_map =Russian Federation (orthographic projection) - Annexed Territories disputed.svg
|map_width =220px
|capital =[[Mohikau]]
|largest_city =[[Mohikau]]
|official_languages =[[reo Rūhia]]
|government_type =[[Federal]] [[whenua]]
|leader_title1 =perehitini
|leader_name1 =[[Vladimir Putin]]
|area =17,075,400
|areami² =6,592,800
|area_rank =te 1
|area_magnitude =1 E13
|percent_water =13(+[[wairepo]])
|population_estimate =142,008,838
|population_estimate_year =2008
|population_estimate_rank =te 9
|population_census = 145,166,731
|population_census_year =2002
|population_density =8.3
|population_densitymi² =21.5
|population_density_rank =te 217
|GDP_PPP_year =2008
|GDP_PPP =$2,261,000,000,000
|GDP_PPP_rank =te 6
|GDP_PPP_per_capita =$15,922
|GDP_PPP_per_capita_rank =te 52
|GDP_nominal =$1,676,000,000,000
|GDP_nominal_rank =te 8
|GDP_nominal_year =2008
|GDP_nominal_per_capita =$11,807
|GDP_nominal_per_capita_rank =te 52
|currency =[[rupiri]]
|currency_code =RUB
|time_zone =
|utc_offset =+2 — +12
|time_zone_DST =
|utc_offset_DST =+3 — +13
|cctld =[[.ru]] ([[.su]]), ([[.рф]] 2009)
|calling_code = 7
}}
Ko '''Rūhia'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=287 |url= |access-date=2026-Hune-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/ruhia|work=Paekupu|title=Rūhia|accessdate=2026-06-10}}</ref> ([[reo Rūhia]]: Россия, ''Rossiya'', rʌˈsʲijə) tētahi [[whenua]] i [[Ūropi]] me i [[Āhia]]. Ko ngā whenua e tūtata ana ko [[Kōrea-ki-te-raki|Kōrea-ki-te-Raki]], ko [[Haina]], ko [[Mongōria]], ko [[Katatānga]], ko [[Atepaihānia]], ko [[Hōria]], ko [[Ūkareinga]], ko [[Pērara]], ko [[Rituānia]], ko Rāwhia, ko [[Etonia]], ko [[Whinirana]], ko [[Nōwei]]; ko [[Pōrana]] ([[Kariniharata]]).
== Tāone nui ==
* [[Mohikau]] - te tāone nui rawa me te tāone matua
* [[Pitāpaka]]
* [[Nowohaipīri]]
* [[Hekaterinipuru]]
* [[Kahana]]
* [[Karahonoiaka]]
* [[Nehini Nowohorota]]
* [[Herapiniki]]
* [[Uwha]]
* [[Karahonotāra]]
* [[Hamara]]
* [[Rahataua]]
* [[Amoiki]]
== Hītori ==
Nō 1917 āpānoa 1991 te whenua i i te [[Hononga Howete]]. I tēnei wā ko [[Howete Aka Haumi Pāpori Tūwehe o Rūhia|Rūhia HAHPT]] i te ingoa o te whenua.{{Countries of Asia}}
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
[[Category:Rūhia| ]]
[[Category:Ūropi]]
[[Category:Āhia]]
ljg2qgfgb7fp5tg68ic67187k152zje
Kotahitanga o Ūropi
0
12984
168056
167862
2026-06-09T23:25:36Z
TautauKarepe
22930
168056
wikitext
text/x-wiki
<!--{{Kotahitanga o Ūropi}} Image out of date -->
[[File:Global European Union.svg|thumb|upright|Te Kotahitanga o Ūropi.]]
[[File:Flag of Europe.svg|thumb|upright|Te [[pīwari]] o te Kaunihera o Ūropi me te Kotahitanga o Ūropi.]]
[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|upright|European Commission]]
Ko te '''Kotahitanga Ūropi''' he kotahitanga ki Ūropi.
Ko ngā whenua i te Kotahitanga o [[ūropi|Ūropi]]:
{| class="wikitable sortable"
|-
! Ingoa takiwā me tōna [[pīwari]] !! Rahi<br />(km²) !! Taupori<br />(utunga 2019)
! Pururua tangata<br />(ia km²) !! class="unsortable" | Tāone matua !! Moni
|-
| [[File:Flag_of_Ireland.svg|border|30px]] [[Airangi]]
| style=text-align:right | 70,273
| style=text-align:right | 4,904,226
| style=text-align:right | 70
| [[Dublin]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_Austria.svg|border|30px]] [[Ateria]]
| style=text-align:right | 83,855
| style=text-align:right | 8,858,775
| style=text-align:right | 106
| [[Whiena]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_Estonia.svg|border|30px]] [[Etonia]]
| style=text-align:right | 45,227
| style=text-align:right | 1,324,820
| style=text-align:right | 29
| [[Tallinn]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_Cyprus.svg|border|30px]] [[Haipara]]
| style=text-align:right | 9,251
| style=text-align:right | 875,898
| style=text-align:right | 95
| [[Nicosia]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_Hungary.svg|border|30px]] [[Hanekeria]]
| style=text-align:right | 93,030
| style=text-align:right | 9,797,561
| style=text-align:right | 105
| [[Budapest]] || forint
|-
| [[File:Flag_of_Slovakia.svg|border|30px]] [[Horowākia]]
| style=text-align:right | 49,035
| style=text-align:right | 5,450,421
| style=text-align:right | 111
| [[Bratislava]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_Slovenia.svg|border|30px]] [[Horowinia]]
| style=text-align:right | 20,273
| style=text-align:right | 2,080,908
| style=text-align:right | 103
| [[Ljubljana]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_the_Netherlands.svg|border|30px]] [[Hōrana]]
| style=text-align:right | 41,543
| style=text-align:right | 17,282,163
| style=text-align:right | 416
| [[Amsterdam]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_Sweden.svg|30px]] [[Huitene]]
| style=text-align:right | 449,964
| style=text-align:right | 10,230,185
| style=text-align:right | 23
| [[Stockholm]] || [[karaone]] Huitene
|-
| [[File:Flag_of_Italy.svg|border|30px]] [[Itāria]]
| style=text-align:right | 301,338
| style=text-align:right | 60,359,546
| style=text-align:right | 200
| [[Rōma]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_Greece.svg|border|30px]] [[Kirihi]]
| style=text-align:right | 131,990
| style=text-align:right | 10,722,287
| style=text-align:right | 81
| [[Ātene]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag of Croatia.svg|border|30px]] [[Koroātia]]
| style=text-align:right | 56,594
| style=text-align:right | 4,076,246
| style=text-align:right | 72
| [[Zagreb]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_Malta.svg|border|30px]] [[Mārata]]
| style=text-align:right | 316
| style=text-align:right | 493,559
| style=text-align:right | 1,562
| [[Valletta]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_Spain.svg|30px]] [[Pāniora]]
| style=text-align:right | 504,030
| style=text-align:right | 46,934,632
| style=text-align:right | 92
| [[Madrid]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_Belgium.svg|30px]] [[Pehiamu]]
| style=text-align:right | 30,528
| style=text-align:right | 11,467,923
| style=text-align:right | 376
| [[Paruhi]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_Portugal.svg|30px]] [[Potukara]]
| style=text-align:right | 92,390
| style=text-align:right | 10,276,617
| style=text-align:right | 111
| [[Rīpene]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_Poland.svg|border|30px]] [[Pōrana]]
| style=text-align:right | 312,685
| style=text-align:right | 37,972,812
| style=text-align:right | 121
| [[Pakangakite]]
| zloty
|-
| [[File:Flag_of_Bulgaria.svg|border|30px]] [[Purukāria]]
| style=text-align:right | 110,994
| style=text-align:right | 7,000,039
| style=text-align:right | 65
| [[Sofia]] || lev
|-
| [[File:Flag_of_Luxembourg.svg|border|30px]] [[Rakapuō]]
| style=text-align:right | 2,586
| style=text-align:right | 613,894
| style=text-align:right | 237
| [[Rakapuō]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_Latvia.svg|border|30px]] [[Rāwhia]]
| style=text-align:right | 64,589
| style=text-align:right | 1,919,968
| style=text-align:right | 30
| [[Riga]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_Lithuania.svg|30px]] [[Rituānia]]
| style=text-align:right | 65,200
| style=text-align:right | 2,794,184
| style=text-align:right | 43
| [[Vilnius]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_Romania.svg|30px]] [[Romeinia]]
| style=text-align:right | 238,391
| style=text-align:right | 19,401,658
| style=text-align:right | 81
| [[Bucharest]] || [[reu]]
|-
| [[File:Flag_of_Denmark.svg|border|30px]] [[Tenemāka]]
| style=text-align:right | 43,075
| style=text-align:right | 5,806,081
| style=text-align:right | 135
| [[Copenhagen]] || [[karaone]] Tenemāka
|-
| [[File:Flag of Germany.svg|30px]] [[Tiamana]]
| style=text-align:right | 357,021
| style=text-align:right | 83,019,214
| style=text-align:right | 233
| [[Pearīni]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag of the Czech Republic.svg|border|30px]] [[Tīekia]]
| style=text-align:right | 78,866
| style=text-align:right | 10,649,800
| style=text-align:right | 135
| [[Parāka]]
| [[karaone]] Tīeke
|-
| [[File:Flag_of_Finland.svg|border|30px]] [[Whinirana]]
| style=text-align:right | 338,424
| style=text-align:right | 5,517,919
| style=text-align:right | 15
| [[Helsinki]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_France.svg|border|30px]] [[Wīwī]]
| style=text-align:right | 640,679
| style=text-align:right | 67,028,048
| style=text-align:right | 105
| [[Parī]] || [[euro]]
|-
| [[File:Flag_of_Europe.svg|30px]] [[Kotahitanga Ūropi]]
! 4,233,262 !! 446,834,579 !! style=text-align:right | 106
! style=text-align:left | [[Paruhi]] !! style=text-align:left | [[euro]] + 7
|}
{{commons|European Union|Kotahitanga o Ūropi}}
[[Category:Kotahitanga o Ūropi| ]]
a5bnyuagbr73576u3pgfba77yexp0yc
Tiorangi
0
13176
168086
167703
2026-06-10T01:39:29Z
TautauKarepe
22930
168086
wikitext
text/x-wiki
[[File:Europe-Iceland.svg|thumb|350px|Ko Tiorangi he mema o te [[Kotahitanga o Ūropi]].]]
[[File:Flag of Iceland.svg|thumb| Ko te [[kara o Tiorangi]]]]
Ko '''Tiorangi'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=285 |url= |access-date=2026-Hune-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/tiorangi|work=Paekupu|title=Tiorangi|accessdate=2026-06-10}}</ref> ([[reo Tiorangi]]: ''Ísland'') he [[whenua]] ki [[Ūropi]].
== Tāone nui ==
* [[Reikahiki]] (tāone matua)
* [[Kópavogur]]
* [[Hafnarfjörður]]
* [[Akureyri]]
* [[Reykjanesbær]]
* [[Garðabær]]
* [[Mosfellsbær]]
* [[Árborg]]
* [[Akranes]]
* [[Fjarðabyggð]]
== Tāngata ==
* [[Ólafur Ragnar Grímsson]] (te tumuaki)
* [[Jóhanna Sigurðardóttir]] (te pirimia)
== Hoto ki waho ==
* [http://www.iceland.is/ Paetukutuku o Tiorangi] (reo Pākehā)
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{Maramara}}
[[Category:Whenua]]
[[Category:Ūropi]]
6dihbrqb66mwlhtgbmcm8haux0z72xg
Romeinia
0
13196
168089
167102
2026-06-10T02:14:51Z
TautauKarepe
22930
168089
wikitext
text/x-wiki
[[File:Location Romania EU Europe.PNG|thumb|350px| Ko Romeinia he mema o te [[Kotahitanga o Ūropi]]. ]]
[[File:Flag of Romania.svg|thumb| Ko te [[kara o Romeinia]]]]
Ko '''Romeinia'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=287 |url= |access-date=2026-Hune-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/romeinia|work=Paekupu|title=Romeinia|accessdate=2026-06-10}}</ref> ([[reo Romeinia]]: ''România'') he [[whenua]] ki [[Ūropi]]. Ko ngā whenua e tūtata ana ko [[Ūkareinga]], ko [[Morotawa]], ko [[Purukāria]], ko [[Hēwia]], ko [[Hanekeria]].
He mema a Romeinia o te [[Kotahitanga Ūropi|Kotahitanga o Ūropi]] (1 Kohi-tātea 2007).
== Tāone nui ==
* [[Bucharest]] (tāone matua)
* [[Iaşi]]
* [[Cluj-Napoca]]
* [[Timişoara]]
* [[Constanţa]]
* [[Craiova]]
* [[Galaţi]]
* [[Braşov]]
== Tāngata ==
* [[Klaus Iohannis]] (te tumuaki)
* [[Ludovic Orban]] (te pirimia)
== Hoto ki waho ==
* [https://web.archive.org/web/20100116214121/http://www.gov.ro/main/index/l/2 Kāwanatanga o Romeinia] (reo Pākehā)
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{Maramara}}
[[Category:Whenua]]
[[Category:Ūropi]]
[[Category:Romeinia]]
bxhut1x36rblrc0oowc7glq14fma67e
Tīekia
0
13200
168054
164358
2026-06-09T23:24:15Z
TautauKarepe
22930
168054
wikitext
text/x-wiki
[[File:EU-Czechia.svg|thumb|350px| Ko Tūwehe Tīeke he mema o te [[Kotahitanga o Ūropi]]. ]]
[[File:Flag of the Czech Republic.svg|thumb| Ko te [[Pīwari o Tīeke]]]]Ko '''Tīekia''' ([[reo Tīekia]]: ''Česko''), ko te '''Whenua Tīeke''' (''Česká republika'') rānei he [[whenua]] ki [[Ūropi]]. Ko ngā whenua e tūtata ana ko [[Tiamana]], ko [[Pōrana]], ko [[Horowākia]], ko [[Ateria]]. Ko Tīekia he mema a te Whenua Tīeke o te [[Kotahitanga Ūropi|Kotahitanga o Ūropi]] (1 Haratua 2004).
== Tāone nui ==
* [[Parāka]] (tāone matua)
* [[Brno]]
* [[Ostrava]]
* [[Plzeň]]
* [[Liberec]]
* [[Olomouc]]
* [[Ústí nad Labem]]
* [[Hradec Králové]]
* [[České Budějovice]]
== Tāngata ==
* [[Petr Pavel]] (te tumuaki)
* [[Petr Fiala]] (te pirimia)
== Hoto ki waho ==
* [http://www.czech.cz/ Tūwehe Tīeke] (reo Pākehā)
* [http://www.vlada.cz/en/ Kāwanatanga o Tūwehe Tīeke] (reo Pākehā)
{{Maramara}}
[[Category:Whenua]]
[[Category:Tīekia]]
bgcrnc4jt7zpks6zasv23k2r2sn4y9g
Parāka
0
13296
168051
165244
2026-06-09T23:23:21Z
TautauKarepe
22930
168051
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Settlement
|name = Prague
|official_name =
|other_name =
|nickname =
|settlement_type = Tāone nui
|total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows -->
|motto =
|image_skyline = Hradschin Prag.jpg
|imagesize = 250px
|image_caption = Hradčany, te pā tūwatawata taiwhenua o Prague
|image_flag = Flag of Prague.svg
|flag_size =
|image_seal =
|seal_size =
|image_shield = Coat of arms of Prague.svg
|shield_size =
|image_blank_emblem =
|blank_emblem_type =
|blank_emblem_size =
|image_map = Map Prague Geo.png
|mapsize =
|map_caption =
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map =
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y =
|pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->
|pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->
|pushpin_map_caption =
|pushpin_mapsize =
<!-- Location ------------------>
|subdivision_type = Whenua
|subdivision_name = [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px|border]] [[Tīekia]]
|subdivision_type1 =
|subdivision_name1 =
|subdivision_type2 =
|subdivision_name2 =
|seat_type =
|seat =
|parts_type =Mana rohe
|parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format)
Default is list if up to 5 items, coll if more than 5-->
|parts =Ingoa <!-- parts text, or header for parts list -->
|p1=[[Mitte]]
|p2=[[Friedrichshain-Kreuzberg]]
|p3=[[Pankow]]
|p4=[[Charlottenburg-Wilmersdorf]]
|p5=[[Spandau]]
|p6=[[Steglitz-Zehlendorf]]
|p7=[[Tempelhof-Schöneberg]]
|p8=[[Neukölln]]
|p9=[[Treptow-Köpenick]]
|p10=[[Marzahn-Hellersdorf]]
|p11=[[Lichtenberg]]
|p12=[[Reinickendorf]]<!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed-->
<!-- Politics ----------------->
|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title = Kahika
|leader_name = Adriana Krnácová
|leader_title1 =
|leader_name1 =
|established_title =
|established_date =
|established_title1 =
|established_date1 =
<!-- Area --------------------->
|area_magnitude =
|unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric-->
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 496<!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion-->
|area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion-->
|area_water_km2 =
|area_total_sq_mi = 191.5
|area_land_sq_mi =
|area_water_sq_mi =
|area_water_percent =
<!-- Elevation -------------------------->
|elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags-->
|elevation_m =
|elevation_ft =
|elevation_max_m =
|elevation_max_ft =
|elevation_min_m =
|elevation_min_ft =
<!-- Population ----------------------->
|population_as_of =2002
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 1249026
|population_density_km2 =auto
|population_density_sq_mi =auto
|population_blank1_title =
|population_blank1 =
<!-- General information --------------->
|timezone = [[CET]]
|utc_offset = +1
|timezone_DST = [[CEST]]
|utc_offset_DST = +2
|coor_type =
|latd=50 |latm=05 |lats= |latNS=N
|longd=14 |longm=25 |longs= 25|longEW=E
<!-- Area/postal codes & others -------->
|postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
|postal_code = xx xx
|area_code = +420 2
|website = [http://www.praha.eu/jnp/cz/home/index.html www.praha.eu]
|footnotes =
|blank_name =
|blank_info =
}}
Ko '''Parāka'''<ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/paraka|work=Paekupu|title=Parāka|accessdate=2026-06-10}}</ref> ([[reo Tīekia]]: ''Praha'') te [[tāone matua]] o [[Tīekia]]. E 1,249,026 te taupori i te 2009. E 496 km² tōna rahinga whenua.
== Hoto ki waho ==
* [https://web.archive.org/web/20140621090644/http://www.praha.eu/jnp/cz/home/index.html www.praha.eu]
{{Commons|Category:Prague}}
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{maramara}}
[[Category:Tīekia]]
0cenc86z41tc5vq2sgki1rnnc0mwwjk
168052
168051
2026-06-09T23:23:42Z
TautauKarepe
22930
TautauKarepe moved page [[Prague]] to [[Parāka]]
168051
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Settlement
|name = Prague
|official_name =
|other_name =
|nickname =
|settlement_type = Tāone nui
|total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows -->
|motto =
|image_skyline = Hradschin Prag.jpg
|imagesize = 250px
|image_caption = Hradčany, te pā tūwatawata taiwhenua o Prague
|image_flag = Flag of Prague.svg
|flag_size =
|image_seal =
|seal_size =
|image_shield = Coat of arms of Prague.svg
|shield_size =
|image_blank_emblem =
|blank_emblem_type =
|blank_emblem_size =
|image_map = Map Prague Geo.png
|mapsize =
|map_caption =
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map =
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y =
|pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->
|pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->
|pushpin_map_caption =
|pushpin_mapsize =
<!-- Location ------------------>
|subdivision_type = Whenua
|subdivision_name = [[File:Flag of the Czech Republic.svg|20px|border]] [[Tīekia]]
|subdivision_type1 =
|subdivision_name1 =
|subdivision_type2 =
|subdivision_name2 =
|seat_type =
|seat =
|parts_type =Mana rohe
|parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format)
Default is list if up to 5 items, coll if more than 5-->
|parts =Ingoa <!-- parts text, or header for parts list -->
|p1=[[Mitte]]
|p2=[[Friedrichshain-Kreuzberg]]
|p3=[[Pankow]]
|p4=[[Charlottenburg-Wilmersdorf]]
|p5=[[Spandau]]
|p6=[[Steglitz-Zehlendorf]]
|p7=[[Tempelhof-Schöneberg]]
|p8=[[Neukölln]]
|p9=[[Treptow-Köpenick]]
|p10=[[Marzahn-Hellersdorf]]
|p11=[[Lichtenberg]]
|p12=[[Reinickendorf]]<!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed-->
<!-- Politics ----------------->
|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title = Kahika
|leader_name = Adriana Krnácová
|leader_title1 =
|leader_name1 =
|established_title =
|established_date =
|established_title1 =
|established_date1 =
<!-- Area --------------------->
|area_magnitude =
|unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric-->
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 496<!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion-->
|area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion-->
|area_water_km2 =
|area_total_sq_mi = 191.5
|area_land_sq_mi =
|area_water_sq_mi =
|area_water_percent =
<!-- Elevation -------------------------->
|elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags-->
|elevation_m =
|elevation_ft =
|elevation_max_m =
|elevation_max_ft =
|elevation_min_m =
|elevation_min_ft =
<!-- Population ----------------------->
|population_as_of =2002
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 1249026
|population_density_km2 =auto
|population_density_sq_mi =auto
|population_blank1_title =
|population_blank1 =
<!-- General information --------------->
|timezone = [[CET]]
|utc_offset = +1
|timezone_DST = [[CEST]]
|utc_offset_DST = +2
|coor_type =
|latd=50 |latm=05 |lats= |latNS=N
|longd=14 |longm=25 |longs= 25|longEW=E
<!-- Area/postal codes & others -------->
|postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
|postal_code = xx xx
|area_code = +420 2
|website = [http://www.praha.eu/jnp/cz/home/index.html www.praha.eu]
|footnotes =
|blank_name =
|blank_info =
}}
Ko '''Parāka'''<ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/paraka|work=Paekupu|title=Parāka|accessdate=2026-06-10}}</ref> ([[reo Tīekia]]: ''Praha'') te [[tāone matua]] o [[Tīekia]]. E 1,249,026 te taupori i te 2009. E 496 km² tōna rahinga whenua.
== Hoto ki waho ==
* [https://web.archive.org/web/20140621090644/http://www.praha.eu/jnp/cz/home/index.html www.praha.eu]
{{Commons|Category:Prague}}
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{maramara}}
[[Category:Tīekia]]
0cenc86z41tc5vq2sgki1rnnc0mwwjk
Rōma
0
13332
168087
159743
2026-06-10T01:44:28Z
TautauKarepe
22930
168087
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Settlement
|name = Rōma / Roma
|official_name =
|other_name =
|nickname =
|settlement_type = Tāone nui
|total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows -->
|motto =
|image_skyline = Collage Rome.jpg
|imagesize = 220px
|image_caption = Ko Rōma te tāone matua o Itāria.
|image_flag = Flag of Rome.svg
|flag_size =
|image_seal =
|seal_size =
|image_shield =
|shield_size =
|image_blank_emblem =
|blank_emblem_type =
|blank_emblem_size =
|image_map = Italyrome.png
|mapsize =
|map_caption =
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map =
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y =
|pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->
|pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->
|pushpin_map_caption =
|pushpin_mapsize =
<!-- Location ------------------>
|subdivision_type = Whenua
|subdivision_name = [[File:Flag of Italy.svg|20px|border]] [[Itāria]]
|subdivision_type1 =
|subdivision_name1 =
|subdivision_type2 =
|subdivision_name2 =
|seat_type =
|seat =
|parts_type =Mana rohe
|parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format)
Default is list if up to 5 items, coll if more than 5-->
|parts =Ingoa <!-- parts text, or header for parts list -->
|p1=[[Mitte]]
|p2=[[Friedrichshain-Kreuzberg]]
|p3=[[Pankow]]
|p4=[[Charlottenburg-Wilmersdorf]]
|p5=[[Spandau]]
|p6=[[Steglitz-Zehlendorf]]
|p7=[[Tempelhof-Schöneberg]]
|p8=[[Neukölln]]
|p9=[[Treptow-Köpenick]]
|p10=[[Marzahn-Hellersdorf]]
|p11=[[Lichtenberg]]
|p12=[[Reinickendorf]]<!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed-->
<!-- Politics ----------------->
|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title = Kahika
|leader_name = [[Gianni Alemanno]]
|leader_title1 =
|leader_name1 =
|established_title =
|established_date =
|established_title1 =
|established_date1 =
<!-- Area --------------------->
|area_magnitude =
|unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric-->
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 1285<!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion-->
|area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion-->
|area_water_km2 =
|area_total_sq_mi = 496
|area_land_sq_mi =
|area_water_sq_mi =
|area_water_percent =
<!-- Elevation -------------------------->
|elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags-->
|elevation_m =
|elevation_ft =
|elevation_max_m =
|elevation_max_ft =
|elevation_min_m =
|elevation_min_ft =
<!-- Population ----------------------->
|population_as_of =2001
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total =2743796
|population_density_km2 =auto
|population_density_sq_mi =auto
|population_blank1_title =
|population_blank1 =
<!-- General information --------------->
|timezone = [[CET]]
|utc_offset = +1
|timezone_DST = [[CEST]]
|utc_offset_DST = +2
|coor_type =
|latd=41 |latm=54 |lats= |latNS=N
|longd=12 |longm=30 |longs= 0|longEW=E
<!-- Area/postal codes & others -------->
|postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
|postal_code = 00100; 00121 - 00199
|area_code = 06
|website = [http://www.comune.roma.it/was/wps/portal/pcr www.comune.roma.it]
|footnotes =
|blank_name =
|blank_info =
}}
Ko '''Rōma'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=287 |url= |access-date=2026-Hune-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/roma|work=Paekupu|title=Rōma|accessdate=2026-06-10}}</ref> ([[reo Itāria]]: ''Roma'') te [[tāone matua]] o [[Itāria]]. E 2,743,796 te taupori i te 2009. E 1,285.31 km² tōna rahinga whenua.
== Hoto ki waho ==
* [http://www.comune.roma.it/was/wps/portal/pcr www.comune.roma.it]
{{Commons|Category:Rome}}
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{maramara}}
[[Category:Itāria]]
[[Category:Rōma]]
mo1fddsnmglnonk7lyxdv8k86dag0so
Ngā Anahera
0
13530
168040
167866
2026-06-09T23:09:25Z
TautauKarepe
22930
E ai ki te paipera tapu
168040
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Settlement
|name = Ngā Anahera
|official_name = Los Angeles
|other_name =
|nickname = L.A
|settlement_type = Tāone nui
|total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows -->
|motto =
|image_skyline = New LA Infobox Pic Montage 5.jpg
|imagesize = 220px
|image_caption = Whakaatunga o Ngā Anahera
|image_flag = Flag of Los Angeles, California.svg
|flag_size =
|image_seal =
|seal_size =
|image_shield = Seal of Los Angeles.svg
|shield_size =
|image_blank_emblem =
|blank_emblem_type =
|blank_emblem_size =
|image_map = LA County Incorporated Areas Los Angeles highlighted.svg
|mapsize =
|map_caption =
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map =
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y =
|pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->
|pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->
|pushpin_map_caption =
|pushpin_mapsize =
<!-- Location ------------------>
|subdivision_type = Whenua
|subdivision_name = [[File:Flag of the United States (Pantone).svg|20px|border]] [[Hononga-o-Amerika]]
|subdivision_type1 =
|subdivision_name1 =
|subdivision_type2 =
|subdivision_name2 =
|seat_type =
|seat =
|parts_type =Mana rohe
|parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format)
Default is list if up to 5 items, coll if more than 5-->
|parts =Ingoa <!-- parts text, or header for parts list -->
|p1=[[Mitte]]
|p2=[[Friedrichshain-Kreuzberg]]
|p3=[[Pankow]]
|p4=[[Charlottenburg-Wilmersdorf]]
|p5=[[Spandau]]
|p6=[[Steglitz-Zehlendorf]]
|p7=[[Tempelhof-Schöneberg]]
|p8=[[Neukölln]]
|p9=[[Treptow-Köpenick]]
|p10=[[Marzahn-Hellersdorf]]
|p11=[[Lichtenberg]]
|p12=[[Reinickendorf]]<!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed-->
<!-- Politics ----------------->
|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title = Kahika
|leader_name = [[Eric Garcetti]]
|leader_title1 =
|leader_name1 =
|established_title =
|established_date =
|established_title1 =
|established_date1 =
<!-- Area --------------------->
|area_magnitude =
|unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric-->
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 498.3 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion-->
|area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion-->
|area_water_km2 =
|area_total_sq_mi = 469.1
|area_land_sq_mi =
|area_water_sq_mi =
|area_water_percent =
<!-- Elevation -------------------------->
|elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags-->
|elevation_m =
|elevation_ft =
|elevation_max_m =
|elevation_max_ft =
|elevation_min_m =
|elevation_min_ft =
<!-- Population ----------------------->
|population_as_of =2010
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 3833995
|population_density_km2 =auto
|population_density_sq_mi =auto
|population_blank1_title =
|population_blank1 =
<!-- General information --------------->
|timezone = [[CET]]
|utc_offset = -8
|timezone_DST = [[CEST]]
|utc_offset_DST = -7
|coor_type =
|latd=34 |latm=03 |lats= |latNS=N
|longd=118 |longm=15 |longs= 40|longEW=E
<!-- Area/postal codes & others -------->
|postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
|postal_code =
|area_code =
|website = [http://www.lacity.org/index.htm www.lacity.org]
|footnotes =
|blank_name =
|blank_info =
}}
Ko '''Ngā Anahera'''<ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/nga-anahera|work=Paekupu|title=Ngā Anahera|accessdate=2026-06-10}}</ref> ([[reo Pākehā]]: ''Los Angeles'', [[reo Pāniora]]: ''Los Angeles'') he tāone nui i [[Karapōnia]] i te [[Hononga-o-Amerika]]. E 3,833,995 te taupori i te 2010. E 498.3 km² tōna rahinga whenua.
== Hoto ki waho ==
* [https://web.archive.org/web/20131014212457/http://lacity.org/index.htm www.lacity.org]
== Tohutoro ==
<references/>
{{Commons|Category:Los Angeles}}
{{maramara}}
[[Category:Hononga-o-Amerika]]
[[Category:Karapōnia]]
gby57mza0kawdvgagfpbx5531lj9vtc
168041
168040
2026-06-09T23:10:55Z
TautauKarepe
22930
TautauKarepe moved page [[Ngā Ānahera]] to [[Ngā Anahera]]: e ai ki te Paipera
168040
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Settlement
|name = Ngā Anahera
|official_name = Los Angeles
|other_name =
|nickname = L.A
|settlement_type = Tāone nui
|total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows -->
|motto =
|image_skyline = New LA Infobox Pic Montage 5.jpg
|imagesize = 220px
|image_caption = Whakaatunga o Ngā Anahera
|image_flag = Flag of Los Angeles, California.svg
|flag_size =
|image_seal =
|seal_size =
|image_shield = Seal of Los Angeles.svg
|shield_size =
|image_blank_emblem =
|blank_emblem_type =
|blank_emblem_size =
|image_map = LA County Incorporated Areas Los Angeles highlighted.svg
|mapsize =
|map_caption =
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map =
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y =
|pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->
|pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->
|pushpin_map_caption =
|pushpin_mapsize =
<!-- Location ------------------>
|subdivision_type = Whenua
|subdivision_name = [[File:Flag of the United States (Pantone).svg|20px|border]] [[Hononga-o-Amerika]]
|subdivision_type1 =
|subdivision_name1 =
|subdivision_type2 =
|subdivision_name2 =
|seat_type =
|seat =
|parts_type =Mana rohe
|parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format)
Default is list if up to 5 items, coll if more than 5-->
|parts =Ingoa <!-- parts text, or header for parts list -->
|p1=[[Mitte]]
|p2=[[Friedrichshain-Kreuzberg]]
|p3=[[Pankow]]
|p4=[[Charlottenburg-Wilmersdorf]]
|p5=[[Spandau]]
|p6=[[Steglitz-Zehlendorf]]
|p7=[[Tempelhof-Schöneberg]]
|p8=[[Neukölln]]
|p9=[[Treptow-Köpenick]]
|p10=[[Marzahn-Hellersdorf]]
|p11=[[Lichtenberg]]
|p12=[[Reinickendorf]]<!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed-->
<!-- Politics ----------------->
|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title = Kahika
|leader_name = [[Eric Garcetti]]
|leader_title1 =
|leader_name1 =
|established_title =
|established_date =
|established_title1 =
|established_date1 =
<!-- Area --------------------->
|area_magnitude =
|unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric-->
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 498.3 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion-->
|area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion-->
|area_water_km2 =
|area_total_sq_mi = 469.1
|area_land_sq_mi =
|area_water_sq_mi =
|area_water_percent =
<!-- Elevation -------------------------->
|elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags-->
|elevation_m =
|elevation_ft =
|elevation_max_m =
|elevation_max_ft =
|elevation_min_m =
|elevation_min_ft =
<!-- Population ----------------------->
|population_as_of =2010
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 3833995
|population_density_km2 =auto
|population_density_sq_mi =auto
|population_blank1_title =
|population_blank1 =
<!-- General information --------------->
|timezone = [[CET]]
|utc_offset = -8
|timezone_DST = [[CEST]]
|utc_offset_DST = -7
|coor_type =
|latd=34 |latm=03 |lats= |latNS=N
|longd=118 |longm=15 |longs= 40|longEW=E
<!-- Area/postal codes & others -------->
|postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
|postal_code =
|area_code =
|website = [http://www.lacity.org/index.htm www.lacity.org]
|footnotes =
|blank_name =
|blank_info =
}}
Ko '''Ngā Anahera'''<ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/nga-anahera|work=Paekupu|title=Ngā Anahera|accessdate=2026-06-10}}</ref> ([[reo Pākehā]]: ''Los Angeles'', [[reo Pāniora]]: ''Los Angeles'') he tāone nui i [[Karapōnia]] i te [[Hononga-o-Amerika]]. E 3,833,995 te taupori i te 2010. E 498.3 km² tōna rahinga whenua.
== Hoto ki waho ==
* [https://web.archive.org/web/20131014212457/http://lacity.org/index.htm www.lacity.org]
== Tohutoro ==
<references/>
{{Commons|Category:Los Angeles}}
{{maramara}}
[[Category:Hononga-o-Amerika]]
[[Category:Karapōnia]]
gby57mza0kawdvgagfpbx5531lj9vtc
Hanga Piako, Karapōnia
0
13533
168094
164649
2026-06-10T02:25:20Z
TautauKarepe
22930
168094
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Settlement
|name = Hanga Piako
|official_name =
|other_name =
|nickname =
|settlement_type = Tāone nui
|total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows -->
|motto =
|image_skyline = SD Montage.jpg
|imagesize = 220px
|image_caption = Whakaatunga o Hanga Piako
|image_flag = Flag of San Diego, California.svg
|flag_size =
|image_seal =
|seal_size =
|image_shield =Seal_of_San_Diego,_California.svg
|shield_size =
|image_blank_emblem =
|blank_emblem_type =
|blank_emblem_size =
|image_map = San Diego County California Incorporated and Unincorporated areas San Diego Highlighted.svg
|mapsize =
|map_caption =
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map =
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y =
|pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->
|pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->
|pushpin_map_caption =
|pushpin_mapsize =
<!-- Location ------------------>
|subdivision_type = Whenua
|subdivision_name = [[File:Flag of the United States (Pantone).svg|20px|border]] [[Hononga-o-Amerika]]
|subdivision_type1 =
|subdivision_name1 =
|subdivision_type2 =
|subdivision_name2 =
|seat_type =
|seat =
|parts_type =Mana rohe
|parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format)
Default is list if up to 5 items, coll if more than 5-->
|parts =Ingoa <!-- parts text, or header for parts list -->
|p1=[[Mitte]]
|p2=[[Friedrichshain-Kreuzberg]]
|p3=[[Pankow]]
|p4=[[Charlottenburg-Wilmersdorf]]
|p5=[[Spandau]]
|p6=[[Steglitz-Zehlendorf]]
|p7=[[Tempelhof-Schöneberg]]
|p8=[[Neukölln]]
|p9=[[Treptow-Köpenick]]
|p10=[[Marzahn-Hellersdorf]]
|p11=[[Lichtenberg]]
|p12=[[Reinickendorf]]<!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed-->
<!-- Politics ----------------->
|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title = Kahika
|leader_name = [[Jerry Sanders]]
|leader_title1 =
|leader_name1 =
|established_title =
|established_date =
|established_title1 =
|established_date1 =
<!-- Area --------------------->
|area_magnitude =
|unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric-->
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 372.1 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion-->
|area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion-->
|area_water_km2 =
|area_total_sq_mi = 324.3
|area_land_sq_mi =
|area_water_sq_mi =
|area_water_percent =
<!-- Elevation -------------------------->
|elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags-->
|elevation_m =
|elevation_ft =
|elevation_max_m =
|elevation_max_ft =
|elevation_min_m =
|elevation_min_ft =
<!-- Population ----------------------->
|population_as_of =2010
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 1307402
|population_density_km2 =auto
|population_density_sq_mi =auto
|population_blank1_title =
|population_blank1 =
<!-- General information --------------->
|timezone = [[CET]]
|utc_offset = -8
|timezone_DST = [[CEST]]
|utc_offset_DST = -7
|coor_type =
|latd=32 |latm=42 |lats=54 |latNS=N
|longd=117 |longm=09 |longs= 45|longEW=E
<!-- Area/postal codes & others -------->
|postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
|postal_code =
|area_code =
|website = [http://www.sandiego.gov/ www.sandiego.gov]
|footnotes =
|blank_name =
|blank_info =
}}
Ko '''Hanga Piako'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=287 |url= |access-date=2026-Hune-10}}</ref>, ko '''Hana Piako'''<ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/hana-piako|work=Paekupu|title=Hana Piako|accessdate=2026-06-10}}</ref> rānei, he tāone i [[Karapōnia]] i te [[Hononga-o-Amerika]]. E 1,307,402 te taupori i te 2010. E 372.1 km² tōna rahinga whenua.
== Hoto ki waho ==
* [http://www.sandiego.gov/ www.sandiego.gov]
{{Commons|Category:San Diego}}
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{maramara}}
[[Category:Karapōnia]]
[[Category:Hononga-o-Amerika]]
s6ljp3vs8m2apxuybuuqndhexqr8sm1
168095
168094
2026-06-10T02:25:38Z
TautauKarepe
22930
TautauKarepe moved page [[San Diego, Karapōnia]] to [[Hanga Piako, Karapōnia]]
168094
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Settlement
|name = Hanga Piako
|official_name =
|other_name =
|nickname =
|settlement_type = Tāone nui
|total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows -->
|motto =
|image_skyline = SD Montage.jpg
|imagesize = 220px
|image_caption = Whakaatunga o Hanga Piako
|image_flag = Flag of San Diego, California.svg
|flag_size =
|image_seal =
|seal_size =
|image_shield =Seal_of_San_Diego,_California.svg
|shield_size =
|image_blank_emblem =
|blank_emblem_type =
|blank_emblem_size =
|image_map = San Diego County California Incorporated and Unincorporated areas San Diego Highlighted.svg
|mapsize =
|map_caption =
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map =
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y =
|pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->
|pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->
|pushpin_map_caption =
|pushpin_mapsize =
<!-- Location ------------------>
|subdivision_type = Whenua
|subdivision_name = [[File:Flag of the United States (Pantone).svg|20px|border]] [[Hononga-o-Amerika]]
|subdivision_type1 =
|subdivision_name1 =
|subdivision_type2 =
|subdivision_name2 =
|seat_type =
|seat =
|parts_type =Mana rohe
|parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format)
Default is list if up to 5 items, coll if more than 5-->
|parts =Ingoa <!-- parts text, or header for parts list -->
|p1=[[Mitte]]
|p2=[[Friedrichshain-Kreuzberg]]
|p3=[[Pankow]]
|p4=[[Charlottenburg-Wilmersdorf]]
|p5=[[Spandau]]
|p6=[[Steglitz-Zehlendorf]]
|p7=[[Tempelhof-Schöneberg]]
|p8=[[Neukölln]]
|p9=[[Treptow-Köpenick]]
|p10=[[Marzahn-Hellersdorf]]
|p11=[[Lichtenberg]]
|p12=[[Reinickendorf]]<!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed-->
<!-- Politics ----------------->
|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title = Kahika
|leader_name = [[Jerry Sanders]]
|leader_title1 =
|leader_name1 =
|established_title =
|established_date =
|established_title1 =
|established_date1 =
<!-- Area --------------------->
|area_magnitude =
|unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric-->
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 372.1 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion-->
|area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion-->
|area_water_km2 =
|area_total_sq_mi = 324.3
|area_land_sq_mi =
|area_water_sq_mi =
|area_water_percent =
<!-- Elevation -------------------------->
|elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags-->
|elevation_m =
|elevation_ft =
|elevation_max_m =
|elevation_max_ft =
|elevation_min_m =
|elevation_min_ft =
<!-- Population ----------------------->
|population_as_of =2010
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 1307402
|population_density_km2 =auto
|population_density_sq_mi =auto
|population_blank1_title =
|population_blank1 =
<!-- General information --------------->
|timezone = [[CET]]
|utc_offset = -8
|timezone_DST = [[CEST]]
|utc_offset_DST = -7
|coor_type =
|latd=32 |latm=42 |lats=54 |latNS=N
|longd=117 |longm=09 |longs= 45|longEW=E
<!-- Area/postal codes & others -------->
|postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
|postal_code =
|area_code =
|website = [http://www.sandiego.gov/ www.sandiego.gov]
|footnotes =
|blank_name =
|blank_info =
}}
Ko '''Hanga Piako'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=287 |url= |access-date=2026-Hune-10}}</ref>, ko '''Hana Piako'''<ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/hana-piako|work=Paekupu|title=Hana Piako|accessdate=2026-06-10}}</ref> rānei, he tāone i [[Karapōnia]] i te [[Hononga-o-Amerika]]. E 1,307,402 te taupori i te 2010. E 372.1 km² tōna rahinga whenua.
== Hoto ki waho ==
* [http://www.sandiego.gov/ www.sandiego.gov]
{{Commons|Category:San Diego}}
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{maramara}}
[[Category:Karapōnia]]
[[Category:Hononga-o-Amerika]]
s6ljp3vs8m2apxuybuuqndhexqr8sm1
Āwherika
0
13899
168033
167944
2026-06-09T22:17:48Z
TautauKarepe
22930
168033
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox continent
|title = Āwherika
|image = [[File:Africa (orthographic projection).svg|200px]]
|area = {{convert|30,221,532|km2|sqmi|abbr=on}}, [[Rārangi paparahi ā-rahinga|<sup>t</sup>2]]
|population = 1.1 piriona<ref name="2013 World Population Data Sheet">{{cite web |url=http://www.prb.org/pdf13/2013-WPDS-infographic_MED.pdf |title=2013 World Population Data Sheet |last=Gudmastad |first=Ericha |date=2013 |website={{URL|prb.org}} |publisher=[[Population Reference Bureau]] |access-date=18 August 2015 |archive-date=27 Hakihea 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227011232/http://www.prb.org/pdf13/2013-WPDS-infographic_MED.pdf |url-status=dead }}</ref> (2013, [[Rārangi paparahi ā-taupori|<sup>t</sup>2]])
|density = {{pop density|1100000000|30221532|km2|sqmi}}
|demonym = [[Momopori o Āwherika|Āwherika]]
|countries = 54 (tāpiri 2 tautohea)
|list_countries = List of sovereign states and dependent territories in Africa
|dependencies = {{Collapsible list
| list_style = text-align:left;
|title = Ōwaho (3)
| 1 = [[Mayotte]] | 2 = [[Réunion]] | 3 = [[Saint Helena, Ascension me Tristan da Cunha]]
}}
{{Collapsible list
| list_style = text-align:left;
|title = Ōroto (4)
| 1 = [[Moutere Canary]] | 2 = [[Ceuta]]
| 3 = [[Moutere Madeira]] | 4 = [[Melilla]]
}}
|languages = [[Reo o Āwherika|1250-3000 ngā reo taketake]]
|time = [[UTC-1]] ki [[UTC+4]]
|cities = [[Rārangi rohe metropolitan ki Āwherika]]<br>[[Rārangi tāone ki Āwherika]]<br>{{flagicon|Ngāitiria}} [[Lagos]]<br>{{flagicon|Īhipa}} [[Kairo]]<br>{{flagicon|Te Whenua o Kōngo}}{{flagicon|Kōngo}} [[Kinshasa]]-[[Brazzaville]]<br>{{flagicon|Āwherika ki te Tonga}} [[Greater Johannesburg]]<br>{{flagicon|Hūmārie}} [[Mogadishu]]<br>{{flagicon|Hūtāne}} [[Khartoum]]-[[Omdurman]]<br>{{flagicon|Tānahia}} [[Dar es Salaam]]<br>{{flagicon|Īhipa}} [[Alexandria]]<br>{{flagicon|Te Tai Rei}} [[Abidjan]]<br>{{flagicon|Moroko}} [[Casablanca]]
}}
[[File:Colonial Africa 1913 map.svg|thumb|right|Wāhi o Āwherika kei raro i te motuhaketanga, awe rānei o ngā [[kaha tāmi]] i 1913, whai hoki ngā roherohe o nāianei.
{{Legend|#f7fab2|[[Pehiamu]]}}
{{Legend|#bbfdd9|[[Tiamana]]}}
{{Legend|#eaaff7|Pāniora}}
{{Legend|#b6e3fc|[[Wīwī]]}}
{{Legend|#fbc5c0|[[Kīngitanga Kotahi]]}}
{{Legend|#d2f89b|[[Itāria]]}}
{{Legend|#c0a6f2|[[Potukara]]}}
{{Legend|#f6f6f6|motuhake}}
]]
Ko '''Āwherika''' te [[paparahi]] rahinga whenua tuarua, taupori tuarua o te ao. Kapi ai 30.2 miriona km<sup>2</sup> (6% o te mata tapeke o te ao, 20.4% o te matawhenua o te ao) e te paparahi nei, whai hoki ōna moutere pātata. 1.1 piriona tāngata e noho ana ki Āwherika, arā, āhua 15% o te taupori o te ao. Karapotia te paparahi e te [[Moana Rōwhenua]] ki te raki, e te [[Kōawa Suez]] me te [[Moana Kura]] ki te taha o te [[Kūrae Sinai]] ki te whakarua, e te [[Moana Īnia]] k te paeroa, ā, e te [[Moana Ranatiki]] i te hauāuru. He wāhanga hoki te moutere o [[Marakāhia]] me ētahi atu tinimoutere whakaehu. E 54 ōna wehenga whakamihi tutuki, e iwa ngā takiwā, ā, e rua ngā wehenga motuhake ā-meka me te whakamihi taparere, whakamihi-kore rānei.
Kei Āwherika te taupori rangatahi rawa o ngā paparahi katoa: 50% o ngā wae Āwherika i whānau mai i te tau 1991, ā muri rānei. Ko [[Aratiria]] te whenua rahinga nui rawa, ā, kei [[Ngāitiria]] te taupori maha rawa o te paparahi nei. He meka whakamihia whānuitia kei Āwherika te tūrangawaewae o te momo tangata, inarā, ki te [[Tai Rāwhiti o Āwherika]]. Ka noho a Āwherika ki ia taha o te [[weheruatanga o te ao]], he maha ngā rohe āhuarangi rerekē, ā, koia anake te paparahi e toha ana mai te rohe hātai i te tonga ki te rohe hātai i te raki.
He maha, he kanorau hoki ngā momopori, ngā ahurea me ngā reo e ora ana ki Āwherika. Nō te mutunga o te rautau <sup>t</sup>19 i tāmitia te nuinga o Āwherika e ngā whenua o [[Ūropi]]. He mea whakaputa te nuinga o ngā whenua motuhake ki Āwherika ināianei e te tukanga [[wetetāmitanga]] o te rautau <sup>t</sup>20.
==Ōhanga==
{| class="wikitable" style="text-align: right; border:1px solid #aaa; margin:10px"
|- style="background:#dbdbdb;"
! Raupapa
! Whenua
! [[Rārangi whenua ā-GDP (āheinga hoko ōrite) ō-mua, ā-matapae hoki|GDP]] <small>(PPP, 2014)</small><br /><small>miriona tāra [[HOA]]</small>
|-
| 1 ||align=left|{{flag|Ngāitiria}} || 1,052,937
|-
| 2 ||align=left|{{flag|Īhipa}} || 946,591
|-
| 3 ||align=left|{{flag|Āwherika-ki-te-tonga}} || 707,097
|-
| 4 ||align=left|{{flag|Aratiria}} || 551,596
|-
| 5 ||align=left|{{flag|Moroko}} || 259,240
|-
| 6 ||align=left|{{flag|Anakora}} || 177,264
|-
| 7 ||align=left|{{flag|Hūtāne}} || 160,189
|-
| 8 ||align=left|{{flag|Etiopia}} || 145,100
|-
| 9 ||align=left|{{flag|Kenia}} || 133,015
|-
| 10 ||align=left|{{flag|Tānahia}} || 128,158
|}
{| class="wikitable" style="text-align: right; border:1px solid #aaa; margin:10px"
|- style="background:#dbdbdb;"
! Raupapa
! Whenua
! [[Rārangi whenua ā-GDP (tūtapa) ō-mua, ā-matapae hoki|GDP]] <small>(tūtapa, 2014) miriona tāra [[HOA]]</small>
|-
| 1 ||align=left|{{flag|Ngāitiria}} || 573,999
|-
| 2 ||align=left|{{flag|Āwherika-ki-te-tonga}} || 350,082
|-
| 3 ||align=left|{{flag|Īhipa}} || 286,538
|-
| 4 ||align=left|{{flag|Aratiria}} || 214,063
|-
| 5 ||align=left|{{flag|Anakora}} || 131,401
|-
| 6 ||align=left|{{flag|Moroko}} || 110,009
|-
| 7 ||align=left|{{flag|Hūtāne}} || 74,766
|-
| 8 ||align=left|{{flag|Kenia}} || 60,937
|-
| 9 ||align=left|{{flag|Pāniora}} (Āwherika) || 59,523
|-
| 10 ||align=left|{{flag|Etiopia}} || 54,809
|}
{{-}}
== Mātai Whenua Torangapū ==
He mea whakarōpū ngā whenua i tēnei ripanga e ai ki te [[Tō te Kōtahitanga Aorere mahere mātai whenua mō Āwherika|kaupapa mā ngā wāwāhanga mātai whenua]] e whakamahia e te [[Kōtahitanga Aorere]]. He mea whakatiki ngā raraunga ō roto i ngā tohutoro kua tautohua. Kia rerekē ēnei e rua, kua āta tūtohia.
{|<!-- This table keeps maps to the right, to not overlap the
-- region-table, but it might overlap for some browsers.
-- DON'T USE "align=right" but use style="float:right" as
-- the right-side alignment used by infoboxes.
--> style="width:155px; float:right; margin-right:0.0em;"
|[[File:Africa-regions.svg|thumb|upright|[[Rohe]] o te Āwherika:
{{legend|#00F|[[Āwherika ki te Raki|Raki]]}}
{{legend|#0A0|[[Āwherika ki te Uru|Uru]]}}
{{legend|#CD00CD|[[Āwherika Waengapū|Waengapū]]}}
{{legend|#FFC000|[[Āwherika ki te Rāwhiti|Rāwhiti]]}}
{{legend|#F00|[[Āwherika Tai Tonga|Tai Tonga]]}}]]
|-
| <!--put space to force empty row to appear-->
|-
|
|-
|[[File:topography of africa.png|thumb|upright|Mahere whenua ōkiko o Āwherika]]
|-
|
|-
|[[File:African language families en.svg|thumb|upright|Reo]]
|}<!--end thumbnails-->
<center>
<!--begin country info tables-->
{|border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse"
|- style="background:#ececec;"
! Ingoa rohe,<ref>Rohe paparahi mai tō te [[Tō te Kōtahitanga Aorere mahere mātai whenua mō Āwherika|KoAo whakarōpūtanga/mahere]].<br></ref><br>takiwā, me ngā [[pīwari]]
! [[Rārangi whenua, takiwā whirinaki ā-rahinga|Rahinga]]<br/>(km²)
! [[Rārangi whenua ā-taupori|Taupori]]<ref name="uscen">{{Cite web |title=USCensusBureau:Countries and Areas Ranked by Population: 2009 |url=http://www.census.gov/cgi-bin/ipc/idbrank.pl |accessdate=2015-11-25 |archivedate=2013-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013230812/http://www.census.gov/cgi-bin/ipc/idbrank.pl }}</ref>
! Tau
! [[Taupori kiato]]<br />ia km²
! [[Ūpokonga]]
|- style="background:#eee;"
|colspan="6" style="text-align:center;"|'''[[Āwherika ki te Raki]]'''
|-
|{{flag|Aratiria}}
|style="text-align:right;"|2,381,740
|style="text-align:right;"|34,178,188
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|14
|[[Algiers]]
|-
|{{flag|Canary Islands}} (Pāniora)<ref>Ka whakarōpūtia auautia ngā [[Moutere Canary]] Pāniora hei wāhanga o [[Āwherika-ki-te-Raki]] nō tā rātou pātatatanga ki [[Moroko]] me [[Sahara ki te Hauāuru]]; ka tū ngā tatau taupori me rahinga mō 2001.<br></ref>
|style="text-align:right;"|7,492
|style="text-align:right;"|2,118,519
|style="text-align:right;"|2010
|style="text-align:right;"|226
|[[Las Palmas de Gran Canaria]],<br>[[Santa Cruz de Tenerife]]
|-
|{{flag|Ceuta}} (Pāniora)<ref>Ka karapotia te [[tūwaho]] Pāniora a [[Ceuta]] e te whenua o Moroko ki Āwherika ki te Raki; ka tū ngā tatau taupori me rahinga mō 2001.<br></ref>
|style="text-align:right;"|20
|style="text-align:right;"|71,505
|style="text-align:right;"|2001
|style="text-align:right;"|3,575
|—
|-
|{{flag|Hūtāne}}
|style="text-align:right;"|1,861,484
|style="text-align:right;"|30,894,000
|style="text-align:right;"|2008
|style="text-align:right;"|17
|[[Khartoum]]
|-
|{{flag|Īhipa}}<ref>[[Īhipa]] is generally considered a [[List of transcontinental countries|transcontinental country]] in Northern Africa (UN region) and Western Asia; population and area figures are for African portion only, west of the [[Suez Canal]].<br></ref>
|style="text-align:right;"|1,001,450
|style="text-align:right;"|82,868,000
|style="text-align:right;"|2012
|style="text-align:right;"|83
|[[Kairo]]
|-
|{{flag|Madeira}} (Potukara)<ref>The Portuguese [[Madeira Islands]] are often considered part of Northern Africa due to their relative proximity to Morocco; population and area figures are for 2001.<br></ref>
|style="text-align:right;"|797
|style="text-align:right;"|245,000
|style="text-align:right;"|2001
|style="text-align:right;"|307
|[[Funchal]]
|-
|{{flag|Moroko}}
|style="text-align:right;"|446,550
|style="text-align:right;"|34,859,364
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|78
|[[Rabat]]
|-
|{{flag|Melilla}} (Pāniora)<ref>The Spanish [[exclave]] of [[Melilla]] is surrounded on land by Morocco in Northern Africa; population and area figures are for 2001.<br></ref>
|style="text-align:right;"|12
|style="text-align:right;"|66,411
|style="text-align:right;"|2001
|style="text-align:right;"|5,534
|—
|-
|{{flag|Ripia}}
|style="text-align:right;"|1,759,540
|style="text-align:right;"|6,310,434
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|4
|[[Tripoli]]
|-
|{{flag|Tūnihia}}
|style="text-align:right;"|163,610
|style="text-align:right;"|10,486,339
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|64
|[[Tunis]]
|-
|{{noflag}} [[Hahāra ki te Hauāuru]]<ref name="Sahrawi Arab Democratic Republic">The territory of [[Western Sahara]] is claimed by the [[Sahrawi Arab Democratic Republic]] and [[Morocco]]. The [[SADR]] is recognized as a sovereign state by the [[African Union]]. [[Morocco]] claims the entirety of the country as its [[Southern Provinces]]. Morocco administers 4/5 of the territory while the SADR controls 1/5. Morocco's annexation of this territory has not been recognized internationally.</ref>
|style="text-align:right;"|266,000
|style="text-align:right;"|405,210
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|2
|[[El Aaiún]]
|-style="background:#eee;"
|colspan="6" style="text-align:center;"|'''[[Maire o Āwherika]]''' / '''[[Āwherika ki te Whakarua]]'''
|-
|{{flag|Eritēria}}
|style="text-align:right;"|121,320
|style="text-align:right;"|5,647,168
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|47
|[[Asmara]]
|-
|{{flag|Etiopia}}
|style="text-align:right;"|1,127,127
|style="text-align:right;"|84,320,987
|style="text-align:right;"|2012
|style="text-align:right;"|75
|[[Addis Ababa]]
|-
|{{flag|Hūmārie}}
|style="text-align:right;"|637,657
|style="text-align:right;"|9,832,017
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|15
|[[Mogadishu]]
|-
|{{flag|Tipūti}}
|style="text-align:right;"|23,000
|style="text-align:right;"|623,891
|style="text-align:right;"|2012
|style="text-align:right;"|22
|[[Tipūti (tāone)|Tipūti]]
|- style="background:#eee;"
|colspan="6" style="text-align:center;"|'''[[Āwherika ki te Rāwhiti]]'''
|-
|{{flag|British Indian Ocean Territory}} - [[Chagos Archipelago]]<br />(Kīngitanga Kotahi)
|style="text-align:right;"|56.13
|style="text-align:right;"|3,000
|style="text-align:right;"|2012
|style="text-align:right;"|53.4
|[[Diego Garcia]]
|-
|{{flag|Hūtāne-ki-te-tonga}}
|style="text-align:right;"|619,745
|style="text-align:right;"|8,260,490
|style="text-align:right;"|2008
|style="text-align:right;"|13
|[[Juba]]
|-
|{{flag|Kenia}}
|style="text-align:right;"|582,650
|style="text-align:right;"|39,002,772
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|66
|[[Ngāiropi]]
|-
|{{flag|Komoro}}
|style="text-align:right;"|2,170
|style="text-align:right;"|752,438
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|347
|[[Moroni, Comoros|Moroni]]
|-
|{{flag|Marakāhia}}
|style="text-align:right;"|587,040
|style="text-align:right;"|20,653,556
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|35
|[[Antananarivo]]
|-
|{{flag|Marāwi}}
|style="text-align:right;"|118,480
|style="text-align:right;"|14,268,711
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|120
|[[Lilongwe]]
|-
|{{flag|Marihi}}
|style="text-align:right;"|2,040
|style="text-align:right;"|1,284,264
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|630
|[[Poi Ruihi]]
|-
|{{flag|Mayotte}} (Wīwī)
|style="text-align:right;"|374
|style="text-align:right;"|223,765
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|490
|[[Mamoudzou]]
|-
|{{flag|Mohapiki}}
|style="text-align:right;"|801,590
|style="text-align:right;"|21,669,278
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|27
|[[Maputo]]
|-
|{{flag|Puruniti}}
|style="text-align:right;"|27,830
|style="text-align:right;"|8,988,091
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|323
|[[Bujumbura]]
|-
|{{flag|Rāwana}}
|style="text-align:right;"|26,338
|style="text-align:right;"|10,473,282
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|398
|[[Kigali]]
|-
| {{flag|Réunion}} (Wīwī)
|style="text-align:right;"|2,512
|style="text-align:right;"|743,981
|style="text-align:right;"|2002
|style="text-align:right;"|296
|[[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]]
|-
|{{flag|Seychelles}}
|style="text-align:right;"|455
|style="text-align:right;"|87,476
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|192
|[[Victoria, Seychelles|Victoria]]
|-
|{{flag|Tāmipia}}
|style="text-align:right;"|752,614
|style="text-align:right;"|11,862,740
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|16
|[[Lusaka]]
|-
|{{flag|Tānahia}}
|style="text-align:right;"|945,087
|style="text-align:right;"|44,929,002
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|43
|[[Dodoma]]
|-
|{{flag|Timuwawe}}
|style="text-align:right;"|390,580
|style="text-align:right;"|11,392,629
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|29
|[[Harare]]
|-
|{{flag|Ukānga}}
|style="text-align:right;"|236,040
|style="text-align:right;"|32,369,558
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|137
|[[Kampala]]
|-
|colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"|'''[[Āwherika Waengapū]]'''
|-
|{{flag|Anakora}}
|style="text-align:right;"|1,246,700
|style="text-align:right;"|12,799,293
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|10
|[[Luanda]]
|-
|{{flag|Kamarūna}}
|style="text-align:right;"|475,440
|style="text-align:right;"|18,879,301
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|40
|[[Yaoundé]]
|-
|{{flag|Kāpona}}
|style="text-align:right;"|267,667
|style="text-align:right;"|1,514,993
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|6
|[[Libreville]]
|-
|{{flag|Kāta}}
|style="text-align:right;"|1,284,000
|style="text-align:right;"|10,329,208
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|8
|[[N'Djamena]]
|-
|{{flag|Kini Ekuatoria}}
|style="text-align:right;"|28,051
|style="text-align:right;"|633,441
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|23
|[[Malabo]]
|-
|{{flag|Kōngo}}
|style="text-align:right;"|342,000
|style="text-align:right;"|4,012,809
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|12
|[[Brazzaville]]
|-
|{{flag|São Tomé and Príncipe}}
|style="text-align:right;"|1,001
|style="text-align:right;"|212,679
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|212
|[[São Tomé]]
|-
|{{flag|Te Puku o Āwherika}}
|style="text-align:right;"|622,984
|style="text-align:right;"|4,511,488
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|7
|[[Bangui]]
|-
|{{flag|Te Whenua o Kōngo}}
|style="text-align:right;"|2,345,410
|style="text-align:right;"|69,575,000
|style="text-align:right;"|2012
|style="text-align:right;"|30
|[[Kinshasa]]
|-
|-style="background:#eee;"
|colspan="6" style="text-align:center;"|'''[[Āwherika Tai Tonga]]'''
|-
|{{flag|Āwherika-ki-te-tonga}}
|style="text-align:right;"|1,219,912
|style="text-align:right;"|51,770,560
|style="text-align:right;"|2011
|style="text-align:right;"|42
|[[Bloemfontein]], [[Cape Town]], [[Pretoria]]<ref>[[Bloemfontein]] is the judicial capital of South Africa, while [[Cape Town]] is its legislative seat, and [[Pretoria]] is the country's administrative seat.<br></ref>
|-
|{{flag|Namīpia}}
|style="text-align:right;"|825,418
|style="text-align:right;"|2,108,665
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|3
|[[Windhoek]]
|-
|{{flag|Poriwana}}
|style="text-align:right;"|600,370
|style="text-align:right;"|1,990,876
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|3
|[[Gaborone]]
|-
|{{flag|Teroto}}
|style="text-align:right;"|30,355
|style="text-align:right;"|2,130,819
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|70
|[[Maseru]]
|-
|{{flag|Warerangi}}
|style="text-align:right;"|17,363
|style="text-align:right;"|1,123,913
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|65
|[[Mbabane]]
|-style="background:#eee;"
|colspan="6" style="text-align:center;"|'''[[Āwherika ki te Uru]]'''
|-
|{{flag|Henekara}}
|style="text-align:right;"|196,190
|style="text-align:right;"|13,711,597
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|70
|[[Dakar]]
|-
|{{flag|Kāna}}
|style="text-align:right;"|239,460
|style="text-align:right;"|23,832,495
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|100
|[[Accra]]
|-
|{{flag|Kini}}
|style="text-align:right;"|245,857
|style="text-align:right;"|10,057,975
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|41
|[[Conakry]]
|-
|{{flag|Kini Pihō}}
|style="text-align:right;"|36,120
|style="text-align:right;"|1,533,964
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|43
|[[Bissau]]
|-
|{{flag|Māri}}
|style="text-align:right;"|1,240,000
|style="text-align:right;"|12,666,987
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|10
|[[Bamako]]
|-
|{{flag|Mauritānia}}
|style="text-align:right;"|1,030,700
|style="text-align:right;"|3,129,486
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|3
|[[Nouakchott]]
|-
|{{flag|Ngāika}}
|style="text-align:right;"|1,267,000
|style="text-align:right;"|15,306,252
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|12
|[[Niamey]]
|-
|{{flag|Ngāitiria}}
|style="text-align:right;"|923,768
|style="text-align:right;"|166,629,000
|style="text-align:right;"|2012
|style="text-align:right;"|180
|[[Abuja]]
|-
|{{flag|Pēnina}}
|style="text-align:right;"|112,620
|style="text-align:right;"|8,791,832
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|78
|[[Porto-Novo]]
|-
|{{flag|Pūkina}}
|style="text-align:right;"|274,200
|style="text-align:right;"|15,746,232
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|57
|[[Ouagadougou]]
|-
|{{flag|Raipiria}}
|style="text-align:right;"|111,370
|style="text-align:right;"|3,441,790
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|31
|[[Monrovia]]
|-
|{{flag|Saint Helena, Ascension me Tristan da Cunha}} (Kīngitanga Kotahi)
|style="text-align:right;"|420
|style="text-align:right;"|7,728
|style="text-align:right;"|2012
|style="text-align:right;"|13
|[[Jamestown, Saint Helena|Jamestown]]
|-
|{{flag|Te Araone}}
|style="text-align:right;"|71,740
|style="text-align:right;"|6,440,053
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|90
|[[Freetown]]
|-
|{{flag|Te Kamopia}}
|style="text-align:right;"|11,300
|style="text-align:right;"|1,782,893
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|158
|[[Banjul]]
|-
|{{flag|Te Kūrae Matomato}}
|style="text-align:right;"|4,033
|style="text-align:right;"|429,474
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|107
|[[Praia]]
|-
|{{flag|Te Tai Rei}}
|style="text-align:right;"|322,460
|style="text-align:right;"|20,617,068
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|64
|[[Abidjan]],<ref>[[Yamoussoukro]] is the official capital of [[Côte d'Ivoire]], while [[Abidjan]] is the ''[[de facto]]'' seat.</ref> [[Yamoussoukro]]
|-
|{{flag|Toko}}
|style="text-align:right;"|56,785
|style="text-align:right;"|6,019,877
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|106
|[[Lomé]]
|-style="font-weight:bold; background:#eee;"
||{{noflag}} Tapeke Āwherika
|style="text-align:right;"|30,368,609
|style="text-align:right;"|1,001,320,281
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|33
|style="background:#eee;"|
|}
</center>
<!--end country info table + refs-->
==Kupu tautoko==
{{Reflist}}
{{Countries of Africa}}
{{Paparahi o te ao}}
{{Rohe o te ao}}
[[Category:Āwherika| ]]
ks93ufxv0pgtven0x1d5982x9flsdyb
168060
168033
2026-06-09T23:44:59Z
TautauKarepe
22930
168060
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox continent
|title = Āwherika
|image = [[File:Africa (orthographic projection).svg|200px]]
|area = {{convert|30,221,532|km2|sqmi|abbr=on}}, [[Rārangi paparahi ā-rahinga|<sup>t</sup>2]]
|population = 1.1 piriona<ref name="2013 World Population Data Sheet">{{cite web |url=http://www.prb.org/pdf13/2013-WPDS-infographic_MED.pdf |title=2013 World Population Data Sheet |last=Gudmastad |first=Ericha |date=2013 |website={{URL|prb.org}} |publisher=[[Population Reference Bureau]] |access-date=18 August 2015 |archive-date=27 Hakihea 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131227011232/http://www.prb.org/pdf13/2013-WPDS-infographic_MED.pdf |url-status=dead }}</ref> (2013, [[Rārangi paparahi ā-taupori|<sup>t</sup>2]])
|density = {{pop density|1100000000|30221532|km2|sqmi}}
|demonym = [[Momopori o Āwherika|Āwherika]]
|countries = 54 (tāpiri 2 tautohea)
|list_countries = List of sovereign states and dependent territories in Africa
|dependencies = {{Collapsible list
| list_style = text-align:left;
|title = Ōwaho (3)
| 1 = [[Mayotte]] | 2 = [[Réunion]] | 3 = [[Saint Helena, Ascension me Tristan da Cunha]]
}}
{{Collapsible list
| list_style = text-align:left;
|title = Ōroto (4)
| 1 = [[Moutere Canary]] | 2 = [[Ceuta]]
| 3 = [[Moutere Madeira]] | 4 = [[Melilla]]
}}
|languages = [[Reo o Āwherika|1250-3000 ngā reo taketake]]
|time = [[UTC-1]] ki [[UTC+4]]
|cities = [[Rārangi rohe metropolitan ki Āwherika]]<br>[[Rārangi tāone ki Āwherika]]<br>{{flagicon|Ngāitiria}} [[Lagos]]<br>{{flagicon|Īhipa}} [[Kairo]]<br>{{flagicon|Te Whenua o Kōngo}}{{flagicon|Kōngo}} [[Kinshasa]]-[[Brazzaville]]<br>{{flagicon|Āwherika ki te Tonga}} [[Greater Johannesburg]]<br>{{flagicon|Hūmārie}} [[Mogadishu]]<br>{{flagicon|Hūtāne}} [[Khartoum]]-[[Omdurman]]<br>{{flagicon|Tānahia}} [[Dar es Salaam]]<br>{{flagicon|Īhipa}} [[Alexandria]]<br>{{flagicon|Te Tai Rei}} [[Abidjan]]<br>{{flagicon|Moroko}} [[Casablanca]]
}}
[[File:Colonial Africa 1913 map.svg|thumb|right|Wāhi o Āwherika kei raro i te motuhaketanga, awe rānei o ngā [[kaha tāmi]] i 1913, whai hoki ngā roherohe o nāianei.
{{Legend|#f7fab2|[[Pehiamu]]}}
{{Legend|#bbfdd9|[[Tiamana]]}}
{{Legend|#eaaff7|Pāniora}}
{{Legend|#b6e3fc|[[Wīwī]]}}
{{Legend|#fbc5c0|[[Kīngitanga Kotahi]]}}
{{Legend|#d2f89b|[[Itāria]]}}
{{Legend|#c0a6f2|[[Potukara]]}}
{{Legend|#f6f6f6|motuhake}}
]]
Ko '''Āwherika''' te [[paparahi]] rahinga whenua tuarua, taupori tuarua o te ao. Kapi ai 30.2 miriona km<sup>2</sup> (6% o te mata tapeke o te ao, 20.4% o te matawhenua o te ao) e te paparahi nei, whai hoki ōna moutere pātata. 1.1 piriona tāngata e noho ana ki Āwherika, arā, āhua 15% o te taupori o te ao. Karapotia te paparahi e te [[Moana Rōwhenua]] ki te raki, e te [[Kōawa Suez]] me te [[Moana Kura]] ki te taha o te [[Kūrae Sinai]] ki te whakarua, e te [[Moana Īnia]] k te paeroa, ā, e te [[Moana Ranatiki]] i te hauāuru. He wāhanga hoki te moutere o [[Marakāhia]] me ētahi atu tinimoutere whakaehu. E 54 ōna wehenga whakamihi tutuki, e iwa ngā takiwā, ā, e rua ngā wehenga motuhake ā-meka me te whakamihi taparere, whakamihi-kore rānei.
Kei Āwherika te taupori rangatahi rawa o ngā paparahi katoa: 50% o ngā wae Āwherika i whānau mai i te tau 1991, ā muri rānei. Ko [[Aratiria]] te whenua rahinga nui rawa, ā, kei [[Ngāitiria]] te taupori maha rawa o te paparahi nei. He meka whakamihia whānuitia kei Āwherika te tūrangawaewae o te momo tangata, inarā, ki te [[Tai Rāwhiti o Āwherika]]. Ka noho a Āwherika ki ia taha o te [[weheruatanga o te ao]], he maha ngā rohe āhuarangi rerekē, ā, koia anake te paparahi e toha ana mai te rohe hātai i te tonga ki te rohe hātai i te raki.
He maha, he kanorau hoki ngā momopori, ngā ahurea me ngā reo e ora ana ki Āwherika. Nō te mutunga o te rautau <sup>t</sup>19 i tāmitia te nuinga o Āwherika e ngā whenua o [[Ūropi]]. He mea whakaputa te nuinga o ngā whenua motuhake ki Āwherika ināianei e te tukanga [[wetetāmitanga]] o te rautau <sup>t</sup>20.
==Ōhanga==
{| class="wikitable" style="text-align: right; border:1px solid #aaa; margin:10px"
|- style="background:#dbdbdb;"
! Raupapa
! Whenua
! [[Rārangi whenua ā-GDP (āheinga hoko ōrite) ō-mua, ā-matapae hoki|GDP]] <small>(PPP, 2014)</small><br /><small>miriona tāra [[HOA]]</small>
|-
| 1 ||align=left|{{flag|Ngāitiria}} || 1,052,937
|-
| 2 ||align=left|{{flag|Īhipa}} || 946,591
|-
| 3 ||align=left|{{flag|Āwherika-ki-te-tonga}} || 707,097
|-
| 4 ||align=left|{{flag|Aratiria}} || 551,596
|-
| 5 ||align=left|{{flag|Moroko}} || 259,240
|-
| 6 ||align=left|{{flag|Anakora}} || 177,264
|-
| 7 ||align=left|{{flag|Hūtāne}} || 160,189
|-
| 8 ||align=left|{{flag|Etiopia}} || 145,100
|-
| 9 ||align=left|{{flag|Kenia}} || 133,015
|-
| 10 ||align=left|{{flag|Tānahia}} || 128,158
|}
{| class="wikitable" style="text-align: right; border:1px solid #aaa; margin:10px"
|- style="background:#dbdbdb;"
! Raupapa
! Whenua
! [[Rārangi whenua ā-GDP (tūtapa) ō-mua, ā-matapae hoki|GDP]] <small>(tūtapa, 2014) miriona tāra [[HOA]]</small>
|-
| 1 ||align=left|{{flag|Ngāitiria}} || 573,999
|-
| 2 ||align=left|{{flag|Āwherika-ki-te-tonga}} || 350,082
|-
| 3 ||align=left|{{flag|Īhipa}} || 286,538
|-
| 4 ||align=left|{{flag|Aratiria}} || 214,063
|-
| 5 ||align=left|{{flag|Anakora}} || 131,401
|-
| 6 ||align=left|{{flag|Moroko}} || 110,009
|-
| 7 ||align=left|{{flag|Hūtāne}} || 74,766
|-
| 8 ||align=left|{{flag|Kenia}} || 60,937
|-
| 9 ||align=left|{{flag|Pāniora}} (Āwherika) || 59,523
|-
| 10 ||align=left|{{flag|Etiopia}} || 54,809
|}
{{-}}
== Mātai Whenua Torangapū ==
He mea whakarōpū ngā whenua i tēnei ripanga e ai ki te [[Tō te Kōtahitanga Aorere mahere mātai whenua mō Āwherika|kaupapa mā ngā wāwāhanga mātai whenua]] e whakamahia e te [[Kōtahitanga Aorere]]. He mea whakatiki ngā raraunga ō roto i ngā tohutoro kua tautohua. Kia rerekē ēnei e rua, kua āta tūtohia.
{|<!-- This table keeps maps to the right, to not overlap the
-- region-table, but it might overlap for some browsers.
-- DON'T USE "align=right" but use style="float:right" as
-- the right-side alignment used by infoboxes.
--> style="width:155px; float:right; margin-right:0.0em;"
|[[File:Africa-regions.svg|thumb|upright|[[Rohe]] o te Āwherika:
{{legend|#00F|[[Āwherika ki te Raki|Raki]]}}
{{legend|#0A0|[[Āwherika ki te Uru|Uru]]}}
{{legend|#CD00CD|[[Āwherika Waengapū|Waengapū]]}}
{{legend|#FFC000|[[Āwherika ki te Rāwhiti|Rāwhiti]]}}
{{legend|#F00|[[Āwherika Tai Tonga|Tai Tonga]]}}]]
|-
| <!--put space to force empty row to appear-->
|-
|
|-
|[[File:topography of africa.png|thumb|upright|Mahere whenua ōkiko o Āwherika]]
|-
|
|-
|[[File:African language families en.svg|thumb|upright|Reo]]
|}<!--end thumbnails-->
<center>
<!--begin country info tables-->
{|border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse"
|- style="background:#ececec;"
! Ingoa rohe,<ref>Rohe paparahi mai tō te [[Tō te Kōtahitanga Aorere mahere mātai whenua mō Āwherika|KoAo whakarōpūtanga/mahere]].<br></ref><br>takiwā, me ngā [[pīwari]]
! [[Rārangi whenua, takiwā whirinaki ā-rahinga|Rahinga]]<br/>(km²)
! [[Rārangi whenua ā-taupori|Taupori]]<ref name="uscen">{{Cite web |title=USCensusBureau:Countries and Areas Ranked by Population: 2009 |url=http://www.census.gov/cgi-bin/ipc/idbrank.pl |accessdate=2015-11-25 |archivedate=2013-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131013230812/http://www.census.gov/cgi-bin/ipc/idbrank.pl }}</ref>
! Tau
! [[Taupori kiato]]<br />ia km²
! [[Ūpokonga]]
|- style="background:#eee;"
|colspan="6" style="text-align:center;"|'''[[Āwherika ki te Raki]]'''
|-
|{{flag|Aratiria}}
|style="text-align:right;"|2,381,740
|style="text-align:right;"|34,178,188
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|14
|[[Algiers]]
|-
|{{flag|Canary Islands}} (Pāniora)<ref>Ka whakarōpūtia auautia ngā [[Moutere Canary]] Pāniora hei wāhanga o [[Āwherika-ki-te-Raki]] nō tā rātou pātatatanga ki [[Moroko]] me [[Sahara ki te Hauāuru]]; ka tū ngā tatau taupori me rahinga mō 2001.<br></ref>
|style="text-align:right;"|7,492
|style="text-align:right;"|2,118,519
|style="text-align:right;"|2010
|style="text-align:right;"|226
|[[Las Palmas de Gran Canaria]],<br>[[Santa Cruz de Tenerife]]
|-
|{{flag|Ceuta}} (Pāniora)<ref>Ka karapotia te [[tūwaho]] Pāniora a [[Ceuta]] e te whenua o Moroko ki Āwherika ki te Raki; ka tū ngā tatau taupori me rahinga mō 2001.<br></ref>
|style="text-align:right;"|20
|style="text-align:right;"|71,505
|style="text-align:right;"|2001
|style="text-align:right;"|3,575
|—
|-
|{{flag|Hūtāne}}
|style="text-align:right;"|1,861,484
|style="text-align:right;"|30,894,000
|style="text-align:right;"|2008
|style="text-align:right;"|17
|[[Khartoum]]
|-
|{{flag|Īhipa}}<ref>[[Īhipa]] is generally considered a [[List of transcontinental countries|transcontinental country]] in Northern Africa (UN region) and Western Asia; population and area figures are for African portion only, west of the [[Suez Canal]].<br></ref>
|style="text-align:right;"|1,001,450
|style="text-align:right;"|82,868,000
|style="text-align:right;"|2012
|style="text-align:right;"|83
|[[Kairo]]
|-
|{{flag|Madeira}} (Potukara)<ref>The Portuguese [[Madeira Islands]] are often considered part of Northern Africa due to their relative proximity to Morocco; population and area figures are for 2001.<br></ref>
|style="text-align:right;"|797
|style="text-align:right;"|245,000
|style="text-align:right;"|2001
|style="text-align:right;"|307
|[[Funchal]]
|-
|{{flag|Moroko}}
|style="text-align:right;"|446,550
|style="text-align:right;"|34,859,364
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|78
|[[Rabat]]
|-
|{{flag|Melilla}} (Pāniora)<ref>The Spanish [[exclave]] of [[Melilla]] is surrounded on land by Morocco in Northern Africa; population and area figures are for 2001.<br></ref>
|style="text-align:right;"|12
|style="text-align:right;"|66,411
|style="text-align:right;"|2001
|style="text-align:right;"|5,534
|—
|-
|{{flag|Ripia}}
|style="text-align:right;"|1,759,540
|style="text-align:right;"|6,310,434
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|4
|[[Tripoli]]
|-
|{{flag|Tūnihia}}
|style="text-align:right;"|163,610
|style="text-align:right;"|10,486,339
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|64
|[[Tunis]]
|-
|{{noflag}} [[Hahāra ki te Hauāuru]]<ref name="Sahrawi Arab Democratic Republic">The territory of [[Western Sahara]] is claimed by the [[Sahrawi Arab Democratic Republic]] and [[Morocco]]. The [[SADR]] is recognized as a sovereign state by the [[African Union]]. [[Morocco]] claims the entirety of the country as its [[Southern Provinces]]. Morocco administers 4/5 of the territory while the SADR controls 1/5. Morocco's annexation of this territory has not been recognized internationally.</ref>
|style="text-align:right;"|266,000
|style="text-align:right;"|405,210
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|2
|[[El Aaiún]]
|-style="background:#eee;"
|colspan="6" style="text-align:center;"|'''[[Maire o Āwherika]]''' / '''[[Āwherika ki te Whakarua]]'''
|-
|{{flag|Eritēria}}
|style="text-align:right;"|121,320
|style="text-align:right;"|5,647,168
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|47
|[[Asmara]]
|-
|{{flag|Etiopia}}
|style="text-align:right;"|1,127,127
|style="text-align:right;"|84,320,987
|style="text-align:right;"|2012
|style="text-align:right;"|75
|[[Addis Ababa]]
|-
|{{flag|Hūmārie}}
|style="text-align:right;"|637,657
|style="text-align:right;"|9,832,017
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|15
|[[Mogadishu]]
|-
|{{flag|Tipūti}}
|style="text-align:right;"|23,000
|style="text-align:right;"|623,891
|style="text-align:right;"|2012
|style="text-align:right;"|22
|[[Tipūti (tāone)|Tipūti]]
|- style="background:#eee;"
|colspan="6" style="text-align:center;"|'''[[Āwherika ki te Rāwhiti]]'''
|-
|{{flag|British Indian Ocean Territory}} - [[Chagos Archipelago]]<br />(Kīngitanga Kotahi)
|style="text-align:right;"|56.13
|style="text-align:right;"|3,000
|style="text-align:right;"|2012
|style="text-align:right;"|53.4
|[[Diego Garcia]]
|-
|{{flag|Hūtāne-ki-te-tonga}}
|style="text-align:right;"|619,745
|style="text-align:right;"|8,260,490
|style="text-align:right;"|2008
|style="text-align:right;"|13
|[[Juba]]
|-
|{{flag|Kenia}}
|style="text-align:right;"|582,650
|style="text-align:right;"|39,002,772
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|66
|[[Ngāiropi]]
|-
|{{flag|Komoro}}
|style="text-align:right;"|2,170
|style="text-align:right;"|752,438
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|347
|[[Moroni, Comoros|Moroni]]
|-
|{{flag|Marakāhia}}
|style="text-align:right;"|587,040
|style="text-align:right;"|20,653,556
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|35
|[[Antananarivo]]
|-
|{{flag|Marāwi}}
|style="text-align:right;"|118,480
|style="text-align:right;"|14,268,711
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|120
|[[Lilongwe]]
|-
|{{flag|Marihi}}
|style="text-align:right;"|2,040
|style="text-align:right;"|1,284,264
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|630
|[[Poi Ruihi]]
|-
|{{flag|Mayotte}} (Wīwī)
|style="text-align:right;"|374
|style="text-align:right;"|223,765
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|490
|[[Mamoudzou]]
|-
|{{flag|Mohapiki}}
|style="text-align:right;"|801,590
|style="text-align:right;"|21,669,278
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|27
|[[Maputo]]
|-
|{{flag|Puruniti}}
|style="text-align:right;"|27,830
|style="text-align:right;"|8,988,091
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|323
|[[Bujumbura]]
|-
|{{flag|Rāwana}}
|style="text-align:right;"|26,338
|style="text-align:right;"|10,473,282
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|398
|[[Kigali]]
|-
| {{flag|Réunion}} (Wīwī)
|style="text-align:right;"|2,512
|style="text-align:right;"|743,981
|style="text-align:right;"|2002
|style="text-align:right;"|296
|[[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]]
|-
|{{flag|Seychelles}}
|style="text-align:right;"|455
|style="text-align:right;"|87,476
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|192
|[[Victoria, Seychelles|Victoria]]
|-
|{{flag|Tāmipia}}
|style="text-align:right;"|752,614
|style="text-align:right;"|11,862,740
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|16
|[[Lusaka]]
|-
|{{flag|Tānahia}}
|style="text-align:right;"|945,087
|style="text-align:right;"|44,929,002
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|43
|[[Dodoma]]
|-
|{{flag|Timuwawe}}
|style="text-align:right;"|390,580
|style="text-align:right;"|11,392,629
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|29
|[[Harare]]
|-
|{{flag|Ukānga}}
|style="text-align:right;"|236,040
|style="text-align:right;"|32,369,558
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|137
|[[Kampala]]
|-
|colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"|'''[[Āwherika Waengapū]]'''
|-
|{{flag|Anakora}}
|style="text-align:right;"|1,246,700
|style="text-align:right;"|12,799,293
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|10
|[[Luanda]]
|-
|{{flag|Kamarūna}}
|style="text-align:right;"|475,440
|style="text-align:right;"|18,879,301
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|40
|[[Yaoundé]]
|-
|{{flag|Kāpona}}
|style="text-align:right;"|267,667
|style="text-align:right;"|1,514,993
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|6
|[[Libreville]]
|-
|{{flag|Kāta}}
|style="text-align:right;"|1,284,000
|style="text-align:right;"|10,329,208
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|8
|[[N'Djamena]]
|-
|{{flag|Kini Ekuatoria}}
|style="text-align:right;"|28,051
|style="text-align:right;"|633,441
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|23
|[[Malabo]]
|-
|{{flag|Kōngo}}
|style="text-align:right;"|342,000
|style="text-align:right;"|4,012,809
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|12
|[[Brazzaville]]
|-
|{{flag|São Tomé and Príncipe}}
|style="text-align:right;"|1,001
|style="text-align:right;"|212,679
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|212
|[[São Tomé]]
|-
|{{flag|Te Puku o Āwherika}}
|style="text-align:right;"|622,984
|style="text-align:right;"|4,511,488
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|7
|[[Bangui]]
|-
|{{flag|Te Whenua o Kōngo}}
|style="text-align:right;"|2,345,410
|style="text-align:right;"|69,575,000
|style="text-align:right;"|2012
|style="text-align:right;"|30
|[[Kinshasa]]
|-
|-style="background:#eee;"
|colspan="6" style="text-align:center;"|'''[[Āwherika Tai Tonga]]'''
|-
|{{flag|Āwherika-ki-te-tonga}}
|style="text-align:right;"|1,219,912
|style="text-align:right;"|51,770,560
|style="text-align:right;"|2011
|style="text-align:right;"|42
|[[Bloemfontein]], [[Kepatāone|Kēpa Tāone]], [[Piritōria]]<ref>Ko [[Bloemfontein]] te tāone noho o te kōti matua, ko [[Kepatāone]] te tāone noho o te pāremata, ko [[Piritōria]] te tāone noho o te kāwanatanga.<br></ref>
|-
|{{flag|Namīpia}}
|style="text-align:right;"|825,418
|style="text-align:right;"|2,108,665
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|3
|[[Windhoek]]
|-
|{{flag|Poriwana}}
|style="text-align:right;"|600,370
|style="text-align:right;"|1,990,876
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|3
|[[Gaborone]]
|-
|{{flag|Teroto}}
|style="text-align:right;"|30,355
|style="text-align:right;"|2,130,819
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|70
|[[Maseru]]
|-
|{{flag|Warerangi}}
|style="text-align:right;"|17,363
|style="text-align:right;"|1,123,913
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|65
|[[Mbabane]]
|-style="background:#eee;"
|colspan="6" style="text-align:center;"|'''[[Āwherika ki te Uru]]'''
|-
|{{flag|Henekara}}
|style="text-align:right;"|196,190
|style="text-align:right;"|13,711,597
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|70
|[[Dakar]]
|-
|{{flag|Kāna}}
|style="text-align:right;"|239,460
|style="text-align:right;"|23,832,495
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|100
|[[Accra]]
|-
|{{flag|Kini}}
|style="text-align:right;"|245,857
|style="text-align:right;"|10,057,975
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|41
|[[Conakry]]
|-
|{{flag|Kini Pihō}}
|style="text-align:right;"|36,120
|style="text-align:right;"|1,533,964
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|43
|[[Bissau]]
|-
|{{flag|Māri}}
|style="text-align:right;"|1,240,000
|style="text-align:right;"|12,666,987
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|10
|[[Bamako]]
|-
|{{flag|Mauritānia}}
|style="text-align:right;"|1,030,700
|style="text-align:right;"|3,129,486
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|3
|[[Nouakchott]]
|-
|{{flag|Ngāika}}
|style="text-align:right;"|1,267,000
|style="text-align:right;"|15,306,252
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|12
|[[Niamey]]
|-
|{{flag|Ngāitiria}}
|style="text-align:right;"|923,768
|style="text-align:right;"|166,629,000
|style="text-align:right;"|2012
|style="text-align:right;"|180
|[[Abuja]]
|-
|{{flag|Pēnina}}
|style="text-align:right;"|112,620
|style="text-align:right;"|8,791,832
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|78
|[[Porto-Novo]]
|-
|{{flag|Pūkina}}
|style="text-align:right;"|274,200
|style="text-align:right;"|15,746,232
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|57
|[[Ouagadougou]]
|-
|{{flag|Raipiria}}
|style="text-align:right;"|111,370
|style="text-align:right;"|3,441,790
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|31
|[[Monrovia]]
|-
|{{flag|Saint Helena, Ascension me Tristan da Cunha}} (Kīngitanga Kotahi)
|style="text-align:right;"|420
|style="text-align:right;"|7,728
|style="text-align:right;"|2012
|style="text-align:right;"|13
|[[Jamestown, Saint Helena|Jamestown]]
|-
|{{flag|Te Araone}}
|style="text-align:right;"|71,740
|style="text-align:right;"|6,440,053
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|90
|[[Freetown]]
|-
|{{flag|Te Kamopia}}
|style="text-align:right;"|11,300
|style="text-align:right;"|1,782,893
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|158
|[[Banjul]]
|-
|{{flag|Te Kūrae Matomato}}
|style="text-align:right;"|4,033
|style="text-align:right;"|429,474
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|107
|[[Praia]]
|-
|{{flag|Te Tai Rei}}
|style="text-align:right;"|322,460
|style="text-align:right;"|20,617,068
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|64
|[[Abidjan]],<ref>[[Yamoussoukro]] is the official capital of [[Côte d'Ivoire]], while [[Abidjan]] is the ''[[de facto]]'' seat.</ref> [[Yamoussoukro]]
|-
|{{flag|Toko}}
|style="text-align:right;"|56,785
|style="text-align:right;"|6,019,877
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|106
|[[Lomé]]
|-style="font-weight:bold; background:#eee;"
||{{noflag}} Tapeke Āwherika
|style="text-align:right;"|30,368,609
|style="text-align:right;"|1,001,320,281
|style="text-align:right;"|2009
|style="text-align:right;"|33
|style="background:#eee;"|
|}
</center>
<!--end country info table + refs-->
==Kupu tautoko==
{{Reflist}}
{{Countries of Africa}}
{{Paparahi o te ao}}
{{Rohe o te ao}}
[[Category:Āwherika| ]]
2ox7mz9izm6pr0jxo4aiyk1dx0iwkyz
Parīhi
0
14029
168099
163361
2026-06-10T02:32:45Z
TautauKarepe
22930
168099
wikitext
text/x-wiki
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|+<big><big>'''República Federativa do Brasil<br />Whenua Tū Wehe o Parīhi'''</big></big>
|-
| align=center colspan=2 |
{| border=0 cellpadding=2 cellspacing=0 style="background:#f9f9f9;"
| align=center width=130 | [[File:Flag of Brazil.svg|125px|Kara o Parīhi]] || align=center width=130px | [[File: Coat of arms of Brazil.svg|125px|Pīwari o Parīhi]]
|-
| align=center width=130 | <small>(Pīwari o Parīhi)</small> || align=center width=130px | <small>(Tohu o Parīhi)</small>
|}
|-
| align=center colspan=2 style="background:#fff;" | [[File:Brazil (orthographic projection).svg|250px]]
|-
| '''Reo a te motu''' || [[reo Pōtikī]]
|-
| '''Tāone matua''' || [[Brasília]]
|-
| '''Tumuaki''' || [[Luiz Inácio Lula da Silva]]
|-
| '''Rahi''' ||8.515.767 km²
|-
| '''Taupori''' ||210.147.125
|-
| '''Moni''' || Real (BRL)
|-
| '''Ngaringari a te motu''' || Hino Nacional Brasileiro (''Ngaringari a te motu o Parīhi'' )
|-
|}
Ko '''Parīhi''' ([[reo Pōtikī]]: ''Brasil'') he whenua ki [[Amerika ki te Tonga]].
== Tāone nui ==
{| class="wikitable sortable"
|-
| 1 || [[Hao Pāoro]] ||12.325.232
|-
| 2 || [[Rio de Janeiro]] ||6.747.815
|-
| 3 || '''[[Brasília]]''' ||3.055.149
|-
| 4 || [[Salvador, Bahia|Salvador]] ||2.886.698
|-
| 5 || [[Fortaleza]] ||2.686.612
|-
| 6 || [[Belo Horizonte]] ||2.521.564
|-
| 7 || [[Manaus]] ||2.219.580
|-
| 8 || [[Curitiba]] ||1.948.626
|}
== Hoto ki waho ==
* [http://www2.planalto.gov.br/ www2.planalto.gov.br]
{{Maramara}}
[[Category:Amerika ki te Tonga]]
[[Category:Parīhi]]
b3wswvjc7d2ne8ntxaw49j72j558b2g
Amerika ki te Tonga
0
14030
168103
167934
2026-06-10T02:34:30Z
TautauKarepe
22930
168103
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox continent
|title = Amerika ki te Tonga
|image = [[File:South America (orthographic projection).svg|200px]]
|area = 17,840,000 km<sup>2</sup>
|population = 385,742,554 (2011, [[Rārangi paparahi ā-taupori|5th]])
|density = 21.4/km<sup>2</sup>
|demonym = Amerika ki te Tonga
|countries = 12<!-- There are 12 sovereign states and 3 dependencies. Do not change this number to 13 without discussing at the talk page -->
|list_countries = Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o Amerika ki te Tonga
|dependencies = 3
|languages = [[Reo Pāniora]], [[Reo Pōtikī]], [[Reo Quechua]] me [[Reo o Amerika ki te Tonga|ētahi atu reo]] maha
|time = [[UTC-2]] ki [[UTC-5]]
|cities = [[Rārangi rohe metropolitan ki Amerika-ki-te-Tonga]]<br /> [[Hao Pāoro]]<br />[[Rima]]<br >[[Pokotā]]<br />[[Rio de Janeiro]]<br />[[Hanatiākō]]<br /> [[Caracas]]<br /> [[Buenos Aires]]<br /> [[Salvador, Bahia|Salvador]]<br /> [[Brasília]]<br />[[Fortaleza]]
}}
[[File:South America satellite plane.jpg|right|thumb|200px|Mahere whenua ōkiko o Amerika-ki-te-Tonga]]
''He tuhipānui tēnei mō te paparahi. Tirohia ‘[[Tai Tonga o te Hononga-o-Amerika]]’ mō te wāhanga whakatetonga o te [[Hononga-o-Amerika|HOA]].''
Ko '''Amerika-ki-te-Tonga''' tētahi [[paparahi]] ki te [[tuakoi uru]], ā, mō te nuinga, ki te [[tuakoi tonga]], ahakoa he wāhanga hoki tōna ki te [[tuakoi raki]]. E ai ki te tauira e whakamahia ki ngā [[whenua kōrero reo Pāniora]] me te nuinga o Amerika-ki-te-Tonga, he wāwāhanga noa iho te raro-paparahi nei o te paparahi nui o [[Amerika]].
Rere ana te [[Moananui-a-Kiwa]] ki tōna taha hauāuru me te [[Moana Ranatiki]] ki te raki me te rāwhiti, ā, takoto ana te [[Moana Karipiana]] me te paparahi o [[Amerika-ki-te-Raki]] ki tōna māuru. Tekau mā rua ōna wehenga motuhake: [[Āketina]], [[Poriwia]], [[Parīhi]], [[Koromōpia]], [[Hiri]], [[Ekuatoa]], [[Kaiana]], [[Parakai]], [[Perū]], [[Hurināme]], [[Urukoi]] me [[Wenehūera]]; ā, e rua ōna wāhanga motuhaketanga-kore: [[Guiana Wīwī]], tētahi [[tānga tāwāhi o Wīwī]], me ngā [[Moutere Falklands/Malvinas]], tētāhi [[Takiwā Piritene Tāwāhi]] (ahakoa ka tautohea e Āketina). Tāpiri ake ki ēnei, ka taea hokia ngā [[Moutere ABC]] o [[Hōrana]], me [[Trinidad me Tobago]] te tautohua hei wāhanga o Amerika-ki-te-Tonga.
He rahinga whenua 17,840,000 km2 tō Amerika-ki-te-Tonga (paparahi tuawhā whai muri i a [[Āhia]], [[Āwherika]] me Amerika-ki-te-Raki), ā, 371,090,000 ōna kainoho (tuarima whai muri i a Āhia, Āwherika, [[Ūropi]] me Amerika-ki-te-Raki). Ko Parīhi, Koromōpia, Āketina, Wenehūera me Perū ngā whenua taupori maha rawa (ā-raupapa). Noho ai te nuinga o tō te paparahi taupori ki ngā takutai hauāuru, rāwhiti hoki, he ruarua noa iho ngā kainoho ki ngā rohe ōroto, rohe whakatetonga.
Tū tiketike ana ngā [[Maunga Andes]] ki te wāhanga hauāuru o Amerika-ki-te-Tonga. Hei aronga kē, he raorao ki ngā wāhanga whiti reira rere ai ngā awa [[Awa Amahona|Amahona]], [[Awa Orinoco|Orinoco]] me [[Awa Paraná|Paraná]]. Takoto ana te nuinga o te paparahi nei ki te [[tai pārū]]. He mea tuku iho ngā ahurea, momopori o Amerika-ki-te-Tonga i ngā taunekeneke i wāenganui i ngā [[tāngata taketake o Amerika-ki-te-Tonga|tāngata taketake]], ngā [[kaiwhara Ūropi]], ngā manene, me ngā [[pononga Āwherika]]. Nō te roanga o te tāmitanga, kōrero ai te nuinga o ngā wae Amerika-ki-te-Tonga i te ngā [[reo Pāniora]], [[reo Potukara]] rānei, ā, whakaatu ai ngā hapori me ngā wehenga i ngā tikanga o te [[Tūpori Hauāuru]].
== Ōhanga ==
{| class="wikitable sortable" style="font-size:85%;"
|-
! [[Whenua]]
! [[Rārangi whenua ā-GDP (tūtapa) ō-mua, ā-matapae hoki|GDP]] <small>(tūtapa, 2014) miriona tāra [[HOA]]</small><ref name=PPP_GDP>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/02/weodata/weoselgr.aspx |title=World Economic Outlook Database |publisher=IMF |date=October 2014 |accessdate=2015-04-12}}</ref>
! [[Rārangi whenua ā-GDP (āheinga hoko ōrite) ō-mua, ā-matapae hoki|GDP]] <small>(PPP, 2014) miriona tāra [[HOA]]</small><ref name=PPP_GDP/>
! [[GDP āheinga hoko ōrite ia tangata]]<br />tāra HOA (2011)<ref name=PPP_GDP />
! [[Rārangi whenua ā-kaweatu|Kaweatu rawa]]<br />($p), 2011<ref name=wfex>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2078rank.html|title=Country Comparison:Exports|work=The World Factbook|year=2011|publisher=CIA|accessdate=2015-12-10|archivedate=2019-04-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190427111612/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2078rank.html}}</ref>
! [[Rārangi whenua ā-Kuputohu Whanake Tangata (HDI)|HDI i 2011]] (rank)<!-- Please use the year the HDI data refers to and not the year the report came out --><ref name="UN">{{cite web|url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2011_EN_Complete.pdf|title=Human Development Report 2011. Human development indices. p.23 |publisher=Kotahitanga Aorere|access date=2011-05-24}}</ref>
! Ōwehenga kei raro i te $2 (PPP) ia tangata ia rā<ref name=wb2>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.2DAY/countries|title=Poverty headcount ratio at $2 a day (PPP) (% of population)|publisher=World Bank|year=2011}}</ref>
|-
| style="text-align:left;" | {{flagcountry|Āketina}}
| {{Nts|536155}}
| {{Nts|927382}}
| {{Nts|17516}}
| {{Nts|83.7}}
| {{Nts|0.797}}
| {{Nts|2.6}}
|-
| style="text-align:left;" | {{flagcountry|Poriwia}}
| {{Nts|34083}}
| {{Nts|69979}}
| {{Nts|4789}}
| {{Nts|9.1}}
| {{Nts|0.663}}
| {{Nts|24.9}}
|-
| style="text-align:left;" | {{flagcountry|Parīhi}}
| {{Nts|2244131}}
| {{Nts|3072607}}
| {{Nts|11769}}
| {{Nts|250.8}}
| {{Nts|0.744}}
| {{Nts|10.8}}
|-
| style="text-align:left;" | {{flagcountry|Hiri}}
| {{Nts|264095}}
| {{Nts|410277}}
| {{Nts|17222}}
| {{Nts|86.1}}
| {{Nts|0.805}}
| {{Nts|2.7}}
|-
| style="text-align:left;" | {{flagcountry|Koromōpia}}
| {{Nts|400117}}
| {{Nts|641532}}
| {{Nts|10249}}
| {{Nts|56.5}}
| {{Nts|0.710}}
| {{Nts|15.8}}
|-
| style="text-align:left;" | {{flagcountry|Ekuatoa}}
| {{Nts|100485}}
| {{Nts|181950}}
| {{Nts|8492}}
| {{Nts|22.3}}
| {{Nts|0.720}}
| {{Nts|10.6}}
|-
| style="text-align:left;" | {{flagcountry|Moutere Falkland}}<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fk.html|title=Falkland Islands|work=The World Factbook|year=2011|publisher=CIA|accessdate=2015-12-10|archivedate=2010-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100129145002/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fk.html}}</ref> ([[Kīngitanga Kotahi]])
| {{Nts|165}}
| {{Nts|165}}
| {{Nts|55400}}
| {{Nts|0.1}}
|
|
|-
| style="text-align:left;" | {{flagcountry|Kiana o Wīwī}}<ref>{{cite web|url=http://www.iedom.fr/IMG/pdf/ra2009_guyane-.pdf|title=Guyane|year=2009|publisher=IEDOM}}</ref> ([[Wīwī]])
| {{Nts|4456}}
| {{Nts|4456}}
| {{Nts|19728}}
| {{Nts|1.3}}
|
|
|-
| style="text-align:left;" | {{flagcountry|Kaiana}}
| {{Nts|3142}}
| {{Nts|5498}}
| {{Nts|7465}}
| {{Nts|0.9}}
| {{Nts|0.633}}
| {{Nts|18.0}}
|-
| style="text-align:left;" | {{flagcountry|Parakai}}
| {{Nts|31301}}
| {{Nts|57866}}
| {{Nts|5413}}
| {{Nts|9.8}}
| {{Nts|0.665}}
| {{Nts|13.2}}
|-
| style="text-align:left;" | {{flagcountry|Perū}}
| {{Nts|208188}}
| {{Nts|376736}}
| {{Nts|10062}}
| {{Nts|46.3}}
| {{Nts|0.725}}
| {{Nts|12.7}}
|-
| style="text-align:left;" | {{flagcountry|Hurināme}}
| {{Nts|5273}}
| {{Nts|9240}}
| {{Nts|9475}}
| {{Nts|1.6}}
| {{Nts|0.680}}
| {{Nts|27.2}}
|-
| style="text-align:left;" | {{flagcountry|Urukoi}}
| {{Nts|55597}}
| {{Nts|69777}}
| {{Nts|15113}}
| {{Nts|8.0}}
| {{Nts|0.783}}
| {{Nts|2.2}}
|-
| style="text-align:left;" | {{flagcountry|Wenehūera}}
| {{Nts|209226}}
| {{Nts|545704}}
| {{Nts|12568}}
| {{Nts|92.6}}
| {{Nts|0.735}}
| {{Nts|12.9}}
|-
! style="text-align:left;"| Tapeke || {{Nts|4176712}} || {{Nts|4738384}} || {{Nts|11962}} || {{Nts|669.1}} || {{Nts|0.729}} || {{Nts|11.3}}
|}
===Tāone tino nunui ā-ōhanga o Amerika-ki-te-Tonga 2010===
{| class="wikitable sortable"
|-
! Raupapa
! Rohe
! Whenua
! GDP piriona tāra HOA <ref name="pricewater">{{cite web|url=https://www.ukmediacentre.pwc.com/imagelibrary/downloadMedia.ashx?MediaDetailsID=1562|title=Global city GDP rankings 2008–2025|publisher=Pricewaterhouse Coopers|accessdate=31 July 2010|archivedate=4 Haratua 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110504031739/https://www.ukmediacentre.pwc.com/imagelibrary/downloadMedia.ashx?MediaDetailsID=1562}}</ref>
! Taupori (m)<ref>{{cite web|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|title=Demographia World Urban Areas p.22|publisher=Demographia|date=April 2012}}</ref>
! GDP āheinga hoko ōrite ia tangata
|-
| 1
| [[Hao Pāoro]]
| {{flag|Parīhi}}
| $388
| 20,186,000
| $19,221
|-
| 2
| [[Buenos Aires]]
| {{flag|Āketina}}
| $362
| 13,639,000
| $26,542
|-
| 3
| [[Rio de Janeiro]]
| {{flag|Parīhi}}
| $201
| 12,043,000
| $16,690
|-
| 4
| [[Pokotā]]
| {{flag|Koromōpia}}
| $140
| 12,218,062
| $15,891
|-
| 5
| [[Hanatiākō]]
| {{flag|Hiri}}
| $120
| 6,015,000
| $19,950
|-
| 6
| [[Brasília]]
| {{flag|Parīhi}}
| $110
| 2,362,000
| $46,571
|-
| 7
| [[Rima]]
| {{flag|Perū}}
| $109
| 9,121,000
| $11,950
|-
| 8
| [[Caracas]]
| {{flag|Wenehūera}}
| $99
| 5,965,000
| $15,646
|-
| 9
| [[Belo Horizonte]]
| {{flag|Parīhi}}
| $61
| 5,523,000
| $11,045
|-
| 10
| [[Medellín]]
| {{flag|Koromōpia}}
| $50
| 3,686,000
| $13,565
|}
===Tāpoi===
[[File:SaltoAngel4.jpg|thumb|center|300px|Kei [[Wenehūera]] te [[Wairere Anahera]], te [[Rārangi wairere ā-teitei|wairere hūrokuroku teitei rawa]] o te ao. He {{convert|979|m|ft|abbr=on}} tōna teitei, ā, he {{convert|807|m|ft|abbr=on}} tōna taka.]]
[[File:Iguazu_D%C3%A9cembre_2007_-_Panorama_7.jpg|thumb|center|800px|Kei te roherohe o [[Āketina]] me [[Parīhi]] ngā [[Wairere Iguazu]], tētahi o ngā [[New7Wonders of Nature|Mīharo Whitu Hou o te Ao Tūroa]].]]
==Wehenga motuhake, takiwā whirinaki==
{{multiple image
| align = right
| direction = vertical
| header = Tāone tekau nunui o Amerika-ki-te-Tonga
| header_align = left/right/center
| header_background =
| footer =
| footer_background =
| width =
| image1 = MarginalPinheiros.jpg
| width1 = 120
| caption1 =<center>[[Hao Pāoro]], Parīhi</center>
| image2 = Lima, Peru Sunset Skyline & Cityscape.png
| width2 = 120
| caption2 =<center>[[Rima]], Perū</center>
| image3 = Centro internacional cropped.JPG
| width3 = 120
| caption3 =<center>[[Pokotā]], Koromōpia</center>
| image4 = Vista aérea Centro do Rio de Janeiro RJ.jpg
| width4 = 120
| caption4 =<center>[[Rio de Janeiro]], Parīhi</center>
| image5 = Santiago en invierno.jpg
| width5 = 120
| caption5 =<center>[[Hanatiākō]], Hiri</center>
| image6 = Caracas_from_El_Calvario.jpg
| width6 = 120
| caption6 =<center>[[Caracas]], Wenehūera</center>
| image7 = Atardecer_en_el_Congreso_de_la_Naci%C3%B3n_Argentina.jpg
| width7 = 120
| caption7 =<center>[[Buenos Aires]], Āketina</center>
| image8 = Avtancredoneves23012011.JPG
| width8 = 120
| caption8 =<center>[[Salvador, Bahia|Salvador]], Parīhi</center>
| image9 = Brasilia aerea setorbancariosul.jpg
| width9 = 120
| caption9 =<center>[[Brasília]], Parīhi</center>
| image10 = Fortaleza - Ceará - Brasil.jpg
| width10 = 120
| caption10 =<center>[[Fortaleza]], Parīhi</center>
}}
{| class="wikitable sortable" style="font-size:90%;"
|- style="background:#ececec;"
! Ingoa rohe,<br>takiwā, me ngā [[pīwari]]
! [[Rārangi whenua, takiwā whirinaki ā-rahinga|Rahinga]]<br />(km<sup>2</sup>)<ref name="factbook2008">He mea tango ngā rahinga whenua, taupori whakatau tata mai tō te CIA ''2008 World Factbook'', nāna ngā raraunga mō te Hongongoi 2007 i whakamahia, hāngai kua kītia kētia.</ref> (sq mi)
! [[Rārangi whenua ā-taupori|Taupori]]<br />(2009 est.)<ref name="factbook2008" />
! [[Taupori kiato]]<br />(ia km²)
! [[Ūpokonga]]
|-
| style="text-align:left;" | {{sort|Aketina|{{flag|Āketina}}}}
| style="text-align:right;"| {{sort|2766890|{{convert|2766890|km2|sqmi|abbr=on}}}}
| style="text-align:right;"| 40,482,000
| style="text-align:right;"| {{sort|1430|14.3/km² ({{formatnum:{{#expr: 14.3 * 2.589988110336 round 1}} }}/sq mi)}}
| style="text-align:left;" | [[Buenos Aires]]
|-
| style="text-align:left;" | {{sort|Ekuatoa|{{flag|Ekuatoa}}}}
| style="text-align:right;"| {{sort|0283560| {{convert|283560|km2|sqmi|abbr=on}}}}
| style="text-align:right;"| 14,573,101
| style="text-align:right;"| {{sort|4710|53.8/km² ({{formatnum:{{#expr: 53.8 * 2.589988110336 round 1}} }}/sq mi)}}
| style="text-align:left;" | [[Quito]]
|-
| style="text-align:left;" | {{sort|Hiri|{{flag|Hiri}}}}<ref>Tae ana ki [[Rapanui]] i te [[Moananui-ā-Kiwa]], tētahi takiwā [[Hiri]] ka whakarōpūtia auautia hei wāhanga o te [[Ao-o-Kiwa]]. Ko [[Hanatiākō]] te ūpokonga whakahaere o Hiri; Ko [[Valparaíso]] te wāhi hui whakature.<br /></ref>
| style="text-align:right;"| {{sort|0756950| {{convert|756950|km2|sqmi|abbr=on}}}}
| style="text-align:right;"| 16,928,873
| style="text-align:right;"| {{sort|2110|22/km² ({{formatnum:{{#expr: 22 * 2.589988110336 round 1}} }}/sq mi)}}
| style="text-align:left;" | [[Hanatiākō]]
|-
| style="text-align:left;" | {{sort|Huriname|{{flag|Hurināme}}}}
| style="text-align:right;"| {{sort|0163270| {{convert|163270|km2|sqmi|abbr=on}}}}
| style="text-align:right;"| 472,000
| style="text-align:right;"| {{sort|0270|3/km² ({{formatnum:{{#expr: 3 * 2.589988110336 round 1}} }}/sq mi)}}
| style="text-align:left;" | [[Paramaribo]]
|-
| style="text-align:left;" | {{sort|Kaiana|{{flag|Kaiana}}}}
| style="text-align:right;"| {{sort|0214999| {{convert|214999|km2|sqmi|abbr=on}}}}
| style="text-align:right;"| 772,298
| style="text-align:right;"| {{sort|0360|3.5/km² ({{formatnum:{{#expr: 3.5 * 2.589988110336 round 1}} }}/sq mi)}}
| style="text-align:left;" | [[Georgetown, Guyana|Georgetown]]
|-
| style="text-align:left;" |{{sort|Kiana o Wiwi|{{flag|Kiana o Wīwī}}}} ([[Wīwī]])
| style="text-align:right;"| {{sort|0091000| {{convert|91000|km2|sqmi|abbr=on}}}}
| style="text-align:right;"| 221,500<ref>(January 2009) {{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=99&ref_id=CMRSOS02137| title=Population des régions au 1er janvier| first=Kāwangatanga o Wīwī| last=[[INSEE]]| accessdate=2009-01-20|language=fr}}</ref>
| style="text-align:right;"| {{sort|0210|2.7/km² ({{formatnum:{{#expr: 2.1 * 2.589988110336 round 1}} }}/sq mi)}}
| style="text-align:left;" | [[Cayenne]] ([[Préfecture]])
|-
| style="text-align:left;" | {{sort|Koromopia|{{flag|Koromōpia}}}}
| style="text-align:right;"| {{sort|1138910|{{convert|1141748|km2|sqmi|abbr=on}}}}
| style="text-align:right;"| 46,920,000
| style="text-align:right;"| {{sort|3770|40/km² ({{formatnum:{{#expr: 40 * 2.589988110336 round 1}} }}/sq mi)}}
| style="text-align:left;" | [[Pokotā]]
|-
| style="text-align:left;" | {{sort|Moutere Falkland|{{flag|Moutere Falkland}}}} ([[Kīngitanga Kotahi]])<ref>Kokorahotia e [[Āketina]].</ref>
| style="text-align:right;"| {{sort|0012173| {{convert|12173|km2|sqmi|abbr=on}}}}
| style="text-align:right;"| 3,140<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fk.html |title=Falkland Islands: July 2008 population estimate |publisher=Cia.gov |date= |accessdate=2012-05-21 |archivedate=2010-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100129145002/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fk.html }}</ref>
| style="text-align:right;"| {{sort|0026|0.26/km² ({{formatnum:{{#expr: 0.26 * 2.589988110336 round 1}} }}/sq mi)}}
| style="text-align:left;" | [[Port Stanley, Falkland Islands|Port Stanley]]
|-
| style="text-align:left;" | {{sort|South Georgia and the South Sandwich Islands|{{flagicon|South Georgia and the South Sandwich Islands}} [[Moutere South Georgia me South Sandwich]] (Kīngitanga Kotahi)}}<ref>He mea kokorahotia e Āketina; ka whakarōpūtia auautia ngā [[Moutere South Georgia me South Sandwich]] o te [[Moana Ranatiki|Moana Ranatiki ki te Tonga]] ki te [[Tiri o te Moana]] (nō te tatanga). Kāore ā rātou taupori tūturu, he ope kairangahau kauteatea āhua tokorau kē.<br /></ref>
| style="text-align:right;"| {{sort|0003093| {{convert|3093|km2|sqmi|abbr=on}}}}
| style="text-align:right;"| 20
| style="text-align:right;"| {{sort|0000|0/km² ({{formatnum:{{#expr: 0 * 2.589988110336 round 1}} }}/sq mi)}}
| style="text-align:left;" | [[King Edward Point]]
|-
| style="text-align:left;" | {{sort|Parakai|{{flag|Parakai}}}}
| style="text-align:right;"| {{sort|0406750| {{convert|406750|km2|sqmi|abbr=on}}}}
| style="text-align:right;"| 6,831,306
| style="text-align:right;"| {{sort|1560|15.6/km² ({{formatnum:{{#expr: 15.6 * 2.589988110336 round 1}} }}/sq mi)}}
| style="text-align:left;" | [[Asunción]]
|-
| style="text-align:left;" | {{sort|Parihi|{{flag|Parīhi}}}}
| style="text-align:right;"| {{sort|8514877|{{convert|8514877|km2|sqmi|abbr=on}}}}
| style="text-align:right;"| 202,241,714
| style="text-align:right;"| {{sort|2200|22.0/km² ({{formatnum:{{#expr: 22.0 * 2.589988110336 round 1}} }}/sq mi)}}
| style="text-align:left;" | [[Brasília]]
|-
| style="text-align:left;" | {{sort|Peru|{{flag|Perū}}}}
| style="text-align:right;"| {{sort|1285220|{{convert|1285220|km2|sqmi|abbr=on}}}}
| style="text-align:right;"| 29,132,013
| style="text-align:right;"| {{sort|2170|22/km² ({{formatnum:{{#expr: 22 * 2.589988110336 round 1}} }}/sq mi)}}
| style="text-align:left;" | [[Rima]]
|-
| style="text-align:left;" | {{sort|Poriwia|{{flag|Poriwia}}}}
| style="text-align:right;"| {{sort|1098580|{{convert|1098580|km2|sqmi|abbr=on}}}}
| style="text-align:right;"| 9,863,000
| style="text-align:right;"| {{sort|0810|8.4/km² ({{formatnum:{{#expr: 8.4 * 2.589988110336 round 1}} }}/sq mi)}}
| style="text-align:left;" | [[La Paz]] me [[Sucre]]<ref>Ko [[La Paz]] te ūpokonga whakahaere o [[Porowia]];<br /></ref>
|-
| style="text-align:left;" | {{sort|Urukoi|{{flag|Urukoi}}}}
| style="text-align:right;"| {{sort|0176220| {{convert|176220|km2|sqmi|abbr=on}}}}
| style="text-align:right;"| 3,477,780
| style="text-align:right;"| {{sort|1940|19.4/km² ({{formatnum:{{#expr: 19.4 * 2.589988110336 round 1}} }}/sq mi)}}
| style="text-align:left;" | [[Maungaata]]
|-
| style="text-align:left;" | {{sort|Wenehūera|{{flag|Wenehūera}}}}
| style="text-align:right;"| {{sort|09116445| {{convert|916445|km2|sqmi|abbr=on}}}}
| style="text-align:right;"| 31,648,930
| style="text-align:right;"| {{sort|2780|30.2/km² ({{formatnum:{{#expr: 27.8 * 2.589988110336 round 1}} }}/sq mi)}}
| style="text-align:left;" | [[Caracas]]
|- class="sortbottom"
! Tapeke
| style="text-align:right;"| {{nts|17,824,513}}
| style="text-align:right;"| {{nts|385,742,554}}
| style="text-align:right;"| 21.5/km²
|
|}
==Reo==
[[File:Languages of South America (en).svg|Reo o Amerika-ki-te-Tonga]]
==Kupu tautoko==
<references />
{{Whenua, takiwā o Amerika ki te Tonga}}
{{Paparahi o te ao}}
{{Rohe o te ao}}
[[Category:Whenua]]
t1becwgudyshf1120p2n2p5rh0h4svc
Hao Pāoro
0
14046
168098
157237
2026-06-10T02:32:13Z
TautauKarepe
22930
168098
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Settlement
|name = São Paulo
|official_name =
|other_name =
|nickname =
|settlement_type = Tāone nui
|total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows -->
|motto =
|image_skyline = São Paulo Poster.jpg
|imagesize = 250px
|image_caption = Ko Brasília he tāone nui o Parīhi.
|image_flag = São Paulo City flag.svg
|flag_size =
|image_seal =
|seal_size =
|image_shield = Brasao SaoPaulo SaoPaulo Brasil.svg
|shield_size =
|image_blank_emblem =
|blank_emblem_type =
|blank_emblem_size =
|image_map = Brazil State DistritoFederal.svg
|mapsize =
|map_caption =
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map =
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y =
|pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->
|pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->
|pushpin_map_caption =
|pushpin_mapsize =
<!-- Location ------------------>
|subdivision_type = Whenua
|subdivision_name = [[File:Flag of Brazil.svg|20px|border]] [[Parīhi]]
|subdivision_type1 =
|subdivision_name1 =
|subdivision_type2 =
|subdivision_name2 =
|seat_type =
|seat =
|parts_type =Mana rohe
|parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format)
Default is list if up to 5 items, coll if more than 5-->
|parts =Ingoa <!-- parts text, or header for parts list -->
|p1=[[Mitte]]
|p2=[[Friedrichshain-Kreuzberg]]
|p3=[[Pankow]]
|p4=[[Charlottenburg-Wilmersdorf]]
|p5=[[Spandau]]
|p6=[[Steglitz-Zehlendorf]]
|p7=[[Tempelhof-Schöneberg]]
|p8=[[Neukölln]]
|p9=[[Treptow-Köpenick]]
|p10=[[Marzahn-Hellersdorf]]
|p11=[[Lichtenberg]]
|p12=[[Reinickendorf]]<!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed-->
<!-- Politics ----------------->
|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title = Kahika
|leader_name = Gilberto Kassab
|leader_title1 =
|leader_name1 =
|established_title =
|established_date =
|established_title1 =
|established_date1 =
<!-- Area --------------------->
|area_magnitude =
|unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric-->
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 1522.9<!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion-->
|area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion-->
|area_water_km2 =
|area_total_sq_mi = 588
|area_land_sq_mi =
|area_water_sq_mi =
|area_water_percent =
<!-- Elevation -------------------------->
|elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags-->
|elevation_m =
|elevation_ft =
|elevation_max_m =
|elevation_max_ft =
|elevation_min_m =
|elevation_min_ft =
<!-- Population ----------------------->
|population_as_of = 2011
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 11316149
|population_density_km2 =auto
|population_density_sq_mi =auto
|population_blank1_title =
|population_blank1 =
<!-- General information --------------->
|timezone = [[CET]]
|utc_offset = -3
|timezone_DST = [[CEST]]
|utc_offset_DST = -2
|coor_type =
|latd=23 |latm=33 |lats= 00|latNS=N
|longd=46|longm=38 |longs= 00|longEW=E
<!-- Area/postal codes & others -------->
|postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
|postal_code = 01000-000
|area_code =
|website =
|footnotes =
|blank_name =
|blank_info =
}}
Ko '''Hao Pāoro'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=287 |url= |access-date=2026-Hune-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/hao-paoro|work=Paekupu|title=Hao Pāoro|accessdate=2026-06-10}}</ref> he tāone nui o [[Parīhi]]. E 11,316,149 te taupori i te 2011. E 1522.9 km² tōna rahinga whenua. I tatūngia e ngā Pōtikī i te tau [[1554]].
== Hoto ki waho ==
* [https://web.archive.org/web/20141005004702/http://www.capital.sp.gov.br/portalpmsp/homec.jsp/ www.capital.sp.gov.br]
{{Commons|Category:São Paulo }}
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{maramara}}
[[Category:Parīhi]]
[[Category:Hao Pāoro]]
ci3400ejf0ahkawuo4p3h6wg119xvz6
168100
168098
2026-06-10T02:33:07Z
TautauKarepe
22930
TautauKarepe moved page [[São Paulo]] to [[Hao Pāoro]]
168098
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Settlement
|name = São Paulo
|official_name =
|other_name =
|nickname =
|settlement_type = Tāone nui
|total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows -->
|motto =
|image_skyline = São Paulo Poster.jpg
|imagesize = 250px
|image_caption = Ko Brasília he tāone nui o Parīhi.
|image_flag = São Paulo City flag.svg
|flag_size =
|image_seal =
|seal_size =
|image_shield = Brasao SaoPaulo SaoPaulo Brasil.svg
|shield_size =
|image_blank_emblem =
|blank_emblem_type =
|blank_emblem_size =
|image_map = Brazil State DistritoFederal.svg
|mapsize =
|map_caption =
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map =
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y =
|pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->
|pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->
|pushpin_map_caption =
|pushpin_mapsize =
<!-- Location ------------------>
|subdivision_type = Whenua
|subdivision_name = [[File:Flag of Brazil.svg|20px|border]] [[Parīhi]]
|subdivision_type1 =
|subdivision_name1 =
|subdivision_type2 =
|subdivision_name2 =
|seat_type =
|seat =
|parts_type =Mana rohe
|parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format)
Default is list if up to 5 items, coll if more than 5-->
|parts =Ingoa <!-- parts text, or header for parts list -->
|p1=[[Mitte]]
|p2=[[Friedrichshain-Kreuzberg]]
|p3=[[Pankow]]
|p4=[[Charlottenburg-Wilmersdorf]]
|p5=[[Spandau]]
|p6=[[Steglitz-Zehlendorf]]
|p7=[[Tempelhof-Schöneberg]]
|p8=[[Neukölln]]
|p9=[[Treptow-Köpenick]]
|p10=[[Marzahn-Hellersdorf]]
|p11=[[Lichtenberg]]
|p12=[[Reinickendorf]]<!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed-->
<!-- Politics ----------------->
|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title = Kahika
|leader_name = Gilberto Kassab
|leader_title1 =
|leader_name1 =
|established_title =
|established_date =
|established_title1 =
|established_date1 =
<!-- Area --------------------->
|area_magnitude =
|unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric-->
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 1522.9<!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion-->
|area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion-->
|area_water_km2 =
|area_total_sq_mi = 588
|area_land_sq_mi =
|area_water_sq_mi =
|area_water_percent =
<!-- Elevation -------------------------->
|elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags-->
|elevation_m =
|elevation_ft =
|elevation_max_m =
|elevation_max_ft =
|elevation_min_m =
|elevation_min_ft =
<!-- Population ----------------------->
|population_as_of = 2011
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 11316149
|population_density_km2 =auto
|population_density_sq_mi =auto
|population_blank1_title =
|population_blank1 =
<!-- General information --------------->
|timezone = [[CET]]
|utc_offset = -3
|timezone_DST = [[CEST]]
|utc_offset_DST = -2
|coor_type =
|latd=23 |latm=33 |lats= 00|latNS=N
|longd=46|longm=38 |longs= 00|longEW=E
<!-- Area/postal codes & others -------->
|postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
|postal_code = 01000-000
|area_code =
|website =
|footnotes =
|blank_name =
|blank_info =
}}
Ko '''Hao Pāoro'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=287 |url= |access-date=2026-Hune-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/hao-paoro|work=Paekupu|title=Hao Pāoro|accessdate=2026-06-10}}</ref> he tāone nui o [[Parīhi]]. E 11,316,149 te taupori i te 2011. E 1522.9 km² tōna rahinga whenua. I tatūngia e ngā Pōtikī i te tau [[1554]].
== Hoto ki waho ==
* [https://web.archive.org/web/20141005004702/http://www.capital.sp.gov.br/portalpmsp/homec.jsp/ www.capital.sp.gov.br]
{{Commons|Category:São Paulo }}
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{maramara}}
[[Category:Parīhi]]
[[Category:Hao Pāoro]]
ci3400ejf0ahkawuo4p3h6wg119xvz6
Hera Hjartardóttir
0
14220
168084
165763
2026-06-10T01:35:31Z
TautauKarepe
22930
168084
wikitext
text/x-wiki
[[File:Hera-photo-by-kyle-cassidy.jpg |thumb|right|350px|''Hera'']]
Ko '''Hera Hjartardóttir''' (Hera), (1 Āperire 1 1982 , [[Reikahiki]], [[Tiorangi]] <ref>http://wayback.vefsafn.is/wayback/20060519093203/www.visir.is/ExternalData/pdf/dvpdf/DV060401.pdf sida 36</ref> ), he kaiwaiata rongonui nō Tiorangi me [[Aotearoa]].
== Nga Kōpaepae Pūoro ==
*Homemade (1999)
*Not So Sweet (2001)
*Not Your Type! (2002)
*Hafið Þennan Dag (2003, reo Tiorangi)
*Don't Play This (2005)
*Live at AL's (2008)
== Hoto Ki Waho ==
*[https://web.archive.org/web/20210719202442/http://www.herasings.com/ Official website]
==References==
<references/>
{{Maramara}}
[[Category:Kaiwaiata|Hera]]
tba7i5tm93ezxmttkrhbr7xure4v7ck
Paparahi
0
15114
168102
165569
2026-06-10T02:33:43Z
TautauKarepe
22930
168102
wikitext
text/x-wiki
[[File:Continental models.gif|thumb|upright=1.5|Mahere whenua pakiwaituhi whai tae e whakaatu i ngā paparahi me ngā rohe whakaehu. I runga i ngā [[Paparahi#Tukanga Tatau|tukanga tatau rerekē]], ka whakakotahia, ke weheruatia ētahi paparahi: hei tauira, i te nuinga o te wā ka weheruatia [[Eurāhia]] hei [[Ūropi]] me [[Āhia]] (wāhanga whero), ā, i ētahi wā ka tohua [[Amerika ki te Raki]] me [[Amerika ki te Tonga]] hei [[Amerika|tētahi paparahi]] kē (wāhanga kākāriki).]]
Ko te '''paparahi''' tētahi [[whenua]] e karapotia e te wai, ā, he nui ake i te [[moutere]].
Ahakoa tēnei whakamāramatanga ngāwari, ehara te paparahi i te mea paearu taikaha, ā, he maha ngā tukanga tatau rerekē mō te tau o ngā paparahi ki [[Papatūānuku]]. Heoti, e ai ki te ritenga, e whitu ngā rohe e māramatia auautia ko te paparahi, arā ko: (mai te nui rawa ki te iti) [[Āhia]], [[Āwherika]], [[Amerika-ki-te-Raki]], [[Amerika ki te Tonga]], te [[Tiri o te Moana]], [[Ūropi]], me te [[Ao-o-Kiwa]].
I te [[tātai aro whenua]], he wāhanga [[kirinuku paparahi]] hoki ngā [[paparahi totohu]].
=== Tukanga Tatau ===
{{Anchor|Number}}<!--[[Five continents]], [[Six continents]], [[Seven continents]], [[5 continents]], [[6 continents]], [[7 continents]] redirect here -->
He maha ngā tukanga tatau paparahi rerekē:
{| class="wikitable" style="margin:auto; text-align:center;"
|-
! colspan="9" | Tauira
|-
| style="background:#fff;font-size:85%;" colspan="9"|[[File:Continents vide couleurs-automatedvector.svg|center|frameless|upright=1.5]]<center>Mahere whenua whai tae e whakaatu ana i ngā paparahi whakaehu. Whakaatu ai ngā kano āhua ōrite i ngā rohe ka taea te whakakotahi, te weherua rānei.
|-
|'''Paparahi 3'''<ref name=Longstreet>"The Theory of Geography: Rethinking Classic Distinctions". Longstreet, Cecil, ed. 1970. Durham: Smythe, Green, and Richardson; p. 302.</ref>
|colspan="3" |{{small|{{color strip|#fed52e|#c10000|#f33e01}}}} [[Āwhe-Eurāhia]]
|colspan="2" |{{small|{{color strip|#0c0|green}}}} [[Amerika]]
|colspan="2" |{{small|{{color strip|#0040ff}}}} [[Tiri o te Moana]]
|-
|'''Paparahi 4'''<ref>{{cite book|title='continents' - ''Encyclopedia of World Geography, Volume 1''|url=http://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA215&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|editor=R. W. McColl|year=2005, Golson Books Ltd.|ISBN=9780816072293|page=215|accessdate=2012-06-26|quote=And since Africa and Asia are connected at the Suez Peninsula, Europe, Africa, and Asia are sometimes combined as Afro-Eurasia or Eurafrasia.}}</ref>
|colspan="3" |{{small|{{color strip|#fed52e|#c10000|#f33e01}}}} Āwhe-Eurāhia
|colspan="2" |{{small|{{color strip|#0c0|green}}}} Amerika
|{{small|{{color strip|#0040ff}}}} Tiri o Te Moana
|{{small|{{color strip|#c04080}}}} [[Ahitereiria (paparahi)|Ahitereiria]]
|-
|'''Paparahi 5'''<br><ref name="Columbia"/><ref name=OU>Océano Uno, Diccionario Enciclopédico y Atlas Mundial, "Continente", page 392, 1730. ISBN 84-494-0188-7</ref><ref name=LCC>Los Cinco Continentes (The Five Continents), Planeta-De Agostini Editions, 1997. ISBN 84-395-6054-0</ref><!-- NOTE: Both references mention ''Oceanía'' instead of ''Australia''. -->
|{{small|{{color strip|#fed52e}}}} [[Āwherika]]
|colspan="2" |{{small|{{color strip|#c10000|#f33e01}}}} [[Eurāhia]]
|colspan="2" |{{small|{{color strip|#0c0|green}}}} Amerika
|{{small|{{color strip|#0040ff}}}} Tiri o Te Moana
|{{small|{{color strip|#c04080}}}} Ahitereiria
|-
|'''Paparahi 6'''<ref name="HEL"/>
|{{small|{{color strip|#fed52e}}}} Āwherika
|{{small|{{color strip|#c10000}}}} [[Ūropi]]
|{{small|{{color strip|#f33e01}}}} [[Āhia]]
|colspan="2" |{{small|{{color strip|#0c0|green}}}} Amerika
|{{small|{{color strip|#0040ff}}}} Tiri o Te Moana
|{{small|{{color strip|#c04080}}}} Ahitereiria
|-
|'''Paparahi 6'''<br><ref name=Columbia>"[http://www.encyclopedia.com/topic/continent.aspx Continent]. Columbia Encyclopedia, 6th Edition, 2012. Columbia University Press.</ref><ref name=EB />
|{{small|{{color strip|#fed52e}}}} Āwherika
|colspan="2" |{{small|{{color strip|#c10000|#f33e01}}}} Eurāhia
|{{small|{{color strip|#0c0}}}} [[Amerika ki te Raki]]
|{{small|{{color strip|green}}}} [[Amerika ki te Tonga]]
|{{small|{{color strip|#0040ff}}}} Tiri o Te Moana
|{{small|{{color strip|#c04080}}}} Ahitereiria
|-
|'''Paparahi 7'''<br><ref name=NatlGeo2>[http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=world&Mode=d&SubMode=w World], ''[[National Geographic (magazine)|National Geographic]] - [http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/ Xpeditions Atlas].'' 2006. Washington, DC: National Geographic Society.</ref><ref name=EB>"[http://www.britannica.com/ebc/article-9361501 Continent]". ''[[Encyclopædia Britannica]]''. 2006. Chicago: Encyclopædia Britannica, Inc.</ref><ref name=AoCA>[https://web.archive.org/web/20151105055520/http://www.nrcan.gc.ca/earth-sciences/geography/atlas-canada/reference-maps/16846#international The World - Continents], [http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/index.html ''Atlas of Canada'']</ref><ref name=Oxford1>''[[Oxford English Dictionary|The New Oxford Dictionary of English]].'' 2001. New York: Oxford University Press.</ref><ref name=Encarta>"[https://web.archive.org/web/20091028025748/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761553387/Continent.html Continent]". ''[[Encarta|MSN Encarta Online Encyclopedia 2006]].''. 2009-10-31.</ref><ref name=Oxford2>"Continent". McArthur, Tom, ed. 1992. ''The Oxford Companion to the English Language''. New York: Oxford University Press; p. 260.</ref>
|{{small|{{color strip|#fed52e}}}} Āwherika
|{{small|{{color strip|#c10000}}}} Ūropi
|{{small|{{color strip|#f33e01}}}} Āhia
|{{small|{{color strip|#0c0}}}} Amerika ki te Raki
|{{small|{{color strip|green}}}} Amerika ki te Tonga
|{{small|{{color strip|#0040ff}}}} Tiri o Te Moana
|{{small|{{color strip|#c04080}}}} Ahitereiria
|}
* Whakaakona ai te tauira paparahi-e-whitu ki [[Haina]], [[Īnia]], [[Piripīni]], ētahi wāhanga o Ūropi ki te Uru, ā, te nuinga o ngā [[rārangi whenua kōrero Ingarihi ā-taupori|Whenua kōrero Ingarihi]], whai hoki Ahitereiria<ref>{{cite web | url = http://www.australiancurriculum.edu.au/humanitiesandsocialsciences/geography/Curriculum/F-10#cdcode=ACHGK009&level=2 | title = F-10 Curriculum Geograph | publisher = Australian Curriculum, Assessment, and Reporting Authority | accessdate = 2015-11-14 | archivedate = 2014-03-24 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140324191238/http://www.australiancurriculum.edu.au/humanitiesandsocialsciences/geography/Curriculum/F-10#cdcode=ACHGK009&level=2 }}</ref> me Ingarangi<ref>{{cite web | url = https://www.gov.uk/government/publications/national-curriculum-in-england-geography-programmes-of-study/national-curriculum-in-england-geography-programmes-of-study | title = National curriculum in England: geography programmes of study | publisher = UK Department for Education}}</ref>
* Whakamahia ai te tauira paparahi-e-ono whakakotahi-Eurāhia ki [[Rūhia]], [[Ūropi ki te Uru]], me [[Nipono]].
* Whakamahia ai te tauira paparahi-e-ono whakakotahi-Amerika ki [[Wīwī]] me ōna [[Tāmianga Wīwī|tāmianga ō mua]], ki [[Itāria]], [[Potukara]], [[Pāniora]], [[Romānia]], [[Amerika Ratino]],<ref>{{cite web|url=http://lema.rae.es/dpd/?key=norteamerica |title=Real Academia Española |publisher=Lema.rae.es |accessdate=2013-09-30}}</ref> [[Kirihi]],<ref name=HEL>[https://web.archive.org/web/20100928055209/http://pi-schools.sch.gr/dimotiko/geografia_st/math/math_21_30.pdf] Older/previous official Greek Paedagogical Institute ''6th grade Geography textbook'' (at the [[Wayback Machine]]), 5+1 continents combined-America model; ''Pankosmios Enyklopaidikos Atlas'', CIL Hellas Publications, ISBN 84-407-0470-4, page 30, 5+1 combined-America continents model; ''Neos Eikonographemenos Geographikos Atlas'', Siola-Alexiou, 6 continents combined-America model; ''Lexico tes Hellenikes Glossas'', Papyros Publications, ISBN 978-960-6715-47-1, lemma ''continent'' (''epeiros''), 5 continents model; ''Lexico Triantaphyllide'' online dictionary , Greek Language Center (''Kentro Hellenikes Glossas''), lemma ''continent'' (''[http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=%CE%AE%CF%80%CE%B5%CE%B9%CF%81%CE%BF%CF%82&dq= epeiros]''), 6 continents combined-America model; ''Lexico tes Neas Hellenikes Glossas'', [[Georgios Babiniotis|G.Babiniotes]], Kentro Lexikologias (Legicology Center) LTD Publications , ISBN 960-86190-1-7, lemma ''continent'' (''epeiros''), 6 continents combined-America model</ref>, ā, ki ētahi atu wāhanga o Ūropi.
* Ka whakahua te tauira paparahi-e-rima mā te awere i te Tiri o te Moana kainoho kore. Whakamahia tēnei tauira ki te [[Tuhiture Orimipeka]].<ref>{{cite web|url=http://www.olympic.org/Documents/olympic_charter_en.pdf#page=11|title=Preamble|date=8 December 2014|work=Olympic Charter|publisher=International Olympic Committee|page=10|quote=the five interlaced rings, which represent the union of the five continents|accessdate=7 August 2015}}</ref>
I ētahi wā ka whakamahia te kupu ''[[Ao o Kiwa]]'' hei whakakapi mō te kupu ''Ahitereiria'' hei ingoa mō tētahi rohe whai te paparahi Ahitereiria me ētahi atu [[Moutere Kiwa|moutere]] ki te [[Moananui ā-Kiwa]] kāore i roto i te tauira paparahi-e-whitu. Hei tauira, ka whakamahia te ''Atlas of Canada (Mahere o Kānata)'' i te ingoa Ao-o-Kiwa,<ref name="AoCA"/> ā, ka pērā hoki ngā tauira e whakaakona ki [[Wīwī]], [[Itāria]], [[Kirihi]],<ref name="HEL"/> ki ngā whenua Ibero-Amerika ([[Pāniora]], [[Potukara]], [[Parihi]] me [[Amerika Hipāniora]]), [[Haina]], me [[Kōrea ki te Tonga]].
== Rahinga whenua, taupori ==
{{anchor|List}}<!-- [[Rārangi paparahi]] redirects here -->
{{Tiro hoki|Rārangi paparahi ā-taupori}}
Ka whakarāpopoto te ripanga e whai ake nei i ngā rahinga me taupori o ia paparahi (me te tauira paparahi whitu), kua raupapahia ā-rahinga e heke ana.<ref>[http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/population.htm "Total Population – Both Sexes"]. ''World Population Prospects, the 2010 Revision''. United Nations Department of Economic and Social Affairs. 28 June 2011. Retrieved 24 October 2011. (Per linked individual article definitions, North America includes UN population estimates for North America, Central America and Caribbean; Australia includes Australia and Papua New Guinea.)</ref>
[[File:ContinentStatistics.svg|thumb|upright=1.5|Whakatauritenga rahinga (ā-10 miriona km²) me taupori (ā-piriona tāngata).]]
{| class="wikitable sortable" style="text-align:right"
|-
! Paparahi
! [[Rahi]] (km²)
! Rahi (mi²)
! Ōrau whenua<br>tapeke<br>
! [[Taupori]]
! Ōrau<br />taupori tapeke
! [[Taupori kiato]]<br />ia km²
! Taupori kiato<br />ia mi²
! [[Rārangi tāone whaimana ā-taupori|Tāone whaimana]] taupori maha
|-
! [[Āhia]]
| {{convert|43820000|sqkm|disp=table}} || 29.5% || 4,164,252,000 || 60% || {{convert|95.0|/sqkm|disp=table}}||[[Shanghai]], [[Haina]]
|-
! [[Āwherika]]
| {{convert|30370000|sqkm|disp=table}} || 20.4% || 1,022,234,000 || 15% || {{convert|33.7|/sqkm|disp=table}}||[[Lagos]], [[Ngāitiria]]
|-
! [[Amerika ki te Raki]]
| {{convert|24490000|sqkm|disp=table}} || 16.5% || 542,056,000 || 8% || {{convert|22.1|/sqkm|disp=table}}||[[Mexico City]], [[Mehiko]]
|-
! [[Amerika ki te Tonga]]
| {{convert|17840000|sqkm|disp=table}} || 12.0% || 392,555,000 || 6% || {{convert|22.0|/sqkm|disp=table}}||[[Hao Pāoro]], [[Parīhi]]
|-
! [[Tiri o Te Moana]]
| {{convert|13720000|sqkm|disp=table}}
|| 9.2% ||data-sort-value=4490| 4,490<ref>Non-permanent, varies. See also: [[Demographics of Antarctica]]. [https://web.archive.org/web/20200412112451/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ay.html Antarctica]. CIA World Factbook. March 2011 data. Retrieved December 24, 2011.</ref> || 0% || {{convert|0.0003|/sqkm|disp=table}}||[[McMurdo Station]], [[US]]
|-
! [[Ūropi]]
| {{convert|10180000|sqkm|disp=table}} || 6.8% || 738,199,000 || 11% || {{convert|72.5|/sqkm|disp=table}}||[[Mohikau]], [[Rūhia]]<ref name="Индикаторы рынка недвижимости">{{cite web|url=http://www.irn.ru/articles/14426.html|title=Forbes проигнорировал Москву|publisher=www.irn.ru}}</ref>
|-
! [[Ahitereiria (paparahi)|Ahitereiria]]
| {{convert|9008500|sqkm|disp=table}} || 5.9% || 29,127,000 || 0.4% || {{convert|3.2|/sqkm|disp=table}}||[[Poihākena]], [[Ahitereiria]]
|}
E {{convert|148647000|sqkm}} te rahinga whenua tapeke o ngā paparahi katoa, arā, 29.1% o te mata o te ao ({{convert|510065600|sqkm|abbr=on|disp=or}}).
E 7,000,000,000 te taupori tapeke o ngā paparahi katoa e ai ki te whakataunga tata āwhiwhiwhi.
== Tūwāhi teitei, hohonu ==
{{Tiro hoki|Extremes on Earth|Tōpito o Papatūānuku|Puke Whitu}}
Whakaatu ai ngā ripanga e whai ake nei i ngā paparahi e whitu me ō rātou pūwāhi teitei rawa, pūwāhi hohonu rawa, kua raupapahia ā-pūwāhi teitei rawa e heke ana.
{| class="wikitable sortable"
|-
! Paparahi !! Tūwāhi teitei !! Tairanga (m) !! Tairanga (ft) !! Whenua, takiwā rānei reira te tūwāhi teitei !! Tūwāhi hohonu !! Tairanga (m) !! Tairanga (ft) !! Whenua, takiwā rānei reira te tūwāhi hohonu
|-
| Āhia || [[Maunga Everest]] || {{convert|8848|m|disp=table}} || Haina / [[Nepōra]] || [[Moana Mate]] || {{convert|-427|m|disp=table}} || [[Iharaira]] / [[Hōrano]]
|-
| Amerika ki te Tonga || [[Aconcagua]] || {{convert|6960|m|disp=table}} || [[Āketina]] || [[Laguna del Carbón]] || {{convert|-105|m|disp=table}} || [[Āketina]]
|-
| Amerika ki te Raki || [[Denali]] || {{convert|6198|m|disp=table}} || [[Hononga-o-Amerika]] || [[Death Valley]] † || {{convert|-86|m|disp=table}} || [[Hononga-o-Amerika]]
|-
| Āwherika || [[Mount Kilimanjaro]] || {{convert|5895|m|disp=table}} || [[Tānahia]] || [[Roto Assal (Djibouti)|Roto Assal]] || {{convert|-155|m|disp=table}} || [[Tipūti]]
|-
| Ūropi || [[Maunga Elbrus]] || {{convert|5642|m|disp=table}} || Rūhia || [[Moana Caspian]] || {{convert|-28|m|disp=table}} || Rūhia
|-
| Tiri o Te Moana || [[Vinson Massif]] || {{convert|4892|m|disp=table}} || (korekau)|| Roto Hohonu, [[Vestfold Hills]] † || {{convert|-50|m|disp=table}} || (korekau)
|-
| Ahitereiria|| [[Puncak Jaya]] || {{convert|4884|m|disp=table}} || [[Initonīhia]] ([[Papua (province)|Papua]]) || [[Roto Eyre]] || {{convert|-15|m|disp=table}} || Ahitereiria
|}
† The lowest exposed points are given for North America and Antarctica. The lowest non-submarine bedrock elevations in these continents are the trough beneath [[Jakobshavn Glacier]] ({{convert|-1512|m}}<ref>Plummer, Joel. [https://web.archive.org/web/20100627071506/https://www.cresis.ku.edu/~plummer/jakob.html#Bed_1 Jakobshavn Bed Elevation], Center for the Remote Sensing of the Ice Sheets, Dept of Geography, University of Kansas.</ref>) and [[Bentley Subglacial Trench]] ({{convert|-2540|m}}), but these are covered by kilometers of ice.
Some sources list the [[Kuma–Manych Depression]] (a remnant of the [[Paratethys]]) as the geological border between Europe and Asia. This would place the Caucasus outside of Europe, thus making [[Mont Blanc]] (elevation 4810 m) in the [[Graian Alps]] the highest point in Europe - the lowest point would still be the shore of the Caspian Sea.
==Kupu tautoko==
{{reflist}}
{{Papatūānuku}}
{{Paparahi o te ao}}
{{Rohe o te ao}}
2kj2vjy9tc4n6mham27lxuucgpsry6d
Ao-o-Kiwa
0
15263
168038
167729
2026-06-09T22:27:28Z
TautauKarepe
22930
168038
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Continent
|title = Ao-o-Kiwa
|image = [[File:Oceania (centered orthographic projection).svg|200px|An orthographic projection of geopolitical Oceania.]]<br>Ao-o-Kiwa ā-Tōrangapū
|area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}}
|population = 36,659,000 (2010, [[Rārangi paparahi ā-taupori|<sup>t</sup>6]])
|density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}}
|demonym = Ao-o-Kiwa
|countries = {{Collapsible list | title = 15 ([[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o te Ao-o-Kiwa|rārangi whenua]]) | {{flag|Ahitereiria}} |{{flag|Whītī}} |{{flag|Initonīhia}} |{{flag|Kiripati}} |{{flag|Moutere Māhara}} |{{flag|Mana Tōpu o Maikoronihia}} |{{flag|Nauru}} |{{flag|Aotearoa}} |{{flag|Pārau}} |{{flag|Papua Nūkini}} |{{flag|Hāmoa}} |{{flag|Motu Horomona}} |{{flag|Tonga}} |{{flag|Tūwaru}} |{{flag|Whenuatū}}}} {{Collapsible list | title = Piringa (2) ([[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o te Ao-o-Kiwa#Wehenga ehara i te peke Kotahitanga Aorere|rārangi]]) |{{flag|Kuki Airani}} |{{flag|Niue}}}}
|list_countries =
|dependencies = {{Collapsible list | title = Ōwaho (21) ([[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o te Ao-o-Kiwa#Takiwā anō|rārangi]]) | [[Hāmoa Amerikana]] |[[Moutere Ashmore mi Cartier]] |[[Moutere Baker]] |[[Moutere Clipperton]] |[[Moutere o Kirihimete]] |[[Motu Koko (Kārini)]] |[[Moutere Moana Coral]] |[[Porinihia Wīwī]] |[[Kuamu]] | [[Moutere Howland]] | [[Moutere Jarvis]] | [[Johnston Atoll]] |[[Kingman Reef]] |[[Midway Atoll]] |[[Niu Karetōnia]] |[[Moutere Nōpoke]] |[[Moutere Mariana-ki-te-Raki]] |[[Pitikeina]] |[[Tokerau]] |[[Moutere Wake]] |[[Motu o Warihi me Whutuna]]}} {{Collapsible list | title = Ōroto (4) ([[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o te Ao-o-Kiwa#Takiwā anō|rārangi]]) | [[Moutere te Aranga]] |[[Hawai'i]], [[Hononga-o-Amerika]]| [[Moutere Juan Fernández]] |[[Palmyra Atoll]]}}
|languages = {{Collapsible list | title = 29 |(whaimana me whaimana-kore) |[[Bislama]] |[[Carolinian language|Carolinian]] |[[Chamorro language|Chamorro]] |[[Reo Kuki Airani]] |[[Reo Pākehā]] |[[Reo Whītī]] |[[Reo Wīwī]] |[[Futunan language|Futunan]] |[[Gilbertese language|Gilbertese]] |[[Reo Hawai'i]] |[[Hindi]] |[[Hiri Motu language|Hiri Motu]] |[[Reo Initonīhia]] |[[Reo Māori]] |[[Reo Moutere Māhara]] |[[Reo Nauru]] |[[Reo Niue]] |[[Reo Pārau]] |[[Reo Pitikeina]] |[[Rotuman language|Rotuman]] |[[Reo Hāmoa]] |[[Reo Pāniora]] |[[Reo Tahiti]] |[[Reo Tokerau]] |[[Reo Tonga]] |[[Tok Pisin]] |[[Reo Tūwaru]] |[[Reo Warihi]]}}
|unrecognized =
|time = [[UTC+14]] ([[Kiribati]]) ki [[UTC-11]] ([[Hāmoa Amerikana]] me [[Niue]]) (uru ki te whiti)
|cities = [[Rārangi rohe metropolitan ki Ao-o-Kiwa]]<br />[[Poihākena]], Ahitereiria<br />[[Poipiripi]], Ahitereiria<br />[[Piripane]], Ahitereiria<br />[[Peraha]], Ahitereiria<br />[[Tāmaki-makau-rau]], Aotearoa<br />[[Whanga-nui-a-Tara]], Aotearoa<br />[[Honoruru]], Hawai‘i, Hononga-o-Amerika<br />[[Ātaraita]], Ahitereiria <br />[[Niukāhera]], Ahitereiria <br />[[Kānapera]], Ahitereiria<br /> [[Ōtautahi]], Aotearoa<br />[[Poi Moahipi]], Papua Nūkini<br />[[Nouméa]], Niu Karetōnia<br />[[Te Tai Koura]], Ahitereiria
}}
[[File:Pacific_Culture_Areas.jpg|thumb|Mahere whenua ā-ahurea ō te Ao-o-Kiwa]]
[[File:Map OC-Oceania.PNG|thumb|right|Mahere mātai whenua o ngā moutere o te Ao-o-Kiwa]]
Ko te '''Ao-o-Kiwa''' tētahi rohe whakakotahi i ngā moutere pārūrū o te [[Moananui-a-Kiwa]]. He maha ngā whakamāramatanga rerekē mō te taka o te rohe nei tae ana ki te tauira:
* whāiti: ngā iho-rohe e toru a [[Meranīhia]], [[Maikoronīhia]] me [[Poronīhia]] anake;
* whānui: ngā wāhanga moutere katoa i waenganui i [[Āhia Paeroa]] me [[Amerika]], tae rā anō ki [[Ahitereiria]] me te [[Tinimoutere Mareia]].
I ētahi wā, ka tapaina hokia te Ao-o-Kiwa hei [[paparahi]] tuawhitu, arā, te mea riki rawa ā-raupapa o te [[Paparahi#tukanga tatau|tauira pararahi whitu]].
== Mātaipori ==
<!-- The Philippines and Indonesia (except: West Papua) is not oceania continent. -->
Whakaatu ai te ripanga mātaipori ō raro i ngā wāwāhanga me ngā whenua o te Ao-o-Kiwa ā-tōrangapū.<ref name="unsd-m49">{{cite web |url=http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#oceania |title=United Nations Statistics Division – Countries of Oceania |publisher=Millenniumindicators.un.org |accessdate=2009-04-17 |archive-date=2011-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713041240/http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#oceania |url-status=dead }}</ref> Ka whakarōpūhia ngā whenua me ngā takiwā o tēnei ripanga e ai ki ngā wāwāhanga rohe ka whakamahia e te Kotahitanga Aorere.
<!--NOTE: The countries and territories in this table are categorised according to the scheme for geographic subregions used by the United Nations, and data included are per sources in cross-referenced articles. Where they differ, provisos are clearly indicated. If you have arguments or evidence to the contrary, please provide them on the talk page and await until a consensus supports making proposed edits. Thank you!-->
{| class="wikitable sortable" style="border:1px solid #aaa; font-size:90%;"
|- style="background:#ececec;"|
! Ingoa rohe,<br>takiwā, me ngā [[pīwari]]
! data-sort-type="number" | [[Rārangi whenua, takiwā whirinaki ā-rahinga|Rahinga]]<br/>(km²)
! data-sort-type="number" | [[Rārangi whenua ā-taupori|Taupori]]
! data-sort-type="number" | [[Taupori kiato]]<br />ia km²
! [[Ūpokonga]]
! [[ISO 3166-1 alpha-2|ISO 3166-1]]
|-
| colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"|'''[[Australasia]]'''<ref name="Australasia">The use and scope of this term varies. The UN designation for this subregion is "Australia and New Zealand."</ref>
|-
| '''{{flag|Ahitereiria}}'''
| style="text-align:right;"| 7,686,850
| style="text-align:right;"| 23,034,879
| style="text-align:right;"| 2.7
| [[Kānapera]]
| AU
|-
| '''{{flag|Aotearoa}}'''<ref name="nzpol">[[Aotearoa]] is often considered part of [[Poronihia]] rather than [[Australasia]].<br /></ref>
| style="text-align:right;"| 268,680
| style="text-align:right;"| 4,465,900
| style="text-align:right;"| 16.5
| [[Te Whanga-nui-a-Tara]]
| NZ
|-
| {{noflag|[[Moutere Ashmore me Cartier]]}} ([[Ahitereiria]])
| style="text-align:right;"| 199
| style="text-align:right;"|
| style="text-align:right;"|
|
|
|-
| {{noflag|[[Moutere Coral Sea]]}} (Ahitereiria)
| style="text-align:right;"| 10
| style="text-align:right;"| 4
| style="text-align:right;"|
|
|
|-
| {{flag|Moutere o Kirihimete}}<ref name="ccau">He [[Wehenga me takiwā o Ahitereiria|takiwā Ahitereiria rāwaho]] te [[Moutere o Kirihimete]] me ngā [[Motu Koko (Kārini)]] i te [[Moana Īnia]], ki te awanga o [[Initonīhia]].<br /></ref> (Ahitereiria)
| style="text-align:right;"| 135
| style="text-align:right;"| 1,493
| style="text-align:right;"| 3.5
| [[Flying Fish Cove]]
| CX
|-
| {{flag|Motu Koko (Kārini)}}<ref name="ccau" /> (Ahitereiria)
| style="text-align:right;"| 14
| style="text-align:right;"| 628
| style="text-align:right;"| 45.1
| [[Moutere ki te Uru, Motu Koko (Kārini)]]
| CC
|-
| {{flagicon|Te Moutere Nōpoke}} [[Motu Nawhaka|Nōpoki]] (Ahitereiria)
| style="text-align:right;"| 35
| style="text-align:right;"| 2,302
| style="text-align:right;"| 61.9
| [[Kingston, Te Moutere Nōpoke|Kingston]]
| NF
|-
| colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"| '''[[Meranīhia]]'''<ref name="Melanesia">Excludes parts of Indonesia, island territories in [[Southeast Asia]] (UN region) frequently reckoned in this region.<br /></ref>
|-
| '''{{flag|Motu Horomona}}'''
| style="text-align:right;"| 28,450
| style="text-align:right;"| 494,786
| style="text-align:right;"| 17.4
| [[Honiara]]
| SB
|-
| {{noflag|[[Moutere Maluku]]}} ([[Initonīhia]])
| style="text-align:right;"| 74,505
| style="text-align:right;"| 1,895,000
| style="text-align:right;"|
|
| ML
|-
| '''{{flag|Niu Karetōnia|local}}''' ([[Wīwī]])
| style="text-align:right;"| 19,060
| style="text-align:right;"| 240,390
| style="text-align:right;"| 12.6
| [[Nūmea]]
| NC
|-
| {{flag|Papua}} (Initonīhia)
| style="text-align:right;"| 319,036
| style="text-align:right;"| 3,486,432
| style="text-align:right;"| 11
| [[Jayapura]]
| PA
|-
| {{flag|Papua ki te Uru}} (Initonīhia)
| style="text-align:right;"| 140,375
| style="text-align:right;"| 760,855
| style="text-align:right;"| 5.4
| [[Manokwari]]
| PB
|-
| '''{{flag|Papua Nūkini}}'''<ref name="pngaus">[[Papua Nūkini]] is often considered part of [[Australasia]] and [[Meranīhia]]. It is sometimes included in the [[Malay Archipelago]] of [[Southeast Asia]].<br /></ref>
| style="text-align:right;"| 462,840
| style="text-align:right;"| 5,172,033
| style="text-align:right;"| 11.2
| [[Poi Moahipi]]
| PG
|-
|
|-
| '''{{flag|Whenuatū}}'''
| style="text-align:right;"| 12,200
| style="text-align:right;"| 240,000
| style="text-align:right;"| 19.7
| [[Port Vila]]
| VU
|-
| '''{{flag|Whītī}}'''
| style="text-align:right;"| 18,270
| style="text-align:right;"| 856,346
| style="text-align:right;"| 46.9
| [[Suva]]
| FJ
|-
| colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"| '''[[Maikoronihia]]'''
|-
| '''{{flag|Kiripati}}'''
| style="text-align:right;"| 811
| style="text-align:right;"| 96,335
| style="text-align:right;"| 118.8
| [[South Tarawa]]
| KI
|-
| {{flag|Kuamu}} ([[Hononga-o-Amerika]])
| style="text-align:right;"| 549
| style="text-align:right;"| 160,796
| style="text-align:right;"| 292.9
| [[Hagåtña]]
| GU
|-
| '''{{flag|Mana Tōpu o Maikoronihia}}'''
| style="text-align:right;"| 702
| style="text-align:right;"| 135,869
| style="text-align:right;"| 193.5
| [[Palikir]]
| FM
|-
| '''{{flag|Moutere Māhara}}'''
| style="text-align:right;"| 181
| style="text-align:right;"| 73,630
| style="text-align:right;"| 406.8
| [[Majuro]]
| MH
|-
| {{flag|Moutere Mariana ki te Raki}} (Hononga-o-Amerika)
| style="text-align:right;"| 477
| style="text-align:right;"| 77,311
| style="text-align:right;"| 162.1
| [[Saipan]]
| MP
|-
| {{flagicon|Moutere Wake}} [[Moutere Wake]] (Hononga-o-Amerika)
| style="text-align:right;"| 2
| style="text-align:right;"| 150
| style="text-align:right;"|
| [[Moutere Wake]]
| UM
|-
| '''{{flag|Nauru}}'''
| style="text-align:right;"| 21
| style="text-align:right;"| 12,329
| style="text-align:right;"| 587.1
| [[Yaren District|Yaren]] <small>(''de facto'')</small>
| NR
|-
| '''{{flag|Pārau}}'''
| style="text-align:right;"| 458
| style="text-align:right;"| 19,409
| style="text-align:right;"| 42.4
| [[Ngerulmud]]<ref name="Palau">On 7 October 2006, government officials moved their offices in the former capital of [[Koror]] to [[Ngerulmud]] in the state of [[Melekeok]], located {{convert|20|km|0|abbr=on}} northeast of Koror on [[Babeldaob|Babelthuap Island]].<br /></ref>
| PW
|-
| colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"| '''[[Poronihia]]'''
|-
| '''{{flag|Hāmoa}}'''
| style="text-align:right;"| 2,944
| style="text-align:right;"| 179,000
| style="text-align:right;"| 63.2
| [[Apia]]
| WS
|-
| {{flag|Hāmoa Amerikana}} (Hononga-o-Amerika)
| style="text-align:right;"| 199
| style="text-align:right;"| 68,688
| style="text-align:right;"| 345.2
| [[Pago Pago]], [[Fagatogo]]<ref name="ASamoa">[[Fagatogo]] is the seat of government of [[Hāmoa Amerikana]].<br /></ref>
| AS
|-
| {{flag|Hawai'i}} (Hononga-o-Amerika)
| style="text-align:right;"| 16,636
| style="text-align:right;"| 1,360,301
| style="text-align:right;"| 81.8
| [[Honoruru]]
| US
|-
| {{flag|Kuki Airani}} (Aotearoa)
| style="text-align:right;"| 240
| style="text-align:right;"| 20,811
| style="text-align:right;"| 86.7
| [[Avarua]]
| CK
|-
| {{flag|Motu o Warihi me Whutuna|local}} (Wīwī)
| style="text-align:right;"| 274
| style="text-align:right;"| 15,585
| style="text-align:right;"| 56.9
| [[Mata-Utu]]
| WF
|-
| {{flag|Moutere te Aranga}} ([[Hiri]])
| style="text-align:right;"| 164
| style="text-align:right;"| 5,761
| style="text-align:right;"| 31
| [[Hanga Roa]]
| CL
|-
| {{flag|Niue}} (Aotearoa)
| style="text-align:right;"| 260
| style="text-align:right;"| 2,134
| style="text-align:right;"| 8.2
| [[Alofi]]
| NU
|-
| {{flag|Pitikeina}} ([[Kīngitanga Kotahi]])
| style="text-align:right;"| 5
| style="text-align:right;"| 47
| style="text-align:right;"| 10
| [[Adamstown]]
| PN
|-
| {{flag|Porinihia Wīwī}} (Wīwī)
| style="text-align:right;"| 4,167
| style="text-align:right;"| 257,847
| style="text-align:right;"| 61.9
| [[Papeete]]
| PF
|-
| {{flag|Tokerau}} (Aotearoa)
| style="text-align:right;"| 10
| style="text-align:right;"| 1,431
| style="text-align:right;"| 143.1
| [[Nukunonu]]
| TK
|-
| '''{{flag|Tonga}}'''
| style="text-align:right;"| 748
| style="text-align:right;"| 106,137
| style="text-align:right;"| 141.9
| [[Nukuʻalofa|Nuku{{Okina}}alofa]]
| TO
|-
| '''{{flag|Tūwaru}}'''
| style="text-align:right;"| 26
| style="text-align:right;"| 11,146
| style="text-align:right;"| 428.7
| [[Funafuti]]
| TV
|-
|
|- style="font-weight:bold;"
| Tapeke
| style="text-align:right;"| 8,919,530
| style="text-align:right;"| 41,050,699
| style="text-align:right;"| 4.4
| rowspan=2 colspan=2|
|- style="font-weight:bold;"
| ''Tapeke (tango te tuawhenua Ahitereiria)''
| style="text-align:right;"| 1,232,680
| style="text-align:right;"| 19,022,699
| style="text-align:right;"| 14.8
|}
{| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto;"
|-
|<center>{{Oceania Labelled Map}}</center>
|- align=center
|<center>'''Mahere whenua o ngā wehenga me ngā takiwā o te Ao-o-Kiwa<br><small>Tae ana ki ngā [[Moutere Maluku]], [[Ahitereiria]] me [[Aotearoa]]</small>'''</center>
|}
<div style="float: right; margin: 0 0 1em 2em; width: 20em; text-align: right; font-size: 0.86em; line-height: normal;"><!-- start of floated right section -->
<div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;"><!-- start of slate grey box -->
<big>'''Ao-o-Kiwa'''</big>
<div align=center>
[[File:Oceania, broad (orthographic projection).svg|200px|An orthographic projection of geographic Oceania.]]<br>Ao-o-Kiwa Whānui (ā-Mātai Whenua). <br><small>Tē kitea te nuinga o ngā whenua o te Ao-o-Kiwa me te āwhata pēnei. Aua atu rā, ka kitea Hawai'i ki te paerangi rāwhiti.</small>
</div>
{| style="background:none; text-align:left; table-layout:auto; border-collapse:collapse; padding:0; font-size:100%;" cellspacing="0" cellpadding="0"
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Rahi
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | {{convert|10975600|km2|abbr=on}}
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Taupori
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | 37.8 miriona (2010)
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wāhiwā
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | [[UTC+7]] ([[Initonīhia ki te Uru]]) ki [[UTC-6]] ([[Moutere te Aranga]])
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Ētahi atu tāone hira
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | [[Tiakāta]]<br>[[Manira]]<br>[[Poihākena]]<br>[[Panatanga]]<br>[[Poipiripi]]<br>[[Hurapaia]]
[[Meta]]
|}
</div>
<div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;"><!-- start of slate grey box -->
<div align=center>
[[File:Oceania, narrow (orthographic projection).svg|200px|Narrower Geographic Oceania.]]<br>Ao-o-Kiwa Whāiti (ā-Mātai Whenua). <br><small>[[Moutere Meranīhia]], Maikoronīhia, me Poronēhia (hāunga Aotearoa)</small>
</div>
{| style="background:none; text-align:left; table-layout:auto; border-collapse:collapse; padding:0; font-size:100%;" cellspacing="0" cellpadding="0"
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Rahi
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | {{convert|183000|km2|abbr=on}}<!--includes 63~64,000 from island PNG and 1000 for the Chathams-->
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Taupori
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | 5.2 miriona (2008)<!--Date in that of Hawaii, the largest contributor. Includes 876,000 for island PNG from the 2000 census-->
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wāhiwā
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | [[UTC+9]] ([[Pārau]]) ki [[UTC-6]] ([[Moutere te Aranga]])
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Ētahi atu tāone hira
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | [[Honoruru]]<br>[[Nūmea]]<br>[[Suva]]<br>[[Papeete]]<br>[[Honiara]]
|}
</div></div>
==Kupu tautoko==
<references />
{{Navboxes
|title = Tuhipānui whaipānga ki te Ao-o-Kiwa
|list =
{{Whenua, takiwā o te Ao-o-Kiwa}}
{{List of Oceanian capitals by region}}
{{Rohe o te ao}}
{{Paparahi o te ao|state=collapsed}}
}}
[[Category:Ao-o-Kiwa]]
ioelb9y3qoamhaw7b3ttuz6a4dareyr
168048
168038
2026-06-09T23:17:05Z
TautauKarepe
22930
168048
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Continent
|title = Ao-o-Kiwa
|image = [[File:Oceania (centered orthographic projection).svg|200px|An orthographic projection of geopolitical Oceania.]]<br>Ao-o-Kiwa ā-Tōrangapū
|area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}}
|population = 36,659,000 (2010, [[Rārangi paparahi ā-taupori|<sup>t</sup>6]])
|density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}}
|demonym = Ao-o-Kiwa
|countries = {{Collapsible list | title = 15 ([[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o te Ao-o-Kiwa|rārangi whenua]]) | {{flag|Ahitereiria}} |{{flag|Whītī}} |{{flag|Initonīhia}} |{{flag|Kiripati}} |{{flag|Moutere Māhara}} |{{flag|Mana Tōpu o Maikoronihia}} |{{flag|Nauru}} |{{flag|Aotearoa}} |{{flag|Pārau}} |{{flag|Papua Nūkini}} |{{flag|Hāmoa}} |{{flag|Motu Horomona}} |{{flag|Tonga}} |{{flag|Tūwaru}} |{{flag|Whenuatū}}}} {{Collapsible list | title = Piringa (2) ([[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o te Ao-o-Kiwa#Wehenga ehara i te peke Kotahitanga Aorere|rārangi]]) |{{flag|Kuki Airani}} |{{flag|Niue}}}}
|list_countries =
|dependencies = {{Collapsible list | title = Ōwaho (21) ([[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o te Ao-o-Kiwa#Takiwā anō|rārangi]]) | [[Hāmoa Amerikana]] |[[Moutere Ashmore mi Cartier]] |[[Moutere Baker]] |[[Moutere Clipperton]] |[[Moutere o Kirihimete]] |[[Motu Koko (Kārini)]] |[[Moutere Moana Coral]] |[[Porinihia Wīwī]] |[[Kuamu]] | [[Moutere Howland]] | [[Moutere Jarvis]] | [[Johnston Atoll]] |[[Kingman Reef]] |[[Midway Atoll]] |[[Niu Karetōnia]] |[[Moutere Nōpoke]] |[[Moutere Mariana-ki-te-Raki]] |[[Pitikeina]] |[[Tokerau]] |[[Moutere Wake]] |[[Motu o Warihi me Whutuna]]}} {{Collapsible list | title = Ōroto (4) ([[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o te Ao-o-Kiwa#Takiwā anō|rārangi]]) | [[Moutere te Aranga]] |[[Hawai'i]], [[Hononga-o-Amerika]]| [[Moutere Juan Fernández]] |[[Palmyra Atoll]]}}
|languages = {{Collapsible list | title = 29 |(whaimana me whaimana-kore) |[[Bislama]] |[[Carolinian language|Carolinian]] |[[Chamorro language|Chamorro]] |[[Reo Kuki Airani]] |[[Reo Pākehā]] |[[Reo Whītī]] |[[Reo Wīwī]] |[[Futunan language|Futunan]] |[[Gilbertese language|Gilbertese]] |[[Reo Hawai'i]] |[[Hindi]] |[[Hiri Motu language|Hiri Motu]] |[[Reo Initonīhia]] |[[Reo Māori]] |[[Reo Moutere Māhara]] |[[Reo Nauru]] |[[Reo Niue]] |[[Reo Pārau]] |[[Reo Pitikeina]] |[[Rotuman language|Rotuman]] |[[Reo Hāmoa]] |[[Reo Pāniora]] |[[Reo Tahiti]] |[[Reo Tokerau]] |[[Reo Tonga]] |[[Tok Pisin]] |[[Reo Tūwaru]] |[[Reo Warihi]]}}
|unrecognized =
|time = [[UTC+14]] ([[Kiribati]]) ki [[UTC-11]] ([[Hāmoa Amerikana]] me [[Niue]]) (uru ki te whiti)
|cities = [[Rārangi rohe metropolitan ki Ao-o-Kiwa]]<br />[[Poihākena]], Ahitereiria<br />[[Poipiripi]], Ahitereiria<br />[[Piripane]], Ahitereiria<br />[[Peraha]], Ahitereiria<br />[[Tāmaki-makau-rau]], Aotearoa<br />[[Whanga-nui-a-Tara]], Aotearoa<br />[[Honoruru]], Hawai‘i, Hononga-o-Amerika<br />[[Ātaraita]], Ahitereiria <br />[[Niukāhera]], Ahitereiria <br />[[Kānapera]], Ahitereiria<br /> [[Ōtautahi]], Aotearoa<br />[[Poi Moahipi]], Papua Nūkini<br />[[Nouméa]], Niu Karetōnia<br />[[Te Tai Koura]], Ahitereiria
}}
[[File:Pacific_Culture_Areas.jpg|thumb|Mahere whenua ā-ahurea ō te Ao-o-Kiwa]]
[[File:Map OC-Oceania.PNG|thumb|right|Mahere mātai whenua o ngā moutere o te Ao-o-Kiwa]]
Ko te '''Ao-o-Kiwa''' tētahi rohe whakakotahi i ngā moutere pārūrū o te [[Moananui-a-Kiwa]]. He maha ngā whakamāramatanga rerekē mō te taka o te rohe nei tae ana ki te tauira:
* whāiti: ngā iho-rohe e toru a [[Meranīhia]], [[Maikoronīhia]] me [[Poronīhia]] anake;
* whānui: ngā wāhanga moutere katoa i waenganui i [[Āhia Paeroa]] me [[Amerika]], tae rā anō ki [[Ahitereiria]] me te [[Tinimoutere Mareia]].
I ētahi wā, ka tapaina hokia te Ao-o-Kiwa hei [[paparahi]] tuawhitu, arā, te mea riki rawa ā-raupapa o te [[Paparahi#tukanga tatau|tauira pararahi whitu]].
== Mātaipori ==
<!-- The Philippines and Indonesia (except: West Papua) is not oceania continent. -->
Whakaatu ai te ripanga mātaipori ō raro i ngā wāwāhanga me ngā whenua o te Ao-o-Kiwa ā-tōrangapū.<ref name="unsd-m49">{{cite web |url=http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#oceania |title=United Nations Statistics Division – Countries of Oceania |publisher=Millenniumindicators.un.org |accessdate=2009-04-17 |archive-date=2011-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713041240/http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#oceania |url-status=dead }}</ref> Ka whakarōpūhia ngā whenua me ngā takiwā o tēnei ripanga e ai ki ngā wāwāhanga rohe ka whakamahia e te Kotahitanga Aorere.
<!--NOTE: The countries and territories in this table are categorised according to the scheme for geographic subregions used by the United Nations, and data included are per sources in cross-referenced articles. Where they differ, provisos are clearly indicated. If you have arguments or evidence to the contrary, please provide them on the talk page and await until a consensus supports making proposed edits. Thank you!-->
{| class="wikitable sortable" style="border:1px solid #aaa; font-size:90%;"
|- style="background:#ececec;"|
! Ingoa rohe,<br>takiwā, me ngā [[pīwari]]
! data-sort-type="number" | [[Rārangi whenua, takiwā whirinaki ā-rahinga|Rahinga]]<br/>(km²)
! data-sort-type="number" | [[Rārangi whenua ā-taupori|Taupori]]
! data-sort-type="number" | [[Taupori kiato]]<br />ia km²
! [[Ūpokonga]]
! [[ISO 3166-1 alpha-2|ISO 3166-1]]
|-
| colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"|'''[[Australasia]]'''<ref name="Australasia">The use and scope of this term varies. The UN designation for this subregion is "Australia and New Zealand."</ref>
|-
| '''{{flag|Ahitereiria}}'''
| style="text-align:right;"| 7,686,850
| style="text-align:right;"| 23,034,879
| style="text-align:right;"| 2.7
| [[Kānapera]]
| AU
|-
| '''{{flag|Aotearoa}}'''<ref name="nzpol">[[Aotearoa]] is often considered part of [[Poronihia]] rather than [[Australasia]].<br /></ref>
| style="text-align:right;"| 268,680
| style="text-align:right;"| 4,465,900
| style="text-align:right;"| 16.5
| [[Te Whanga-nui-a-Tara]]
| NZ
|-
| {{noflag|[[Moutere Ashmore me Cartier]]}} ([[Ahitereiria]])
| style="text-align:right;"| 199
| style="text-align:right;"|
| style="text-align:right;"|
|
|
|-
| {{noflag|[[Moutere Coral Sea]]}} (Ahitereiria)
| style="text-align:right;"| 10
| style="text-align:right;"| 4
| style="text-align:right;"|
|
|
|-
| {{flag|Moutere o Kirihimete}}<ref name="ccau">He [[Wehenga me takiwā o Ahitereiria|takiwā Ahitereiria rāwaho]] te [[Moutere o Kirihimete]] me ngā [[Motu Koko (Kārini)]] i te [[Moana Īnia]], ki te awanga o [[Initonīhia]].<br /></ref> (Ahitereiria)
| style="text-align:right;"| 135
| style="text-align:right;"| 1,493
| style="text-align:right;"| 3.5
| [[Flying Fish Cove]]
| CX
|-
| {{flag|Motu Koko (Kārini)}}<ref name="ccau" /> (Ahitereiria)
| style="text-align:right;"| 14
| style="text-align:right;"| 628
| style="text-align:right;"| 45.1
| [[Moutere ki te Uru, Motu Koko (Kārini)]]
| CC
|-
| {{flagicon|Te Moutere Nōpoke}} [[Motu Nawhaka|Nōpoki]] (Ahitereiria)
| style="text-align:right;"| 35
| style="text-align:right;"| 2,302
| style="text-align:right;"| 61.9
| [[Kingston, Te Moutere Nōpoke|Kingston]]
| NF
|-
| colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"| '''[[Meranīhia]]'''<ref name="Melanesia">Excludes parts of Indonesia, island territories in [[Southeast Asia]] (UN region) frequently reckoned in this region.<br /></ref>
|-
| '''{{flag|Motu Horomona}}'''
| style="text-align:right;"| 28,450
| style="text-align:right;"| 494,786
| style="text-align:right;"| 17.4
| [[Honiara]]
| SB
|-
| {{noflag|[[Moutere Maluku]]}} ([[Initonīhia]])
| style="text-align:right;"| 74,505
| style="text-align:right;"| 1,895,000
| style="text-align:right;"|
|
| ML
|-
| '''{{flag|Niu Karetōnia|local}}''' ([[Wīwī]])
| style="text-align:right;"| 19,060
| style="text-align:right;"| 240,390
| style="text-align:right;"| 12.6
| [[Nūmea]]
| NC
|-
| {{flag|Papua}} (Initonīhia)
| style="text-align:right;"| 319,036
| style="text-align:right;"| 3,486,432
| style="text-align:right;"| 11
| [[Jayapura]]
| PA
|-
| {{flag|Papua ki te Uru}} (Initonīhia)
| style="text-align:right;"| 140,375
| style="text-align:right;"| 760,855
| style="text-align:right;"| 5.4
| [[Manokwari]]
| PB
|-
| '''{{flag|Papua Nūkini}}'''<ref name="pngaus">[[Papua Nūkini]] is often considered part of [[Australasia]] and [[Meranīhia]]. It is sometimes included in the [[Malay Archipelago]] of [[Southeast Asia]].<br /></ref>
| style="text-align:right;"| 462,840
| style="text-align:right;"| 5,172,033
| style="text-align:right;"| 11.2
| [[Poi Moahipi]]
| PG
|-
|
|-
| '''{{flag|Whenuatū}}'''
| style="text-align:right;"| 12,200
| style="text-align:right;"| 240,000
| style="text-align:right;"| 19.7
| [[Poi Whira]]
| VU
|-
| '''{{flag|Whītī}}'''
| style="text-align:right;"| 18,270
| style="text-align:right;"| 856,346
| style="text-align:right;"| 46.9
| [[Suva]]
| FJ
|-
| colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"| '''[[Maikoronihia]]'''
|-
| '''{{flag|Kiripati}}'''
| style="text-align:right;"| 811
| style="text-align:right;"| 96,335
| style="text-align:right;"| 118.8
| [[South Tarawa]]
| KI
|-
| {{flag|Kuamu}} ([[Hononga-o-Amerika]])
| style="text-align:right;"| 549
| style="text-align:right;"| 160,796
| style="text-align:right;"| 292.9
| [[Hagåtña]]
| GU
|-
| '''{{flag|Mana Tōpu o Maikoronihia}}'''
| style="text-align:right;"| 702
| style="text-align:right;"| 135,869
| style="text-align:right;"| 193.5
| [[Palikir]]
| FM
|-
| '''{{flag|Moutere Māhara}}'''
| style="text-align:right;"| 181
| style="text-align:right;"| 73,630
| style="text-align:right;"| 406.8
| [[Majuro]]
| MH
|-
| {{flag|Moutere Mariana ki te Raki}} (Hononga-o-Amerika)
| style="text-align:right;"| 477
| style="text-align:right;"| 77,311
| style="text-align:right;"| 162.1
| [[Saipan]]
| MP
|-
| {{flagicon|Moutere Wake}} [[Moutere Wake]] (Hononga-o-Amerika)
| style="text-align:right;"| 2
| style="text-align:right;"| 150
| style="text-align:right;"|
| [[Moutere Wake]]
| UM
|-
| '''{{flag|Nauru}}'''
| style="text-align:right;"| 21
| style="text-align:right;"| 12,329
| style="text-align:right;"| 587.1
| [[Yaren District|Yaren]] <small>(''de facto'')</small>
| NR
|-
| '''{{flag|Pārau}}'''
| style="text-align:right;"| 458
| style="text-align:right;"| 19,409
| style="text-align:right;"| 42.4
| [[Ngerulmud]]<ref name="Palau">On 7 October 2006, government officials moved their offices in the former capital of [[Koror]] to [[Ngerulmud]] in the state of [[Melekeok]], located {{convert|20|km|0|abbr=on}} northeast of Koror on [[Babeldaob|Babelthuap Island]].<br /></ref>
| PW
|-
| colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"| '''[[Poronihia]]'''
|-
| '''{{flag|Hāmoa}}'''
| style="text-align:right;"| 2,944
| style="text-align:right;"| 179,000
| style="text-align:right;"| 63.2
| [[Apia]]
| WS
|-
| {{flag|Hāmoa Amerikana}} (Hononga-o-Amerika)
| style="text-align:right;"| 199
| style="text-align:right;"| 68,688
| style="text-align:right;"| 345.2
| [[Pago Pago]], [[Fagatogo]]<ref name="ASamoa">[[Fagatogo]] is the seat of government of [[Hāmoa Amerikana]].<br /></ref>
| AS
|-
| {{flag|Hawai'i}} (Hononga-o-Amerika)
| style="text-align:right;"| 16,636
| style="text-align:right;"| 1,360,301
| style="text-align:right;"| 81.8
| [[Honoruru]]
| US
|-
| {{flag|Kuki Airani}} (Aotearoa)
| style="text-align:right;"| 240
| style="text-align:right;"| 20,811
| style="text-align:right;"| 86.7
| [[Avarua]]
| CK
|-
| {{flag|Motu o Warihi me Whutuna|local}} (Wīwī)
| style="text-align:right;"| 274
| style="text-align:right;"| 15,585
| style="text-align:right;"| 56.9
| [[Mata-Utu]]
| WF
|-
| {{flag|Moutere te Aranga}} ([[Hiri]])
| style="text-align:right;"| 164
| style="text-align:right;"| 5,761
| style="text-align:right;"| 31
| [[Hanga Roa]]
| CL
|-
| {{flag|Niue}} (Aotearoa)
| style="text-align:right;"| 260
| style="text-align:right;"| 2,134
| style="text-align:right;"| 8.2
| [[Alofi]]
| NU
|-
| {{flag|Pitikeina}} ([[Kīngitanga Kotahi]])
| style="text-align:right;"| 5
| style="text-align:right;"| 47
| style="text-align:right;"| 10
| [[Adamstown]]
| PN
|-
| {{flag|Porinihia Wīwī}} (Wīwī)
| style="text-align:right;"| 4,167
| style="text-align:right;"| 257,847
| style="text-align:right;"| 61.9
| [[Papeete]]
| PF
|-
| {{flag|Tokerau}} (Aotearoa)
| style="text-align:right;"| 10
| style="text-align:right;"| 1,431
| style="text-align:right;"| 143.1
| [[Nukunonu]]
| TK
|-
| '''{{flag|Tonga}}'''
| style="text-align:right;"| 748
| style="text-align:right;"| 106,137
| style="text-align:right;"| 141.9
| [[Nukuʻalofa|Nuku{{Okina}}alofa]]
| TO
|-
| '''{{flag|Tūwaru}}'''
| style="text-align:right;"| 26
| style="text-align:right;"| 11,146
| style="text-align:right;"| 428.7
| [[Funafuti]]
| TV
|-
|
|- style="font-weight:bold;"
| Tapeke
| style="text-align:right;"| 8,919,530
| style="text-align:right;"| 41,050,699
| style="text-align:right;"| 4.4
| rowspan=2 colspan=2|
|- style="font-weight:bold;"
| ''Tapeke (tango te tuawhenua Ahitereiria)''
| style="text-align:right;"| 1,232,680
| style="text-align:right;"| 19,022,699
| style="text-align:right;"| 14.8
|}
{| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto;"
|-
|<center>{{Oceania Labelled Map}}</center>
|- align=center
|<center>'''Mahere whenua o ngā wehenga me ngā takiwā o te Ao-o-Kiwa<br><small>Tae ana ki ngā [[Moutere Maluku]], [[Ahitereiria]] me [[Aotearoa]]</small>'''</center>
|}
<div style="float: right; margin: 0 0 1em 2em; width: 20em; text-align: right; font-size: 0.86em; line-height: normal;"><!-- start of floated right section -->
<div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;"><!-- start of slate grey box -->
<big>'''Ao-o-Kiwa'''</big>
<div align=center>
[[File:Oceania, broad (orthographic projection).svg|200px|An orthographic projection of geographic Oceania.]]<br>Ao-o-Kiwa Whānui (ā-Mātai Whenua). <br><small>Tē kitea te nuinga o ngā whenua o te Ao-o-Kiwa me te āwhata pēnei. Aua atu rā, ka kitea Hawai'i ki te paerangi rāwhiti.</small>
</div>
{| style="background:none; text-align:left; table-layout:auto; border-collapse:collapse; padding:0; font-size:100%;" cellspacing="0" cellpadding="0"
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Rahi
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | {{convert|10975600|km2|abbr=on}}
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Taupori
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | 37.8 miriona (2010)
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wāhiwā
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | [[UTC+7]] ([[Initonīhia ki te Uru]]) ki [[UTC-6]] ([[Moutere te Aranga]])
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Ētahi atu tāone hira
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | [[Tiakāta]]<br>[[Manira]]<br>[[Poihākena]]<br>[[Panatanga]]<br>[[Poipiripi]]<br>[[Hurapaia]]
[[Meta]]
|}
</div>
<div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;"><!-- start of slate grey box -->
<div align=center>
[[File:Oceania, narrow (orthographic projection).svg|200px|Narrower Geographic Oceania.]]<br>Ao-o-Kiwa Whāiti (ā-Mātai Whenua). <br><small>[[Moutere Meranīhia]], Maikoronīhia, me Poronēhia (hāunga Aotearoa)</small>
</div>
{| style="background:none; text-align:left; table-layout:auto; border-collapse:collapse; padding:0; font-size:100%;" cellspacing="0" cellpadding="0"
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Rahi
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | {{convert|183000|km2|abbr=on}}<!--includes 63~64,000 from island PNG and 1000 for the Chathams-->
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Taupori
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | 5.2 miriona (2008)<!--Date in that of Hawaii, the largest contributor. Includes 876,000 for island PNG from the 2000 census-->
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wāhiwā
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | [[UTC+9]] ([[Pārau]]) ki [[UTC-6]] ([[Moutere te Aranga]])
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Ētahi atu tāone hira
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | [[Honoruru]]<br>[[Nūmea]]<br>[[Suva]]<br>[[Papeete]]<br>[[Honiara]]
|}
</div></div>
==Kupu tautoko==
<references />
{{Navboxes
|title = Tuhipānui whaipānga ki te Ao-o-Kiwa
|list =
{{Whenua, takiwā o te Ao-o-Kiwa}}
{{List of Oceanian capitals by region}}
{{Rohe o te ao}}
{{Paparahi o te ao|state=collapsed}}
}}
[[Category:Ao-o-Kiwa]]
c7d5c7i52szavzjesl73ptqgmlbi8te
168073
168048
2026-06-10T01:09:14Z
TautauKarepe
22930
168073
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Continent
|title = Ao-o-Kiwa
|image = [[File:Oceania (centered orthographic projection).svg|200px|An orthographic projection of geopolitical Oceania.]]<br>Ao-o-Kiwa ā-Tōrangapū
|area = {{convert|8,525,989|km2|abbr=on}}
|population = 36,659,000 (2010, [[Rārangi paparahi ā-taupori|<sup>t</sup>6]])
|density = {{convert|4.19|/km2|abbr=on}}
|demonym = Ao-o-Kiwa
|countries = {{Collapsible list | title = 15 ([[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o te Ao-o-Kiwa|rārangi whenua]]) | {{flag|Ahitereiria}} |{{flag|Whītī}} |{{flag|Initonīhia}} |{{flag|Kiripati}} |{{flag|Moutere Māhara}} |{{flag|Mana Tōpu o Maikoronihia}} |{{flag|Nauru}} |{{flag|Aotearoa}} |{{flag|Pārau}} |{{flag|Papua Nūkini}} |{{flag|Hāmoa}} |{{flag|Motu Horomona}} |{{flag|Tonga}} |{{flag|Tūwaru}} |{{flag|Whenuatū}}}} {{Collapsible list | title = Piringa (2) ([[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o te Ao-o-Kiwa#Wehenga ehara i te peke Kotahitanga Aorere|rārangi]]) |{{flag|Kuki Airani}} |{{flag|Niue}}}}
|list_countries =
|dependencies = {{Collapsible list | title = Ōwaho (21) ([[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o te Ao-o-Kiwa#Takiwā anō|rārangi]]) | [[Hāmoa-Amerika]] |[[Moutere Ashmore mi Cartier]] |[[Moutere Baker]] |[[Moutere Clipperton]] |[[Moutere o Kirihimete]] |[[Motu Koko (Kārini)]] |[[Moutere Moana Coral]] |[[Porinihia Wīwī]] |[[Kuamu]] | [[Moutere Howland]] | [[Moutere Jarvis]] | [[Johnston Atoll]] |[[Kingman Reef]] |[[Midway Atoll]] |[[Niu Karetōnia]] |[[Moutere Nōpoke]] |[[Moutere Mariana-ki-te-Raki]] |[[Pitikeina]] |[[Tokerau]] |[[Moutere Wake]] |[[Motu o Warihi me Whutuna]]}} {{Collapsible list | title = Ōroto (4) ([[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o te Ao-o-Kiwa#Takiwā anō|rārangi]]) | [[Moutere te Aranga]] |[[Hawai'i]], [[Hononga-o-Amerika]]| [[Moutere Juan Fernández]] |[[Palmyra Atoll]]}}
|languages = {{Collapsible list | title = 29 |(whaimana me whaimana-kore) |[[Bislama]] |[[Carolinian language|Carolinian]] |[[Chamorro language|Chamorro]] |[[Reo Kuki Airani]] |[[Reo Pākehā]] |[[Reo Whītī]] |[[Reo Wīwī]] |[[Futunan language|Futunan]] |[[Gilbertese language|Gilbertese]] |[[Reo Hawai'i]] |[[Hindi]] |[[Hiri Motu language|Hiri Motu]] |[[Reo Initonīhia]] |[[Reo Māori]] |[[Reo Moutere Māhara]] |[[Reo Nauru]] |[[Reo Niue]] |[[Reo Pārau]] |[[Reo Pitikeina]] |[[Rotuman language|Rotuman]] |[[Reo Hāmoa]] |[[Reo Pāniora]] |[[Reo Tahiti]] |[[Reo Tokerau]] |[[Reo Tonga]] |[[Tok Pisin]] |[[Reo Tūwaru]] |[[Reo Warihi]]}}
|unrecognized =
|time = [[UTC+14]] ([[Kiribati]]) ki [[UTC-11]] ([[Hāmoa-Amerika]] me [[Niue]]) (uru ki te whiti)
|cities = [[Rārangi rohe metropolitan ki Ao-o-Kiwa]]<br />[[Poihākena]], Ahitereiria<br />[[Poipiripi]], Ahitereiria<br />[[Piripane]], Ahitereiria<br />[[Peraha]], Ahitereiria<br />[[Tāmaki-makau-rau]], Aotearoa<br />[[Whanga-nui-a-Tara]], Aotearoa<br />[[Honoruru]], Hawai‘i, Hononga-o-Amerika<br />[[Ātaraita]], Ahitereiria <br />[[Niukāhera]], Ahitereiria <br />[[Kānapera]], Ahitereiria<br /> [[Ōtautahi]], Aotearoa<br />[[Poi Moahipi]], Papua Nūkini<br />[[Nouméa]], Niu Karetōnia<br />[[Te Tai Koura]], Ahitereiria
}}
[[File:Pacific_Culture_Areas.jpg|thumb|Mahere whenua ā-ahurea ō te Ao-o-Kiwa]]
[[File:Map OC-Oceania.PNG|thumb|right|Mahere mātai whenua o ngā moutere o te Ao-o-Kiwa]]
Ko te '''Ao-o-Kiwa''' tētahi rohe whakakotahi i ngā moutere pārūrū o te [[Moananui-a-Kiwa]]. He maha ngā whakamāramatanga rerekē mō te taka o te rohe nei tae ana ki te tauira:
* whāiti: ngā iho-rohe e toru a [[Meranīhia]], [[Maikoronīhia]] me [[Poronīhia]] anake;
* whānui: ngā wāhanga moutere katoa i waenganui i [[Āhia Paeroa]] me [[Amerika]], tae rā anō ki [[Ahitereiria]] me te [[Tinimoutere Mareia]].
I ētahi wā, ka tapaina hokia te Ao-o-Kiwa hei [[paparahi]] tuawhitu, arā, te mea riki rawa ā-raupapa o te [[Paparahi#tukanga tatau|tauira pararahi whitu]].
== Mātaipori ==
<!-- The Philippines and Indonesia (except: West Papua) is not oceania continent. -->
Whakaatu ai te ripanga mātaipori ō raro i ngā wāwāhanga me ngā whenua o te Ao-o-Kiwa ā-tōrangapū.<ref name="unsd-m49">{{cite web |url=http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#oceania |title=United Nations Statistics Division – Countries of Oceania |publisher=Millenniumindicators.un.org |accessdate=2009-04-17 |archive-date=2011-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713041240/http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#oceania |url-status=dead }}</ref> Ka whakarōpūhia ngā whenua me ngā takiwā o tēnei ripanga e ai ki ngā wāwāhanga rohe ka whakamahia e te Kotahitanga Aorere.
<!--NOTE: The countries and territories in this table are categorised according to the scheme for geographic subregions used by the United Nations, and data included are per sources in cross-referenced articles. Where they differ, provisos are clearly indicated. If you have arguments or evidence to the contrary, please provide them on the talk page and await until a consensus supports making proposed edits. Thank you!-->
{| class="wikitable sortable" style="border:1px solid #aaa; font-size:90%;"
|- style="background:#ececec;"|
! Ingoa rohe,<br>takiwā, me ngā [[pīwari]]
! data-sort-type="number" | [[Rārangi whenua, takiwā whirinaki ā-rahinga|Rahinga]]<br/>(km²)
! data-sort-type="number" | [[Rārangi whenua ā-taupori|Taupori]]
! data-sort-type="number" | [[Taupori kiato]]<br />ia km²
! [[Ūpokonga]]
! [[ISO 3166-1 alpha-2|ISO 3166-1]]
|-
| colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"|'''[[Australasia]]'''<ref name="Australasia">The use and scope of this term varies. The UN designation for this subregion is "Australia and New Zealand."</ref>
|-
| '''{{flag|Ahitereiria}}'''
| style="text-align:right;"| 7,686,850
| style="text-align:right;"| 23,034,879
| style="text-align:right;"| 2.7
| [[Kānapera]]
| AU
|-
| '''{{flag|Aotearoa}}'''<ref name="nzpol">[[Aotearoa]] is often considered part of [[Poronihia]] rather than [[Australasia]].<br /></ref>
| style="text-align:right;"| 268,680
| style="text-align:right;"| 4,465,900
| style="text-align:right;"| 16.5
| [[Te Whanga-nui-a-Tara]]
| NZ
|-
| {{noflag|[[Moutere Ashmore me Cartier]]}} ([[Ahitereiria]])
| style="text-align:right;"| 199
| style="text-align:right;"|
| style="text-align:right;"|
|
|
|-
| {{noflag|[[Moutere Coral Sea]]}} (Ahitereiria)
| style="text-align:right;"| 10
| style="text-align:right;"| 4
| style="text-align:right;"|
|
|
|-
| {{flag|Moutere o Kirihimete}}<ref name="ccau">He [[Wehenga me takiwā o Ahitereiria|takiwā Ahitereiria rāwaho]] te [[Moutere o Kirihimete]] me ngā [[Motu Koko (Kārini)]] i te [[Moana Īnia]], ki te awanga o [[Initonīhia]].<br /></ref> (Ahitereiria)
| style="text-align:right;"| 135
| style="text-align:right;"| 1,493
| style="text-align:right;"| 3.5
| [[Flying Fish Cove]]
| CX
|-
| {{flag|Motu Koko (Kārini)}}<ref name="ccau" /> (Ahitereiria)
| style="text-align:right;"| 14
| style="text-align:right;"| 628
| style="text-align:right;"| 45.1
| [[Moutere ki te Uru, Motu Koko (Kārini)]]
| CC
|-
| {{flagicon|Te Moutere Nōpoke}} [[Motu Nawhaka|Nōpoki]] (Ahitereiria)
| style="text-align:right;"| 35
| style="text-align:right;"| 2,302
| style="text-align:right;"| 61.9
| [[Kingston, Te Moutere Nōpoke|Kingston]]
| NF
|-
| colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"| '''[[Meranīhia]]'''<ref name="Melanesia">Excludes parts of Indonesia, island territories in [[Southeast Asia]] (UN region) frequently reckoned in this region.<br /></ref>
|-
| '''{{flag|Motu Horomona}}'''
| style="text-align:right;"| 28,450
| style="text-align:right;"| 494,786
| style="text-align:right;"| 17.4
| [[Honiara]]
| SB
|-
| {{noflag|[[Moutere Maluku]]}} ([[Initonīhia]])
| style="text-align:right;"| 74,505
| style="text-align:right;"| 1,895,000
| style="text-align:right;"|
|
| ML
|-
| '''{{flag|Niu Karetōnia|local}}''' ([[Wīwī]])
| style="text-align:right;"| 19,060
| style="text-align:right;"| 240,390
| style="text-align:right;"| 12.6
| [[Nūmea]]
| NC
|-
| {{flag|Papua}} (Initonīhia)
| style="text-align:right;"| 319,036
| style="text-align:right;"| 3,486,432
| style="text-align:right;"| 11
| [[Jayapura]]
| PA
|-
| {{flag|Papua ki te Uru}} (Initonīhia)
| style="text-align:right;"| 140,375
| style="text-align:right;"| 760,855
| style="text-align:right;"| 5.4
| [[Manokwari]]
| PB
|-
| '''{{flag|Papua Nūkini}}'''<ref name="pngaus">[[Papua Nūkini]] is often considered part of [[Australasia]] and [[Meranīhia]]. It is sometimes included in the [[Malay Archipelago]] of [[Southeast Asia]].<br /></ref>
| style="text-align:right;"| 462,840
| style="text-align:right;"| 5,172,033
| style="text-align:right;"| 11.2
| [[Poi Moahipi]]
| PG
|-
|
|-
| '''{{flag|Whenuatū}}'''
| style="text-align:right;"| 12,200
| style="text-align:right;"| 240,000
| style="text-align:right;"| 19.7
| [[Poi Whira]]
| VU
|-
| '''{{flag|Whītī}}'''
| style="text-align:right;"| 18,270
| style="text-align:right;"| 856,346
| style="text-align:right;"| 46.9
| [[Suva]]
| FJ
|-
| colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"| '''[[Maikoronihia]]'''
|-
| '''{{flag|Kiripati}}'''
| style="text-align:right;"| 811
| style="text-align:right;"| 96,335
| style="text-align:right;"| 118.8
| [[South Tarawa]]
| KI
|-
| {{flag|Kuamu}} ([[Hononga-o-Amerika]])
| style="text-align:right;"| 549
| style="text-align:right;"| 160,796
| style="text-align:right;"| 292.9
| [[Hagåtña]]
| GU
|-
| '''{{flag|Mana Tōpu o Maikoronihia}}'''
| style="text-align:right;"| 702
| style="text-align:right;"| 135,869
| style="text-align:right;"| 193.5
| [[Palikir]]
| FM
|-
| '''{{flag|Moutere Māhara}}'''
| style="text-align:right;"| 181
| style="text-align:right;"| 73,630
| style="text-align:right;"| 406.8
| [[Majuro]]
| MH
|-
| {{flag|Moutere Mariana ki te Raki}} (Hononga-o-Amerika)
| style="text-align:right;"| 477
| style="text-align:right;"| 77,311
| style="text-align:right;"| 162.1
| [[Saipan]]
| MP
|-
| {{flagicon|Moutere Wake}} [[Moutere Wake]] (Hononga-o-Amerika)
| style="text-align:right;"| 2
| style="text-align:right;"| 150
| style="text-align:right;"|
| [[Moutere Wake]]
| UM
|-
| '''{{flag|Nauru}}'''
| style="text-align:right;"| 21
| style="text-align:right;"| 12,329
| style="text-align:right;"| 587.1
| [[Yaren District|Yaren]] <small>(''de facto'')</small>
| NR
|-
| '''{{flag|Pārau}}'''
| style="text-align:right;"| 458
| style="text-align:right;"| 19,409
| style="text-align:right;"| 42.4
| [[Ngerulmud]]<ref name="Palau">On 7 October 2006, government officials moved their offices in the former capital of [[Koror]] to [[Ngerulmud]] in the state of [[Melekeok]], located {{convert|20|km|0|abbr=on}} northeast of Koror on [[Babeldaob|Babelthuap Island]].<br /></ref>
| PW
|-
| colspan="6" style="background:#eee; text-align:center;"| '''[[Poronihia]]'''
|-
| '''{{flag|Hāmoa}}'''
| style="text-align:right;"| 2,944
| style="text-align:right;"| 179,000
| style="text-align:right;"| 63.2
| [[Apia]]
| WS
|-
| {{flag|Hāmoa-Amerika}} (Hononga-o-Amerika)
| style="text-align:right;"| 199
| style="text-align:right;"| 68,688
| style="text-align:right;"| 345.2
| [[Pago Pago]], [[Fagatogo]]<ref name="ASamoa">[[Fagatogo]] is the seat of government of [[Hāmoa-Amerika]].<br /></ref>
| AS
|-
| {{flag|Hawai'i}} (Hononga-o-Amerika)
| style="text-align:right;"| 16,636
| style="text-align:right;"| 1,360,301
| style="text-align:right;"| 81.8
| [[Honoruru]]
| US
|-
| {{flag|Kuki Airani}} (Aotearoa)
| style="text-align:right;"| 240
| style="text-align:right;"| 20,811
| style="text-align:right;"| 86.7
| [[Avarua]]
| CK
|-
| {{flag|Motu o Warihi me Whutuna|local}} (Wīwī)
| style="text-align:right;"| 274
| style="text-align:right;"| 15,585
| style="text-align:right;"| 56.9
| [[Mata-Utu]]
| WF
|-
| {{flag|Moutere te Aranga}} ([[Hiri]])
| style="text-align:right;"| 164
| style="text-align:right;"| 5,761
| style="text-align:right;"| 31
| [[Hanga Roa]]
| CL
|-
| {{flag|Niue}} (Aotearoa)
| style="text-align:right;"| 260
| style="text-align:right;"| 2,134
| style="text-align:right;"| 8.2
| [[Alofi]]
| NU
|-
| {{flag|Pitikeina}} ([[Kīngitanga Kotahi]])
| style="text-align:right;"| 5
| style="text-align:right;"| 47
| style="text-align:right;"| 10
| [[Adamstown]]
| PN
|-
| {{flag|Porinihia Wīwī}} (Wīwī)
| style="text-align:right;"| 4,167
| style="text-align:right;"| 257,847
| style="text-align:right;"| 61.9
| [[Papeete]]
| PF
|-
| {{flag|Tokerau}} (Aotearoa)
| style="text-align:right;"| 10
| style="text-align:right;"| 1,431
| style="text-align:right;"| 143.1
| [[Nukunonu]]
| TK
|-
| '''{{flag|Tonga}}'''
| style="text-align:right;"| 748
| style="text-align:right;"| 106,137
| style="text-align:right;"| 141.9
| [[Nukuʻalofa|Nuku{{Okina}}alofa]]
| TO
|-
| '''{{flag|Tūwaru}}'''
| style="text-align:right;"| 26
| style="text-align:right;"| 11,146
| style="text-align:right;"| 428.7
| [[Funafuti]]
| TV
|-
|
|- style="font-weight:bold;"
| Tapeke
| style="text-align:right;"| 8,919,530
| style="text-align:right;"| 41,050,699
| style="text-align:right;"| 4.4
| rowspan=2 colspan=2|
|- style="font-weight:bold;"
| ''Tapeke (tango te tuawhenua Ahitereiria)''
| style="text-align:right;"| 1,232,680
| style="text-align:right;"| 19,022,699
| style="text-align:right;"| 14.8
|}
{| class="wikitable" style="margin:1em auto 1em auto;"
|-
|<center>{{Oceania Labelled Map}}</center>
|- align=center
|<center>'''Mahere whenua o ngā wehenga me ngā takiwā o te Ao-o-Kiwa<br><small>Tae ana ki ngā [[Moutere Maluku]], [[Ahitereiria]] me [[Aotearoa]]</small>'''</center>
|}
<div style="float: right; margin: 0 0 1em 2em; width: 20em; text-align: right; font-size: 0.86em; line-height: normal;"><!-- start of floated right section -->
<div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;"><!-- start of slate grey box -->
<big>'''Ao-o-Kiwa'''</big>
<div align=center>
[[File:Oceania, broad (orthographic projection).svg|200px|An orthographic projection of geographic Oceania.]]<br>Ao-o-Kiwa Whānui (ā-Mātai Whenua). <br><small>Tē kitea te nuinga o ngā whenua o te Ao-o-Kiwa me te āwhata pēnei. Aua atu rā, ka kitea Hawai'i ki te paerangi rāwhiti.</small>
</div>
{| style="background:none; text-align:left; table-layout:auto; border-collapse:collapse; padding:0; font-size:100%;" cellspacing="0" cellpadding="0"
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Rahi
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | {{convert|10975600|km2|abbr=on}}
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Taupori
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | 37.8 miriona (2010)
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wāhiwā
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | [[UTC+7]] ([[Initonīhia ki te Uru]]) ki [[UTC-6]] ([[Moutere te Aranga]])
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Ētahi atu tāone hira
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | [[Tiakāta]]<br>[[Manira]]<br>[[Poihākena]]<br>[[Panatanga]]<br>[[Poipiripi]]<br>[[Hurapaia]]
[[Meta]]
|}
</div>
<div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;"><!-- start of slate grey box -->
<div align=center>
[[File:Oceania, narrow (orthographic projection).svg|200px|Narrower Geographic Oceania.]]<br>Ao-o-Kiwa Whāiti (ā-Mātai Whenua). <br><small>[[Moutere Meranīhia]], Maikoronīhia, me Poronēhia (hāunga Aotearoa)</small>
</div>
{| style="background:none; text-align:left; table-layout:auto; border-collapse:collapse; padding:0; font-size:100%;" cellspacing="0" cellpadding="0"
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Rahi
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | {{convert|183000|km2|abbr=on}}<!--includes 63~64,000 from island PNG and 1000 for the Chathams-->
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Taupori
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | 5.2 miriona (2008)<!--Date in that of Hawaii, the largest contributor. Includes 876,000 for island PNG from the 2000 census-->
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Wāhiwā
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | [[UTC+9]] ([[Pārau]]) ki [[UTC-6]] ([[Moutere te Aranga]])
|-
! style="border-top: solid 1px #ccd2d9; padding: 0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align: top; text-align: left;" | Ētahi atu tāone hira
| style="border-top:solid 1px #ccd2d9; padding:0.4em 1em 0.4em 0; vertical-align:top;" | [[Honoruru]]<br>[[Nūmea]]<br>[[Suva]]<br>[[Papeete]]<br>[[Honiara]]
|}
</div></div>
==Kupu tautoko==
<references />
{{Navboxes
|title = Tuhipānui whaipānga ki te Ao-o-Kiwa
|list =
{{Whenua, takiwā o te Ao-o-Kiwa}}
{{List of Oceanian capitals by region}}
{{Rohe o te ao}}
{{Paparahi o te ao|state=collapsed}}
}}
[[Category:Ao-o-Kiwa]]
t8c8zyxltwma3y0jfqt8hc7tuktrr0b
Template:Country data Hāmoa-Amerika
10
15386
168071
147628
2026-06-10T01:07:34Z
TautauKarepe
22930
TautauKarepe moved page [[Template:Country data Hāmoa Amerikana]] to [[Template:Country data Hāmoa-Amerika]]
147628
wikitext
text/x-wiki
{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}}
| alias = Hāmoa Amerikana
| flag alias = Flag of American Samoa.svg
| flag alias-1900 = Flag of the United States (1896-1908).svg
| flag alias-1908 = US flag 46 stars.svg
| flag alias-1912 = US flag 48 stars.svg
| flag alias-1959 = US flag 49 stars.svg
| link alias-football = American Samoa {{{mw|}}} national {{{age|}}} association football team
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
<noinclude>
| var1 = 1900
| var2 = 1908
| var3 = 1912
| var4 = 1959
| redir1 = ASM
| redir2 = ASA
</noinclude>
}}
o4nqxg2j4c2f5cjsst28uqww3y994el
168076
168071
2026-06-10T01:12:24Z
TautauKarepe
22930
168076
wikitext
text/x-wiki
{{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}}
| alias = Hāmoa-Amerika
| flag alias = Flag of American Samoa.svg
| flag alias-1900 = Flag of the United States (1896-1908).svg
| flag alias-1908 = US flag 46 stars.svg
| flag alias-1912 = US flag 48 stars.svg
| flag alias-1959 = US flag 49 stars.svg
| link alias-football = American Samoa {{{mw|}}} national {{{age|}}} association football team
| size = {{{size|}}}
| name = {{{name|}}}
| altlink = {{{altlink|}}}
| altvar = {{{altvar|}}}
| variant = {{{variant|}}}
<noinclude>
| var1 = 1900
| var2 = 1908
| var3 = 1912
| var4 = 1959
| redir1 = ASM
| redir2 = ASA
</noinclude>
}}
3w9mzmy03z0rbujhjaj29e1v4kwwida
Template:Oceania Labelled Map
10
15393
168077
146347
2026-06-10T01:13:32Z
TautauKarepe
22930
168077
wikitext
text/x-wiki
{{Image label begin|image=Map of Oceania-Pacific wide.svg|width={{{width|900}}}}}
{{Image label |x=0.6|y=0.09|scale={{{width|900}}}|text=[[Moana-nui-a-Kiwa-ki-te-raki|<span style="font-style: italic; color: #48A3B5;">Moana-nui-a-Kiwa-ki-te-raki</span>]]}}
{{Image label |x=0.6|y=0.116|scale={{{width|900}}}|text=[[Moana-nui-a-Kiwa|<span style="font-style: italic; color: #48A3B5;">Moana-nui-a-Kiwa-ki-te-tonga</span>]]}}
{{Image label small|x=0.8|y=0.1|scale={{{width|900}}}|text=[[Weheruatanga o te ao|<span style="font-style: italic; color: #FF0000;">Weheruatanga o te ao</span>]]}}
{{Image label small|x=0.8|y=0.216|scale={{{width|900}}}|text=[[Ahopae Capricorn|<span style="font-style: italic; color: #FF0000;">Ahopae Capricorn</span>]]}}
{{Image label small|x=0.18|y=0.24|scale={{{width|900}}}|text=[[Ahitereiria]]}}
{{Image label small|x=0.39|y=0.30|scale={{{width|900}}}|text=[[Aotearoa]]}}
{{Image label small|x=0.45|y=0.32|scale={{{width|900}}}|text=[[Rēkohu]]}}
{{Image label small|x=0.54|y=0.005|scale={{{width|900}}}|text=[[Hawai'i]]}}
{{Image label small|x=0.39|y=0.005|scale={{{width|900}}}|text=[[Moutere Wake|MW]]}}
{{Image label small|x=0.26|y=0.08|scale={{{width|900}}}|text=[[Mana Tōpu o Maikoronihia|Maikoronihia]]}}
{{Image label small|x=0.195|y=0.081|scale={{{width|900}}}|text=[[Pārau]]}}
{{Image label small|x=0.26|y=0.125|scale={{{width|900}}}|text=[[Papua Nūkini]]}}
{{Image label small|x=0.11|y=0.11|scale={{{width|900}}}|text=[[Initonīhia]]}}
{{Image label small|x=0.79|y=0.24|scale={{{width|900}}}|text=[[Moutere te Aranga|Aranga]]}}
{{Image label small|x=0.61|y=0.18|scale={{{width|900}}}|text=[[Porinihia Wīwī|Porinihia<br />Wīwī]]}}
{{Image label small|x=0.52|y=0.18|scale={{{width|900}}}|text=[[Kuki Airani|Kuki<br />Airani]]}}
{{Image label small|x=0.335|y=0.206|scale={{{width|900}}}|text=[[Niu Karetōnia]]}}
{{Image label small|x=0.42625|y=0.19125|scale={{{width|900}}}|text=[[Whītī]]}}
{{Image label small|x=0.41|y=0.145|scale={{{width|900}}}|text=[[Tūwaru]]}}
{{Image label small|x=0.4675|y=0.1275|scale={{{width|900}}}|text=[[Kiribati]]}}
{{Image label small|x=0.34|y=0.145|scale={{{width|900}}}|text=[[Motu Horomona|Motu<br />Horomona]]}}
{{Image label small|x=0.47|y=0.15|scale={{{width|900}}}|text=[[Tokerau]]}}
{{Image label small|x=0.37|y=0.055|scale={{{width|900}}}|text=[[Moutere Māhara|Moutere<br/>Māhara]]}}
{{Image label small|x=0.36|y=0.12|scale={{{width|900}}}|text=[[Nauru]]}}
{{Image label small|x=0.14|y=0.055|scale={{{width|900}}}|text=[[Piripīni]]}}
{{Image label small|x=0.345|y=0.178|scale={{{width|900}}}|text=[[Whenuatū]]}}
{{Image label small|x=0.14|y=0.15|scale={{{width|900}}}|text=[[Tīmoa-ki-te-Rāwhiti|Tīmoa-<br/>ki-te-Rāwhiti]]}}
{{Image label small|x=0.46|y=0.195|scale={{{width|900}}}|text=[[Tonga]]}}
{{Image label small|x=0.69625|y=0.22125|scale={{{width|900}}}|text=[[Pitikeina]]}}
{{Image label small|x=0.26875|y=0.055|scale={{{width|900}}}|text=[[Kuamu]]}}
{{Image label small|x=0.36875|y=0.2525|scale={{{width|900}}}|text=[[Te Moutere Nōpoke|Nōpoke]]}}
{{Image label small|x=0.25|y=0.02|scale={{{width|900}}}|text=[[Moutere Mariana ki te Raki|Mariana<br/>ki te Raki]]}}
{{Image label small|x=0.46375|y=0.165|scale={{{width|900}}}|text=[[Hāmoa]]}}
{{Image label small|x=0.49|y=0.18|scale={{{width|900}}}|text=[[HāmoaAmerika|HA]]}}
{{Image label small|x=0.4425|y=0.16875|scale={{{width|900}}}|text=[[Motu o Warihi me Whutuna|WW]]}}
{{Image label small|x=0.489|y=0.202|scale={{{width|900}}}|text=[[Niue]]}}
{{Image label small|x=0.00625|y=0.13875|scale={{{width|900}}}|text=[[Motu Koko (Kārini)|KK]]}}
{{Image label small|x=0.055|y=0.14625|scale={{{width|900}}}|text=[[Moutere o Kirihimete|Kirihimete]]}}
{{Image label end}}
{{navbar|Oceania Labelled Map|text=This template:}}
<noinclude>
{{Documentation|Template:Image label begin/doc}}
[[Category:Oceania templates]]
[[Category:Exclude in print]] <!-- Not compatible with PDF print -->
</noinclude>
fd7aci5rn3usuddx6g6gomdtvcwhomf
Template:Whenua, takiwā o te Ao-o-Kiwa
10
15397
168066
167035
2026-06-10T00:19:33Z
TautauKarepe
22930
168066
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox
| name = Whenua, takiwā o te Ao-o-Kiwa
| state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}}
| bodyclass = hlist
| title = [[Rārangi wehenga motuhake, takiwā whirinaki o te Ao-o-Kiwa|Whenua, takiwā]] o te [[Ao-o-Kiwa]]
| image = [[File:Oceania (orthographic projection).svg|150px|link=Ao-o-Kiwa]]
| group1 = Wehenga<br />[[Wehenga motuhake|motuhake]]
| list1 =
{{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal;
| group1 = Katoa
| list1 =
* [[Ahitereiria]]
* [[Aotearoa]]
* [[Hāmoa]]
* [[Kiripāti]]
* [[Motu Horomona]]
* [[Ngā Motu Māhara]]
* [[Nauru]]
* [[Papua Nūkini]]
* [[Pārau]]
* [[Tonga]]
* [[Tūwaru]]
* [[Wehenga Whakaminenga o Maikoronīhia]]
* [[Whenuatū]]
* [[Whītī]]
| group2 = Wāhanga
| list2 =
* [[Hiri]]
** {{smaller|[[Moutere Aranga]]}}
** {{smaller|[[Moutere Juan Fernández]]}}
* [[Initonīhia]]
** {{smaller|[[Papua-ki-te-Uru (porowini)|Papua-ki-te-Uru]]}}
** {{smaller|[[Papua (porowini)|Papua]]}}
* [[Nipono]]
** {{smaller|[[Ogasawara, Tokyo|Ogasawara]]}}
* [[Hononga-o-Amerika]]
** {{smaller|[[Hawai'i]]}}
** {{smaller|[[Pītaka Palmyra]]}}
}}
<!---group2 omitted to main alternating list backgrounds--->
| group3 = {{longitem|[[Realm of New Zealand|Wehenga piringa<br/>o Aotearoa]]}}
| list3 =
* [[Kuki Airani]]
* [[Niue]]
| group4 = {{longitem|[[Takiwā whirinaki|Whirinaki]],<br/> takiwā anō}}
| list4 =
{{Navbox |child |groupstyle=font-weight:normal; |evenodd=swap
| group1 = Ahitereiria
| list1 =
* [[Ngā Motu Ahimoa me Kātia]]
* [[Motu Kirihimete]]
* [[Ngā Motu Koko]]
* [[Motu Rōre Hau]]
* [[Ngā Motu Moana Wheo]]
* [[Motu Nōpoke]]
| group2 = [[HOA]]
| list2 =
* [[Hāmoa-Amerika]]
* [[Kīngimana Ākau]]
* [[Kuamu]]
* [[Motu Pēka]]
* [[Motu Haurani]]
* [[Motu Harawihi]]
* [[Ngā Motu Mariana-ki-te-Raki]]
* [[Motu Weke]]
* [[Pītaka Hoanitihana]]
* [[Pītaka Waenganui]]
| group3 = Ērā atu
| list3 =
* [[Porinīhia Wīwī]]{{\}}[[Niu Karetōnia]]{{\}}[[Wārihi me Whutuna]]
** {{smaller|[[Wīwī]]}}
* [[Tokerau]]
** {{smaller|[[Aotearoa]]}}
* [[Ngā Motu Pitikeni]]
** {{smaller|[[Kīngitanga Kotahi]]}}
}}
}}<noinclude>
{{documentation}}
<!---Please add metadata to the <includeonly> section at the bottom of the /doc subpage-->
</noinclude>
s6miz5u274mjd8svgks57nd1xhvme49
Template:List of Oceanian capitals by region
10
15398
168070
146358
2026-06-10T01:06:43Z
TautauKarepe
22930
168070
wikitext
text/x-wiki
{{Navbox with columns
|name = List of Oceanian capitals by region
|title = [[Capital city|Capital]]s of Oceania
|state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}}
|listclass = hlist
|above = [[Dependent territory|Dependent territories]] are in italics
|group1 = [[Australasia]]
|list1 =
* '''[[Kānapera]]''', [[Ahitereiria]]
* '''[[Flying Fish Cove]]''', ''[[Moutere o Kirihimete]]''{{smallsup|1 3}}
* '''[[Kingston, Te Moutere Nōpoke|Kingston]]''', ''[[Te Moutere Nōpoke]]''{{smallsup|1 2}}
* '''[[Te Whanga-nui-a-Tara]]''', [[Aotearoa]]{{smallsup|2}}
* '''[[Moutere ki te Uru, Motu Koko (Kārini)|Moutere ki te Uru]]''', ''[[Motu Koko (Kārini)]]''{{smallsup|1 3}}
|group2 = [[Meranīhia]]
|list2 =
* '''[[Tīri]]''', [[Tīmoa-ki-te-Rāwhiti]]{{smallsup|3}}
* '''[[Honiara]]''', [[Motu Horomona]]
* '''[[Nūmea]]''', ''[[Niu Karetōnia]]''{{smallsup|4}}
* '''[[Poi Moahipi]]''', [[Papua Nūkini]]{{smallsup|5}}
* '''[[Poi Whira]]''', [[Whenuatū]]
* '''[[Suva]]''', [[Whītī]]
| group3 = [[Maikoronihia]]
| list3 =
* '''[[Hagåtña]]''', ''[[Kuamu]]''{{smallsup|6}}
* '''[[Majuro]]''', [[Moutere Māhara]]{{smallsup|12}}
* '''[[Ngerulmud]]''', [[Pārau]]{{smallsup|12}}
* '''[[Palikir]]''', [[Mana Tōpu o Maikoronihia]]{{smallsup|12}}
* '''[[Saipan]]''', ''[[Moutere Mariana ki te Raki]]''{{smallsup|6}}
* '''[[South Tarawa]]''', [[Kiripati]]
* '''[[Yaren District|Yaren]]''', [[Nauru]] <small>(de facto)</small>
| group4 = [[Poronihia]]
| list4 =
* '''[[Adamstown]]''', ''[[Pitikeina]]''{{smallsup|8}}
* '''[[Alofi]]''', ''[[Niue]]''{{smallsup|9}}
* '''[[Apia]]''', [[Hāmoa]]
* '''[[Avarua]]''', ''[[Kuki Airani]]''{{smallsup|9}}
* '''[[Fakaofo]]''', ''[[Tokerau]]''{{smallsup|9}}
* '''[[Funafuti]]''', [[Tūwaru]]
* '''[[Hanga Roa]]''', ''[[Moutere te Aranga]]''{{smallsup|10}}
* '''[[Honoruru]]''', ''[[Hawai'i]]''{{smallsup|11}}
* '''[[Mata-Utu]]''', ''[[Motu o Warihi me Whutuna]]''{{smallsup|4}}
* '''[[Nukuʻalofa]]''', [[Tonga]]
* '''[[Pago Pago]]''', ''[[Hāmoa-Amerika]]''{{smallsup|6}}
* '''[[Papeete]]''', ''[[Porinihia Wīwī]]''{{smallsup|4}}
|belowclass = hlist
|below =
* {{smallsup|1}} [[States and territories of Australia|Territory]] of [[Australia]]
* {{smallsup|2}} Often included in Polynesia
* {{smallsup|3}} Often included in [[Southeast Asia]]
* {{smallsup|4}} [[Overseas collectivity]] of [[France]]
* {{smallsup|5}} Often included in Australasia
* {{smallsup|6}} [[Insular area]] of the [[United States]]
* {{smallsup|7}} [[British Overseas Territories|Overseas Territory]] of the [[United Kingdom]]
* {{smallsup|8}} In [[Associated state|free association]] with [[New Zealand]]
* {{smallsup|9}} [[Realm of New Zealand|New Zealand dependent territory]]
* {{smallsup|10}} Territory of [[Chile]]
* {{smallsup|11}} [[U.S. state]]
* {{smallsup|12}} In [[Associated state|free association]] with the [[United States]]
}}<noinclude>
{{collapsible option|state=collapsed}}
== See also ==
{{Continent-based templates}}
[[Category:Capital city templates]]
[[Category:Oceania country subdivision templates|Capitals]]
[[Category:Oceania templates|Capitals]]
[[Category:Capitals in Oceania|τ]]
</noinclude>
9tqj3sowibatpyanq5j6jc2v8sx6yam
Rārangi whenua ā-taupori
0
15524
168074
167945
2026-06-10T01:10:07Z
TautauKarepe
22930
168074
wikitext
text/x-wiki
[[File:World Population.svg|thumb|500px|Mahere whenua taupori aorere]]
He rārangi [[whenua]], [[takiwā whirinaki]] ā-taupori tēnei e ai ki te paerewa [[ISO 3166-1]], e whakaatu ana i ngā taupori tapeke. Kāore ētahi whenua (pērā i a [[Tairana]]) e rīpoata i a rātou taupori tapeke, ka rīpoata i te taupori kirirarau kē. I ēnei tauira, ka whakaatu te ripanga nei i ngā whakataunga tata nō tētahi mana aorere mō ā rātou taupori tapeke.
Tae ana tēnei rārangi ki ngā [[wehenga motuhake]], ki ngā takiwā whirinaki nohoia, ki ngā [[wehenga whakamihi hāmanga]], ā, i ētahi tauira ki ngā [[whenua wāhanga]] o ngā wehenga motuhake. Hei tauira, he mea whakarārangi te [[Kīngitanga Kotahi]] hei hinonga kotahi, manohi anō kua whakarārangi wāwāhi kē ngā whenua wāhanga o te [[Kīngitanga Hōrana]].
Ka rārangihia hokia ngā taupori whenua hei ōrautanga o te taupori aorere, nā te [[Tari Tatauranga o te Hononga o Amerika]] i whakatau tata hei 7.29 piriona.<ref>{{cite web | url=http://www.census.gov/popclock | title=Matawā Taupori HOA & Aorere | publisher=Census.gov | date=17 February 2014 | accessdate=2014-02-17}}</ref> E ai ki tō te [[Kotahitanga Aorere]] whakataunga tata kē, nō te Whiringa-ā-nuku 2011 te taupori aorere i hau i te tatau 7 piriona.<ref name=UN7bn>{{cite news | url=http://www.bbc.co.uk/news/world-15459643 | title=Population seven billion: UN sets out challenges | date=26 October 2011 | newspaper=BBC | accessdate=2011-10-27}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.guardian.co.uk/world/2011/oct/31/seven-billionth-baby-born-philippines?intcmp=122 | title=World's 'seven billionth baby' is born | newspaper=The Guardian | date=31 October 2011 | accessdate=2011-10-31}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.upi.com/Top_News/US/2011/10/31/7-billion-people-is-a-serious-challenge/UPI-73301320046200 | title=7 billion people is a 'serious challenge' | agency=UPI | date=31 October 2011 | accessdate=2011-11-09}}</ref>
==Tukanga==
Ka whakamahia tēnei ripanga i ngā whakataunga tata me ngā matapae whakahou rawa<ref>{{cite journal |url=http://www.economist.com/node/18651512 |title=China's Population: The Most Surprising Demographic Crisis |journal=The Economist |year=2013}}</ref> nō te mana kautenui ā-motu (kia wātea), ā, kua whakaawhiwhia mō te nuinga. Kia kore ngā raraunga ā-motu whakahoua e wātea, kua whakamahia ngā whakataunga tata me ngā matapae mō te tau 2015 o te Tānga Taupori o tō te [[Kotahitanga Aorere Tari Take Ōhanga, Hapori]].<ref name="unpop">{{cite web | url=http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf | title=World Population Prospects The 2015 Revision: Key Findings and Advance Tables | publisher=The Department of Economic and Social Affairs of the United Nations | format=PDF | pages=51–55 | accessdate=2015-07-31}}</ref>
Nō te mea kāore ngā tatau i kohikohia mō ia whenua i te wā kotahi, kāore hoki i te taumata tikapūtanga ōrite, tērā pea ka hē te whakataunga mēnā ka whakataurite ngā raraunga. Me te aha anō, kāore pea te tāpiri i ngā tatau mō ngā whenua katoa e ōrite ki te tapeke aorere. Tokoiti ngā whenua kua toru ngā ngahurutanga, roa ake rānei, te wā kāore tētahi kautenui i whakahaere, nō reira he whakataunga tata pae hapa tiketike noa iho ngā tatauranga.
Kua kautehia ngā wāhi wāhanga hanganga o ngā wehenga motuhake (pērā i ngā whenua o te Kīngitanga Kotahi) hei wāhanga o ēnā wehenga motuhake. Kāore ngā hinonga motuhaketanga-kore (pērā i te [[Kotahitanga Ūropi]]), me ērā takiwā whirinaki kāore ā-rātou taupori tūturu (pērā i ngā kokoraho maha o te [[Tiri o te Moana]]) i whakarārangihia.
== Whenua, takiwā whirinaki ā-taupori ==
<!--sau
PLEASE READ BEFORE EDITING!
WHEN YOU UPDATE A COUNTRY'S POPULATION - PLEASE ALSO UPDATE THE EXPRESSION NEXT TO IT (column "% of world population") WITH THE SAME NUMBER EXCLUDING COMMAS (the #expr: equation).
-->
Kia matāra: Kua ''whakatītahahia'' katoatia ngā whenua me ngā takiwā whirinaki wāhanga o tētahi wehenga motuhake.
{| class="wikitable sortable" style="text-align:right"
|-
!data-sort-type="number"|Raupapa!!Ingoa rohe, takiwā, me ngā pīwari!!Taupori!!Rā!!% o te ao!!Puna
|-
|1
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Haina}}<ref group="Note">Pā ai ngā tatau kautenui ki te [[tuawhenua Haina]], hāunga ōna [[Rohe ture-whaiaro o Haina|rohe ture-whaiaro]] a [[Hongipua]] me [[Makau]].</ref>
|{{data Haina|poptoday 1}}
|style="text-align:left;"|[http://data.stats.gov.cn/ Matawā taupori whaimana]
|-
|2
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Īnia}}
|{{data Īnia|poptoday 1}}
|style="text-align:left;"|[http://www.indiastat.com/popclockflash.aspx Matawā taupori whaimana]
|-
|3
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hononga-o-Amerika}}<ref group="Note">Taupori o ngā [[Wehenga o te Hononga-o-Amerika|wehenga e 50]] me te [[Tiriwā o Columbia]].</ref>
|{{data Hononga-o-Amerika|poptoday 1}}
|style="text-align:left;"|[http://www.census.gov/popclock/ Matawā taupori whaimana]
|-
|4
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Initonīhia}}
|255,461,700
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 255461700/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.bps.go.id/linkTabelStatis/view/id/1274 Matapae whaimana]
|-
|5
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Parīhi}}
|{{data Parīhi|poptoday 1}}
|style="text-align:left;"|[http://www.ibge.gov.br/apps/populacao/projecao/index.html Matawā taupori whaimana]
|-
|6
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Pakitāne}}
|{{formatnum: {{#expr: (180000000+9214*{{Age in days|2012|4|28}}) round 0}}}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|{{#expr: (180000000+9214*{{Age in days|2012|4|28}})/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20190502230956/https://pwd.punjab.gov.pk/ Matawā taupori whaimana]
|-
|7
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Ngāitiria}}
|182,202,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 182202000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|8
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Pākaratēhi}}
|{{data Pākaratēhi|poptoday 1}}
|style="text-align:left;"|[http://www.bbs.gov.bd/Home.aspx Matawā taupori whaimana]
|-
|9
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Rūhia}}<ref group="Note">Tae ana ki [[Crimea]] me [[Sevastopol]].</ref>
|{{formatnum: {{#expr: (146327530+1050*{{Age in days|2015|8|3}}) round 0}}}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|{{#expr: (146327530+1050*{{Age in days|2015|8|3}})/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://demoscope.ru/weekly/app/popclock/popclock.php Matawā taupori whaimana]
|-
|10
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Mehiko}}
|126,577,691
|Hūrae 1, 2019
|{{#expr: 126577691/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20190103091405/http://www.conapo.gob.mx/work/models/CONAPO/Mapa_Ind_Dem18/index_2.html Matapae whaimana]
|-
|11
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Nipono}}
|126,200,000
|Mei 1, 2019
|{{#expr: 126200000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.stat.go.jp/english/data/jinsui/tsuki/index.htm Whakataunga tata whaimana ā-marama]
|-
|12
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Piripīni}}
|{{data Piripīni|poptoday 1}}
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20150915090120/http://rpo3.popcom.gov.ph/ Matawā taupori whaimana]
|-
|13
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Whitināmu}}
|90,730,000
|Hūrae 1, 2014
|{{#expr: 90730000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=622&ItemID=14195 Whakataunga tata whaimana]
|-
|14
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Etiopia}}
|90,076,012
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 90076012/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20151017033609/http://www.csa.gov.et/images/general/news/pop_pro_wer_2014-2017 Matapae whaimana]
|-
|15
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Īhipa}}
|{{data Īhipa|poptoday 1}}
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20230907025744/https://www.capmas.gov.eg/ Matawā taupori whaimana]
|-
|16
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Te Whenua o Kōngo}}
|85,026,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr:85026000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20160114103852/http://www.ins-rdc.org/sites/default/files/Montage%20AnnuStat%20FINAL%202%20From%20VEROUILLE%20_0.pdf Matapae whaimana]
|-
|17
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tiamana}}
|81,292,400
|Māehe 31, 2015
|{{#expr: 81292400/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://www.destatis.de/EN/FactsFigures/SocietyState/Population/CurrentPopulation/Tables/Census_SexAndCitizenship.html Whakataunga tata whaimana]
|-
|18
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Īrāna}}
|{{data Īrāna|poptoday 1}}
|style="text-align:left;"|[http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=133 Matawā taupori whaimana]
|-
|19
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tākei}}
|77,695,904
|Tīhema 31, 2014
|{{#expr: 77695904/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.turkstat.gov.tr/Start.do Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|20
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Wīwī}}<ref group="Note">Tae ana tēnei tatau ki te takiwā Wīwi ki Ūropi, ki āna [[Tānga Tāwāhi o Wīwī|tānga tāwāhi]] (''départements d'outre-mer'' i te [[Reo Wīwī]]) a [[Guiana Wīwī]] (''Guyane''): 239,648, [[Guadeloupe]]: 403,314, [[Martinique]]: 388,364 me te [[Moutere Réunion]]: 833,944.[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2012#top], ā, ki āna [[Rauhīanga Tāwāhi o Wīwī|rauhīanga tāwāhi]] (''collectivités d'outre-mer'') a Porinihia Wīwī (''Polynésie française''): 274,217,[http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=populegalescom&page=recensement/populegalescom/popsubpolynesie.htm], Niu Karetōnia (''Nouvelle-Calédonie''): 320,595,[http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=populegalescom&page=recensement/populegalescom/popprovincenouvellecaledonie.htm] Hato-Barthélemy: 9,269,[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/com.asp?dep=977] Hato Martin: 36,522,[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/com.asp?dep=978] Hato Pierre me Miquelon (''Saint-Pierre-et-Miquelon''): 6,299,[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/com.asp?dep=975] Warihi me Whutuna (''Wallis-et-Futuna''): 12,867,[http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=populegalescom&page=recensement/populegalescom/popcircwallisetfutuna.htm] me Mayotte: 217,091.[http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?ref_id=populegalescom&page=recensement/populegalescom/popcommayotte.htm]. E 2,742,000 te taupori hiatonga o ngā tānga me ngā rauhīanga tāwāhi katoa. Tāpiri ake te taupori o Wīwī Pākōkā e 64,386,000 i te Whiringa-ā-Nuku 2015,[http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=000436387] e 67,128,000 te whakataunga tata mō te taupori tapake o Wīwī.</ref>
|67,128,000
|Noema 1, 2015
|{{#expr: 67128000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.insee.fr/fr/bases-de-donnees/bsweb/serie.asp?idbank=001641607 Whakataunga tata whaimana ā-marama]
|-
|21
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tairana}}
|65,104,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 65104000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20150629165431/http://www.ipsr.mahidol.ac.th/ipsrbeta/en/Gazette.aspx Matapae whaimana ā-tau]
|-
|22
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kīngitanga Kotahi}}
|64,800,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 64800000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.ons.gov.uk/ons/rel/pop-estimate/population-estimates-for-uk--england-and-wales--scotland-and-northern-ireland/mid-2014/rft---mid-2014-population-estimates-analysis-tool.zip Whakataunga tata whaimana ā-tau]{{Dead link|date=Haratua 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|23
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Itāria}}
|60,725,000
|Āperira 30, 2015
|{{#expr: 60725000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://demo.istat.it/bilmens2015gen/index.html Whakataunga tata whaimana ā-marama]
|-
|24
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Āwherika-ki-te-tonga}}
|54,956,900
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 54956900/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.statssa.gov.za/publications/P0302/P03022015.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|25
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Pēma}}
|53,897,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr:53897000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|26
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tānahia}}
|53,470,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 53470000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|27
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kōrea-ki-te-tonga}}
|51,515,399
|Noema 1, 2015
|{{#expr: 51515399/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20110303195830/http://rcps.egov.go.kr:8081/jsp/stat/ppl_stat_jf.jsp Whakataunga tata whaimana ā-marama]
|-
|28
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Koromōpia}}
|{{data Koromōpia|poptoday 1}}
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20120114091321/http://www.dane.gov.co/reloj/reloj_animado.php Matawā taupori whaimana]
|-
|29
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Pāniora}}
|46,439,864
|Hānuere 1, 2015
|{{#expr: 46439864/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.ine.es/inebaseDYN/cp30321/cp_inicio.htm Whakataunga tata whaimana]
|-
|30
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kenia}}
|46,050,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr:46050000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|31
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Āketina}}
|43,131,966
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 43131966/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20140912104325/http://www.indec.mecon.ar/nuevaweb/cuadros/2/proyeccionesyestimaciones_nac_2010_2040.pdf Matapae whaimana ā-tau]
|-
|32
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Ūkareinga}}<ref group="Note">Not including [[Crimea]] and [[Sevastopol]].</ref>
|42,800,501
|Oketopa 1, 2015
|{{#expr: 42800501/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20160808023040/http://database.ukrcensus.gov.ua/PXWEB2007/eng/news/op_popul_e.asp Whakataunga tata whaimana ā-marama]
|-
|33
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Aratiria}}
|39,500,000
|Hānuere 1, 2015
|{{#expr: 39500000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20120306220607/http://www.ons.dz/-Demographie-.html Matapae whaimana ā-tau]
|-
|34
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Pōrana}}
|38,484,000
|Tīhema 31, 2014
|{{#expr: 38484000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://stat.gov.pl/en/basic-data/ Whakataunga tata whaimana]
|-
|35
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hūtāne}}
|38,435,252
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 38435252/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20141113142840/http://cbs.gov.sd/en/files.php?id=7#&panel1-1 Matapae whaimana ā-tau]
|-
|36
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Īrāki}}
|36,004,552
|Hūrae 1, 2014
|{{#expr: 36004552/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20140208014232/http://www.mofamission.gov.iq/ Matapae whaimana ā-tau]
|-
|37
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kānata}}
|35,851,774
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 35851774/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.statcan.gc.ca/start-debut-eng.html Whakataunga tata whaimana]
|-
|38
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Ukānga}}
|34,856,813
|Ākuhata 28, 2014
|{{#expr: 34856813/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.ubos.org/onlinefiles/uploads/ubos/NPHC/NPHC%202014%20PROVISIONAL%20RESULTS%20REPORT.pdf Hua hukihuki kautenui 2014]
|-
|39
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Moroko}}<ref group="Note">''Hāunga'' te taupori o te [[takiwā tautohea]] o [[Sahara Uru]] (te [[Tūwehe Manapori Arapi Sahrawi]]). Mehemea kua tāpiri ake, ka tae atu te kautenui [[Moroko]] Mahuru 2014 ki te 33,848,242 ngā kainoho.</ref>
|33,337,529
|Hepetema 1, 2014
|{{#expr: 33337529/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.hcp.ma/downloads/RGPH-2014_t17441.html Hua hukihuki kautenui 2014]
|-
|40
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hauri Arāpia}}
|31,521,418
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 31521418/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20160509155043/http://www.cdsi.gov.sa/ar/indicators/1 Matapae whaimana ā-tau]
|-
|41
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Perū}}
|31,151,643
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 31151643/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20150924034728/http://www.inei.gob.pe/media/MenuRecursivo/Cap03020.xls Matapae whaimana ā-tau]
|-
|42
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Uhipeketane}}
|31,022,500
|Hānuere 1, 2015
|{{#expr: 31022500/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.stat.uz/ Whakataunga tata whaimana]
|-
|43
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Marēhia}}
|{{data Marēhia|poptoday 1}}
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20080611041219/http://www.statistics.gov.my/ Matawā taupori whaimana]
|-
|44
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Wenehūera}}
|30,620,404
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 30620404/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20190403071317/http://www.ine.gov.ve/documentos/Demografia/SituacionDinamica/Proyecciones/xls/Nacional.xls Matapae whaimana ā-tau]
|-
|45
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Nepōra}}
|28,037,904
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 28037904/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20150425141819/http://cbs.gov.np/wp-content/uploads/2014/10/Population-Projection-2011-2031.pdf Matapae whaimana ā-tau]
|-
|46
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kāna}}
|27,043,093
|Hūrae 1, 2014
|{{#expr: 27043093/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20140801150513/http://www.statsghana.gov.gh/docfiles/2010phc/National%20Population%20Projection_2010%20to%202014.pdf Matapae whaimana ā-tau]
|-
|47
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Āwhekenetāna}}
|26,023,100
|2013-2014
|{{#expr: 26023100/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20150909120943/http://cso.gov.af/Content/files/Population(3).pdf Whakataunga tata whaimana]
|-
|48
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Yemen}}
|25,956,000
|Hūrae 1, 2014
|{{#expr: 25956000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20121009023840/http://www.cso-yemen.org/publiction/yearbook2011/population.xls Whakataunga tata whaimana]
|-
|49
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Mohapiki}}
|25,727,911
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 25727911/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.ine.gov.mz/estatisticas/estatisticas-demograficas-e-indicadores-sociais/projeccoes-da-populacao/populacao-projectada-por-distritos-maputo-cidade-2007_2040.xls/at_download/file Matapae whaimana ā-tau]
|-
|50
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kōrea-ki-te-raki}}
|25,155,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 25155000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|51
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Anakora}}
|24,383,301
|Mei 16, 2014
|{{#expr: 24383301/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20151126193220/http://www.ine.gov.ao/ Hua hukihuki kautenui 2014]
|-
|52
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Ahitereiria}}
|{{data Ahitereiria|poptoday 1}}
|style="text-align:left;"|[http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/Web+Pages/Population+Clock?opendocument Matawā taupori whaimana]
|-
|53
|align=left|{{flaglist|Hiria}}
|{{formatnum: {{#expr: (22911159+1535*{{Age in days|2014|11|10}}) round 0}}}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|{{#expr: (22911159+1535*{{Age in days|2014|11|10}})/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.cbssyr.sy/index-EN.htm Matawā taupori whaimana]<ref group="Note">Matapae nō mua i te kaiāriki. E ai ki te whakataunga tata kei tua i te [http://www.washingtonpost.com/blogs/worldviews/wp/2014/12/03/200000-dead-why-syrias-rising-death-toll-is-so-divisive 200,000] ngā pārurenga i te mutunga o te Whiringa-ā-Nuku 2014.</ref>
|-
|54
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Taiwana}}<ref group="Note">He [[Tūnga tōrangapū o Taiwana|wehenga whakamihi hāmanga]] kua kokoraho e te [[Tūwehe-ā-Iwi o Haina]] hei Porowini. Tae ana a [[Taiwana]] (Tūwehe o Haina) ki ngā moutere hauiti o [[Jinmen]], [[Moutere Mazu|Mazu]], me [[Pescadores]], etc.</ref>
|23,476,640
|Oketopa 31, 2015
|{{#expr: 23476640/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20140704022127/http://eng.stat.gov.tw/point.asp?index=9 Whakataunga tata whaimana ā-marama]
|-
|55
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kamarūna}}
|23,344,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 23344000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|56
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Te Tai Rei}}
|22,671,331
|Mei 15, 2014
|{{#expr: 22671331/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.ins.ci/n/index.php?option=com_content&view=article&id=19&Itemid=27 Hua hukihuki kautenui 2014]
|-
|57
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Marakāhia}}
|22,434,363
|Hūrae 1, 2014
|{{#expr: 22434363/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20160116040245/http://instat.mg/madagascar-en-chiffres/#demographie Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|58
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hīraka}}
|20,675,000
|Hūrae 1, 2014
|{{#expr: 20675000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20190604210342/http://www.statistics.gov.lk/PopHouSat/VitalStatistics/MidYearPopulation/Mid-year%20population%20by%20district.pdf Whakataunga tata whaimana]
|-
|59
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Romeinia}}
|19,942,642
|Hānuere 1, 2014
|{{#expr: 19942642/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.insse.ro/cms/files/statistici/comunicate/com_anuale/populatie/PopRez2014r.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|60
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Ngāika}}
|19,899,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 19899000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|61
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Pūkina}}
|18,450,494
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 18450494/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20160105082447/http://www.insd.bf/n/ Whakataunga tata whaimana]
|-
|62
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hiri}}
|18,006,407
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 18006407/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20220922130522/http://www.ine.cl/canales/chile_estadistico/demografia_y_vitales/proyecciones2014/proyecciones-de-poblacion-2014.xlsx Matapae ā-tau whaimana]
|-
|63
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Katatānga}}
|17,630,700
|Noema 1, 2015
|{{#expr: 17608200/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20151008001735/http://www.stat.gov.kz/faces/homePag Whakataunga tataā-marama whaimana]
|-
|64
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Māri}}
|17,600,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr:17600000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|65
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hōrana}}
|{{data Hōrana|poptoday 1}}
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20090617194723/http://www.cbs.nl/en-GB/menu/themas/bevolking/cijfers/extra/bevolkingsteller.htm Matawā taupori whaimana]
|-
|66
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Marāwi}}
|16,310,431
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 16310431/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20210602215254/http://www.nsomalawi.mw/images/stories/data_on_line/demography/census_2008/Main%20Report/ThematicReports/Population%20Projections%20Malawi.pdf Matapae ā-tau whaimana]
|-
|67
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Ekuatoa}}
|16,278,844
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 16278844/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.ecuadorencifras.gob.ec/proyecciones-poblacionales/ Whakataunga tata whaimana]
|-
|68
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kuatamāra}}
|16,176,133
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 16176133/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20140314175005/http://www.ine.gob.gt/index.php/estadisticas/tema-indicadores Whakataunga tata whaimana]
|-
|69
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tāmipia}}
|15,473,905
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 15473905/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20141113144848/http://www.zamstats.gov.zm/report/Monthly/Vol%20129%202014%20The%20Monthly%20January.pdf Matapae ā-tau whaimana]
|-
|70
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kamapōtia}}
|15,405,157
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 15405157/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.stat.go.jp/info/meetings/cambodia/pdf/rp12_ch10.pdf Matapae ā-tau whaimana]
|-
|71
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kāta}}
|14,037,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 14037000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|72
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Henekara}}
|13,508,715
|Hūrae 19, 2013
|{{#expr: 13508715/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.ansd.sn/index.php?option=com_content&view=article&id=172:publication-des-resultats-definitifs-du-rgphae&catid=59:evenements&Itemid=267 Hua kautenui 2013]
|-
|73
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Timuwawe}}
|13,061,239
|Ākuhata 17, 2012
|{{#expr: 13061239/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.zimstat.co.zw 2012 Hua kautenui]
|-
|74
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kini}}
|12,609,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 12609000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|75
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hūtāne-ki-te-tonga}}
|11,892,934
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 11892934/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20140423042347/http://ssnbs.org/storage/South%20Sudan%20Statistical%20Yearbook%202011%20FINAL.pdf Matapae ā-tau whaimana]
|-
|76
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Poriwia}}
|11,410,651
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 11410651/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.ine.gob.bo/indice/visualizador.aspx?ah=PC20412.HTM Matapae whaimana]
|-
|77
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Pehiamu}}
|11,280,134
|Oketopa 1, 2015
|{{#expr: 11280134/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20141111002452/http://www.ibz.rrn.fgov.be/fileadmin/user_upload/nl/bev/statistieken/stat-1-1_n.pdf Whakataunga tata ā-marama whaimana]
|-
|78
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Rāwana}}
|11,262,564
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 11262564/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://statistics.gov.rw/ Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|79
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kiupa}}
|11,238,317
|Tīhema 31, 2014
|{{#expr: 11210064/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20160128195936/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/anuario_2014/anuario_demografico_2014.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|80
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tūnihia}}
|10,982,754
|Āperira 23, 2014
|{{#expr: 10982754/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20150924035126/http://www.ins.tn/rgph/depliant-rgph2014_v2.pdf Hua hukihuki kautenui 2014]
|-
|81
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Haiti}}
|10,911,819
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 10911819/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20190608104339/http://www.ihsi.ht/pdf/projection/ProjectionsPopulation_Haiti_2007.pdf Matapae whaimana]
|-
|82
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kirihi}}
|10,846,979
|Hānuere 1, 2015
|{{#expr: 10846979/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20150924123258/http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/PAGE-themes?p_param=A1605&r_param=SPO18&y_param=2014_00&mytabs=0 Whakataunga tata whaimana]
|-
|83
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hūmārie}}<ref group="Note">Tae ana ki [[Puntland]] (me āna kainoho e 3,900,000) me [[Somaliland]] (āhua 3,500,000 ngā kainoho).</ref>
|10,787,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 10787000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|84
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tīekia}}
|10,541,466
|Hune 30, 2015
|{{#expr: 10541466/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://www.czso.cz/csu/czso/population Whakataunga tata whaimana ā-hauwhā]
|-
|85
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Te Whenua Tominika}}
|10,528,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr:10528000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|86
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Potukara}}
|10,374,822
|Tīhema 31, 2014
|{{#expr: 10374822/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_publicacoes&PUBLICACOESpub_boui=213241170&PUBLICACOESmodo=2 Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|87
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Pēnina}}
|10,315,244
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 10315244/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.insae-bj.org/Migration.html?file=files/stats-demographiques/STATISTIQUES%20DEMOGRAPHIQUES.xlsx Matapae whaimana]
|-
|88
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hanekeria}}
|9,849,000
|Tīhema 31, 2014
|{{#expr: 9849000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://www.ksh.hu/docs/eng/xftp/gyor/nep/enep21412.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|89
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Huitene}}
|9,838,480
|Oketopa 31, 2015
|{{#expr: 9838480/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.scb.se/en_/Finding-statistics/Statistics-by-subject-area/Population/Population-composition/Population-statistics Whakataunga tata ā-marama whaimana]
|-
|90
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Puruniti}}
|9,823,827
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 9823827/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20190403071528/http://www.isteebu.bi/images/rapports/projection%20de%20la%20population%20bdi%202008-2030.pdf Matapae ā-tau whaimana]
|-
|91
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Atepaihānia}}
|9,676,500
|Oketopa 1, 2015
|{{#expr: 9676500/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://stat.gov.az/news/?id=3008 Whakataunga tata whaimana]
|-
|92
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Pērara}}
|9,494,200
|Oketopa 1, 2015
|{{#expr: 9494200/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://archive.is/20151106150804/http://belstat.gov.by/en/ofitsialnaya-statistika/otrasli-statistiki/naselenie/demografiya_2/current-data/demographic-situation/demographic-situation-in-january-september-2015 Whakataunga tata whaimana ā-hauwhā]
|-
|93
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kotahitanga o ngā Whenua Ārapi}}
|{{formatnum: {{#expr: (9156963+1821*{{Age in days|2015|7|1}}) round 0}}}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|{{#expr: (9156963+1821*{{Age in days|2015|7|1}})/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20151226160751/http://worldpopulationreview.com/countries/united-arab-emirates-population/ Matawā taupori whaimana]
|-
|94
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Ateria}}
|8,623,073
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 8623073/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.statistik.at/web_de/statistiken/bevoelkerung/bevoelkerungsstand_und_veraenderung/bevoelkerung_zu_jahres-_quartalsanfang/023582.html Tatau -ā-hauwhā taupua]
|-
|95
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Honotura}}
|8,576,532
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 8576532/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.ine.gob.hn/index.php/component/content/article?id=100 Whakataunga tata whaimana]
|-
|96
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Iharaira}}
|8,434,600
|Oketopa 30, 2015
|{{#expr: 8434600/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20180915102003/http://www.cbs.gov.il/reader/?MIval=cw_usr_view_Folder&ID=141 Tatau ā-marama taupua]
|-
|97
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tahikitāna}}
|8,354,000
|Hānuere 1, 2015
|{{#expr: 8354000/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20120306125630/http://www.stat.tj/en/ Whakataunga tata whaimana]
|-
|98
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Huiterangi}}
|8,279,700
|Hune 30, 2015
|{{#expr: 8279700/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.bfs.admin.ch/bfs/portal/en/index/themen/01/02/blank/key/bevoelkerungsstand/01.html Tatau ā-hauwhā taupua]
|-
|99
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Papua Nūkini}}
|8,083,700
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 8083700/{{worldpop}}*100 round 2}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|100
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hōrano}}
|7,595,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 7595000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Hongipua}}'' ''([[Haina]])''
|7,298,600
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 7298600/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20070609015356/http://www.censtatd.gov.hk/hong_kong_statistics/statistics_by_subject/index.jsp?subjectID=1&charsetID=2&displayMode=T Whakataunga tata whaimana]
|-
|101
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Purukāria}}
|7,202,198
|Tīhema 31, 2014
|{{#expr: 7202198/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.nsi.bg/sites/default/files/files/pressreleases/Population2014_en_2Y19BGI.pdf Whakataunga tata whaimana]
|-
|102
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hāpia}}<ref group="Note">Hāunga [[Kotopo]]</ref>
|7,114,393
|Hānuere 1, 2015
|{{#expr: 7114393/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20151225081855/http://webrzs.stat.gov.rs/WebSite/Public/PageView.aspx?pKey=2 Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|103
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Parakai}}
|7,003,406
|2015
|{{#expr: 7003406/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.dgeec.gov.py/Publicaciones/Biblioteca/NACIONAL/Proyeccion_Nacional.pdf Whakataunga tata whaimana]
|-
|104
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Puruniti}}
|6,974,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 6974000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.stat-togo.org/index.php/thematiques/statistiques-demographiques/32-thematiques/statistiques-demographiques/etat-structure/79-perspectives-demo Whakataunga tata whaimana]
|-
|105
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Rāoho}}
|6,802,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 6802000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20120517150036/http://www.nsc.gov.la/Statistics/Selected%20Statistics/Population.htm Matapae ā-tau whaimana]
|-
|106
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Te Araone}}
|6,453,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 6453000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|107
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Te Whakaora}}
|6,401,240
|2014
|{{#expr: 6401240/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20171021164030/http://www.digestyc.gob.sv/index.php/novedades/avisos/540-ya-se-encuentra-disponible-el-boletin-ipc-septiembre-2012.html Whakataunga tata whaimana]
|-
|108
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Ripia}}
|6,278,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 6278000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|109
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Nikarāhua}}
|6,198,154
|2014
|{{#expr: 6198154/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.bcn.gob.ni/publicaciones/periodicidad/anual/nicaragua_cifras/nicaragua_cifras.pdf Whakataunga tata whaimana]
|-
|110
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kikitānga}}
|5,975,000
|Hepetema 1, 2015
|{{#expr: 5975000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://stat.kg/media/monthlyreview/801ec5e5-6dcd-43ff-9f6a-d849303eff2a.pdf Whakataunga tata whaimana]
|-
|111
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tenemāka}}
|5,699,220
|Oketopa 1, 2015
|{{#expr: 5699220/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.dst.dk/en/Statistik/emner/befolkning-og-befolkningsfremskrivning/folketal.aspx Whakataunga tata whaimana ā-hauwhā]
|-
|112
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hingapoa}}
|5,535,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 5535000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20151129094649/http://www.singstat.gov.sg/statistics/latest-data#14 Whakataunga tata whaimana]
|-
|113
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Whinirana}}
|{{formatnum: {{#expr: (5484030+79*{{Age in days|2015|8|4}}) round 0}}}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|{{#expr: (5484030+79*{{Age in days|2015|8|4}})/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20151002005827/http://vrk.fi/default.aspx?site=4&docid=85 Matawā taupori whaimana]
|-
|114
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Horowākia}}
|5,421,349
|Tīhema 31, 2014
|{{#expr: 5421349/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://slovak.statistics.sk/wps/wcm/connect/5db07c01-f456-4312-942f-564973bdea4d/Republika_2014.pdf?MOD=AJPERES Whakataunga tata whaimana]
|-
|115
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Eritēria}}
|5,228,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 5228000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|116
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Nōwei}}
|5,205,434
|Oketopa 1, 2015
|{{#expr: 5205434/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.ssb.no/en/befolkning/statistikker/folkendrkv/kvartal Whakataunga tata ā-hauwhā whaimana]
|-
|117
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Te Puku o Āwherika}}
|4,900,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 4900000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|118
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Koto Rika}}
|4,773,130
|Hune 30, 2014
|{{#expr: 4773130/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20120327062704/http://www.inec.go.cr/Web/Home/pagPrincipal.aspx Whakataunga tata whaimana]
|-
|119
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tukumanatānga}}
|4,751,120
|Tīhema 26, 2012
|{{#expr: 4751120 /{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20150226075305/http://www.chrono-tm.org/2015/02/rezultatyi-perepisi-naseleniya-v-turkmenistane/ Hua hukihuki kautenui 2012]
|-
| 120
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Parihitini}}
|4,682,467
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 4682467/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20140608204943/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm Whakataunga tata whaimana]
|-
|121
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Aotearoa}}
|{{data Aotearoa|poptoday 1}}
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20100604223109/http://www.stats.govt.nz/methods_and_services/population_clock.aspx Matawā taupori whaimana]
|-
|122
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Airangi}}
|4,635,400
|Āperira 1, 2015
|{{#expr: 4635400/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.cso.ie/en/releasesandpublications/er/pme/populationandmigrationestimatesapril2015/ Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|123
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kōngo}}
|4,620,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 4620000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|124
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Raipiria}}
|4,503,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 4503000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|125
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Omāna}}
|4,306,947
|Tīhema 13, 2015
|{{#expr: 4306947/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20161009234648/https://www.ncsi.gov.om/Pages/NCSI.aspx Whakataunga tata whaimana]
|-
|126
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Koroātia}}
|4,225,316
|Tīhema 31, 2014
|{{#expr: 4225316/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20170705025245/http://www.dzs.hr/Eng/system/first_results.htm#MIG Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|127
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kuwait}}
|4,183,658
|Hune 30, 2015
|{{#expr: 4183658/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Kuwait-Cities.html Whakataunga tata whaimana]
|-
|128
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Repanona}}
|4,168,000
|2013
|{{#expr: 4168000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20151006190537/http://www.moph.gov.lb/Statistics/Documents/StatisticalBulletin2013.pdf Whakataunga tata whaimana]
|-
| --
|style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Puntland}} '' '' ([[Hūmārie]]) ''
|3,900,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 3900000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|129
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Pōngia-Herekōmina}}
|3,791,622
|Oketopa 15, 2013
|{{#expr: 3791622/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20181123135507/http://www.bhas.ba/obavjestenja/Preliminarni_rezultati_bos.pdf Hua hukihuki kautenui 2013]
|-
|130
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Panamā}}
|3,764,166
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 3764166/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://www.contraloria.gob.pa/INEC/Archivos/P2381Boletin9.pdf Whakataunga tata whaimana]
|-
|131
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hōria}}<ref group="Note">Hāunga ([https://web.archive.org/web/20140722065134/http://www.geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/01%20Population%20by%20municipalities%20for%20the%20beginning%20of%20the%20year.xls 2012]) te [[Tūwehe o Abkhazia]] (242,862, kautenui 2011) me [[Ossetia-ki-te-Tonga]] (70,000, 2006).</ref>
|3,729,500
|Hānuere 1, 2015
|{{#expr: 3729500/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.geostat.ge/index.php?action=page&p_id=152&lang=eng Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|132
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Mauritānia}}
|3,631,775
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 3631775/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.ons.mr/doc/publication/Projectionpopulation.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|133
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Morotawa}}<ref group="Note">Hāunga ([http://www.statistica.md/public/files/publicatii_electronice/populatia/Populatia_Republicii_Moldova_2010.pdf statistica.md.2010.pdf]) [[Transnistria]] (555,347, kautenui 2005).</ref>
|3,555,200
|Hānuere 1, 2015
|{{#expr: 3555200/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.statistica.md/ Whakataunga tata whaimana]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Peta Riko}}'' ''([[Hononga-o-Amerika|HOA]])''
|3,548,397
|Hūrae 1, 2014
|{{#expr: 3548397/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.census.gov/popest/data/index.html Whakataunga tata whaimana]
|-
| --
|style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Somaliland}} '' '' ([[Hūmārie]]) ''
|3,500,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 3500000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|134
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Urukoi}}
|3,415,866
|Hune 30, 2015
|{{#expr: 3415866/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20091114215413/http://www.ine.gub.uy/banco%20de%20datos/soc_proyecciones/totpais_ambos.xls Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|135
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Mongōria}}
|{{formatnum: {{#expr: (3000000+172*{{Age in days|2015|1|24}}) round 0}}}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|{{#expr: (3000000+172*{{Age in days|2015|1|24}})/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.nso.mn Matawā taupori whaimana]
|-
|136
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Āmenia}}
|3,004,000
|Hepetema 1, 2015
|{{#expr: 3004000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.armstat.am/en/?nid=126&id=19001&submit=Search Whakataunga tata ā-hauwhā whaimana]
|-
|137
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Rituānia}}
|2,893,336
|Noema 1, 2015
|{{#expr: 2893336/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20170228081633/https://osp.stat.gov.lt/en/home Whakataunga tata ā-marama whaimana]
|-
|138
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Arapeinia}}
|2,893,005
|Hānuere 1, 2015
|{{#expr: 2893005/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20150224224626/http://www.instat.gov.al/en/publications/press-releases/press-release-population-of-albania-1-january-2015.aspx Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|139
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hemeika}}
|2,717,991
|Tīhema 31, 2013
|{{#expr: 2717991/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://statinja.gov.jm/Demo_SocialStats/population.aspx Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|140
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Katā}}
|2,463,460
|Noema 30, 2015
|{{#expr: 2463460/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20151113142414/http://www.gsdp.gov.qa/portal/page/portal/gsdp_en Whakataunga tata ā-marama whaimana]
|-
|141
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Poriwana}}
|2,141,206
|Hūrae 1, 2014
|{{#expr: 2141206/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.cso.gov.bw/templates/cso/file/File/Census%20%202011%20Statsbrief_Projections%20vs%20Actual%20censusJuly%2031%202013%20.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]{{Dead link|date=Mahuru 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|142
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Namīpia}}
|2,113,077
|Ākuhata 28, 2011
|{{#expr: 2113077/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Namibia.html Hua whakamutunga kautenui 2011]
|-
|143
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Makerōnia}}
|2,069,172
|Tīhema 31, 2014
|{{#expr: 2069172/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.stat.gov.mk/OblastOpsto_en.aspx?id=2 Whakataunga tata whaimana]
|-
|144
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Horowinia}}
|{{formatnum: {{#expr: (2059114+11*{{Age in days|2013|7|1}}) round 0}}}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|{{#expr: (2059114+11*{{Age in days|2013|7|1}})/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20090618041010/http://www.stat.si/eng/tema_demografsko_prebivalstvo.asp Matawā taupori whaimana]
|-
|145
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Rāwhia}}
|1,973,700
|Noema 1, 2015
|{{#expr: 1973700/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.csb.gov.lv/en/statistikas-temas/population-key-indicators-30624.html Whakataunga tata ā-marama whaimana]
|-
|146
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Teroto}}
|1,894,194
|2011
|{{#expr: 1894194/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20141113142226/http://www.bos.gov.ls/ Whakataunga tata whaimana]
|-
|147
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Te Kamopia}}
|1,882,450
|Āperira 15, 2013
|{{#expr: 1882450/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Gambia.html Hua hukihuki kautenui 2013]
|-
|148
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kotopo}}<ref group="Note">{{Kosovo-note}}</ref>
|1,827,231
|2015
|{{#expr: 1827231/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20151018171339/http://ask.rks-gov.net/ENG/publikimet/doc_download/1126-kosovo-population-projection-2011-2061 Matapae ā-tau whaimana]
|-
|149
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kāpona}}
|1,802,278
|Mei 22, 2013
|{{#expr: 1802278/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.stat-gabon.com Hua hukihuki kautenui 2013]
|-
|150
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kini Pihō}}
|1,530,673
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 1530673/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.stat-guinebissau.com/ Whakataunga tata whaimana]
|-
|151
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Bahrain}}
|1,359,800
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 1359800/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20170206163647/http://www.cio.gov.bh/cio_ara/English/Publications/Statistical%20Abstract/ABS2011/CH2/2013%2012%2019%20Bahrain%20%20Population%20Projections.pdf Matapae ā-tau whaimana]
|-
|152
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tirinaki-Tāpako}}
|1,340,557
|Hūrae 1, 2013
|{{#expr: 1340557/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20150928065005/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Demography/TT.pdf Whakataunga tata whaimana]
|-
|153
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Etonia}}
|1,313,271
|Hānuere 1, 2015
|{{#expr: 1313271/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20121123153505/http://www.stat.ee/main-indicators Whakataunga tata whaimana]
|-
|154
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Marihi}}
|1,261,208
|Hūrae 1, 2014
|{{#expr: 1261208/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://archive.is/20140827165459/http://statsmauritius.gov.mu/English/StatsbySubj/Pages/Population-Jan-June-2014.aspx Whakataunga tata whaimana]
|-
|155
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kini Ekuatoria}}
|1,222,442
|Hūrae 4, 2015
|{{#expr: 1222442/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/EquatorialGuinea.html Hua hukihuki kautenui 2015]
|-
|156
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tīmoa-ki-te-Rāwhiti}}
|1,167,242
|Hūrae 11, 2015
|{{#expr: 1167242/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20210225112143/http://www.statistics.gov.tl/wp-content/uploads/2015/10/1-Preliminary-Results-4-Printing-Company-19102015.pdf Hua hukihuki kautenui 2015]
|-
|157
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Warerangi}}
|1,119,375
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 1119375/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20150723224521/http://ccm.org.sz/documents/reports/hiv/Population-Projections-Report-2007-2030.pdf Matapae whaimana]
|-
|158
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tipūti}}
|888,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 888000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
|159
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Whītī}}
|867,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 867000/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|160
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Haipara}}<ref group="Note">Hāunga [[Haipara ki te raki]] (294,396, kautenui 2011) ([https://web.archive.org/web/20130927104440/http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20son_.pdf]).</ref>
|847,000
|Tīhema 31, 2014
|{{#expr: 847000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.mof.gov.cy/mof/cystat/statistics.nsf/All/8C0C908964C02BEFC2257F030037EDE6?OpenDocument&sub=1&sel=1&e=&print Whakataunga tata whaimana]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''[[File:Proposed flag of Réunion (VAR).svg|22px]]'' ''[[Réunion]]'' ''([[Wīwī]]) ''
|844,994
|Hānuere 1, 2014
|{{#expr: 844994/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=24&ref_id=poptc02101 Whakataunga tata ā-tau whaimana]
|-
|161
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Komoro}}
|784,745
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 784745/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20160111213747/http://comoros.africadata.org/fr/DataAnalysis Whakataunga tata whaimana]
|-
|162
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Putāna}}
|{{formatnum: {{#expr: (72000+3.6*{{Age in days|2012|4|16}}) round 0}}0}}
|{{CURRENTMONTHNAME}} {{CURRENTDAY}}, {{CURRENTYEAR}}
|{{#expr: (720000+36*{{Age in days|2012|4|16}})/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20160319084148/http://www.nsb.gov.bt/main/main.php#&slider1=1 Matawā taupori whaimana]
|-
|163
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kaiana}}
|746,900
|Hūrae 1, 2013
|{{#expr: 746900/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20150923200500/http://www.caricomstats.org/Files/Databases/Demography/GY.pdf Whakataunga tata whaimana]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Makau}}'' ''([[Haina]])''
|643,100
|Hepetema 30, 2015
|{{#expr: 643100/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.dsec.gov.mo/TimeSeriesDatabase.aspx?KeyIndicatorID=12 Whakataunga tata ā-hauwhā whaimana]
|-
|164
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Motu Horomona}}
|642,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 642000/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|165
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Montenegro}}
|621,207
|Hūrae 1, 2013
|{{#expr: 621207/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.monstat.org/userfiles/file/publikacije/godisnjak%202014/stanovnistvo.pdf Whakataunga tata whaimana]
|-
|166
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Rakapuō}}
|562,958
|Tīhema 31, 2014
|{{#expr: 562958/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.statistiques.public.lu/stat/TableViewer/tableViewHTML.aspx?ReportId=383&IF_Language=fra&MainTheme=2&FldrName=1 Whakataunga tata whaimana ā-tau]{{Dead link|date=Hōngoingoi 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|167
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hurināme}}
|534,189
|Ākuhata 13, 2012
|{{#expr: 534189/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Suriname.html Hua hukihuki kautenui 2012]
|-
|168
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Te Kūrae Matomato}}
|524,833
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 524833/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.ine.cv/actualise/publicacao/files/615430153152013Retro-Projeccao%202000-2010%20e%20Projeccoes%20Demograficas%20%20CABO%20VERDE%202010-2030.pdf Matapae ā-tau whaimana]
|-
| 169
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tahara ki te Uru}}<ref group="Note">Kua wāwāhia te mana whakahaere ki [[Moroko]] me te [[Tūwehe Manapori Arapi Sahrawi]], nā rāua e rua te katoa o te takiwā i kokoraho.</ref>
|510,713
|Hepetema 2, 2014
|{{#expr: 510713/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/WesternSahara.html Hua hukihuki kautenui 2014]
|-
| --
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Transnistria|state}}<ref group="Note">Motuhake ''ā-meka'', wāhanga ''ā-ture'' o [[Morotawa]].</ref>
|505,153
|Hānuere 1, 2014
|{{#expr: 505153/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Moldova.html Whakataunga tata whaimana]
|-
|170
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Mārata}}
|445,426
|Māehe 31, 2014
|{{#expr: 445426/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20150621211549/https://secure2.gov.mt/localgovernment/file.aspx?f=7810 Whakataunga tata whaimana]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Kuarerupe|local}}'' ''([[Wīwī]])''
|403,750
|Hānuere 1, 2014
|{{#expr: 403750/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=26&ref_id=poptc02101 Whakataunga tata ā-tau whaimana]
|-
|171
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Poronai}}
|393,372
|Hune 20, 2011
|{{#expr: 393372/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Brunei.html Hua hukihuki kautenui 2011]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Mātiniki|local}}'' ''([[Wīwī]])''
|381,326
|Hānuere 1, 2014
|{{#expr: 381326/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.insee.fr/fr/themes/tableau.asp?reg_id=23&ref_id=poptc02101 Whakataunga tata ā-tau whaimana]
|-
|172
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Pāhama}}
|368,390
|Hūrae 1, 2013
|{{#expr: 368390/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://statistics.bahamas.gov.bs/download/070842200.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|173
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Pārihi}}
|368,310
|Hune 2015
|{{#expr: 368310/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Belize.html Whakataunga tata whaimana]
|-
|174
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Māratiri}}
|341,256
|Hepetema 20, 2014
|{{#expr: 341256/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20141212091856/http://www.planning.gov.mv/census/census%202014/CensusPreliminary/PreliminaryResults.pdf Hua hukihuki kautenui 2014]
|-
|175
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tiorangi}}
|331,310
|Oketopa 1, 2015
|{{#expr: 331310/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.statice.is/Pages/444?NewsID=11796 Whakataunga tata ā-hauwhā whaimana]
|-
| --
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Haipara ki te raki}}<ref group="Note">Motuhake ''ā-meka'', wāhanga ''ā-ture'' o [[Haipara]].</ref>
|294,396
|Tīhema 4, 2011
|{{#expr: 294396/{{worldpop}}*100 round 3}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20130927104440/http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20son_.pdf Hua whakamutunga kautenui 2011]
|-
|176
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Papatohe}}
|285,000
|Hūrae 1, 2013
|{{#expr: 285000/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Barbados.html Whakataunga tata whaimana]
|-
|177
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Whenuatū}}
|277,500
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 277500/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Niu Karetōnia}}'' ''([[Wīwī]])''
|268,767
|Ākuhata 26, 2014
|{{#expr: 268767/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.isee.nc/population/recensement/structure-de-la-population-et-evolutions Hua hukihuki kautenui 2014]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Porinihia Wīwī}}'' ''([[Wīwī]])''
|268,270
|Ākuhata 22, 2012
|{{#expr: 268270/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20140221193409/http://www.ispf.pf/Libraries/RP2012/Premiers_r%C3%A9sultats_population_l%C3%A9gale.sflb.ashx Hua hukihuki kautenui 2012]
|-
| --
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Abkhazia}}<ref group="Note">{{Abkhazia note}}</ref>
|240,705
|2011
|{{#expr: 240705/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20120209185131/http://apsnypress.info/news/5084.html Hua kautenui]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Kiana o Wīwī|local}}'' ''([[Wīwī]])''
|239,648
|Hānuere 1, 2012
|{{#expr: 239648/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-regions.asp?annee=2012 Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Meiotte}}'' ''([[Wīwī]])''
|212,645
|Ākuhata 21, 2012
|{{#expr: 212645/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.insee.fr/fr/themes/document.asp?ref_id=19214®_id=27 Hua kautenui 2012]
|-
|178
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hāmoa}}
|187,820
|Noema 7, 2011
|{{#expr: 187820/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.sbs.gov.ws Hua whakamutunga kautenui 2011]
|-
|179
|style="text-align:left;"|{{flaglist|São Tomé and Príncipe}}
|187,356
|Mei 13, 2012
|{{#expr: 187356/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20160303180641/http://www.ine.st/Documentacao/InformacoesEstatisticas/Demograficas/22.pdf Hua kautenui 2012]
|-
|180
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hato Ruiha}}
|185,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 185000/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Kuamu}}'' ''([[Hononga-o-Amerika|HOA]])''
|159,358
|Āperira 1, 2010
|{{#expr: 159358/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/2010_census/cb11-cn179.html Hua whakamutunga kautenui 2010]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Curaçao}}'' ''([[Hōrana]])''
|154,843
|Hānuere 1, 2014
|{{#expr: 154843/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Curacao.html?KeyIndicatorID=12 Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''[[File:Flag of Nagorno-Karabakh.svg|22px]]'' [[Nagorno-Karabakh Republic]]
|146,573
|
|{{#expr: 146573/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|
|-
|181
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kiripati}}
|113,400
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 113400/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|182
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hato Wāneti me ngā Kerenarāna}}
|109,991
|Hune 12, 2012
|{{#expr: 109991/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/StVincent.html Hua hukihuki kautenui 2012]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Arupa}}'' ''([[Hōrana]])''
|107,394
|Oketopa 31, 2014
|{{#expr: 107394/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.cbs.aw?KeyIndicatorID=12 Whakataunga tata ā-hauwhā whaimana]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Moutere Puhi (Amerika)}}'' ''([[Hononga-o-Amerika|HOA]])''
|106,405
|Āperira 1, 2010
|{{#expr: 106405/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/2010_census/cb11-cn180.html Hua whakamutunga kautenui 2010]
|-
|183
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kerenāra}}
|103,328
|Mei 12, 2011
|{{#expr: 103328/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.geohive.com/cntry/grenada.aspx Hua kautenui 2011]
|-
|184
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tonga}}
|103,252
|Noema 30, 2011
|{{#expr: 103252/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/prism/tonga/index.php?option=com_advlisting&view=download&fileId=304&Itemid=301 Hua kautenui 2011]
|-
|185
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Mana Tōpu o Maikoronihia}}
|102,800
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 102800/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Jersey}}'' ''([[Kīngitanga Kotahi]])''
|100,800
|Tīhema 31, 2014
|{{#expr: 100800/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.gov.je/SiteCollectionDocuments/Government%20and%20administration/R%20Population%20Estimate%202014%2020150623%20SU.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|186
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Seychelles}}
|91,400
|Hūrae 1, 2014
|{{#expr: 91400/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.nsb.gov.sc/wp-content/uploads/2015/12/Seychelles-in-Figures-2015-edition1.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|187
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Te Moutere Nehe me Papura}}
|86,295
|Mei 27, 2011
|{{#expr: 86295/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Antigua.html Hua hukihuki kautenui 2011]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Isle of Man}}'' ''([[Kīngitanga Kotahi]])''
|84,497
|Māehe 27, 2011
|{{#expr: 84497/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/IsleOfMan.html Hua kautenui 2011]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{Flaglist|Ceuta}}'' ''([[Paniora]])''
|82,376
|2011
|{{#expr: 82376/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{Flaglist|Melilla}}'' ''([[Paniora]])''
|78,476
|2011
|{{#expr: 78476/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|
|-
|188
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Ānatāra}}
|76,949
|Hūrae 1, 2014
|{{#expr: 76949/{{worldpop}}*100 round 4}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20170525074953/http://www.estadistica.ad/serveiestudis/web/banc_dades4.asp?lang=1&codi_tema=2&codi_divisio=8&codi_subtemes=8 Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|189
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tominika}}
|71,293
|Mei 14, 2011
|{{#expr: 71293/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20190608104411/http://www.dominica.gov.dm/cms/files/2011_census_report.pdf Hua hukihuki kautenui 2011]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Guernsey}}'' ''([[Kīngitanga Kotahi]])''
|65,150
|Māehe 31, 2014
|{{#expr: 65150/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Guernsey.html Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Pāmura}}'' ''([[Kīngitanga Kotahi]])''
|64,237
|Mei 20, 2010
|{{#expr: 64237/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20130520190010/http://www.gov.bm/portal/server.pt/gateway/PTARGS_0_2_980_227_1014_43/http%3B/ptpublisher.gov.bm%3B7087/publishedcontent/publish/cabinet_office/statistics/dept___statistics___additonal_files/2012_facts___figures_0.pdf Hua whakamutunga kautenui 2010]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Ngā Moutere Kāmana}}'' ''([[Kīngitanga Kotahi]])''
|58,238
|Tīhema 31, 2014
|{{#expr: 58238/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.eso.ky/populationandvitalstatistics.html#1 Whakataunga tata whaimana]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Kirānirangi}}'' ''([[Tenemāka]])''
|56,114
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 56114/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.stat.gl/?lang=en Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|190
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hato Kiti me Newi}}
|56,000
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 56000/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Hāmoa-Amerika}}'' ''([[Hononga-o-Amerika|HOA]])''
|55,519
|Āperira 1, 2010
|{{#expr: 55519/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/2010_census/cb11-cn177.html Hua whakamutunga kautenui 2010]
|-
|191
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Moutere Māhara}}
|54,880
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 54880/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Moutere Mariana ki te Raki}}'' ''([[Hononga-o-Amerika|HOA]])''
|53,883
|Āperira 1, 2010
|{{#expr: 53883/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/2010_census/cb11-cn178.html Hua whakamutunga kautenui 2010]
|-
| --
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Ossetia ki te Tonga}}<ref group="Note">{{South Ossetia-note}}</ref>
|51,547
|Hānuere, 2013
|{{#expr: 51547/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.mid.ru/bdomp/ns-reuro.nsf/348bd0da1d5a7185432569e700419c7a/be2d70933881fb75c32579270040e8a1!OpenDocument Whakataunga tata]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Motu o Wharo}}'' ''([[Tenemāka]])''
|49,179
|Ākuhata 1, 2015
|{{#expr: 49179/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.hagstova.fo/en Whakataunga tata ā-marama whaimana]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Sint Maarten}}'' ''([[Hōrana]])''
|38,247
|Hānuere 1, 2015
|{{#expr: 38247/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20160930004308/http://stat.gov.sx/ Whakataunga tata whaimana]
|-
|192
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Manako}}
|37,800
|Tīhema 31, 2014
|{{#expr: 37800/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.monacostatistics.mc/Population-and-employment Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|193
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Rīkeneteina}}
|37,370
|Tīhema 31, 2014
|{{#expr: 37370/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20170702000627/http://www.volksblatt.li/medienarchiv/bevolkerungsstatistik-vorlaufige-ergebnisse-31-dezember-2014-1.pdf Semi Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''[[File:Flag of Saint-Martin (local).svg|22px]]'' ''[[Saint-Martin]]'' ''([[Wīwī]])''
|36,522
|Hānuere 1, 2015
|{{#expr: 36522/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/com.asp?dep=978 Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|194
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Hato Marino}}
|32,831
|Hune 30, 2015
|{{#expr: 32831/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20200326182005/https://www.statistica.sm/on-line/en/home/statistics/population.html Whakataunga tata ā-marama whaimana]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Kāmaka}}'' ''([[Kīngitanga Kotahi]])''
|32,734
|Tīhema 31, 2013
|{{#expr: 32734/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Gibraltar.html Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Motu Koru-Kākoa}}'' ''([[Kīngitanga Kotahi]])''
|31,458
|Hānuere 25, 2012
|{{#expr: 31458/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/TurksCaicos.html Hua kautenui 2012]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Moutere Åland}}'' ''([[Whinirana]])''
|28,875
|Hepetema 30, 2014
|{{#expr: 28875/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.stat.fi/til/vamuu/2014/08/vamuu_2014_08_2014-09-18_tie_001_en.html Whakataunga tata whaimana]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Moutere Puhi (Ingarangi)}}'' ''([[Kīngitanga Kotahi]])''
|28,054
|Hūrae 12, 2010
|{{#expr: 28054/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/BritVirgins.html Hua kautenui 2010]
|-
| --
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Kuki Airani}}
|19,100
|Hune 1, 2015
|{{#expr: 19100/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.mfem.gov.ck/mfemdocs/stats/statistical-series/vital-statistics-and-population-estimates/995-vital-stats-2nd-qrt-2015/file Whakataunga tata whaimana]
|-
|195
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Pārau}}
|17,950
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 17950/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''[[File:Flag of Bonaire.svg|22px]]'' ''[[Bonaire]]'' ''([[Hōrana]])''
|17,408
|Hānuere 1, 2013
|{{#expr: 17408/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/NedAntillen.html Whakataunga tata whaimana]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Ānakuira}}'' ''([[Kīngitanga Kotahi]])''
|13,452
|Mei 11, 2011
|{{#expr: 13452/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Anguilla.html Hua hukihuki kautenui 2011]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Motu o Warihi me Whutuna|local}}'' ''([[Wīwī]])''
|11,750
|Hūrae 1, 2015
|{{#expr: 11750/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
|196
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Tūwaru}}
|10,640
|Noema 4, 2012
|{{#expr: 10640/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Tuvalu.html Hua kautenui 2012]
|-
|197
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Nauru}}
|10,084
|Oketopa 30, 2011
|{{#expr: 10084/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/prism/nauru/PublicDocuments/Census/Nauru_2011_Census_Report_FINAL.pdf Hua kautenui 2011]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Saint Barthélemy|local}}'' ''([[Wīwī]])''
|9,269
|Hānuere 1, 2012
|{{#expr: 9269/{{worldpop}}*100 round 5}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/com.asp?dep=977 Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Hato Pātera me Mikarona|local}}'' ''([[Wīwī]]) ''
|6,069
|Hānuere 1, 2012
|0.0000{{#expr: 6069/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/france-departements.asp?annee=2012 Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Manetera}}'' ''([[Kīngitanga Kotahi]])''
|4,922
|Mei 12, 2011
|0.0000{{#expr: 4922/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20190403071254/http://www.gov.ms/wp-content/uploads/2011/02/Montserrat-At-A-Glance.pdf Hua kautenui 2011]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''[[File:Flag of Sint Eustatius.svg|22px]]'' ''[[Sint Eustatius]]'' ''([[Hōrana]])''
|4,020
|Hānuere 1, 2013
|0.0000{{#expr: 4020/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/NedAntillen.html Whakataunga tata whaimana]
|-
| --
|style="text-align:left;"| ''[[File:Flag of Saint Helena.svg|22px]]'' ''[[Saint Helena, Ascension me Tristan da Cunha]]'' ''([[Kīngitanga Kotahi]])''
|4,000
|Hūrae 1, 2015
|0.0000{{#expr: 4000/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Moutere Falkland}}'' ''([[Kīngitanga Kotahi]])''
|3,000
|Hūrae 1, 2015
|0.0000{{#expr: 3000/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}%
|style="text-align:left;"|[http://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/Key_Findings_WPP_2015.pdf Matapae KoAo]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Motu Svalbard me Jan Mayen}}'' ''([[Nōwei]])''
|2,562
|Hūrae 1, 2014
|0.0000{{#expr: 2655/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Svalbard.html Whakataunga tata whaimana]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Te Moutere Nōpoke}}'' ''([[Ahitereiria]])''
|2,302
|Ākuhata 9, 2011
|0.0000{{#expr: 2302/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20160303200110/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Norfolk_Island/report.pdf Hua kautenui 2011]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Moutere o Kirihimete}}'' ''([[Ahitereiria]])''
|2,072
|Ākuhata 9, 2011
|0.0000{{#expr: 2072/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Australia-Agglo.html Hua kautenui 2011]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''[[File:Flag of Saba.svg|22px]]'' ''[[Sapa]]'' ''([[Hōrana]])''
|1,991
|Hānuere 1, 2013
|0.0000{{#expr: 1991/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/NedAntillen.html Whakataunga tata whaimana]
|-
| --
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Niue}}
|1,470
|Hūrae 1, 2015
|0.0000{{#expr: 1470/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.spc.int/sdd/images/documents/Pocket_Summary/2015_Pocket-Statistical-Summary.pdf Whakataunga tata whaimana ā-tau]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Tokerau}}'' ''([[Aotearoa]])''
|1,411
|Oketopa 18, 2011
|0.0000{{#expr: 1411/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}%
|style="text-align:left;"|[https://web.archive.org/web/20120815034343/http://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/2010_PHC/Tokelau/report.pdf Hua whakamutunga kautenui 2011]
|-
|198
|style="text-align:left;"|{{flaglist|Te Poho o Pita}}
|839
|Hūrae 1, 2012
|0.0000{{#expr: 839/{{worldpop}}*100*1000000 round 0}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.vaticanstate.va/content/vaticanstate/es/stato-e-governo/note-generali/popolazione.html Whakataunga tata whaimana]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Motu Koko (Kārini)}}'' ''([[Ahitereiria]])''
|550
|Ākuhata 9, 2011
|0.00000{{#expr: 550/{{worldpop}}*100*10000000 round 0}}%
|style="text-align:left;"|[http://www.citypopulation.de/Australia-Agglo.html Hua kautenui 2011]
|-
| --
|style="text-align:left;"|''[[File:Flag of Wake Island.svg|22px]]'' ''[[Moutere Wake]]'' ''([[Hononga-o-Amerika|HOA]])''
|188
|2005
|0.000000{{#expr: 188/{{worldpop}}*100*100000000 round 0}}%
|style="text-align:left;"|
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Ngā Whenua Tonga o Wīwī}}'' ''([[Wīwī]]) ''
|140
|2013
|0.000000{{#expr: 140/{{worldpop}}*100*100000000 round 0}}%
|style="text-align:left;"|
|-
| --
|style="text-align:left;"|''[[File:Flag of the Midway Islands (local).svg|22px]]'' ''[[Midway Atoll]]'' ''([[Hononga-o-Amerika|HOA]])''
|60
|2009
|0.000000{{#expr: 60/{{worldpop}}*100*100000000 round 0}}%
|style="text-align:left;"|
|-
| --
|style="text-align:left;"|''{{flaglist|Pitikeina}}'' ''([[Kīngitanga Kotahi]])''
|56
|2014
|0.000000{{#expr: 56/{{worldpop}}*100*100000000 round 0}}%
|style="text-align:left;"|[[Pitcairn Islands#Historical population|Whakataunga tata whaimana]]
|}
==Kupu tautoko==
{{reflist|group="Note"}}
==Tohutoro==
{{reflist|colwidth=30em}}
==Hoto ki waho==
*[http://www.un.org/esa/population/publications/WPP2004/WPP2004_Volume3.htm Tō te Kotahitanga Aorere Rīpoata Tātaritanga mō te whakahoutanga 2004 o te putanga Matapae Taupori Aorere (World Population Prospects)] (kāore rawa te rīpoata tātaritanga 2006 i te wātea ā-ipurangi nei) — kei roto ngā taipitopito me ngā puna i whakamahia mā ngā whakataunga tata taupori i runga.
j2becjv8qq4a767gtzp1054e1yp7612
Rārangi whenua, takiwā whirinaki ā-rahinga
0
15527
168075
167946
2026-06-10T01:11:09Z
TautauKarepe
22930
168075
wikitext
text/x-wiki
He rārangi tēnei o ngā [[wehenga motuhake]] me āna [[takiwā whirinaki]] kua raupapahia ā-rahinga whenua. Tae ana ngā tāurunga o tēnei rārangi ki ērā o te paerewa [[ISO 3166-1]], tāpiri atu ki ētahi [[wehenga nuinga whakamihi-kore]] kāore i te ISO 3166-1 (ka tāurua engari kāore tētahi tatau raupapa i whakaratohia). Mō te nuinga, kua tāpiri te rahinga o ngā wehenga nuinga whakamihi-kore ki te rahinga o ngā wehenga whakamihi whānui nā rātou ēnā takiwā i kokoraho; tirohia te tīwae “Tuhipoka” mō te whakamahuki ō ia whenua.
Kāore tēnei rārangi i te tae ana ki ngā [[Kokoraho takiwā ki te Tiri o te Moana|kokoraho whenua takitahi]] mō ngā wāhanga o te [[paparahi]] o te [[Tiri o te Moana]], ki ngā hinonga he tūā-motuhake rātou engari ehara i te whenua motuhake, ehara hoki i te takiwā whirinaki (pērā i te Kotahitanga Ūropi), ā, ki ngā [[whenuariki whakamihi-kore]] (pērā i te [[Principality o Sealand]]).
E toru ngā waeine rahinga o tēnei rārangi:
* '''Rahinga tapeke''': te tāpiri i ngā rahinga whenua me rahinga wai o roto o ngā paenga me ngā tapātai aorere.
* '''Rahinga whenua''': te hiatonga o ngā whenua katoa o roto o ngā paenga me ngā tapātai aorere, hāunga te rahingawai.
* '''Rahinga wai''': te tapeke o ngā rahinga mata o ngā [[kohinga wai whakauta]] katoa ([[roto]], [[awa]], [[kurawai]]) o roto o ngā paenga me ngā tapātai aorere. Kāore i te tae ana ki ngā [[wai takiwā]], ki ngā [[āpure ōhanga tāuke]].
He mea whiwhi ngā raraunga i tō te [[Kotahitanga Aorere Tānga Tatauranga]], hāunga kua kītia kētia.
== Rārangi whenua, takiwā whirinaki ā-rahinga ==
{| class="wikitable sortable" style="text-align: right"
|-
! Raupapa<br> !! Whenua !! Tapeke km<sup>2</sup> (māero<sup>2</sup>) !! Whenua km<sup>2</sup> (māero<sup>2</sup>) !! Wai km<sup>2</sup> (māero<sup>2</sup>) !! % wai !! class="unsortable" | Tuhipoka
|-
| {{hs|{{nts|0}}}} – || style="text-align:left;"|{{noflag|[[Ao]]}} || {{convert|510072000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|148940000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|361132000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 70.8 || style="text-align:left;" |
|-
| {{nts|1}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Rūhia}} || {{convert|17098242|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|16377742|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|720500|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 4.21 || style="text-align:left;" | Whenua nui rawa o te ao (10.995% o te matawhenua o te ao). Mā tāna wāhanga ki Āhia ka tū ai hei whenua nui rawa ki Āhia, ā, he pēnā hoki tāna wāhanga ki Ūropi.{{#tag:ref|Kāore te tatau e tae ana ki te rahinga o [[Crimea]] ({{convert|27,000|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}) kei raro i te hautū ''ā-meka'' ā Rūhia, engari ka kokorahotia e Ūkareinga.|group="Note"}}
|-
| {{hs|1vend}} – || style="text-align:left;"| {{noflag|[[Tiri o te Moana]]}} || {{convert|14000000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|14000000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | {{convert|13720000|km2|sqmi|abbr=on}} (98%) of land area is covered by ice. Though not itself a country, its territories are claimed by a number of countries.{{#tag:ref|The following countries have territorial claims in Antarctica: [[Argentine Antarctica|Argentina]] ({{convert|969000|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}), [[Australian Antarctic Territory|Australia]] ({{convert|5896500|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}), [[Antártica Chilena Province|Chile]] ({{convert|1250000|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}), [[Adélie Land|France]] ({{convert|432000|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}), [[Ross Dependency|New Zealand]] ({{convert|450000|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}), [[Queen Maud Land|Norway]] ({{convert|2500000|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}) and [[British Antarctic Territory|United Kingdom]] ({{convert|1395000|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}), which to some extent overlap. The area from {{coor d Antarctic|90|W}} to {{coor d Antarctic|150|W}} ({{convert|2100000|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}) is currently unclaimed territory. These areas usually have no human inhabitants, excluding scientists.|group="Note"}}
|-
| {{nts|2}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kānata}} || {{convert|9984670|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|9093507|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|891163|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 8.93 || style="text-align:left;" | Whenua rahi rawa ki te [[Tuakoi Uru]], me te rahinga mata wai nui rawa hoki.
|-
<!--Before making changes to the US and China ranking and size please read the talk page. Almost all changes get reverted unless a new consensus is reached first. (see page history for proof)-->
| {{nts|3}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Haina}} ||{{convert|9572900|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} – {{convert|9596961|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|9326410|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|270550|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.41 || style="text-align:left;" | Whenua rahi rawa tuarua o te ao (ā, ki [[Āhia]] hoki) whai muri i Rūhia. ''Hāunga'' ngā takiwā tautohea: [[Taiwana]], takiwā tautohea me Īnia, me ngā moutere o te [[Moana Haina-ki-te-Tonga]] (Tapeke137,296 km<sup>2</sup>).{{#tag:ref|Whakaatu ai ngā puna tuatahi e whai ake nei i ngā whānuitanga (mōkito/mōrahi) o te rahinga tapeke mō Haina me te Hononga-o-Amerika. Ka unu ngā puna e rua i Taiwana i te rahinga o Haina. {{ordered list
|1= Ka whakarārangihia te ''Encyclopædia Britannica'' i Haina hei whenua rahinga tuatoru o te ao (whai muri i Rūhia me Kānata) me te rahinga tapeke 9,572,900km<sup>2</sup>,<ref>{{Cite web|url=http://www.britannica.com/topic/111803/China-quick-facts|title=China|publisher=Encyclopaedia Britannica|accessdate=31 January 2010}}</ref>, ā, i te Hononga-o-Amerika hei whenua rahinga tuawhā (9,526,468km<sup>2</sup>). He paku iho te tatau mō te HOA i tēnā o te CIA Factbook i te mea kaore ngā wai tapātai me ngā wai takiwā i tāpiria.<ref name="United States"/>
|2= Ka whakarārangihia te CIA World Factbook i te Hononga-o-Amerika hei whenua rahinga tuatoru (whaimuri i Rūhia me Kānata) me te rahinga tapeke 9,826,675 sq km,<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html|title=United States|publisher=CIA|accessdate=31 January 2010|archivedate=26 Hakihea 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181226055200/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/us.html}}</ref>, ā, i Haina hei rahinga tuawhā(9,596,961km<sup>2</sup>.<ref>{{Cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ch.html|title=China|publisher=CIA|accessdate=31 January 2010|archivedate=11 Whiringa-ā-nuku 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161011073205/https://www.cia.gov/library//publications/the-world-factbook/geos/ch.html}}</ref> He rahi ake tēnei tatau i tō te ''Encyclopædia Britannica'' i te me kua tāpiria ngā wai tapātai, wai takiwā hoki.}}
----
Disputed Ranking Explanation: The dispute for world's third-largest country arose from the inclusion of Coastal and Territorial waters for United States. This discrepancy was deduced from comparing the CIA World Factbook and its previous iterations<ref name="31 Years of CIA World Factbook">{{Cite web|url=http://www.theodora.com/wfb/|title=31 Years of CIA World Factbook|publisher=CIA|accessdate=31 January 2014}}</ref> against the information for United States on ''Encyclopaedia Britannica'', particularly its footnote section.<ref name="United States">{{Cite web|url=http://www.britannica.com/topic/616563/United-States-quick-facts|title=United States|publisher=Encyclopaedia Britannica|accessdate=31 January 2010}}</ref> In sum, according to older versions of the CIA World Factbook (from 1982 to 1996), the US was listed as the world's fourth-largest country (after Russia, Canada, and China) with a total area of 9,372,610 sq km. However, in the 1997 edition, the US added Coastal waters to its total area (increasing it to 9,629,091 sq km). And then again in 2007, US added Territorial water to its total area (increasing it to 9,826,630 sq km). During this time, China's total area remained unchanged. In other words, ''no'' Coastal or Territorial water space was added to China's total area figure. The United States has a Coastal water area of 109,362 sq km, and a Territorial water area of 195,213 sq km, for a total of 304,575 sq km of additional water space. This is larger than entire countries like Italy, New Zealand, and United Kingdom. Adding this figure to the US will boost it over China in ranking since China's Coastal and Territorial water figures are currently unknown (no official publication) and thus cannot be added into China's total area figure.
* United Nations Statistics Division's figure for United States is 9,629,091 sq km.
|name="3rd-largest"|group="Note"}}
|-
<!--Before making changes to the US and China ranking and size please read the talk page. Almost all changed get reverted unless a new consensus is reached first. (see page history for proof)-->
| {{nts|4}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hononga-o-Amerika}} || {{convert|9526468|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} – {{convert|9826675|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}}|| {{convert|9161966|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|364502|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} – {{convert|664,709|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}}|| 3.83 – 6.76 || style="text-align:left;" | Whenua rahinga tuarua ki ngā Amerika, whai muri i a Kānata. Secondary figure denotes the inclusion of all coastal water and sea territories into the statistical area{{#tag:ref||name="3rd-largest"|group="Note"}}
|-
| {{nts|5}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Parīhi}} || {{convert|8515767|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|8460415|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|55352|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.65 || style="text-align:left;" | The largest country in [[South America]] and in the [[Southern Hemisphere]]. Largest contiguous territory in the [[Americas]].<ref>{{cite web|title=IBGE: Official Territorial Area|url=http://www.ibge.gov.br/home/geociencias/cartografia/default_territ_area.shtm}}</ref>
|-
| {{nts|6}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Ahitereiria}} || {{convert|7692024|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|7633565|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|58459|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.76 || style="text-align:left;" | The largest country in [[Oceania]], the largest country without land borders, and the largest country wholly in the [[Southern Hemisphere]].{{#tag:ref|Figures exclude the external territories of [[Norfolk Island]], [[Ashmore and Cartier Islands]], [[Christmas Island]], [[Cocos (Keeling) Islands]], [[Coral Sea Islands Territory]], and [[Heard Island and McDonald Islands]],<ref>{{cite web|author=Geoscience Australia|title=Area of Australia – States and Territories|url=http://www.ga.gov.au/education/geoscience-basics/dimensions/area-of-australia-states-and-territories.html|publisher=Government of Australia|accessdate=25 November 2011}}</ref> each shown separately. Excludes the claim of the [[Australian Antarctic Territory]] ({{convert|5896500|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}). The UN's previous data,<ref name="unstats07">{{cite web|publisher=United Nations Statistics Division|title=Total surface area as of 19 January 2007|url=http://unstats.un.org/unsd/environment/totalarea.htm|accessdate=30 November 2011}}</ref>
as well as the current data shown by the World Bank and the CIA,<ref name="ciastats">[https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html Field Listing – Area], [[The World Factbook]], [[Central Intelligence Agency]]. Data last updated on July 5, 2011.</ref><ref name="wbstats">{{cite web |url=http://data.un.org/Data.aspx?q=poorest&d=WDI&f=Indicator_Code%3AAG.SRF.TOTL.K2 |title=Surface area (sq. km)|publisher=[[United Nations]]: [[World Development Indicators]]|accessdate=27 August 2012}}</ref> give the figure as {{convert|7741220|km2|sqmi|abbr=on}}.|group="Note"}}
|-
| {{nts|7}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Īnia}} || {{convert|3287263|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2864021|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|302393|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 9.55 || style="text-align:left;" |Third largest country in [[Asia]].{{#tag:ref|The total area given is from ''Encyclopædia Britannica'' and excludes disputed territories not under Indian control. The total area claimed by India, according to the figure given by the United Nations and the Indian government, totals {{convert|3287263|km2|sqmi|abbr=on}}.<ref>{{cite web|author=|title=Area and Population|url=http://www.censusindia.gov.in/Census_And_You/area_and_population.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071226033122/http://www.censusindia.gov.in/Census_And_You/area_and_population.aspx|archivedate=26 Hakihea 2007|publisher=Government of India|accessdate=25 Hakihea 2015}}</ref>|group="Note"}}
|-
| {{nts|8}} || style="text-align:left;"| {{flaglist| Āketina}} || {{convert|2780400|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2736690|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|43710|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.57 || style="text-align:left;" |The largest [[Spanish language|Spanish]]-speaking country in the world and second largest country in [[South America]].{{#tag:ref|Excludes claims on [[Argentine Antarctica]] ({{convert|969000|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}), on [[Falkland Islands|Malvinas/Falkland Islands]] ({{convert|12173|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}) and on [[South Georgia and the South Sandwich Islands]] ({{convert|3903|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}).|group="Note"}}
|-
| {{nts|9}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Katatānga}} || {{convert|2724900|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2699700|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|25200|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.92 || style="text-align:left;" | Largest [[landlocked country]].<ref>Agency of Statistics of the Republic of Kazakhstan (ASRK). 2005. Main Demographic Indicators. Available at http://www.stat.kz</ref>
|-
| {{nts|10}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Aratiria}} || {{convert|2381741|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2381741|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | Largest country in [[Africa]].
|-
| {{nts|11}} || style="text-align:left;"| {{sort|KōngoW|{{flaglist|Te Whenua o Kōngo}}}} || {{convert|2344858|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2267048|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|77810|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 3.32 || style="text-align:left;" | Largest country in [[Sub-Saharan Africa]].
|-
| {{hs|1vend}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Kirānirangi}}'' ''([[Tenemāka]])'' || {{convert|2166086|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2166086|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | Part of the [[Kingdom of Denmark]].{{#tag:ref|A total of {{convert|1755636|km2|sqmi|abbr=on}} of land area is covered by ice; the ice-free area amounts to {{convert|410450|km2|sqmi|abbr=on}}.<ref name="wbstats"/>|group="Note"}}
|-
| {{nts|12}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hauri Arāpia}} || {{convert|2,149,690|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2,149,690|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | Largest country in the [[Middle East]].
|-
| {{nts|13}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Mehiko}} || {{convert|1964375|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1943945|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|20430|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.04 ||style="text-align:left;"| The mainland makes up 1,959,248 km², and the remaining 5,127 km² is made up of islands. [[Clipperton Island]] (8.9 km², controlled by [[France]]) is not included.
|-
| {{nts|14}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Initonīhia}} || {{convert|1904569|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1811569|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|93000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 4.88 || style="text-align:left;" | The largest archipelagic state in the world by area and population, the largest [[Island country]] in the world.<ref>{{cite web | title=Indonesia | publisher=CIA | work=The World Factbook | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/id.html | accessdate=18 June 2015| archiveurl= https://web.archive.org/web/20081210041527/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/id.html| archivedate=4 December 2008 <!--DASHBot-->| deadurl= no}}</ref>
|-
| {{nts|15}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hūtāne}} || {{convert|1886068|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{hs|1765050}}NA || {{hs|96434}}NA || {{hs|5.18}}NA<br>{{#tag:ref|The water area percentage of Sudan prior to the secession of South Sudan was 5.18.|group="Note"|name="Sudan"}} || style="text-align:left;" | Formerly the largest country in Africa.{{#tag:ref|Prior to the independence of South Sudan in 2011, Sudan's total area as reported by the UN source was {{convert|2505813|km2|sqmi|abbr=on}}. Updated figure shown is from the CIA.<ref name="ciastats"/>|group="Note"}}
|-
| {{nts|16}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Ripia}} || {{convert|1759540|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1759540|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|17}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Īrāna}} || {{convert|1648195|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1531595|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|116600|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 7.07 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|The area given is from the 2007 data and the CIA World Factbook.<ref name="ciastats"/><ref name="unstats07"/> The UN Demographic Yearbook lists a figure of {{convert|1628750|km2|sqmi|abbr=on}}, which refers to land area only.|group="Note"}}
|-
| {{nts|18}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Mongōria}} || {{convert|1564110|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1553556|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|10560|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.68 || style="text-align:left;"| {{#tag:ref|Claimed by the [[Republic of China]] until 2012, however, both governments haven't signed agreement on mutual recognition of sovereignty yet.|group="Note"}}
|-
| {{nts|19}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Perū}} || {{convert|1285216|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1279996|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|5220|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.41 ||
|-
| {{nts|20}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kāta}} || {{convert|1284000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1259200|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|24800|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.93 ||
|-
| {{nts|21}} || style="text-align:left;"| {{flaglist| Ngāika }} || {{convert|1267000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1266700|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|300|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.02 ||
|-
| {{nts|22}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Anakora}} || {{convert|1246700|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1246700|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|23}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Māri}} || {{convert|1240192|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1220190|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|20002|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.61 ||
|-
| {{nts|24}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Āwherika ki te Tonga}} || {{convert|1221037|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1214470|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|4620|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.38 ||
|-
| {{nts|25}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Koromōpia}} || {{convert|1141748|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1038700|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|100210|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 8.8 ||
|-
| {{nts|26}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Etiopia}} || {{convert|1104300|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1000000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|104300|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.7 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Excluding the [[Ilemi Triangle]] ({{convert|14000|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}).|group="Note"}}
|-
| {{nts|27}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Poriwia}} || {{convert|1098581|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1083301|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|15280|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.39 ||
|-
| {{nts|28}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Mauritānia}} || {{convert|1,030,700|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1,025,520|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|4,480|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|29}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Īhipa}} || {{convert|1002450|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|995450|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|6000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.6 || style="text-align:left;" |
|-
| {{nts|30}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tānahia}} || {{convert|945087|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|885800|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|61500|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 6.49 ||
|-
| {{nts|31}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Ngāitiria}} || {{convert|923768|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|910768|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|13000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.41 ||
|-
| {{nts|32}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Wenehūera}} || {{convert|916445|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|882050|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|30000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 3.29 ||
|-
| {{nts|33}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Pakitāne}} || {{convert|881912|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|881912|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|25220|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.86 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Includes data for Pakistani-claimed territories of Kashmir, [[Azad Kashmir]] ({{convert|13297|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}) and [[Gilgit–Baltistan]] ({{convert|72520|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}).<ref>{{Cite web |title=Geohive – Pakistan statistics |url=http://www.geohive.com/cntry/pakistan.aspx |access-date=2015-12-25 |archive-date=2013-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406012611/http://www.geohive.com/cntry/pakistan.aspx |url-status=dead }}</ref> Excluding these territories would produce an area figure of {{convert|796095|km2|sqmi|abbr=on}}.|group="Note"}}
|-
| {{nts|34}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Namīpia}} || {{convert|825615|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|823290|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2425|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.12 ||
|-
| {{nts|35}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Mohapiki}} || {{convert|801590|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|786380|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|13000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.63 ||
|-
| {{nts|36}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tākei}} || {{convert|783562|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|769632|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|13930|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.78 ||
|-
| {{nts|37}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hiri}} || {{convert|756102|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|743812|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|12290|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.63 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Excludes [[Antártica Chilena Province|claims in Antarctica]].|group="Note"}}
|-
| {{nts|38}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tāmipia}} || {{convert|752612|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|743398|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|9220|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.23 ||
|-
| {{nts|39}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Pēma}} || {{convert|676578|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|653508|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|23070|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 3.41 || style="text-align:left;" | Also called [[Republic of the Union of Myanmar|Myanmar]].
|-
| {{nts|40}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Āwhekenetāna}} || {{convert|652230|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|652230|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|41}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Wīwī}} || {{convert|640679|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|640427|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|3374|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.52 || style="text-align:left;" | Includes [[Metropolitan France]] and [[overseas region]]s, but excludes overseas [[Overseas territory (France)|territories]] and [[Overseas collectivity|collectivities]], shown separately.{{#tag:ref|Source gives area of [[Metropolitan France]] as {{convert|551500|km2|sqmi|abbr=on}} and lists overseas regions separately, whose areas sum to {{convert|89179|km2|sqmi|abbr=on}}. Adding these give the total shown here for the entire French Republic. The CIA reports the total as {{convert|643801|km2|sqmi|abbr=on}}.<ref name="ciastats"/> Another source, the French National Institute for Statistice and Economic Studies, gives an area figure of {{convert|632759|km2|sqmi|abbr=on}}.<ref name="INSEE">[http://www.insee.fr/en/themes/tableau.asp?reg_id=0&ref_id=NATTEF01209 Subdivisions, surface area and population of the French Republic], National Institute for Statistice and Economic Studies, accessed 11 March 2011.</ref> (The CIA gives a water area of Metropolitan France as {{convert|1530|km2|sqmi|abbr=on}}.)|group="Note"}}
|-
| {{nts|42}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hūmārie}} || {{convert|637657|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|627337|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|10320|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.62 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|The figure shown includes the area of [[Somaliland]] ({{convert|137600|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}), which is ''de facto'' independent from Somalia.|group="Note"}}
|-
| {{nts|43}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Te Puku o Āwherika}} || {{convert|622984|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|622984|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|44}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hūtāne-ki-te-tonga}} || {{convert|619745|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{hs|610950}}NA || {{hs|33379}}NA || {{hs|5.18}}NA<br>{{#tag:ref||group="Note"|name="Sudan"}} || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Figures shown in this entry are taken from the CIA.<ref name="ciastats"/>|group="Note"|name="ciadata"}}
|-
| {{nts|45}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Ūkareinga}} || {{convert|603500|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|553544|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|24220|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 4.01 ||style="text-align:left;"| Largest country wholly in Europe.{{#tag:ref|The figure shown includes the area of [[Crimea]] ({{convert|27,000|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}), ''de facto'' controlled by Russia, claimed by Ukraine.|group="Note"}}
|-
| {{nts|46}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Marakāhia}} || {{convert|587041|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|581540|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|5501|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.94 ||
|-
| {{nts|47}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Poriwana}} || {{convert|582000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|566730|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|15000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.58 ||
|-
| {{nts|48}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kenia}} || {{convert|580367|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|569140|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|11227|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.93 ||
|-
| {{nts|49}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Yemen}} || {{convert|527968|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|527968|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|50}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tairana}} || {{convert|513120|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|510890|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2230|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.43 ||
|-
| {{nts|51}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Pāniora}} || {{convert|505992|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|498980|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|6390|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.26 ||
|-
| {{nts|52}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tukumanatānga}} || {{convert|488100|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|469930|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|18170|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 3.72 ||
|-
| {{nts|53}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kamarūna}} || {{convert|475442|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|472710|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2730|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.57 ||
|-
| {{nts|54}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Papua Nūkini}} || {{convert|462840|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|452860|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|9980|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.16 ||
|-
| {{nts|55}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Huitene}} || {{convert|450295|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|410335|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|39960|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 8.87 ||
|-
| {{nts|56}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Uhipeketane}} || {{convert|447400|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|425400|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|22000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 4.92 ||
|-
| {{nts|57}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Moroko}} || {{convert|446550|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|446300|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|250|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.06 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Does not include [[Western Sahara]], shown separately.|group="Note"}}
|-
| {{nts|58}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Īrāki}} || {{convert|438317|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|437367|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|950|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.22 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Figure shown is from the 2007 data and the CIA World Factbook.<ref name="ciastats"/><ref name="unstats07"/> The UN figure of {{convert|435244|km2|sqmi|abbr=on}} excludes the three autonomous provinces of [[Iraqi Kurdistan]].|group="Note"}}
|-
| {{nts|59}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Parakai}} || {{convert|406752|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|397302|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|9450|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.32 ||
|-
| {{nts|60}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Timuwawe}} || {{convert|390757|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|386847|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|3910|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1 ||
|-
| {{nts|61}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Nipono}} || {{convert|377930|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|364485|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|13430|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 3.55 ||
|-
| {{nts|62}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tiamana}} || {{convert|357114|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|348672|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|8350|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.34 ||
|-
| {{nts|63}} || style="text-align:left;"| {{sort|Kōngo|{{flaglist|Kōngo}}}} || {{convert|342000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|341500|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|500|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.15 ||
|-
| {{nts|64}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Whinirana}} || {{convert|338424|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|303815|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|34330|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 10.15 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Includes the [[Åland Islands]] ({{convert|1552|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}).|group="Note"}}
|-
| {{nts|65}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Whitināmu}} || {{convert|331212|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|310070|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|21140|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 6.38 ||
|-
| {{nts|66}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Marēhia}} || {{convert|330803|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|329613|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1190|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.36 ||
|-
| {{nts|67}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Nōwei}} || {{convert|323802|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|304282|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|19520|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 6.03 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Figures shown are from the CIA World Factbook; the UN data refers to mainland area only. All figures exclude [[Svalbard]], [[Jan Mayen]] and [[Bouvet Island]], shown separately, and the Antarctic territorial claims of [[Queen Maud Land]] and [[Peter I Island]] ({{convert|243|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}).|group="Note"}}
|-
| {{nts|68}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Te Tai Rei}} || {{convert|322463|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|318003|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|4460|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.38 ||
|-
| {{nts|69}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Pōrana}} || {{convert|312679|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|311888|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|791|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 3.07 ||
|-
| {{nts|70}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Omāna}} || {{convert|309500|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|309500|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|71}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Itāria}} || {{convert|301336|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|294140|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|7200|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.39 ||
|-
| {{nts|72}} || style="text-align:left;"| {{sort|Piripīni|{{flaglist|Piripīni}}}} || {{convert|300000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|298170|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|115120|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 12.90 ||
|-
| {{nts|73}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Ekuatoa}} || {{convert|276841|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|256369|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|6720|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.37 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|May or may not include the [[Galápagos Islands]] ({{convert|7880|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}). The 2007 data,<ref name="unstats07"/> as well as the current data given by the CIA, explicitly includes the Galápagos and gives the figure as {{convert|283561|km2|sqmi|abbr=on}}.<ref name="ciastats"/>|group="Note"}}
|-
| {{nts|74}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Pūkina}} || {{convert|272967|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|273800|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|400|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.15 ||
|-
| {{nts|75}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Aotearoa}} || {{convert|270467|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|262443|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|4395|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.65 || style="text-align:left;" |Second largest country in [[Oceania]]. {{#tag:ref|The government gives the total figure as {{convert|266838|km2|sqmi}}.<ref>[https://web.archive.org/web/20110314113106/http://www.mfe.govt.nz/issues/land/land-cover-dbase/index.html The New Zealand Land Cover Database], New Zealand Ministry for the Environment. Updated 1 July 2009.</ref> CIA World Factbook has total/land area of {{convert|267710|km2|sqmi|abbr=on}}. All figures exclude [[Niue]], the [[Cook Islands]] and [[Tokelau]], shown separately, as well as the Antarctic claim of [[Ross Dependency]].|group="Note"}}
|-
| {{nts|76}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kāpona}} || {{convert|267668|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|257667|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|10000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 3.74 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tahara ki te Uru}} || {{convert|266000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|266000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | Disputed territory.{{#tag:ref|Administration is split between [[Morocco]] and the [[Sahrawi Arab Democratic Republic]], both of which [[Legal status of Western Sahara|claim the entire territory]].|group="Note"}}
|-
| {{nts|77}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kini}} || {{convert|245857|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|245717|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|140|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.06 ||
|-
| {{nts|78}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kīngitanga Kotahi}} || {{convert|242495|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|241930|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1680|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.69 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Does not include the three [[Crown dependencies]] ({{convert|768|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}) and the 14 [[British overseas territories|overseas territories]] ({{convert|1742857|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}), shown separately.|group="Note"}}
|-
| {{nts|79}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Ukānga}} || {{convert|241550|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|197100|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|43938|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 18.23 ||
|-
| {{nts|80}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kāna}} || {{convert|238533|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|227533|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|11000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 4.61 ||
|-
| {{nts|81}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Romeinia}} || {{convert|238391|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|229891|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|8500|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 3.57 ||
|-
| {{nts|82}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Rāoho}} || {{convert|236800|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|230800|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|6000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.53 ||
|-
| {{nts|83}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kaiana}} || {{convert|214969|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|196849|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|18120|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 8.43 || style="text-align:left;" |
|-
| {{nts|84}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Pērara}} || {{convert|207600|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|202900|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|4700|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.26 || style="text-align:left;" |
|-
| {{nts|85}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kikitānga}} || {{convert|199951|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|191801|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|8150|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 4.08 || style="text-align:left;" |
|-
| {{nts|86}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Henekara}} || {{convert|196722|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|192530|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|4192|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.13 || style="text-align:left;" |
|-
| {{nts|87}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hiria}} || {{convert|185180|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|183630|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1550|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.84 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Includes the parts of the [[Golan Heights]] ({{convert|1295|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}) occupied by [[Israel]].|group="Note"}}
|-
| {{nts|88}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kamapōtia}} || {{convert|181035|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|176515|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|4520|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.5 ||
|-
| {{nts|89}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Urukoi}} || {{convert|176215|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|175015|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1200|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.68 ||
|-
| {{nts|90}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hurināme}} || {{convert|163820|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|156000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|7820|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 4.77 || style="text-align:left;" | Whenua iti rawa ki [[Amerika-ki-te-Tonga]].
|-
| {{nts|91}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tūnihia}} || {{convert|163610|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|155360|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|8250|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 5.04 ||
|-
| {{nts|92}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Pākaratēhi}} || {{convert|147570|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|130168|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|13830|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 9.6 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Area according to [[Bangladesh Bureau of Statistics]] is {{convert|147570|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}.<ref name="bbstats">{{cite web|url=http://www.bbs.gov.bd/Home.aspx |title=Bangladesh Bureau of Statistics |author= |date= |work= |publisher=[[Bangladesh Bureau of Statistics]] |accessdate=31 August 2011}}</ref>
|group="Note"}}
|-
| {{nts|93}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Nepōra}} || {{convert|147181|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|143351|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|3830|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.6 ||
|-
| {{nts|94}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tahikitāna}} || {{convert|143100|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|141510|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2590|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.81 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| {{flaglist|Somaliland}} || {{convert|137600|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || || || || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Somaliland is claimed in whole by [[Somalia]], and has no international recognition|group="Note"}}
|-
| {{nts|95}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kirihi}} || {{convert|131990|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|130647|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1310|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.99 ||
|-
| {{nts|96}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Nikarāhua}} || {{convert|130373|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|119990|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|10380|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 7.96 || style="text-align:left;" | Largest country in [[Central America]].
|-
| {{nts|97}} || style="text-align:left;"| {{sort|Kōrea-ki-te-raki|{{flaglist|Kōrea-ki-te-raki}}}} || {{convert|120538|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|120408|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|130|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.11 ||
|-
| {{nts|98}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Marāwi}} || {{convert|118484|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|94080|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|24404|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 20.6 ||
|-
| {{nts|99}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Eritēria}} || {{convert|117600|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|101000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|16600|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 14.12 ||
|-
| {{nts|100}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Pēnina}} || {{convert|112622|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|110622|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.78 ||
|-
| {{nts|101}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Honotura}} || {{convert|112492|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|111890|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|200|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.18 ||
|-
| {{nts|102}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Raipiria}} || {{convert|111369|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|96320|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|15049|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 13.51 ||
|-
| {{nts|103}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Purukāria}} || {{convert|110879|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|108489|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2390|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.16 ||
|-
| {{nts|104}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kiupa}} || {{convert|109884|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|109820|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1040|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.94 || style="text-align:left;" | Largest country in [[Caribbean]]
|-
| {{nts|105}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kuatamāra}} || {{convert|108889|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|107159|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1730|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.59 ||
|-
| {{nts|106}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tiorangi}} || {{convert|103000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|100250|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2750|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.67 ||
|-
| {{nts|107}} || style="text-align:left;"| {{sort|Kōrea-ki-te-tonga|{{flaglist|Kōrea-ki-te-tonga}}}} || {{convert|100210|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|99909|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|301|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.3 ||
|-
| {{nts|108}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hanekeria}} || {{convert|93028|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|89608|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|3420|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 3.68 ||
|-
| {{nts|109}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Potukara}} || {{convert|92090|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|91470|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|620|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.67 ||
|-
| {{nts|110}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hōrano}} || {{convert|89342|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|88802|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|540|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.6 ||
|-
| {{nts|111}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hāpia}} || {{convert|88361|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|88246|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|115|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.13 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|The figure shown includes the area of [[Autonomous Province of Kosovo and Metohija|Kosovo and Metohija]], which is ''de facto'' independent from Serbia as the [[Republic of Kosovo]] ({{convert|10887|km2|sqmi|abbr=on|disp=or}}). The area of Serbia without Kosovo is {{convert|77474|km2|sqmi|abbr=on}}.<ref name="ciastats"/>|group="Note"}}
|-
| {{nts|112}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Atepaihānia}} || {{convert|86600|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|86100|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|500|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.13 || style="text-align:left;" | Largest country in [[Caucasus]].{{#tag:ref|The figure shown includes the area of the [[Nagorno-Karabakh Republic]] ({{convert|11458|km2|sqmi|abbr=on|disp=or}}), which is ''de facto'' independent from Azerbaijan.|group="Note"}}
|-
| {{nts|113}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Ateria}} || {{convert|83871|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|82445|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1426|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.7 ||
|-
| {{nts|114}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kotahitanga o ngā Whenua Ārapi}} || {{convert|83600|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|83600|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|115}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tīekia}} || {{convert|78865|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|77247|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1620|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.05 ||
|-
| {{nts|116}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Panamā}} || {{convert|75417|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|74340|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1080|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.43 ||
|-
| {{nts|117}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Te Araone}} || {{convert|71740|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|71620|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|120|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.17 ||
|-
| {{nts|118}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Airangi}} || {{convert|70273|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|68883|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1390|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.98 ||
|-
| {{nts|119}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hōria}} || {{convert|69700|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|69700|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|The figure shown includes the areas of [[Abkhazia]] ({{convert|8660|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}})<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1358/Abkhazia Abkhazia] at ''[[Encyclopædia Britannica]]''</ref> and [[South Ossetia]] ({{convert|3900|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}),<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/south+ossetia South Ossetia] at World English Dictionary</ref> both ''de facto'' independent from Georgia.|group="Note"}}
|-
| {{nts|120}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hīraka}} || {{convert|65610|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|62732|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2878|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 4.4 ||
|-
| {{nts|121}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Rituānia}} || {{convert|65300|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|62680|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2620|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 4.01 ||
|-
| {{nts|122}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Rāwhia}} || {{convert|64559|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|62249|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2340|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 3.62 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Motu Svalbard me Jan Mayen|Svalbard}} ([[Nōwei]])'' || {{convert|62045|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|62045|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|The UN gives a combined area for Svalbard and Jan Mayen as {{convert|62422|km2|sqmi|abbr=on}}. The separate figures shown are from the CIA World Factbook.<ref name="ciastats"/> |group="Note"}}
|-
| {{nts|123}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Toko}} || {{convert|56785|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|54385|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2400|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 4.23 ||
|-
| {{nts|124}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Koroātia}} || {{convert|56594|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|55974|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|620|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.1 ||
|-
| {{nts|125}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Pōngia-Herekōmina}} || {{convert|51209|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|51187|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|10|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.02 ||
|-
| {{nts|126}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Koto Rika}} || {{convert|51100|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|51060|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|40|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.08 ||
|-
| {{nts|127}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Horowākia}} || {{convert|49037|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|48105|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|930|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.9 ||
|-
| {{nts|128}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Te Whenua Tominika}} || {{convert|48671|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|48320|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|350|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.72 ||
|-
| {{nts|129}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Etonia}} || {{convert|45227|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|42388|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2840|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 6.28 ||
|-
| {{nts|130}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tenemāka}} || {{convert|43094|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|42434|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|660|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.53 || style="text-align:left;" | European territory (metropolitan Denmark) only, without [[Greenland]] and [[Faroe Islands]].{{#tag:ref|The UN figure includes only the constituent country Denmark; the entire [[Kingdom of Denmark]], including [[Greenland]] and [[Faroe Islands]] covers {{convert|2220093|km2|sqmi|abbr=on}} and would be 12th.|group="Note"}}
|-
| {{nts|131}} || style="text-align:left;"| {{sort|Hōrana|{{flaglist|Hōrana}}}} || {{convert|41850|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|33893|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|7650|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 18.41 || style="text-align:left;" | Includes the [[Caribbean Netherlands|special municipalities]], but excludes other countries in the [[Kingdom of the Netherlands]], shown separately.{{#tag:ref|Data for the Netherlands is from the Central Bureau of Statistics.<ref>{{Citation|author=Central Bureau of Statistics|title=Land – en tuinbouwcijfers, 2009|publisher=Government of the Netherlands, Department of Publication and Information|url=http://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/C1A56EC5-9A02-4639-8BDB-6787381ADA7A/0/2009j29pub.pdf|issn=1386-9566|language=Dutch|year=2009|page=14|accessdate=26 November 2011|archive-date=24 Hōngoingoi 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724151433/http://www.cbs.nl/NR/rdonlyres/C1A56EC5-9A02-4639-8BDB-6787381ADA7A/0/2009j29pub.pdf|dead-url=yes}}</ref> Source gives area of [[European Netherlands]] as {{convert|41528|km2|sqmi|abbr=on}} and lists the three special municipalities separately, whose areas sum to {{convert|322|km2|sqmi|abbr=on}}. Adding these gives the total shown here for the entire country of the Netherlands.<ref name="nlcbs">{{Citation|author=Central Bureau of Statistics|title=Statistical Yearbook of the Netherlands Antilles, 2009|publisher=Government of the Netherlands, Department of Publication and Information|url=|location=Willemstad|year=2009|page=4|accessdate=26 November 2011}}</ref> Adding the constituent countries of Aruba, Curaçao and Sint Maarten, the total area of the [[Kingdom of the Netherlands]] covers {{convert|42508|km2|sqmi|abbr=on}}.|group="Note"|name="neth"}}
|-
| {{nts|132}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Huiterangi}} || {{convert|41284|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|39997|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1280|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 3.1 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|The figure from the UN demographic yearbook ({{convert|41277|km2|sqmi|abbr=on|disp=or}}) excludes the areas of state forests and communanzas,{{Elucidate|date=September 2014|reason=Does Switzerland really have any "state forests"? Why should they be excluded from the area of the country? What is a "communanza" (or even "comunanza" supposed to be?)}} which amount to {{convert|7.15|km2|sqmi|abbr=on}}. The figure here is from the 2007 data.<ref name="unstats07"/>|group="Note"}}
|-
| {{nts|133}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Putāna}} || {{convert|38394|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|38394|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
|{{hs|end}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Taiwana}} || {{convert|36193|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|32260|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|3720|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 10.34 || style="text-align:left;" | Before the end of the civil war in 1949, the Republic of China included mainland China, Mongolia, Taiwan and other areas, totaling {{convert|11418174|km2|sqmi|abbr=on}}.{{#tag:ref|The UN source does not include data for the Republic of China on Taiwan. The figure shown is from the 2012 Statistical Data from the Ministry of the Interior, Republic of China. The CIA gives a total area of {{convert|35980|km2|sqmi|abbr=on}}. The total constitutional land area of the Republic of China is {{convert|11420000|km2|sqmi|abbr=on}}, which includes modern-day Taiwan, Mongolia, and [[mainland China]].<ref>{{cite web |format=PDF |url=http://sowf.moi.gov.tw/stat/month/elist.htm |title=1.1 Number of Villages, Neighborhoods, Households and Resident Population |publisher=Ministry of the Interior – Republic of China (Taiwan) |accessdate=8 June 2012 |archivedate=19 Kohi-tātea 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160119211125/http://sowf.moi.gov.tw/stat/month/elist.htm }}</ref>|group="Note"}}
|-
| {{nts|134}} || style="text-align:left;"| {{flag|Kini Pihō}} || {{convert|36125|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|28120|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|8005|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 22.16 ||
|-
| {{nts|135}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Morotawa}} || {{convert|33846|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|32891|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|960|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.84 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|The figure shown includes the area of [[Transnistria]] ({{convert|4163|km2|sqmi|abbr=on|disp=or}}), which is ''de facto'' independent from Moldova.|group="Note"}}
|-
| {{nts|136}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Pehiamu}} || {{convert|30528|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|30278|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|250|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.82 ||
|-
| {{nts|137}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Teroto}} || {{convert|30355|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|30355|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|138}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Āmenia}} || {{convert|29743|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|29843|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1540|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 5.18 ||
|-
| {{nts|139}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Motu Horomona}} || {{convert|28896|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|27986|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|910|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 3.15 ||
|-
| {{nts|140}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Arapeinia}} || {{convert|28748|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|27398|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1350|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 4.7 ||
|-
| {{nts|141}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kini Ekuatoria}} || {{convert|28051|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|28051|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|142}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Puruniti}} || {{convert|27834|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|25680|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2150|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 7.73 ||
|-
| {{nts|143}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Haiti}} || {{convert|27750|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|27560|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|190|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.68 ||
|-
| {{nts|144}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Rāwana}} || {{convert|26338|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|24668|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1670|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 6.34 ||
|-
| {{nts|145}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Makerōnia}} || {{convert|25713|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|25433|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|280|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.09 ||
|-
| {{nts|146}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tipūti}} || {{convert|23200|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|23180|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|20|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.09 ||
|-
| {{nts|147}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Pārihi}} || {{convert|22966|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|22806|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|160|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.7 ||
|-
| {{nts|148}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Te Whakaora}} || {{convert|21041|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|20721|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|320|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.52 || style="text-align:left;" | Whenua iti rawa ki [[Amerika-ki-te-Raki]].
|-
| {{nts|149}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Iharaira}} || {{convert|20770|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|20330|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|440|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.12 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Figures shown are from the CIA.<ref name="ciastats"/> The UN/[[Israel Central Bureau of Statistics]] figure of {{convert|22072|km2|sqmi|abbr=on}} includes the [[Golan Heights]] ({{convert|1200|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}) and [[East Jerusalem]] ({{convert|70|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}), which are not internationally recognised as part of Israel.|group="Note"}}
|-
| {{nts|150}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Horowinia}} || {{convert|20273|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|20151|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|122|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.6 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Niu Karetōnia}} ([[Wīwī]])'' || {{convert|18575|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|18275|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|300|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.62 ||
|-
| {{nts|151}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Whītī}} || {{convert|18272|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|18274|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|152}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kuwait}} || {{convert|17818|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|17818|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|153}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Warerangi}} || {{convert|17364|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|17204|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|160|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.92 ||
|-
| {{nts|154}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tīmoa-ki-te-Rāwhiti}} || {{convert|14874|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|14874|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|155}} || style="text-align:left;"| {{sort|Pāhama|{{flaglist|Pāhama}}}} || {{convert|13943|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|10010|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|3870|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 27.88 ||
|-
| {{nts|156}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Montenegro}} || {{convert|13812|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|13452|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|360|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 2.61 ||
|-
| {{nts|157}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Whenuatū}} || {{convert|12189|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|12189|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Moutere Falkland}} ([[Kīngitanga Kotahi]])'' || {{convert|12173|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|12173|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|158}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Katā}} || {{convert|11586|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|11586|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
||{{hs|end}} – || style="text-align:left;"| {{flag|Nagorno-Karabakh}} || {{convert|11458|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|11458|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1200|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Nagorno-Karabakh is claimed in whole by [[Azerbaijan]], and has [[International recognition of Nagorno-Karabakh|no international recognition]]|group="Note"}} 5.000 km<sup>2</sup>. Armenian-controlled territories surrounding Nagorno-Karabakh by regions 11,5 km<sup>2</sup>.
|-
| {{nts|159}} || style="text-align:left;"| {{sort|Te Kamopia|{{flaglist|Te Kamopia}}}} || {{convert|11295|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|10000|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1295|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 11.47 || style="text-align:left;" | Whenua iti rawa ki [[Āwherika]].
|-
| {{nts|160}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hemeika}} || {{convert|10991|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|10831|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|160|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.46 ||
|-
| {{hs|end}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kotopo}} || {{convert|10887|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || || || || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Kosovo is claimed in whole by [[Hēwia|Serbia]], and has [[International recognition of Kosovo|limited international recognition]]|group="Note"}}
|-
| {{nts|161}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Repanona}} || {{convert|10452|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|10230|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|170|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.63 || style="text-align:left;" | Whenua iti rawa ki [[Āhia]].
|-
| {{nts|162}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Haipara}} || {{convert|9251|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|9241|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|10|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.11 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Includes the largely unrecognized but ''de facto'' independent [[Northern Cyprus]] ({{convert|3355|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}), the [[United Nations Buffer Zone in Cyprus|UN buffer zone]] ({{convert|346|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}) and [[Akrotiri and Dhekelia]] ({{convert|254|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}).<ref name="ciastats"/>|group="Note"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Peta Riko}} ([[Hononga-o-Amerika]])'' || {{convert|9104|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|9104|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|3054|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 35.2 || style="text-align:left;" | Third largest island of the [[United States]] after the Big island of Hawaii and Kodiak Island of Alaska.
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| {{flaglist|Abkhazia}} || {{convert|8660|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || || || || style="text-align:left;"| {{#tag:ref|Abkhazia is claimed in whole by [[Georgia (country)|Georgia]], and has [[International recognition of Abkhazia and South Ossetia|limited international recognition]]|group="Note"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Ngā Whenua Tonga o Wīwī}}'' || {{convert|7747|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|7668|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|79.8|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.03 || style="text-align:left;" | Excludes claim on [[Adélie Land]] in Antarctica.{{#tag:ref|The UN source has no data for the French Southern and Antarctic Lands. The figure given here is the total of all areas listed separately in the CIA World Factbook.<ref>[https://web.archive.org/web/20181224214852/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/fs.html French Southern and Antarctic Lands], CIA Factbook, as of December 29, 2010.</ref>|group="Note"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Moutere Tūhāhā Iti o Hononga-o-Amerika}}'' || {{convert|6959.41|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|22.41|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|6937|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 99.68 || style="text-align:left;" |
|-
| {{nts|163}} – || style="text-align:left;"| {{flaglist|Parihitini}} || {{convert|6220|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|5640|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|220|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || ? || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|The CIA gives the areas of the [[West Bank]] and [[Gaza Strip]] separately as {{convert|5860|km2|sqmi|abbr=on}} and {{convert|360|km2|sqmi|abbr=on}} respectively (https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/we.html; https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gz.html). The figure for the West Bank includes [[East Jerusalem]] and [[Green Line (Israel)|Jerusalem No Man's Land]], but excludes [[Mount Scopus]].<ref name="ciastats"/>|group="Note"}}
|-
| {{nts|164}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Poronai}} || {{convert|5765|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|5265|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|500|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 8.67 || style="text-align:left;" |
|-
| {{nts|165}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tirinaki-Tāpako}} || {{convert|5130|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|5128|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" |
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Porinihia Wīwī}}'' || {{convert|4167|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|3827|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|340|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 8.16 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| {{flaglist|Transnistria}} || {{convert|4163|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || || || || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Transnistria is claimed in whole by [[Moldova]], and has [[International recognition of Transnistria|limited international recognition]]|group="Note"}}
|-
| {{nts|166}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Te Kūrae Matomato}} || {{convert|4033|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|4033|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" |
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Moutere South Georgia me South Sandwich}} ([[Kīngitanga Kotahi]])'' || {{convert|3903|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|3903|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref||group="Note"|name="ciadata"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| {{flaglist|Ossetia ki te Tonga}} || {{convert|3900|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || || || || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|South Ossetia is claimed in whole by [[Georgia (country)|Georgia]], and has [[International recognition of Abkhazia and South Ossetia|limited international recognition]]|group="Note"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| {{flaglist|Haipara ki te raki}} || {{convert|3355|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || || || || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Turkish Republic of Northern Cyprus is a [[self-declared]] state recognised only by [[Turkey]].|group="Note"}}
|-
| {{nts|167}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hāmoa}} || {{convert|2842|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2821|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|10|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.35 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Hongipua}} ([[Haina]])'' || {{convert|2755|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1106|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1649|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} <ref>[http://www.landsd.gov.hk/mapping/en/publications/total.htm]</ref>|| 59.8 ||
|-
| {{nts|168}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Rakapuō}} || {{convert|2586|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2586|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|169}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Marihi}} || {{convert|2040|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2030|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|10|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0.49 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Figure shown is from the 2007 data and the CIA World Factbook.<ref name="ciastats"/><ref name="unstats07"/> The UN figure of {{convert|1969|km2|sqmi|abbr=on}} excludes the [[Agaléga Islands]] and [[Cargados Carajos]].|group="Note"}}
|-
| {{nts|170}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Komoro}} || {{convert|1862|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1862|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Figure shown is from the CIA World Factbook.<ref name="ciastats"/> UN figure of {{convert|2235|km2|sqmi|abbr=on}} includes [[Mayotte]] {{convert|374|km2|sqmi|abbr=on}}, an [[overseas department]] of France.|group="Note"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Moutere Åland}}'' ''([[Whinirana]])'' || {{convert|1580|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || || || || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Alands Islands is an Autonomous region of [[Finland]]. As an Autonomous region of Finland, it is inside the [[European Union]].|group="Note"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Motu o Wharo}} ([[Tenemāka]])'' || {{convert|1393|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1393|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{hs|0.1}}0 || {{hs|0.001}}0.00 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|There are some lakes and streams of unknown area.|group="Note"}}
|-
| {{nts|171}} || style="text-align:left;"| {{sort|Sao Tome|{{flag|São Tomé and Príncipe}}}} || {{convert|964|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|964|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" |
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Motu Koru-Kākoa}} ([[Kīngitanga Kotahi]])'' || {{convert|948|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|430|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref||group="Note"|name="ciadata"}}
|-
| {{nts|172}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kiripati}} || {{convert|811|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|811|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|The figure shown is from the CIA World Factbook,<ref name="ciastats"/> and refers to land area only. The UN figure excludes {{convert|84|km2|sqmi|abbr=on}} of uninhabited islands.|group="Note"}}
|-
| {{nts|173}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Bahrain}} || {{convert|765|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|765|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|174}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tominika}} || {{convert|751|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|751|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|175}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tonga}} || {{convert|747|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|717|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|30|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 4.02 ||
|-
| {{nts|176}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hingapoa}} || {{convert|716|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|687|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|10|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.43 ||
|-
| {{nts|177}} || style="text-align:left;"| {{sort|Maikoronihia|{{flaglist|Mana Tōpu o Maikoronihia}}}} || {{convert|702|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|702|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{hs|0.1}}0 || {{hs|0.001}}0.00 ||
|-
| {{nts|178}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hato Ruiha}} || {{convert|616|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|606|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|10|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 1.62 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|The figure shown is from the CIA Factbook.<ref name="ciastats"/> The UN value of {{convert|539|km2|sqmi|abbr=on}} refers to habitable area only and excludes the country's central forest reserve.|group="Note"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Isle of Man}} ([[Kīngitanga Kotahi]])'' || {{convert|572|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|572|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Kuamu}} ([[Hononga-o-Amerika]])'' || {{convert|549|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|544|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|179}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Ānatāra}} || {{convert|468|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|468|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Moutere Mariana ki te Raki}} ([[Hononga-o-Amerika]])'' || {{convert|464|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|464|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|180}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Pārau}} || {{convert|459|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|459|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|181}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Seychelles}} || {{convert|452|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|455|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | Whenua iti rawa ki [[Āwherika]].
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flag|Curaçao}} ([[Hōrana]])'' || {{convert|444|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|444|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;"| {{#tag:ref||group="Note"|name="neth"}}
|-
| {{nts|182}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Te Moutere Nehe me Papura}} || {{convert|442|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|442.6|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|183}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Papatohe}} || {{convert|430|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|431|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" |
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Te Motu o Hātame Ngā Motu o Makitānara}} ([[Ahitereiria]])'' || {{convert|412|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|412|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;"| {{#tag:ref||group="Note"|name="ciadata"}}
|-
| {{nts|184}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hato Wāneti me ngā Kerenarāna}} || {{convert|389|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|389|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Jan Mayen}} ([[Nōwei]])'' || {{convert|377|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|377|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{sort|Moutere Puhi (Amerika)|{{flaglist|Moutere Puhi (Amerika)}}}} ([[Hononga-o-Amerika]])'' || {{convert|347|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|346|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|1564|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 81.88 ||
|-
| {{nts|185}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Kerenāra}} || {{convert|344|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|344|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|186}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Mārata}} || {{convert|316|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|316|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Saint Helena, Ascension me Tristan da Cunha}}'' ''([[Kīngitanga Kotahi]])'' || {{convert|308|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|308|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|The total area of Saint Helena is {{convert|122|km2|sqmi}}, Ascension is {{convert|88|km2|sqmi}}, and Tristan da Cunha is {{convert|98|km2|sqmi}}.|group="Note"}}
|-
| {{nts|187}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Māratiri}} || {{convert|300|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|298|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | Whenua iti rawa ki [[Āhia]].
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''[[File: Flag of Bonaire.svg|22px]]'' ''[[Bonaire]]'' ''([[Hōrana]])'' || {{convert|294|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|294|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Ngā Moutere Kāmana}} ([[Kīngitanga Kotahi]])'' || {{convert|264|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|264|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|188}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hato Kiti me Newi}} || {{convert|261|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|261|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | Whenua iti rawa ki ngā [[Amerika]] me te [[Tuakoi Uru]].
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Niue}} ([[Aotearoa]])'' || {{convert|260|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|260|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Niue, in [[associated state|free association]] with [[New Zealand]], has [[Foreign relations of Niue|limited international recognition]]|group="Note"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist| Akrotiri me Dhekelia }} ([[Kīngitanga Kotahi]])'' || {{convert|253.8|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{hs|253.8}}NA || {{hs|0.1}}NA || {{hs|0.001}}NA || style="text-align:left;" | There is a salt lake and some wetlands of unknown area.
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Hato Pātera me Mikarona|local}}'' ''([[Wīwī]])'' || {{convert|242|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|242|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Kuki Airani}} ([[Aotearoa]])'' || {{convert|236|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|236|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|The Cook Islands, in [[associated state|free association]] with [[New Zealand]], has [[Foreign relations of the Cook Islands|limited international recognition]]|group="Note"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Hāmoa-Amerika}} ([[Hononga-o-Amerika]])'' || {{convert|199|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|199|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|189}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Moutere Māhara}} || {{convert|181|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|181|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|11673|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 98.47 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Arupa}} ([[Hōrana]])'' || {{convert|180|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|180|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|190}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Rīkeneteina}} || {{convert|160|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|160|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Moutere Puhi (Ingarangi)}} ([[Kīngitanga Kotahi]])'' || {{convert|151|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|151|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Motu o Warihi me Whutuna|local}}'' ''([[Wīwī]])'' || {{convert|142|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|142|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Moutere o Kirihimete}} ([[Ahitereiria]])'' || {{convert|135|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|135|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|Data is from the 2007 statistics.<ref name="unstats07"/>|group="Note"|name="2007data"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Jersey}} ([[Kīngitanga Kotahi]])'' || {{convert|116|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|116|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Manetera}} ([[Kīngitanga Kotahi]])'' || {{convert|102|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|102|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Anguilla}} ([[Kīngitanga Kotahi]])'' || {{convert|91|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|91|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Guernsey}} ([[Kīngitanga Kotahi]])'' || {{convert|78|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|78|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|191}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Hato Marino}} || {{convert|61|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|61|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|British Indian Ocean Territory}} ([[Kīngitanga Kotahi]])'' || {{convert|60|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|60|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|54340|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 99.89 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|The UN gives no information for the British Indian Ocean Territory. The figure given here was taken from the CIA Factbook, and refers to land area only.<ref name="ciastats"/>|group="Note"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Saint-Martin}}'' ''([[Wīwī]])'' || {{convert|54|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|54.4|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{hs|0.1}}''Neg.'' || {{hs|0.001}}0.00 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref||group="Note"|name="ciadata"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Pāmura}} ([[Kīngitanga Kotahi]])'' || {{convert|54|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|54|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Motu Bouvet}} ([[Nōwei]])'' || {{convert|49|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|49|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref||group="Note"|name="ciadata"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Pitikeina}} ([[Kīngitanga Kotahi]])'' || {{convert|47|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|47|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|The figure shown is from the CIA Factbook, and includes [[Henderson Island (Pitcairn Islands)|Henderson]], [[Ducie Island|Ducie]], and [[Oeno Island]]s.<ref name="ciastats"/> The UN figure is {{convert|5|km2|sqmi|disp=or|abbr=on}}, and only includes area for Pitcairn island itself, the only inhabited island in the group.|group="Note"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Te Moutere Nōpoke}} ([[Ahitereiria]])'' || {{convert|36|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} ||{{convert|36|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Sint Maarten}}'' ''([[Hōrana]])'' || {{convert|34|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|34|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref||group="Note"|name="neth"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Makau}} ([[Haina]])'' || {{convert|31.3|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|28.2|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref|{{url|http://www.dscc.gov.mo/ENG/knowledge/geo_statistic.html|Current statistics: March 2014 – Direcçāo dos Serviços de Cartografia e Cadastro (Cartography and Cadastre Bureau)}} Including University of Macau's New Hengqin Campus|group="Note"}}
|-
| {{nts|192}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Tūwaru}} || {{convert|26|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|26|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{nts|193}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Nauru}} || {{convert|21|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|21|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | [[Whenua moutere]] iti rawa o te ao.
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Saint Barthélemy|local}}'' ''([[Wīwī]])'' || {{convert|21|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{hs|21}}NA || {{hs|0.1}}NA || {{hs|0.001}}NA || style="text-align:left;" | {{#tag:ref||group="Note"|name="ciadata"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''[[File: Flag of Sint Eustatius.svg|22px]]'' ''[[Sint Eustatius]]'' ''([[Hōrana]])'' || {{convert|21|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{hs|21}}NA || {{hs|0.1}}NA || {{hs|0.001}}NA || style="text-align:left;" |
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Motu Koko (Kārini)}} ([[Ahitereiria]])'' || {{convert|14|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|14|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | {{#tag:ref||group="Note"|name="2007data"}}
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''[[File: Flag of Saba.svg|22px]]'' ''[[Sapa]]'' ''([[Hōrana]])'' || {{convert|13|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{hs|13}}NA || {{hs|0.1}}NA || {{hs|0.001}}NA || style="text-align:left;" |
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Tokerau}} ([[Aotearoa]])'' || {{convert|12|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|12|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 ||
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Kāmaka}} ([[Kīngitanga Kotahi]])'' || {{convert|6|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|6.5|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" |
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Moutere Clipperton}} ([[Wīwī]])'' || {{convert|6|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|6|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" |
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Moutere Ashmore me Cartier}} ([[Ahitereiria]])'' || {{convert|5|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|5|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" |
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{noflag| [[Moutere Spratly]] }} ([[Spratly Islands dispute|disputed]])'' || {{hs|{{nts|4.9}}}}<5<br />(<{{convert|5|km2|sqmi|disp=number}}) || {{hs|4.9}}<5<br />(<{{convert|5|km2|sqmi|disp=number}}) || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" |
|-
| {{hs|end}} – || style="text-align:left;"| ''{{flaglist|Moutere Coral Sea}} ([[Ahitereiria]])'' || {{hs|{{nts|2.9}}}}<3<br />(<{{convert|3|km2|sqmi|disp=number}}) || {{hs|2.9}}<3<br />(<{{convert|3|km2|sqmi|disp=number}}) || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" |
|-
| {{nts|194}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Manako}} || {{convert|2.02|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|2.02|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | Whenua whai tapātai iti rawa o te ao.
|-
| {{nts|195}} || style="text-align:left;"| {{flaglist|Te Poho o Pita}} || {{convert|0.44|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0.44|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || {{convert|0|km2|sqmi|abbr=values|disp=br()|sortable=on}} || 0 || style="text-align:left;" | Whenua iti rawa o te ao.
|}
== Tūtohi Whakaahua ==
He mea riro ngā raraunga o tēnei tūtohi i te [[CIA World Factbook]]<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html|title=The World Factbook|publisher=|accessdate=1 October 2014|archivedate=31 Kohi-tātea 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html}}</ref> nō te 15 Huitanguru 2005.
Kua whakakākārikitia ngā [[wehenga motuhake]] rahinga nui atu it te 100,000 km<sup>2</sup>. Me te aha anō, kua tāurungia hokia ngā takiwā motuhaketanga-kore (kiwikiwi) kia āhei ai te whakataurite. Tae ana ngā rahinga ki ngā kohinga wai whakauta (roto, awa, kurawai). Kāore ngā kokoraho o ētahi whenua ki ngā wāhanga whakaehu o te [[Tiri-o-te-Moana]] i tāpiritia.
=== Whenua nui ake i te 1.5 miriona km<sup>2</sup> ===
{{AreaChartOver1.5m}}
=== Whenua iti iho i te 1.5 miriona km<sup>2</sup> ===
{{AreaChartUnder1.5m}}
==Kupu tautoko==
{{reflist|group="Note"}}
==Tohutoro==
<references />
{{Geography country lists| state=collapsed}}
l91fv9xsgspqezj3yuq7sj9g45jc9jk
Nūmea
0
16914
168067
159166
2026-06-10T00:28:04Z
TautauKarepe
22930
168067
wikitext
text/x-wiki
[[File:NouméaCentre.jpg|thumb|Waenganui tāone me te [[Whare Karakia o Nūmea]].]]
Ko '''Nūmea'''<ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/numea|work=Paekupu|title=Nūmea|accessdate=2026-06-10}}</ref> ({{lang-fr|Nouméa}}) te [[tāone matua]] me te tāone nui o [[Niu Karetōnia]]. Kei runga ake i te 180,000 ngā kainoho.
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{Maramara}}
[[Category:Niu Karetōnia]]
tjonlffe7nbzpvdpjgquzjrsk7k571t
Los Angeles, Karapōnia
0
16948
168045
152076
2026-06-09T23:13:22Z
TautauKarepe
22930
Changed redirect target from [[Ngā Ānahera]] to [[Ngā Anahera]]
168045
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Ngā Anahera]]
iprz652g4gjia7sz0g84rhh2zdxug1t
Ngā Ānahera, Karapōnia
0
16949
168046
151990
2026-06-09T23:13:55Z
TautauKarepe
22930
Changed redirect target from [[Ngā Ānahera]] to [[Ngā Anahera]]
168046
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Ngā Anahera]]
iprz652g4gjia7sz0g84rhh2zdxug1t
Kepatāone
0
17061
168059
152273
2026-06-09T23:35:02Z
TautauKarepe
22930
tohutō
168059
wikitext
text/x-wiki
[[File:Cape Town Montage 2015.png|250px|right|thumb|Kepatāone.]]
Ko '''Kepatāone''' ({{lang-en|Cape Town}}, [[reo Āwherikāne]]: ''Kaapstad'') tētahi o ngā [[tāone matua]] e toru o [[Āwherika-ki-te-tonga]].
{{Maramara}}
[[Category:Āwherika-ki-te-tonga]]
gjtvwo9dovwsysqwaj5duqti0odkcor
Piritōria
0
17063
168057
152279
2026-06-09T23:27:20Z
TautauKarepe
22930
168057
wikitext
text/x-wiki
Ko '''Piritōria'''<ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/piritoria|work=Paekupu|title=Piritōria|accessdate=2026-06-10}}</ref> ({{lang-en|Pretoria}}) tetahi o ngā [[tāone matua]] e toru o [[Āwherika-ki-te-tonga]].
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{Maramara}}
[[Category:Āwherika-ki-te-tonga]]
aupvmzg8ft2k4dwt3qohd9s4eckw7rl
Kiripāti
0
17068
168068
152289
2026-06-10T00:51:53Z
TautauKarepe
22930
168068
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of Kiribati.svg|250px|right|thumb|Te haki.]]
Ko '''Kiripati'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=285 |url= |access-date=2026-Hune-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/kiripati|work=Paekupu|title=Kiripati|accessdate=2026-06-10}}</ref> ({{lang-en|Kiribati}}) he whenua motu ki [[Ao-o-Kiwa]]. Ko [[Tarawa ki te Tonga]] he te [[tāone matua]].
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{Maramara}}
{{Whenua, takiwā o te Ao-o-Kiwa}}
[[Category:Ao-o-Kiwa]]
fy165mk02pmyko1ael88bap7g17918o
Hāmoa-Amerika
0
17075
168063
162844
2026-06-10T00:18:05Z
TautauKarepe
22930
168063
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of American Samoa.svg|250px|right|thumb|Te haki.]]
Ko '''Hāmoa-Amerika'''<ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/hamoa-amerika|work=Paekupu|title=Hāmoa-Amerika|accessdate=2026-06-10}}</ref> ({{lang-en|American Samoa}}, [[reo Hāmoa]]: ''Amerika Sāmoa'') he rohe motu ki te [[Ao-o-Kiwa]]. Ko [[Pango Pango]] te tāone matua.
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{Maramara}}
{{Whenua, takiwā o te Ao-o-Kiwa}}
[[Category:Ao-o-Kiwa]]
[[Category:Hononga-o-Amerika]]
p5h44nfr27axtvqk6tz817rhidqdxoj
168064
168063
2026-06-10T00:18:26Z
TautauKarepe
22930
TautauKarepe moved page [[Hāmoa Marikena]] to [[Hāmoa-Amerika]]
168063
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of American Samoa.svg|250px|right|thumb|Te haki.]]
Ko '''Hāmoa-Amerika'''<ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/hamoa-amerika|work=Paekupu|title=Hāmoa-Amerika|accessdate=2026-06-10}}</ref> ({{lang-en|American Samoa}}, [[reo Hāmoa]]: ''Amerika Sāmoa'') he rohe motu ki te [[Ao-o-Kiwa]]. Ko [[Pango Pango]] te tāone matua.
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{Maramara}}
{{Whenua, takiwā o te Ao-o-Kiwa}}
[[Category:Ao-o-Kiwa]]
[[Category:Hononga-o-Amerika]]
p5h44nfr27axtvqk6tz817rhidqdxoj
Poi Moahipi
0
17104
168034
152402
2026-06-09T22:23:02Z
TautauKarepe
22930
168034
wikitext
text/x-wiki
[[File:Port Moresby Town2 Mschlauch.jpg|250px|right|thumb|Poi Moahipi.]]
Ko '''Poi Moahipi'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=287 |url= |access-date=2026-Hune-10}}</ref> ({{lang-en|Port Moresby}}), ko Pōta Moahipi<ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/poi-moahipi|work=Paekupu|title=Pōta Moahipi|accessdate=2026-06-10}}</ref> rānei, te tāone matua o [[Papua Nūkini]].
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
[[Category:Papua Nūkini]]
ehmoyrxnbyfqfgkzccw1zsaxmgr1bnh
168035
168034
2026-06-09T22:23:25Z
TautauKarepe
22930
TautauKarepe moved page [[Pōti Mohipi]] to [[Poi Moahipi]]
168034
wikitext
text/x-wiki
[[File:Port Moresby Town2 Mschlauch.jpg|250px|right|thumb|Poi Moahipi.]]
Ko '''Poi Moahipi'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=287 |url= |access-date=2026-Hune-10}}</ref> ({{lang-en|Port Moresby}}), ko Pōta Moahipi<ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/poi-moahipi|work=Paekupu|title=Pōta Moahipi|accessdate=2026-06-10}}</ref> rānei, te tāone matua o [[Papua Nūkini]].
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
[[Category:Papua Nūkini]]
ehmoyrxnbyfqfgkzccw1zsaxmgr1bnh
Katā
0
17128
168062
167360
2026-06-09T23:50:37Z
TautauKarepe
22930
168062
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of Qatar.svg|250px|right|thumb|Te haki.]]
Ko '''Katā'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=287 |url= |access-date=2026-Hune-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/kata-2|work=Paekupu|title=Katā|accessdate=2026-06-10}}</ref> he whenua i [[Āhia]]. Ko [[Tōha]] te [[tāone matua]].
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{Maramara}}
[[Category:Whenua]]
[[Category:Āhia]]
[[Category:Katā]]
hsfgsz08e992qrkc0bnm3lqmzg6nu12
Peta Riko
0
17144
168061
165714
2026-06-09T23:48:05Z
TautauKarepe
22930
168061
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of Puerto Rico.svg|250px|right|thumb|Peta Riko.]]
Ko '''Peta Riko'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=287 |url= |access-date=2026-Hune-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/peta-riko|work=Paekupu|title=Peta Riko|accessdate=2026-06-10}}</ref> (reo Pākehā: Puerto Rico) he motu rohe o te [[Hononga-o-Amerika]].
Kei a Peta Riko tana ake kaupapa ture me ona ake manga ture, mana whakahaere me nga peka whakawā. Ko te hononga ki te Hononga-o-Amerika na roto i te kirirarau, te moni me te whakamarumaru.
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{Maramara}}
[[Category:Hononga-o-Amerika]]
[[Category:Amerika-ki-te-Raki]]
2zcu848fyugsyy4c8oywwjigmip9i25
Rāwana
0
17191
168091
159597
2026-06-10T02:18:17Z
TautauKarepe
22930
168091
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of Rwanda.svg|250px|right|thumb|Te haki.]]
[[File:Rwanda in its region.svg|thumb|Hea Rāwana i tētahi mapi o [[Āwherika Waengapū]].]]
Ko '''Rāwana'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=287 |url= |access-date=2026-Hune-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/rawana|work=Paekupu|title=Rāwana|accessdate=2026-06-10}}</ref> he whenua i [[Āwherika]].
== Tāone nui ==
Nā ō rātou taupori i 2012
# [[Kigali]] - te tāone nui me te tāone matua
# [[Gisenyi]]
# [[Ruhengeri]]
# [[Butare]]
# [[Muhanga]]
# [[Byumba]]
# [[Cyangugu]]
# [[Nyanza]]
{{Maramara}}
[[Category:Whenua]]
[[Category:Āwherika]]
[[Category:Rāwana]]
hv7ypm3tkgjk7utgny0li2l0dok1k0y
168092
168091
2026-06-10T02:18:50Z
TautauKarepe
22930
168092
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag of Rwanda.svg|250px|right|thumb|Te haki.]]
[[File:Rwanda in its region.svg|thumb|Hea Rāwana i tētahi mapi o [[Āwherika Waengapū]].]]
Ko '''Rāwana'''<ref>{{cite book |author=Te Taura Whiri i te Reo Māori|date=1996 |title=Te Matatiki |publisher=Oxford University Press |location=Auckland |isbn=0 19 558341 8 |page=287 |url= |access-date=2026-Hune-10}}</ref><ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/rawana|work=Paekupu|title=Rāwana|accessdate=2026-06-10}}</ref> he whenua i [[Āwherika]].
== Tāone nui ==
Nā ō rātou taupori i 2012
# [[Kigali]] - te tāone nui me te tāone matua
# [[Gisenyi]]
# [[Ruhengeri]]
# [[Butare]]
# [[Muhanga]]
# [[Byumba]]
# [[Cyangugu]]
# [[Nyanza]]
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{Maramara}}
[[Category:Whenua]]
[[Category:Āwherika]]
[[Category:Rāwana]]
hg6wqs4jaka2csczjmatj22goisb77b
Hāmoa Amerikana
0
17224
168078
152617
2026-06-10T01:18:44Z
TautauKarepe
22930
Changed redirect target from [[Hāmoa Marikena]] to [[Hāmoa-Amerika]]
168078
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Hāmoa-Amerika]]
s3mbt247r68wwiwgxp8vppa5uf6htvf
Reikahiki
0
17278
168081
152821
2026-06-10T01:31:30Z
TautauKarepe
22930
TautauKarepe moved page [[Rēkawhiki]] to [[Reikahiki]]
152821
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Settlement
|name = Rēkawhiki
|official_name =
|other_name =
|nickname =
|settlement_type = Tāone nui
|total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows -->
|motto =
|image_skyline = Reykjavik-52-vom Hallgrimskirchturm-2018-gje.jpg
|imagesize =
|image_caption = Ko Reykjavík te tāone matua o Tiorangi.
|image_flag = Flag of Reykjavik, Iceland.svg
|flag_size =
|image_seal =
|seal_size =
|image_shield = Reykjavik Coat of Arms.svg
|shield_size =
|image_blank_emblem =
|blank_emblem_type =
|blank_emblem_size =
|image_map = Reykjavikurborg map.png
|mapsize =
|map_caption =
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map =
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y =
|pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->
|pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->
|pushpin_map_caption =
|pushpin_mapsize =
<!-- Location ------------------>
|subdivision_type = Whenua
|subdivision_name = [[File: Flag of Iceland.svg|22px|border]] [[Tiorangi]]
|subdivision_type1 =
|subdivision_name1 =
|subdivision_type2 =
|subdivision_name2 =
|seat_type =
|seat =
|parts_type = Mana rohe
|parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format)
Default is list if up to 5 items, coll if more than 5-->
|parts =Ingoa <!-- parts text, or header for parts list -->
|p1=[[Mitte]]
|p2=[[Friedrichshain-Kreuzberg]]
|p3=[[Pankow]]
|p4=[[Charlottenburg-Wilmersdorf]]
|p5=[[Spandau]]
|p6=[[Steglitz-Zehlendorf]]
|p7=[[Tempelhof-Schöneberg]]
|p8=[[Neukölln]]
|p9=[[Treptow-Köpenick]]
|p10=[[Marzahn-Hellersdorf]]
|p11=[[Lichtenberg]]
|p12=[[Reinickendorf]]<!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed-->
<!-- Politics ----------------->
|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title = Kahika
|leader_name = [[Jón Gnarr]]
|leader_title1 =
|leader_name1 =
|established_title =
|established_date =
|established_title1 =
|established_date1 =
<!-- Area --------------------->
|area_magnitude =
|unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric-->
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 274.5 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion-->
|area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion-->
|area_water_km2 =
|area_total_sq_mi = 106
|area_land_sq_mi =
|area_water_sq_mi =
|area_water_percent =
<!-- Elevation -------------------------->
|elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags-->
|elevation_m =
|elevation_ft =
|elevation_max_m =
|elevation_max_ft =
|elevation_min_m =
|elevation_min_ft =
<!-- Population ----------------------->
|population_as_of =2010
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 120165
|population_density_km2 =auto
|population_density_sq_mi =auto
|population_blank1_title =
|population_blank1 =
<!-- General information --------------->
|timezone = [[CET]]
|utc_offset = +0
|timezone_DST = [[CEST]]
|utc_offset_DST =
|coor_type =
|latd=64 |latm=08 |lats= |latNS=N
|longd=21 |longm=56 |longs= 15|longEW=E
<!-- Area/postal codes & others -------->
|postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
|postal_code = 101-155
|area_code =
|website = [http://www.rvk.is/DesktopDefault.aspx/tabid-2555 www.rvk.is]
|footnotes =
|blank_name =
|blank_info =
}}
Ko '''Rēkawhiki''' ([[reo Tiorangi]]: ''Reykjavík'') te [[tāone matua]] o [[Tiorangi]]. E 120,165 te taupori i te 2009. E 274.5 km² tōna rahinga whenua.
== Hoto ki waho ==
* [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081114134126/www.rvk.is/DesktopDefault.aspx/tabid-2555 www.rvk.is]
{{Commons|Category:Reykjavík}}
{{maramara}}
[[Category:Tiorangi]]
1jb5rpb60cw1dleqht20akqx1mk88oz
168083
168081
2026-06-10T01:34:01Z
TautauKarepe
22930
168083
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Settlement
|name = Reikahiki
|official_name =
|other_name =
|nickname =
|settlement_type = Tāone nui
|total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows -->
|motto =
|image_skyline = Reykjavik-52-vom Hallgrimskirchturm-2018-gje.jpg
|imagesize =
|image_caption = Ko Reikahiki te tāone matua o Tiorangi.
|image_flag = Flag of Reykjavik, Iceland.svg
|flag_size =
|image_seal =
|seal_size =
|image_shield = Reykjavik Coat of Arms.svg
|shield_size =
|image_blank_emblem =
|blank_emblem_type =
|blank_emblem_size =
|image_map = Reykjavikurborg map.png
|mapsize =
|map_caption =
|image_map1 =
|mapsize1 =
|map_caption1 =
|image_dot_map =
|dot_mapsize =
|dot_map_caption =
|dot_x = |dot_y =
|pushpin_map = <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->
|pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none -->
|pushpin_map_caption =
|pushpin_mapsize =
<!-- Location ------------------>
|subdivision_type = Whenua
|subdivision_name = [[File: Flag of Iceland.svg|22px|border]] [[Tiorangi]]
|subdivision_type1 =
|subdivision_name1 =
|subdivision_type2 =
|subdivision_name2 =
|seat_type =
|seat =
|parts_type = Mana rohe
|parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format)
Default is list if up to 5 items, coll if more than 5-->
|parts =Ingoa <!-- parts text, or header for parts list -->
|p1=[[Mitte]]
|p2=[[Friedrichshain-Kreuzberg]]
|p3=[[Pankow]]
|p4=[[Charlottenburg-Wilmersdorf]]
|p5=[[Spandau]]
|p6=[[Steglitz-Zehlendorf]]
|p7=[[Tempelhof-Schöneberg]]
|p8=[[Neukölln]]
|p9=[[Treptow-Köpenick]]
|p10=[[Marzahn-Hellersdorf]]
|p11=[[Lichtenberg]]
|p12=[[Reinickendorf]]<!-- etc. up to p50: for separate parts to be listed-->
<!-- Politics ----------------->
|government_footnotes =
|government_type =
|leader_title = Kahika
|leader_name = [[Jón Gnarr]]
|leader_title1 =
|leader_name1 =
|established_title =
|established_date =
|established_title1 =
|established_date1 =
<!-- Area --------------------->
|area_magnitude =
|unit_pref = <!--Enter: Imperial, to display imperial before metric-->
|area_footnotes =
|area_total_km2 = 274.5 <!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion-->
|area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion-->
|area_water_km2 =
|area_total_sq_mi = 106
|area_land_sq_mi =
|area_water_sq_mi =
|area_water_percent =
<!-- Elevation -------------------------->
|elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags-->
|elevation_m =
|elevation_ft =
|elevation_max_m =
|elevation_max_ft =
|elevation_min_m =
|elevation_min_ft =
<!-- Population ----------------------->
|population_as_of =2010
|population_footnotes =
|population_note =
|population_total = 120165
|population_density_km2 =auto
|population_density_sq_mi =auto
|population_blank1_title =
|population_blank1 =
<!-- General information --------------->
|timezone = [[CET]]
|utc_offset = +0
|timezone_DST = [[CEST]]
|utc_offset_DST =
|coor_type =
|latd=64 |latm=08 |lats= |latNS=N
|longd=21 |longm=56 |longs= 15|longEW=E
<!-- Area/postal codes & others -------->
|postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->
|postal_code = 101-155
|area_code =
|website = [http://www.rvk.is/DesktopDefault.aspx/tabid-2555 www.rvk.is]
|footnotes =
|blank_name =
|blank_info =
}}
Ko '''Reikahiki'''<ref>{{cite web|url=https://paekupu.co.nz/word/reikahiki|work=Paekupu|title=Reikahiki|accessdate=2026-06-10}}</ref> ([[reo Tiorangi]]: ''Reykjavík'') te [[tāone matua]] o [[Tiorangi]]. E 120,165 te taupori i te 2009. E 274.5 km² tōna rahinga whenua.
== Hoto ki waho ==
* [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20081114134126/www.rvk.is/DesktopDefault.aspx/tabid-2555 www.rvk.is]
{{Commons|Category:Reykjavík}}
==Ngā tohutoro==
{{reflist}}
{{maramara}}
[[Category:Tiorangi]]
6ads40djso4rcquq9mgziwv2ac7lcpb
Long Beach, Karapōnia
0
18005
168044
161283
2026-06-09T23:12:48Z
TautauKarepe
22930
168044
wikitext
text/x-wiki
[[File:Long Beach California from Airplane looking North.jpg|thumb|Long Beach, Karapōnia nō te rangi]]
Ko '''Long Beach''' tētahi tāone i [[Ngā Anahera]], [[Karapōnia]].
[[category:Hononga-o-Amerika]]
5xl6y0udbnxqakni7onq38mt2lns067
Ka Toto
0
18304
168043
161182
2026-06-09T23:12:08Z
TautauKarepe
22930
168043
wikitext
text/x-wiki
[[File:There Will Be Blood logo.jpg|thumb|Ānei te ingoa o te kiriata, ko ''Ka Toto'']]
Ko '''''Ka Toto''''' (Ingoa i te reo Ingarahi: '''''There Will Be Blood''''') tētahi kiriata whakaari whakamataku nō [[Hononga-o-Amerika|Amerika]] i hanga i te tau 2007, nā Paul Thomas Anderson i tuhi me tohu. Ka whakaohooho tangatanga noa iho te kiriata e te pukapuka, ko ''Hinu!'' (Ingoa i te reo Ingarahi: ''Oil!''), nā Upton Sinclair. Ka Daniel Day-Lewis te tuahangata e haka, ko Daniel Plainview tōna ingoa; he kaihaurapa hiriwa i te wā kua hipa, ka whai hoki ia te rawa o hinu urutapu i te angtitūtanga hinu urutapu kei roto i Karapōnia, i te tīmatatanga o te rautau rua tekau. Ko Paul Dano, Kevin J. O'Connor, Ciarán Hinds, me Dillon Freasier, kei roto rātou hoki i te kiriata.
Ka whakaputahia te kiriata e te Kamapene Kiriata Ghourlardi, ā, ka tuaritia e Paramount Vintage me Ngā Kiriata Miramax. Ki te 2008 Hui Ahurei Kiriata-o-Makau-Rau-Whenua i [[Pearīni]], i whiwhi a Ka Toto te Pea Hiriwa mā te Ringa Tohu pai atu o te tau. I whiwhi te kiriata hoki tētahi whakamānawa motuhake mā te titonga tōpū, nā Johnny Greenwood e hanga. I hanga te kiriata kei roto i Tekahaha nō te pūtea o [[Tāra o Aotearoa|NZD$]]38.7 miriona, ā, ka whiwhi he utu o $118 miriona.
He tino pai ki a ngā kaarotake te kiriata Ka Toto mā te toi pikitia, te tohu o Anderson, te tuhinga, titonga tōpū, me te mahi o Day-Lewis me Dano hoki. Ka whiwhi a Day Lewis he pio o ngā whakamānawa, ko te Oscar hei te tino kiriwhakaari tāne. E ki a he maha o te kaarotake, ko Ka Toto tētahi tino pai atu kiriata o tēnei rautau katoa.
== He Pakiwaitara ==
I te tau 1898, ka pāhua atu hoki te konganuku o te [[tangata whenua]] o [[Hononga-o-Amerika|Amerika]] e te [[Pākehā]]. Ka kite rā a tētahi Pākehā Amerika, ko Daniel Plainview, he hirawa kei haurapa kau ana ia kei roto i tōna maina ki Mēhiko Hou. E mea ana ia kia hoki atu ki te whenua, engari, ka hinga iho ia, ā, ka tāwhatiwhati tōna waewae. I kūmea ia tonu tōna tīnana mai i te rua, he anake. Kātahi, ka mau a Matua Daniel te hirawa ki tētahi whare arotake o konganuku. Ka whakamana te kaiarotake ki a Matua Daniel; ka āhei e a ia kia hīkitia atu he maha o te hirawa, me kōura rānei, mai i te whenua. I te tau 1902, ka kite a Matua Daniel he hinu urutapu mai i te whenua o te Tangata Tongva (he taitata ki [[Ngā Anahera]] ki [[Karapōnia]]). Ka tīmata ia tētahi kamapene hou, ka pāhua atu ia he hinu urutapu kia hoko. Ua ka mate tētahi kaimahi i te aituā, he mahi whakapani tōna tāne kōhungahunga. Ka whāngai tōna tāne e Matua Daniel. Ko te tāne (ko H.W. tōna ingoa) te hoa kaipakihi o Matua Daniel, engari ki te whakaaro o te kōrero anake. Me te aha, tinihangatia ai a ngā kaiwhakarato moni e Matua Daniel, nāna nei i rūkahu ki a rātou mō te teka o te "tangata whānau" ia.
I te tau 1911, ka whakatata atu a Matua Daniel e Paul Sunday, he rangatahi, nāna nei i kōrero atu o tētahi kenepuru hinu urutapu kei raro i te kāinga o tōna whānau, ki te taone o Little Boston. Ka hīkoi Matua Daniel rāua ko H.W. ki te kāinga kōra. I tūtaki a Matua Daniel e Eli Sunday, ko te māhanga tino ōrite o Paul ia. He kaikauhau pōrangi a Eli i Little Boston; ka whakapono hoki ia he poropiti ia. Ka mahi nanakia a Matua Daniel. Ka whakamātau ia kia māminga te whānau kia whakapono ka pīrangi kia mahi manu ia te koera ki kōnei, nā reira ka taea a ia kia kaitaonga te whenua mā te utu noa iho o $3,700. Kīhai a Eli e whakapono te rūkahu, nō te mea i mōhio ia o te ranea o hinu urutapu kei raro i te whenua nei. Ka tono a Eli he utu o $10,000, kia hanga tōna hāhi, ki te whakawhiti te whenua ki Matua Daniel. Āminetia ana e te iwi. Ka kaitaonga te whenua katoa e Matua Daniel, hāunga te whenua o tētahi kiritata, kō William Bandy, nō te mea kīhai a Matua Daniel e manatū kia whiriwhiri me ko Bandy rāua i te hokonga o te whenua.
Ka tīmata a Matua Daniel me ōna kaimahi kia hanga tō rātou puna hinu urutapu. Tonutonu mai a Eli ki a Matua Daniel hei āheitanga kia whakapai ai te puna, kia kore ai e mau te hapori e te puna me tōna mahi hao kino. E mea ana a Matua Daniel kia tuku a Eli kia whakapai, engari ua tae mai te rā o te tīmata, ka whātuturi a Daniel ki te pīrangi o te rangatahi pōrangi. Haurapatia ai mō te hinu urutapu, engari, he aituā e rua i te haere. Ka mate a tētahi kaimahi, ko Joe Gundha, nō te mea ka hinga iho tētahi kurupae kei runga i tōna upoko. Kātahi, pakū ana te haurehu mai te puna, turikere tērā ngā taringa i a H.W. Ka urupatua te tīrewa puna e te ahi nō te pakū hoki. E ai ki a Eli, i haere te aituā nō te mea kīhai a Matua Daniel e tuku ki a ia kia whakamānawa tika te puna. Me hoki, kāore anō a Matua Daniel kia utu mai ki a Eli te moni i taurangitia. Ka tono a Eli ki a Matua Daniel mā te moni, engari ka patua me whakapāpaku a Eli e Daniel. A te pō nei, ka patua a te matua o Eli e tōna tāne, nā te mea i hinga iho ia ki te whakangaio a Matua Daniel.
Ka tae mai tētahi tangata ki te tatau o te whare o Matua Daniel, ka kī a ia ko Henry tōna ingoa. E ki a Henry, ko te teina haurua o Matua Daniel ia, nō te taha o tō rāua matua. Ka pai te tūtaki, ā, ka whakamahia a Henry e Matua Daniel. Ka tutungi a H.W. tō rātou whare ki mate ai a Henry, nā te mea he hae a H.W. o te whanaungatanga kei wanganui o Henry me Matua Daniel. Tineia katoa te ahi e te tāngata e rua. Ka tukua atu a H.W e Matua Daniel ki tētahi kura mā tangata pūwharawhara, ki Hana Paraniko. Ka pīrangi tētahi kaiwhakarite nō Standard Oil kia hoko te whenua hinu urutapu i kaitaonga a Matua Daniel. Ka āmine a Matua Daniel kia tuku tana puna hinu urutapu i hanga ki Ngā Puke Coyote, engari ka meko ia āna whenua hinu urutapu ki Little Boston. Mahue kē ka āmine a Matua Daniel ki tētahi whakaaetanga me Union Oil (he hoa kakari o Standard Oil), kia hanga tētahi ngongo kōhinu ki te tai Karapōnia. Engari, kei taumahatanga ai te whenua o Bandy mō Matua Daniel.
[[File:MarfaTX_Downtown_15Aug2012.jpg|thumb|Marfa, Tekahaha. Ka whakamahi ētahi mea o tēnei kiriata kei roto i te taone, ki te takiwā o te Iwi Jumano, Lipan Apache, me Mescalero Apache.]]
cvxy5ygem5hzw8wcmraahjv8e43sp2s
Araraurangi Aotearoa
0
19667
168039
165903
2026-06-09T23:02:42Z
TautauKarepe
22930
tohutō
168039
wikitext
text/x-wiki
[[File:Air_New_Zealand_logo.svg|right|200x200px]]
Ko '''Air New Zealand,''' ingoa Māori '''Araraurangi Aotearoa<ref>{{Cite web |title=''Air New Zealand celebrates employees committed to Māori language'' |url=https://www.teaomaori.news/air-new-zealand-celebrates-employees-committed-maori-language |access-date=2022-09-02 |website=[[Whakaata Māori]], [[Internet Archive]] |language=en |archive-date=2022-09-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220901163554/https://www.teaomaori.news/air-new-zealand-celebrates-employees-committed-maori-language |url-status=bot: unknown }}</ref>,''' he waka rererangi nui mai i [[Tāmaki-makau-rau|Tāmaki Makaurau]], [[Aotearoa]] . Ka rere te nuinga ki Australasia me [[Ao-o-Kiwa|Te Moana-nui-a-Kiwa]], engari he ratonga hoki ki [[Ūropi|Uropi]], [[Amerika-ki-te-Raki]] me [[Āhia]] . He mema o te rōpū Star Alliance ; i uru atu ki te hononga i te tau 1999. Ko tana tūranga matua ko te taunga waka rererangi o Tāmaki Makaurau .
I te tau 1940, i whakatūria [[TEAL|a TEAL]] . Ko ona rerenga tuatahi mai i [[Tāmaki-makau-rau|Ākarana]] ki [[Poihākena]] me [[Pōneke]]. I muri mai, ka tāpirihia ngā rerenga ki [[Whītī|Fiti]], [[Hāmoa ki te Uru|Hāmoa]], [[Tahiti]] me ngā [[Kuki Airani]] . I hokona e te kāwanatanga o Ahitereiria te 50% o TEAL i te tau 1953. Ko te toenga 50% nā te Kāwanatanga o Niu Tireni . I te tau 1961, ka riro katoa te waka rererangi i te Kāwanatanga o Niu Tireni. I whakaingoatia māna ''a TEAL'' ''Air New Zealand'' i te 1 o Aperira, 1965. I hokona e te kamupene rererangi ngā rererangi Douglas DC-8 i te marama o Hūrae 1965. I whakamahia ēnei mō ngā huarahi roa ki Honolulu me [[Ngā Anahera|Los Angeles]] . I hokona mai he Boeing 747 nui ake i te tau 1981. I hokona e Air New Zealand a Ansett Australia i te tau 2000. I muri mai ka mutu te mahi a Ansett.
== Taiwhanga ==
<gallery widths="px" heights="px">
File:Air_NewZealand-Logo.svg|alt=The old logo used from 1996 until 2012| Ko te waitohu tawhito i whakamahia mai i te tau 1996 ki te tau 2012
File:Air_New_Zealand_check_in_hall_at_Auckland_Airport_June_2012.JPG|alt=Air New Zealand's self-service check-in| Ko te urunga whaiaro a Araraurangi
File:Air_New_Zealand_DC-10_(6961717348).jpg|alt=Air New Zealand had DC-10's from 1973 until 1982| He DC-10 a Air New Zealand mai i te tau 1973 ki te tau 1982
File:Airnz.b747.zk-nbt.arp.jpg| Waka rererangi Boeing 747
File:Air_New_Zealand_Boeing_787-9_landing_at_Perth_Airport.jpg|alt=A new Air New Zealand Boeing 787| Waka rererangi Boeing 787
File:ZK-OKE_(6941444347).jpg|alt=An air New Zealand 777,its second lagest plane.| He rererangi Boeing 777
</gallery>
== Nga wāhi ==
Ko Araraurangi e mahi ana i ngā wāhi:
{{columns-list|
*[[Tāmaki-makau-rau]]
*[[Ōtautahi]]
*[[Ōtepoti]]
*[[Tāhuna]]
*[[Rotorua]]
*[[Poneke]]}}
{{columns-list|
*[[Adelaide]]
*[[Alofi]]
*[[Apia]]
*[[Buenos Aires]]
*[[Cairns]]
*[[Denpasar]]
*[[Gold Coast]]
*[[Hana Panahiko|Hana Paraniko]]
*[[Hingapoa]]
*[[Hong Kong]]
*[[Honoruru]]
*[[Houston]]
*[[Melbourne]]
*[[Nadi]]
*[[Ngā Anahera]]
*[[Norfolk Island]]
*[[Nouméa]]
*[[Nukuʻalofa]]
*[[Papeete]]
*[[Peraha|Pētia]]
*[[Piripane]]
*[[Poihākena]]
*[[Poi Whira]]
*[[Rarotonga]]
*[[Shanghai]]
*[[Sunshine Coast]]
*[[Tokyo]]
*[[Vancouver]]
}}
{{Reflist}}
0euyznq06asckq6tr1l82zq4o4x9gr2
User:TautauKarepe
2
19973
168080
168011
2026-06-10T01:27:35Z
TautauKarepe
22930
168080
wikitext
text/x-wiki
{{#babel:en|mi-1}}
I read at about mi-1, but I write at about mi-0, so feel free to correct anything you see.
==Hei tuhi a muri==
[[Kōhoro]]
[[Makau]]
[[Maungaherai]]
[[Tāhuna]]
0jt8zdza8dkre484gmv8rsxdk4t4fte
Pōti Mohipi
0
20075
168036
2026-06-09T22:23:25Z
TautauKarepe
22930
TautauKarepe moved page [[Pōti Mohipi]] to [[Poi Moahipi]]
168036
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Poi Moahipi]]
tebuld8uq8b9jrkkmmsfbq4nuygyvmo
Ngā Ānahera
0
20076
168042
2026-06-09T23:10:55Z
TautauKarepe
22930
TautauKarepe moved page [[Ngā Ānahera]] to [[Ngā Anahera]]: e ai ki te Paipera
168042
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Ngā Anahera]]
iprz652g4gjia7sz0g84rhh2zdxug1t
Prague
0
20077
168053
2026-06-09T23:23:43Z
TautauKarepe
22930
TautauKarepe moved page [[Prague]] to [[Parāka]]
168053
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Parāka]]
czhd5nvoqovc6gj60vgeo3bdr48skt8
Hāmoa Marikena
0
20078
168065
2026-06-10T00:18:27Z
TautauKarepe
22930
TautauKarepe moved page [[Hāmoa Marikena]] to [[Hāmoa-Amerika]]
168065
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Hāmoa-Amerika]]
s3mbt247r68wwiwgxp8vppa5uf6htvf
Template:Country data Hāmoa Amerikana
10
20079
168072
2026-06-10T01:07:34Z
TautauKarepe
22930
TautauKarepe moved page [[Template:Country data Hāmoa Amerikana]] to [[Template:Country data Hāmoa-Amerika]]
168072
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Template:Country data Hāmoa-Amerika]]
l6l6265j1ygllr9o687gh58cy2754sx
Rēkawhiki
0
20080
168082
2026-06-10T01:31:30Z
TautauKarepe
22930
TautauKarepe moved page [[Rēkawhiki]] to [[Reikahiki]]
168082
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Reikahiki]]
ks1tm1fmaiujy8uzpz6oaymilqepkp5
San Diego, Karapōnia
0
20081
168096
2026-06-10T02:25:38Z
TautauKarepe
22930
TautauKarepe moved page [[San Diego, Karapōnia]] to [[Hanga Piako, Karapōnia]]
168096
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Hanga Piako, Karapōnia]]
eg17e8xgkirba9rwo9pnvk9sj21tohf
São Paulo
0
20082
168101
2026-06-10T02:33:07Z
TautauKarepe
22930
TautauKarepe moved page [[São Paulo]] to [[Hao Pāoro]]
168101
wikitext
text/x-wiki
#REDIRECT [[Hao Pāoro]]
ks4m4fuuga35hqkrcq4zinmox0u2wpp